Ուիքիփետիա hywwiki https://hyw.wikipedia.org/wiki/%D4%B3%D5%AC%D5%AD%D5%A1%D6%82%D5%B8%D6%80_%D4%B7%D5%BB MediaWiki 1.47.0-wmf.24 first-letter Մեդիա Սպասարկող Քննարկում Մասնակից Մասնակցի քննարկում Ուիքիփետիա Ուիքիփետիայի քննարկում Պատկեր Պատկերի քննարկում MediaWiki MediaWiki քննարկում Կաղապար Կաղապարի քննարկում Օգնություն Օգնության քննարկում Ստորոգութիւն Կատեգորիայի քննարկում TimedText TimedText talk Մոդուլ Մոդուլի քննարկում Event Event talk 0 28681 256073 253955 2026-10-17T06:57:45Z HoMen 269 256073 wikitext text/x-wiki {{Տեղեկաքարտ երկիր}} '''Իսլանտա''' հիւսիսային կղզի-երկիր մըն է հիւսիսային [[Ատլանտեան Ովկիանոս|Ատլանտեան]] եւ [[Արքթիք Ովկիանոս|Արքթիք Ովկիանոսներու]] միջեւ, [[Միջ-Ատլանտեան Լեռնաշղթայ|Միջ-Ատլանտեան Լեռնաշղթայի]] վրայ՝ [[Հիւսիսային Ամերիկա|Հիւսիսային Ամերիկայի]] եւ [[Եւրոպա|Եւրոպայի]] միջեւ: Ան մշակութապէս եւ քաղաքականապէս կապուած է Եւրոպային եւ տարածաշրջանի ամէնէն արեւմտեան եւ ամէնէն նօսր բնակեցուած երկիրն է:<ref name="Statice2">{{cite web|url=http://www.statice.is/#Govt|title=Statistics Iceland|date=14 September 2008|work=Government|publisher=The National Statistical Institute of Iceland|archive-url=https://web.archive.org/web/19981202165021/http://www.statice.is/#Govt|archive-date=2 December 1998|access-date=14 September 2008|url-status=live}}</ref> Անոր մայրաքաղաքը եւ ամէնամեծ քաղաքը [[Ռէյքիաւիք|Ռէյքիաւիքն]] է, որ կը հիւրընկալէ երկրի մօտաւորապէս 380,000 բնակիչներուն շուրջ 36%-ը (չհաշուելով մօտակայ քաղաքները/արուարձանները, որոնք առանձին քաղաքապետարաններ են): Երկրի պաշտօնական լեզուն [[Իսլանտերէն|իսլանտերէնն]] է: Իսլանտա կը գտնուի տեկտոնական սալերու միջեւ ճեղքուածքի վրայ եւ անոր երկրաբանական գործունէութիւնը կ'ընդգրկէ կէյզերներ եւ յաճախակի հրաբխային ժայթքումներ:<ref>Rae, Alison. Earthquakes and Volcanoes. Page 9. 2008. "Iceland is the only part of the Mid-Atlantic Ridge that rises above sea-level, and its central volcanic plateau is erupting almost constantly."</ref><ref>Philippon, Mélody; Von Hagke, Christoph; E. Reber, Jacqueline. Cutting-Edge Analogue Modeling Techniques Applied to Study Earth Systems. Page 99. 2020. "Iceland is the only place on Earth where a mid-ocean ridge is exposed above sea level, atop the extensional plate boundary separating the North American plate and the Eurasian plate."</ref> Ներքին մասը կը բաղկանայ հրաբխային բարձրավանդակէ՝ աւազային եւ լաւայի դաշտերով, լեռներով եւ սառցադաշտերով եւ բազմաթիւ սառցադաշտային գետեր կը հոսին դէպի ծով՝ ցածրավայրերու ընդմէջէն: Իսլանտա կը տաքնայ Ծոցային Հոսանքով եւ ունի բարեխառն կլիմայ, հակառակ անոր որ կը գտնուի Արքթիք շրջագիծէն քիչ մը հարաւ: Անոր լայնութիւնը եւ ծովային ազդեցութիւնը ամառները կը պահեն զով եւ անոր կղզիներու մեծամասնութիւնը ունի բեւեռային կլիմայ: Ըստ հնագոյն ձեռագիր ''Լանտնամապոք''ի, Իսլանտայի բնակեցումը սկսաւ 874 թուականին, երբ նորվեկիացի առաջնորդ Ինկոլֆր Առնարսոն դարձաւ կղզիի առաջին մշտական բնակիչը:<ref name="tomasson">{{cite book|title=Iceland, the first new society|url=https://archive.org/details/icelandfirstnews0000toma|last=Tomasson|first=Richard F.|publisher=[[University of Minnesota Press]]|year=1980|isbn=978-0-8166-0913-0|page=[https://archive.org/details/icelandfirstnews0000toma/page/63 63]}}</ref> Յաջորդող դարերուն, նորվեկիացիները եւ աւելի քիչ չափով այլ սքանտինաւեան ժողովուրդներ, գաղթեցին Իսլանտա, իրենց հետ բերելով թրալներ (այսինքն՝ ստրուկներ կամ ճորտեր) կելտական ծագումով: Կղզին կառավարուեցաւ որպէս անկախ հանրապետութիւն տեղական խորհրդարանի՝ Ալթինկի ներքոյ, որ աշխարհի ամէնէն հին գործող օրէնսդիր ժողովներէն մէկն է: Քաղաքացիական պայքարի ժամանակաշրջանէ մը ետք, Իսլանտա ենթարկուեցաւ նորվեկիական իշխանութեան 13-րդ դարուն: 1397-ին, Իսլանտա հետեւեցաւ Նորվեկիայի միացման Քալմարի Միութեան՝ Դանիայի եւ Շուէտի թագաւորութիւններուն հետ միասին, անցնելով ''տէ ֆաքթօ'' դանիական իշխանութեան տակ անոր լուծարումով 1523-ին: Դանիական թագաւորութիւնը ուժով ներմուծեց լիւթերականութիւնը 1550-ին<ref>{{cite book|title=History of Iceland: From the Settlement to the Present Day|author=Jón R. Hjálmarsson|publisher=Iceland Review|year=1993}}</ref> եւ Քիէլի Դաշնագիրը պաշտօնապէս յանձնեց Իսլանտան Դանիային 1814-ին: Ազդուած ազգայնականութեան գաղափարներէն ֆրանսական յեղափոխութենէն ետք, Իսլանտայի անկախութեան համար պայքարը ձեւաւորուեցաւ եւ գագաթնակէտին հասաւ Դանիա-Իսլանտական Միութեան Օրէնքով 1918-ին, Իսլանտայի Թագաւորութեան հիմնադրութեամբ, կիսելով անձնական միութեամբ Դանիայի գահակալ միապետը: Երկրորդ Համաշխարհային Պատերազմի ընթացքին Դանիայի գրաւման օրերուն, Իսլանտա ճնշող մեծամասնութեամբ քուէարկեց հանրապետութիւն դառնալու 1944-ին, վերջ դնելով Դանիայի հետ մնացեալ պաշտօնական կապերուն: Թէեւ Ալթինկը կասեցուած էր 1799-էն մինչեւ 1845, Իսլանտա այնուամենայնիւ կը պնդէ որ ունի աշխարհի ամէնէն երկար գործող խորհրդարաններէն մէկը: Մինչեւ 20-րդ դար, Իսլանտա մեծապէս կը յենէր ձկնորսութեան եւ գիւղատնտեսութեան վրայ: Ձկնորսութեան արդիւնաբերումը եւ Մարշալի Ծրագրի օգնութիւնը Երկրորդ Համաշխարհային Պատերազմէն ետք բարգաւաճում բերին եւ Իսլանտա դարձաւ աշխարհի ամէնէն հարուստ եւ զարգացած ազգերէն մէկը: 1950-ին, Իսլանտա միացաւ Եւրոպայի Խորհուրդին:1994-ին ան մաս դարձաւ Եւրոպական Տնտեսական Տարածքին, աւելի բազմազանեցնելով իր տնտեսութիւնը այնպիսի ոլորտներու մէջ, ինչպէս՝ ֆինանսներ, կենսաբանական արհեստագիտութիւն եւ արտադրութիւն: Իսլանտա ունի շուկայական տնտեսութիւն համեմատաբար ցած հարկերով, համեմատած այլ [[ՏՀԶԿ]] երկիրներու հետ,<ref>{{cite web|url=http://www.oecd.org/document/60/0,2340,en_2649_34533_1942460_1_1_1_1,00.html|title=OECD Tax Database|website=Oecd.org|archive-url=https://web.archive.org/web/20100125144548/http://www.oecd.org/document/60/0%2C2340%2Cen_2649_34533_1942460_1_1_1_1%2C00.html|archive-date=25 January 2010|access-date=26 January 2010|url-status=dead}}</ref> ինչպէս նաեւ աշխարհի մէջ արհմիութիւններու անդամակցութեան ամէնէն բարձր տոկոսը:<ref name="ILO Density">{{cite web|url=http://www.ilo.org/ilostat/faces/oracle/webcenter/portalapp/pagehierarchy/Page3.jspx?MBI_ID=9|title=Industrial relations|publisher=ILOSTAT|archive-url=https://web.archive.org/web/20190813123619/http://www.ilo.org/ilostat/faces/oracle/webcenter/portalapp/pagehierarchy/Page3.jspx%3FMBI_ID%3D9|archive-date=13 August 2019|access-date=9 October 2018|url-status=dead}}</ref> Ան կը պահպանէ հիւսիսային ընկերային բարօրութեան համակարգ մը, որ կ'ապահովէ համընդհանուր առողջապահութիւն եւ բարձրագոյն կրթութիւն:<ref>{{cite web|url=http://www.borg.hi.is/ChildWelfare|title=The Icelandic Welfare State and the Conditions of Children|last=Ólafsson|first=Stefán|date=12 May 2004|website=borg.hi.is|archive-url=https://web.archive.org/web/20050818131819/http://www.borg.hi.is/ChildWelfare|archive-date=18 August 2005|access-date=22 April 2010|url-status=dead}}</ref> Իսլանտա բարձր կը դասուի միջազգային համեմատութիւններու մէջ ազգային կատարողականութեան, ինչպէս կեանքի որակ, կրթութիւն, քաղաքացիական ազատութիւններու պաշտպանութիւն, կառավարութեան թափանցիկութիւն եւ տնտեսական ազատութիւն: Ան ունի ամէնէն փոքր բնակչութիւնը [[ՆԱԹՕ]]-ի անդամ երկիրներուն մէջ եւ միակն է՝ առանց մշտական բանակի, ունենալով միայն թեթեւ զինուած ափապահ ուժեր:<ref>{{cite book|title=The Military Balance 2014|publisher=The International Institute of Strategic Studies (IISS)|year=2014}}</ref> == Բնակչութիւն == {{Wikidata/Population}} == Ծանօթագրութիւններ == {{Ծանցանկ}} tncmza8uz951v2p3qs4ovhko7fc5yxk 4 32142 256066 252502 2026-10-16T12:58:44Z CommonsDelinker 146 Removing [[:c:File:Typical_Tetris_Game.svg|Typical_Tetris_Game.svg]], it has been deleted from Commons by [[:c:User:Krd|Krd]] because: per [[:c:Commons:Deletion requests/File:Typical Tetris Game.svg|]]. 256066 wikitext text/x-wiki '''[[Թեթրիս (խաղ)|Թեթրիս]]''', շատ տարածուած [[Համակարգիչ|համակարգչային]] խաղ։ Անիկա փազլ տեսանիւթային խաղ մըն է (puzzle video game), որ ստեղծուած է [[Խորհրդային Միութիւն|սովետական]] ծրագրաւորող ճարտարագէտ [[Ալեքսէյ Փաժիթնով|Ալեքսէյ Փաժիթնովի]] կողմէ։ «Թեթրիս» խաղին մէջ, խաղացողը պէտք է դասաւորէ վերէն վար իջնող, չորս իրարու միացած քառակուսիներէ կազմուած հատորները, որոնք կը կոչուին «թեթրոմինօներ»։ Երբ խաղադաշտին վրայ հորիզոնական շարք մը ամբողջութեամբ քառակուսիներով լեցուի, այդ շարքը կը ջնջուի, խաղացողին միաւորներ շնորհելով եւ կանխելով, որ կուտակուած հատորները հասնին խաղադաշտին գագաթը։ Այս խաղաձեւը կիրառուած է շուրջ 220 տարբեր տարբերակներու մէջ՝ առնուազն 70 հարթակներու վրայ։ Աւելի նոր տարբերակները յաճախ կը ներառեն նոր խաղային յատկանիշներ, որոնցմէ շատեր հետզհետէ դարձած են խաղին անբաժանելի եւ ընդունուած բաղադրիչները․․․'''[[Թեթրիս (խաղ)|Աւելին]]'''<big>'''⇒'''</big> [[Ստորոգութիւն:2026 թուականի ամսուան յօդուածներ]] nt1lnu9ba5ng0b33gg2whej5r5n57ir 4 33512 256069 256060 2026-10-16T21:03:43Z Marina Boghigian 111 /* Արդիւնքներ */ 256069 wikitext text/x-wiki <div style="margin:0 0 1.5em; padding:1.3em 1em 1.2em; text-align:center; border-top:5px solid #9C3D36; border-bottom:1px solid #9C3D36;"> [[File:Flag of the Basque Country.svg|64px|border|link=|alt=]] <div style="margin-top:0.6em; font-size:0.8em; letter-spacing:0.18em; opacity:0.7;">WAL × EWKE · ԽՄԲԱԳՐԱԹՈՆ</div> <div style="font-size:2.4em; font-weight:bold; line-height:1.2; margin:0.15em 0;">Պասքերու Երկիր</div> <div style="font-size:1.1em;">Պասքեան մշակոյթի, լեզուի եւ պատմութեան ամիս</div> <div style="margin-top:0.3em; opacity:0.7;">1-31 Հոկտեմբեր 2026</div> <div style="margin-top:0.9em;"><span style="display:inline-block; padding:0.15em 0.9em; border:1px solid #9C3D36; border-radius:1em; font-size:0.9em;">{{#ifexpr: {{#time:Ymd}} < 20261001 | Կը սկսի 1 Հոկտեմբերին | {{#ifexpr: {{#time:Ymd}} > 20261031 | Աւարտած է, շնորհակալութիւն բոլոր մասնակիցներուն | {{#ifexpr: {{#time:j}} = 31 | Վերջին օր | Ընթացքի մէջ է · աւարտին {{#expr: 32 - {{#time:j}} }} օր կը մնայ }} }} }}</span></div> <div style="margin-top:0.8em;"><span class="plainlinks">[{{fullurl:{{FULLPAGENAME}}|action=edit&section=2}} <span style="display:inline-block; margin:0.2em 0.3em; padding:0.4em 1.2em; border-radius:3px; background:#9C3D36; color:#ffffff; font-weight:bold;">Արձանագրուիլ</span>]</span> [[#Յօդուածներ|<span style="display:inline-block; margin:0.2em 0.3em; padding:0.35em 1.15em; border:1px solid #9C3D36; border-radius:3px;">Յօդուածներու ցանկը</span>]]</div> </div> {| style="float:right; clear:right; width:19em; max-width:100%; margin:0 0 1em 1.5em; border:1px solid #9C3D36; border-top-width:4px; border-spacing:0.75em 0.4em; font-size:90%; line-height:1.4;" ! style="text-align:left; vertical-align:top;" | Նիւթ | Պասքերու Երկիր, պասքերէն եւ պասքեան մշակոյթ |- ! style="text-align:left; vertical-align:top;" | Ժամկէտ | 1-31 Հոկտեմբեր 2026 |- ! style="text-align:left; vertical-align:top;" | Կազմակերպիչներ | WAL եւ EWKE |- ! style="text-align:left; vertical-align:top;" | Համակարգող | [[User:ShahenWasHere|ShahenWasHere]] |- ! style="text-align:left; vertical-align:top;" | Պիտակ | <code>#WALxEWKE</code> |- ! style="text-align:left; vertical-align:top;" | Ցանկ | [[#Յօդուածներ|150 առաջարկուած նիւթ]] |- ! style="text-align:left; vertical-align:top;" | Զոյգ մրցոյթ | [[:eu:Atari:Hezkuntza/Lehiaketak/Armenia|Պասքերէն Ուիքիփետիա]] |} '''Արեւմտահայերէն լեզուի ուիքիմետիականներու խումբը''' (WAL) եւ '''Պասք ուիքիմետիականներու մշակութային ընկերակցութիւնը''' (''Euskal Wikilarien Kultura Elkartea'', EWKE) 2026-ի Հոկտեմբերին փոխադարձ խմբագրաթոն մը կը կազմակերպեն։ Ամբողջ ամսուան ընթացքին մենք Արեւմտահայերէն Ուիքիփետիայի մէջ կը գրենք Պասքերու Երկրին, պասքերէնին եւ պասքեան մշակոյթին մասին, իսկ պասք խմբագիրները [[:eu:Atari:Hezkuntza/Lehiaketak/Armenia|Պասքերէն Ուիքիփետիայի]] մէջ կը գրեն արեւմտահայ մշակոյթին, պատմութեան եւ սփիւռքին մասին։ Միացէ՛ք մեզի։ Լեռներէն մինչեւ դիցաբանութիւն՝ ամէն յօդուած Պասքերու Երկիրը աւելի մօտ կը բերէ արեւմտահայ ընթերցողին։ == Ինչպէ՞ս մասնակցիլ == # Արձանագրուեցէք [[#Մասնակիցներ|«Մասնակիցներ»]] բաժինին մէջ։ # Ընտրեցէք նիւթ մը [[#Յօդուածներ|ցանկէն]]։ Կրնաք գրել նաեւ ցանկէն դուրս նիւթերու մասին, եթէ անոնք կապ ունին Պասքերու Երկրին հետ։ # Ստեղծեցէք նոր յօդուած կամ ընդարձակեցէք առկայ յօդուած մը։ Օգտակար աղբիւրներ են անգլերէն, ֆրանսերէն եւ սպաներէն Ուիքիփետիաները, ինչպէս նաեւ [https://aunamendi.eusko-ikaskuntza.eus/ «Auñamendi»] պասքեան հանրագիտարանը։ # Խմբագրական ամփոփումին մէջ գրեցէք <code>#WALxEWKE</code>, որպէսզի ձեր աշխատանքը հաշուուի։ # Աւարտելէ ետք յօդուածը աւելցուցէք [[#Արդիւնքներ|«Արդիւնքներ»]] բաժինին մէջ։ '''Ինչ կը հաշուուի''' * Նոր յօդուած կամ առկայ յօդուածի զգալի ընդարձակում՝ առնուազն 3000 բայթ նոր բովանդակութիւն։ * Առնուազն երկու վստահելի աղբիւր։ * Մեքենական թարգմանութիւնը կ՚ընդունուի միայն ուշադիր խմբագրումէ ետք։ * Խմբագրութիւնները պէտք է կատարուած ըլլան 1-31 Հոկտեմբեր 2026-ի ընթացքին։ == Մասնակիցներ == Աւելցուցէք ձեր անունը ներքեւ՝ <code><nowiki># ~~~</nowiki></code> գրելով։ <!-- Ներքեւ աւելցուցէք ձեր անունը --> * --[[Մասնակից:ShahenWasHere|ShahenWasHere]] ([[Մասնակցի քննարկում:ShahenWasHere|քննարկում]]) 19:32, 1 Հոկտեմբեր 2026 (UTC) * --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 08:54, 4 Հոկտեմբեր 2026 (UTC) * --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 17:13, 5 Հոկտեմբեր 2026 (UTC) * --[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 19:44, 11 Հոկտեմբեր 2026 (UTC) == Յօդուածներ == Ցանկը պատրաստած է EWKE-ն։ Կարմիր յղումը կը նշանակէ, որ յօդուածը տակաւին չկայ, իսկ կապոյտը՝ որ կայ եւ կարելի է զայն ընդարձակել։ Հայերէն անունները առաջարկներ են։ Նոր յօդուած ստեղծելէ առաջ բացէք պասքերէն (eu) կամ անգլերէն (en) յօդուածը եւ ստուգեցէք անոր լեզուներու ցանկը, որպէսզի կրկնութիւն չըլլայ։ <div style="margin:1.2em 0; padding:0.8em 1.1em; border-left:4px solid #9C3D36;"> '''Ուր կը հանդիպին մեր պատմութիւնները'''<br /> Լեզուի վերակենդանացում, ուղղագրական միասնականացում, դպրոցներ, բանաւոր աւանդութիւն՝ այս նիւթերը մօտ են արեւմտահայերէնի փորձառութեան եւ լաւ սկիզբ մը կրնան ըլլալ. <div style="margin-top:0.4em;">[[Պասքերէն]] · [[Միասնական պասքերէն]] · [[Իքասթոլա]] · [[Քոռիքա]] · [[Պասքերէնի գրաքննութիւն]] · [[Պերցոլարիցա]]</div> </div> === Աշխարհագրութիւն === <div style="column-width:22em; column-gap:2.5em;"> # [[Պասքերու Երկիր]] <small style="opacity:0.75;">Basque Country (greater region) · [[:eu:Special:Search/Euskal Herria|eu]] · [[:en:Special:Search/Basque Country (greater region)|en]]</small> # [[Պասքեր]] <small style="opacity:0.75;">Basques · [[:eu:Special:Search/Euskaldun |eu]] · [[:en:Special:Search/Basques|en]]</small> # [[Պասքերու Երկիր (ինքնավար համայնք)]] <small style="opacity:0.75;">Basque Country (autonomous community) · [[:eu:Special:Search/Euskal Autonomia Erkidegoa|eu]] · [[:en:Special:Search/Basque Country (autonomous community)|en]]</small> # [[Ալաւա]] <small style="opacity:0.75;">Araba · [[:eu:Special:Search/Araba|eu]] · [[:en:Special:Search/Álava|en]]</small> # [[Պիսքայա]] <small style="opacity:0.75;">Bizkaia · [[:eu:Special:Search/Bizkaia|eu]] · [[:en:Special:Search/Biscay|en]]</small> # [[Կիփուսքոա]] <small style="opacity:0.75;">Gipuzkoa · [[:eu:Special:Search/Gipuzkoa|eu]] · [[:en:Special:Search/Gipuzkoa|en]]</small> # [[Նաւառա]] <small style="opacity:0.75;">Navarre · [[:eu:Special:Search/Nafarroa Garaia|eu]] · [[:en:Special:Search/Navarre|en]]</small> # [[Լապուր]] <small style="opacity:0.75;">Labourd · [[:eu:Special:Search/Lapurdi|eu]] · [[:en:Special:Search/Labourd|en]]</small> # [[Ստորին Նաւառա]] <small style="opacity:0.75;">Lower Navarre · [[:eu:Special:Search/Nafarroa Beherea|eu]] · [[:en:Special:Search/Lower Navarre|en]]</small> # [[Սուլ]] <small style="opacity:0.75;">Soule · [[:eu:Special:Search/Zuberoa|eu]] · [[:en:Special:Search/Soule|en]]</small> # [[Թրեւինյոյի անքլաւ]] <small style="opacity:0.75;">Treviño enclave · [[:eu:Special:Search/Trebiñu|eu]] · [[:en:Special:Search/Treviño enclave|en]]</small> # [[Պիլպաօ]] <small style="opacity:0.75;">Bilbo · [[:eu:Special:Search/Bilbo|eu]] · [[:en:Special:Search/Bilbao|en]]</small> # [[Վիթորիա-Կասթէյս]] <small style="opacity:0.75;">Gasteiz · [[:eu:Special:Search/Vitoria-Gasteiz|eu]] · [[:en:Special:Search/Vitoria-Gasteiz|en]]</small> # [[Փամփլոնա]] <small style="opacity:0.75;">Iruñea · [[:eu:Special:Search/Iruñea|eu]] · [[:en:Special:Search/Pamplona|en]]</small> # [[Սան Սեպասթիան]] <small style="opacity:0.75;">Donostia · [[:eu:Special:Search/Donostia|eu]] · [[:en:Special:Search/San Sebastián|en]]</small> # [[Պայոն]] <small style="opacity:0.75;">Baiona · [[:eu:Special:Search/Baiona|eu]] · [[:en:Special:Search/Bayonne|en]]</small> # [[Երեք թագաւորներու սեղան]] <small style="opacity:0.75;">Hiru Erregeen Mahaia · [[:eu:Special:Search/Hiru Erregeen Mahaia|eu]] · [[:en:Special:Search/Mesa de los Tres Reyes|en]]</small> # [[Կորպէյա]] <small style="opacity:0.75;">Gorbeia · [[:eu:Special:Search/Gorbeia|eu]] · [[:en:Special:Search/Gorbea|en]]</small> # [[Այսքոռի]] <small style="opacity:0.75;">Aizkorri · [[:eu:Special:Search/Aizkorri|eu]] · [[:en:Special:Search/Aizkorri|en]]</small> # [[Անպոթօ]] <small style="opacity:0.75;">Anboto · [[:eu:Special:Search/Anboto|eu]] · [[:en:Special:Search/Anboto|en]]</small> # [[Սումայայի եւ Տեպայի ֆլիշ]] <small style="opacity:0.75;">Zumaia and Deba flysch · [[:eu:Special:Search/flysch Zumaia Deba|eu]]</small> # [[Ուրտայպայի գետաբերան]] <small style="opacity:0.75;">Urdaibai estuary · [[:eu:Special:Search/Urdaibai|eu]] · [[:en:Special:Search/Urdaibai|en]]</small> # [[Պարտենաս Ռէալես]] <small style="opacity:0.75;">Bardenas Reales · [[:eu:Special:Search/Bardeak|eu]] · [[:en:Special:Search/Bardenas Reales|en]]</small> # [[Կերնիքա]] <small style="opacity:0.75;">Gernika · [[:eu:Special:Search/Gernika-Lumo|eu]] · [[:en:Special:Search/Guernica|en]]</small> # [[Սէն-Ժան-Փիէ-տը-Փոր]] <small style="opacity:0.75;">Donibane Garazi · [[:eu:Special:Search/Donibane Garazi|eu]] · [[:en:Special:Search/Saint-Jean-Pied-de-Port|en]]</small> # [[Թուտելա]] <small style="opacity:0.75;">Tudela · [[:eu:Special:Search/Tutera|eu]] · [[:en:Special:Search/Tudela, Navarre|en]]</small> # [[Պիառից]] <small style="opacity:0.75;">Biarritz · [[:eu:Special:Search/Biarritz|eu]] · [[:en:Special:Search/Biarritz|en]]</small> # [[Էյպար]] <small style="opacity:0.75;">Eibar · [[:eu:Special:Search/Eibar|eu]] · [[:en:Special:Search/Eibar|en]]</small> # [[Պարաքալտօ]] <small style="opacity:0.75;">Barakaldo · [[:eu:Special:Search/Barakaldo|eu]] · [[:en:Special:Search/Barakaldo|en]]</small> # [[Կասթելուկաչէ]] <small style="opacity:0.75;">Gaztelugatxe · [[:eu:Special:Search/Gaztelugatxe|eu]] · [[:en:Special:Search/Gaztelugatxe|en]]</small> # [[Էսթելյա-Լիսառա]] <small style="opacity:0.75;">Estella-Lizarra · [[:eu:Special:Search/Lizarra|eu]] · [[:en:Special:Search/Estella-Lizarra|en]]</small> </div> === Լեզու === <div style="column-width:22em; column-gap:2.5em;"> # [[Պասքերէն]] <small style="opacity:0.75;">Basque language · [[:eu:Special:Search/Euskara|eu]] · [[:en:Special:Search/Basque language|en]]</small> # [[Միասնական պասքերէն]] <small style="opacity:0.75;">Standard Basque · [[:eu:Special:Search/Euskara batua|eu]] · [[:en:Special:Search/Standard Basque|en]]</small> # [[Պասքերէնի բարբառներ]] <small style="opacity:0.75;">Basque dialects · [[:eu:Special:Search/Euskalkiak|eu]] · [[:en:Special:Search/Basque dialects|en]]</small> # [[Էուսքալցայնտիա]] <small style="opacity:0.75;">Euskaltzaindia · [[:eu:Special:Search/Euskaltzaindia|eu]] · [[:en:Special:Search/Euskaltzaindia|en]]</small> # [[Պասքերու ծագում]] <small style="opacity:0.75;">Origin of the Basques · [[:eu:Special:Search/Euskaldunen jatorria|eu]] · [[:en:Special:Search/Origin of the Basques|en]]</small> # [[Պասքերէնի պատմութիւն]] <small style="opacity:0.75;">History of the Basque language · [[:eu:Special:Search/Euskararen historia|eu]] · [[:en:Special:Search/History of the Basque language|en]]</small> # [[Պերցոլարիցա]] <small style="opacity:0.75;">Bertsolaritza · [[:eu:Special:Search/Bertsolaritza|eu]] · [[:en:Special:Search/Bertsolaritza|en]]</small> # [[Քոռիքա]] <small style="opacity:0.75;">Korrika · [[:eu:Special:Search/Korrika|eu]] · [[:en:Special:Search/Korrika|en]]</small> # [[Իքասթոլա]] <small style="opacity:0.75;">Ikastola · [[:eu:Special:Search/Ikastola|eu]] · [[:en:Special:Search/Ikastola|en]]</small> # [[Պասքերէնի գրաքննութիւն]] <small style="opacity:0.75;">Censorship of the Basque language · [[:eu:Special:Search/Euskararen zentsura|eu]] · [[:en:Special:Search/Censorship of the Basque language|en]]</small> </div> === Պատմութիւն === <div style="column-width:22em; column-gap:2.5em;"> # [[Պասքերու Երկրի պատմութիւն]] <small style="opacity:0.75;">History of the Basque Country · [[:eu:Special:Search/Euskal Herriko historia|eu]] · [[:en:Special:Search/History of the Basque Country|en]]</small> # [[Պասքերու Երկրի նախապատմութիւն]] <small style="opacity:0.75;">Basque prehistory · [[:eu:Special:Search/Euskal Herriko historiaurrea|eu]] · [[:en:Special:Search/Basque prehistory|en]]</small> # [[Պասքերու Երկիրը հռոմէական շրջանին]] <small style="opacity:0.75;">Basque Country in Roman times · [[:eu:Special:Search/Euskal Herria erromatarren garaian|eu]] · [[:en:Special:Search/Basque Country in Roman times|en]]</small> # [[Պասքերու Երկրի իսլամական գրաւում]] <small style="opacity:0.75;">Muslim occupation of the Basque Country · [[:eu:Special:Search/musulmanak Euskal Herrian|eu]] · [[:en:Special:Search/Muslim occupation of the Basque Country|en]]</small> # [[Նաւառայի թագաւորութիւն]] <small style="opacity:0.75;">Kingdom of Navarre · [[:eu:Special:Search/Nafarroako Erresuma|eu]] · [[:en:Special:Search/Kingdom of Navarre|en]]</small> # [[Ռոնսըվոյի ճակատամարտ]] <small style="opacity:0.75;">Battle of Roncevaux Pass · [[:eu:Special:Search/Orreagako gudua|eu]] · [[:en:Special:Search/Battle of Roncevaux Pass|en]]</small> # [[Խմբաւորումներու պատերազմ]] <small style="opacity:0.75;">War of the Bands · [[:eu:Special:Search/Banderizoen gerrak|eu]] · [[:en:Special:Search/War of the Bands|en]]</small> # [[Իպերական Նաւառայի սպանական գրաւում]] <small style="opacity:0.75;">Spanish conquest of Iberian Navarre · [[:eu:Special:Search/Nafarroaren konkista|eu]] · [[:en:Special:Search/Spanish conquest of Iberian Navarre|en]]</small> # [[Նաւառայի կախարդներու դատավարութիւններ (1525-1526)]] <small style="opacity:0.75;">Navarre witch trials (1525-26) · [[:eu:Special:Search/Nafarroako sorgin prozesuak|eu]] · [[:en:Special:Search/Navarre witch trials|en]]</small> # [[Հին վարչակարգի տագնապը Պասքերու Երկրին մէջ]] <small style="opacity:0.75;">Crisis of the Ancient Regime in the Basque Country · [[:eu:Special:Search/Antzinako Erregimenaren krisia Euskal Herrian|eu]] · [[:en:Special:Search/Crisis of the Ancien Régime in the Basque Country|en]]</small> # [[Նափոլէոնեան պատերազմները Պասքերու Երկրին մէջ]] <small style="opacity:0.75;">Napoleonic Wars in the Basque Country · [[:eu:Special:Search/Napoleonen gerrak Euskal Herrian|eu]] · [[:en:Special:Search/Napoleonic Wars in the Basque Country|en]]</small> # [[Պասքեան ինքնավարութեան վերացումը Սպանիոյ մէջ]] <small style="opacity:0.75;">End of Basque home rule in Spain · [[:eu:Special:Search/Foruen abolizioa|eu]] · [[:en:Special:Search/End of Basque home rule in Spain|en]]</small> # [[Քարլիստական պատերազմներ]] <small style="opacity:0.75;">Carlist Wars · [[:eu:Special:Search/Karlistaldiak|eu]] · [[:en:Special:Search/Carlist Wars|en]]</small> # [[Պասքերու Երկրի արդիւնաբերականացում]] <small style="opacity:0.75;">Industrialization of the Basque Country · [[:eu:Special:Search/Euskal Herriko industrializazioa|eu]] · [[:en:Special:Search/Industrialization of the Basque Country|en]]</small> # [[Պասքեան ազգայնականութիւն]] <small style="opacity:0.75;">Basque nationalism · [[:eu:Special:Search/Euskal abertzaletasuna|eu]] · [[:en:Special:Search/Basque nationalism|en]]</small> # [[Առաջին համաշխարհային պատերազմը Պասքերու Երկրին մէջ]] <small style="opacity:0.75;">First World War in the Basque Country · [[:eu:Special:Search/Lehen Mundu Gerra Euskal Herrian|eu]] · [[:en:Special:Search/First World War in the Basque Country|en]]</small> # [[Սպանական քաղաքացիական պատերազմը Պասքերու Երկրին մէջ]] <small style="opacity:0.75;">Spanish Civil War in the Basque Country · [[:eu:Special:Search/Espainiako Gerra Zibila Euskal Herrian|eu]] · [[:en:Special:Search/Spanish Civil War in the Basque Country|en]]</small> # [[Երկրորդ համաշխարհային պատերազմը Պասքերու Երկրին մէջ]] <small style="opacity:0.75;">World War II in the Basque Country · [[:eu:Special:Search/Bigarren Mundu Gerra Euskal Herrian|eu]] · [[:en:Special:Search/World War II in the Basque Country|en]]</small> # [[Էուսքատի Թա Ասքաթասունա]] <small style="opacity:0.75;">Euskadi Ta Askatasuna · [[:eu:Special:Search/Euskadi Ta Askatasuna|eu]] · [[:en:Special:Search/ETA (separatist group)|en]]</small> # [[Պասքեան հակամարտութիւն]] <small style="opacity:0.75;">Basque conflict · [[:eu:Special:Search/Euskal gatazka|eu]] · [[:en:Special:Search/Basque conflict|en]]</small> </div> === Քաղաքականութիւն === <div style="column-width:22em; column-gap:2.5em;"> # [[Պասքեան խորհրդարան]] <small style="opacity:0.75;">Basque Parliament · [[:eu:Special:Search/Eusko Legebiltzarra|eu]] · [[:en:Special:Search/Basque Parliament|en]]</small> # [[Նաւառայի խորհրդարան]] <small style="opacity:0.75;">Parliament of Navarre · [[:eu:Special:Search/Nafarroako Parlamentua|eu]] · [[:en:Special:Search/Parliament of Navarre|en]]</small> # [[Պասքերու Երկրի քաղաքային համայնք]] <small style="opacity:0.75;">Euskal Hirigune Elkargoa · [[:eu:Special:Search/Euskal Hirigune Elkargoa|eu]] · [[:en:Special:Search/Communauté d'agglomération du Pays Basque|en]]</small> # [[Ալաւայի ընդհանուր ժողով]] <small style="opacity:0.75;">General Assembly of Araba · [[:eu:Special:Search/Arabako Batzar Nagusiak|eu]] · [[:en:Special:Search/General Assembly of Álava|en]]</small> # [[Պիսքայայի ընդհանուր ժողով]] <small style="opacity:0.75;">General Assembly of Bizkaia · [[:eu:Special:Search/Bizkaiko Batzar Nagusiak|eu]] · [[:en:Special:Search/General Assembly of Biscay|en]]</small> # [[Կիփուսքոայի ընդհանուր ժողով]] <small style="opacity:0.75;">General Assembly of Gipuzkoa · [[:eu:Special:Search/Gipuzkoako Batzar Nagusiak|eu]] · [[:en:Special:Search/General Assembly of Gipuzkoa|en]]</small> # [[Պասքերու Երկրի ինքնավարութեան կանոնադրութիւն (1979)]] <small style="opacity:0.75;">Statute of Autonomy of the Basque Country of 1979 · [[:eu:Special:Search/Gernikako Estatutua|eu]] · [[:en:Special:Search/Statute of Autonomy of the Basque Country|en]]</small> # [[Ախուրիա Էնէայի դաշինք]] <small style="opacity:0.75;">Ajuria Enea Pact · [[:eu:Special:Search/Ajuria Eneako Ituna|eu]] · [[:en:Special:Search/Ajuria Enea Pact|en]]</small> # [[Լիսառա-Կարասիի համաձայնագիր]] <small style="opacity:0.75;">Lizarra-Garazi Agreements · [[:eu:Special:Search/Lizarra-Garaziko Akordioa|eu]] · [[:en:Special:Search/Lizarra-Garazi Agreement|en]]</small> # [[Պասքեան ազգային ազատագրական շարժման բանտարկեալներ]] <small style="opacity:0.75;">Basque National Liberation Movement prisoners · [[:eu:Special:Search/euskal preso politikoak|eu]] · [[:en:Special:Search/Basque National Liberation Movement prisoners|en]]</small> # [[Պասքեան հակամարտութեան զոհեր]] <small style="opacity:0.75;">Victims of the Basque conflict · [[:eu:Special:Search/Euskal gatazkaren biktimak|eu]] · [[:en:Special:Search/Victims of the Basque conflict|en]]</small> # [[Պասքեան ազգայնական կուսակցութիւն]] <small style="opacity:0.75;">Basque Nationalist Party · [[:eu:Special:Search/Euzko Alderdi Jeltzalea|eu]] · [[:en:Special:Search/Basque Nationalist Party|en]]</small> # [[Ապերցալէ ձախ]] <small style="opacity:0.75;">Abertzale Left · [[:eu:Special:Search/Ezker abertzalea|eu]] · [[:en:Special:Search/Abertzale left|en]]</small> # [[Էուսքալ Հեռիա Պիլտու]] <small style="opacity:0.75;">Euskal Herria Bildu · [[:eu:Special:Search/Euskal Herria Bildu|eu]] · [[:en:Special:Search/EH Bildu|en]]</small> # [[Պասքերու Երկրի ընկերվարական կուսակցութիւն]] <small style="opacity:0.75;">Socialist Party of the Basque Country-Basque Country Left · [[:eu:Special:Search/Euskadiko Alderdi Sozialista|eu]] · [[:en:Special:Search/Socialist Party of the Basque Country|en]]</small> </div> === Գրականութիւն === <div style="column-width:22em; column-gap:2.5em;"> # [[Պասքերէնի առաջին պտուղներ]] <small style="opacity:0.75;">Linguae vasconum primitiae · [[:eu:Special:Search/Linguae Vasconum Primitiae|eu]] · [[:en:Special:Search/Linguae Vasconum Primitiae|en]]</small> # [[Կերօ (գիրք)]] <small style="opacity:0.75;">Gero (book) · [[:eu:Special:Search/Gero Axular|eu]] · [[:en:Special:Search/Gero (book)|en]]</small> # [[Ամայա կամ պասքերը Ը. դարուն]] <small style="opacity:0.75;">Amaya o los vascos en el siglo VIII · [[:eu:Special:Search/Amaya o los vascos en el siglo VIII|eu]] · [[:en:Special:Search/Amaya o los vascos en el siglo VIII|en]]</small> # [[Փերու Ապարքա]] <small style="opacity:0.75;">Peru Abarka · [[:eu:Special:Search/Peru Abarka|eu]] · [[:en:Special:Search/Peru Abarka|en]]</small> # [[Ծաղկային խաղեր]] <small style="opacity:0.75;">Floral Games · [[:eu:Special:Search/Lore Jokoak|eu]] · [[:en:Special:Search/Floral Games|en]]</small> # [[Կարոա (վէպ)]] <small style="opacity:0.75;">Garoa · [[:eu:Special:Search/Garoa eleberria|eu]]</small> # [[Հառի էթա հեռի]] <small style="opacity:0.75;">Harri eta Herri · [[:eu:Special:Search/Harri eta herri|eu]]</small> # [[Լեթուրիայի գաղտնի օրագիր]] <small style="opacity:0.75;">Leturiaren egunkari ezkutua · [[:eu:Special:Search/Leturiaren egunkari ezkutua|eu]]</small> # [[Օպապաքոաք]] <small style="opacity:0.75;">Obabakoak · [[:eu:Special:Search/Obabakoak|eu]] · [[:en:Special:Search/Obabakoak|en]]</small> # [[Սերկաթիք փանփոշ]] <small style="opacity:0.75;">Zergatik panpox · [[:eu:Special:Search/Zergatik panpox|eu]]</small> # [[Սիսիֆօ մայթէ մինես]] <small style="opacity:0.75;">Sisifo maite minez · [[:eu:Special:Search/Sisifo maite minez|eu]]</small> # [[Թրամուէյ դէպի ՍՓ]] <small style="opacity:0.75;">SPrako tranbia · [[:eu:Special:Search/SPrako tranbia|eu]]</small> # [[Թուիսթ (վէպ)]] <small style="opacity:0.75;">Twist (Cano novel) · [[:eu:Special:Search/Twist Harkaitz Cano|eu]] · [[:en:Special:Search/Twist (Cano novel)|en]]</small> # [[Մաւրեր ենք մշուշին մէջ]] <small style="opacity:0.75;">Moroak gara behelaino artean · [[:eu:Special:Search/Moroak gara behelaino artean|eu]]</small> # [[Մինյան]] <small style="opacity:0.75;">Miñan · [[:eu:Special:Search/Miñan|eu]]</small> </div> === Լրատուամիջոցներ === <div style="column-width:22em; column-gap:2.5em;"> # [[Արկիա (շաբաթաթերթ)]] <small style="opacity:0.75;">Argia (magazine) · [[:eu:Special:Search/Argia aldizkaria|eu]] · [[:en:Special:Search/Argia (magazine)|en]]</small> # [[Պեռիա (օրաթերթ)]] <small style="opacity:0.75;">Berria · [[:eu:Special:Search/Berria egunkaria|eu]] · [[:en:Special:Search/Berria|en]]</small> # [[Էուսքալ Իռաթի Թելեպիսթա]] <small style="opacity:0.75;">EiTB · [[:eu:Special:Search/Euskal Irrati Telebista|eu]] · [[:en:Special:Search/EITB|en]]</small> # [[Խաքին (հանդէս)]] <small style="opacity:0.75;">Jakin (magazine) · [[:eu:Special:Search/Jakin aldizkaria|eu]] · [[:en:Special:Search/Jakin (magazine)|en]]</small> # [[Շիպերոքօ Պոցա]] <small style="opacity:0.75;">Xiberoko Botza · [[:eu:Special:Search/Xiberoko Botza|eu]]</small> </div> === Անձեր === ♀ նշանը ցոյց կու տայ կիներու կենսագրութիւնները։ <div style="column-width:22em; column-gap:2.5em;"> # [[Էնեքօ Արիսթա]] <small style="opacity:0.75;">Eneko Arista · [[:eu:Special:Search/Eneko Aritza|eu]] · [[:en:Special:Search/Íñigo Arista|en]]</small> # [[Ֆրանչիսքոս Քսաւերիոս]] <small style="opacity:0.75;">Francis Xavier · [[:eu:Special:Search/Frantzisko Xabierkoa|eu]] · [[:en:Special:Search/Francis Xavier|en]]</small> # [[Իգնատիոս Լոյոլացի]] <small style="opacity:0.75;">Ignatius of Loyola · [[:eu:Special:Search/Ignazio Loiolakoa|eu]] · [[:en:Special:Search/Ignatius of Loyola|en]]</small> # [[Խուան Սեպասթիան Էլքանօ]] <small style="opacity:0.75;">Juan Sebastian Elkano · [[:eu:Special:Search/Juan Sebastian Elkano|eu]] · [[:en:Special:Search/Juan Sebastián Elcano|en]]</small> # [[Ժան տ՚Ալպրէ]] ♀ <small style="opacity:0.75;">Jeanne d'Albret · [[:eu:Special:Search/Joana Albretekoa|eu]] · [[:en:Special:Search/Jeanne d'Albret|en]]</small> # [[Լոփէ տէ Ակիռէ]] <small style="opacity:0.75;">Lope de Aguirre · [[:eu:Special:Search/Lope Agirre|eu]] · [[:en:Special:Search/Lope de Aguirre|en]]</small> # [[Մանուէլ Լառամենտի]] <small style="opacity:0.75;">Manuel Larramendi · [[:eu:Special:Search/Manuel Larramendi|eu]] · [[:en:Special:Search/Manuel Larramendi|en]]</small> # [[Էսթեպան Կարիպայ]] <small style="opacity:0.75;">Esteban Garibai · [[:eu:Special:Search/Esteban Garibai|eu]] · [[:en:Special:Search/Esteban de Garibay|en]]</small> # [[Միկէլ տէ Ունամունօ]] <small style="opacity:0.75;">Miguel de Unamuno · [[:eu:Special:Search/Miguel de Unamuno|eu]] · [[:en:Special:Search/Miguel de Unamuno|en]]</small> # [[Փետրօ Առուփէ]] <small style="opacity:0.75;">Pedro Arrupe · [[:eu:Special:Search/Pedro Arrupe|eu]] · [[:en:Special:Search/Pedro Arrupe|en]]</small> # [[Ֆրանսուա Քապառիւս]] <small style="opacity:0.75;">François Cabarrus · [[:eu:Special:Search/François Cabarrus|eu]] · [[:en:Special:Search/François Cabarrus|en]]</small> # [[Քասիլտա Իթուռիսար]] ♀ <small style="opacity:0.75;">Casilda Iturrizar · [[:eu:Special:Search/Casilda Iturrizar|eu]] · [[:en:Special:Search/Casilda Iturrizar|en]]</small> # [[Սապինօ Արանա]] <small style="opacity:0.75;">Sabino Arana · [[:eu:Special:Search/Sabino Arana|eu]] · [[:en:Special:Search/Sabino Arana|en]]</small> # [[Տոլորէս Իպառուրի]] ♀ <small style="opacity:0.75;">Dolores Ibárruri · [[:eu:Special:Search/Dolores Ibarruri|eu]] · [[:en:Special:Search/Dolores Ibárruri|en]]</small> # [[Չիլյարտեկի]] <small style="opacity:0.75;">Txillardegi · [[:eu:Special:Search/Txillardegi|eu]] · [[:en:Special:Search/Txillardegi|en]]</small> # [[Իցիար Իթունյօ]] ♀ <small style="opacity:0.75;">Itziar Ituño · [[:eu:Special:Search/Itziar Ituño|eu]] · [[:en:Special:Search/Itziar Ituño|en]]</small> # [[Մայալեն Լուխանպիօ]] ♀ <small style="opacity:0.75;">Maialen Lujanbio · [[:eu:Special:Search/Maialen Lujanbio|eu]] · [[:en:Special:Search/Maialen Lujanbio|en]]</small> # [[Փետրօ Միկէլ Էչենիքէ]] <small style="opacity:0.75;">Pedro Miguel Etxenike · [[:eu:Special:Search/Pedro Migel Etxenike|eu]] · [[:en:Special:Search/Pedro Miguel Echenique|en]]</small> # [[Էտուրնէ Փասապան]] ♀ <small style="opacity:0.75;">Edurne Pasaban · [[:eu:Special:Search/Edurne Pasaban|eu]] · [[:en:Special:Search/Edurne Pasaban|en]]</small> # [[Միկէլ Ինտուրայն]] <small style="opacity:0.75;">Miguel Indurain · [[:eu:Special:Search/Miguel Indurain|eu]] · [[:en:Special:Search/Miguel Induráin|en]]</small> # [[Մորիս Ռաւէլ]] <small style="opacity:0.75;">Maurice Ravel · [[:eu:Special:Search/Maurice Ravel|eu]] · [[:en:Special:Search/Maurice Ravel|en]]</small> # [[Միքել Լապոա]] <small style="opacity:0.75;">Mikel Laboa · [[:eu:Special:Search/Mikel Laboa|eu]] · [[:en:Special:Search/Mikel Laboa|en]]</small> # [[Իսարօ Անտրէս]] ♀ <small style="opacity:0.75;">Izaro Andrés · [[:eu:Special:Search/Izaro Andres|eu]] · [[:en:Special:Search/Izaro Andrés|en]]</small> </div> === Խոհանոց === <div style="column-width:22em; column-gap:2.5em;"> # [[Փինչօ]] <small style="opacity:0.75;">Pincho · [[:eu:Special:Search/Pintxo|eu]] · [[:en:Special:Search/Pincho|en]]</small> # [[Պասքեան խնձորագինի]] <small style="opacity:0.75;">Basque cider · [[:eu:Special:Search/Sagardo|eu]] · [[:en:Special:Search/Basque cider|en]]</small> # [[Չաքոլի]] <small style="opacity:0.75;">Txakoli · [[:eu:Special:Search/Txakolin|eu]] · [[:en:Special:Search/Txakoli|en]]</small> # [[Սակարտոթեկի]] <small style="opacity:0.75;">Sagardotegi · [[:eu:Special:Search/Sagardotegi|eu]] · [[:en:Special:Search/Sagardotegi|en]]</small> # [[Փաչարան]] <small style="opacity:0.75;">Patxaran · [[:eu:Special:Search/Patxaran|eu]] · [[:en:Special:Search/Pacharán|en]]</small> # [[Իտիասապալ պանիր]] <small style="opacity:0.75;">Idiazabal cheese · [[:eu:Special:Search/Idiazabal gazta|eu]] · [[:en:Special:Search/Idiazabal cheese|en]]</small> # [[Ռոնքալ պանիր]] <small style="opacity:0.75;">Roncal cheese · [[:eu:Special:Search/Erronkari gazta|eu]] · [[:en:Special:Search/Roncal cheese|en]]</small> # [[Քալիմոչօ]] <small style="opacity:0.75;">Kalimotxo · [[:eu:Special:Search/Kalimotxo|eu]] · [[:en:Special:Search/Kalimotxo|en]]</small> # [[Քոքոչա]] <small style="opacity:0.75;">Kokotxas · [[:eu:Special:Search/Kokotxa|eu]] · [[:en:Special:Search/Kokotxas|en]]</small> # [[Չոքօ]] <small style="opacity:0.75;">Txoko · [[:eu:Special:Search/Txoko|eu]] · [[:en:Special:Search/Txoko|en]]</small> </div> === Արուեստ եւ յուշարձաններ === <div style="column-width:22em; column-gap:2.5em;"> # [[Սանթիմամինյէ]] <small style="opacity:0.75;">Santimamiñe · [[:eu:Special:Search/Santimamiñe|eu]] · [[:en:Special:Search/Santimamiñe|en]]</small> # [[Սորկինեչէ]] <small style="opacity:0.75;">Sorginetxe · [[:eu:Special:Search/Sorginetxe|eu]] · [[:en:Special:Search/Sorginetxe|en]]</small> # [[Թուտելայի մզկիթ]] <small style="opacity:0.75;">Mosque of Tudela · [[:eu:Special:Search/Tuterako meskita|eu]]</small> # [[Էունաթէի Սուրբ Մարիամ եկեղեցի]] <small style="opacity:0.75;">Church of Saint Mary of Eunate · [[:eu:Special:Search/Eunateko Andre Maria|eu]] · [[:en:Special:Search/Church of Saint Mary of Eunate|en]]</small> # [[Լէյրէի վանք]] <small style="opacity:0.75;">Monastery of Leyre · [[:eu:Special:Search/Leireko monasterioa|eu]] · [[:en:Special:Search/Monastery of Leyre|en]]</small> # [[Փամփլոնայի մայր տաճար]] <small style="opacity:0.75;">Cathedral of Pamplona · [[:eu:Special:Search/Iruñeko katedrala|eu]] · [[:en:Special:Search/Pamplona Cathedral|en]]</small> # [[Արանցասուի սրբավայր]] <small style="opacity:0.75;">Sanctuary of Arantzazu · [[:eu:Special:Search/Arantzazuko santutegia|eu]] · [[:en:Special:Search/Sanctuary of Arantzazu|en]]</small> # [[Հովին սանտրը]] <small style="opacity:0.75;">The Comb of the Wind · [[:eu:Special:Search/Haizearen orrazia|eu]] · [[:en:Special:Search/Comb of the Wind|en]]</small> </div> === Երաժշտութիւն === <div style="column-width:22em; column-gap:2.5em;"> # [[Պասքեան արմատական ռոք]] <small style="opacity:0.75;">Basque Radical Rock · [[:eu:Special:Search/Euskal Rock Erradikala|eu]] · [[:en:Special:Search/Basque Radical Rock|en]]</small> # [[Կերնիքաքօ Արպոլա]] <small style="opacity:0.75;">Gernikako Arbola (anthem) · [[:eu:Special:Search/Gernikako Arbola (abestia)|eu]] · [[:en:Special:Search/Gernikako Arbola|en]]</small> # [[Չալափարթա]] <small style="opacity:0.75;">Txalaparta · [[:eu:Special:Search/Txalaparta|eu]] · [[:en:Special:Search/Txalaparta|en]]</small> # [[Ալպոքա]] <small style="opacity:0.75;">Alboka · [[:eu:Special:Search/Alboka|eu]] · [[:en:Special:Search/Alboka|en]]</small> # [[Չիսթու]] <small style="opacity:0.75;">Txistu · [[:eu:Special:Search/Txistu|eu]] · [[:en:Special:Search/Txistu|en]]</small> # [[Պասքեան երաժշտութիւն]] <small style="opacity:0.75;">Basque music · [[:eu:Special:Search/Euskal musika|eu]] · [[:en:Special:Search/Basque music|en]]</small> # [[Փասթորալա (Սուլի թատրոն)]] <small style="opacity:0.75;">Pastoral (theatre of Soule) · [[:eu:Special:Search/Pastorala|eu]] · [[:en:Special:Search/Pastoral (theatre of Soule)|en]]</small> # [[Մասքարատա (Սուլի բարեկենդան)]] <small style="opacity:0.75;">Maskarada (carnival of Soule) · [[:eu:Special:Search/Maskarada|eu]] · [[:en:Special:Search/Maskarada (carnival of Soule)|en]]</small> </div> === Դիցաբանութիւն === <div style="column-width:22em; column-gap:2.5em;"> # [[Պասքեան դիցաբանութիւն]] <small style="opacity:0.75;">Basque mythology · [[:eu:Special:Search/Euskal mitologia|eu]] · [[:en:Special:Search/Basque mythology|en]]</small> # [[Մարի (դիցուհի)]] <small style="opacity:0.75;">Mari (goddess) · [[:eu:Special:Search/Mari (mitologia)|eu]] · [[:en:Special:Search/Mari (goddess)|en]]</small> # [[Պասախաուն]] <small style="opacity:0.75;">Basajaun · [[:eu:Special:Search/Basajaun|eu]] · [[:en:Special:Search/Basajaun|en]]</small> # [[Պասքերու Երկրի բարեկենդաններ]] <small style="opacity:0.75;">Carnivals in the Basque Country · [[:eu:Special:Search/Euskal Herriko inauteriak|eu]] · [[:en:Special:Search/Carnivals in the Basque Country|en]]</small> # [[Օլենցերօ]] <small style="opacity:0.75;">Olentzero · [[:eu:Special:Search/Olentzero|eu]] · [[:en:Special:Search/Olentzero|en]]</small> # [[Սորկին (դիցաբանութիւն)]] <small style="opacity:0.75;">Sorginak · [[:eu:Special:Search/Sorgin|eu]] · [[:en:Special:Search/Sorginak|en]]</small> </div> <div style="clear:both; margin:2em 0 0.5em; padding:0.8em 1.1em; border-left:4px solid #9C3D36;"> '''Միւս կողմը.''' Միաժամանակ պասք խմբագիրները Պասքերէն Ուիքիփետիայի մէջ կը գրեն արեւմտահայերէնի, արեւմտահայ պատմութեան, սփիւռքի եւ նշանաւոր արեւմտահայ կիներու մասին։ Անոնց ցանկին ու արդիւնքներուն կրնաք հետեւիլ [[:eu:Atari:Hezkuntza/Lehiaketak/Armenia|անոնց մրցոյթի էջին]] վրայ։ </div> == Արդիւնքներ == Աւարտած յօդուածները աւելցուցէք ներքեւ՝ <code><nowiki># [[Յօդուածին անունը]] ~~~</nowiki></code> ձեւով։ Բոլոր խմբագրութիւններուն կարելի է հետեւիլ նաեւ <code>#WALxEWKE</code> պիտակով՝ [https://hashtags.wmcloud.org/?query=WALxEWKE&startdate=2026-10-01&enddate=2026-10-31 Hashtags գործիքին] միջոցով։ <!-- Ներքեւ աւելցուցէք ձեր յօդուածները --> # [[Պասքերէն]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 09:50, 4 Հոկտեմբեր 2026 (UTC) # [[Նաւառայի խորհրդարան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:03, 4 Հոկտեմբեր 2026 (UTC) # [[Լէյրէի վանք]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:19, 4 Հոկտեմբեր 2026 (UTC) # [[Պասքերու Երկիր]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:52, 4 Հոկտեմբեր 2026 (UTC) # [[Պասքեան դիցաբանութիւն]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 12:09, 4 Հոկտեմբեր 2026 (UTC) # [[Ալաւա]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 15:00, 4 Հոկտեմբեր 2026 (UTC) # [[Մարի (դիցուհի)]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 21:21, 8 Հոկտեմբեր 2026 (UTC) # [[Փամփլոնայի մայր տաճար]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:43, 11 Հոկտեմբեր 2026 (UTC) # [[Հովին սանտրը]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 11:14, 11 Հոկտեմբեր 2026 (UTC) # [[Թուտելայի մզկիթ]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 11:28, 11 Հոկտեմբեր 2026 (UTC) # [[Չիսթու]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 11:36, 11 Հոկտեմբեր 2026 (UTC) # [[Նաւառա]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 09:20, 16 Հոկտեմբեր 2026 (UTC) # [[Պասախաուն]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 09:28, 16 Հոկտեմբեր 2026 (UTC) # [[Պասքերու Երկրի բարեկենդաններ]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 09:35, 16 Հոկտեմբեր 2026 (UTC) # [[Օլենցերօ]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 09:50, 16 Հոկտեմբեր 2026 (UTC) # [[Սորկին (դիցաբանութիւն)]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 09:57, 16 Հոկտեմբեր 2026 (UTC) # [[Լապուր]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:09, 16 Հոկտեմբեր 2026 (UTC) # [[Էնեքօ Արիսթա]] --[[Մասնակից:ShahenWasHere|ShahenWasHere]] ([[Մասնակցի քննարկում:ShahenWasHere|քննարկում]]) 14:38, 8 Հոկտեմբեր 2026 (UTC) # [[Էտուրնէ Փասապան]] --[[Մասնակից:ShahenWasHere|ShahenWasHere]] ([[Մասնակցի քննարկում:ShahenWasHere|քննարկում]]) 14:45, 8 Հոկտեմբեր 2026 (UTC) # [[Պասքեր]] --[[Մասնակից:ShahenWasHere|ShahenWasHere]] ([[Մասնակցի քննարկում:ShahenWasHere|քննարկում]]) 15:11, 8 Հոկտեմբեր 2026 (UTC) # [[Պասքերու Երկիր (ինքնավար համայնք)]] --[[Մասնակից:ShahenWasHere|ShahenWasHere]] ([[Մասնակցի քննարկում:ShahenWasHere|քննարկում]]) 15:33, 8 Հոկտեմբեր 2026 (UTC) # [[Պիսքայ]] --[[Մասնակից:ShahenWasHere|ShahenWasHere]] ([[Մասնակցի քննարկում:ShahenWasHere|քննարկում]]) 12:48, 9 Հոկտեմբեր 2026 (UTC) # [[Սան Սեպասթիան]], --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 12:54, 14 Հոկտեմբեր 2026 (UTC) # [[Կիփուսքոա]], --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 16:50, 14 Հոկտեմբեր 2026 (UTC) # [[Թուտելա]], --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 10:20, 16 Հոկտեմբեր 2026 (UTC) # [[Արանցասուի սրբավայր]]--[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 21:41, 14 Հոկտեմբեր 2026 (UTC) # [[Սանթիմամինյէ]]--[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 21:07, 15 Հոկտեմբեր 2026 (UTC) # [[Էունաթէի Սուրբ Մարիամ եկեղեցի]]--[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 21:02, 16 Հոկտեմբեր 2026 (UTC) [[Ստորոգութիւն:Խմբագրաթոններ]] jvgc413ml446yy0j2wnn6nn2yzxfyqe 0 33575 256067 2026-10-16T18:30:56Z HoMen 269 Նոր էջ «{{Տեղեկաքարտ Ծով|Պատկեր=Iceland position144.png|Նկարագրութիւն=Իսլանտա եւ Իսլանտայի ծովը․ կը գրաւէ Իսլանտային (դեղին գոյնով) հիւսիսը գտնուող տարածքը՝ Կրինլանտայի (արեւմուտքէն) եւ Նորվեկիոյ (արեւելքէն) միջեւ|Ջրատարածութիւն=|բնօրինակ անուանում=Íslandshaf<br /> «Iceland Sea» (անգլերէն)<...»: 256067 wikitext text/x-wiki {{Տեղեկաքարտ Ծով|Պատկեր=Iceland position144.png|Նկարագրութիւն=Իսլանտա եւ Իսլանտայի ծովը․ կը գրաւէ Իսլանտային (դեղին գոյնով) հիւսիսը գտնուող տարածքը՝ Կրինլանտայի (արեւմուտքէն) եւ Նորվեկիոյ (արեւելքէն) միջեւ|Ջրատարածութիւն=|բնօրինակ անուանում=Íslandshaf<br /> «Iceland Sea» (անգլերէն)<br /> |անուանում=Իսլանտայի ծով}} '''Իսլանտայի ծով'''․ Իսլանտայի հիւսիսը, [[Հիւսիսային Սառուցեալ Ովկիանոս|Արքթիք Ովկիանոսին]] մէջ գտնուող ծով։ Սաահմանափակուած է՝ հիւսիսէն<nowiki/>[[Կրինլանտայի ծով|Կրինլանտայի ծովէն]], արեւելքէն՝ [[Նորվեկիոյ ծով|Նորվեկիոյ ծովէն]], արեւմուտքէն՝ [[Կրիլանտա|Կրիլանտայէն]], հարաւէն՝ [[Տանըմարքի նեղուց|Տանըմարքայի նեղուցէն]]։ Իսկ սահամանագիծին շարունակութեան, հիւսիսին, կը գտնուին [[Ճան Մայեն, կղզի|Ճան (Ճենիւըրի) Մայեն]]/Ֆերօէ կղզիները (Ճան Մայեն․ [[Նորվեկիա|Նորվեկիոյ]] պատկանող փոքր հրաբխային կղզի), Ճան Մայենի խզուածքային գօտին եւ ծովուն արեւելեան կողմը կը գտնուի Ճան Մայեն լեռնաշղթան։ == Կենսահամակարգ == Իսլանտայի ծովը ունի բազմազան կենսահամակարգ, բազմաթիւ տեսակներով։ Բուսածփակենսիկի երկու տեսակ կ՛ապրին անոր ջուրերուն մէջ՝ տրամահատ եւ «dinoflagellate» (''խարազանաբոյս'')։ Իսկ կենդանական կեանքն ալ հարուստ է, մանաւանդ թիոտնեաներու՝ կենդածփակենսիկի, տեսակով։ == Ձկնաշխարհ == * Ադլանտեան ձողաձուկ (''Gadus morhua'') * Իշաձուկ (''Melanogrammus aeglefinus'') * Ածխաձուկ (''Pollachius virens'') * Կարմրաձուկ (''Sebastes marinus'') * Տառեխ (''Clupea harengus'') * Կապոյտ արքայաձուկ (''Micromesistius poutassou'') * «Քափելին» (''Mallotus villosus'') * Ծովու հրեծտակ (''Lophius piscatorius'') * Կրինլանտի ձիալեզու (''Reinhardtius hippoglossoides'') == Անողնայարներ == Իսլանտայի ծովը կը հիւրասիրէ նաեւ անողնայարներու հինգ տարբեր տեսակներ․- * Հիւսիսային կարիդոս (''Pandalus borealis'') * Նորվիկեան խեցգետին (''Nephrops norvegicus'') * Իսլանտական խեփոր (''Chlamys islandica'') * Ովկիանոսի բոլորակ ծովասանտր (''Arctica islandica'') * Հասարակ կապուտակ (''Buccinum undatum'') == Ծովային ստնաւորներ == === Ստնաւորներ === Ստնաւորներէն կան կիտազգիներու տասնութ տեսակ, ինչպէս օրինակ՝ կէտ ձուկերու տեսականեր, դլփիններ, ծովախոզուկներ։ === Փոկեր === Կան փոկերու եօթը տեսակ, ինչպէն օրինակ՝ ծովահորթ, ծովաձի, եւայլն։ <ref>[https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0967064507001956?via Կլիմայի բազմազանութիւն եւ Իսլանտական ծովային կենսահամակարգը, Օլաֆուր Ասթհորսըն, Ասթհոր Ճիսլասըն, Սթէյնրիմուր Ճոնսոն, Նոյ․-Դեկտ․ 2007{{ref-en}} ]</ref> <ref>[https://academic.oup.com/icesjms/article/69/7/1263/743627?login=false ICES Journal of Marine Science. doi:10.1093/icesjms/fss070 - Օքսֆորտ Ակատեմիք․ Իսլանտայի ծովուն կենսաբանական եւ կենդանական հարստութիւնը եւ բազմազանութիւնը, 2006, 2007 եւ 2008․ Ճիսլասոն, Ասթհոր, Սիլվա, Թերեսա, Մայիս 18, 2012{{ref-en}}]</ref> <ref>[https://www.nature.com/articles/172484b0 Nature հատոր 172, էջ 484 (1953) - Ովկիանոսներում եւ Ծովերուն սահմանափակումները, 12-9-1953{{ref-en}}]</ref> == Ծանօթագրութիւններ == {{Ծնթ․ցանկ}} ne49nzkjqov9y8ifu1cz0nzjus57ils 256070 256067 2026-10-17T04:55:40Z HoMen 269 256070 wikitext text/x-wiki {{Տեղեկաքարտ Ծով|Պատկեր=Iceland position144.png|Նկարագրութիւն=Իսլանտա եւ Իսլանտայի ծովը․ կը գրաւէ Իսլանտային (դեղին գոյնով) հիւսիսը գտնուող տարածքը՝ Կրինլանտայի (արեւմուտքէն) եւ Նորվեկիոյ (արեւելքէն) միջեւ|Ջրատարածութիւն=|բնօրինակ անուանում=Íslandshaf<br /> «Iceland Sea» (անգլերէն)<br /> |անուանում=Իսլանտայի ծով}} '''Իսլանտայի ծով'''․ [[Իսլանտա|Իսլանտայի]] հիւսիսը, [[Հիւսիսային Սառուցեալ Ովկիանոս|Արքթիք Ովկիանոսին]] մէջ գտնուող ծով։ Սաահմանափակուած է՝ հիւսիսէն<nowiki/>[[Կրինլանտայի ծով|Կրինլանտայի ծովէն]], արեւելքէն՝ [[Նորվեկիոյ ծով|Նորվեկիոյ ծովէն]], արեւմուտքէն՝ [[Կրիլանտա|Կրիլանտայէն]], հարաւէն՝ [[Տանըմարքի նեղուց|Տանըմարքայի նեղուցէն]]։ Իսկ սահամանագիծին շարունակութեան, հիւսիսին, կը գտնուին [[Ճան Մայեն, կղզի|Ճան (Ճենիւըրի) Մայեն]]/Ֆերօէ կղզիները (Ճան Մայեն․ [[Նորվեկիա|Նորվեկիոյ]] պատկանող փոքր հրաբխային կղզի), Ճան Մայենի խզուածքային գօտին եւ ծովուն արեւելեան կողմը կը գտնուի Ճան Մայեն լեռնաշղթան։ == Կենսահամակարգ == Իսլանտայի ծովը ունի բազմազան կենսահամակարգ, բազմաթիւ տեսակներով։ Բուսածփակենսիկի երկու տեսակ կ՛ապրին անոր ջուրերուն մէջ՝ տրամահատ եւ «dinoflagellate» (''խարազանաբոյս'')։ Իսկ կենդանական կեանքն ալ հարուստ է, մանաւանդ թիոտնեաներու՝ կենդածփակենսիկի, տեսակով։ == Ձկնաշխարհ == * Ադլանտեան ձողաձուկ (''Gadus morhua'') * Իշաձուկ (''Melanogrammus aeglefinus'') * Ածխաձուկ (''Pollachius virens'') * Կարմրաձուկ (''Sebastes marinus'') * Տառեխ (''Clupea harengus'') * Կապոյտ արքայաձուկ (''Micromesistius poutassou'') * «Քափելին» (''Mallotus villosus'') * Ծովու հրեշտակ (''Lophius piscatorius'') * Կրինլանտի ձիալեզու (''Reinhardtius hippoglossoides'') == Անողնայարներ == Իսլանտայի ծովը կը հիւրասիրէ նաեւ անողնայարներու հինգ տարբեր տեսակներ․- * Հիւսիսային կարիդոս (''Pandalus borealis'') * Նորվիկեան խեցգետին (''Nephrops norvegicus'') * Իսլանտական խեփոր (''Chlamys islandica'') * Ովկիանոսի բոլորակ ծովասանտր (''Arctica islandica'') * Հասարակ կապուտակ (''Buccinum undatum'') == Ծովային ստնաւորներ == === Ստնաւորներ === Ստնաւորներէն կան կիտազգիներու տասնութ տեսակ, ինչպէս օրինակ՝ կէտ ձուկերու տեսականեր, դլփիններ, ծովախոզուկներ։ === Փոկեր === Կան փոկերու եօթը տեսակ, ինչպէն օրինակ՝ ծովահորթ, ծովաձի, եւայլն։ <ref>[https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0967064507001956?via Կլիմայի բազմազանութիւն եւ Իսլանտական ծովային կենսահամակարգը, Օլաֆուր Ասթհորսըն, Ասթհոր Ճիսլասըն, Սթէյնրիմուր Ճոնսոն, Նոյ․-Դեկտ․ 2007{{ref-en}} ]</ref> <ref>[https://academic.oup.com/icesjms/article/69/7/1263/743627?login=false ICES Journal of Marine Science. doi:10.1093/icesjms/fss070 - Օքսֆորտ Ակատեմիք․ Իսլանտայի ծովուն կենսաբանական եւ կենդանական հարստութիւնը եւ բազմազանութիւնը, 2006, 2007 եւ 2008․ Ճիսլասոն, Ասթհոր, Սիլվա, Թերեսա, Մայիս 18, 2012{{ref-en}}]</ref> <ref>[https://www.nature.com/articles/172484b0 Nature հատոր 172, էջ 484 (1953) - Ովկիանոսներում եւ Ծովերուն սահմանափակումները, 12-9-1953{{ref-en}}]</ref> == Ծանօթագրութիւններ == {{Ծնթ․ցանկ}} [[Ստորոգութիւն:Հիւսիսային Սառուցեալ Ովկիանոսին ծովեր]] [[Ստորոգութիւն:Արքթիք Ովկիանոս]] [[Ստորոգութիւն:Ծովեր ըստ երկրի]] [[Ստորոգութիւն:Ծովեր ըստ ովկիանոսներու]] [[Ստորոգութիւն:Ծովեր այբբենական կարգով]] [[Ստորոգութիւն:Ծովեր]] 1hija6pd58e05pce8ol4tfln3bnsj96 256071 256070 2026-10-17T05:09:16Z HoMen 269 256071 wikitext text/x-wiki {{Տեղեկաքարտ Ծով|Պատկեր=Iceland position144.png|Նկարագրութիւն=Իսլանտա եւ Իսլանտայի ծովը․ կը գրաւէ Իսլանտային (դեղին գոյնով) հիւսիսը գտնուող տարածքը՝ Կրինլանտայի (արեւմուտքէն) եւ Նորվեկիոյ (արեւելքէն) միջեւ|Ջրատարածութիւն=|բնօրինակ անուանում=Íslandshaf<br /> «Iceland Sea» (անգլերէն)<br /> |անուանում=Իսլանտայի ծով}} '''Իսլանտայի ծով'''․ [[Իսլանտա|Իսլանտայի]] հիւսիսը, [[Արքթիք Ովկիանոս|Արքթիք Ովկիանոսին]] մէջ գտնուող ծով։ Ըստ [[Միջազգային Ջրագրական Կազմակերպութիւն|Միջազգային Ջրագրական Կազմակերպութեան]], ծովը սահմանափակուած է՝ հիւսիսէն<nowiki/>[[Կրինլանտայի ծով|Կրինլանտայի ծովէն]], արեւելքէն՝ [[Նորվեկիոյ ծով|Նորվեկիոյ ծովէն]], արեւմուտքէն՝ [[Կրիլանտա|Կրիլանտայէն]], հարաւէն՝ [[Տանըմարքի նեղուց|Տանըմարքի նեղուցէն]]։ Իսկ սահմանագիծին շարունակութեան՝ հիւսիսին, կը գտնուին [[Ճան Մայեն, կղզի|Ճան (Ճենիւըրի) Մայեն]]/[[Ֆերօէ կղզիներ|Ֆերօէ կղզիները]] (Ճան Մայեն․ [[Նորվեկիա|Նորվեկիոյ]] պատկանող փոքր հրաբխային կղզի), Ճան Մայենի խզուածքային գօտին եւ ծովուն արեւելեան կողմը կը գտնուի Ճան Մայեն լեռնաշղթան։ == Կենսահամակարգ == Իսլանտայի ծովը ունի բազմազան կենսահամակարգ, բազմաթիւ տեսակներով։ Բուսածփակենսիկի երկու տեսակ կ՛ապրին անոր ջուրերուն մէջ՝ տրամահատ եւ «dinoflagellate» (''խարազանաբոյս'')։ Իսկ կենդանական կեանքն ալ հարուստ է, մանաւանդ թիոտնեաներու՝ կենդածփակենսիկի, տեսակով։ == Ձկնաշխարհ == * Ադլանտեան ձողաձուկ (''Gadus morhua'') * Իշաձուկ (''Melanogrammus aeglefinus'') * Ածխաձուկ (''Pollachius virens'') * Կարմրաձուկ (''Sebastes marinus'') * Տառեխ (''Clupea harengus'') * Կապոյտ արքայաձուկ (''Micromesistius poutassou'') * «Քափելին» (''Mallotus villosus'') * Ծովու հրեշտակ (''Lophius piscatorius'') * Կրինլանտի ձիալեզու (''Reinhardtius hippoglossoides'') == Անողնայարներ == Իսլանտայի ծովը կը հիւրասիրէ նաեւ անողնայարներու հինգ տարբեր տեսակներ․- * Հիւսիսային կարիդոս (''Pandalus borealis'') * Նորվիկեան խեցգետին (''Nephrops norvegicus'') * Իսլանտական խեփոր (''Chlamys islandica'') * Ովկիանոսի բոլորակ ծովասանտր (''Arctica islandica'') * Հասարակ կապուտակ (''Buccinum undatum'') == Ծովային ստնաւորներ == === Ստնաւորներ === Ստնաւորներէն կան կիտազգիներու տասնութ տեսակ, ինչպէս օրինակ՝ կէտ ձուկերու տեսականեր, դլփիններ, ծովախոզուկներ։ === Փոկեր === Կան փոկերու եօթը տեսակ, ինչպէն օրինակ՝ ծովահորթ, ծովաձի, եւայլն։ <ref>[https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0967064507001956?via Կլիմայի բազմազանութիւն եւ Իսլանտական ծովային կենսահամակարգը, Օլաֆուր Ասթհորսըն, Ասթհոր Ճիսլասըն, Սթէյնրիմուր Ճոնսոն, Նոյ․-Դեկտ․ 2007{{ref-en}} ]</ref> <ref>[https://academic.oup.com/icesjms/article/69/7/1263/743627?login=false ICES Journal of Marine Science. doi:10.1093/icesjms/fss070 - Օքսֆորտ Ակատեմիք․ Իսլանտայի ծովուն կենսաբանական եւ կենդանական հարստութիւնը եւ բազմազանութիւնը, 2006, 2007 եւ 2008․ Ճիսլասոն, Ասթհոր, Սիլվա, Թերեսա, Մայիս 18, 2012{{ref-en}}]</ref> <ref>[https://www.nature.com/articles/172484b0 Nature հատոր 172, էջ 484 (1953) - Ովկիանոսներում եւ Ծովերուն սահմանափակումները, 12-9-1953{{ref-en}}]</ref> == Ծանօթագրութիւններ == {{Ծնթ․ցանկ}} [[Ստորոգութիւն:Հիւսիսային Սառուցեալ Ովկիանոսին ծովեր]] [[Ստորոգութիւն:Արքթիք Ովկիանոս]] [[Ստորոգութիւն:Ծովեր ըստ երկրի]] [[Ստորոգութիւն:Ծովեր ըստ ովկիանոսներու]] [[Ստորոգութիւն:Ծովեր այբբենական կարգով]] [[Ստորոգութիւն:Ծովեր]] aviqxmi602as2yob91r3ed1in9o8b69 256077 256071 2026-10-17T08:55:57Z HoMen 269 256077 wikitext text/x-wiki {{Տեղեկաքարտ Ծով|Պատկեր=Iceland position144.png|Նկարագրութիւն=Իսլանտա եւ Իսլանտայի ծովը․ կը գրաւէ Իսլանտային (դեղին գոյնով) հիւսիսը գտնուող տարածքը՝ Կրինլանտայի (արեւմուտքէն) եւ Նորվեկիոյ (արեւելքէն) միջեւ|Ջրատարածութիւն=|բնօրինակ անուանում=Íslandshaf<br /> «Iceland Sea» (անգլերէն)<br /> |անուանում=Իսլանտայի ծով}} '''Իսլանտայի ծով'''․ [[Իսլանտա|Իսլանտայի]] հիւսիսը, [[Արքթիք Ովկիանոս|Արքթիք Ովկիանոսին]] մէջ գտնուող ծով։ Ըստ [[Ջրագրական ՄիջազգայինԿազմակերպութիւն|Ջրագրական ՄիջազգայինԿազմակերպութեան]], ծովը սահմանափակուած է՝ հիւսիսէն<nowiki/>[[Կրինլանտայի ծով|Կրինլանտայի ծովէն]], արեւելքէն՝ [[Նորվեկիոյ ծով|Նորվեկիոյ ծովէն]], արեւմուտքէն՝ [[Կրիլանտա|Կրիլանտայէն]], հարաւէն՝ [[Տանըմարքի նեղուց|Տանըմարքի նեղուցէն]]։ Իսկ սահմանագիծին շարունակութեան՝ հիւսիսին, կը գտնուին [[Ճան Մայեն, կղզի|Ճան (Ճենիւըրի) Մայեն]]/[[Ֆերօէ կղզիներ|Ֆերօէ կղզիները]] (Ճան Մայեն․ [[Նորվեկիա|Նորվեկիոյ]] պատկանող փոքր հրաբխային կղզի), Ճան Մայենի խզուածքային գօտին եւ ծովուն արեւելեան կողմը կը գտնուի Ճան Մայեն լեռնաշղթան։ == Կենսահամակարգ == Իսլանտայի ծովը ունի բազմազան կենսահամակարգ, բազմաթիւ տեսակներով։ Բուսածփակենսիկի երկու տեսակ կ՛ապրին անոր ջուրերուն մէջ՝ տրամահատ եւ «dinoflagellate» (''խարազանաբոյս'')։ Իսկ կենդանական կեանքն ալ հարուստ է, մանաւանդ թիոտնեաներու՝ կենդածփակենսիկի, տեսակով։ == Ձկնաշխարհ == * Ադլանտեան ձողաձուկ (''Gadus morhua'') * Իշաձուկ (''Melanogrammus aeglefinus'') * Ածխաձուկ (''Pollachius virens'') * Կարմրաձուկ (''Sebastes marinus'') * Տառեխ (''Clupea harengus'') * Կապոյտ արքայաձուկ (''Micromesistius poutassou'') * «Քափելին» (''Mallotus villosus'') * Ծովու հրեշտակ (''Lophius piscatorius'') * Կրինլանտի ձիալեզու (''Reinhardtius hippoglossoides'') == Անողնայարներ == Իսլանտայի ծովը կը հիւրասիրէ նաեւ անողնայարներու հինգ տարբեր տեսակներ․- * Հիւսիսային կարիդոս (''Pandalus borealis'') * Նորվիկեան խեցգետին (''Nephrops norvegicus'') * Իսլանտական խեփոր (''Chlamys islandica'') * Ովկիանոսի բոլորակ ծովասանտր (''Arctica islandica'') * Հասարակ կապուտակ (''Buccinum undatum'') == Ծովային ստնաւորներ == === Ստնաւորներ === Ստնաւորներէն կան կիտազգիներու տասնութ տեսակ, ինչպէս օրինակ՝ կէտ ձուկերու տեսականեր, դլփիններ, ծովախոզուկներ։ === Փոկեր === Կան փոկերու եօթը տեսակ, ինչպէն օրինակ՝ ծովահորթ, ծովաձի, եւայլն։ <ref>[https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0967064507001956?via Կլիմայի բազմազանութիւն եւ Իսլանտական ծովային կենսահամակարգը, Օլաֆուր Ասթհորսըն, Ասթհոր Ճիսլասըն, Սթէյնրիմուր Ճոնսոն, Նոյ․-Դեկտ․ 2007{{ref-en}} ]</ref> <ref>[https://academic.oup.com/icesjms/article/69/7/1263/743627?login=false ICES Journal of Marine Science. doi:10.1093/icesjms/fss070 - Օքսֆորտ Ակատեմիք․ Իսլանտայի ծովուն կենսաբանական եւ կենդանական հարստութիւնը եւ բազմազանութիւնը, 2006, 2007 եւ 2008․ Ճիսլասոն, Ասթհոր, Սիլվա, Թերեսա, Մայիս 18, 2012{{ref-en}}]</ref> <ref>[https://www.nature.com/articles/172484b0 Nature հատոր 172, էջ 484 (1953) - Ովկիանոսներում եւ Ծովերուն սահմանափակումները, 12-9-1953{{ref-en}}]</ref> == Ծանօթագրութիւններ == {{Ծնթ․ցանկ}} [[Ստորոգութիւն:Հիւսիսային Սառուցեալ Ովկիանոսին ծովեր]] [[Ստորոգութիւն:Արքթիք Ովկիանոս]] [[Ստորոգութիւն:Ծովեր ըստ երկրի]] [[Ստորոգութիւն:Ծովեր ըստ ովկիանոսներու]] [[Ստորոգութիւն:Ծովեր այբբենական կարգով]] [[Ստորոգութիւն:Ծովեր]] k1uy5rkpltd5k2utyrfbdwtxs8pg40c 256078 256077 2026-10-17T08:56:41Z HoMen 269 256078 wikitext text/x-wiki {{Տեղեկաքարտ Ծով|Պատկեր=Iceland position144.png|Նկարագրութիւն=Իսլանտա եւ Իսլանտայի ծովը․ կը գրաւէ Իսլանտային (դեղին գոյնով) հիւսիսը գտնուող տարածքը՝ Կրինլանտայի (արեւմուտքէն) եւ Նորվեկիոյ (արեւելքէն) միջեւ|Ջրատարածութիւն=|բնօրինակ անուանում=Íslandshaf<br /> «Iceland Sea» (անգլերէն)<br /> |անուանում=Իսլանտայի ծով}} '''Իսլանտայի ծով'''․ [[Իսլանտա|Իսլանտայի]] հիւսիսը, [[Արքթիք Ովկիանոս|Արքթիք Ովկիանոսին]] մէջ գտնուող ծով։ Ըստ [[Ջրագրական Միջազգային Կազմակերպութիւն|Ջրագրական Միջազգային Կազմակերպութեան]], ծովը սահմանափակուած է՝ հիւսիսէն<nowiki/>[[Կրինլանտայի ծով|Կրինլանտայի ծովէն]], արեւելքէն՝ [[Նորվեկիոյ ծով|Նորվեկիոյ ծովէն]], արեւմուտքէն՝ [[Կրիլանտա|Կրիլանտայէն]], հարաւէն՝ [[Տանըմարքի նեղուց|Տանըմարքի նեղուցէն]]։ Իսկ սահմանագիծին շարունակութեան՝ հիւսիսին, կը գտնուին [[Ճան Մայեն, կղզի|Ճան (Ճենիւըրի) Մայեն]]/[[Ֆերօէ կղզիներ|Ֆերօէ կղզիները]] (Ճան Մայեն․ [[Նորվեկիա|Նորվեկիոյ]] պատկանող փոքր հրաբխային կղզի), Ճան Մայենի խզուածքային գօտին եւ ծովուն արեւելեան կողմը կը գտնուի Ճան Մայեն լեռնաշղթան։ == Կենսահամակարգ == Իսլանտայի ծովը ունի բազմազան կենսահամակարգ, բազմաթիւ տեսակներով։ Բուսածփակենսիկի երկու տեսակ կ՛ապրին անոր ջուրերուն մէջ՝ տրամահատ եւ «dinoflagellate» (''խարազանաբոյս'')։ Իսկ կենդանական կեանքն ալ հարուստ է, մանաւանդ թիոտնեաներու՝ կենդածփակենսիկի, տեսակով։ == Ձկնաշխարհ == * Ադլանտեան ձողաձուկ (''Gadus morhua'') * Իշաձուկ (''Melanogrammus aeglefinus'') * Ածխաձուկ (''Pollachius virens'') * Կարմրաձուկ (''Sebastes marinus'') * Տառեխ (''Clupea harengus'') * Կապոյտ արքայաձուկ (''Micromesistius poutassou'') * «Քափելին» (''Mallotus villosus'') * Ծովու հրեշտակ (''Lophius piscatorius'') * Կրինլանտի ձիալեզու (''Reinhardtius hippoglossoides'') == Անողնայարներ == Իսլանտայի ծովը կը հիւրասիրէ նաեւ անողնայարներու հինգ տարբեր տեսակներ․- * Հիւսիսային կարիդոս (''Pandalus borealis'') * Նորվիկեան խեցգետին (''Nephrops norvegicus'') * Իսլանտական խեփոր (''Chlamys islandica'') * Ովկիանոսի բոլորակ ծովասանտր (''Arctica islandica'') * Հասարակ կապուտակ (''Buccinum undatum'') == Ծովային ստնաւորներ == === Ստնաւորներ === Ստնաւորներէն կան կիտազգիներու տասնութ տեսակ, ինչպէս օրինակ՝ կէտ ձուկերու տեսականեր, դլփիններ, ծովախոզուկներ։ === Փոկեր === Կան փոկերու եօթը տեսակ, ինչպէն օրինակ՝ ծովահորթ, ծովաձի, եւայլն։ <ref>[https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0967064507001956?via Կլիմայի բազմազանութիւն եւ Իսլանտական ծովային կենսահամակարգը, Օլաֆուր Ասթհորսըն, Ասթհոր Ճիսլասըն, Սթէյնրիմուր Ճոնսոն, Նոյ․-Դեկտ․ 2007{{ref-en}} ]</ref> <ref>[https://academic.oup.com/icesjms/article/69/7/1263/743627?login=false ICES Journal of Marine Science. doi:10.1093/icesjms/fss070 - Օքսֆորտ Ակատեմիք․ Իսլանտայի ծովուն կենսաբանական եւ կենդանական հարստութիւնը եւ բազմազանութիւնը, 2006, 2007 եւ 2008․ Ճիսլասոն, Ասթհոր, Սիլվա, Թերեսա, Մայիս 18, 2012{{ref-en}}]</ref> <ref>[https://www.nature.com/articles/172484b0 Nature հատոր 172, էջ 484 (1953) - Ովկիանոսներում եւ Ծովերուն սահմանափակումները, 12-9-1953{{ref-en}}]</ref> == Ծանօթագրութիւններ == {{Ծնթ․ցանկ}} [[Ստորոգութիւն:Հիւսիսային Սառուցեալ Ովկիանոսին ծովեր]] [[Ստորոգութիւն:Արքթիք Ովկիանոս]] [[Ստորոգութիւն:Ծովեր ըստ երկրի]] [[Ստորոգութիւն:Ծովեր ըստ ովկիանոսներու]] [[Ստորոգութիւն:Ծովեր այբբենական կարգով]] [[Ստորոգութիւն:Ծովեր]] tbvybp7up5tyr0kw1a6ptmmhxp3k9h3 0 33576 256068 2026-10-16T21:00:28Z Marina Boghigian 111 Նոր էջ «[[Պատկեր:Eunate.jpg|մինի|Էունաթէի Սուրբ Մարիամ եկեղեցին]] Էունաթէի Սուրբ Մարիամ եկեղեցին 12-րդ դարու հռոմէական (ռոմանական) ոճով կառուցուած կաթոլիկ եկեղեցի մըն է, որ կը գտնուի Սպանիոյ Նաւարա նահանգի Մուրուզապալ գիւղէն շուրջ 2 քմ. հարաւ-արեւելք՝ Սուրբ Յակոբոսի ուղիին (Կ...»: 256068 wikitext text/x-wiki [[Պատկեր:Eunate.jpg|մինի|Էունաթէի Սուրբ Մարիամ եկեղեցին]] Էունաթէի Սուրբ Մարիամ եկեղեցին 12-րդ դարու հռոմէական (ռոմանական) ոճով կառուցուած կաթոլիկ եկեղեցի մըն է, որ կը գտնուի Սպանիոյ Նաւարա նահանգի Մուրուզապալ գիւղէն շուրջ 2 քմ. հարաւ-արեւելք՝ Սուրբ Յակոբոսի ուղիին (Կամինօ տէ Սանթիակօ) վրայ։ Անոր ծագման թուականը ստոյգ չէ։ Եկեղեցւոյ ութանկիւն յատակագիծը եւ այն հանգամանքը, որ անիկա տեղադրուած է ոչ թէ ներկայիս գիւղի կամ քաղաքի մը մէջ, այլ բաց դաշտի վրայ, կը նպաստեն անոր առեղծուածային բնոյթին։ Անիկա Կամինօ տէ Սանթիակոյի Ֆրանսական ուղիին վրայ գտնուող վայր մըն է։ Եկեղեցին կառուցուած է տաշուած քարերով, իսկ անոր յատակագիծը անկանոն ութանկիւն մըն է՝ փոքր, երեքկողմանի խորանով։ Անիկա ունի եւրոպական հռոմէական (ռոմանական) արուեստի ճարտարապետական յատկանիշերը (տաշուած քարերով շարուածք, ամուր պատեր, կիսաբոլորակ կամարներ, շլաքարէ [ալապասթր] պատրաստուած փոքր պատուհաններ եւ այլն), ինչպէս նաեւ տեղական հռոմէական ոճի այլ առանձնայատկութիւններ, ինչպէս՝ շախմատաձեւ քանդակազարդումները, որոնք բնորոշ են Նաւարայի եւ Արակոնի տարածաշրջաններուն։ Անոր ութ պատերը կը պահեն ութ-կողանի թաղ մը, որ ներշնչուած է Քորթոպայի խալիֆայութեան արուեստէն։ Այս կառոյցը կը նմանի Թորէս տէլ Ռիոյի (Նաւարա) Սուրբ Գերեզմանի եկեղեցիին, որ Էունաթէէն 55 քմ. հեռաւորութեան վրայ կը գտնուի եւ դարձեալ Սուրբ Յակոբոսի ուղիին վրայ է։ Ողջ շէնքը շրջապատուած է կամարներով, որոնք, կարծես թէ, մասամբ վերակառուցուած են եկեղեցւոյ բնօրինակ կառուցումէն աւելի ուշ շրջանի մը մէջ։ Անոնք թերեւս կառուցուած են դարեր ետք՝ օգտագործելով ենթադրեալ, այժմ անհետացած կլոյսթէրի (վանական քառակուսի բակի կամարաշարի) մնացորդները։ Եկեղեցին Ս. Կոյս Մարիամին նուիրուած մենաստան-ուխտատեղի մըն է, եւ Վալտիսարպէ հովիտի ողջ ժողովուրդը հոն աւանդական ուխտագնացութիւն-տօնախմբութիւն կը կատարէ։ Այս գործառոյթը շէնքին միակ անվիճելի եւ ծանօթ կիրառումն է, քանի որ միակն է, որ փաստաթուղթերով արձանագրուած է։ Էունաթէի վերաբերեալ ամենավաղ արձանագրուած յիշատակութիւնը կը թուագրուի 1487 թուականին եւ կը վերաբերի Էունաթէի Տիրամօր նուիրուած եղբայրակցութեան մը։ Այսուհանդերձ, շէնքին յատկանիշերը, Ս. Յակոբոսի ուղիին վրայ անոր դիրքը եւ ժամանակակից այլ կրօնական կառոյցներու հետ համեմատութիւնը աւելի ընդարձակ բացատրութիւն կը պահանջեն եկեղեցւոյ ծագման մասին։ [[Պատկեր:Eunate.JPG|մինի|Էունաթէի Սուրբ Մարիամ եկեղեցին]] 19-րդ դարու վերջերէն ի վեր, Էունաթէի սկզբնական գործառոյթին եւ հեղինակներուն վերաբերեալ քանի մը տեսութիւններ առաջադրուած են։ Անոր ութանկիւն յատակագիծին պատճառով, առաջին տեսութիւնները կը հաստատէին, թէ Էունաթէն Տաճարականներու եկեղեցի մըն էր՝ կապուած կեդրոնական յատակագիծ ունեցող այլ եկեղեցիներու հետ, ինչպէս վերը նշուած Թորէս տէլ Ռիոյի Սուրբ Գերեզմանը, եւ անկասկած տաճարական այլ կառոյցներ, ինչպէս՝ Թոմարի տաճարական վանքը, Լոնտոնի Թէմփըլ եկեղեցին կամ Փիզայի Սուրբ Գերեզմանը․ ասոնք բոլորն ալ ներշնչուած են Երուսաղէմի Սուրբ Յարութեան տաճարէն։ Տաճարականներու այս ենթադրեալ ծագումը եւ եկեղեցին շրջապատող առեղծուածային մթնոլորտը նպաստած են խորհրդապաշտական մեկնաբանութիւններու։ Թէեւ Նաւարայի այս շրջանին մէջ Տաճարական ասպետներու ներկայութիւնը փաստաթուղթերով արձանագրուած չէ, սակայն քաջայայտ է ռազմական այլ միաբանութեան մը՝ Երուսաղէմի Սուրբ Յովհաննէսի միաբանութեան կարեւորութիւնը, որոնք կրնային հիւրանոց-հիւանդանոց մը բանեցնել դէպի Սանթիակօ ուխտագնացներուն համար։ Հնագիտական պեղումները յայտնաբերած են բազմաթիւ թաղումներ եւ Սուրբ Յակոբոսի բնորոշ ոստրէի պատեանները։ == '''Տես նաեւ''' == * https://en.wikipedia.org/wiki/High_medieval == '''Մատենագիտութիւն''' == * Ֆերնանտես-Լատրետա, Քլարա, Մարթինես տէ Ակիրէ, Խավիեր, Մարթինես Ալաւա, Քարլոս Խ.․ Ռոմանական արուեստը Նաւարայի մէջ, Փամփլոնա․ Նաւարայի Կառավարութիւն, 2002։ * [[García-Gaínza, Concepción]] (խմբ․)․ Նաւարայի յուշարձաններու ցուցակ, Փամփլոնա․ «Փրինսիփէ տէ Վիանա» հաստատութիւն, 1996, հտ․ V-2, էջ 325–337։ * Զութեր, Հերիպերթ․ Սպանական կեդրոնակազմ շէնքերու ձեւն ու պատկերագրութիւնը․ Թորէս տէլ Ռիօ, Սեկովիա, Էունաթէ, Վայմար․ VDG, 1997։ == '''Արտաքին յղումներ''' == * https://web.archive.org/web/20070819015636/http://www.ctv.es/USERS/sagastibelza/navarra/eunate/eunate_portada.htm * https://www.romanicoennavarra.info/eunate.htm * https://www.lebrelblanco.com/ k87pmrcev7kpisod2uaqr7rupt228yj 0 33577 256072 2026-10-17T06:56:11Z HoMen 269 Նոր էջ «{{Տեղեկաքարտ Ծով|Պատկեր=Arctic Ocean bathymetric features.png|Նկարագրութիւն=Արքթիք Ովկիանոսին աւազանը|Ջրատարածութիւն=|բնօրինակ անուանում= «Arctic Ocean» (անգլերէն)<br /> |անուանում=Իսլանտայի ծով}} '''Արքթիք Ովկիանոս'''․ ծանօթ է նաեւ իր հին անունով՝ '''Հիւսիսային Սառուցեալ Ովկիանոս'''։ Կը գ...»: 256072 wikitext text/x-wiki {{Տեղեկաքարտ Ծով|Պատկեր=Arctic Ocean bathymetric features.png|Նկարագրութիւն=Արքթիք Ովկիանոսին աւազանը|Ջրատարածութիւն=|բնօրինակ անուանում= «Arctic Ocean» (անգլերէն)<br /> |անուանում=Իսլանտայի ծով}} '''Արքթիք Ովկիանոս'''․ ծանօթ է նաեւ իր հին անունով՝ '''Հիւսիսային Սառուցեալ Ովկիանոս'''։ Կը գտնուի [[Հիւսիսային Բեւեռ|Հիւսիսային Բեւեռի]] շրջանը։ [[Երկիր|Երկիրին]] հինգ [[Ովկիանոս|ովկիանոսներէն]] ամենէն փոքր եւ ծանծաղ (ոչ խորունկ) ովկիանոսն է։ Ունի 14․090․000 քլ² տարածութիւն եւ շրջապատուած է [[Եւրոպա|Եւրոպայէն]], [[Ասիա|Ասիայէն]], [[Ամերիկա|Ամերիկայէն]] եւ [[Կրիլանտա|Կրիլանտայէն]]։ Ամենէն խորունկ մասը 4․665 մ․ է։ Անոր մակերեսին մեծ մասը սառած է։ Ջմրան, սառոյցները զայն մէկ ծայրէն միւսը կը պատեն։ Իսկ ամրան, անոնք կը նահանջեն։ == Արքթիք ովկիանոսին ծովերը եւ ծոցերը == * [[Պարենցի Ծով]] * [[Սպիտակ ծով]] * [[Գարա ծով]] * [[Լաբթէֆ ծով]] * [[Արեւելեան Սիպերեան ծով]] * [[Չուքչի ծով]] * [[Պոֆոր ծով]] * [[Հատսըն ծոց]] * [[Պաֆին ծոց]] * [[Կրինլանտայի ծով]] == Կղզիներ == Արքթիք ովկիանոսին գլխաւոր կղզիներն են՝ առաջին միջօրէականի արեւմուտքէն''․-'' * [[Ճան Մայեն, կղզի|Ճան Մայեն]] ([[Նորվեկիա]]) * [[Իսլանտա]] * [[Կրինլանտա|Կրինլանտ]] ([[Դանիա|Տանըմարք]]) * [[Արքթիք Արշիպեղաքոս]] ([[Քանատա|Գանատա]]․ կ՛ընդգրկէ [[Քուին Էլիզապէթ Կղզիներ|Քուին Էլիզապէթ կղզիներն]] ու [[Պաֆին կղզիներ|Պաֆին կղզիները]])։ * [[Ռանկել կղզիներ]] ([[Ռուսիա]]) * [[Նորսիպիրական կղզիներ]] ([[Ռուսիա]]) * [[Սեվերնայա Զեմլիա]] ([[Ռուսիա]]) * [[Նովայա Զեմլիա]] ([[Ռուսիա]]․ կ՛ընդգրկէ [[Սեվըրնի կղզիներ]] եւ [[Եուզհնի կղզիներ]]) * [[Ֆրանց Ժոզէֆ հողատարածք]] ([[Ռուսիա]]) * [[Սվալպարտ]] ([[Նորվեկիա]]․ կ՛ընդգրկէ [[Պիորնոյա, կղզի|Պիորնոյա]] (''Արջի կղզի'')) == Ովկիանագրութիւն == === Ջուրի հոսք === [[Պատկեր:BrnBld BeringToFram.svg|կենտրոն|մինի|375x375փքս|Հիւսիսային սառուցեալ ովկիանոսին հիմնական ջրային զանգուածներուն բաշխումը ]] Պատկերին մէջ, ճեղքը կը ներկայացնէ տարբեր ջրային զանգուածներ, ուղղահայաց կտրուածքի երկայնքով՝ Պերինկ նեղուցէն, աշխարհագրական Հիւսիսային բեւեռի վրայէն մինչեւ Ֆրամ նեղուցը։ Քանի որ շերտաւորումը կայուն է, աւելի խորը տեղակայուած ջրային զանգուածները աւելի խիտ են, քան անոնց վերեւը գտնուող շերտերը։ === Ծովային սառոյց === [[Պատկեր:Daily Arctic Sea Ice During Summer Arctic Storm (HD Animation) (8003901788).jpg|կենտրոն|մինի|375x375փքս|Վերջին տասնամեակներուն ընթացքին, Արքթիքի ծովային սառոյցին միջին տարածքը շարունակաբար կը նուազի]] Հիւսիսային սառուցեալ ովկիանոսին մեծ մասը ծածկուած է ծովային սառոյցով, որուն տարածքն ու հաստութիւնը կը փոխուին՝ ըստ եղանակին։ Վերջին տասնամեակներուն ընթացքին, Արքթիքի ծովային սառոյցին միջին տարածքը շարունակաբար կը նուազի։ 1980-էն ի վեր ան կորսնցուցած է իր սառատարածքին 12,85%։ Հիւսիսային [[Էլսմիր կղզի|Էլսմիր կղզիէն]] երբեմն սառնալեռներ կ՛անջատուին, իսկ սառնալեռներ կը կազմուին արեւմտեան [[Կրինլանտա|Կրինլանտայի]] եւ [[Գանատա|Գանատայի]] հիւսիս-արեւելքի ծայրամասէն։ Սառնալեռները ծովային սառոյց չեն, սակայն կրնան յայտնուիլ սառցադաշտերուն զանգուածին մէջ։ Անոնք յաճախ վտանգաւոր են նաւարկութեան՝ [[Թիթանիք|Թիթանիքը]] ամենէն յայտնի պատահած դէպքերէն է։ == Բնական աղբիւրներ == Շրջանին մէջ առատ են՝ նաւթի եւ բնական կազի հանքավայրեր, պահեստի հանքեր, մանկանի կոշկոռակ, աւազ եւ միզաքարի խառնուրդ։ Առատութեամբ կան ձուկ, փոկեր եւ կէտ ձուկեր, որոնք սակայն կլիմայական փոփոխութեան եւ սառնալեռներուն նուազումին պատճառով վտանգի մէջ են։ == Քարտէսներ == [https://my.hrw.com/content/hmof/Gohrw/migrated/migrated_content/atlas/norm_htm/arcticoc.htm hrw] [https://web.archive.org/web/20061125112138/http://www.ngmapcollection.com/product.aspx?cid=1541&pid=15573 National Geographic] <ref>[https://web.archive.org/web/20061209125035/http://www.physicalgeography.net/fundamentals/8o.html physicalgeography - Ովկիանոսներու ներկայացում․ Pidwirny, Michael (2006){{ref-en}}]</ref> <ref>[https://collections.lib.uwm.edu/digital/collection/agdm/id/5249/ collections.lib - հիւսիսային բեւեռի ծովուն քարտէս{{ref-en}}]</ref> <ref>[https://www.britannica.com/place/Arctic-Ocean Բրիտանական հանրագիտարան․ Արքթիք Ովկիանոս, 2-7-2012{{ref-en}}]</ref> <ref>[https://www.climate.gov/news-features/understanding-climate/climate-change-arctic-sea-ice-summer-minimum Կլիմայական փոփխութիւն․ Արքթիք Ովկիանոսին սառոյցի զանգուածը կը նուաղի, Ռեպեքա Լինտսէյ եւ Միքոն Սքոթ, 18-10-2022{{ref-en}}]</ref> <ref>[https://www.cia.gov/stories/story/spotlighting-the-world-factbook-as-we-bid-a-fond-farewell/ cia.gov - Արքթիք ովկիանոս{{ref-en}}]</ref> <ref>[https://web.archive.org/web/20221003232453/https://assets.geoexpro.com/legacy-files/articles/A%20Brief%20Geological%20History%20of%20the%20Arctic%20Ocean.pdf GEO ExPro - Արքթիք ովկիանոսին երկրաբանական պատմութիւն, Whaley, Jane (2007), (PDF) 3-10-2022{{ref-en}}]</ref> <ref>[https://books.google.gr/books?id=-s1fDwAAQBAJ&q=geology+of+the+arctic+ocean&redir_esc=y#v=onepage&q=geology%20of%20the%20arctic%20ocean&f=false Արքթիք ովկիանոսին երկրաբանական կազմուածքը․ Piskarev, Alexey; Poselov, Victor; Kaminsky, Valery, eds. (2019){{ref-en}}]</ref> <ref>[https://science.nasa.gov/earth/explore/earth-indicators/arctic-sea-ice-minimum-extent/ Change, NASA Global Climate - Արքթիք խովային սառոյցին նուազումը - Երկիրի ազդարար{{ref-en}}]</ref> == Ծանօթագրութիւններ == {{Ծնթ․ցանկ}} [[Ստորոգութիւն:Ծովեր այբբենական կարգով]] [[Ստորոգութիւն:Ովկիանոսներ այբենական կարգով]] [[Ստորոգութիւն:Ովկիանոսներ]] 0yf5847yesayqjmreq0vckzp18mny2y 256074 256072 2026-10-17T06:58:22Z HoMen 269 256074 wikitext text/x-wiki {{Տեղեկաքարտ Ծով|Պատկեր=Arctic Ocean bathymetric features.png|Նկարագրութիւն=Արքթիք Ովկիանոսին աւազանը|Ջրատարածութիւն=|բնօրինակ անուանում= «Arctic Ocean» (անգլերէն)<br /> |անուանում=Արքթիք Ովկիանոս}} '''Արքթիք Ովկիանոս'''․ ծանօթ է նաեւ իր հին անունով՝ '''Հիւսիսային Սառուցեալ Ովկիանոս'''։ Կը գտնուի [[Հիւսիսային Բեւեռ|Հիւսիսային Բեւեռի]] շրջանը։ [[Երկիր|Երկիրին]] հինգ [[Ովկիանոս|ովկիանոսներէն]] ամենէն փոքր եւ ծանծաղ (ոչ խորունկ) ովկիանոսն է։ Ունի 14․090․000 քլ² տարածութիւն եւ շրջապատուած է [[Եւրոպա|Եւրոպայէն]], [[Ասիա|Ասիայէն]], [[Ամերիկա|Ամերիկայէն]] եւ [[Կրիլանտա|Կրիլանտայէն]]։ Ամենէն խորունկ մասը 4․665 մ․ է։ Անոր մակերեսին մեծ մասը սառած է։ Ջմրան, սառոյցները զայն մէկ ծայրէն միւսը կը պատեն։ Իսկ ամրան, անոնք կը նահանջեն։ == Արքթիք ովկիանոսին ծովերը եւ ծոցերը == * [[Պարենցի Ծով]] * [[Սպիտակ ծով]] * [[Գարա ծով]] * [[Լաբթէֆ ծով]] * [[Արեւելեան Սիպերեան ծով]] * [[Չուքչի ծով]] * [[Պոֆոր ծով]] * [[Հատսըն ծոց]] * [[Պաֆին ծոց]] * [[Կրինլանտայի ծով]] == Կղզիներ == Արքթիք ովկիանոսին գլխաւոր կղզիներն են՝ առաջին միջօրէականի արեւմուտքէն''․-'' * [[Ճան Մայեն, կղզի|Ճան Մայեն]] ([[Նորվեկիա]]) * [[Իսլանտա]] * [[Կրինլանտա|Կրինլանտ]] ([[Դանիա|Տանըմարք]]) * [[Արքթիք Արշիպեղաքոս]] ([[Քանատա|Գանատա]]․ կ՛ընդգրկէ [[Քուին Էլիզապէթ Կղզիներ|Քուին Էլիզապէթ կղզիներն]] ու [[Պաֆին կղզիներ|Պաֆին կղզիները]])։ * [[Ռանկել կղզիներ]] ([[Ռուսիա]]) * [[Նորսիպիրական կղզիներ]] ([[Ռուսիա]]) * [[Սեվերնայա Զեմլիա]] ([[Ռուսիա]]) * [[Նովայա Զեմլիա]] ([[Ռուսիա]]․ կ՛ընդգրկէ [[Սեվըրնի կղզիներ]] եւ [[Եուզհնի կղզիներ]]) * [[Ֆրանց Ժոզէֆ հողատարածք]] ([[Ռուսիա]]) * [[Սվալպարտ]] ([[Նորվեկիա]]․ կ՛ընդգրկէ [[Պիորնոյա, կղզի|Պիորնոյա]] (''Արջի կղզի'')) == Ովկիանագրութիւն == === Ջուրի հոսք === [[Պատկեր:BrnBld BeringToFram.svg|կենտրոն|մինի|375x375փքս|Հիւսիսային սառուցեալ ովկիանոսին հիմնական ջրային զանգուածներուն բաշխումը ]] Պատկերին մէջ, ճեղքը կը ներկայացնէ տարբեր ջրային զանգուածներ, ուղղահայաց կտրուածքի երկայնքով՝ Պերինկ նեղուցէն, աշխարհագրական Հիւսիսային բեւեռի վրայէն մինչեւ Ֆրամ նեղուցը։ Քանի որ շերտաւորումը կայուն է, աւելի խորը տեղակայուած ջրային զանգուածները աւելի խիտ են, քան անոնց վերեւը գտնուող շերտերը։ === Ծովային սառոյց === [[Պատկեր:Daily Arctic Sea Ice During Summer Arctic Storm (HD Animation) (8003901788).jpg|կենտրոն|մինի|375x375փքս|Վերջին տասնամեակներուն ընթացքին, Արքթիքի ծովային սառոյցին միջին տարածքը շարունակաբար կը նուազի]] Հիւսիսային սառուցեալ ովկիանոսին մեծ մասը ծածկուած է ծովային սառոյցով, որուն տարածքն ու հաստութիւնը կը փոխուին՝ ըստ եղանակին։ Վերջին տասնամեակներուն ընթացքին, Արքթիքի ծովային սառոյցին միջին տարածքը շարունակաբար կը նուազի։ 1980-էն ի վեր ան կորսնցուցած է իր սառատարածքին 12,85%։ Հիւսիսային [[Էլսմիր կղզի|Էլսմիր կղզիէն]] երբեմն սառնալեռներ կ՛անջատուին, իսկ սառնալեռներ կը կազմուին արեւմտեան [[Կրինլանտա|Կրինլանտայի]] եւ [[Գանատա|Գանատայի]] հիւսիս-արեւելքի ծայրամասէն։ Սառնալեռները ծովային սառոյց չեն, սակայն կրնան յայտնուիլ սառցադաշտերուն զանգուածին մէջ։ Անոնք յաճախ վտանգաւոր են նաւարկութեան՝ [[Թիթանիք|Թիթանիքը]] ամենէն յայտնի պատահած դէպքերէն է։ == Բնական աղբիւրներ == Շրջանին մէջ առատ են՝ նաւթի եւ բնական կազի հանքավայրեր, պահեստի հանքեր, մանկանի կոշկոռակ, աւազ եւ միզաքարի խառնուրդ։ Առատութեամբ կան ձուկ, փոկեր եւ կէտ ձուկեր, որոնք սակայն կլիմայական փոփոխութեան եւ սառնալեռներուն նուազումին պատճառով վտանգի մէջ են։ == Քարտէսներ == [https://my.hrw.com/content/hmof/Gohrw/migrated/migrated_content/atlas/norm_htm/arcticoc.htm hrw] [https://web.archive.org/web/20061125112138/http://www.ngmapcollection.com/product.aspx?cid=1541&pid=15573 National Geographic] <ref>[https://web.archive.org/web/20061209125035/http://www.physicalgeography.net/fundamentals/8o.html physicalgeography - Ովկիանոսներու ներկայացում․ Pidwirny, Michael (2006){{ref-en}}]</ref> <ref>[https://collections.lib.uwm.edu/digital/collection/agdm/id/5249/ collections.lib - հիւսիսային բեւեռի ծովուն քարտէս{{ref-en}}]</ref> <ref>[https://www.britannica.com/place/Arctic-Ocean Բրիտանական հանրագիտարան․ Արքթիք Ովկիանոս, 2-7-2012{{ref-en}}]</ref> <ref>[https://www.climate.gov/news-features/understanding-climate/climate-change-arctic-sea-ice-summer-minimum Կլիմայական փոփխութիւն․ Արքթիք Ովկիանոսին սառոյցի զանգուածը կը նուաղի, Ռեպեքա Լինտսէյ եւ Միքոն Սքոթ, 18-10-2022{{ref-en}}]</ref> <ref>[https://www.cia.gov/stories/story/spotlighting-the-world-factbook-as-we-bid-a-fond-farewell/ cia.gov - Արքթիք ովկիանոս{{ref-en}}]</ref> <ref>[https://web.archive.org/web/20221003232453/https://assets.geoexpro.com/legacy-files/articles/A%20Brief%20Geological%20History%20of%20the%20Arctic%20Ocean.pdf GEO ExPro - Արքթիք ովկիանոսին երկրաբանական պատմութիւն, Whaley, Jane (2007), (PDF) 3-10-2022{{ref-en}}]</ref> <ref>[https://books.google.gr/books?id=-s1fDwAAQBAJ&q=geology+of+the+arctic+ocean&redir_esc=y#v=onepage&q=geology%20of%20the%20arctic%20ocean&f=false Արքթիք ովկիանոսին երկրաբանական կազմուածքը․ Piskarev, Alexey; Poselov, Victor; Kaminsky, Valery, eds. (2019){{ref-en}}]</ref> <ref>[https://science.nasa.gov/earth/explore/earth-indicators/arctic-sea-ice-minimum-extent/ Change, NASA Global Climate - Արքթիք խովային սառոյցին նուազումը - Երկիրի ազդարար{{ref-en}}]</ref> == Ծանօթագրութիւններ == {{Ծնթ․ցանկ}} [[Ստորոգութիւն:Ծովեր այբբենական կարգով]] [[Ստորոգութիւն:Ովկիանոսներ այբենական կարգով]] [[Ստորոգութիւն:Ովկիանոսներ]] h18qux8bg0mwlttpgbonxjoy6an5pw0 256075 256074 2026-10-17T07:02:56Z HoMen 269 256075 wikitext text/x-wiki {{Տեղեկաքարտ Ծով|Պատկեր=Arctic Ocean bathymetric features.png|Նկարագրութիւն=Արքթիք Ովկիանոսին աւազանը|Ջրատարածութիւն=|բնօրինակ անուանում= «Arctic Ocean» (անգլերէն)<br /> |անուանում=Արքթիք Ովկիանոս}} '''Արքթիք Ովկիանոս'''․ ծանօթ է նաեւ իր հին անունով՝ '''Հիւսիսային Սառուցեալ Ովկիանոս'''։ Կը գտնուի [[Հիւսիսային Բեւեռ|Հիւսիսային Բեւեռի]] շրջանը։ [[Երկիր|Երկիրին]] հինգ [[Ովկիանոս|ովկիանոսներէն]] ամենէն փոքր եւ ծանծաղ (ոչ խորունկ) ովկիանոսն է։ Ունի 5․200․000 քլ² տարածութիւն եւ մօտաւորապէս 14․625․420 քլ³ ծաւալ։ Շրջապատուած է [[Եւրոպա|Եւրոպայէն]], [[Ասիա|Ասիայէն]], [[Ամերիկա|Ամերիկայէն]] եւ [[Կրիլանտա|Կրիլանտայէն]]։ Խորունկութիւնը 1․038 մ․ մինչեւ 4․665 մ․ է՝ որ ամենէն խորունկ մասն է։ Անոր մակերեսին մեծ մասը սառած է։ Ջմրան, սառոյցները զայն մէկ ծայրէն միւսը կը պատեն։ Իսկ ամրան, անոնք կը նահանջեն։ == Արքթիք ովկիանոսին ծովերը եւ ծոցերը == * [[Պարենցի Ծով]] * [[Սպիտակ ծով]] * [[Գարա ծով]] * [[Լաբթէֆ ծով]] * [[Արեւելեան Սիպերեան ծով]] * [[Չուքչի ծով]] * [[Պոֆոր ծով]] * [[Հատսըն ծոց]] * [[Պաֆին ծոց]] * [[Կրինլանտայի ծով]] == Կղզիներ == Արքթիք ովկիանոսին գլխաւոր կղզիներն են՝ առաջին միջօրէականի արեւմուտքէն''․-'' * [[Ճան Մայեն, կղզի|Ճան Մայեն]] ([[Նորվեկիա]]) * [[Իսլանտա]] * [[Կրինլանտա|Կրինլանտ]] ([[Դանիա|Տանըմարք]]) * [[Արքթիք Արշիպեղաքոս]] ([[Քանատա|Գանատա]]․ կ՛ընդգրկէ [[Քուին Էլիզապէթ Կղզիներ|Քուին Էլիզապէթ կղզիներն]] ու [[Պաֆին կղզիներ|Պաֆին կղզիները]])։ * [[Ռանկել կղզիներ]] ([[Ռուսիա]]) * [[Նորսիպիրական կղզիներ]] ([[Ռուսիա]]) * [[Սեվերնայա Զեմլիա]] ([[Ռուսիա]]) * [[Նովայա Զեմլիա]] ([[Ռուսիա]]․ կ՛ընդգրկէ [[Սեվըրնի կղզիներ]] եւ [[Եուզհնի կղզիներ]]) * [[Ֆրանց Ժոզէֆ հողատարածք]] ([[Ռուսիա]]) * [[Սվալպարտ]] ([[Նորվեկիա]]․ կ՛ընդգրկէ [[Պիորնոյա, կղզի|Պիորնոյա]] (''Արջի կղզի'')) == Ովկիանագրութիւն == === Ջուրի հոսք === [[Պատկեր:BrnBld BeringToFram.svg|կենտրոն|մինի|375x375փքս|Հիւսիսային սառուցեալ ովկիանոսին հիմնական ջրային զանգուածներուն բաշխումը ]] Պատկերին մէջ, ճեղքը կը ներկայացնէ տարբեր ջրային զանգուածներ, ուղղահայաց կտրուածքի երկայնքով՝ Պերինկ նեղուցէն, աշխարհագրական Հիւսիսային բեւեռի վրայէն մինչեւ Ֆրամ նեղուցը։ Քանի որ շերտաւորումը կայուն է, աւելի խորը տեղակայուած ջրային զանգուածները աւելի խիտ են, քան անոնց վերեւը գտնուող շերտերը։ === Ծովային սառոյց === [[Պատկեր:Daily Arctic Sea Ice During Summer Arctic Storm (HD Animation) (8003901788).jpg|կենտրոն|մինի|375x375փքս|Վերջին տասնամեակներուն ընթացքին, Արքթիքի ծովային սառոյցին միջին տարածքը շարունակաբար կը նուազի]] Հիւսիսային սառուցեալ ովկիանոսին մեծ մասը ծածկուած է ծովային սառոյցով, որուն տարածքն ու հաստութիւնը կը փոխուին՝ ըստ եղանակին։ Վերջին տասնամեակներուն ընթացքին, Արքթիքի ծովային սառոյցին միջին տարածքը շարունակաբար կը նուազի։ 1980-էն ի վեր ան կորսնցուցած է իր սառատարածքին 12,85%։ Հիւսիսային [[Էլսմիր կղզի|Էլսմիր կղզիէն]] երբեմն սառնալեռներ կ՛անջատուին, իսկ սառնալեռներ կը կազմուին արեւմտեան [[Կրինլանտա|Կրինլանտայի]] եւ [[Գանատա|Գանատայի]] հիւսիս-արեւելքի ծայրամասէն։ Սառնալեռները ծովային սառոյց չեն, սակայն կրնան յայտնուիլ սառցադաշտերուն զանգուածին մէջ։ Անոնք յաճախ վտանգաւոր են նաւարկութեան՝ [[Թիթանիք|Թիթանիքը]] ամենէն յայտնի պատահած դէպքերէն է։ == Բնական աղբիւրներ == Շրջանին մէջ առատ են՝ նաւթի եւ բնական կազի հանքավայրեր, պահեստի հանքեր, մանկանի կոշկոռակ, աւազ եւ միզաքարի խառնուրդ։ Առատութեամբ կան ձուկ, փոկեր եւ կէտ ձուկեր, որոնք սակայն կլիմայական փոփոխութեան եւ սառնալեռներուն նուազումին պատճառով վտանգի մէջ են։ == Քարտէսներ == [https://my.hrw.com/content/hmof/Gohrw/migrated/migrated_content/atlas/norm_htm/arcticoc.htm hrw] [https://web.archive.org/web/20061125112138/http://www.ngmapcollection.com/product.aspx?cid=1541&pid=15573 National Geographic] <ref>[https://web.archive.org/web/20061209125035/http://www.physicalgeography.net/fundamentals/8o.html physicalgeography - Ովկիանոսներու ներկայացում․ Pidwirny, Michael (2006){{ref-en}}]</ref> <ref>[https://collections.lib.uwm.edu/digital/collection/agdm/id/5249/ collections.lib - հիւսիսային բեւեռի ծովուն քարտէս{{ref-en}}]</ref> <ref>[https://www.britannica.com/place/Arctic-Ocean Բրիտանական հանրագիտարան․ Արքթիք Ովկիանոս, 2-7-2012{{ref-en}}]</ref> <ref>[https://www.climate.gov/news-features/understanding-climate/climate-change-arctic-sea-ice-summer-minimum Կլիմայական փոփխութիւն․ Արքթիք Ովկիանոսին սառոյցի զանգուածը կը նուաղի, Ռեպեքա Լինտսէյ եւ Միքոն Սքոթ, 18-10-2022{{ref-en}}]</ref> <ref>[https://www.cia.gov/stories/story/spotlighting-the-world-factbook-as-we-bid-a-fond-farewell/ cia.gov - Արքթիք ովկիանոս{{ref-en}}]</ref> <ref>[https://web.archive.org/web/20221003232453/https://assets.geoexpro.com/legacy-files/articles/A%20Brief%20Geological%20History%20of%20the%20Arctic%20Ocean.pdf GEO ExPro - Արքթիք ովկիանոսին երկրաբանական պատմութիւն, Whaley, Jane (2007), (PDF) 3-10-2022{{ref-en}}]</ref> <ref>[https://books.google.gr/books?id=-s1fDwAAQBAJ&q=geology+of+the+arctic+ocean&redir_esc=y#v=onepage&q=geology%20of%20the%20arctic%20ocean&f=false Արքթիք ովկիանոսին երկրաբանական կազմուածքը․ Piskarev, Alexey; Poselov, Victor; Kaminsky, Valery, eds. (2019){{ref-en}}]</ref> <ref>[https://science.nasa.gov/earth/explore/earth-indicators/arctic-sea-ice-minimum-extent/ Change, NASA Global Climate - Արքթիք խովային սառոյցին նուազումը - Երկիրի ազդարար{{ref-en}}]</ref> == Ծանօթագրութիւններ == {{Ծնթ․ցանկ}} [[Ստորոգութիւն:Ծովեր այբբենական կարգով]] [[Ստորոգութիւն:Ովկիանոսներ այբենական կարգով]] [[Ստորոգութիւն:Ովկիանոսներ]] sgxu5d7g4b7dyb1omfgpjsgigc36jlj 256076 256075 2026-10-17T07:04:11Z HoMen 269 256076 wikitext text/x-wiki {{Տեղեկաքարտ Ծով|Պատկեր=Arctic Ocean bathymetric features.png|Նկարագրութիւն=Արքթիք Ովկիանոսին աւազանը|Ջրատարածութիւն=|բնօրինակ անուանում= «Arctic Ocean» (անգլերէն)<br /> |անուանում=Արքթիք Ովկիանոս}} '''Արքթիք Ովկիանոս'''․ ծանօթ է նաեւ իր հին անունով՝ '''Հիւսիսային Սառուցեալ Ովկիանոս'''։ Կը գտնուի [[Հիւսիսային Բեւեռ|Հիւսիսային Բեւեռի]] շրջանը։ [[Երկիր|Երկիրին]] հինգ [[Ովկիանոս|ովկիանոսներէն]] ամենէն փոքր եւ ծանծաղ (ոչ խորունկ) ովկիանոսն է։ Ունի 5․200․000 քլ² տարածութիւն եւ մօտաւորապէս 14․625․420 քլ³ ծաւալ։ Շրջապատուած է [[Եւրոպա|Եւրոպայէն]], [[Ասիա|Ասիայէն]], [[Ամերիկա|Ամերիկայէն]] եւ [[Կրիլանտա|Կրիլանտայէն]]։ Խորունկութիւնը 1․038 մ․ մինչեւ 4․665 մ․ է՝ որ ամենէն խորունկ մասն է։ Անոր մակերեսին մեծ մասը սառած է։ Ձմրան, սառոյցները զայն մէկ ծայրէն միւս ծայրը կը պատեն։ Իսկ ամրան, անոնք կը նահանջեն։ == Արքթիք ովկիանոսին ծովերը եւ ծոցերը == * [[Պարենցի Ծով]] * [[Սպիտակ ծով]] * [[Գարա ծով]] * [[Լաբթէֆ ծով]] * [[Արեւելեան Սիպերեան ծով]] * [[Չուքչի ծով]] * [[Պոֆոր ծով]] * [[Հատսըն ծոց]] * [[Պաֆին ծոց]] * [[Կրինլանտայի ծով]] == Կղզիներ == Արքթիք ովկիանոսին գլխաւոր կղզիներն են՝ առաջին միջօրէականի արեւմուտքէն''․-'' * [[Ճան Մայեն, կղզի|Ճան Մայեն]] ([[Նորվեկիա]]) * [[Իսլանտա]] * [[Կրինլանտա|Կրինլանտ]] ([[Դանիա|Տանըմարք]]) * [[Արքթիք Արշիպեղաքոս]] ([[Քանատա|Գանատա]]․ կ՛ընդգրկէ [[Քուին Էլիզապէթ Կղզիներ|Քուին Էլիզապէթ կղզիներն]] ու [[Պաֆին կղզիներ|Պաֆին կղզիները]])։ * [[Ռանկել կղզիներ]] ([[Ռուսիա]]) * [[Նորսիպիրական կղզիներ]] ([[Ռուսիա]]) * [[Սեվերնայա Զեմլիա]] ([[Ռուսիա]]) * [[Նովայա Զեմլիա]] ([[Ռուսիա]]․ կ՛ընդգրկէ [[Սեվըրնի կղզիներ]] եւ [[Եուզհնի կղզիներ]]) * [[Ֆրանց Ժոզէֆ հողատարածք]] ([[Ռուսիա]]) * [[Սվալպարտ]] ([[Նորվեկիա]]․ կ՛ընդգրկէ [[Պիորնոյա, կղզի|Պիորնոյա]] (''Արջի կղզի'')) == Ովկիանագրութիւն == === Ջուրի հոսք === [[Պատկեր:BrnBld BeringToFram.svg|կենտրոն|մինի|375x375փքս|Հիւսիսային սառուցեալ ովկիանոսին հիմնական ջրային զանգուածներուն բաշխումը ]] Պատկերին մէջ, ճեղքը կը ներկայացնէ տարբեր ջրային զանգուածներ, ուղղահայաց կտրուածքի երկայնքով՝ Պերինկ նեղուցէն, աշխարհագրական Հիւսիսային բեւեռի վրայէն մինչեւ Ֆրամ նեղուցը։ Քանի որ շերտաւորումը կայուն է, աւելի խորը տեղակայուած ջրային զանգուածները աւելի խիտ են, քան անոնց վերեւը գտնուող շերտերը։ === Ծովային սառոյց === [[Պատկեր:Daily Arctic Sea Ice During Summer Arctic Storm (HD Animation) (8003901788).jpg|կենտրոն|մինի|375x375փքս|Վերջին տասնամեակներուն ընթացքին, Արքթիքի ծովային սառոյցին միջին տարածքը շարունակաբար կը նուազի]] Հիւսիսային սառուցեալ ովկիանոսին մեծ մասը ծածկուած է ծովային սառոյցով, որուն տարածքն ու հաստութիւնը կը փոխուին՝ ըստ եղանակին։ Վերջին տասնամեակներուն ընթացքին, Արքթիքի ծովային սառոյցին միջին տարածքը շարունակաբար կը նուազի։ 1980-էն ի վեր ան կորսնցուցած է իր սառատարածքին 12,85%։ Հիւսիսային [[Էլսմիր կղզի|Էլսմիր կղզիէն]] երբեմն սառնալեռներ կ՛անջատուին, իսկ սառնալեռներ կը կազմուին արեւմտեան [[Կրինլանտա|Կրինլանտայի]] եւ [[Գանատա|Գանատայի]] հիւսիս-արեւելքի ծայրամասէն։ Սառնալեռները ծովային սառոյց չեն, սակայն կրնան յայտնուիլ սառցադաշտերուն զանգուածին մէջ։ Անոնք յաճախ վտանգաւոր են նաւարկութեան՝ [[Թիթանիք|Թիթանիքը]] ամենէն յայտնի պատահած դէպքերէն է։ == Բնական աղբիւրներ == Շրջանին մէջ առատ են՝ նաւթի եւ բնական կազի հանքավայրեր, պահեստի հանքեր, մանկանի կոշկոռակ, աւազ եւ միզաքարի խառնուրդ։ Առատութեամբ կան ձուկ, փոկեր եւ կէտ ձուկեր, որոնք սակայն կլիմայական փոփոխութեան եւ սառնալեռներուն նուազումին պատճառով վտանգի մէջ են։ == Քարտէսներ == [https://my.hrw.com/content/hmof/Gohrw/migrated/migrated_content/atlas/norm_htm/arcticoc.htm hrw] [https://web.archive.org/web/20061125112138/http://www.ngmapcollection.com/product.aspx?cid=1541&pid=15573 National Geographic] <ref>[https://web.archive.org/web/20061209125035/http://www.physicalgeography.net/fundamentals/8o.html physicalgeography - Ովկիանոսներու ներկայացում․ Pidwirny, Michael (2006){{ref-en}}]</ref> <ref>[https://collections.lib.uwm.edu/digital/collection/agdm/id/5249/ collections.lib - հիւսիսային բեւեռի ծովուն քարտէս{{ref-en}}]</ref> <ref>[https://www.britannica.com/place/Arctic-Ocean Բրիտանական հանրագիտարան․ Արքթիք Ովկիանոս, 2-7-2012{{ref-en}}]</ref> <ref>[https://www.climate.gov/news-features/understanding-climate/climate-change-arctic-sea-ice-summer-minimum Կլիմայական փոփխութիւն․ Արքթիք Ովկիանոսին սառոյցի զանգուածը կը նուաղի, Ռեպեքա Լինտսէյ եւ Միքոն Սքոթ, 18-10-2022{{ref-en}}]</ref> <ref>[https://www.cia.gov/stories/story/spotlighting-the-world-factbook-as-we-bid-a-fond-farewell/ cia.gov - Արքթիք ովկիանոս{{ref-en}}]</ref> <ref>[https://web.archive.org/web/20221003232453/https://assets.geoexpro.com/legacy-files/articles/A%20Brief%20Geological%20History%20of%20the%20Arctic%20Ocean.pdf GEO ExPro - Արքթիք ովկիանոսին երկրաբանական պատմութիւն, Whaley, Jane (2007), (PDF) 3-10-2022{{ref-en}}]</ref> <ref>[https://books.google.gr/books?id=-s1fDwAAQBAJ&q=geology+of+the+arctic+ocean&redir_esc=y#v=onepage&q=geology%20of%20the%20arctic%20ocean&f=false Արքթիք ովկիանոսին երկրաբանական կազմուածքը․ Piskarev, Alexey; Poselov, Victor; Kaminsky, Valery, eds. (2019){{ref-en}}]</ref> <ref>[https://science.nasa.gov/earth/explore/earth-indicators/arctic-sea-ice-minimum-extent/ Change, NASA Global Climate - Արքթիք խովային սառոյցին նուազումը - Երկիրի ազդարար{{ref-en}}]</ref> == Ծանօթագրութիւններ == {{Ծնթ․ցանկ}} [[Ստորոգութիւն:Ծովեր այբբենական կարգով]] [[Ստորոգութիւն:Ովկիանոսներ այբենական կարգով]] [[Ստորոգութիւն:Ովկիանոսներ]] s4i0i27eevhpqvpiiyu5lg7z67lbfvg 0 33578 256079 2026-10-17T09:28:54Z HoMen 269 Նոր էջ «[[Պատկեր:International Hydrographic Organization countries.PNG|մինի|Ջրագրական միջազգային կազմակերպութեան անդամ-պետութիւններուն ցանկը, այդպէս որ հրապարակուած է անոր կայքէջին [https://iho.int/ մէջ]․ կապոյտով՝ անդամները, սրճագոյնով՝ առկախուած անդամներ, կարմիրով՝ ընդունուած սակայն սպասման վիճ...»: 256079 wikitext text/x-wiki [[Պատկեր:International Hydrographic Organization countries.PNG|մինի|Ջրագրական միջազգային կազմակերպութեան անդամ-պետութիւններուն ցանկը, այդպէս որ հրապարակուած է անոր կայքէջին [https://iho.int/ մէջ]․ կապոյտով՝ անդամները, սրճագոյնով՝ առկախուած անդամներ, կարմիրով՝ ընդունուած սակայն սպասման վիճակի մէջ, կանաչով՝ անդամակցութեան դիմումներ։]] '''Ջրագրական Միջազգային Կազմակերպութիւն''' ([[Անգլերէն|անգլ]]․՝ International Hydrographic Organization ''IHO,'' [[Ֆրանսերէն|ֆրան]]''․՝'' Organisation Hydrographique Internationale ''OHI).'' Ջրագրութիւնը ներկայացնող միջազգային կազմակերպութիւն։ Ապրիլ 2025-էն ասդին 104 պետութիւններ անդամագրուած են։ Կազմակերպութեան հիմնական նպատակներէն մէկն է աշխարհի ծովերն եւ ովկիանոսները, ինչպէս նաեւ նաւարկելի ջրային տարածքները պատշաճ կերպով հետազօտուին եւ քարտէսագրուաին։ Այդ կը յաջողուի սահմանելով միջազգային չափորոշիչները, ինչպէս նաեւ իրականացնելով կարողութիւններու զարգացման ծրագիրներ եւ գործարկելով համապատասխան գրասենեակներ։ Ջրագրական Միջազգային Կազմակերպութիւնը, [[Միացեալ Ազգերու Կազմակերպութիւն|Միացեալ Ազգերու Կազմակերպութեան]] մէջ ունի դիտորդի հանգամանք եւ ճանչցուած իրաւասու մարմին է ջրագրական չափումներու եւ ծովային քարտէսագրութեան բնագաւառներուն մէջ։ == Պատմական անդրադարձ == ԺԹ․ դարուն, ծովային բազմաթիւ պետութիւններ հիմնեցին ջրագրական ծառայութեան սպասարկութիւններ՝ ռազմական եւ առեւտրական նաւերուն նաւարկութիւնը բարելաւելու նպատակով եւ տրամադրելով ծավագնացութեան հետ առնչուող հրատարակութիւններ, ինչպէս օրինակ՝ ծովային քարտէսներ եւ նաւարկութեան հետ կապուած տարբեր սպասարկութիւններ։ Ջրագրական ընթացակարգի քարտէսներուն եւ հրատարակութիւններուն մէջ զգալի տարբերութիւններ կային։ Այդ պատճառով, 1889-ին, Ուաշինկթոնի մէջ տեղի ունեցաւ Ծովային Միջազգային խորհրդաժողով մը, որուն ընթացքին առաջարկուեցաւ ստեղծել «միջազգային մշտական յանձնաժողով» մը։ Նոյնանման առաջարկներ եղան նաեւ [[Սեն Փեթերսպուրկ|Սեն Փեթերսպուրկին]] մէջ կայացած յաջորդաբար [[1908 թուական|1908]]-ին Նաւագնացութեան միջազգային Ծերակոյտին եւ [[1912 թուական|1912]]-ին Միջազգային ծովային համաժողովին ընթացքին։ [[1919 թուական|1919]]-ին [[Ֆրանսա]] ու [[Միացեալ Թագաւորութիւն|Միացեալ Թագաւորութիւնը]] կը գործակցին եւ [[24 Յուլիս]] [[1919 թուական|1919]]-ին [[Լոնտոն|Լոնտոնի]] մէջ, 24 պետութիւններու ներկայութեամբ կը կայանայ Առաջին միջազգային համաժողովը։ Կը կազմուի մնայուն կազմակերպութիւն մը՝ Միջազգային Ջրագրական Կազմակերպութիւնը։ [[Մոնաքօ]] կ՛ընտրուի որպէս նստատեղի, շնորհիւ անոր իշխանապետին՝ Ալպերթ Ա․-ի, կազմակերպութեան Բիւրոյին համար ընծայած դիւրութիւններուն։ Կազմակերպութիւնը իր աշխատանքները կը սկսի [[1921 թուական|1921]]-ին 18 անդամ-պետութիւններով։ == Պաշտօններ == [[1968 թուական|1968]]-էն Ջրագրական Միջազգային Կազմակերպութիւնը ''IHO'' պարբերաբար կը հրատարակէ ջրագրական հարցումներու տուեալներու թարմանցուած հրատարակութիւններ։ Վերջինը՝ [[2008]]-ին։ Հրապարակումներէն իւրաքնաչիւրը մշակուած է այնպէս, որպէսզի ներառնէ ճարտարարուեստական նուաճումները եւ միջազգային նաւագնացութեան պահանջները։ Յատկապէս, կը վերաբերի 1980-ական թուականներէն զարգացած նաւագնացութեան ելեկտրոնային սարքաւորումներու տարածումին։ IHO կը խրախուսէ տարածաշրջանային ջրագրական յանձնաժողովներուն (RHCs) ձեւաւորումը։ Տարածաշրջանային 15 ջրագրական յանձնաժողովները, առաւել [[Անթարքթիքա|Անթարքթիքայի]] հարցերով զբաղող IHO-ի ջրագրական յանձնաժողովը, փաստօրէն ամբողջ աշխարհը ընդգրկած է։ Ջրագրական Միջազգային Կազմակերպութիւնը համագործակցաբար միջկառավարական ովկիանոսագիտական յանձնաժողովին հետ կը ղեկավարէ «Ովկիանոսներուն Ընդհանուր Խորաչափական» ծրագիրը։ <ref>[https://www.hydro-international.com/article/first-assembly-of-the-international-hydrographic-organization-iho hydro-international.com - Ջրագրական Միջազգային Կազմակերպութեան առաջին համաժողովը{{ref-en}}․]</ref> <ref>[https://iho.int/iho_pubs/misc/OHIBrochure_Eng.pdf Ջրագրական Միջազգային Կազմակերպութեան գրքոյկ, 26-7-2018,(PDF){{ref-en}}]</ref> <ref>[https://www.hydro-international.com/article/international-hydrographic-organization Ջրագրական Միջազգային Կազմակերպութիւն, 30-11-2024{{ref-en}}]</ref> <ref>[https://www.hydro-international.com/article/iho-publications Ջրագրական Միջազգային Կազմակերպութեան հրատարակութիւններ{{ref-en}}]</ref> <ref>[https://web.archive.org/web/20190417080944/https://www.marinemec.com/news/view,imo-takes-the-enavigation-reins_57139.htm IMO-ն կը ստանձնէ էլեկտրոնային նաւարկութեան ղեկը, 11-3-2019,Martyn Wingrove{{ref-en}}]</ref> == Ծանօթագրութիւններ == {{Ծնթ․ցանկ}} n78qitp2wd2kbm2kml4kpk8604y9n1n 256080 256079 2026-10-17T09:32:32Z HoMen 269 256080 wikitext text/x-wiki [[Պատկեր:International Hydrographic Organization countries.PNG|մինի|Ջրագրական միջազգային կազմակերպութեան անդամ-պետութիւններուն ցանկը, այդպէս որ հրապարակուած է անոր կայքէջին [https://iho.int/ մէջ]․ կապոյտով՝ անդամները, սրճագոյնով՝ առկախուած անդամներ, կարմիրով՝ ընդունուած սակայն սպասման վիճակի մէջ, կանաչով՝ անդամակցութեան դիմումներ։]] '''Ջրագրական Միջազգային Կազմակերպութիւն''' ([[Անգլերէն|անգլ]]․՝ International Hydrographic Organization ''IHO,'' [[Ֆրանսերէն|ֆրան]]''․՝'' Organisation Hydrographique Internationale ''OHI).'' Ջրագրութիւնը ներկայացնող միջազգային կազմակերպութիւն։ Ապրիլ 2025-էն ասդին 104 պետութիւններ անդամագրուած են։ Կազմակերպութեան հիմնական նպատակներէն մէկն է աշխարհի ծովերն եւ ովկիանոսները, ինչպէս նաեւ նաւարկելի ջրային տարածքները պատշաճ կերպով հետազօտուին եւ քարտէսագրուին։ Այդ կը յաջողուի սահմանելով միջազգային չափորոշիչները, ինչպէս նաեւ իրականացնելով կարողութիւններու զարգացման ծրագիրներ եւ գործարկելով համապատասխան գրասենեակներու հետ։ Ջրագրական Միջազգային Կազմակերպութիւնը, [[Միացեալ Ազգերու Կազմակերպութիւն|Միացեալ Ազգերու Կազմակերպութեան]] մէջ ունի դիտորդի հանգամանք եւ ճանչցուած իրաւասու մարմին է ջրագրական չափումներու եւ ծովային քարտէսագրութեան բնագաւառներուն մէջ։ == Պատմական անդրադարձ == ԺԹ․ դարուն, ծովային բազմաթիւ պետութիւններ հիմնեցին ջրագրական ծառայութեան սպասարկութիւններ՝ ռազմական եւ առեւտրական նաւերուն նաւարկութիւնը բարելաւելու նպատակով եւ տրամադրելով ծավագնացութեան հետ առնչուող հրատարակութիւններ, ինչպէս օրինակ՝ ծովային քարտէսներ եւ նաւարկութեան հետ կապուած տարբեր սպասարկութիւններ։ Ջրագրական ընթացակարգի քարտէսներուն եւ հրատարակութիւններուն մէջ զգալի տարբերութիւններ կային։ Այդ պատճառով, 1889-ին, [[Ուաշինկթըն Տի ՍԻ|Ուաշինկթընի]] մէջ տեղի ունեցաւ Ծովային Միջազգային խորհրդաժողով մը, որուն ընթացքին առաջարկուեցաւ ստեղծել «միջազգային մշտական յանձնաժողով» մը։ Նոյնանման առաջարկներ եղան նաեւ [[Սեն Փեթերսպուրկ|Սեն Փեթերսպուրկին]] մէջ կայացած յաջորդաբար [[1908 թուական|1908]]-ին Նաւագնացութեան միջազգային Ծերակոյտին եւ [[1912 թուական|1912]]-ին Միջազգային ծովային համաժողովին ընթացքին։ [[1919 թուական|1919]]-ին [[Ֆրանսա]] ու [[Միացեալ Թագաւորութիւն|Միացեալ Թագաւորութիւնը]] կը գործակցին եւ [[24 Յուլիս]] [[1919 թուական|1919]]-ին [[Լոնտոն|Լոնտոնի]] մէջ, 24 պետութիւններու ներկայութեամբ կը կայանայ Առաջին միջազգային համաժողովը։ Կը կազմուի մնայուն կազմակերպութիւն մը՝ Միջազգային Ջրագրական Կազմակերպութիւնը։ [[Մոնաքօ]] կ՛ընտրուի որպէս նստատեղի, շնորհիւ անոր իշխանապետին՝ Ալպերթ Ա․-ի, կազմակերպութեան Բիւրոյին համար ընծայած դիւրութիւններուն։ Կազմակերպութիւնը իր աշխատանքները կը սկսի [[1921 թուական|1921]]-ին 18 անդամ-պետութիւններով։ == Պաշտօններ == [[1968 թուական|1968]]-էն Ջրագրական Միջազգային Կազմակերպութիւնը ''IHO'' պարբերաբար կը հրատարակէ ջրագրական հարցումներու տուեալներու թարմանցուած հրատարակութիւններ։ Վերջինը՝ [[2008]]-ին։ Հրապարակումներէն իւրաքնաչիւրը մշակուած է այնպէս, որպէսզի ներառնէ ճարտարարուեստական նուաճումները եւ միջազգային նաւագնացութեան պահանջները։ Յատկապէս, կը վերաբերի 1980-ական թուականներէն զարգացած նաւագնացութեան ելեկտրոնային սարքաւորումներու տարածումին։ IHO կը խրախուսէ տարածաշրջանային ջրագրական յանձնաժողովներուն (RHCs) ձեւաւորումը։ Տարածաշրջանային 15 ջրագրական յանձնաժողովները, առաւել [[Անթարքթիքա|Անթարքթիքայի]] հարցերով զբաղող IHO-ի ջրագրական յանձնաժողովը, փաստօրէն ամբողջ աշխարհը ընդգրկած է։ Ջրագրական Միջազգային Կազմակերպութիւնը համագործակցաբար միջկառավարական ովկիանոսագիտական յանձնաժողովին հետ կը ղեկավարէ «Ովկիանոսներուն Ընդհանուր Խորաչափական» ծրագիրը։ <ref>[https://www.hydro-international.com/article/first-assembly-of-the-international-hydrographic-organization-iho hydro-international.com - Ջրագրական Միջազգային Կազմակերպութեան առաջին համաժողովը{{ref-en}}․]</ref> <ref>[https://iho.int/iho_pubs/misc/OHIBrochure_Eng.pdf Ջրագրական Միջազգային Կազմակերպութեան գրքոյկ, 26-7-2018,(PDF){{ref-en}}]</ref> <ref>[https://www.hydro-international.com/article/international-hydrographic-organization Ջրագրական Միջազգային Կազմակերպութիւն, 30-11-2024{{ref-en}}]</ref> <ref>[https://www.hydro-international.com/article/iho-publications Ջրագրական Միջազգային Կազմակերպութեան հրատարակութիւններ{{ref-en}}]</ref> <ref>[https://web.archive.org/web/20190417080944/https://www.marinemec.com/news/view,imo-takes-the-enavigation-reins_57139.htm IMO-ն կը ստանձնէ էլեկտրոնային նաւարկութեան ղեկը, 11-3-2019,Martyn Wingrove{{ref-en}}]</ref> <ref>[https://iho.int/uploads/user/pubs/standards/s-23/S-23_Ed3_1953_EN.pdf Ջրագրական կազմակերպութիւն․ ովկիանոսներու եւ ծովերու սահմաններ, 3-րդ հրատարակութիւն, 1953{{ref-en}}]</ref> == Ծանօթագրութիւններ == {{Ծնթ․ցանկ}} hxuedgvs0a5ix50ocyyz3c0dx9trib7 256081 256080 2026-10-17T09:35:51Z HoMen 269 256081 wikitext text/x-wiki [[Պատկեր:International Hydrographic Organization countries.PNG|մինի|Ջրագրական միջազգային կազմակերպութեան անդամ-պետութիւններուն ցանկը, այդպէս որ հրապարակուած է անոր կայքէջին [https://iho.int/ մէջ]․ կապոյտով՝ անդամները, սրճագոյնով՝ առկախուած անդամներ, կարմիրով՝ ընդունուած սակայն սպասման վիճակի մէջ, կանաչով՝ անդամակցութեան դիմումներ։]] '''Ջրագրական Միջազգային Կազմակերպութիւն''' ([[Անգլերէն|անգլ]]․՝ International Hydrographic Organization ''IHO,'' [[Ֆրանսերէն|ֆրան]]''․՝'' Organisation Hydrographique Internationale ''OHI).'' Ջրագրութիւնը ներկայացնող միջազգային կազմակերպութիւն։ Ապրիլ 2025-էն ասդին 104 պետութիւններ անդամագրուած են։ Կազմակերպութեան հիմնական նպատակներէն մէկն է աշխարհի ծովերն եւ ովկիանոսները, ինչպէս նաեւ նաւարկելի ջրային տարածքները պատշաճ կերպով հետազօտուին եւ քարտէսագրուին։ Այդ կը յաջողուի սահմանելով միջազգային չափորոշիչները, ինչպէս նաեւ իրականացնելով կարողութիւններու զարգացման ծրագիրներ եւ գործարկելով համապատասխան գրասենեակներու հետ։ Ջրագրական Միջազգային Կազմակերպութիւնը, [[Միացեալ Ազգերու Կազմակերպութիւն|Միացեալ Ազգերու Կազմակերպութեան]] մէջ ունի դիտորդի հանգամանք եւ ճանչցուած իրաւասու մարմին է ջրագրական չափումներու եւ ծովային քարտէսագրութեան բնագաւառներուն մէջ։ == Պատմական անդրադարձ == ԺԹ․ դարուն, ծովային բազմաթիւ պետութիւններ հիմնեցին ջրագրական ծառայութեան սպասարկութիւններ՝ ռազմական եւ առեւտրական նաւերուն նաւարկութիւնը բարելաւելու նպատակով եւ տրամադրելով ծավագնացութեան հետ առնչուող հրատարակութիւններ, ինչպէս օրինակ՝ ծովային քարտէսներ եւ նաւարկութեան հետ կապուած տարբեր սպասարկութիւններ։ Ջրագրական ընթացակարգի քարտէսներուն եւ հրատարակութիւններուն մէջ զգալի տարբերութիւններ կային։ Այդ պատճառով, 1889-ին, [[Ուաշինկթըն Տի ՍԻ|Ուաշինկթընի]] մէջ տեղի ունեցաւ Ծովային Միջազգային խորհրդաժողով մը, որուն ընթացքին առաջարկուեցաւ ստեղծել «միջազգային մշտական յանձնաժողով» մը։ Նոյնանման առաջարկներ եղան նաեւ [[Սեն Փեթերսպուրկ|Սեն Փեթերսպուրկին]] մէջ կայացած յաջորդաբար [[1908 թուական|1908]]-ին Նաւագնացութեան միջազգային Ծերակոյտին եւ [[1912 թուական|1912]]-ին Միջազգային ծովային համաժողովին ընթացքին։ [[1919 թուական|1919]]-ին [[Ֆրանսա]] ու [[Միացեալ Թագաւորութիւն|Միացեալ Թագաւորութիւնը]] կը գործակցին եւ [[24 Յուլիս]] [[1919 թուական|1919]]-ին [[Լոնտոն|Լոնտոնի]] մէջ, 24 պետութիւններու ներկայութեամբ կը կայանայ Առաջին միջազգային համաժողովը։ Կը կազմուի մնայուն կազմակերպութիւն մը՝ Միջազգային Ջրագրական Կազմակերպութիւնը։ [[Մոնաքօ]] կ՛ընտրուի որպէս նստատեղի, շնորհիւ անոր իշխանապետին՝ Ալպերթ Ա․-ի, կազմակերպութեան Բիւրոյին համար ընծայած դիւրութիւններուն։ Կազմակերպութիւնը իր աշխատանքները կը սկսի [[1921 թուական|1921]]-ին 18 անդամ-պետութիւններով։ == Պաշտօններ == [[1968 թուական|1968]]-էն Ջրագրական Միջազգային Կազմակերպութիւնը ''IHO'' պարբերաբար կը հրատարակէ ջրագրական հարցումներու տուեալներու թարմանցուած հրատարակութիւններ։ Վերջինը՝ [[2008]]-ին։ Հրապարակումներէն իւրաքնաչիւրը մշակուած է այնպէս, որպէսզի ներառնէ ճարտարարուեստական նուաճումները եւ միջազգային նաւագնացութեան պահանջները։ Յատկապէս, կը վերաբերի 1980-ական թուականներէն զարգացած նաւագնացութեան ելեկտրոնային սարքաւորումներու տարածումին։ IHO կը խրախուսէ տարածաշրջանային ջրագրական յանձնաժողովներուն (RHCs) ձեւաւորումը։ Տարածաշրջանային 15 ջրագրական յանձնաժողովները, առաւել [[Անթարքթիքա|Անթարքթիքայի]] հարցերով զբաղող IHO-ի ջրագրական յանձնաժողովը, փաստօրէն ամբողջ աշխարհը ընդգրկած է։ Ջրագրական Միջազգային Կազմակերպութիւնը համագործակցաբար միջկառավարական ովկիանոսագիտական յանձնաժողովին հետ կը ղեկավարէ «Ովկիանոսներուն Ընդհանուր Խորաչափական» ծրագիրը։ <ref>[https://www.hydro-international.com/article/first-assembly-of-the-international-hydrographic-organization-iho hydro-international.com - Ջրագրական Միջազգային Կազմակերպութեան առաջին համաժողովը{{ref-en}}․]</ref> <ref>[https://iho.int/iho_pubs/misc/OHIBrochure_Eng.pdf Ջրագրական Միջազգային Կազմակերպութեան գրքոյկ, 26-7-2018,(PDF){{ref-en}}]</ref> <ref>[https://www.hydro-international.com/article/international-hydrographic-organization Ջրագրական Միջազգային Կազմակերպութիւն, 30-11-2024{{ref-en}}]</ref> <ref>[https://www.hydro-international.com/article/iho-publications Ջրագրական Միջազգային Կազմակերպութեան հրատարակութիւններ{{ref-en}}]</ref> <ref>[https://web.archive.org/web/20190417080944/https://www.marinemec.com/news/view,imo-takes-the-enavigation-reins_57139.htm IMO-ն կը ստանձնէ էլեկտրոնային նաւարկութեան ղեկը, 11-3-2019,Martyn Wingrove{{ref-en}}]</ref> <ref>[https://iho.int/uploads/user/pubs/standards/s-23/S-23_Ed3_1953_EN.pdf Ջրագրական կազմակերպութիւն․ ովկիանոսներու եւ ծովերու սահմաններ, 3-րդ հրատարակութիւն, 1953{{ref-en}}]</ref> == Ծանօթագրութիւններ == {{Ծնթ․ցանկ}} [[Ստորոգութիւն:Ջրագրական կազմակերպութիւններ]] [[Ստորոգութիւն:Ջրագրական միջազգային կազմակերպութիւններ]] [[Ստորոգութիւն:Կազմակերպութիւններ ըստ ուղղուածութեան]] [[Ստորոգութիւն:Կազմակերպութիւններ ըստ անդամակցութեան]] [[Ստորոգութիւն:Կազմակերպութիւններ այբբենական կարգով]] [[Ստորոգութիւն:Կազմակերպութիւններ]] s3z316k34t9o5dhrgu73w2s6mbt0o21