Մարք Գրիգորեան

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="hyw">
  <siteinfo>
    <sitename>Ուիքիփետիա</sitename>
    <dbname>hywwiki</dbname>
    <base>https://hyw.wikipedia.org/wiki/%D4%B3%D5%AC%D5%AD%D5%A1%D6%82%D5%B8%D6%80_%D4%B7%D5%BB</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.24</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Մեդիա</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Սպասարկող</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Քննարկում</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Մասնակից</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Մասնակցի քննարկում</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Ուիքիփետիա</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Ուիքիփետիայի քննարկում</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Պատկեր</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Պատկերի քննարկում</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">MediaWiki</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">MediaWiki քննարկում</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Կաղապար</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Կաղապարի քննարկում</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Օգնություն</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Օգնության քննարկում</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Ստորոգութիւն</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Կատեգորիայի քննարկում</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Մոդուլ</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Մոդուլի քննարկում</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>Մարք Գրիգորեան</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2665</id>
    <revision>
      <id>256112</id>
      <parentid>256028</parentid>
      <timestamp>2026-10-19T11:43:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Maral Dikbikian</username>
        <id>4797</id>
      </contributor>
      <origin>256112</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5811" sha1="9nmar1vc55oyg8ht1y8xd0pqtfm72n5" xml:space="preserve">{{Տեղեկաքարտ Ճարտարապետ
| Ի ծնէ տրուած անունը = Մարք Գրիգորեան
| Պատկեր = 
| անուանումը =
| Ծննդեան թուական = [[29 Ապրիլ]], [[1900 թուական|1900]]
| Ծննդավայր = [[Նոր Նախիջեւան]]
| Մահացած է = [[10 Յունուար]], [[1978 թուական|1978]] (77 տարեկանին)
| մահուան  վայրը = [[Երեւան]]
| ազգութիւն = [[հայ]]
| Ոճ(եր)ը = 
| Ճիւղ(եր)ը = 
| Գործունէութիւնը =
| Գործունէութեան տարիներ =
| ազդուած է = 
| ազդած է =
}}

'''Մարք Վլատիմիր Գրիգորեան''' ([[29 Ապրիլ]], [[1900 թուական|1900]], [[Նոր Նախիջեւան]] - [[10 Յունուար]], [[1978 թուական|1978]], [[Երեւան]]), հայ ճարտարապետ, [[Մատենադարան]]ի շէնքի հեղինակը։ ՀԽՍՀ արուեստի վաստակաւոր գործիչ ([[1940]])։ ԽՍՀՄ Պետական մրցանակ (ՀԿԿ կենտկոմի շէնքի համար, [[1951]])։ ՀԽՍՀ վաստակաւոր ճարտարապետ ([[1968 թուական|1968]])։

== Կենսագրութիւն ==
1920-1922 սորված է Վրուբելի անուան գեղարուեստի դպրոցին մէջ։ 1928-ին աւարտած է [[երեւանի Պետական Համալսարան|Երեւանի պետական համալսարան]]ի ճարտարապետութեան բաժինը։ 1937-1951 եղած է Երեւանի գլխաւոր ճարտարապետը, 1951-1978՝ Հայարդնախագիծ հիմնարկի տնօրէն։ [[Ալեքսանտր Թամանեան|Ալեքսանտր Թամանեանի]] հետ նախագծած է Երեւանի մանկական դարմանական հիւանդանոցը։ 1951-ին ղեկավարած է Երեւանի գլխաւոր յատակագիծի նախագծումը, կազմած է [[Հրազդան (քաղաք)|Հրազդան քաղաք]]ի 1961-1963 գլխաւոր յատակագիծը։ 1959-1963 եղած է ՀԽՍՀ ԳԽ պատգամաւոր&lt;ref&gt;Ով ով է.հայեր (կենսագրական հանրագիտարան:Երկու հատորով),ՀՀ խմբ. հանձնաժողով՝ Հ. Մ. Այվազյան (գլխավոր խմբագիր) և ուրիշներ,Երեւան,Հայկական հանրագիտարան հրատ., Հ.1, Աբալյան-Ղուշչյան, 2005:&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://zvezda-rostov.ru/candidates2013/grigorjan_mark_vladimirovich_ter-grigorjan_markos_varderesovich/ Григорян Марк Владимирович (Тер-Григорян Маркос Вардересович)]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://uaa.am/members/1924-1929/grigoryan-mark-vladimirovich.HTML |title=Григорян Марк Владимирович |accessdate=2016-11-30 |archive-date=2016-08-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160828123757/http://uaa.am/members/1924-1929/grigoryan-mark-vladimirovich.HTML |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;:

== Ստեղծագործական աշխատանք ==
[[Պատկեր:Mark Grigoryan's Plaque.JPG|մինի|Մարկ Գրիգորեանի Յուշատախտակը Երեւանի մէջ|250x250փքս]]

* Դերասաններու բնակելի շէնքը՝ Մաշտոցի պ.48
* Բնակելի շէնքեր՝ Տէրեան փ. 62, Աբովեան փ. 31, Բաղրամեան պ..20
* [[Մատենադարան]]ի շէնքը՝ Մաշտոցի պ.53
* «Արմենիա» հիւրանոցի շէնքը՝ Հանրապետութեան հրապարակ (համահեղինակ՝ է. Սարապեան)
* Միութիւններու շէնքը՝ Հանրապետութեան հրապարակ
* ՀՀ Ազգային ժողովի շէնքը, ցանկապատը՝ Բաղրամեան պ.19
* Մարգարեանի անուան ծննդատան շէնքը՝ Մաշտոցի պ.22
* Մանկական հիւանդանոցի շէնքը՝ Աբովեան փ 58
* [[ՀՀ Նախագահի Նստավայր|ՀՀ Նախագահի նստավայր]]՝ Բաղրամեան պ.26
* Աճառեանի անուան, թիւ 72 դպրոցի շէնքը՝ Մ. Հերացիի փող. 2ա
* [[Սօս Սարգսեան|Սօս Սարգսեանի]] թատրոնի շէնքը՝ Պապ Թագաւոր փ. 26
* «Արմենիա» առողջարանը՝ Աբխազիա, ք. Գագրա
* Քանաքեռ ՀԷԿ-ի շէնքը
* [[Խաչատուր Աբովեանի Յուշարձան (Երեւան, Քանաքեռ)|Խաչատուր Աբովեանի յուշարձանը]]՝ Քանաքեռ 2-րդ փ. 4

== Պարգեւներ Եւ Մրցանակներ==
* ՀԽՍՀ արուեստի վաստակաւոր գործիչ, 1940
* ԽՍՀՄ Պետական մրցանակ (ՀԿԿ կենտկոմի շէնքի համար), 1951
* ՀԽՍՀ վաստակաւոր ճարտարապետ, 1968
* ՀԽՍՀ Պետական մրցանակ (Երեւանի Հանրապետութեան հրապարակի ճարտարապետական անսամբլի համար), 1970
* Ռոստով քաղաքի պատուաւոր քաղաքացի
* Լենին շքանշան
* Պատուոյ շքանշան

== Ծանօթագրութիւններ ==
{{Ծնթ․ցանկ}}

{{DEFAULTSORT:Գրիգորյան, Մարկ}}
[[Ստորոգութիւն:1900 ծնունդներ]]
[[Ստորոգութիւն:1978 մահեր]]
[[Ստորոգութիւն:29 Ապրիլի ծնունդներ]]
[[Ստորոգութիւն:10 Յունուարի մահեր]]
[[Ստորոգութիւն:Հայ ճարտարապետներ]]
[[Ստորոգութիւն:ՀԽՍՀ Արուեստի Վաստակաւոր Գործիչներ]]
[[Ստորոգութիւն:Հայաստանի Ճարտարապետներու Միութեան Անդամներ]]
[[Ստորոգութիւն:ԵՊՀ Շրջանաւարտներ]]</text>
      <sha1>9nmar1vc55oyg8ht1y8xd0pqtfm72n5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Զարեհեան Գանձատուն</title>
    <ns>0</ns>
    <id>6950</id>
    <revision>
      <id>256113</id>
      <parentid>234187</parentid>
      <timestamp>2026-10-19T11:50:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Maral Dikbikian</username>
        <id>4797</id>
      </contributor>
      <origin>256113</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2439" sha1="2k7augvcobvlrhnbuk129duog1pb37j" xml:space="preserve">[[Պատկեր:Zarehian Treasury.jpg|250px|մինի|աջից|Զարեհեան գանձատան մուտքը]]
'''Հալէպի «Զարեհեան» Գանձատուն''', «Զարեհեան Գանձատուն»ը կը գտնուի [[Հալէպ]]ի [[Սուրբ Քառասնից Մանկանց (Հալէպ)|Ս. Քառասնից Մանկանց]] Մայր եկեղեցւոյ շրջափակին մէջ։ Հիմնուած է 1991-ին, որ անուանուած է ի պատիւ Մեծի Տանն Կիլիկիոյ Տ.Տ. [[Զարեհ Ա. Կաթողիկոս|Զարեհ Ա. Փայասլեան Կաթողիկոսի]] (1956–1963) յիշատակին, հնադարեան Ս. Աստուածածին եկեղեցւոյ կառոյցէն ներս (որ յիշատակուած է 1429-ին, [[Ստեփանոս Կրակեցի]]ի կողմէ գրչագրուած Աւետարանի մը յիշատակարանին մէջ), ուր նախքան [[Սուրիա|Սուրիոյ]] պատերազմը ցուցադրուած կային հազարամեակներու պատմութիւն ունեցող աւելի քան 650 հայ առաքելական եկեղեցւոյ յատուկ [[սպաս]]ներ, հայկական [[Արծաթագործութիւն|արծաթագործութեան]] եւ ձեռարուեստի գեղեցիկ եւ թանկարժէք իրեր, որոնք մեծ մասամբ տարագիր հայ ժողովուրդի զաւակները իրենց հետ բերած էին [[Արեւմտեան Հայաստան]]էն, որպէս յիշատակ եւ հայրենիքէն մնացած սուրբ մասունք:

Գան­ձա­տու­նը կը ծա­ռա­յէ նա­եւ որ­պէս ու­սում­նա­սի­րա­կան կեդ­րոն: «Զարեհեան» Գանձատան մէջ պարփակուած ձեռագործ աշխատանքի հազուագիւտ նմուշներն ու պատմա-մշակութային արժէք ներկայացնող «գանձեր»ը առիթ կու տային ծանօթանալու Սուրիահայ գաղութի հոգեւոր հարստութեան:

== Աղբիւրներ ==
* «&lt;nowiki/&gt;[[Գանձասար (Շաբաթաթերթ)|Գանձասար]]&lt;nowiki/&gt;» Բերիոյ Հայոց Թեմի Ազգային Առաջնորդարանի պաշտօնաթերթ, 15 Նոյեմբեր 2012:

[[Ստորոգութիւն:Մշակոյթ]]
[[Ստորոգութիւն:Սուրիահայ գաղութ]]</text>
      <sha1>2k7augvcobvlrhnbuk129duog1pb37j</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Արա Մածունեան</title>
    <ns>0</ns>
    <id>16245</id>
    <revision>
      <id>256104</id>
      <parentid>248086</parentid>
      <timestamp>2026-10-19T06:28:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Azniv Stepanian</username>
        <id>8</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>256104</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7800" sha1="5ayou3ym88ly3vv92lr1onz5ju538mz" xml:space="preserve">{{Տեղեկաքարտ Անձ
| անուն ազգանուն = Արա Մածունեան
| բնագիր ԱԱՀ = 
| պատկեր = 
| չափ = 200 px
| նկարագրութիւն = 
| ծնած է = 
| ծննդավայր = Պէյրութ, Լիբանան
| վախճանած է = 
| մահուան  վայրը = 
| քաղաքացիութիւն = 
| հպատակութիւն = 
| ազգութիւն = 
| ալմա մատեր =
| կրօնք = 
| ազդուած է = 
| ազդած է = 
| գրքեր = 
| աշխատանք = ֆիլմեր արտադրող՝ 
| կարողութիւն = դերասան, դասախօս
| մասնագիտութիւն = Լուսանկարիչ՝ շարժապատկերի եւ պատկերասփիւռի մարզին մէջ
| ամուսին = 
| ծնողներ = 
| երեխաներ = 
| պարգեւներ եւ մրցանակներ = «Փենեվիժըն» մրցանակը
| կայքէջ = 
| ստորագրութիւն =
}}

'''Արա Մածունեան''', վաւերագրական ժապաւէններ արտադրող եւ բեմադրիչ: Թատերական հեղինակ, «սինեմաթոկրաֆըր''»,'' դերասան, լուսանկարիչ եւ համալսարանի դասախօս։

== Ուսում ==
Մածունեան շարժապատկերի եւ պատկերասփիւռի մարզին մէջ պսակաւոր արուեստից եւ մագիստրոս գեղարուեստից վկայականները ստացած է [[Քալիֆորնիա|Քալիֆորնիոյ]] համալսարանի [[Լոս Անճելըս]]ի մասնաճիւղէն (UCLA)։

== Գործունէութիւն ==
Մածունեանի հեղինակած է վաւերագրական ժապաւէններեր։ Այդ ժապաւէններու շարքին են․

* «Master Eddy» (արտադրող, բեմադրիչ եւ խմբագիր, 2021),
* «Land Without Graves» (արտադրող եւ համաբեմադրիչ, CST TV 1993, Խորհրդային Հայաստանի պատմութեան եւ Ազրպէյճանի հետ հակամարտութեան մասին),
* «Pagakidz» (արտադրող եւ բեմադրիչ, Argus Pictures 1996, [[Լոս Անճելըս]]ի մէջ ապրող արուեստագէտներու մասին)
* «Velvet Revolution» (համաարտադրող եւ ''սինեմաթոկրաֆըր'', 1990, նուիրուած Չեխոսլովաքիոյ մէջ համայնավարութեան անկումին առաջնորդած ընկերային-քաղաքական իրադարձութիւններուն)։

Մածունեան արտադրած եւ բեմադրած է նաեւ վաւերագրական եւ կրթական նիւթերով ֆիլմաշարեր, ինչպէս՝

* Քալիֆորնիայի համալսարանի Հայկական ուսումնասիրութեանց կեդրոնի պատմութեան նուիրուած երեք մասերէ բաղկացած ժապաւէնը (2008),
* Հայոց ցեղասպանութեան 50 վերապրողներու վկայութիւններու վաւերագրումը (Zoryan Institute for Oral History), 
* Լեզուի ուսուցման վիտէօներու շարք մը (Monterey Institute for International Studies),
* Լոս Անճելոսի մէջ մշակութային համարկումի խնդիրներուն նուիրուած 16 մասերէ բաղկացած վիտէօշարքը (Los Angeles County Refugee Project),
* Հայաստանի Ազգային սենեկային նուագախումբի ղեկավար [[Արամ Ղարաբեկեան]]ի յիշատակին նուիրուած յայտագիր&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://darperag21.net/59353-2/|title=ԱՐԱ ՄԱԾՈՒՆԵԱՆ - Darperag21|date=2021-08-16|language=en-US|accessdate=2022-02-15}}&lt;/ref&gt;։

== Անդրանիկ շարժապատկերը՝ «Վարդագոյն Փիղը» ==

Արա Մածունեանի անդրանիկ շարժապատկերը՝ «Վարդագոյն Փիղը», շահած է «Փենեվիժըն» մրցանակը եւ ցուցադրուած է շարժապատկերի բազմաթիւ միջազգային փառատօներու ընթացքին։ Քանի մը այլ ֆիմեր եւ պատկերասփիւռի 30է աւելի ծանուցումներ արտադրելու կողքին, ան նաեւ եղած է Հայաստան Համահայկական հիմնադրամի պատկերասփռած դրամահաւաքներէն (թելեթոն) ութին արտադրողը։

== ֆիլմերու արտադրութիւն ==
Արա Մածունեան ֆիլմեր արտադրած է նաեւ Չեխիոյ պատկերասփիւռի կայանին, Մոնթերէյի միջազգային ուսմանց հիմնարկին ու Լոս Անճելըս գաւառի գաղթականներու ծրագիրին համար։

== Դերասանութիւն եւ դասախօսութիւն ==
Ան նաեւ դերասանութիւն կատարած է ու հայկական շարժապատկերի մասին դասախօսած է ՀՕՄի կազմակերպած ամառնային ուսմանց ծրագիրներուն ընթացքին։ Անոր նկարահանման վերջին գործը կատարած է «Մելթտաուն» ֆիլմին համար, որ պիտի հրապարակուի Օգոստոս 2015-ին։

== «Թռչնոց Բոյն» («Birds՛ Nest») խորագրուած հատոր ==
Կազմակերպութեամբ «Արփա» հիմնարկին, Հինգշաբթի, 25 Յունիս 2015-ին, երեկոյեան ժամը 7:30էն սկսեալ կայանալիք դասախօսական ձեռնարկի մը ընթացքին, լուսանկարիչ եւ վաւերագրական ժապաւէններ պատրաստող արուեստագէտ Արա Մածունեան կը խօսի իր նորագոյն նախաձեռնութեան մասին։ Անիկա «Թռչնոց Բոյն» («Birds՛ Nest») խորագրուած հատորն է, նուիրուած՝ Հայոց Ցեղասպանութենէն բազմաթիւ վերապրողներու նոր տունը դարձած Պուրճ Համուտին, որ հրատարակուեցաւ Ցեղասպանութեան հարիւրամեակին՝ 2015-ին եւ Լիբանանի քաղաքացիական պատերազմի 40ամեակին առիթներով:

== Ծանօթագրութիւններ ==
&lt;references /&gt;

== Աղբիւրներ ==

* [http://asbarez.com/arm/228365/%D4%B1%D6%80%D5%A1-%D5%84%D5%A1%D5%AE%D5%B8%D6%82%D5%B6%D5%A5%D5%A1%D5%B6-%D5%8A%D5%AB%D5%BF%D5%AB-%D4%BD%D6%85%D5%BD%D5%AB-%D5%8A%D5%B8%D6%82%D6%80%D5%B3-%D5%80%D5%A1%D5%B4%D5%B8%D6%82%D5%BF%D5%AB/ Արա Մածունեան Պիտի Խօսի Պուրճ Համուտի Նուիրուած Լուսանկարչական Հատորին Մասին] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191105210431/http://asbarez.com/arm/228365/%d4%b1%d6%80%d5%a1-%d5%84%d5%a1%d5%ae%d5%b8%d6%82%d5%b6%d5%a5%d5%a1%d5%b6-%d5%8a%d5%ab%d5%bf%d5%ab-%d4%bd%d6%85%d5%bd%d5%ab-%d5%8a%d5%b8%d6%82%d6%80%d5%b3-%d5%80%d5%a1%d5%b4%d5%b8%d6%82%d5%bf%d5%ab/ |date=2019-11-05 }}
* [https://www.aravot.am/2015/04/15/561179/ «Շատ յաճախ կը զգամ, որ Սփիւռքը լքուած է»]
* [https://www.youtube.com/watch?v=P9IF5XtOcTE Պուրճ Համուտի մեծ երազը վառ պահողը կամ Արա Մածունեան]
* [https://hairenikweekly.com/2017/04/24/31793 ԱՐԱ ՄԱԾՈՒՆԵԱՆԻ ՈՍՊՆԵԱԿԻ ԵՏԻՆ…ԱՅԼ ԹՌՉՆՈՑ ԲՈՅՆ ՄԸ՝ ՊՈՒՐՃ ՀԱՄՈՒՏԸ]{{Dead link|date=February 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}

[[Ստորոգութիւն:Բեմադրիչներ]]
[[Ստորոգութիւն:Հայ բեմադրիչներ]]
[[Ստորոգութիւն:Սփիւռքահայեր]]</text>
      <sha1>5ayou3ym88ly3vv92lr1onz5ju538mz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Վինսընթ Վան Կոկ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>17778</id>
    <revision>
      <id>256103</id>
      <parentid>254740</parentid>
      <timestamp>2026-10-19T02:29:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CommonsDelinker</username>
        <id>146</id>
      </contributor>
      <comment>Replacing Le_café_de_nuit_(The_Night_Café)_by_Vincent_van_Gogh.jpeg with [[File:Van_Gogh_-_The_Night_Café_(1888).jpg]] (by [[:c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] because: [[:c:COM:Duplicate|Duplicate]]: Exact or scaled-down duplicate: [[:c::File:Van</comment>
      <origin>256103</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="83958" sha1="51p9qcit242ot32tr7gcy7h9wjv5t8x" xml:space="preserve">{{Տեղեկաքարտ Գեղանկարիչ}}[[Պատկեր:Van Gogh - Selbsbildnis11.jpeg|մինի|Ինքնադիմանկար, Փարիզ, 1887]]

'''Վինսընթ  Ուիլիըմ  վան Կոկ''' ({{ԱԾ}}), հոլանտացի նկարիչ: Արեւմտեան արուեստի պատմութեան ամէնէն նշանաւոր եւ ամէնէն ազդեցիկ դէմքերէն  մէկը: Տասը տարուան  ընթացքին ստեղծած է արուեստի շուրջ  2,100 գործ, որոնցմէ` 860-ը իւղաներկ. անոնց մեծ մասը նկարիչը ստեղծած  է իր կեանքին վերջին երկու տարիներուն: Նկարները դիմանկարներ են, բնանկարներ, ինքնադիմանկարներ, որոնք կը բնորոշուին համարձակ գոյներով, արտայայտչականութեամբ, ինչ որ նպաստած է ժամանակակից արուեստի սկզբունքներու հաստատման: վան Կոկի անձնասպանութիւնը 37 տարեկան հասակին  հետեւանք է հոգեկան հիւանդութեան ու աղքատութեան:

վան Կոկ սկսած է նկարել մանկութենէն, եղած է լուրջ, հանգիստ ու խոհուն երեխայ մը: Երիտասարդ տարիքին  աշխատած է արուեստի գործեր վաճառող, հաստատութեան մը մէջ:Յաճախ ճամբորդած է, սակայն վհատութիւն ապրած է, երբ զինք տեղափոխած են [[Լոնտոն]]: Ան  իբրեւ բողոքական հոգեւորական հանդէս եկած է Պելճիքայի հարաւը: Նկարիչը եղած է մինակ ու հիւանդ: [[1881]]-ին, երբ տուն  վերադարձած է ծնողքին քով, իր կրտսեր եղբայրը` [[Թէօ վան Կոկ]] (Theo), նիւթական աջակցութիւն ցուցաբերած է իրեն: Հետագային եղբայրները նամակագրական երկարատեւ  կապ պահպանած են իրարու հետ: վան Կոկի վաղ շրջանի նկարները, հիմնականին մէջ բնանկարներ եղած են եւ գիւղացիներու  պատկերներ: [[1886]]-ին նկարիչը տեղափոխուած  է [[Փարիզ]], ուր հանդիպած է աւանգարդի ներկայացուցիչներու հետ, այդ թիւին մէջ` [[Էմիլ Պեռնար]]ի (''Émile Henri Bernard)'' եւ &lt;nowiki/&gt;[[Փօլ Կոկեն|Փոլ Կոկեն]]&lt;nowiki/&gt;ի (''Eugène Henri Paul Gauguin)'', որոնք անտարբեր չէին արտայայտչականութեան ու զգացմունքայնութեան հանդէպ: Իր աշխատանքին  ընթացքին վան Կոկ նոր մօտեցում  ցուցաբերած է բնապատկերներու նկատմամբ. ան իր նկարները գծած  է  վառ գոյներով. նկարած է  ձիթենիներ, ցորենի դաշտեր ու արեւածաղիկներ:

վան Կոկ տառապած  է հոգեկան հարցերով եւ հարկ եղած սնունդը ստանալու փոխարէն, յաճախ հարբած է: Կոկենի հետ անոր բարեկամութիւնը խզուած է զայրոյթի մը պահուն, երբ իր ձախ ականջը ածելիով կտրած է: Նկարիչը որոշ ժամանակ բուժուած  է հոգեբուժական հիւանդանոցի մը մէջ` [[Սէն Ռեմի տը Փրովանս]]ի (''Saint-Rémy-de-Provence)'' մէջ եղած ժամանակաշրջանին: Երբ հիւանդանոցէն տեղափոխուած է Փարիզի մերձակայքը գտնուող [[Օպերկ Ռավու|Օպերժ Ռավու]] (''Auberge Ravoux'')` [[Օվեր սիւր Ուազ]] (''Auvers-sur-Oise''), բժիշկ [[Փօլ Կաշէ|Փոլ Կաշէ]]ի (''Dr. Gachet)'' հսկողութեան տակ եղած է: [[27 Յուլիս]] [[1890]]-ին անձնասպան եղած է:
[[Պատկեր:Portrait of Dr. Gachet.jpg|մինի|ձախից|ԲԺիշկ Կաշէի նկարին առաջին տարբերակը՝ Յունիս, 1890]]
վան Կոկ իր կեանքին ընթացքին   համարուած է  խելագար ու անյաջող: Կ'ըսուի, թէ ան միայն մէկ գեղանկար վաճառած էր իր կեանքին ընթացքին, եւ թէ` երբեք աստղ մը չէր արուեստի աշխարհին մէջ:&lt;ref&gt;[http://archive.aztagdaily.com/archives/215423 վան Կոկի Մասին Թաքուն Բաներ]&lt;/ref&gt; Ան կը տառապէր ինքնավստահութեան պակասէ եւ վարուելակերպի բազմատեսակ հարցերէ: Ան մեծ համբաւ  ստացած է իր անձնասպանութենէն  ետք: Անոր հռչակը տարածուած  է Ի. դարու  սկիզբը: Նկարիչին ստեղծագործութիւնները հասած  են առեւտրական յաջողութեան հետագայ տասնամեակներուն, իսկ ինք ընկալուած  է որպէս շատ հռչակաւոր, բայց ողբերգական նկարիչ մը:

վան Կոկի ստեղծագործութիւնները կը պահպանուին աշխարհի ամէնէն մեծ  թանգարաններուն մէջ ([[Նիւ Եորք|Նիու Եորք]]ի Մեթրոփոլիթըն թանգարան (''Metropolitan museum of art''), [[Օկիւստ Ռոտեն]]ի (''Auguste Rodin'') տուն-թանգարան, [[Փարիզի Ժամանակակից արուեստի թանգարան]] (''Musée d'Art Moderne de Paris''), եւ այլն)։

== Նամակներ ==
{{Բազմապատիկ պատկերներ
 | նկարագրութիւն = Վինսընթ վան Կոկ (ձախէն) 1873-ին, երբ կ'աշխատէր ''Goupil &amp; Cie's'' պատկերասրահին մէջ եւ եղբայրը` Թէօ վան Կոկ (աջէն)
| լայնություն = 450
 | պատկեր1 = Vincent van Gogh January 1873-cropped.jpeg
 | պատկեր2 = Theo van Gogh May 1878-cropped.jpeg
}}

վան Կոկի կեանքին լիարժէք սկզբնաղբիւրը իր եւ կրտսեր եղբօր` [[Թէօ վան Կոկ]]&lt;nowiki/&gt;ի նամակագրութիւնն է: Անոնց մտերմութիւնն ու Վինսընթի` արուեստի մասին ունեցած պատկերացումներն ու տեսակէտերը գրուած են հարիւրաւոր նամակներու մէջ, որոնք եղբայրները փոխանակած են [[1872]]-[[1890]] թուականներուն: Թէօ վան Կոկ արուեստի գործերու վաճառքով կը զբաղէր եւ կը սատարէր իր եղբօրը թէ՛ նիւթապէս եւ թէ բարոյապէս, ինչպէս նաեւ կը հաստատէր անոր կապը ժամանակակից արուեստի ազդեցիկ մարդոց հետ:
Թէօ պահած է Վինսընթի բոլոր նամակները, իսկ Վինսընթ պահած է եղբօր ուղարկած նամակներէն մէկ քանին: Երկուքին մահէն ետք Թէոյի այրին` Եոհաննա վան Կոկ-Պոնկըր ''(Johanna van Gogh-Bonger)'' , տպագրութեան ներկայացուցած է անոնց նամակներէն մէկ քանին. անոնք հրապարակուած են [[1906]]-[[1913]] թուականներուն: Նամակներուն հիմնական մասը տպագրուած է [[1914]]-ին: Վինսընթի նամակները պերճախօս են եւ արտայայտիչ, մօտ են օրագրային ոճին եւ կը կարդացուին ինքնակենսագրութեան պէս: Թարգմանիչ [[Առնըլտ Փոմերանս]] (''Arnold Pomerans'') գրած է, որ անոնց նամակագրութիւնը «վան Կոկի արուեստը ըմբռնելու նոր հնարաւորութիւն մը կ'ընձեռնէ, որ կը ներկայացնէ ինքը նկարիչը»:
Պահպանուած են վան Կոկի` եղբօրը ուղարկած շուրջ 600 նամակ, մինչդեռ Թէոյի նամակներէն միայն 40-ը հասած են: 22 նամակ հասցէագրուած են իրենց քրոջ` [[Վիլ վան Կոկ|Ուիլ վան Կոկ]]ի (''Wilhelmina Jacoba &quot;Wil&quot; van Gogh)'', 58-ը` նկարիչ [[Անտոն վան Ռապար|Անտոն վան Ռափար]]&lt;nowiki/&gt;ի (''Anthon van Rappard'') եւ 22-ը` [[Էմիլ Պեռնար]]ի: Առանձին նամակներ հասցէագրուած են [[Փօլ Սինյակ|Սինեաք]]&lt;nowiki/&gt;ի, [[Փօլ Կոկեն|Փոլ Կոկեն]]ի եւ քննադատ [[Ալպըրթ Աուրի|Ալպըրթ Օրիէ]]ի (''Albert Aurier''): Նամակներէն մէկ քանին նկարազարդուած են: Բազմաթիւ նամակներ թուագրուած չեն, սակայն արուեստագէտները կրցած են անոնք դասաւորել ժամանակագրական սկզբունքով: Թուագրման եւ ընթեռնելիութեան հարցեր կան այն նամակներուն մէջ, որոնք ուղարկուած են [[Առլ]]էն (''Arles'') . այդ նամակները թիւով շուրջ 200 են եւ գրուած են հոլանտերէն, ֆրանսերէն ու անգլերէն: Նամակագրութեան մէջ բաց մնացած է այն շրջանը, երբ եղբայրները միասին Փարիզ կ'ապրէին եւ նամակագրութեան անհրաժեշտութիւն չեն ունեցած:

1973-ին Ամսթերտամի մէջ կը բացուի թանգարան մը, որուն գլխաւոր նպատակն էր մէկտեղել վան Կոկի գործերը:

== Կենսագրութիւն ==
=== Վաղ տարիներ ===
[[Պատկեր:Cuesmes JPG001.jpg|մինի|աջից|վան Կոկի բնակարանը, ուր ան որոշած է նկարիչ դառնալ]]
Վինսընթ Ուիլիըմ վան Կոկ ծնած է [[30 Մարտ]] [[1853 թուական|1853]]-ին հոլանտական Զունտըրթ (''Zundert'') գիւղը բնակող հոգեւոր հովիւի մը ընտանիքէն ներս: Ան [[Թէոտոր վան Կոկ]]ի (''Theodorus van Gogh'') եւ [[Աննա Քոռնելիա Քարբենտըս]]ի (''Anna Cornelia Carbentus'') չմահացած զաւակներուն անդրանիկն էր: 
վան Կոկի մայրը եղած է խստապահանջ, աստուածավախ կին մը եւ մեծ կարեւորութիւն տուած է ընտանիքի դերին: Նկարիչին հօր` Թէոտորին աշխատավարձքը համեստ էր, սակայն եկեղեցին անոր տրամադրած էր տուն, աղախին, երկու խոհարար, այգեպան, կառք ու ձի, իսկ Աննան պարտականութիւն ստանձնած էր պահել ընտանիքին ընկերային բարձր դիրքը:
վան Կոկի ուսմամբ զբաղած են մայրը եւ տնային մանկավարժը, իսկ [[1860 թուական|1860-]]ին զինք ուղարկած են գիւղին դպրոցը:

[[1864 թուական|1864]]-ին ան տեղափոխուած է Զեւենպերկընի (''Zevenbergen'') գիշերօթիկ դպրոցը, ուր ինքզինք մինակ ու լքուած զգացած է, եւ տուն վերադառնալու ցանկութիւն յայտնած:

[[1866 թուական|1866]]-ին անոր ծնողները զինք ուղարկած են Թիլպըրկի (''Tilburg'') միջնակարգ դպրոցը, որմէ ան շատ դժգոհ մնացած է:

Ապագայ նկարիչին արուեստի հանդէպ ունեցած հետաքրքրութիւնը ի յայտ եկած է կանուխ տարիքէն: Ան նկարած է մայրը. այդ նկարները աչքի ինկած են արտայայտչականութեամբ: վան Կոկի դժբախտութիւնը արգելք հանդիսացած է իր դասերուն:

[[Մարտ]] [[1868 թուական|1868]]- ին ան տուն վերադարձած է: Հետագային ան գրած է, որ իր մանկութիւնը «խիստ էր, սառ եւ անպտուղ»:

Յուլիս [[1869 թուական|1869]]-ին վան Կոկի հօրեղբայրը պաշտօն մը ստանձնած է արուեստի վաճառքով զբաղող ''Goupil &amp; Cie'' ընկերութեան մէջ Հախ (''Haag''): Ուսումը աւարտելէ ետք ան [[1873 թուական|1873]]-ին տեղափոխուած է ընկերութեան լոնտոնեան մասնաճիւղը, որ կը գտնուէր Սաութհեմփթըն փողոցին (''Southampton road'') մէջ, եւ բնակարան մը վարձած՝ Հէքֆըրտ Ռոտ (''Hackford road'') փողոցին մէջ: Այս շրջանը երջանիկ եղած է վան Կոկի համար. ան յաջողակ եղած է աշխատանքին մէջ եւ քսան տարեկան հասակին հօրմէն աւելի շահած է: Հետագային Թէոյին կինը ըսած է, որ այս շրջանը եղած է վան Կոկի կեանքին ամենաերջանիկ ժամանակահատուածը: Ան սիրահարած էր տիրուհիին դստեր` Էօժէնի Լոյըրի (''Eugénie Loyer''), սակայն զգացումները բացայայտելէ ետք շուտով մերժուած է: վան Կոկ դարձած է աւելի մեկուսացած: Անոր հայրն ու հօրեղբայրը դասաւորած են անոր փոխադրումը՝ Փարիզ [[1875 թուական|1875]]-ին:

Ապրիլ [[1876]]-ին վան Կոկ վերադարձած է [[Անգլիա]] եւ Ռամսկէթի (''Ramsgate'') գիշերօթիկ դպրոցին մէջ ուսուցիչի պաշտօն վարած: Երբ դպրոցին սեփականատէրը տեղափոխուած է Այզըլուորթ (''Isleworth'') փոքրիկ քաղաքը, վան Կոկ հետեւած է անոր, բայց այնտեղ չէ շարունակած ուսուցիչի իր աշխատանքը եւ դարձած՝ քարոզիչի օգնական: Այս ընթացքին Վինսընթի ծնողները տեղափոխուած էին Էթըն-Լոր (''Etten-Leur'') :

1876-ին Վինսընթ վան Կոկ [[Սուրբ Ծնունդ|Ս.Ծննդեան]] տօնին վերադարձած է տուն եւ շուրջ վեց ամիս աշխատած է [[Տորտրեխտ]]ի (''Dordrecht'') գրախանութին մէջ: Հոն իր աշխատանքով չէ զբաղած եւ իր ժամանակը տրամադրած է նկարչութեան կամ [[Աստուածաշունչ]]էն հատուածներ թարգմանած՝ անգլերէնի, ֆրանսերէնի եւ գերմաներէնի:

Իր կրօնական հաւատամքը պահելու եւ քահանայ դառնալու նպատակով [[1877 թուական|1877]]-ին ընտանիքը քեռիին` Եոհան Սթրիքըրի (''Johannes Stricker'') հետ ուղեւորուած է [[Ամսթերտամ]], սակայն այնտեղ չէ յանձնած քննութիւնները եւ Յուլիս [[1878 թուական|1878]]-ին հեռացած է քեռիին տունէն: Ան եռամսեայ դասընթացքներու հետեւած է [[Պրիւքսէլ]]էն ոչ հեռու գտնուող Լաքընի (''Laeken)'' բողոքական քարոզչական դպրոցին մէջ:

[[Յունուար]] [[1879 թուական|1879]]-ին ան քարոզիչի պաշտօն վարած է [[Փըթիթ Վասմես|Փըթի Ուասմես]] (''Petit Wasmes)'' գիւղին մէջ` Պորինաժ, ''(Borinage)'' ([[Պելճիքա]]), որ հանքահորային աղքատ տարածաշրջան մըն էր: Կրօնական համայնքին աջակցութիւն ցուցաբերելու նպատակով ան հրաժարած է իր յարմարաւէտ բնակարանէն եւ տեղափոխուած՝ փոքրիկ խրճիթ մը, ուր քնացած է ծղօտի վրայ, սակայն անոր ջանքերը աջակցութիւն չեն գտած եկեղեցական իշխանութիւններու շրջանակին մէջ, որոնք զինք հեռացուցած են «քահանայի արժանապատուութիւնը նուաստացնելուն պատճառով»: Անկէ ետք ան գացած է [[Պրիւքսէլ|Պրիւքսել]]էն 75 քմ. հեռու` [[Պորինաժ]], սակայն ծնողքին խորհուրդով վերադարձած է [[Էտեն|Էթըն-Լոր]]: Ան այնտեղ մնացած է մինչեւ [[Մարտ]] [[1880 թուական|1880]], ինչ որ անհանգստութիւն ու հիասթափութիւն յառաջացուցած է ծնողքին: Հայրը որոշած է զինք ուղարկել Ժիլի (''Geel'') հոգեբուժարանը:

վան Կոկ [[Կիւսէս|Գիւէսմես]] (''Cuesmes'') վերադարձած է [[1880 թուական|1880]]-ին, ուր հանքափոր աշխատած է մինչեւ [[Հոկտեմբեր]]: Ան հետաքրքրուած է մարդոցմով, անոնց հետ կատարուող իրադարձութիւններով եւ զանոնք նկարած: Տարեվերջին, Թէոյին խորհուրդին հետեւելով, գացած է [[Պրիւքսէլ]] եւ նկարչութեան դասեր առած՝ նկարիչ Ուիլիըմ Ռուլոֆսէն (''Willem Roelofs''), որ հակառակ արուեստի կանոնաւոր դպրոցներու նկատմամբ անբարեացակամ վերաբերմունքին, իրեն խորհուրդ տուած է յաճախել ''Académie Royale des Beaux-Arts'' հիմնարկը, [[Հոկտեմբեր]] 1880-ին:
Գեղանկարչութեան ձեռնարկելէ առաջ վան Կոկ փորձած է դառնալ հոգեւոր հովիւ, ուսուցիչ եւ արուեստի գործերու վաճառական: Ան փորձած է նաեւ այլ ասպարէզներ: Ապա, ինչպէս վան Կոկի թանգարանը կը նշէ, Դեկտեմբեր 1881-ին ան իր եղբօր` Թէոյին գրած է.

{{քաղուածք|Թէօ՛, չես կրնար երեւակայել, թէ որքա՛ն ուրախ եմ ներկերու տուփովս: Այժմ, առնուազն մէկ տարիէ ի վեր ժամանակս միայն գծելու տրամադրելէ ետք կը մտածեմ, թէ երանի սկիզբէն գծէի… որովհետեւ, Թէօ՛, իրականութեան մէջ գեղանկարչութեամբ կը սկսի իմ բուն գործս: Չե՞ս կարծեր, թէ իրաւունք ունիմ այսպէս մտածելու:|}}

վան Կոկ իր ստեղծագործական կեանքին ընթացքին գծած է շուրջ 900 գեղանկարներ եւ աւելի քան 1100 գծանկարներ: Այսինքն ան մինչեւ իր մահը գեղանկար մը արտադրած է 2 շաբաթը անգամ մը դրութեամբ: Ճիշդ է, որ ան բեղուն գեղանկարիչ մըն էր, սակայն նաեւ կը տառապէր լուսնոտութենէ (ինչպէս ախտաճանաչուած էր), ինչպէս նաեւ` վարուելակերպի հետ առնչուած խանգարումէ մը, որ կը կոչուի հայփըրկրաֆիա (''hypergraphia''), որմէ տառապող անձերը կը զգան գրելու բուռն մարմաջ մը կամ ինչպէս վան Կոկի պարագային` գծելու:

=== Էթըն-Լոր (''Etten-Leur''), Տրենթէ (''Drenthe'') եւ Տեն Հախ (''Haag'') ===
վան Կոկ Էթըն ([[Հոլանտա-պելճիքական Յարաբերութիւններ|Հոլանտա]]&lt;nowiki/&gt;յի հիւսիսը) վերադարձած է [[Ապրիլ]] [[1881 թուական|1881]]-ին`ծնողքին քով ապրելու: Ան շարունակած է նկարել` իր դրացիները օգտագործելով որպէս բնորդ: [[Ապրիլ]] 1881-ին իրենց տունը հիւրընկալուած է նկարիչին մօր մեծ քրոջ` Ուիլհելմինայի (''Willemina'') եւ Եոհաննէս Սթրիքըրի (''Johannes Stricker)'' դուստրը` Քոռնելիան (Քի) (''Cornelia &quot;Kee&quot; Vos-Stricker''), որ նոր այրիացած էր, եւ անոր ութամեայ տղան: Քի եօթը տարի մեծ էր վան Կոկէն: Նկարիչը զարմացուցած է բոլորը իր այն յայտարարութեամբ, թէ սիրահարած է Քիին եւ անոր ամուսնութեան առաջարկ ըրած, սակայն վերջինս հրաժարած է` բացագանչելով. «Ո'չ, երբեք ո'չ» ( &quot;''No, nay, never&quot; (&quot;nooit, neen, nimmer&quot;''): Երբ Քի վերադարձած է Ամսթերտամ, վան Կոկ գացած է Տեն Հախ` ծախելու իր նկարները եւ հանդիպելու իր միւս զարմիկին` նկարիչ Անտոն Մէօվին (''Anton Mauve'') : Մէօվ այդ օրերուն յաջողակ նկարիչ էր եւ հրաւիրած է վան Կոկը քանի մը ամիսէն վերադառնալու, առաջարկելով, որ որոշ ժամանակ անցընէ քարածուխով նկարելով: Նկարիչը, այս խորհուրդին հետեւելով, վերադարձած է Էթըն-Լոր:
Աւելի ուշ` [[Նոյեմբեր]] 1881-ին, մեկնած է [[Ամսթերտամ]]: Քի չէ ընդունած զինք, իսկ իր ծնողքը գրած են, որ վան Կոկի «մտադրութիւնը նողկալի է»: Յուսահատութեան մէջ ան իր ձախ ձեռքը պահած է լամփի մը լոյսին վրայ` ըսելով. «Թո'յլ տուէք ինծի զինք տեսնել այնքան ատեն, որքան ես կրնամ ձեռքս պահել կրակին վրայ»: Հետագային ան լաւ չէ յիշած այդ իրադարձութիւնը, բայց ենթադրած է, որ քեռին փչած ու հանգեցուցած է կրակը: :
Մէօվ վան Կոկը ընդունած է իբրեւ աշակերտ եւ անոր ծանօթացուցած ջրաներկով աշխատելու հնարքներուն: Յաջորդ ամիս նկարիչը սկսած է աշխատիլ` մինչեւ Ս. Ծննդեան տօնին տուն վերադարձը: Ան վիճած է հօր հետ` հրաժարելով եկեղեցի այցելելէ, եւ գացած է Հախ: 
[[Մարտ]] [[1882 թուական|1882]]-ին, ան կապ ունեցած է Քլազինա Մարիա Հուրնիքի հետ (Սիեն, 1850-1904) (''Clasina Maria &quot;Sien&quot; Hoornik''), որ թեթեւաբարոյ կին մըն էր եւ ունէր փոքր դուստր մը: վան Կոկ անոր հանդիպած էր 1882-ին, երբ կինը յղի էր եւ ունէր հնգամեայ դուստր մը: Երբ վան Կոկի հայրը իմացած է որդւոյն մտերմութեան մասին այդ կնոջ հետ, ճնշում բանեցուցած է եւ ստիպած, որ լքէ Սիենը եւ անոր երկու երեխաները: Սկիզբը Վինսընթ մերժած է կատարել հօր խնդրանքը, սակայն [[1883 թուական|1883]]-ին լքած է Սիենը ու անոր երեխաները: Սիեն խեղդուած է [[Շելտ գետ]]ին (''River Scheldt'') մէջ, [[1904 թուական|1904]]-ին:
[[Սեպտեմբեր]] [[1883 թուական|1883]]-ին վան Կոկ տեղափոխուած է Հոլանտայի հիւսիսը՝ Տրենթէ: [[Դեկտեմբեր]]ին վերադարձած է ապրելու ծնողքին քով, որմէ ետք գացած է Հիւսիսային Պրապանթ`(''North Brabant'') Նիւնըն:

=== Տարագրութեան մէջ ===

==== Նիւնըն (''Nuenen'') եւ Անվեր (''Anvers'') (1883-1886) ====
[[Պատկեր:Van-willem-vincent-gogh-die-kartoffelesser-03850.jpg|250px|մինի|''[[Գետանխնձոր ուտողները]]'', 1885, վան Կոկի թանգարան, [[Ամսթերտամ]]]]
[[Նուենեն|Նիւնըն]]ի մէջ վան Կոկ կեդրոնացած է նկարչութեան վրայ: Արագ աշխատելով` ան նկարած է կտաւագործներն ու անոնց խրճիթները: [[Օգոստոս]] [[1884 թուական|1884]]-ին դրացիին աղջիկը` Մարկօ Պեկման (''Margot Begemann''), որ նկարիչէն տասը տարի մեծ էր, միացած է իրեն: Մարկօ սիրահարած էր նկարիչին, վերջինս ալ փոխադարձաբար, սակայն նուազ ոգեւորութեամբ: Անոնք փափաքած են ամուսնանալ, սակայն երկու կողմերէն ոչ մէկուն ընտանիքը խրախուսած է այդ որոշումը: Մարկօ յուսահատութեան մէջ անձնասպանութիւն փորձած է, սակայն չէ մահացած, որովհետեւ վան Կոկ զինք արագ մօտակայ հիւանդանոց մը փոխադրած է: [[26 Մարտ]] [[1885 թուական|1885]]-ին նկարիչին հայրը մահացած է սիրտի կաթուածի հետեւանքով:

վան Կոկ Նիւնընի մէջ երկու տարի մնալու ընթացքին նկարած է շուրջ 200 նկար` ջրաներկով ու իւղաներկով: Անոր երանգապնակը հիմնականին մէջ բաղկացած է մռայլ գոյներէ` յատկապէս մուգ շագանակագոյնէ, եւ վառ գունաւորման ոչ մէկ նշան դրսեւորած է:

1885-ի սկիզբը անոր նկարները հետաքրքրութիւն յառաջացուցած են փարիզցի վաճառականի մը քով: [[Թէոն|Թէօ]] հարցուցած է վան Կոկի, եթէ ցուցադրութեան պատրաստ նկարներ ունի: Մայիսին նկարիչին պատասխանը եղած է իր առաջին մեծածաւալ գործը` «[[Գետնախնձոր ուտողները]]» նկարը, որ «գիւղացիներու բանուորութիւնները ուսումնասիրելու» շարքէն էր: Նկարը քանի մը տարուան աշխատանքի հանգուցալուծումն էր: Երբ ան դժգոհած է, որ Թէօ բաւարար ջանք չէ թափած իր նկարները Փարիզի մէջ վաճառելու համար, եղբայրը պատասխանած է, որ անոնք չափազանց մռայլ են եւ չեն համապատասխաներ [[տպաւորապաշտութեան]] վառ ոճին: Օգոստոսին վան Կոկի աշխատանքը ներկայացուած է [[Հաագա|Հախի]] նկարավաճառի մը ցուցասրահին մէջ: 
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;250&quot;&gt;
Պատկեր:Vincent van Gogh - Worn Out (F997).jpg|alt=A drawing of an old man who sits on a chair with his head in his hands|''[[Յաւերժութեան շեմին]]'', գծանկար, 1882, [[վան Կոկի թանգարան]], [[Ամսթերտամ]]
Պատկեր:Stilleven met bijbel - s0008V1962 - Van Gogh Museum.jpg|alt=An image of a large opened bible on a table top|''[[Բաց Աստուածաշունչ]]'', 1885, [[վան Կոկի թանգարան]], [[Ամսթերտամ]]
Պատկեր:Vincent van Gogh - Head of a skeleton with a burning cigarette - Google Art Project.jpg|alt=A skull smoking a cigarette|''[[Վառող ծխախոտով գանգը]]'', 1885–86, [[վան Կոկի թանգարան]], [[Ամսթերտամ]]
Պատկեր:Vincent van Gogh - Peasant woman digging.jpg|alt=A woman facing away working with a spade|''Գիւղացի կինը կը քանդէ'' կամ ''Գիւղացի կինը բահով'', 1885, [[Օնթարիոյի գեղարուեստի պատկերասրահ]], [[Թորոնթօ]] 
&lt;/gallery&gt;

Նոյեմբերին վան Կոկ տեղափոխուած է [[Անթվերպէն|Անվեր]] (''Antwerp, Պելճիքայի քաղաքներէն'') եւ վարձած ներկեր վաճառող առեւտրականի մը խանութին վերի յարկը գտնուող սենեակը: Հոն ապրած է աղքատութեան մէջ եղբօր ուղարկած գումարը ծախսելով նկարչական նիւթերու եւ բնորդներու վրայ: Անոր սննդամթերքին հիմնական բաղադրիչները կազմած են հացը, սուրճը եւ ծխախոտը: [[Փետրուար 1886]]-ին ան գրած է Թէոյին, որ [[Մայիս]]էն մինչեւ այդ ժամանակ ընդամէնը 5-6 անգամ տաք ճաշ կերած է: Անվերի մէջ վան Կոկ սկսած է ուսումնասիրել գոյնի տեսութիւնը, յատկապէս հետաքրքրուած է [[Ռուպենս]]ի (''Peter Paul Rubens'') աշխատանքներով եւ հարստացուցած է իր երանգապնակին գոյները` ներառելով կարմիրը, զմրուխտը, վառ կապոյտը: Այս ընթացքին ան դարձեալ սկսած է հարբենալ եւ Փետրուար - Մարտ 1886 ամիսներուն բուժուած է:

Ապաքինելէ ետք, [[Յունուար]]&lt;nowiki/&gt;ին, վան Կոկ [[Գեղարուեստի թագաւորական հիմնարկ]]ին գեղանկարչութեան բաժինը ընդունուած է: Հիւանդացած է չափազանց շատ աշխատելէ, վատորակ սնունդէ ու շատ ծխելէ: Ան բախում ունեցած է հիմնարկին տնօրէնին` գեղանկարչութեան ուսուցիչին Չառլզ Վեռլային հետ (''Charles Verlat''): Բախում ունեցած է նաեւ նկարչական դասարանի ղեկավար Ֆրանզ Վինքի (''Franz Vinck'') հետ:

==== Փարիզ (1886-1888) ====
[[File:Toulouse-Lautrec de Henri Vincent van Gogh Sun.jpg|thumb|[[Անրի տը Թուլուզ-Լոթրեք]], ''վան Կոկի դիմանկարը'', 1887, [[վան Կոկի թանգարան]], [[Ամսթերտամ]]]]
Մարտ 1886-ին վան Կոկ տեղափոխուած է [[Փարիզ]], ուր եղբօր` Թէոյի հետ ապրած է [[Մոնմարթրի Գերեզմանատուն|Մոնմարթրի]] Լաւալ փողոցին մէջ եւ ուսանած&lt;nowiki/&gt;[[Ֆերնանդ Կորմոն|Ֆերնան Քորմոն]]&lt;nowiki/&gt;ի (''Fernand Cormon'') արուեստանոցին մէջ: Յունիսին եղբայրները մեծ բնակարան վարձած են Լեփիք (''rue Lepic'') փողոցին մէջ: Փարիզի մէջ վան Կոկ նկարած է ընկերներու եւ ծանօթներու դիմանկարներ, բնանկարներ, Մոնմարթրի, Անիերի, Սէնի մերձափնեայ տեսարաններ:1885-ին սկսած է հետաքրքրուիլ ճափոնական փորագրութիւններով` որոնցմով զարդարած է իր արուեստանոցին պատերը: Փարիզի մէջ ան հաւաքած է հարիւրաւոր այդ տիպի փորագրութիւններ: Ստեղծած է ճափոնական թեմայով նկարներ, արտանկարած՝ ''Paris Illustre'' ամսագիրին կողքին ճափոնական նկարը:

Պատկերասրահին մէջ [[Ադոլֆ Մոնտիչելլի|Ատոլֆ Մոնտիչելլի]]ի (''Adolphe Monticelli'') նկարները տեսնելով` վան Կոկ որոշած է աւելի վառ երանգապնակ մը օգտագործել, որ դրսեւորուած է Սենթ Մարիի ծովային բնանկարներու շարքին մէջ (''Seascape at Saintes-Maries)'' (1888): Երկու տարի ետք Վինսընթն ու Թէօն վճարուած են Մոնտիչելլիի նկարներուն մասին գիրք հրատարակելով, իսկ Վինսընթ գնած է Մոնտիչելլիի աշխատանքներէն մաս մը՝ իր հաւաքածոյին համար:

վան Կոկ Թէոյէն իմացած է Ֆերնան Քորմոնի (''Fernand Cormon'') արուեստանոցին մասին եւ Ապրիլ- Մայիս 1886-ին հոն աշխատած՝ յաճախ այցելելով աւստրալացի նկարիչ Ճոն Փիթըր Ռասըլի (''John Peter Russell''): 1886-ին Ռասըլ նկարած է անոր դիմանկարը: վան Կոկ կապ հաստատած է նաեւ [[Էմիլ Բեռնար|Էմիլ Պեռնար]]ի (''Émile Bernard''), [[Լուիս Էյնքուիտին|Լուի Անքեթեն]]ի (''Louis Anquetin'') եւ [[Անրի դը Տուլուզ-Լոտրեկ|Անրի տը Թուլուզ-Լոթրեք]]ի (''Henri de Toulouse-Lautrec'') աշակերտներուն հետ, իսկ վերջինս նկարած է Վինսընթի դիմանկարը: Անոնք հանդիպած են Ժիւլիեն Թանգիի (''Julien &quot;Père&quot; Tanguy'')` նկարչական խանութին մէջ (խանութը այդ օրերուն միակ տեղն էր, ուր կը ցուցադրուէին [[Պոլ Սեզան|Փոլ Սեզան]]ի (''Paul Cézanne'') աշխատանքները): 1886-ին նոյն վայրին մէջ կազմակերպուած են երկու մեծ ցուցահանդէսներ:

Եղբայրներուն միջեւ վէճ մը ծագած է: 1886-ին Թէօ Վինսընթի հետ ապրիլը համարած է «գրեթէ անտանելի: 1887-ի սկիզբը անոնք բաժնուած են, եւ Վինսընթ տեղափոխուած է Փարիզի հիւսիսային արուարձան` Անիեր, ուր ծանօթացած է Փոլ Սինեաքին (''Paul Signac)'':

Անիերի մէջ վան Կոկի նկարներուն մէջ կը տեսնենք զբօսայգիներ, ճաշարաններ, Սենի տեսարաններ, Սենի կամուրջներ: Նոյեմբեր 1887-ին Թէօ եւ վան Կոկ ընկերութիւն ըրած են [[Փօլ Կոկեն|Փոլ Կոկեն]]ի (''Paul Gauguin'') հետ, որ նոր ժամանած էր Փարիզ: Տարեվերջին Վինսընթ Էմիլ Պեռնարի, Լուի Անքեթենի եւ Անրի տը Թուլուզ-Լոթրեքի հետ նկարներու ցուցադրութիւն մը կազմակերպած է Մոնմարթրի Կրան Պույոն Տիւ Շալէ ճաշարանին մէջ (''Grand-Bouillon Restaurant du Chalet, Montmartre''): Իր տարեգրութեան մէջ Պեռնար նշած է, որ ցուցահանդէսը ներկայացուցած է այն, ինչ որ այդ օրերուն կար Փարիզի մէջ: Հոս Պեռնարն ու Անքեթեն վաճառած են իրենց առաջին նկարները, իսկ վան Կոկ նկարներ փոխանակած է Փոլ Կոկենի հետ: Արուեստի, նկարիչներու, իրենց ընկերային վիճակին մասին բանավէճերը սկսած են ցուցահանդէսի ատեն եւ ընդարձակուած` ներառելով այցելուները, ինչպիսիք են, Քամիյյ Փիսսարօն (''Camille Pissarro'') եւ անոր որդին` Լիւսիենը (''Lucien'') , Փոլ Սինեաք եւ Սյորէն: Փետրուար 1888-ին, յոգնելով Փարիզի կեանքէն, վան Կոկ հեռացած է քաղաքէն` երկու տարուան ընթացքին նկարելով շուրջ 200 նկար: Մեկնումէն քանի մը ժամ առաջ Թէոյին ուղեկցութեամբ այցելած է Սյորէին՝ անոր աշխատանոցին մէջ:

=== Ստեղծագործական վերելք ===

==== Առլ (''Arles'')(1888-1889) ====
Հարբեցողութեան եւ ծխելու պատճառով յառաջացած հազէն բուժուելու նպատակով, Փետրուար1888-ին վան Կոկ ապաստանած է Առլի մէջ: Երկու ամսուան համար իրեն ընկերակցած է դանիացի նկարիչ Քրիսթիան Մուրիէ Փիթըրսընը (''Christian Mourier-Petersen''), որու համար սկզբնական շրջանին Առլը հիասքանչ վայր մը թուացած է:

Առլի մէջ անցուցած ժամանակահատուածը վան Կոկի ամէնէն բեղմնաւոր շրջաններէն մէկը կը համարուի. հոն ան նկարած է 200 նկար եւ շուրջ 100 ջրաներկով աշխատանք: Նկարիչը հիացած էր տեղի բնանկարով ու լոյսով. անոր այս շրջանի գործերը հարուստ են դեղինի, լազուարթի, մանուշակագոյնի երանգներով: Նկարներուն մէջ պատկերուած են ցորենի դաշտեր, բերք, այս շրջանի գիւղական տեսարժան վայրեր եւ հողմաղացներ: Այդ նկարներէն են «Հին ջրաղացը» (1888), որ Հոկտեմբեր 1888-ին Փոն Ավեն (''Pont-Aven'') ուղարկուած եօթ նկարներէն մէկն է, որոնք փոխանակուած են Փոլ Կոկենի, Էմիլ Պեռնարի, Չարլզ Լաւալի (''Charles Laval'') եւ ուրիշներու գործերուն հետ:

վան Կոկի առլեան բնապատկերները կը թուին հարթ, առանց հեռանկարի, սակայն կը գերիշխէ գոյնի կիրարկումը: Նկարիչին նոր դրսեւորումները կ'արտայայտուին նկարներու չափաւորութեամբ: Աշխատանքներէն երեքը ցուցադրուած են [[Անկախների սալոն|Անկախներու սալոնին մէջ]] (''Société des Artistes Indépendants''): Ապրիլին իրեն այցելած է ամերիկացի նկարիչ Տոտճ Մէք Նայթ (''Dodge MacKnight''), որ Ֆոնվիէն շատ հեռու չէր ապրեր (''Fontvieille''):

7 Մայիսին վան Կոկ տեղափոխուած է ''Café de la Gare'', որու տնօրէններն էին Ժոզէֆ եւ Մարի Ժինուները (''Joseph and Marie Ginoux''): «Դեղին տունը» պէտք էր ձեւափոխուէր, նախքան իր հոն հաստատուիլը: Նկարիչը կ'ուզէր, որ անիկա արհեստանոց մը ըլլար, ուր ցուցադրուէին իր նկարները` «[[վան Կոկի աթոռը (նկար)|վան Կոկի աթոռը]]» (1888), «[[Ննջասենյակ Առլում|Ննջասենեակ Առլի մէջ]]» (1888), «[[Գիշերային սրճարանը]]» (1888), «[[Սրճարանի գիշերային տեռասը|Սրճարանի գիշերային պատշգամը]]» (1888), «[[Աստղալից գիշեր Ռոնի վրա]]յ» (1888), [[Արեւածաղիկներ (վան Կոկ)|«Ծաղկաման` 12 արեւածաղիկներով]] » (1888), որոնք բոլորն ալ նախատեսուած էին իբրեւ զարդ ծառայելու «Դեղին տան» համար:

&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;180&quot;&gt;
Պատկեր:De zaaier - s0029V1962 - Van Gogh Museum.jpg|alt=A man sowing seeds in front of a giant sun going down near a large tree|«Սերմնացանը մայրամուտին», 1888, վան Կոկի թանգարան, Ամսթերտամ
Պատկեր:Vincent van Gogh (1853-1890) - The Old Mill (1888).jpg|alt=A large building under a clear sky with a landscape in the background and two people in the near distance|''Հին ջրաղաց'', 1888, [[Օլպրայթ-Նոքս պատկերասրահ]], [[Պուֆալօ]], [[Նիւ Եորք]] 
&lt;/gallery&gt;

==== Փոլ Կոկենի այցելութիւնը (1888) ====
[[Պատկեր:Paul_Gauguin_-_Vincent_van_Gogh_painting_sunflowers_-_Google_Art_Project.jpg|alt=A seated red-bearded man wearing a brown coat, facing to the left, with a paintbrush in his right hand, is painting a picture of large sunflowers.|մինի|Փոլ Կոկեն, «''Արեւածաղիկներ նկարողը»'', 1888, վան Կոկի թանգարան, Ամսթերտամ]]
1888-ին Երբ [[Պոլ Գոգեն|Փոլ Կոկեն]] համաձայնած է այցելել [[Առլ]], վան Կոկ յոյսեր փայփայած է իր վաղեմի երազը իրականացնելու, որն էր՝ նկարիչներու հաւաքական աշխատանքներ կազմակերպել: Սպասման մէջ, Օգոստոս ամսուան ընթացքին, ան նկարած է [[Արեւածաղիկներ (Վան Գոգ)|«Արեւածաղիկներ»]]: Երբ Պոշ (''Boch'') կրկին այցելած է վան Կոկի, վերջինս նկարած է անոր դիմանկարը, ինչպէս նաեւ «Բանաստեղծն ընդդէմ աստղալից երկինքի» գործը:

Փոլ Կոկենի այցելութեան նախապատրաստական աշխատանքներու ծիրին մէջ վան Կոկ փոստային բաժանմունքի ղեկավար Ժոզեֆ Ռուլանի (''Joseph Roulin'') խորհուրդով գնած է երկու մահճակալ (վան Կոկ նկարած է Ռուլանի դիմանկարը): 17 Սեպտեմբերին ան առաջին անգամ գիշերած է Դեղին տան մէջ: Երբ Կոկեն համաձայնած է մնալ Առլ եւ աշխատիլ իրեն հետ, վան Կոկ սկսած է աշխատիլ իր «Դեղին տան զարդարանքներ» շարքին վրայ: Աւարտած է երկու գործ` «վան Կոկի աթոռը» եւ «Կոկենի բազկաթոռը»:

վան Կոկի բազմաթիւ յորդորներէն ետք Կոկեն Առլ ժամանած է 23 Հոկտեմբերին, իսկ Նոյեմբերին անոնք սկսած են միասին նկարել: Կոկեն վան Կոկը գծած է արեւածաղիկները նկարելու ատեն: վան Կոկ Կոկենի առաջարկած է յիշողութեան վրայ հիմնուելով նկարել: Անոնց առաջին համատեղ աշխատանքը «Ալիսքեմփ» ({{lang-fr|Les Alyscamps}}) նկարը եղած է: Այս այցելութեան ընթացքին Կոկենի միակ նկարը եղած է «վան Կոկը արեւածաղիկներ նկարելու ատեն» :

վան Կոկ եւ Կոկեն Դեկտեմբեր 1888-ին այցելած են [[Մոնփելիէ]] (''Montpellier''), ուր Ֆապր թանգարանին մէջ (Musée Fabre) տեսած են [[Գուստավ Կուրբե|Քուրպէի]] ''(Courbet)'' եւ Տելաքրուայի ''(Delacroix)'' գործերը: Սակայն շուտով երկու նկարիչներու յարաբերութիւնները վատացած են. վան Կոկ հիացած էր Կոկենով, սակայն Կոկեն գոռոզ էր եւ իշխող բնաւորութիւն մը ունէր, ինչ որ կը վրդովեցնէր վան Կոկը: Անոնք յաճախ կը վիճէին եւ վան Կոկ կը մտահոգուէր, որ Փոլ Կոկեն կրնար օր մը լքել զինք:
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;180&quot;&gt;
Պատկեր:Van Gogh - The Night Café (1888).jpg|alt=A billiard table in the centre of a room of a café surrounded by tables. Patrons are seated at several tables, and a man dressed in white stands behind the billiard table.|''[[Գիշերային սրճարանը]]'', 1888, Եյլի համալսարանի պատկերասրահ, Նիու Հեյվըն (''Yale University Art Gallery, New Haven, Connecticut'') :
Պատկեր:Red vineyards.jpg|alt=A vineyard with many people working picking fruit, while a very large and bright sun shines in the sky.|''[[Կարմիր որթատունկեր Առլի մէջ]]'', նոյեմբեր, 1888, Փուշքինի թանգարան, [[Մոսկուա]],1890:
&lt;/gallery&gt;

==== Առլի Հիւանդանոցին Մէջ (Դեկտեմբեր, 1888) ====
[[Պատկեր:Le Forum Républicain (Arles) - 30 December 1888 - Vincent van Gogh ear incident.jpg|thumb|Տեղական թերթին`30 Դեկտեմբեր 1888-ին հրատարակուած հատուած մը, ուր կը ներկայացուի վան Կոկի ինքնայարձակումը:|alt=photograph of a partial 19th-century newspaper story about a self-mutilation]]
Յայտնի չէ, թէ ճիշդ ի՛նչ էին այն դրդապատճառները, զորս յանգեցուցած էին իր ականջը կտրելուն: Դէպքէն 15 տարի ետք Կոկեն նշած է, թէ նախորդող գիշերը իրենց յարաբերութիւնները վատացած են: [[Թեո վան Գոգ|Թէօ]] Կոկենէն պարտքի գումար վերցուցած էր, եւ Կոկեն կասկած էր, թէ եղբայրները նիւթապէս զինք կը չարաշահէին: Հաւանական է, թէ վան Կոկ զգացած էր, որ Կոկեն մեկնելու կը պատրաստուէր:

Յաջորդող օրերուն յորդառատ անձրեւ տեղացած է եւ երկու նկարիչները ստիպուած են Դեղին տան մէջ մնալ: Հետագային Կոկեն յայտնած է, թէ վան Կոկ հետեւած է իրեն, երբ ինք դուրս ելած է տունէն զբօսնելու համար, եւ «յարձակած իր վրայ` բաց ածելին ձեռքին»: Սակայն այս տեղեկութիւնը չէ հաստատուած: Կոկեն, ամենայն հաւանականութեամբ, այդ գիշեր բացակայած է Դեղին տունէն եւ հաստատուած՝ հիւրանոցի մը մէջ:

Կոկենի հետ ունեցած վէճէն ետք վան Կոկ վերադարձած է իր սենեակը, ուր հոգեկան տագնապներ ապրած է եւ իր ձախ ականջը կտրած է ածելիով: Յաջորդ առտու վան Կոկ անգիտակից վիճակի մէջ յայտնաբերած են ոստիկանները եւ հիւանդանոց տարած, ուր զինք զննած է բժիշկ Ֆելիքս Ռէյը (''Félix Rey''), որ երիտասարդ եւ անփորձ բժիշկ մըն էր: Հիւանդանոց հասցուցած են նաեւ ականջը, սակայն բժիշկ Ռէյ չէ փորձած զայն վերականգնել, քանի որ բաւական ժամանակ անցած էր:

Դէպքին մասին Կոկեն անմիջապէս տեղեկացուցած է Թէոյին, որ ամուսնացած էր իր վաղեմի ընկերոջ` Անտրիես Պոնկըրի (''Andries Bonger'') քրոջ` Եոհաննային (''Johanna'') հետ: Թէօ նոյն երեկոյեան, Ծննդեան տօնին, Վինսընթի քով հասած է եւ փորձած՝ հանգստացնել զինք: Նոյն գիշեր ան ձգած է Առլը եւ ուղղուած՝ Փարիզ:

Կոկեն փախած է Առլէն եւ այնուհետեւ երբեք չէ հանդիպած վան Կոկի: Բայց անոնք պահած են իրենց նամակագրական կապը:

7 Յունուար 1889-ին վան Կոկ վերադարձած է Դեղին տուն: Յաջորդ ամիսը ան անցուցած է տան եւ հիւանդանոցին մէջ` հոգեկան տագնապներ ապրելով: Մարտին ոստիկանութիւնը 30 քաղաքացիի, որոնցմէ՝ Ժինու (''Ginoux'') ընտանիքին բողոքներուն վրայ հիմնուելով տունը փակած են: վան Կոկ վերադարձած է հիւանդանոց: Ապրիլին հիւանդանոցէն տեղափոխուած է բժիշկ Ռէյի վարձած սենեակը, քանի որ անձրեւներն ու հեղեղները վնասած էին իր տան մէջ գտնուող նկարները: Երկու ամիս անց ան ձգած է Առլը եւ իր կամքով տեղափոխուած [[Սեն Ռեմի դը Պրովանս|Սեն Ռեմի տը Փրովանս]] (''Saint-Rémy-de-Provence''):

1899-ին վան Կոկ բժիշկ Ռէյի նուիրած է «Բժիշկ Ֆելիքս Ռէյի դիմանկարը», սակայն բժիշկը, նկարչութեան սիրահար չըլլալով, զայն օգտագործած է հաւնոցին մէջ: 2016-ին նկարը տեղափոխուած է [[Պուշկինի անվան կերպարվեստի թանգարան (Մոսկվա)|Փուշքինի անուան կերպարուեստի թանգարանը]] եւ գնահատուած՝ 50 միլիոն տոլարով&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite news|url=http://www.irishtimes.com/news/world/europe/gun-used-by-vincent-van-gogh-to-kill-himself-goes-on-display-1.2719415|title=Gun used by Vincent van Gogh to kill himself goes on display|last=Cluskey|first=Peter|date=12 July 2016|newspaper=The Irish Times|access-date=22 October 2016}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.vangoghstudio.com/portrait-of-doctor-felix-rey/|title=Portrait of Doctor Felix Rey Oil Painting Reproduction, 1889|website=van gogh studio|language=nl-NL|access-date=22 October 2016|deadurl=yes|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161023061312/http://www.vangoghstudio.com/portrait-of-doctor-felix-rey/|archivedate=23 October 2016|df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;:

&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;180&quot;&gt;
Պատկեր:Vincent Willem van Gogh 106.jpg|alt=A portrait of Vincent van Gogh from the right; he is smoking a pipe, wearing a winter hat. His ear is bandaged and he has no beard.|«Ինքնադիմանկար կտրուած ականջով ու ծխամորճով», 1889, անձնական հաւաքածոյ:
Պատկեր:Van Gogh - Garten des Hospitals in Arles1.jpeg|alt=A courtyard garden of a large building with tree and fountain.|«Առլի հիւանդանոցն ու այգին», 1889, Օսքար Ռեյնհարթի հաւաքածոյ (''Oskar Reinhart Collection)'', Ուինթըրթըր (''Winterthur'') գեղարուեստի թանգարան, Զուիցերիա:
Պատկեր:Vincent van Gogh - Self-portrait with bandaged ear (1889, Courtauld Institute).jpg|alt=A portrait of Vincent van Gogh from the right; he is wearing a winter hat, his ear is bandaged and he has no beard.|«Ինքնադիմանկար` վնասուած ականջով», 1889, [[Լոնտոն]] (''Courtauld Institute of Art''):
Պատկեր:Vincent van Gogh - Portrait of Doctor Félix Rey (F500).jpg|''Բժիշկ Ֆելիքս Ռէյի դիմանկարը''
Պատկեր:Ward in the Hospital in Arles.jpg|alt=A large room of a large building with hospital beds and several people gathered around a wood-burning stove; nuns and others are in the background.|''Առլի հիւանդանոցին մէջ'', 1889, Օսքար Ռեյնհարթի հաւաքածոյ (''Oskar Reinhart Collection''), Ուինթըրթըր (''Winterthur'') գեղարուեստի թանգարան, Զուիցերիա:
&lt;/gallery&gt;

==== Սեն Ռեմի (''Saint-Rémy)'' (Մայիս, 1889 - Մայիս, 1890) ====
[[Պատկեր:Van_Gogh_-_Starry_Night_-_Google_Art_Project.jpg|alt= A landscape in which the starry night sky takes up two-thirds of the picture. In the left foreground a dark pointed cypress tree extends from the bottom to the top of the picture. To the left, village houses and a church with a tall steeple are clustered at the foot of a mountain range. The sky is deep blue. In the upper right is a yellow crescent moon surrounded by a halo of light. There are many bright stars large and small, each surrounded by swirling halos. Across the centre of the sky the Milky Way is represented as a double swirling vortex.|մինի|''[[Աստղալից գիշեր]]'', Յունիս 1889, [[Ժամանակակից արուեստի թանգարան]], [[Նիւ Եորք|Նիու Եորք]]]]
վան Կոկ Սեն Փոլ տը Մաուսոլի (''Saint-Paul-de-Mausole asylum'') հոգեբուժարան մտած է 8 Մայիս 1889-ին իր խնամակալին` բողոքական հոգեւորական Ֆրետերիք Սալեսի (''Frédéric Salles'') ուղեկցութեամբ: Սեն Փոլ մենաստան մըն էր Սեն Ռեմիի մէջ, որ կը գտնուէր Առլէն 30 քմ. հեռաւորութեան վրայ: Հիւանդանոցը կը ղեկավարէր ռազմածովային բժիշկ Թէօֆիլ Փեյրըն (Théophile Peyron): վան Կոկ ունէր երկու խուց` փակ պատուհաններով, որոնցմէ մէկը կ'օգտագործէր իբրեւ արուեստանոց: Հիւանդանոցն ու իր այգին կը դառնան Վինսընթի նկարչական հիմնական առարկաները: Այս շրջանին գծած է [[Աստղալից գիշեր|«Աստղալից գիշերը»]], ինչպէս նաեւ նոճիներ եւ ձիթենիներ: Սեպտեմբեր 1889-ին նկարած է նաեւ Առլի ննջասենեակին երկու տարբերակները:

Հիւանդանոցին տարածքէն դուրս ելլելու հնարաւորութիւն չունենալով` վան Կոկ սկսած է աշխատիլ այլ նկարիչներու, օրինակ` [[Ժան Ֆրանսուա Միլլե|Ժան Ֆրանսուա Միլլէի]] աշխատանքներուն եւ իր` աւելի վաղ շրջանի գործերուն վերարտադրութեան վրայ:

Իր [[«Բանտարկեալներու զբօսանք»]] նկարը (1890) ստեղծած է Կիւսթաւ Տորէի (''Gustave Doré)'' փորագրութիւններէն ետք:

Փետրուար-Ապրիլ1890-ի ամիսներուն վան Կոկ ծանր շրջան ապրած է: Աւելի ուշ ան եղբօրը գրած է, որ քանի մը ոչ մեծ նկարներ ստեղծած է «հիւսիսի մասին յիշողութիւններէն»: Այդ աշխատանքներէն է «Երկու գիւղացի կիներ մայրամուտին ձիւնածածկ դաշտին մէջ կը փորեն » կտաւը: &lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;180&quot;&gt;
Պատկեր:Vincent Willem van Gogh 037.jpg|alt=In an indoor prison yard a large group of men walk in a circle, one behind the other. The face of the prisoner in the centre of the painting and looking toward the viewer looks like Van Gogh.|''[[Բանտարկեալներու զբօսանքը]]'' (Կիւսթաւ Տորէի (''Gustave Doré)'' հետեւողութեամբ), 1890, [[Փուշքինի անուան կերպարուեստի թանգարան]], [[Մոսկուա]] (Pushkin Museum, Moscow)
Պատկեր:The Sower.jpg|alt=A man is scattering seeds in a ploughed field. The figure is represented as small, and is set in the upper right and walking out of the picture. He carries a bag of seed over one shoulder. The ploughed soil is grey, and behind it rises a standing crop, and in the left distance, a farmhouse. In the centre of the horizon is a giant yellow rising sun with emanating yellow rays. A path leads into the picture, and birds are swooping down.|''Սերմնացանը'' (Ժան Ֆրանսուա Միլլէի հետեւողութեամբ), 1888, Քրօլլըր-Միւլլըրի թանգարան, Օթերլօ (''Kröller-Müller Museum, Otterlo''):
Պատկեր:Van Gogh - Zwei grabende Bäuerinnen auf schneebedecktem Feld.jpeg|alt=Two women are digging in a snowy field, covered in white, houses off in the distance, while the sun rises.|''Երկու գիւղացի կիներ մայրամուտին ձիւնածածկ դաշտին մէջ կը փորեն:'' (Ժան Ֆրանսուա Միլլէի հետեւողութեամբ), 1890, Էմիլ Պիւհրըլ հաւաքածոյ, Զուիցերիա (''E.G. Bührle Collection):''
Պատկեր:Van Gogh - Trauernder alter Mann.jpeg|alt=A painting of an old man who sits on a chair with his head in his hands.|''[[Մորմոքող ծերունի]]'', 1890, Քրօլլըր-Մյուլլըրի թանգարան, Օթերլօ (''Kröller-Müller Museum, Otterlo'')
&lt;/gallery&gt;Ֆրանսացի բանաստեղծ, նկարիչ Ալպեր Օրիէ (Albert Aurier) ''Mercure de France'' պարբերականին` 1890-ի Յունուարի թիւին մէջ վան Կոկը «հանճար» անուանած է: Փետրուարին վան Կոկ նկարած է տիկին Ժինուի ''(Madame Ginoux)'' հինգ տարբերակ` օգտուելով ածուխով գծանկարներէն, զորս ստեղծած էր Կոկեն, երբ Նոյեմբեր 1888-ին կինը իբրեւ բնորդ ծառայած էր երկու նկարիչներուն:

==== Օվեր Սիւր Ուազ (''Auvers-sur-Oise'') (Մայիս-Յուլիս, 1890) ====
[[Պատկեր:Whitehousenight.jpg|ձախից|մինի|''[[Սպիտակ տունը գիշերով]]'', 1890, նկարած է իր մահէն վեց շաբաթ առաջ:]]
Մայիս 1890-ին վան Կոկ ձգած է Սեն Ռեմիի հիւանդանոցը եւ բժիշկ Փոլ Կաշէին (''Dr. Paul Gachet'') աւելի մօտ ըլլալու նպատակով հաստատուած է [[Օվեր սիւր Ուազ]]: Կաշէ սիրողական մակարդակով նկարիչ էր եւ կապեր հաստատած էր քանի մը տարբեր նկարիչներու հետ:
[[Պատկեր:Vincent_van_Gogh_-_Tree_Roots_and_Trunks_(F816).jpg|մինի|''[[Ծառերու արմատներ]]'', Յուլիս 1890, [[վան Կոկի թանգարան]], [[Ամսթերտամ]]:]]
&lt;br /&gt;
[[Պատկեր:Vincent_van_Gogh_-_The_Church_in_Auvers-sur-Oise,_View_from_the_Chevet_-_Google_Art_Project.jpg|մինի|''[[Եկեղեցի Օվերի մէջ]]'', 1890, Օրսէյ թանգարան (''Musée d'Orsay''), [[Փարիզ|Փարիզ:]]]]
Սեն Ռեմիի մէջ եղած վերջին շաբաթներուն անոր միտքերը վերադարձած էին հիւսիսային յիշողութիւններուն. Օվերի մէջ ստեղծուած շուրջ 70 իւղանկարներէն շատերը կը յիշեցնեն հիւսիսային տեսարաններ: Յունիս 1890-ին ան նկարած է բժիշկի քանի մը նկարներ, անոնցմէ` «Բժիշկ Կաշէի դիմանկարը»:

վան Կոկ թէոյի գրած է, որ ցորենի դաշտերը կը ներկայացնեն իր «թախիծը եւ ծայրահեղ մինակութիւնը», եւ որ նկարները կրնան պատմել այն, ինչ որ ինքը չի կրնար արտայայտել բառերով:

== Մահ ==
[[Պատկեր:Vincent-van-gogh-echo-pontoisien-august7-1890.jpg|alt=Photograph of a 19th-century newspaper announcement of someone's death|ձախից|մինի|''L'Écho Pontoisien'' թերթին համարը, ուր կը տեղեկացուի վան Կոկի մահուան մասին, 7 Օգոստոս 1890:]]
27 Յուլիս 1890 -ին, 37 տարեկան հասակին վան Կոկ անձնասպան եղած է սնտուկին մէջ պահուող ''revolver'' ատրճանակով &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/artanddesign/jonathanjonesblog/2016/jul/12/vincent-van-gogh-truth-about-ear-exhibition-on-verge-of-insanity-amsterdam|title=The whole truth about Van Gogh's ear, and why his 'mad genius' is a myth|last=Jones|first=Jonathan|date=12 July 2016|newspaper=The Guardian|issn=0261-3077|access-date=22 October 2016}}&lt;/ref&gt;: Վկաներ չեն եղած. ան մահացած է դէպքէն 30 ժամ ետք: Կ'ըսուի, թէ ինք այդ արարքը գործած է ցորենի դաշտին մէջ, նկարելու ընթացքին, կամ տեղի մարագներէն մէկուն մէջ: Գնդակը անցած էր անոր կողոսկրներէն դէպի կուրծքը` առանց վնասելու ներքին օրկանները, հաւանաբար կանգ առնելով ողնայարին մէջ: Ան կրցած է վերադառնալ Օպերկ Ռավու, ուր իրեն այցելած են երկու բժիշկներ, սակայն առանց վիրաբոյժի ներկայության` գնդակը չէին յաջողած հեռացնել: Բժիշկները իրենց գործը աւարտելէ ետք զինք ձգած են իր սենեակին մէջ, իսկ իրենք` ծխամորճ ծխած: Յաջորդ առտու Թէօ շտապած է եղբօր քով` զինք գտնելով լաւ տրամադրութեան մէջ, սակայն քանի մը ժամ ետք Վինսընթի վիճակը վատացած է վէրքէն յառաջացած [[վարակ]]ին պատճառով:Ան մահացած է 29 Յուլիսի առաւօտեան: Թէոյի խօսքերով Վինսընթի վերջին բառերը եղած են. «Թախիծը կ'երկարի յաւիտեան»&lt;ref&gt;[http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k5703399s &quot;La misère ne finira jamais&quot;, Études, 1947, p. 9], Bibliothèque nationale de France, département Philosophie, histoire, sciences de l'homme, D-33939&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&quot;La tristesse durera toujours&quot;, François-Bernard Michel, ''La face humaine de Vincent Van Gogh'', Grasset, 3 November 1999, {{ISBN|2-246-58959-2}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;TvGletter&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.webexhibits.org/vangogh/letter/21/etc-Theo-Lies.htm|title=Letter from Theo van Gogh to Elisabeth van Gogh Paris, 5 August 1890|last1=van Gogh|first=Theodorus|publisher=Webexhibits.org|accessdate=28 April 2015|quote=he said, &quot;La tristesse durera toujours&quot; [The sadness will last forever]}}&lt;/ref&gt;:
[[Պատկեր:Graves_of_Vincent_and_Théodore_Van_Gogh.jpg|alt=Two graves and two gravestones side by side; heading behind a bed of green leaves, bearing the remains of Vincent and Theo Van Gogh, where they lie in the cemetery of Auvers-sur-Oise. The stone to the left bears the inscription: ''Ici Repose Vincent van Gogh (1853–1890)'' and the stone to the right reads: ''Ici Repose Theodore van Gogh (1857–1891)''|մինի|Վինսընթի եւ Թէոյի գերեզմանները [[Օվեր սիւր Ուազի]] քաղաքային գերեզմանատան մէջ]]

վան Կոկ թաղուած է 30 Յուլիսին Օվեր սիւր Ուազի քաղաքային գերեզմանոցին մէջ: Թէօ հիւանդ էր, եւ անոր առողջութիւնը աւելի վատացած էր եղբօր մահէն ետք. չդիմանալով եղբօր կորուստին, առողջութիւնը կորսնցնելով մահացած է 25 Յունուար 1891-ին եւ թաղուած Իւթրեխթի մէջ (''Utrecht'') : 1914-ին անոր կինը` Եոհաննա վան Կոկ-Պոնկեր (Johanna van Gogh-Bonger), կազմակերպած է Թէոյի աճիւններուն տեղափոխումը Իւթրեխթէն Վինսընթի քով` Օվեր Սիւր Ուազ:

== Տպաւորապաշտ Գեղանկարիչին Գոյներու Բախումը Բացատրող Յայտնութիւն մը == 
վան Կոկ ունէր գոյներու սուր զգացողութիւն եւ վառ ու զիրար հակասող երանգներու նախընտրութիւն մը, որ երկար ժամանակ արուեստի ֆովիսթ շարժումին բնորոշ յատկանիշն էր:
Ճափոնցի բժիշկ, գիտնական եւ բանաստեղծ Քազունորի Ասատայի համաձայն, վան Կոկի գեղանկարները շատ աւելի կը գեղեցկանան եւ շատ աւելի բնական կը թուին անուղղակի լոյսի տակ. «Գոյներու բախումը եւ գիծերու կոպտութիւնը աննկատ կ՛անհետանան, իւրաքանչիւր գեղանկար կը վերածուի փայլուն գործի մը` շատ նուրբ գիծերով եւ երանգներով»: Այնուհետեւ Ասատա իր փորձարկութիւնը շարունակած է համակարգչային սարքով մը, որ կը ստեղծէ գոյները ճանչնալու կարողութեան տարբեր մակարդակներ: Ապա ան կեդրոնացած է գոյները ճանչնալու միջին թերութեան մը վրայ, որ իր կարծիքով, լաւագոյն ձեւով կը բնորոշէր վան Կոկի գոյներու ճանաչողութիւնը: Ան եզրակացուցած է, թէ վան Կոկի աչքը միջին չափով զուրկ էր կարմիր գոյնի երանգները ընկալելու կարողութենէն:
Ասատայի փորձարկութեամբ` «Ցորենի դաշտեր` Ս. Փօլ հիւանդանոցին ետին» վերնագիրով պաստառին կարմիր եւ նարնջագոյն վրձնահարուածները կը ստանան աշնանային ոսկեգոյնի երանգներ: «Աստեղազարդ երկինք» գեղանկարին զգայացունց կանաչը կը ստանայ դեղինի երանգներ: «Սերմնացանը» գեղանկարին դաշտէն կ՛անհետանան կարմիրն ու նարնջագոյնը, իսկ «Արեւածաղիկները» կը դառնայ մռայլ: Ապա կայ նաեւ փիլիսոփայական վէճը. ինչպէ՞ս կարելի է վիճիլ, թէ վան Կոկի գեղանկարները աւելի գեղեցիկ կ'երեւին` լոյսը զտող յատուկ գործընթացէ մը անցնելով: Մտածել, թէ գեղանկարիչին արուեստի գրգռիչ նախընտրութիւնները պարզապէս արդիւնք են առողջական վիճակի մը, կը նշանակէ ամբողջութեամբ անտեսել անոր ստեղծագործական աշխատանքը: վան Կոկի գոյները դիտումնաւոր կերպով կը բախին իրարու: Գոյներու ոչ աւանդական զուգորդումները մաս կը կազմէին յետտպաւորապաշտ եւ ֆովիսթ շարժումներու գեղագիտական ոճին: Արդեօք Փօլ Կոկեն եւ Անտրէ Տըրան ե՞ւս գոյները չէին ճանչնար&lt;ref&gt;[http://archive.aztagdaily.com/archives/83396 Գոյներու Բախումը Բացատրող Յայտնութիւն մը]&lt;/ref&gt;:

== Համբաւ եւ ժառանգութիւն &lt;ref&gt;{{Citation|title=Vincent van Gogh|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Vincent_van_Gogh&amp;oldid=1371659835|date=2026-08-27|accessdate=2026-09-12|language=en}}&lt;/ref&gt; ==
1880-ական թուականներու վերջաւորութեան Վան Կոկի առաջին ցուցահանդէսներէն ետք, անոր համբաւը հետզհետէ աճեցաւ արուեստագէտներու, արուեստի քննադատներու, դիլերներու եւ հաւաքորդներու շրջանին մէջ: 1887-ին, Անտրէ Անթուան Փարիզի «Théâtre Libre»-ի մէջ Վան Կոկի գործերը կախեց Ժորժ Սորայի եւ Փոլ Սինեաքի գործերուն քով. ոմանք ձեռք բերուեցան Ժիւլիէն Թանկիի կողմէ: 1889-ին, «Le Moderniste Illustré» ամսագիրին մէջ Ալպեր Օրիէ անոր գործը նկարագրեց իբրեւ «կրակով, ինտենսիւութեամբ (լարուածութեամբ) եւ արեւի լոյսով» բնորոշուող: Տասը նկարներ ցուցադրուեցան Պրիւքսէլի «Société des Artistes Indépendants»-ի մէջ, 1890 Յունուարին: Ըսուած է, թէ Ֆրանսայի նախագահ Մարի Ֆրանսուա Սատի Կարնօ տպաւորուած էր Վան Կոկի գործերով:

Վան Կոկի մահէն ետք, յուշահանդէսներ կազմակերպուեցան Պրիւքսէլի, Փարիզի, Հաակայի եւ Անթվերպենի (Անվերս) մէջ: Անոր գործերը ցուցադրուեցան բարձրամակարդակ ցուցահանդէսներու մէջ, ներառեալ վեց գործ «Les XX»-ի մէջ. 1891-ին Պրիւքսէլի մէջ տեղի ունեցաւ յետահայաց ցուցահանդէս մը: 1892-ին, Օքթաւ Միրպօ գրեց, թէ Վան Կոկի ինքնասպանութիւնը «անսահմանօրէն աւելի տխուր կորուստ մըն էր արուեստին համար... թէեւ հասարակութիւնը չէ հաւաքուած փառահեղ յուղարկաւորութեան մը, եւ խեղճ Վինսենթ վան Կոկը, որուն մահը կը նշանակէ հանճարի գեղեցիկ բոցի մը մարումը, գնացած է դէպի իր մահը նոյնքան անհայտ եւ անտեսուած, որքան ապրած էր»:

Թէոն մահացաւ 1891 Յունուարին՝ վերցնելով Վինսենթի ամենաբարձրաձայն եւ լաւ կապեր ունեցող պաշտպանը: Թէոյի այրին՝ Յո վան Կոկ-Պոնկերը, քսանէն աւելի տարեկան հոլանտացի կին մըն էր, որ երկար ատեն չէր ճանչնար ոչ իր ամուսինը, ոչ ալ տէգրը, եւ որ յանկարծ ստիպուած եղաւ խնամել հարիւրաւոր նկարներ, նամակներ եւ գծագրութիւններ, ինչպէս նաեւ իր մանուկ որդին՝ Վինսենթ Վիլեմ վան Կոկը: Կօկէն հակամէտ չէր աջակցելու Վան Կոկի համբաւի տարածման, իսկ Յոյի եղբայրը՝ Անտրիս Պոնկերը, նոյնպէս պաղարիւն կը թուէր անոր գործերուն հանդէպ: Օրիէն՝ քննադատներու շրջանակին մէջ Վան Կոկի ամենաօժանդակողներէն մէկը, մահացաւ որովայնային տիֆէ 1892-ին, 27 տարեկանին:

Նկարիչը Թարասքոն տանող ճամբուն վրայ, Օգոստոս 1888 (կործանուած է հրդեհէ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ատեն)

1892-ին Էմիլ Պերնար Փարիզի մէջ կազմակերպեց Վան Կոկի նկարներու փոքր անհատական ցուցահանդէս մը, իսկ Ժիւլիէն Թանկին ցուցադրեց իր մօտ գտնուող Վան Կոկի նկարները՝ Յո վան Կոկ-Պոնկերի կողմէ հանձնուած քանի մը գործերու հետ: 1894 Ապրիլին, Փարիզի «Durand-Ruel» պատկերասրահը համաձայնեցաւ Վան Կոկի ժառանգութենէն 10 նկար յանձնառութեամբ վերցնել: 1896-ին, ֆովիստ նկարիչ Անրի Մաթիսը, որ այն ատեն անհայտ ուսանող էր, այցելեց Ճոն Ռասըլին Պրըթանյի Պել Իլ կղզիին վրայ: Ռասըլ Վան Կոկի մտերիմ բարեկամն էր. ան Մաթիսին ծանօթացուց հոլանտացիին գործերը եւ անոր նուիրեց Վան Կոկի գծագրութիւն մը: Վան Կոկէն ազդուած՝ Մաթիս հրաժարեցաւ իր հողագոյն ապնակէն (palette)՝ անցնելով պայծառ գոյներու:

1901-ին Փարիզի «Bernheim-Jeune» պատկերասրահին մէջ տեղի ունեցաւ Վան Կոկի մեծ յետահայաց ցուցահանդէս մը, որ ոգեւորեց Անտրէ Տըրենն ու Մորիս տը Վլամինկը եւ նպաստեց Ֆովիզմի յառաջացման: Կարեւոր խմբակային ցուցահանդէսներ տեղի ունեցան «Sonderbund»-ի արուեստագէտներուն հետ Քէօլնի մէջ (1912), «Armory Show»-ին Նիւ Եորքի մէջ (1913) եւ Պերլինի մէջ (1914): Հենք Պրեմերը կարեւոր դեր խաղաց Վան Կոկի մասին ուսուցանելու եւ խօսելու գործին մէջ եւ Հելենէ Քրէօլէր-Միւլլերը ծանօթացուց Վան Կոկի արուեստին. ան դարձաւ անոր գործերու մոլի հաւաքորդ: Գերմանական էքսպրեսիոնիզմի վաղ ներկայացուցիչները, ինչպէս Էմիլ Նոլտէն, ընդունեցին իրենց պարտքը Վան Կոկի գործերուն: Պրեմերը աջակցեցաւ Ժակոպ Պաարթ տէ լա Ֆայէին, որուն «L'Oeuvre de Vincent van Gogh» լիակատար ցուցակը (catalogue raisonné) հրատարակուեցաւ 1928-ին:

Վան Կոկի փառքը իր առաջին գագաթնակէտին հասաւ Աւստրիայի եւ Գերմանիայի մէջ Առաջին համաշխարհային պատերազմէն առաջ՝ նպաստելով 1914-ին երեք հատորով անոր նամակներու հրատարակման: Անոր նամակները արտայայտիչ են եւ գրագէտ, ու նկարագրուած են իբրեւ 19-րդ դարու իրենց տեսակի լաւագոյն գրութիւններէն: Ասոնք սկիզբ տուին Վան Կոկի համոզիչ առասպելաբանութեան՝ իբրեւ ինտենսիւ (լարուած) եւ նուիրեալ նկարիչ, որ տառապեցաւ իր արուեստին համար եւ մահացաւ երիտասարդ: 1934-ին, վիպասան Իրվինկ Սթոուն գրեց Վան Կոկի կեանքի մասին կենսագրական վէպ մը՝ «Lust for Life» (Կեանքի ծարաւ) խորագրով, հիմնուած Թէոյին ուղղուած նամակներուն վրայ: Այս վէպը եւ 1956-ի ֆիլմը աւելի եւս տարածեցին անոր համբաւը, յատկապէս Միացեալ Նահանգներու մէջ, ուր Սթոունի ենթադրութեամբ՝ միայն քանի մը հարիւր հոգի լսած էր Վան Կոկի մասին նախքան իր անսպասելի պեսթսելեր գիրքը:

1957-ին, Ֆրենսիս Պէյքըն նկարներու շարք մը հիմնեց Վան Կոկի «Նկարիչը Թարասքոն տանող ճամբուն վրայ» գործի վերարտադրութիւններուն վրայ, որուն բնօրինակը կործանուած էր Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ատեն: Պէյքըն ոգեշնչուած էր պատկերով մը, որ նկարագրեց իբրեւ «հալածող/անհանգստացնող», եւ Վան Կոկը կը նկատէր իսկական մեկուսացած օտարական մը՝ դիրք մը, որ հոգեհարազատ էր իրեն: Պէյքըն նոյնացաւ Վան Կոկի արուեստի տեսութիւններուն հետ եւ մեջբերեց Թէոյին գրուած տողերը. «[Ի]սկական նկարիչները չեն նկարեր իրերը այնպէս, ինչպէս որ են... [Ա]նոնք կը նկարեն զանոնք այնպէս, ինչպէս իրենք կը զգան»:

Տոն Մաքլին երգ մը հօրինեց՝ «Vincent», Վան Կոկի մասին՝ կենսագրութիւն մը կարդալէ ետք: 1971-ի երգը ծանօթ է նաեւ իր առաջին տողով՝ «Starry, Starry Night»:

Վան Կոկի գործերը աշխարհի ամենաթանկարժէք նկարներու շարքին են: Աւելի քան 100 միլիոն ԱՄՆ տոլարով (այսօրուան արժէքով) վաճառուածներէն են «Տոքթոր Կաշէի դիմանկարը», «Ժոզէֆ Ռուլէնի դիմանկարը» եւ «Իրիսներ»-ը (Նոճիներ): Մետրոպոլիտեն արուեստի թանգարանը ձեռք բերաւ «Ցորենի արտը նոճիներով» գործի օրինակ մը 1993-ին՝ 57 միլիոն տոլարով, օգտագործելով հրատարակիչ, դիւանագէտ եւ բարերար Ուոլթէր Աննենպերկի նուիրաբերած միջոցները: 2015-ին, «L'Allée des Alyscamps»-ը վաճառուեցաւ 66.3 միլիոն տոլարով Նիւ Եորքի «Sotheby's»-ի մէջ՝ գերազանցելով իր 40 միլիոնի նախնական արժէքը:

2022 Հոկտեմբերին, «Just Stop Oil»-ի երկու աշխուժասէրներ, բողոքելով կլիմայի փոփոխութեան վրայ հանածոյ վառելանիւթերու արդիւնաբերութեան ազդեցութեան դէմ, լոլիկի ապուրի տուփ մը նետեցին Վան Կոկի «Արեւածաղիկներ»-ուն վրայ Լոնտոնի Ազգային պատկերասրահին մէջ, ապա իրենց ձեռքերը սոսնձեցին պատկերասրահի պատին: Քանի որ նկարը ապակիով ծածկուած էր, վնաս չստացաւ:

== Պատկերասրահ ==
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;180&quot;&gt;
Vincent van Gogh - Windmills on Montmartre - Google Art Project.jpg|''Մուլեն տը Պլու Ֆէն'' (1886) ''Մուլեն տը լա Կալեթ'' շարքէն [[Գեղանկարչութեան թանգարան Պրիճսթաուն]], [[Թոքիօ]] (F273)
Van Gogh - la courtisane.jpg|alt=A Japanese woman looks to the left in a Ukiyo-e style painting|''Քուրտիզանուհի'' (Կէյսա Էյսենի արտանկարը), 1887, [[վան Կոկի թանգարան]], [[Ամսթերտամ]]
Van Gogh - Portrait of Pere Tanguy 1887-8.JPG|alt=A bearded old man sits gazing directly at the viewer|''[[Հայր Տանկիի դիմանկարը]]'' 1887, [[Ռոդընի թանգարան]], [[Փարիզ]]
Vincent van Gogh - Bloeiende pruimenboomgaard- naar Hiroshige - Google Art Project.jpg|alt=Closeup of a tree branch and landscape in the background, in a Ukiyo-e style painting|''Ծաղկած դեղձենիներու այգի'' ([[Հիրոշիգէի]] արտանկար), 1887, [[վան Կոկի թանգարան]], [[Ամսթերտամ]]
Cafétafel met absint - s0186V1962 - Van Gogh Museum.jpg|alt=A glass and bottle on a café table|1887, [[վան Կոկի թանգարան]], [[Ամսթերտամ]]
Het uitgaan van de Hervormde Kerk te Nuenen - s0003V1962 - Van Gogh Museum.jpg|[[Ելք Նիւնընի բողոքական եկեղեցիէն]]
Van Gogh Landscape with carriage and train 1890.jpg| [[Օվերի բնանկար անձրեւէն ետք]]
Van Gogh - Strohgedeckte Häuser.jpeg| [[Հիւղակներ]]
Scarpe.jpg|[[Կօշիկներ]]
Vincent van Gogh - The Rocks - Google Art Project.jpg|[[Կլաքարեր եւ կաղնի]]
Vincent van Gogh - Blossoming Almond Branch in a Glass with a Book.jpg|[[Նշենիի ծաղկած ճիւղեր]]
Vincent Willem van Gogh 028.jpg|[[Առլի ասպարէզը]]
Vincent van Gogh - View from Theo’s apartment - Google Art Project.jpg|[[Փարիզի տեսարանը Թէոյի բնակարանէն Լեպիք փողոց]]
Van Gogh - Der alte Friedhofsturm in Nuenen3.jpeg|[[Հին եկեղեցական աշտարակ Նիւնըն]]
Պատկեր:Vincent van Gogh - The yellow house ('The street').jpg |Դեղին բնակարանը,[[1888]] [[վան Կոկի թանգարան]],[[Ամսթերտամ]]
Vissersboten op het strand van Les Saintes-Maries-de-la-Mer - s0028V1962 - Van Gogh Museum.jpg | Մակոյկներ,[[1888]] [[վան Կոկի թանգարան]], [[Ամսթերտամ]]
Vincent van Gogh - De slaapkamer - Google Art Project.jpg| ննջարան, [[1888]] [[վան Կոկի թանգարան]], [[Ամսթերտամ]]
Red vineyards.jpg| Կարմիր մարգագետինը, Նոյեմբեր 1888, Փուշքինի թանգարան
Vincent Willem van Gogh 138.jpg| վան Կոկի աթոռը,1888, Անգլիոյ Ազգային Ցուցասրահ
Vincent van Gogh - De stoel van Gauguin - Google Art Project.jpg | Փոլ Կոկէնի բազկաթոռը, 1888, [[վան Կոկի թանգարան]], [[Ամսթերտամ]]
&lt;/gallery&gt;

== Տե՛ս նաեւ ==
[[Եորղոս Եաքովիտիս]]

[[Ռենուար]]

[[Փոլ Կօկէն]]

[[Ռամպրանտ վան Ռէյն]]

[[Տիէկօ Ռիվերա]]

[[Ռամպրանտ վան Ռէյն]]

[[Տիէկօ Ռիվերա]]

== Ծանօթագրութիւններ ==
{{Ծնթ․ցանկ}}

== Աղբիւրներ ==
* {{cite book |last= Arnold |first=Wilfred Niels |title=Vincent van Gogh: Chemicals, Crises, and Creativity|url= https://archive.org/details/vincentvangoghch0000arno |publisher=Birkhäuser |date=1992 |isbn=978-3-7643-3616-5 |ref=harv}}
* {{cite journal|last=Arnold|first=Wilfred Niels |title=The illness of Vincent van Gogh|journal=Journal of the History of the Neurosciences|volume=13 | issue= 1|pages=22–43|year=2004|doi=10.1080/09647040490885475 |pmid=15370335 | url=https://www.researchgate.net/publication/8345093 | ref = harv}}
&lt;!-- * {{cite book |last= Bailey |first=Martin |title=The Sunflowers are Mine: The Story of Van Gogh's Masterpiece|publisher=Frances Lincoln |date=2013 |isbn=978-0-7112-3298-3 |ref=harv}} --&gt;
* {{cite journal |last=Blumer |first=Dietrich |doi=10.1176/appi.ajp.159.4.519 |title=The Illness of Vincent van Gogh |url=https://archive.org/details/sim_american-journal-of-psychiatry_2002-04_159_4/page/519 |journal=American Journal of Psychiatry |year=2002 |volume=159 |issue=4 |pages=519–526 |ref=harv |pmid=11925286}}
* {{cite book |last=Callow |first=Philip |title=Vincent van Gogh: A Life|url=https://archive.org/details/vincentvangoghli0000call |publisher=Ivan R. Dee |date=1990 |isbn=978-1-56663-134-1|ref=harv}}
* {{cite book |last1=Channing |first1=Laurence |first2=Barbara J. |last2=Bradley |title=Monet to Dalí: Impressionist and Modern Masterworks from the Cleveland Museum of Art|publisher=Cleveland Museum of Art |date=2007 |isbn=978-0-940717-90-9 |ref=harv}}
* {{cite journal|last=Cohen|first=Ben |year=2003|title=A Tale of Two Ears|url=https://archive.org/details/sim_royal-society-of-medicine-great-britain-journal_2003-06_96_6/page/305|journal=Journal of the Royal Society of Medicine|volume=96 |issue=6|ref=harv |pmc=539517 |pmid=12782701 |pages=305–306 |doi=10.1258/jrsm.96.6.305}}
* {{cite book|last=Davies|first=Christopher|title=Divided by a Common Language: A Guide to British and American English|url=https://books.google.am/books?id=HTSWCwAAQBAJ|year=2007|publisher=Houghton Mifflin Harcourt|isbn=978-0-547-35028-8|ref=harv}}
* {{cite book|last1=Doiteau|first1=Victor|last2=Leroy|first2=Edgard|title=La Folie de Vincent Van Gogh|url=https://archive.org/details/lafoliedevincent00doit|trans-title=|location=|pages=|language=|publisher=Éditions Aesculape|year=|isbn=|date=1928|oclc=458125921|ref=harv}}
* {{cite book|last=Dorn|first=Roland|title=Décoration: Vincent van Gogh's Werkreihe für das Gelbe Haus in Arles|trans-title=Décoration: Vincent van Gogh's Series of Works for the Yellow House in Arles|location=|pages=|language=|publisher=Olms Verlag|date=1990|year=|isbn=978-3-487-09098-6|ref=harv}}
* {{cite book |editor1-last=Dorn |editor1-first=Roland |editor2-last=Schröder |editor2-first=Albrecht |editor3-last=Sillevis |editor3-first=John |title= Van Gogh und die Haager Schule|publisher= Bank Austria Kunstforum |date=1996 |isbn=978-88-8118-072-1 |ref=harv }}
* {{cite book |last=Edwards |first=Cliff |title=Van Gogh and God: A Creative Spiritual Quest |url=https://archive.org/details/vangoghgodcreati0000edwa |publisher=Loyola University Press|date=1989 |isbn=978-0-8294-0621-4 |ref=harv}}
* {{cite book |last=Erickson |first=Kathleen Powers |title=At Eternity's Gate: The Spiritual Vision of Vincent van Gogh |url=https://archive.org/details/ateternitysgates0000kath |publisher =Eerdmans|date=1998 |isbn=978-0-8028-4978-6|ref=harv}}</text>
      <sha1>51p9qcit242ot32tr7gcy7h9wjv5t8x</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ուիքիփետիա:Խմբագրաթոն/Պասք 2026</title>
    <ns>4</ns>
    <id>33512</id>
    <revision>
      <id>256096</id>
      <parentid>256089</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T12:03:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Betty Kilerjian</username>
        <id>83</id>
      </contributor>
      <comment>/* Արդիւնքներ */</comment>
      <origin>256096</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="44055" sha1="oeojp3tifs739r8038mdqqcjgpxfc1p" xml:space="preserve">&lt;div style=&quot;margin:0 0 1.5em; padding:1.3em 1em 1.2em; text-align:center; border-top:5px solid #9C3D36; border-bottom:1px solid #9C3D36;&quot;&gt;
[[File:Flag of the Basque Country.svg|64px|border|link=|alt=]]
&lt;div style=&quot;margin-top:0.6em; font-size:0.8em; letter-spacing:0.18em; opacity:0.7;&quot;&gt;WAL × EWKE · ԽՄԲԱԳՐԱԹՈՆ&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;font-size:2.4em; font-weight:bold; line-height:1.2; margin:0.15em 0;&quot;&gt;Պասքերու Երկիր&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;font-size:1.1em;&quot;&gt;Պասքեան մշակոյթի, լեզուի եւ պատմութեան ամիս&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:0.3em; opacity:0.7;&quot;&gt;1-31 Հոկտեմբեր 2026&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:0.9em;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;display:inline-block; padding:0.15em 0.9em; border:1px solid #9C3D36; border-radius:1em; font-size:0.9em;&quot;&gt;{{#ifexpr: {{#time:Ymd}} &lt; 20261001 | Կը սկսի 1 Հոկտեմբերին | {{#ifexpr: {{#time:Ymd}} &gt; 20261031 | Աւարտած է, շնորհակալութիւն բոլոր մասնակիցներուն | {{#ifexpr: {{#time:j}} = 31 | Վերջին օր | Ընթացքի մէջ է · աւարտին {{#expr: 32 - {{#time:j}} }} օր կը մնայ }} }} }}&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:0.8em;&quot;&gt;&lt;span class=&quot;plainlinks&quot;&gt;[{{fullurl:{{FULLPAGENAME}}|action=edit&amp;section=2}} &lt;span style=&quot;display:inline-block; margin:0.2em 0.3em; padding:0.4em 1.2em; border-radius:3px; background:#9C3D36; color:#ffffff; font-weight:bold;&quot;&gt;Արձանագրուիլ&lt;/span&gt;]&lt;/span&gt; [[#Յօդուածներ|&lt;span style=&quot;display:inline-block; margin:0.2em 0.3em; padding:0.35em 1.15em; border:1px solid #9C3D36; border-radius:3px;&quot;&gt;Յօդուածներու ցանկը&lt;/span&gt;]]&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
{| style=&quot;float:right; clear:right; width:19em; max-width:100%; margin:0 0 1em 1.5em; border:1px solid #9C3D36; border-top-width:4px; border-spacing:0.75em 0.4em; font-size:90%; line-height:1.4;&quot;
! style=&quot;text-align:left; vertical-align:top;&quot; | Նիւթ
| Պասքերու Երկիր, պասքերէն եւ պասքեան մշակոյթ
|-
! style=&quot;text-align:left; vertical-align:top;&quot; | Ժամկէտ
| 1-31 Հոկտեմբեր 2026
|-
! style=&quot;text-align:left; vertical-align:top;&quot; | Կազմակերպիչներ
| WAL եւ EWKE
|-
! style=&quot;text-align:left; vertical-align:top;&quot; | Համակարգող
| [[User:ShahenWasHere|ShahenWasHere]]
|-
! style=&quot;text-align:left; vertical-align:top;&quot; | Պիտակ
| &lt;code&gt;#WALxEWKE&lt;/code&gt;
|-
! style=&quot;text-align:left; vertical-align:top;&quot; | Ցանկ
| [[#Յօդուածներ|150 առաջարկուած նիւթ]]
|-
! style=&quot;text-align:left; vertical-align:top;&quot; | Զոյգ մրցոյթ
| [[:eu:Atari:Hezkuntza/Lehiaketak/Armenia|Պասքերէն Ուիքիփետիա]]
|}
'''Արեւմտահայերէն լեզուի ուիքիմետիականներու խումբը''' (WAL) եւ '''Պասք ուիքիմետիականներու մշակութային ընկերակցութիւնը''' (''Euskal Wikilarien Kultura Elkartea'', EWKE) 2026-ի Հոկտեմբերին փոխադարձ խմբագրաթոն մը կը կազմակերպեն։ Ամբողջ ամսուան ընթացքին մենք Արեւմտահայերէն Ուիքիփետիայի մէջ կը գրենք Պասքերու Երկրին, պասքերէնին եւ պասքեան մշակոյթին մասին, իսկ պասք խմբագիրները [[:eu:Atari:Hezkuntza/Lehiaketak/Armenia|Պասքերէն Ուիքիփետիայի]] մէջ կը գրեն արեւմտահայ մշակոյթին, պատմութեան եւ սփիւռքին մասին։

Միացէ՛ք մեզի։ Լեռներէն մինչեւ դիցաբանութիւն՝ ամէն յօդուած Պասքերու Երկիրը աւելի մօտ կը բերէ արեւմտահայ ընթերցողին։

== Ինչպէ՞ս մասնակցիլ ==
# Արձանագրուեցէք [[#Մասնակիցներ|«Մասնակիցներ»]] բաժինին մէջ։
# Ընտրեցէք նիւթ մը [[#Յօդուածներ|ցանկէն]]։ Կրնաք գրել նաեւ ցանկէն դուրս նիւթերու մասին, եթէ անոնք կապ ունին Պասքերու Երկրին հետ։
# Ստեղծեցէք նոր յօդուած կամ ընդարձակեցէք առկայ յօդուած մը։ Օգտակար աղբիւրներ են անգլերէն, ֆրանսերէն եւ սպաներէն Ուիքիփետիաները, ինչպէս նաեւ [https://aunamendi.eusko-ikaskuntza.eus/ «Auñamendi»] պասքեան հանրագիտարանը։
# Խմբագրական ամփոփումին մէջ գրեցէք &lt;code&gt;#WALxEWKE&lt;/code&gt;, որպէսզի ձեր աշխատանքը հաշուուի։
# Աւարտելէ ետք յօդուածը աւելցուցէք [[#Արդիւնքներ|«Արդիւնքներ»]] բաժինին մէջ։

'''Ինչ կը հաշուուի'''
* Նոր յօդուած կամ առկայ յօդուածի զգալի ընդարձակում՝ առնուազն 3000 բայթ նոր բովանդակութիւն։
* Առնուազն երկու վստահելի աղբիւր։
* Մեքենական թարգմանութիւնը կ՚ընդունուի միայն ուշադիր խմբագրումէ ետք։
* Խմբագրութիւնները պէտք է կատարուած ըլլան 1-31 Հոկտեմբեր 2026-ի ընթացքին։

== Մասնակիցներ ==
Աւելցուցէք ձեր անունը ներքեւ՝ &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;# ~~~&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; գրելով։

&lt;!-- Ներքեւ աւելցուցէք ձեր անունը --&gt;
* --[[Մասնակից:ShahenWasHere|ShahenWasHere]] ([[Մասնակցի քննարկում:ShahenWasHere|քննարկում]]) 19:32, 1 Հոկտեմբեր 2026 (UTC)
* --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 08:54, 4 Հոկտեմբեր 2026 (UTC)
* --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 17:13, 5 Հոկտեմբեր 2026 (UTC)
* --[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 19:44, 11 Հոկտեմբեր 2026 (UTC)

== Յօդուածներ ==
Ցանկը պատրաստած է EWKE-ն։ Կարմիր յղումը կը նշանակէ, որ յօդուածը տակաւին չկայ, իսկ կապոյտը՝ որ կայ եւ կարելի է զայն ընդարձակել։ Հայերէն անունները առաջարկներ են։ Նոր յօդուած ստեղծելէ առաջ բացէք պասքերէն (eu) կամ անգլերէն (en) յօդուածը եւ ստուգեցէք անոր լեզուներու ցանկը, որպէսզի կրկնութիւն չըլլայ։

&lt;div style=&quot;margin:1.2em 0; padding:0.8em 1.1em; border-left:4px solid #9C3D36;&quot;&gt;
'''Ուր կը հանդիպին մեր պատմութիւնները'''&lt;br /&gt;
Լեզուի վերակենդանացում, ուղղագրական միասնականացում, դպրոցներ, բանաւոր աւանդութիւն՝ այս նիւթերը մօտ են արեւմտահայերէնի փորձառութեան եւ լաւ սկիզբ մը կրնան ըլլալ.
&lt;div style=&quot;margin-top:0.4em;&quot;&gt;[[Պասքերէն]] · [[Միասնական պասքերէն]] · [[Իքասթոլա]] · [[Քոռիքա]] · [[Պասքերէնի գրաքննութիւն]] · [[Պերցոլարիցա]]&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

=== Աշխարհագրութիւն ===
&lt;div style=&quot;column-width:22em; column-gap:2.5em;&quot;&gt;
# [[Պասքերու Երկիր]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Basque Country (greater region) · [[:eu:Special:Search/Euskal Herria|eu]] · [[:en:Special:Search/Basque Country (greater region)|en]]&lt;/small&gt;
# [[Պասքեր]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Basques · [[:eu:Special:Search/Euskaldun |eu]] · [[:en:Special:Search/Basques|en]]&lt;/small&gt;
# [[Պասքերու Երկիր (ինքնավար համայնք)]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Basque Country (autonomous community) · [[:eu:Special:Search/Euskal Autonomia Erkidegoa|eu]] · [[:en:Special:Search/Basque Country (autonomous community)|en]]&lt;/small&gt;
# [[Ալաւա]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Araba · [[:eu:Special:Search/Araba|eu]] · [[:en:Special:Search/Álava|en]]&lt;/small&gt;
# [[Պիսքայա]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Bizkaia · [[:eu:Special:Search/Bizkaia|eu]] · [[:en:Special:Search/Biscay|en]]&lt;/small&gt;
# [[Կիփուսքոա]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Gipuzkoa · [[:eu:Special:Search/Gipuzkoa|eu]] · [[:en:Special:Search/Gipuzkoa|en]]&lt;/small&gt;
# [[Նաւառա]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Navarre · [[:eu:Special:Search/Nafarroa Garaia|eu]] · [[:en:Special:Search/Navarre|en]]&lt;/small&gt;
# [[Լապուր]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Labourd · [[:eu:Special:Search/Lapurdi|eu]] · [[:en:Special:Search/Labourd|en]]&lt;/small&gt;
# [[Ստորին Նաւառա]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Lower Navarre · [[:eu:Special:Search/Nafarroa Beherea|eu]] · [[:en:Special:Search/Lower Navarre|en]]&lt;/small&gt;
# [[Սուլ]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Soule · [[:eu:Special:Search/Zuberoa|eu]] · [[:en:Special:Search/Soule|en]]&lt;/small&gt;
# [[Թրեւինյոյի անքլաւ]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Treviño enclave · [[:eu:Special:Search/Trebiñu|eu]] · [[:en:Special:Search/Treviño enclave|en]]&lt;/small&gt;
# [[Պիլպաօ]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Bilbo · [[:eu:Special:Search/Bilbo|eu]] · [[:en:Special:Search/Bilbao|en]]&lt;/small&gt;
# [[Վիթորիա-Կասթէյս]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Gasteiz · [[:eu:Special:Search/Vitoria-Gasteiz|eu]] · [[:en:Special:Search/Vitoria-Gasteiz|en]]&lt;/small&gt;
# [[Փամփլոնա]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Iruñea · [[:eu:Special:Search/Iruñea|eu]] · [[:en:Special:Search/Pamplona|en]]&lt;/small&gt;
# [[Սան Սեպասթիան]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Donostia · [[:eu:Special:Search/Donostia|eu]] · [[:en:Special:Search/San Sebastián|en]]&lt;/small&gt;
# [[Պայոն]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Baiona · [[:eu:Special:Search/Baiona|eu]] · [[:en:Special:Search/Bayonne|en]]&lt;/small&gt;
# [[Երեք թագաւորներու սեղան]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Hiru Erregeen Mahaia · [[:eu:Special:Search/Hiru Erregeen Mahaia|eu]] · [[:en:Special:Search/Mesa de los Tres Reyes|en]]&lt;/small&gt;
# [[Կորպէյա]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Gorbeia · [[:eu:Special:Search/Gorbeia|eu]] · [[:en:Special:Search/Gorbea|en]]&lt;/small&gt;
# [[Այսքոռի]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Aizkorri · [[:eu:Special:Search/Aizkorri|eu]] · [[:en:Special:Search/Aizkorri|en]]&lt;/small&gt;
# [[Անպոթօ]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Anboto · [[:eu:Special:Search/Anboto|eu]] · [[:en:Special:Search/Anboto|en]]&lt;/small&gt;
# [[Սումայայի եւ Տեպայի ֆլիշ]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Zumaia and Deba flysch · [[:eu:Special:Search/flysch Zumaia Deba|eu]]&lt;/small&gt;
# [[Ուրտայպայի գետաբերան]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Urdaibai estuary · [[:eu:Special:Search/Urdaibai|eu]] · [[:en:Special:Search/Urdaibai|en]]&lt;/small&gt;
# [[Պարտենաս Ռէալես]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Bardenas Reales · [[:eu:Special:Search/Bardeak|eu]] · [[:en:Special:Search/Bardenas Reales|en]]&lt;/small&gt;
# [[Կերնիքա]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Gernika · [[:eu:Special:Search/Gernika-Lumo|eu]] · [[:en:Special:Search/Guernica|en]]&lt;/small&gt;
# [[Սէն-Ժան-Փիէ-տը-Փոր]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Donibane Garazi · [[:eu:Special:Search/Donibane Garazi|eu]] · [[:en:Special:Search/Saint-Jean-Pied-de-Port|en]]&lt;/small&gt;
# [[Թուտելա]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Tudela · [[:eu:Special:Search/Tutera|eu]] · [[:en:Special:Search/Tudela, Navarre|en]]&lt;/small&gt;
# [[Պիառից]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Biarritz · [[:eu:Special:Search/Biarritz|eu]] · [[:en:Special:Search/Biarritz|en]]&lt;/small&gt;
# [[Էյպար]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Eibar · [[:eu:Special:Search/Eibar|eu]] · [[:en:Special:Search/Eibar|en]]&lt;/small&gt;
# [[Պարաքալտօ]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Barakaldo · [[:eu:Special:Search/Barakaldo|eu]] · [[:en:Special:Search/Barakaldo|en]]&lt;/small&gt;
# [[Կասթելուկաչէ]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Gaztelugatxe · [[:eu:Special:Search/Gaztelugatxe|eu]] · [[:en:Special:Search/Gaztelugatxe|en]]&lt;/small&gt;
# [[Էսթելյա-Լիսառա]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Estella-Lizarra · [[:eu:Special:Search/Lizarra|eu]] · [[:en:Special:Search/Estella-Lizarra|en]]&lt;/small&gt;
&lt;/div&gt;

=== Լեզու ===
&lt;div style=&quot;column-width:22em; column-gap:2.5em;&quot;&gt;
# [[Պասքերէն]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Basque language · [[:eu:Special:Search/Euskara|eu]] · [[:en:Special:Search/Basque language|en]]&lt;/small&gt;
# [[Միասնական պասքերէն]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Standard Basque · [[:eu:Special:Search/Euskara batua|eu]] · [[:en:Special:Search/Standard Basque|en]]&lt;/small&gt;
# [[Պասքերէնի բարբառներ]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Basque dialects · [[:eu:Special:Search/Euskalkiak|eu]] · [[:en:Special:Search/Basque dialects|en]]&lt;/small&gt;
# [[Էուսքալցայնտիա]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Euskaltzaindia · [[:eu:Special:Search/Euskaltzaindia|eu]] · [[:en:Special:Search/Euskaltzaindia|en]]&lt;/small&gt;
# [[Պասքերու ծագում]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Origin of the Basques · [[:eu:Special:Search/Euskaldunen jatorria|eu]] · [[:en:Special:Search/Origin of the Basques|en]]&lt;/small&gt;
# [[Պասքերէնի պատմութիւն]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;History of the Basque language · [[:eu:Special:Search/Euskararen historia|eu]] · [[:en:Special:Search/History of the Basque language|en]]&lt;/small&gt;
# [[Պերցոլարիցա]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Bertsolaritza · [[:eu:Special:Search/Bertsolaritza|eu]] · [[:en:Special:Search/Bertsolaritza|en]]&lt;/small&gt;
# [[Քոռիքա]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Korrika · [[:eu:Special:Search/Korrika|eu]] · [[:en:Special:Search/Korrika|en]]&lt;/small&gt;
# [[Իքասթոլա]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Ikastola · [[:eu:Special:Search/Ikastola|eu]] · [[:en:Special:Search/Ikastola|en]]&lt;/small&gt;
# [[Պասքերէնի գրաքննութիւն]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Censorship of the Basque language · [[:eu:Special:Search/Euskararen zentsura|eu]] · [[:en:Special:Search/Censorship of the Basque language|en]]&lt;/small&gt;
&lt;/div&gt;

=== Պատմութիւն ===
&lt;div style=&quot;column-width:22em; column-gap:2.5em;&quot;&gt;
# [[Պասքերու Երկրի պատմութիւն]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;History of the Basque Country · [[:eu:Special:Search/Euskal Herriko historia|eu]] · [[:en:Special:Search/History of the Basque Country|en]]&lt;/small&gt;
# [[Պասքերու Երկրի նախապատմութիւն]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Basque prehistory · [[:eu:Special:Search/Euskal Herriko historiaurrea|eu]] · [[:en:Special:Search/Basque prehistory|en]]&lt;/small&gt;
# [[Պասքերու Երկիրը հռոմէական շրջանին]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Basque Country in Roman times · [[:eu:Special:Search/Euskal Herria erromatarren garaian|eu]] · [[:en:Special:Search/Basque Country in Roman times|en]]&lt;/small&gt;
# [[Պասքերու Երկրի իսլամական գրաւում]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Muslim occupation of the Basque Country · [[:eu:Special:Search/musulmanak Euskal Herrian|eu]] · [[:en:Special:Search/Muslim occupation of the Basque Country|en]]&lt;/small&gt;
# [[Նաւառայի թագաւորութիւն]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Kingdom of Navarre · [[:eu:Special:Search/Nafarroako Erresuma|eu]] · [[:en:Special:Search/Kingdom of Navarre|en]]&lt;/small&gt;
# [[Ռոնսըվոյի ճակատամարտ]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Battle of Roncevaux Pass · [[:eu:Special:Search/Orreagako gudua|eu]] · [[:en:Special:Search/Battle of Roncevaux Pass|en]]&lt;/small&gt;
# [[Խմբաւորումներու պատերազմ]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;War of the Bands · [[:eu:Special:Search/Banderizoen gerrak|eu]] · [[:en:Special:Search/War of the Bands|en]]&lt;/small&gt;
# [[Իպերական Նաւառայի սպանական գրաւում]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Spanish conquest of Iberian Navarre · [[:eu:Special:Search/Nafarroaren konkista|eu]] · [[:en:Special:Search/Spanish conquest of Iberian Navarre|en]]&lt;/small&gt;
# [[Նաւառայի կախարդներու դատավարութիւններ (1525-1526)]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Navarre witch trials (1525-26) · [[:eu:Special:Search/Nafarroako sorgin prozesuak|eu]] · [[:en:Special:Search/Navarre witch trials|en]]&lt;/small&gt;
# [[Հին վարչակարգի տագնապը Պասքերու Երկրին մէջ]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Crisis of the Ancient Regime in the Basque Country · [[:eu:Special:Search/Antzinako Erregimenaren krisia Euskal Herrian|eu]] · [[:en:Special:Search/Crisis of the Ancien Régime in the Basque Country|en]]&lt;/small&gt;
# [[Նափոլէոնեան պատերազմները Պասքերու Երկրին մէջ]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Napoleonic Wars in the Basque Country · [[:eu:Special:Search/Napoleonen gerrak Euskal Herrian|eu]] · [[:en:Special:Search/Napoleonic Wars in the Basque Country|en]]&lt;/small&gt;
# [[Պասքեան ինքնավարութեան վերացումը Սպանիոյ մէջ]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;End of Basque home rule in Spain · [[:eu:Special:Search/Foruen abolizioa|eu]] · [[:en:Special:Search/End of Basque home rule in Spain|en]]&lt;/small&gt;
# [[Քարլիստական պատերազմներ]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Carlist Wars · [[:eu:Special:Search/Karlistaldiak|eu]] · [[:en:Special:Search/Carlist Wars|en]]&lt;/small&gt;
# [[Պասքերու Երկրի արդիւնաբերականացում]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Industrialization of the Basque Country · [[:eu:Special:Search/Euskal Herriko industrializazioa|eu]] · [[:en:Special:Search/Industrialization of the Basque Country|en]]&lt;/small&gt;
# [[Պասքեան ազգայնականութիւն]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Basque nationalism · [[:eu:Special:Search/Euskal abertzaletasuna|eu]] · [[:en:Special:Search/Basque nationalism|en]]&lt;/small&gt;
# [[Առաջին համաշխարհային պատերազմը Պասքերու Երկրին մէջ]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;First World War in the Basque Country · [[:eu:Special:Search/Lehen Mundu Gerra Euskal Herrian|eu]] · [[:en:Special:Search/First World War in the Basque Country|en]]&lt;/small&gt;
# [[Սպանական քաղաքացիական պատերազմը Պասքերու Երկրին մէջ]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Spanish Civil War in the Basque Country · [[:eu:Special:Search/Espainiako Gerra Zibila Euskal Herrian|eu]] · [[:en:Special:Search/Spanish Civil War in the Basque Country|en]]&lt;/small&gt;
# [[Երկրորդ համաշխարհային պատերազմը Պասքերու Երկրին մէջ]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;World War II in the Basque Country · [[:eu:Special:Search/Bigarren Mundu Gerra Euskal Herrian|eu]] · [[:en:Special:Search/World War II in the Basque Country|en]]&lt;/small&gt;
# [[Էուսքատի Թա Ասքաթասունա]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Euskadi Ta Askatasuna · [[:eu:Special:Search/Euskadi Ta Askatasuna|eu]] · [[:en:Special:Search/ETA (separatist group)|en]]&lt;/small&gt;
# [[Պասքեան հակամարտութիւն]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Basque conflict · [[:eu:Special:Search/Euskal gatazka|eu]] · [[:en:Special:Search/Basque conflict|en]]&lt;/small&gt;
&lt;/div&gt;

=== Քաղաքականութիւն ===
&lt;div style=&quot;column-width:22em; column-gap:2.5em;&quot;&gt;
# [[Պասքեան խորհրդարան]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Basque Parliament · [[:eu:Special:Search/Eusko Legebiltzarra|eu]] · [[:en:Special:Search/Basque Parliament|en]]&lt;/small&gt;
# [[Նաւառայի խորհրդարան]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Parliament of Navarre · [[:eu:Special:Search/Nafarroako Parlamentua|eu]] · [[:en:Special:Search/Parliament of Navarre|en]]&lt;/small&gt;
# [[Պասքերու Երկրի քաղաքային համայնք]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Euskal Hirigune Elkargoa · [[:eu:Special:Search/Euskal Hirigune Elkargoa|eu]] · [[:en:Special:Search/Communauté d'agglomération du Pays Basque|en]]&lt;/small&gt;
# [[Ալաւայի ընդհանուր ժողով]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;General Assembly of Araba · [[:eu:Special:Search/Arabako Batzar Nagusiak|eu]] · [[:en:Special:Search/General Assembly of Álava|en]]&lt;/small&gt;
# [[Պիսքայայի ընդհանուր ժողով]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;General Assembly of Bizkaia · [[:eu:Special:Search/Bizkaiko Batzar Nagusiak|eu]] · [[:en:Special:Search/General Assembly of Biscay|en]]&lt;/small&gt;
# [[Կիփուսքոայի ընդհանուր ժողով]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;General Assembly of Gipuzkoa · [[:eu:Special:Search/Gipuzkoako Batzar Nagusiak|eu]] · [[:en:Special:Search/General Assembly of Gipuzkoa|en]]&lt;/small&gt;
# [[Պասքերու Երկրի ինքնավարութեան կանոնադրութիւն (1979)]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Statute of Autonomy of the Basque Country of 1979 · [[:eu:Special:Search/Gernikako Estatutua|eu]] · [[:en:Special:Search/Statute of Autonomy of the Basque Country|en]]&lt;/small&gt;
# [[Ախուրիա Էնէայի դաշինք]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Ajuria Enea Pact · [[:eu:Special:Search/Ajuria Eneako Ituna|eu]] · [[:en:Special:Search/Ajuria Enea Pact|en]]&lt;/small&gt;
# [[Լիսառա-Կարասիի համաձայնագիր]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Lizarra-Garazi Agreements · [[:eu:Special:Search/Lizarra-Garaziko Akordioa|eu]] · [[:en:Special:Search/Lizarra-Garazi Agreement|en]]&lt;/small&gt;
# [[Պասքեան ազգային ազատագրական շարժման բանտարկեալներ]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Basque National Liberation Movement prisoners · [[:eu:Special:Search/euskal preso politikoak|eu]] · [[:en:Special:Search/Basque National Liberation Movement prisoners|en]]&lt;/small&gt;
# [[Պասքեան հակամարտութեան զոհեր]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Victims of the Basque conflict · [[:eu:Special:Search/Euskal gatazkaren biktimak|eu]] · [[:en:Special:Search/Victims of the Basque conflict|en]]&lt;/small&gt;
# [[Պասքեան ազգայնական կուսակցութիւն]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Basque Nationalist Party · [[:eu:Special:Search/Euzko Alderdi Jeltzalea|eu]] · [[:en:Special:Search/Basque Nationalist Party|en]]&lt;/small&gt;
# [[Ապերցալէ ձախ]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Abertzale Left · [[:eu:Special:Search/Ezker abertzalea|eu]] · [[:en:Special:Search/Abertzale left|en]]&lt;/small&gt;
# [[Էուսքալ Հեռիա Պիլտու]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Euskal Herria Bildu · [[:eu:Special:Search/Euskal Herria Bildu|eu]] · [[:en:Special:Search/EH Bildu|en]]&lt;/small&gt;
# [[Պասքերու Երկրի ընկերվարական կուսակցութիւն]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Socialist Party of the Basque Country-Basque Country Left · [[:eu:Special:Search/Euskadiko Alderdi Sozialista|eu]] · [[:en:Special:Search/Socialist Party of the Basque Country|en]]&lt;/small&gt;
&lt;/div&gt;

=== Գրականութիւն ===
&lt;div style=&quot;column-width:22em; column-gap:2.5em;&quot;&gt;
# [[Պասքերէնի առաջին պտուղներ]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Linguae vasconum primitiae · [[:eu:Special:Search/Linguae Vasconum Primitiae|eu]] · [[:en:Special:Search/Linguae Vasconum Primitiae|en]]&lt;/small&gt;
# [[Կերօ (գիրք)]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Gero (book) · [[:eu:Special:Search/Gero Axular|eu]] · [[:en:Special:Search/Gero (book)|en]]&lt;/small&gt;
# [[Ամայա կամ պասքերը Ը. դարուն]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Amaya o los vascos en el siglo VIII · [[:eu:Special:Search/Amaya o los vascos en el siglo VIII|eu]] · [[:en:Special:Search/Amaya o los vascos en el siglo VIII|en]]&lt;/small&gt;
# [[Փերու Ապարքա]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Peru Abarka · [[:eu:Special:Search/Peru Abarka|eu]] · [[:en:Special:Search/Peru Abarka|en]]&lt;/small&gt;
# [[Ծաղկային խաղեր]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Floral Games · [[:eu:Special:Search/Lore Jokoak|eu]] · [[:en:Special:Search/Floral Games|en]]&lt;/small&gt;
# [[Կարոա (վէպ)]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Garoa · [[:eu:Special:Search/Garoa eleberria|eu]]&lt;/small&gt;
# [[Հառի էթա հեռի]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Harri eta Herri · [[:eu:Special:Search/Harri eta herri|eu]]&lt;/small&gt;
# [[Լեթուրիայի գաղտնի օրագիր]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Leturiaren egunkari ezkutua · [[:eu:Special:Search/Leturiaren egunkari ezkutua|eu]]&lt;/small&gt;
# [[Օպապաքոաք]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Obabakoak · [[:eu:Special:Search/Obabakoak|eu]] · [[:en:Special:Search/Obabakoak|en]]&lt;/small&gt;
# [[Սերկաթիք փանփոշ]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Zergatik panpox · [[:eu:Special:Search/Zergatik panpox|eu]]&lt;/small&gt;
# [[Սիսիֆօ մայթէ մինես]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Sisifo maite minez · [[:eu:Special:Search/Sisifo maite minez|eu]]&lt;/small&gt;
# [[Թրամուէյ դէպի ՍՓ]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;SPrako tranbia · [[:eu:Special:Search/SPrako tranbia|eu]]&lt;/small&gt;
# [[Թուիսթ (վէպ)]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Twist (Cano novel) · [[:eu:Special:Search/Twist Harkaitz Cano|eu]] · [[:en:Special:Search/Twist (Cano novel)|en]]&lt;/small&gt;
# [[Մաւրեր ենք մշուշին մէջ]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Moroak gara behelaino artean · [[:eu:Special:Search/Moroak gara behelaino artean|eu]]&lt;/small&gt;
# [[Մինյան]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Miñan · [[:eu:Special:Search/Miñan|eu]]&lt;/small&gt;
&lt;/div&gt;

=== Լրատուամիջոցներ ===
&lt;div style=&quot;column-width:22em; column-gap:2.5em;&quot;&gt;
# [[Արկիա (շաբաթաթերթ)]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Argia (magazine) · [[:eu:Special:Search/Argia aldizkaria|eu]] · [[:en:Special:Search/Argia (magazine)|en]]&lt;/small&gt;
# [[Պեռիա (օրաթերթ)]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Berria · [[:eu:Special:Search/Berria egunkaria|eu]] · [[:en:Special:Search/Berria|en]]&lt;/small&gt;
# [[Էուսքալ Իռաթի Թելեպիսթա]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;EiTB · [[:eu:Special:Search/Euskal Irrati Telebista|eu]] · [[:en:Special:Search/EITB|en]]&lt;/small&gt;
# [[Խաքին (հանդէս)]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Jakin (magazine) · [[:eu:Special:Search/Jakin aldizkaria|eu]] · [[:en:Special:Search/Jakin (magazine)|en]]&lt;/small&gt;
# [[Շիպերոքօ Պոցա]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Xiberoko Botza · [[:eu:Special:Search/Xiberoko Botza|eu]]&lt;/small&gt;
&lt;/div&gt;

=== Անձեր ===
♀ նշանը ցոյց կու տայ կիներու կենսագրութիւնները։
&lt;div style=&quot;column-width:22em; column-gap:2.5em;&quot;&gt;
# [[Էնեքօ Արիսթա]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Eneko Arista · [[:eu:Special:Search/Eneko Aritza|eu]] · [[:en:Special:Search/Íñigo Arista|en]]&lt;/small&gt;
# [[Ֆրանչիսքոս Քսաւերիոս]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Francis Xavier · [[:eu:Special:Search/Frantzisko Xabierkoa|eu]] · [[:en:Special:Search/Francis Xavier|en]]&lt;/small&gt;
# [[Իգնատիոս Լոյոլացի]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Ignatius of Loyola · [[:eu:Special:Search/Ignazio Loiolakoa|eu]] · [[:en:Special:Search/Ignatius of Loyola|en]]&lt;/small&gt;
# [[Խուան Սեպասթիան Էլքանօ]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Juan Sebastian Elkano · [[:eu:Special:Search/Juan Sebastian Elkano|eu]] · [[:en:Special:Search/Juan Sebastián Elcano|en]]&lt;/small&gt;
# [[Ժան տ՚Ալպրէ]] ♀ &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Jeanne d'Albret · [[:eu:Special:Search/Joana Albretekoa|eu]] · [[:en:Special:Search/Jeanne d'Albret|en]]&lt;/small&gt;
# [[Լոփէ տէ Ակիռէ]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Lope de Aguirre · [[:eu:Special:Search/Lope Agirre|eu]] · [[:en:Special:Search/Lope de Aguirre|en]]&lt;/small&gt;
# [[Մանուէլ Լառամենտի]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Manuel Larramendi · [[:eu:Special:Search/Manuel Larramendi|eu]] · [[:en:Special:Search/Manuel Larramendi|en]]&lt;/small&gt;
# [[Էսթեպան Կարիպայ]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Esteban Garibai · [[:eu:Special:Search/Esteban Garibai|eu]] · [[:en:Special:Search/Esteban de Garibay|en]]&lt;/small&gt;
# [[Միկէլ տէ Ունամունօ]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Miguel de Unamuno · [[:eu:Special:Search/Miguel de Unamuno|eu]] · [[:en:Special:Search/Miguel de Unamuno|en]]&lt;/small&gt;
# [[Փետրօ Առուփէ]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Pedro Arrupe · [[:eu:Special:Search/Pedro Arrupe|eu]] · [[:en:Special:Search/Pedro Arrupe|en]]&lt;/small&gt;
# [[Ֆրանսուա Քապառիւս]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;François Cabarrus · [[:eu:Special:Search/François Cabarrus|eu]] · [[:en:Special:Search/François Cabarrus|en]]&lt;/small&gt;
# [[Քասիլտա Իթուռիսար]] ♀ &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Casilda Iturrizar · [[:eu:Special:Search/Casilda Iturrizar|eu]] · [[:en:Special:Search/Casilda Iturrizar|en]]&lt;/small&gt;
# [[Սապինօ Արանա]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Sabino Arana · [[:eu:Special:Search/Sabino Arana|eu]] · [[:en:Special:Search/Sabino Arana|en]]&lt;/small&gt;
# [[Տոլորէս Իպառուրի]] ♀ &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Dolores Ibárruri · [[:eu:Special:Search/Dolores Ibarruri|eu]] · [[:en:Special:Search/Dolores Ibárruri|en]]&lt;/small&gt;
# [[Չիլյարտեկի]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Txillardegi · [[:eu:Special:Search/Txillardegi|eu]] · [[:en:Special:Search/Txillardegi|en]]&lt;/small&gt;
# [[Իցիար Իթունյօ]] ♀ &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Itziar Ituño · [[:eu:Special:Search/Itziar Ituño|eu]] · [[:en:Special:Search/Itziar Ituño|en]]&lt;/small&gt;
# [[Մայալեն Լուխանպիօ]] ♀ &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Maialen Lujanbio · [[:eu:Special:Search/Maialen Lujanbio|eu]] · [[:en:Special:Search/Maialen Lujanbio|en]]&lt;/small&gt;
# [[Փետրօ Միկէլ Էչենիքէ]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Pedro Miguel Etxenike · [[:eu:Special:Search/Pedro Migel Etxenike|eu]] · [[:en:Special:Search/Pedro Miguel Echenique|en]]&lt;/small&gt;
# [[Էտուրնէ Փասապան]] ♀ &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Edurne Pasaban · [[:eu:Special:Search/Edurne Pasaban|eu]] · [[:en:Special:Search/Edurne Pasaban|en]]&lt;/small&gt;
# [[Միկէլ Ինտուրայն]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Miguel Indurain · [[:eu:Special:Search/Miguel Indurain|eu]] · [[:en:Special:Search/Miguel Induráin|en]]&lt;/small&gt;
# [[Մորիս Ռաւէլ]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Maurice Ravel · [[:eu:Special:Search/Maurice Ravel|eu]] · [[:en:Special:Search/Maurice Ravel|en]]&lt;/small&gt;
# [[Միքել Լապոա]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Mikel Laboa · [[:eu:Special:Search/Mikel Laboa|eu]] · [[:en:Special:Search/Mikel Laboa|en]]&lt;/small&gt;
# [[Իսարօ Անտրէս]] ♀ &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Izaro Andrés · [[:eu:Special:Search/Izaro Andres|eu]] · [[:en:Special:Search/Izaro Andrés|en]]&lt;/small&gt;
&lt;/div&gt;

=== Խոհանոց ===
&lt;div style=&quot;column-width:22em; column-gap:2.5em;&quot;&gt;
# [[Փինչօ]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Pincho · [[:eu:Special:Search/Pintxo|eu]] · [[:en:Special:Search/Pincho|en]]&lt;/small&gt;
# [[Պասքեան խնձորագինի]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Basque cider · [[:eu:Special:Search/Sagardo|eu]] · [[:en:Special:Search/Basque cider|en]]&lt;/small&gt;
# [[Չաքոլի]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Txakoli · [[:eu:Special:Search/Txakolin|eu]] · [[:en:Special:Search/Txakoli|en]]&lt;/small&gt;
# [[Սակարտոթեկի]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Sagardotegi · [[:eu:Special:Search/Sagardotegi|eu]] · [[:en:Special:Search/Sagardotegi|en]]&lt;/small&gt;
# [[Փաչարան]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Patxaran · [[:eu:Special:Search/Patxaran|eu]] · [[:en:Special:Search/Pacharán|en]]&lt;/small&gt;
# [[Իտիասապալ պանիր]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Idiazabal cheese · [[:eu:Special:Search/Idiazabal gazta|eu]] · [[:en:Special:Search/Idiazabal cheese|en]]&lt;/small&gt;
# [[Ռոնքալ պանիր]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Roncal cheese · [[:eu:Special:Search/Erronkari gazta|eu]] · [[:en:Special:Search/Roncal cheese|en]]&lt;/small&gt;
# [[Քալիմոչօ]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Kalimotxo · [[:eu:Special:Search/Kalimotxo|eu]] · [[:en:Special:Search/Kalimotxo|en]]&lt;/small&gt;
# [[Քոքոչա]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Kokotxas · [[:eu:Special:Search/Kokotxa|eu]] · [[:en:Special:Search/Kokotxas|en]]&lt;/small&gt;
# [[Չոքօ]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Txoko · [[:eu:Special:Search/Txoko|eu]] · [[:en:Special:Search/Txoko|en]]&lt;/small&gt;
&lt;/div&gt;

=== Արուեստ եւ յուշարձաններ ===
&lt;div style=&quot;column-width:22em; column-gap:2.5em;&quot;&gt;
# [[Սանթիմամինյէ]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Santimamiñe · [[:eu:Special:Search/Santimamiñe|eu]] · [[:en:Special:Search/Santimamiñe|en]]&lt;/small&gt;
# [[Սորկինեչէ]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Sorginetxe · [[:eu:Special:Search/Sorginetxe|eu]] · [[:en:Special:Search/Sorginetxe|en]]&lt;/small&gt;
# [[Թուտելայի մզկիթ]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Mosque of Tudela · [[:eu:Special:Search/Tuterako meskita|eu]]&lt;/small&gt;
# [[Էունաթէի Սուրբ Մարիամ եկեղեցի]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Church of Saint Mary of Eunate · [[:eu:Special:Search/Eunateko Andre Maria|eu]] · [[:en:Special:Search/Church of Saint Mary of Eunate|en]]&lt;/small&gt;
# [[Լէյրէի վանք]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Monastery of Leyre · [[:eu:Special:Search/Leireko monasterioa|eu]] · [[:en:Special:Search/Monastery of Leyre|en]]&lt;/small&gt;
# [[Փամփլոնայի մայր տաճար]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Cathedral of Pamplona · [[:eu:Special:Search/Iruñeko katedrala|eu]] · [[:en:Special:Search/Pamplona Cathedral|en]]&lt;/small&gt;
# [[Արանցասուի սրբավայր]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Sanctuary of Arantzazu · [[:eu:Special:Search/Arantzazuko santutegia|eu]] · [[:en:Special:Search/Sanctuary of Arantzazu|en]]&lt;/small&gt;
# [[Հովին սանտրը]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;The Comb of the Wind · [[:eu:Special:Search/Haizearen orrazia|eu]] · [[:en:Special:Search/Comb of the Wind|en]]&lt;/small&gt;
&lt;/div&gt;

=== Երաժշտութիւն ===
&lt;div style=&quot;column-width:22em; column-gap:2.5em;&quot;&gt;
# [[Պասքեան արմատական ռոք]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Basque Radical Rock · [[:eu:Special:Search/Euskal Rock Erradikala|eu]] · [[:en:Special:Search/Basque Radical Rock|en]]&lt;/small&gt;
# [[Կերնիքաքօ Արպոլա]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Gernikako Arbola (anthem) · [[:eu:Special:Search/Gernikako Arbola (abestia)|eu]] · [[:en:Special:Search/Gernikako Arbola|en]]&lt;/small&gt;
# [[Չալափարթա]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Txalaparta · [[:eu:Special:Search/Txalaparta|eu]] · [[:en:Special:Search/Txalaparta|en]]&lt;/small&gt;
# [[Ալպոքա]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Alboka · [[:eu:Special:Search/Alboka|eu]] · [[:en:Special:Search/Alboka|en]]&lt;/small&gt;
# [[Չիսթու]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Txistu · [[:eu:Special:Search/Txistu|eu]] · [[:en:Special:Search/Txistu|en]]&lt;/small&gt;
# [[Պասքեան երաժշտութիւն]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Basque music · [[:eu:Special:Search/Euskal musika|eu]] · [[:en:Special:Search/Basque music|en]]&lt;/small&gt;
# [[Փասթորալա (Սուլի թատրոն)]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Pastoral (theatre of Soule) · [[:eu:Special:Search/Pastorala|eu]] · [[:en:Special:Search/Pastoral (theatre of Soule)|en]]&lt;/small&gt;
# [[Մասքարատա (Սուլի բարեկենդան)]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Maskarada (carnival of Soule) · [[:eu:Special:Search/Maskarada|eu]] · [[:en:Special:Search/Maskarada (carnival of Soule)|en]]&lt;/small&gt;
&lt;/div&gt;

=== Դիցաբանութիւն ===
&lt;div style=&quot;column-width:22em; column-gap:2.5em;&quot;&gt;
# [[Պասքեան դիցաբանութիւն]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Basque mythology · [[:eu:Special:Search/Euskal mitologia|eu]] · [[:en:Special:Search/Basque mythology|en]]&lt;/small&gt;
# [[Մարի (դիցուհի)]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Mari (goddess) · [[:eu:Special:Search/Mari (mitologia)|eu]] · [[:en:Special:Search/Mari (goddess)|en]]&lt;/small&gt;
# [[Պասախաուն]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Basajaun · [[:eu:Special:Search/Basajaun|eu]] · [[:en:Special:Search/Basajaun|en]]&lt;/small&gt;
# [[Պասքերու Երկրի բարեկենդաններ]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Carnivals in the Basque Country · [[:eu:Special:Search/Euskal Herriko inauteriak|eu]] · [[:en:Special:Search/Carnivals in the Basque Country|en]]&lt;/small&gt;
# [[Օլենցերօ]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Olentzero · [[:eu:Special:Search/Olentzero|eu]] · [[:en:Special:Search/Olentzero|en]]&lt;/small&gt;
# [[Սորկին (դիցաբանութիւն)]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Sorginak · [[:eu:Special:Search/Sorgin|eu]] · [[:en:Special:Search/Sorginak|en]]&lt;/small&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;clear:both; margin:2em 0 0.5em; padding:0.8em 1.1em; border-left:4px solid #9C3D36;&quot;&gt;
'''Միւս կողմը.''' Միաժամանակ պասք խմբագիրները Պասքերէն Ուիքիփետիայի մէջ կը գրեն արեւմտահայերէնի, արեւմտահայ պատմութեան, սփիւռքի եւ նշանաւոր արեւմտահայ կիներու մասին։ Անոնց ցանկին ու արդիւնքներուն կրնաք հետեւիլ [[:eu:Atari:Hezkuntza/Lehiaketak/Armenia|անոնց մրցոյթի էջին]] վրայ։
&lt;/div&gt;

== Արդիւնքներ ==
Աւարտած յօդուածները աւելցուցէք ներքեւ՝ &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;# [[Յօդուածին անունը]] ~~~&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; ձեւով։ Բոլոր խմբագրութիւններուն կարելի է հետեւիլ նաեւ &lt;code&gt;#WALxEWKE&lt;/code&gt; պիտակով՝ [https://hashtags.wmcloud.org/?query=WALxEWKE&amp;startdate=2026-10-01&amp;enddate=2026-10-31 Hashtags գործիքին] միջոցով։

&lt;!-- Ներքեւ աւելցուցէք ձեր յօդուածները --&gt;

# [[Պասքերէն]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 09:50, 4 Հոկտեմբեր 2026 (UTC)
# [[Նաւառայի խորհրդարան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:03, 4 Հոկտեմբեր 2026 (UTC)
# [[Լէյրէի վանք]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:19, 4 Հոկտեմբեր 2026 (UTC)
# [[Պասքերու Երկիր]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:52, 4 Հոկտեմբեր 2026 (UTC)
# [[Պասքեան դիցաբանութիւն]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 12:09, 4 Հոկտեմբեր 2026 (UTC)
# [[Ալաւա]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 15:00, 4 Հոկտեմբեր 2026 (UTC)
# [[Մարի (դիցուհի)]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 21:21, 8 Հոկտեմբեր 2026 (UTC)
# [[Փամփլոնայի մայր տաճար]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:43, 11 Հոկտեմբեր 2026 (UTC)
# [[Հովին սանտրը]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 11:14, 11 Հոկտեմբեր 2026 (UTC)
# [[Թուտելայի մզկիթ]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 11:28, 11 Հոկտեմբեր 2026 (UTC)
# [[Չիսթու]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 11:36, 11 Հոկտեմբեր 2026 (UTC)
# [[Նաւառա]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 09:20, 16 Հոկտեմբեր 2026 (UTC)
# [[Պասախաուն]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 09:28, 16 Հոկտեմբեր 2026 (UTC)
# [[Պասքերու Երկրի բարեկենդաններ]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 09:35, 16 Հոկտեմբեր 2026 (UTC)
# [[Օլենցերօ]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 09:50, 16 Հոկտեմբեր 2026 (UTC)
# [[Սորկին (դիցաբանութիւն)]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 09:57, 16 Հոկտեմբեր 2026 (UTC)
# [[Լապուր]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:09, 16 Հոկտեմբեր 2026 (UTC)
# [[Ֆրանչիսքոս Քսաւերիոս]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 11:52, 18 Հոկտեմբեր 2026 (UTC)
# [[Խուան Սեպասթիան Էլքանօ]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 12:03, 18 Հոկտեմբեր 2026 (UTC)
# [[Էնեքօ Արիսթա]] --[[Մասնակից:ShahenWasHere|ShahenWasHere]] ([[Մասնակցի քննարկում:ShahenWasHere|քննարկում]]) 14:38, 8 Հոկտեմբեր 2026 (UTC)
# [[Էտուրնէ Փասապան]] --[[Մասնակից:ShahenWasHere|ShahenWasHere]] ([[Մասնակցի քննարկում:ShahenWasHere|քննարկում]]) 14:45, 8 Հոկտեմբեր 2026 (UTC)
# [[Պասքեր]] --[[Մասնակից:ShahenWasHere|ShahenWasHere]] ([[Մասնակցի քննարկում:ShahenWasHere|քննարկում]]) 15:11, 8 Հոկտեմբեր 2026 (UTC)
# [[Պասքերու Երկիր (ինքնավար համայնք)]] --[[Մասնակից:ShahenWasHere|ShahenWasHere]] ([[Մասնակցի քննարկում:ShahenWasHere|քննարկում]]) 15:33, 8 Հոկտեմբեր 2026 (UTC)
# [[Պիսքայ]] --[[Մասնակից:ShahenWasHere|ShahenWasHere]] ([[Մասնակցի քննարկում:ShahenWasHere|քննարկում]]) 12:48, 9 Հոկտեմբեր 2026 (UTC)
# [[Սան Սեպասթիան]], --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 12:54, 14 Հոկտեմբեր 2026 (UTC)
# [[Կիփուսքոա]], --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 16:50, 14 Հոկտեմբեր 2026 (UTC)
# [[Թուտելա]], --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 10:20, 16 Հոկտեմբեր 2026 (UTC)
# [[Արանցասուի սրբավայր]]--[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 21:41, 14 Հոկտեմբեր 2026 (UTC)
# [[Սանթիմամինյէ]]--[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 21:07, 15 Հոկտեմբեր 2026 (UTC)
# [[Էունաթէի Սուրբ Մարիամ եկեղեցի]]--[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 21:02, 16 Հոկտեմբեր 2026 (UTC)

[[Ստորոգութիւն:Խմբագրաթոններ]]</text>
      <sha1>oeojp3tifs739r8038mdqqcjgpxfc1p</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>256100</id>
      <parentid>256096</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T12:10:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Betty Kilerjian</username>
        <id>83</id>
      </contributor>
      <comment>/* Արդիւնքներ */</comment>
      <origin>256100</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="44257" sha1="c1l3sobhhl0is71f03euadcew2vyfva" xml:space="preserve">&lt;div style=&quot;margin:0 0 1.5em; padding:1.3em 1em 1.2em; text-align:center; border-top:5px solid #9C3D36; border-bottom:1px solid #9C3D36;&quot;&gt;
[[File:Flag of the Basque Country.svg|64px|border|link=|alt=]]
&lt;div style=&quot;margin-top:0.6em; font-size:0.8em; letter-spacing:0.18em; opacity:0.7;&quot;&gt;WAL × EWKE · ԽՄԲԱԳՐԱԹՈՆ&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;font-size:2.4em; font-weight:bold; line-height:1.2; margin:0.15em 0;&quot;&gt;Պասքերու Երկիր&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;font-size:1.1em;&quot;&gt;Պասքեան մշակոյթի, լեզուի եւ պատմութեան ամիս&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:0.3em; opacity:0.7;&quot;&gt;1-31 Հոկտեմբեր 2026&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:0.9em;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;display:inline-block; padding:0.15em 0.9em; border:1px solid #9C3D36; border-radius:1em; font-size:0.9em;&quot;&gt;{{#ifexpr: {{#time:Ymd}} &lt; 20261001 | Կը սկսի 1 Հոկտեմբերին | {{#ifexpr: {{#time:Ymd}} &gt; 20261031 | Աւարտած է, շնորհակալութիւն բոլոր մասնակիցներուն | {{#ifexpr: {{#time:j}} = 31 | Վերջին օր | Ընթացքի մէջ է · աւարտին {{#expr: 32 - {{#time:j}} }} օր կը մնայ }} }} }}&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:0.8em;&quot;&gt;&lt;span class=&quot;plainlinks&quot;&gt;[{{fullurl:{{FULLPAGENAME}}|action=edit&amp;section=2}} &lt;span style=&quot;display:inline-block; margin:0.2em 0.3em; padding:0.4em 1.2em; border-radius:3px; background:#9C3D36; color:#ffffff; font-weight:bold;&quot;&gt;Արձանագրուիլ&lt;/span&gt;]&lt;/span&gt; [[#Յօդուածներ|&lt;span style=&quot;display:inline-block; margin:0.2em 0.3em; padding:0.35em 1.15em; border:1px solid #9C3D36; border-radius:3px;&quot;&gt;Յօդուածներու ցանկը&lt;/span&gt;]]&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
{| style=&quot;float:right; clear:right; width:19em; max-width:100%; margin:0 0 1em 1.5em; border:1px solid #9C3D36; border-top-width:4px; border-spacing:0.75em 0.4em; font-size:90%; line-height:1.4;&quot;
! style=&quot;text-align:left; vertical-align:top;&quot; | Նիւթ
| Պասքերու Երկիր, պասքերէն եւ պասքեան մշակոյթ
|-
! style=&quot;text-align:left; vertical-align:top;&quot; | Ժամկէտ
| 1-31 Հոկտեմբեր 2026
|-
! style=&quot;text-align:left; vertical-align:top;&quot; | Կազմակերպիչներ
| WAL եւ EWKE
|-
! style=&quot;text-align:left; vertical-align:top;&quot; | Համակարգող
| [[User:ShahenWasHere|ShahenWasHere]]
|-
! style=&quot;text-align:left; vertical-align:top;&quot; | Պիտակ
| &lt;code&gt;#WALxEWKE&lt;/code&gt;
|-
! style=&quot;text-align:left; vertical-align:top;&quot; | Ցանկ
| [[#Յօդուածներ|150 առաջարկուած նիւթ]]
|-
! style=&quot;text-align:left; vertical-align:top;&quot; | Զոյգ մրցոյթ
| [[:eu:Atari:Hezkuntza/Lehiaketak/Armenia|Պասքերէն Ուիքիփետիա]]
|}
'''Արեւմտահայերէն լեզուի ուիքիմետիականներու խումբը''' (WAL) եւ '''Պասք ուիքիմետիականներու մշակութային ընկերակցութիւնը''' (''Euskal Wikilarien Kultura Elkartea'', EWKE) 2026-ի Հոկտեմբերին փոխադարձ խմբագրաթոն մը կը կազմակերպեն։ Ամբողջ ամսուան ընթացքին մենք Արեւմտահայերէն Ուիքիփետիայի մէջ կը գրենք Պասքերու Երկրին, պասքերէնին եւ պասքեան մշակոյթին մասին, իսկ պասք խմբագիրները [[:eu:Atari:Hezkuntza/Lehiaketak/Armenia|Պասքերէն Ուիքիփետիայի]] մէջ կը գրեն արեւմտահայ մշակոյթին, պատմութեան եւ սփիւռքին մասին։

Միացէ՛ք մեզի։ Լեռներէն մինչեւ դիցաբանութիւն՝ ամէն յօդուած Պասքերու Երկիրը աւելի մօտ կը բերէ արեւմտահայ ընթերցողին։

== Ինչպէ՞ս մասնակցիլ ==
# Արձանագրուեցէք [[#Մասնակիցներ|«Մասնակիցներ»]] բաժինին մէջ։
# Ընտրեցէք նիւթ մը [[#Յօդուածներ|ցանկէն]]։ Կրնաք գրել նաեւ ցանկէն դուրս նիւթերու մասին, եթէ անոնք կապ ունին Պասքերու Երկրին հետ։
# Ստեղծեցէք նոր յօդուած կամ ընդարձակեցէք առկայ յօդուած մը։ Օգտակար աղբիւրներ են անգլերէն, ֆրանսերէն եւ սպաներէն Ուիքիփետիաները, ինչպէս նաեւ [https://aunamendi.eusko-ikaskuntza.eus/ «Auñamendi»] պասքեան հանրագիտարանը։
# Խմբագրական ամփոփումին մէջ գրեցէք &lt;code&gt;#WALxEWKE&lt;/code&gt;, որպէսզի ձեր աշխատանքը հաշուուի։
# Աւարտելէ ետք յօդուածը աւելցուցէք [[#Արդիւնքներ|«Արդիւնքներ»]] բաժինին մէջ։

'''Ինչ կը հաշուուի'''
* Նոր յօդուած կամ առկայ յօդուածի զգալի ընդարձակում՝ առնուազն 3000 բայթ նոր բովանդակութիւն։
* Առնուազն երկու վստահելի աղբիւր։
* Մեքենական թարգմանութիւնը կ՚ընդունուի միայն ուշադիր խմբագրումէ ետք։
* Խմբագրութիւնները պէտք է կատարուած ըլլան 1-31 Հոկտեմբեր 2026-ի ընթացքին։

== Մասնակիցներ ==
Աւելցուցէք ձեր անունը ներքեւ՝ &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;# ~~~&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; գրելով։

&lt;!-- Ներքեւ աւելցուցէք ձեր անունը --&gt;
* --[[Մասնակից:ShahenWasHere|ShahenWasHere]] ([[Մասնակցի քննարկում:ShahenWasHere|քննարկում]]) 19:32, 1 Հոկտեմբեր 2026 (UTC)
* --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 08:54, 4 Հոկտեմբեր 2026 (UTC)
* --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 17:13, 5 Հոկտեմբեր 2026 (UTC)
* --[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 19:44, 11 Հոկտեմբեր 2026 (UTC)

== Յօդուածներ ==
Ցանկը պատրաստած է EWKE-ն։ Կարմիր յղումը կը նշանակէ, որ յօդուածը տակաւին չկայ, իսկ կապոյտը՝ որ կայ եւ կարելի է զայն ընդարձակել։ Հայերէն անունները առաջարկներ են։ Նոր յօդուած ստեղծելէ առաջ բացէք պասքերէն (eu) կամ անգլերէն (en) յօդուածը եւ ստուգեցէք անոր լեզուներու ցանկը, որպէսզի կրկնութիւն չըլլայ։

&lt;div style=&quot;margin:1.2em 0; padding:0.8em 1.1em; border-left:4px solid #9C3D36;&quot;&gt;
'''Ուր կը հանդիպին մեր պատմութիւնները'''&lt;br /&gt;
Լեզուի վերակենդանացում, ուղղագրական միասնականացում, դպրոցներ, բանաւոր աւանդութիւն՝ այս նիւթերը մօտ են արեւմտահայերէնի փորձառութեան եւ լաւ սկիզբ մը կրնան ըլլալ.
&lt;div style=&quot;margin-top:0.4em;&quot;&gt;[[Պասքերէն]] · [[Միասնական պասքերէն]] · [[Իքասթոլա]] · [[Քոռիքա]] · [[Պասքերէնի գրաքննութիւն]] · [[Պերցոլարիցա]]&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

=== Աշխարհագրութիւն ===
&lt;div style=&quot;column-width:22em; column-gap:2.5em;&quot;&gt;
# [[Պասքերու Երկիր]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Basque Country (greater region) · [[:eu:Special:Search/Euskal Herria|eu]] · [[:en:Special:Search/Basque Country (greater region)|en]]&lt;/small&gt;
# [[Պասքեր]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Basques · [[:eu:Special:Search/Euskaldun |eu]] · [[:en:Special:Search/Basques|en]]&lt;/small&gt;
# [[Պասքերու Երկիր (ինքնավար համայնք)]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Basque Country (autonomous community) · [[:eu:Special:Search/Euskal Autonomia Erkidegoa|eu]] · [[:en:Special:Search/Basque Country (autonomous community)|en]]&lt;/small&gt;
# [[Ալաւա]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Araba · [[:eu:Special:Search/Araba|eu]] · [[:en:Special:Search/Álava|en]]&lt;/small&gt;
# [[Պիսքայա]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Bizkaia · [[:eu:Special:Search/Bizkaia|eu]] · [[:en:Special:Search/Biscay|en]]&lt;/small&gt;
# [[Կիփուսքոա]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Gipuzkoa · [[:eu:Special:Search/Gipuzkoa|eu]] · [[:en:Special:Search/Gipuzkoa|en]]&lt;/small&gt;
# [[Նաւառա]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Navarre · [[:eu:Special:Search/Nafarroa Garaia|eu]] · [[:en:Special:Search/Navarre|en]]&lt;/small&gt;
# [[Լապուր]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Labourd · [[:eu:Special:Search/Lapurdi|eu]] · [[:en:Special:Search/Labourd|en]]&lt;/small&gt;
# [[Ստորին Նաւառա]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Lower Navarre · [[:eu:Special:Search/Nafarroa Beherea|eu]] · [[:en:Special:Search/Lower Navarre|en]]&lt;/small&gt;
# [[Սուլ]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Soule · [[:eu:Special:Search/Zuberoa|eu]] · [[:en:Special:Search/Soule|en]]&lt;/small&gt;
# [[Թրեւինյոյի անքլաւ]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Treviño enclave · [[:eu:Special:Search/Trebiñu|eu]] · [[:en:Special:Search/Treviño enclave|en]]&lt;/small&gt;
# [[Պիլպաօ]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Bilbo · [[:eu:Special:Search/Bilbo|eu]] · [[:en:Special:Search/Bilbao|en]]&lt;/small&gt;
# [[Վիթորիա-Կասթէյս]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Gasteiz · [[:eu:Special:Search/Vitoria-Gasteiz|eu]] · [[:en:Special:Search/Vitoria-Gasteiz|en]]&lt;/small&gt;
# [[Փամփլոնա]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Iruñea · [[:eu:Special:Search/Iruñea|eu]] · [[:en:Special:Search/Pamplona|en]]&lt;/small&gt;
# [[Սան Սեպասթիան]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Donostia · [[:eu:Special:Search/Donostia|eu]] · [[:en:Special:Search/San Sebastián|en]]&lt;/small&gt;
# [[Պայոն]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Baiona · [[:eu:Special:Search/Baiona|eu]] · [[:en:Special:Search/Bayonne|en]]&lt;/small&gt;
# [[Երեք թագաւորներու սեղան]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Hiru Erregeen Mahaia · [[:eu:Special:Search/Hiru Erregeen Mahaia|eu]] · [[:en:Special:Search/Mesa de los Tres Reyes|en]]&lt;/small&gt;
# [[Կորպէյա]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Gorbeia · [[:eu:Special:Search/Gorbeia|eu]] · [[:en:Special:Search/Gorbea|en]]&lt;/small&gt;
# [[Այսքոռի]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Aizkorri · [[:eu:Special:Search/Aizkorri|eu]] · [[:en:Special:Search/Aizkorri|en]]&lt;/small&gt;
# [[Անպոթօ]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Anboto · [[:eu:Special:Search/Anboto|eu]] · [[:en:Special:Search/Anboto|en]]&lt;/small&gt;
# [[Սումայայի եւ Տեպայի ֆլիշ]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Zumaia and Deba flysch · [[:eu:Special:Search/flysch Zumaia Deba|eu]]&lt;/small&gt;
# [[Ուրտայպայի գետաբերան]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Urdaibai estuary · [[:eu:Special:Search/Urdaibai|eu]] · [[:en:Special:Search/Urdaibai|en]]&lt;/small&gt;
# [[Պարտենաս Ռէալես]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Bardenas Reales · [[:eu:Special:Search/Bardeak|eu]] · [[:en:Special:Search/Bardenas Reales|en]]&lt;/small&gt;
# [[Կերնիքա]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Gernika · [[:eu:Special:Search/Gernika-Lumo|eu]] · [[:en:Special:Search/Guernica|en]]&lt;/small&gt;
# [[Սէն-Ժան-Փիէ-տը-Փոր]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Donibane Garazi · [[:eu:Special:Search/Donibane Garazi|eu]] · [[:en:Special:Search/Saint-Jean-Pied-de-Port|en]]&lt;/small&gt;
# [[Թուտելա]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Tudela · [[:eu:Special:Search/Tutera|eu]] · [[:en:Special:Search/Tudela, Navarre|en]]&lt;/small&gt;
# [[Պիառից]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Biarritz · [[:eu:Special:Search/Biarritz|eu]] · [[:en:Special:Search/Biarritz|en]]&lt;/small&gt;
# [[Էյպար]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Eibar · [[:eu:Special:Search/Eibar|eu]] · [[:en:Special:Search/Eibar|en]]&lt;/small&gt;
# [[Պարաքալտօ]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Barakaldo · [[:eu:Special:Search/Barakaldo|eu]] · [[:en:Special:Search/Barakaldo|en]]&lt;/small&gt;
# [[Կասթելուկաչէ]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Gaztelugatxe · [[:eu:Special:Search/Gaztelugatxe|eu]] · [[:en:Special:Search/Gaztelugatxe|en]]&lt;/small&gt;
# [[Էսթելյա-Լիսառա]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Estella-Lizarra · [[:eu:Special:Search/Lizarra|eu]] · [[:en:Special:Search/Estella-Lizarra|en]]&lt;/small&gt;
&lt;/div&gt;

=== Լեզու ===
&lt;div style=&quot;column-width:22em; column-gap:2.5em;&quot;&gt;
# [[Պասքերէն]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Basque language · [[:eu:Special:Search/Euskara|eu]] · [[:en:Special:Search/Basque language|en]]&lt;/small&gt;
# [[Միասնական պասքերէն]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Standard Basque · [[:eu:Special:Search/Euskara batua|eu]] · [[:en:Special:Search/Standard Basque|en]]&lt;/small&gt;
# [[Պասքերէնի բարբառներ]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Basque dialects · [[:eu:Special:Search/Euskalkiak|eu]] · [[:en:Special:Search/Basque dialects|en]]&lt;/small&gt;
# [[Էուսքալցայնտիա]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Euskaltzaindia · [[:eu:Special:Search/Euskaltzaindia|eu]] · [[:en:Special:Search/Euskaltzaindia|en]]&lt;/small&gt;
# [[Պասքերու ծագում]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Origin of the Basques · [[:eu:Special:Search/Euskaldunen jatorria|eu]] · [[:en:Special:Search/Origin of the Basques|en]]&lt;/small&gt;
# [[Պասքերէնի պատմութիւն]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;History of the Basque language · [[:eu:Special:Search/Euskararen historia|eu]] · [[:en:Special:Search/History of the Basque language|en]]&lt;/small&gt;
# [[Պերցոլարիցա]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Bertsolaritza · [[:eu:Special:Search/Bertsolaritza|eu]] · [[:en:Special:Search/Bertsolaritza|en]]&lt;/small&gt;
# [[Քոռիքա]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Korrika · [[:eu:Special:Search/Korrika|eu]] · [[:en:Special:Search/Korrika|en]]&lt;/small&gt;
# [[Իքասթոլա]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Ikastola · [[:eu:Special:Search/Ikastola|eu]] · [[:en:Special:Search/Ikastola|en]]&lt;/small&gt;
# [[Պասքերէնի գրաքննութիւն]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Censorship of the Basque language · [[:eu:Special:Search/Euskararen zentsura|eu]] · [[:en:Special:Search/Censorship of the Basque language|en]]&lt;/small&gt;
&lt;/div&gt;

=== Պատմութիւն ===
&lt;div style=&quot;column-width:22em; column-gap:2.5em;&quot;&gt;
# [[Պասքերու Երկրի պատմութիւն]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;History of the Basque Country · [[:eu:Special:Search/Euskal Herriko historia|eu]] · [[:en:Special:Search/History of the Basque Country|en]]&lt;/small&gt;
# [[Պասքերու Երկրի նախապատմութիւն]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Basque prehistory · [[:eu:Special:Search/Euskal Herriko historiaurrea|eu]] · [[:en:Special:Search/Basque prehistory|en]]&lt;/small&gt;
# [[Պասքերու Երկիրը հռոմէական շրջանին]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Basque Country in Roman times · [[:eu:Special:Search/Euskal Herria erromatarren garaian|eu]] · [[:en:Special:Search/Basque Country in Roman times|en]]&lt;/small&gt;
# [[Պասքերու Երկրի իսլամական գրաւում]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Muslim occupation of the Basque Country · [[:eu:Special:Search/musulmanak Euskal Herrian|eu]] · [[:en:Special:Search/Muslim occupation of the Basque Country|en]]&lt;/small&gt;
# [[Նաւառայի թագաւորութիւն]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Kingdom of Navarre · [[:eu:Special:Search/Nafarroako Erresuma|eu]] · [[:en:Special:Search/Kingdom of Navarre|en]]&lt;/small&gt;
# [[Ռոնսըվոյի ճակատամարտ]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Battle of Roncevaux Pass · [[:eu:Special:Search/Orreagako gudua|eu]] · [[:en:Special:Search/Battle of Roncevaux Pass|en]]&lt;/small&gt;
# [[Խմբաւորումներու պատերազմ]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;War of the Bands · [[:eu:Special:Search/Banderizoen gerrak|eu]] · [[:en:Special:Search/War of the Bands|en]]&lt;/small&gt;
# [[Իպերական Նաւառայի սպանական գրաւում]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Spanish conquest of Iberian Navarre · [[:eu:Special:Search/Nafarroaren konkista|eu]] · [[:en:Special:Search/Spanish conquest of Iberian Navarre|en]]&lt;/small&gt;
# [[Նաւառայի կախարդներու դատավարութիւններ (1525-1526)]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Navarre witch trials (1525-26) · [[:eu:Special:Search/Nafarroako sorgin prozesuak|eu]] · [[:en:Special:Search/Navarre witch trials|en]]&lt;/small&gt;
# [[Հին վարչակարգի տագնապը Պասքերու Երկրին մէջ]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Crisis of the Ancient Regime in the Basque Country · [[:eu:Special:Search/Antzinako Erregimenaren krisia Euskal Herrian|eu]] · [[:en:Special:Search/Crisis of the Ancien Régime in the Basque Country|en]]&lt;/small&gt;
# [[Նափոլէոնեան պատերազմները Պասքերու Երկրին մէջ]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Napoleonic Wars in the Basque Country · [[:eu:Special:Search/Napoleonen gerrak Euskal Herrian|eu]] · [[:en:Special:Search/Napoleonic Wars in the Basque Country|en]]&lt;/small&gt;
# [[Պասքեան ինքնավարութեան վերացումը Սպանիոյ մէջ]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;End of Basque home rule in Spain · [[:eu:Special:Search/Foruen abolizioa|eu]] · [[:en:Special:Search/End of Basque home rule in Spain|en]]&lt;/small&gt;
# [[Քարլիստական պատերազմներ]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Carlist Wars · [[:eu:Special:Search/Karlistaldiak|eu]] · [[:en:Special:Search/Carlist Wars|en]]&lt;/small&gt;
# [[Պասքերու Երկրի արդիւնաբերականացում]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Industrialization of the Basque Country · [[:eu:Special:Search/Euskal Herriko industrializazioa|eu]] · [[:en:Special:Search/Industrialization of the Basque Country|en]]&lt;/small&gt;
# [[Պասքեան ազգայնականութիւն]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Basque nationalism · [[:eu:Special:Search/Euskal abertzaletasuna|eu]] · [[:en:Special:Search/Basque nationalism|en]]&lt;/small&gt;
# [[Առաջին համաշխարհային պատերազմը Պասքերու Երկրին մէջ]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;First World War in the Basque Country · [[:eu:Special:Search/Lehen Mundu Gerra Euskal Herrian|eu]] · [[:en:Special:Search/First World War in the Basque Country|en]]&lt;/small&gt;
# [[Սպանական քաղաքացիական պատերազմը Պասքերու Երկրին մէջ]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Spanish Civil War in the Basque Country · [[:eu:Special:Search/Espainiako Gerra Zibila Euskal Herrian|eu]] · [[:en:Special:Search/Spanish Civil War in the Basque Country|en]]&lt;/small&gt;
# [[Երկրորդ համաշխարհային պատերազմը Պասքերու Երկրին մէջ]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;World War II in the Basque Country · [[:eu:Special:Search/Bigarren Mundu Gerra Euskal Herrian|eu]] · [[:en:Special:Search/World War II in the Basque Country|en]]&lt;/small&gt;
# [[Էուսքատի Թա Ասքաթասունա]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Euskadi Ta Askatasuna · [[:eu:Special:Search/Euskadi Ta Askatasuna|eu]] · [[:en:Special:Search/ETA (separatist group)|en]]&lt;/small&gt;
# [[Պասքեան հակամարտութիւն]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Basque conflict · [[:eu:Special:Search/Euskal gatazka|eu]] · [[:en:Special:Search/Basque conflict|en]]&lt;/small&gt;
&lt;/div&gt;

=== Քաղաքականութիւն ===
&lt;div style=&quot;column-width:22em; column-gap:2.5em;&quot;&gt;
# [[Պասքեան խորհրդարան]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Basque Parliament · [[:eu:Special:Search/Eusko Legebiltzarra|eu]] · [[:en:Special:Search/Basque Parliament|en]]&lt;/small&gt;
# [[Նաւառայի խորհրդարան]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Parliament of Navarre · [[:eu:Special:Search/Nafarroako Parlamentua|eu]] · [[:en:Special:Search/Parliament of Navarre|en]]&lt;/small&gt;
# [[Պասքերու Երկրի քաղաքային համայնք]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Euskal Hirigune Elkargoa · [[:eu:Special:Search/Euskal Hirigune Elkargoa|eu]] · [[:en:Special:Search/Communauté d'agglomération du Pays Basque|en]]&lt;/small&gt;
# [[Ալաւայի ընդհանուր ժողով]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;General Assembly of Araba · [[:eu:Special:Search/Arabako Batzar Nagusiak|eu]] · [[:en:Special:Search/General Assembly of Álava|en]]&lt;/small&gt;
# [[Պիսքայայի ընդհանուր ժողով]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;General Assembly of Bizkaia · [[:eu:Special:Search/Bizkaiko Batzar Nagusiak|eu]] · [[:en:Special:Search/General Assembly of Biscay|en]]&lt;/small&gt;
# [[Կիփուսքոայի ընդհանուր ժողով]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;General Assembly of Gipuzkoa · [[:eu:Special:Search/Gipuzkoako Batzar Nagusiak|eu]] · [[:en:Special:Search/General Assembly of Gipuzkoa|en]]&lt;/small&gt;
# [[Պասքերու Երկրի ինքնավարութեան կանոնադրութիւն (1979)]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Statute of Autonomy of the Basque Country of 1979 · [[:eu:Special:Search/Gernikako Estatutua|eu]] · [[:en:Special:Search/Statute of Autonomy of the Basque Country|en]]&lt;/small&gt;
# [[Ախուրիա Էնէայի դաշինք]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Ajuria Enea Pact · [[:eu:Special:Search/Ajuria Eneako Ituna|eu]] · [[:en:Special:Search/Ajuria Enea Pact|en]]&lt;/small&gt;
# [[Լիսառա-Կարասիի համաձայնագիր]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Lizarra-Garazi Agreements · [[:eu:Special:Search/Lizarra-Garaziko Akordioa|eu]] · [[:en:Special:Search/Lizarra-Garazi Agreement|en]]&lt;/small&gt;
# [[Պասքեան ազգային ազատագրական շարժման բանտարկեալներ]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Basque National Liberation Movement prisoners · [[:eu:Special:Search/euskal preso politikoak|eu]] · [[:en:Special:Search/Basque National Liberation Movement prisoners|en]]&lt;/small&gt;
# [[Պասքեան հակամարտութեան զոհեր]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Victims of the Basque conflict · [[:eu:Special:Search/Euskal gatazkaren biktimak|eu]] · [[:en:Special:Search/Victims of the Basque conflict|en]]&lt;/small&gt;
# [[Պասքեան ազգայնական կուսակցութիւն]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Basque Nationalist Party · [[:eu:Special:Search/Euzko Alderdi Jeltzalea|eu]] · [[:en:Special:Search/Basque Nationalist Party|en]]&lt;/small&gt;
# [[Ապերցալէ ձախ]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Abertzale Left · [[:eu:Special:Search/Ezker abertzalea|eu]] · [[:en:Special:Search/Abertzale left|en]]&lt;/small&gt;
# [[Էուսքալ Հեռիա Պիլտու]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Euskal Herria Bildu · [[:eu:Special:Search/Euskal Herria Bildu|eu]] · [[:en:Special:Search/EH Bildu|en]]&lt;/small&gt;
# [[Պասքերու Երկրի ընկերվարական կուսակցութիւն]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Socialist Party of the Basque Country-Basque Country Left · [[:eu:Special:Search/Euskadiko Alderdi Sozialista|eu]] · [[:en:Special:Search/Socialist Party of the Basque Country|en]]&lt;/small&gt;
&lt;/div&gt;

=== Գրականութիւն ===
&lt;div style=&quot;column-width:22em; column-gap:2.5em;&quot;&gt;
# [[Պասքերէնի առաջին պտուղներ]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Linguae vasconum primitiae · [[:eu:Special:Search/Linguae Vasconum Primitiae|eu]] · [[:en:Special:Search/Linguae Vasconum Primitiae|en]]&lt;/small&gt;
# [[Կերօ (գիրք)]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Gero (book) · [[:eu:Special:Search/Gero Axular|eu]] · [[:en:Special:Search/Gero (book)|en]]&lt;/small&gt;
# [[Ամայա կամ պասքերը Ը. դարուն]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Amaya o los vascos en el siglo VIII · [[:eu:Special:Search/Amaya o los vascos en el siglo VIII|eu]] · [[:en:Special:Search/Amaya o los vascos en el siglo VIII|en]]&lt;/small&gt;
# [[Փերու Ապարքա]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Peru Abarka · [[:eu:Special:Search/Peru Abarka|eu]] · [[:en:Special:Search/Peru Abarka|en]]&lt;/small&gt;
# [[Ծաղկային խաղեր]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Floral Games · [[:eu:Special:Search/Lore Jokoak|eu]] · [[:en:Special:Search/Floral Games|en]]&lt;/small&gt;
# [[Կարոա (վէպ)]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Garoa · [[:eu:Special:Search/Garoa eleberria|eu]]&lt;/small&gt;
# [[Հառի էթա հեռի]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Harri eta Herri · [[:eu:Special:Search/Harri eta herri|eu]]&lt;/small&gt;
# [[Լեթուրիայի գաղտնի օրագիր]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Leturiaren egunkari ezkutua · [[:eu:Special:Search/Leturiaren egunkari ezkutua|eu]]&lt;/small&gt;
# [[Օպապաքոաք]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Obabakoak · [[:eu:Special:Search/Obabakoak|eu]] · [[:en:Special:Search/Obabakoak|en]]&lt;/small&gt;
# [[Սերկաթիք փանփոշ]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Zergatik panpox · [[:eu:Special:Search/Zergatik panpox|eu]]&lt;/small&gt;
# [[Սիսիֆօ մայթէ մինես]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Sisifo maite minez · [[:eu:Special:Search/Sisifo maite minez|eu]]&lt;/small&gt;
# [[Թրամուէյ դէպի ՍՓ]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;SPrako tranbia · [[:eu:Special:Search/SPrako tranbia|eu]]&lt;/small&gt;
# [[Թուիսթ (վէպ)]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Twist (Cano novel) · [[:eu:Special:Search/Twist Harkaitz Cano|eu]] · [[:en:Special:Search/Twist (Cano novel)|en]]&lt;/small&gt;
# [[Մաւրեր ենք մշուշին մէջ]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Moroak gara behelaino artean · [[:eu:Special:Search/Moroak gara behelaino artean|eu]]&lt;/small&gt;
# [[Մինյան]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Miñan · [[:eu:Special:Search/Miñan|eu]]&lt;/small&gt;
&lt;/div&gt;

=== Լրատուամիջոցներ ===
&lt;div style=&quot;column-width:22em; column-gap:2.5em;&quot;&gt;
# [[Արկիա (շաբաթաթերթ)]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Argia (magazine) · [[:eu:Special:Search/Argia aldizkaria|eu]] · [[:en:Special:Search/Argia (magazine)|en]]&lt;/small&gt;
# [[Պեռիա (օրաթերթ)]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Berria · [[:eu:Special:Search/Berria egunkaria|eu]] · [[:en:Special:Search/Berria|en]]&lt;/small&gt;
# [[Էուսքալ Իռաթի Թելեպիսթա]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;EiTB · [[:eu:Special:Search/Euskal Irrati Telebista|eu]] · [[:en:Special:Search/EITB|en]]&lt;/small&gt;
# [[Խաքին (հանդէս)]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Jakin (magazine) · [[:eu:Special:Search/Jakin aldizkaria|eu]] · [[:en:Special:Search/Jakin (magazine)|en]]&lt;/small&gt;
# [[Շիպերոքօ Պոցա]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Xiberoko Botza · [[:eu:Special:Search/Xiberoko Botza|eu]]&lt;/small&gt;
&lt;/div&gt;

=== Անձեր ===
♀ նշանը ցոյց կու տայ կիներու կենսագրութիւնները։
&lt;div style=&quot;column-width:22em; column-gap:2.5em;&quot;&gt;
# [[Էնեքօ Արիսթա]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Eneko Arista · [[:eu:Special:Search/Eneko Aritza|eu]] · [[:en:Special:Search/Íñigo Arista|en]]&lt;/small&gt;
# [[Ֆրանչիսքոս Քսաւերիոս]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Francis Xavier · [[:eu:Special:Search/Frantzisko Xabierkoa|eu]] · [[:en:Special:Search/Francis Xavier|en]]&lt;/small&gt;
# [[Իգնատիոս Լոյոլացի]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Ignatius of Loyola · [[:eu:Special:Search/Ignazio Loiolakoa|eu]] · [[:en:Special:Search/Ignatius of Loyola|en]]&lt;/small&gt;
# [[Խուան Սեպասթիան Էլքանօ]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Juan Sebastian Elkano · [[:eu:Special:Search/Juan Sebastian Elkano|eu]] · [[:en:Special:Search/Juan Sebastián Elcano|en]]&lt;/small&gt;
# [[Ժան տ՚Ալպրէ]] ♀ &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Jeanne d'Albret · [[:eu:Special:Search/Joana Albretekoa|eu]] · [[:en:Special:Search/Jeanne d'Albret|en]]&lt;/small&gt;
# [[Լոփէ տէ Ակիռէ]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Lope de Aguirre · [[:eu:Special:Search/Lope Agirre|eu]] · [[:en:Special:Search/Lope de Aguirre|en]]&lt;/small&gt;
# [[Մանուէլ Լառամենտի]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Manuel Larramendi · [[:eu:Special:Search/Manuel Larramendi|eu]] · [[:en:Special:Search/Manuel Larramendi|en]]&lt;/small&gt;
# [[Էսթեպան Կարիպայ]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Esteban Garibai · [[:eu:Special:Search/Esteban Garibai|eu]] · [[:en:Special:Search/Esteban de Garibay|en]]&lt;/small&gt;
# [[Միկէլ տէ Ունամունօ]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Miguel de Unamuno · [[:eu:Special:Search/Miguel de Unamuno|eu]] · [[:en:Special:Search/Miguel de Unamuno|en]]&lt;/small&gt;
# [[Փետրօ Առուփէ]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Pedro Arrupe · [[:eu:Special:Search/Pedro Arrupe|eu]] · [[:en:Special:Search/Pedro Arrupe|en]]&lt;/small&gt;
# [[Ֆրանսուա Քապառիւս]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;François Cabarrus · [[:eu:Special:Search/François Cabarrus|eu]] · [[:en:Special:Search/François Cabarrus|en]]&lt;/small&gt;
# [[Քասիլտա Իթուռիսար]] ♀ &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Casilda Iturrizar · [[:eu:Special:Search/Casilda Iturrizar|eu]] · [[:en:Special:Search/Casilda Iturrizar|en]]&lt;/small&gt;
# [[Սապինօ Արանա]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Sabino Arana · [[:eu:Special:Search/Sabino Arana|eu]] · [[:en:Special:Search/Sabino Arana|en]]&lt;/small&gt;
# [[Տոլորէս Իպառուրի]] ♀ &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Dolores Ibárruri · [[:eu:Special:Search/Dolores Ibarruri|eu]] · [[:en:Special:Search/Dolores Ibárruri|en]]&lt;/small&gt;
# [[Չիլյարտեկի]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Txillardegi · [[:eu:Special:Search/Txillardegi|eu]] · [[:en:Special:Search/Txillardegi|en]]&lt;/small&gt;
# [[Իցիար Իթունյօ]] ♀ &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Itziar Ituño · [[:eu:Special:Search/Itziar Ituño|eu]] · [[:en:Special:Search/Itziar Ituño|en]]&lt;/small&gt;
# [[Մայալեն Լուխանպիօ]] ♀ &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Maialen Lujanbio · [[:eu:Special:Search/Maialen Lujanbio|eu]] · [[:en:Special:Search/Maialen Lujanbio|en]]&lt;/small&gt;
# [[Փետրօ Միկէլ Էչենիքէ]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Pedro Miguel Etxenike · [[:eu:Special:Search/Pedro Migel Etxenike|eu]] · [[:en:Special:Search/Pedro Miguel Echenique|en]]&lt;/small&gt;
# [[Էտուրնէ Փասապան]] ♀ &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Edurne Pasaban · [[:eu:Special:Search/Edurne Pasaban|eu]] · [[:en:Special:Search/Edurne Pasaban|en]]&lt;/small&gt;
# [[Միկէլ Ինտուրայն]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Miguel Indurain · [[:eu:Special:Search/Miguel Indurain|eu]] · [[:en:Special:Search/Miguel Induráin|en]]&lt;/small&gt;
# [[Մորիս Ռաւէլ]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Maurice Ravel · [[:eu:Special:Search/Maurice Ravel|eu]] · [[:en:Special:Search/Maurice Ravel|en]]&lt;/small&gt;
# [[Միքել Լապոա]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Mikel Laboa · [[:eu:Special:Search/Mikel Laboa|eu]] · [[:en:Special:Search/Mikel Laboa|en]]&lt;/small&gt;
# [[Իսարօ Անտրէս]] ♀ &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Izaro Andrés · [[:eu:Special:Search/Izaro Andres|eu]] · [[:en:Special:Search/Izaro Andrés|en]]&lt;/small&gt;
&lt;/div&gt;

=== Խոհանոց ===
&lt;div style=&quot;column-width:22em; column-gap:2.5em;&quot;&gt;
# [[Փինչօ]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Pincho · [[:eu:Special:Search/Pintxo|eu]] · [[:en:Special:Search/Pincho|en]]&lt;/small&gt;
# [[Պասքեան խնձորագինի]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Basque cider · [[:eu:Special:Search/Sagardo|eu]] · [[:en:Special:Search/Basque cider|en]]&lt;/small&gt;
# [[Չաքոլի]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Txakoli · [[:eu:Special:Search/Txakolin|eu]] · [[:en:Special:Search/Txakoli|en]]&lt;/small&gt;
# [[Սակարտոթեկի]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Sagardotegi · [[:eu:Special:Search/Sagardotegi|eu]] · [[:en:Special:Search/Sagardotegi|en]]&lt;/small&gt;
# [[Փաչարան]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Patxaran · [[:eu:Special:Search/Patxaran|eu]] · [[:en:Special:Search/Pacharán|en]]&lt;/small&gt;
# [[Իտիասապալ պանիր]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Idiazabal cheese · [[:eu:Special:Search/Idiazabal gazta|eu]] · [[:en:Special:Search/Idiazabal cheese|en]]&lt;/small&gt;
# [[Ռոնքալ պանիր]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Roncal cheese · [[:eu:Special:Search/Erronkari gazta|eu]] · [[:en:Special:Search/Roncal cheese|en]]&lt;/small&gt;
# [[Քալիմոչօ]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Kalimotxo · [[:eu:Special:Search/Kalimotxo|eu]] · [[:en:Special:Search/Kalimotxo|en]]&lt;/small&gt;
# [[Քոքոչա]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Kokotxas · [[:eu:Special:Search/Kokotxa|eu]] · [[:en:Special:Search/Kokotxas|en]]&lt;/small&gt;
# [[Չոքօ]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Txoko · [[:eu:Special:Search/Txoko|eu]] · [[:en:Special:Search/Txoko|en]]&lt;/small&gt;
&lt;/div&gt;

=== Արուեստ եւ յուշարձաններ ===
&lt;div style=&quot;column-width:22em; column-gap:2.5em;&quot;&gt;
# [[Սանթիմամինյէ]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Santimamiñe · [[:eu:Special:Search/Santimamiñe|eu]] · [[:en:Special:Search/Santimamiñe|en]]&lt;/small&gt;
# [[Սորկինեչէ]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Sorginetxe · [[:eu:Special:Search/Sorginetxe|eu]] · [[:en:Special:Search/Sorginetxe|en]]&lt;/small&gt;
# [[Թուտելայի մզկիթ]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Mosque of Tudela · [[:eu:Special:Search/Tuterako meskita|eu]]&lt;/small&gt;
# [[Էունաթէի Սուրբ Մարիամ եկեղեցի]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Church of Saint Mary of Eunate · [[:eu:Special:Search/Eunateko Andre Maria|eu]] · [[:en:Special:Search/Church of Saint Mary of Eunate|en]]&lt;/small&gt;
# [[Լէյրէի վանք]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Monastery of Leyre · [[:eu:Special:Search/Leireko monasterioa|eu]] · [[:en:Special:Search/Monastery of Leyre|en]]&lt;/small&gt;
# [[Փամփլոնայի մայր տաճար]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Cathedral of Pamplona · [[:eu:Special:Search/Iruñeko katedrala|eu]] · [[:en:Special:Search/Pamplona Cathedral|en]]&lt;/small&gt;
# [[Արանցասուի սրբավայր]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Sanctuary of Arantzazu · [[:eu:Special:Search/Arantzazuko santutegia|eu]] · [[:en:Special:Search/Sanctuary of Arantzazu|en]]&lt;/small&gt;
# [[Հովին սանտրը]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;The Comb of the Wind · [[:eu:Special:Search/Haizearen orrazia|eu]] · [[:en:Special:Search/Comb of the Wind|en]]&lt;/small&gt;
&lt;/div&gt;

=== Երաժշտութիւն ===
&lt;div style=&quot;column-width:22em; column-gap:2.5em;&quot;&gt;
# [[Պասքեան արմատական ռոք]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Basque Radical Rock · [[:eu:Special:Search/Euskal Rock Erradikala|eu]] · [[:en:Special:Search/Basque Radical Rock|en]]&lt;/small&gt;
# [[Կերնիքաքօ Արպոլա]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Gernikako Arbola (anthem) · [[:eu:Special:Search/Gernikako Arbola (abestia)|eu]] · [[:en:Special:Search/Gernikako Arbola|en]]&lt;/small&gt;
# [[Չալափարթա]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Txalaparta · [[:eu:Special:Search/Txalaparta|eu]] · [[:en:Special:Search/Txalaparta|en]]&lt;/small&gt;
# [[Ալպոքա]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Alboka · [[:eu:Special:Search/Alboka|eu]] · [[:en:Special:Search/Alboka|en]]&lt;/small&gt;
# [[Չիսթու]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Txistu · [[:eu:Special:Search/Txistu|eu]] · [[:en:Special:Search/Txistu|en]]&lt;/small&gt;
# [[Պասքեան երաժշտութիւն]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Basque music · [[:eu:Special:Search/Euskal musika|eu]] · [[:en:Special:Search/Basque music|en]]&lt;/small&gt;
# [[Փասթորալա (Սուլի թատրոն)]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Pastoral (theatre of Soule) · [[:eu:Special:Search/Pastorala|eu]] · [[:en:Special:Search/Pastoral (theatre of Soule)|en]]&lt;/small&gt;
# [[Մասքարատա (Սուլի բարեկենդան)]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Maskarada (carnival of Soule) · [[:eu:Special:Search/Maskarada|eu]] · [[:en:Special:Search/Maskarada (carnival of Soule)|en]]&lt;/small&gt;
&lt;/div&gt;

=== Դիցաբանութիւն ===
&lt;div style=&quot;column-width:22em; column-gap:2.5em;&quot;&gt;
# [[Պասքեան դիցաբանութիւն]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Basque mythology · [[:eu:Special:Search/Euskal mitologia|eu]] · [[:en:Special:Search/Basque mythology|en]]&lt;/small&gt;
# [[Մարի (դիցուհի)]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Mari (goddess) · [[:eu:Special:Search/Mari (mitologia)|eu]] · [[:en:Special:Search/Mari (goddess)|en]]&lt;/small&gt;
# [[Պասախաուն]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Basajaun · [[:eu:Special:Search/Basajaun|eu]] · [[:en:Special:Search/Basajaun|en]]&lt;/small&gt;
# [[Պասքերու Երկրի բարեկենդաններ]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Carnivals in the Basque Country · [[:eu:Special:Search/Euskal Herriko inauteriak|eu]] · [[:en:Special:Search/Carnivals in the Basque Country|en]]&lt;/small&gt;
# [[Օլենցերօ]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Olentzero · [[:eu:Special:Search/Olentzero|eu]] · [[:en:Special:Search/Olentzero|en]]&lt;/small&gt;
# [[Սորկին (դիցաբանութիւն)]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Sorginak · [[:eu:Special:Search/Sorgin|eu]] · [[:en:Special:Search/Sorginak|en]]&lt;/small&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;clear:both; margin:2em 0 0.5em; padding:0.8em 1.1em; border-left:4px solid #9C3D36;&quot;&gt;
'''Միւս կողմը.''' Միաժամանակ պասք խմբագիրները Պասքերէն Ուիքիփետիայի մէջ կը գրեն արեւմտահայերէնի, արեւմտահայ պատմութեան, սփիւռքի եւ նշանաւոր արեւմտահայ կիներու մասին։ Անոնց ցանկին ու արդիւնքներուն կրնաք հետեւիլ [[:eu:Atari:Hezkuntza/Lehiaketak/Armenia|անոնց մրցոյթի էջին]] վրայ։
&lt;/div&gt;

== Արդիւնքներ ==
Աւարտած յօդուածները աւելցուցէք ներքեւ՝ &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;# [[Յօդուածին անունը]] ~~~&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; ձեւով։ Բոլոր խմբագրութիւններուն կարելի է հետեւիլ նաեւ &lt;code&gt;#WALxEWKE&lt;/code&gt; պիտակով՝ [https://hashtags.wmcloud.org/?query=WALxEWKE&amp;startdate=2026-10-01&amp;enddate=2026-10-31 Hashtags գործիքին] միջոցով։

&lt;!-- Ներքեւ աւելցուցէք ձեր յօդուածները --&gt;

# [[Պասքերէն]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 09:50, 4 Հոկտեմբեր 2026 (UTC)
# [[Նաւառայի խորհրդարան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:03, 4 Հոկտեմբեր 2026 (UTC)
# [[Լէյրէի վանք]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:19, 4 Հոկտեմբեր 2026 (UTC)
# [[Պասքերու Երկիր]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:52, 4 Հոկտեմբեր 2026 (UTC)
# [[Պասքեան դիցաբանութիւն]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 12:09, 4 Հոկտեմբեր 2026 (UTC)
# [[Ալաւա]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 15:00, 4 Հոկտեմբեր 2026 (UTC)
# [[Մարի (դիցուհի)]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 21:21, 8 Հոկտեմբեր 2026 (UTC)
# [[Փամփլոնայի մայր տաճար]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:43, 11 Հոկտեմբեր 2026 (UTC)
# [[Հովին սանտրը]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 11:14, 11 Հոկտեմբեր 2026 (UTC)
# [[Թուտելայի մզկիթ]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 11:28, 11 Հոկտեմբեր 2026 (UTC)
# [[Չիսթու]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 11:36, 11 Հոկտեմբեր 2026 (UTC)
# [[Նաւառա]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 09:20, 16 Հոկտեմբեր 2026 (UTC)
# [[Պասախաուն]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 09:28, 16 Հոկտեմբեր 2026 (UTC)
# [[Պասքերու Երկրի բարեկենդաններ]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 09:35, 16 Հոկտեմբեր 2026 (UTC)
# [[Օլենցերօ]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 09:50, 16 Հոկտեմբեր 2026 (UTC)
# [[Սորկին (դիցաբանութիւն)]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 09:57, 16 Հոկտեմբեր 2026 (UTC)
# [[Լապուր]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:09, 16 Հոկտեմբեր 2026 (UTC)
# [[Ֆրանչիսքոս Քսաւերիոս]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 11:52, 18 Հոկտեմբեր 2026 (UTC)
# [[Խուան Սեպասթիան Էլքանօ]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 12:03, 18 Հոկտեմբեր 2026 (UTC)
# [[Ժան տ՚Ալպրէ]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 12:10, 18 Հոկտեմբեր 2026 (UTC)
# [[Էնեքօ Արիսթա]] --[[Մասնակից:ShahenWasHere|ShahenWasHere]] ([[Մասնակցի քննարկում:ShahenWasHere|քննարկում]]) 14:38, 8 Հոկտեմբեր 2026 (UTC)
# [[Էտուրնէ Փասապան]] --[[Մասնակից:ShahenWasHere|ShahenWasHere]] ([[Մասնակցի քննարկում:ShahenWasHere|քննարկում]]) 14:45, 8 Հոկտեմբեր 2026 (UTC)
# [[Պասքեր]] --[[Մասնակից:ShahenWasHere|ShahenWasHere]] ([[Մասնակցի քննարկում:ShahenWasHere|քննարկում]]) 15:11, 8 Հոկտեմբեր 2026 (UTC)
# [[Պասքերու Երկիր (ինքնավար համայնք)]] --[[Մասնակից:ShahenWasHere|ShahenWasHere]] ([[Մասնակցի քննարկում:ShahenWasHere|քննարկում]]) 15:33, 8 Հոկտեմբեր 2026 (UTC)
# [[Պիսքայ]] --[[Մասնակից:ShahenWasHere|ShahenWasHere]] ([[Մասնակցի քննարկում:ShahenWasHere|քննարկում]]) 12:48, 9 Հոկտեմբեր 2026 (UTC)
# [[Սան Սեպասթիան]], --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 12:54, 14 Հոկտեմբեր 2026 (UTC)
# [[Կիփուսքոա]], --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 16:50, 14 Հոկտեմբեր 2026 (UTC)
# [[Թուտելա]], --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 10:20, 16 Հոկտեմբեր 2026 (UTC)
# [[Արանցասուի սրբավայր]]--[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 21:41, 14 Հոկտեմբեր 2026 (UTC)
# [[Սանթիմամինյէ]]--[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 21:07, 15 Հոկտեմբեր 2026 (UTC)
# [[Էունաթէի Սուրբ Մարիամ եկեղեցի]]--[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 21:02, 16 Հոկտեմբեր 2026 (UTC)

[[Ստորոգութիւն:Խմբագրաթոններ]]</text>
      <sha1>c1l3sobhhl0is71f03euadcew2vyfva</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>256109</id>
      <parentid>256100</parentid>
      <timestamp>2026-10-19T10:19:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Azniv Stepanian</username>
        <id>8</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Արդիւնքներ */</comment>
      <origin>256109</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="44476" sha1="71ruiw17r257t9r2taunbxwri3wg5ms" xml:space="preserve">&lt;div style=&quot;margin:0 0 1.5em; padding:1.3em 1em 1.2em; text-align:center; border-top:5px solid #9C3D36; border-bottom:1px solid #9C3D36;&quot;&gt;
[[File:Flag of the Basque Country.svg|64px|border|link=|alt=]]
&lt;div style=&quot;margin-top:0.6em; font-size:0.8em; letter-spacing:0.18em; opacity:0.7;&quot;&gt;WAL × EWKE · ԽՄԲԱԳՐԱԹՈՆ&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;font-size:2.4em; font-weight:bold; line-height:1.2; margin:0.15em 0;&quot;&gt;Պասքերու Երկիր&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;font-size:1.1em;&quot;&gt;Պասքեան մշակոյթի, լեզուի եւ պատմութեան ամիս&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:0.3em; opacity:0.7;&quot;&gt;1-31 Հոկտեմբեր 2026&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:0.9em;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;display:inline-block; padding:0.15em 0.9em; border:1px solid #9C3D36; border-radius:1em; font-size:0.9em;&quot;&gt;{{#ifexpr: {{#time:Ymd}} &lt; 20261001 | Կը սկսի 1 Հոկտեմբերին | {{#ifexpr: {{#time:Ymd}} &gt; 20261031 | Աւարտած է, շնորհակալութիւն բոլոր մասնակիցներուն | {{#ifexpr: {{#time:j}} = 31 | Վերջին օր | Ընթացքի մէջ է · աւարտին {{#expr: 32 - {{#time:j}} }} օր կը մնայ }} }} }}&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:0.8em;&quot;&gt;&lt;span class=&quot;plainlinks&quot;&gt;[{{fullurl:{{FULLPAGENAME}}|action=edit&amp;section=2}} &lt;span style=&quot;display:inline-block; margin:0.2em 0.3em; padding:0.4em 1.2em; border-radius:3px; background:#9C3D36; color:#ffffff; font-weight:bold;&quot;&gt;Արձանագրուիլ&lt;/span&gt;]&lt;/span&gt; [[#Յօդուածներ|&lt;span style=&quot;display:inline-block; margin:0.2em 0.3em; padding:0.35em 1.15em; border:1px solid #9C3D36; border-radius:3px;&quot;&gt;Յօդուածներու ցանկը&lt;/span&gt;]]&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
{| style=&quot;float:right; clear:right; width:19em; max-width:100%; margin:0 0 1em 1.5em; border:1px solid #9C3D36; border-top-width:4px; border-spacing:0.75em 0.4em; font-size:90%; line-height:1.4;&quot;
! style=&quot;text-align:left; vertical-align:top;&quot; | Նիւթ
| Պասքերու Երկիր, պասքերէն եւ պասքեան մշակոյթ
|-
! style=&quot;text-align:left; vertical-align:top;&quot; | Ժամկէտ
| 1-31 Հոկտեմբեր 2026
|-
! style=&quot;text-align:left; vertical-align:top;&quot; | Կազմակերպիչներ
| WAL եւ EWKE
|-
! style=&quot;text-align:left; vertical-align:top;&quot; | Համակարգող
| [[User:ShahenWasHere|ShahenWasHere]]
|-
! style=&quot;text-align:left; vertical-align:top;&quot; | Պիտակ
| &lt;code&gt;#WALxEWKE&lt;/code&gt;
|-
! style=&quot;text-align:left; vertical-align:top;&quot; | Ցանկ
| [[#Յօդուածներ|150 առաջարկուած նիւթ]]
|-
! style=&quot;text-align:left; vertical-align:top;&quot; | Զոյգ մրցոյթ
| [[:eu:Atari:Hezkuntza/Lehiaketak/Armenia|Պասքերէն Ուիքիփետիա]]
|}
'''Արեւմտահայերէն լեզուի ուիքիմետիականներու խումբը''' (WAL) եւ '''Պասք ուիքիմետիականներու մշակութային ընկերակցութիւնը''' (''Euskal Wikilarien Kultura Elkartea'', EWKE) 2026-ի Հոկտեմբերին փոխադարձ խմբագրաթոն մը կը կազմակերպեն։ Ամբողջ ամսուան ընթացքին մենք Արեւմտահայերէն Ուիքիփետիայի մէջ կը գրենք Պասքերու Երկրին, պասքերէնին եւ պասքեան մշակոյթին մասին, իսկ պասք խմբագիրները [[:eu:Atari:Hezkuntza/Lehiaketak/Armenia|Պասքերէն Ուիքիփետիայի]] մէջ կը գրեն արեւմտահայ մշակոյթին, պատմութեան եւ սփիւռքին մասին։

Միացէ՛ք մեզի։ Լեռներէն մինչեւ դիցաբանութիւն՝ ամէն յօդուած Պասքերու Երկիրը աւելի մօտ կը բերէ արեւմտահայ ընթերցողին։

== Ինչպէ՞ս մասնակցիլ ==
# Արձանագրուեցէք [[#Մասնակիցներ|«Մասնակիցներ»]] բաժինին մէջ։
# Ընտրեցէք նիւթ մը [[#Յօդուածներ|ցանկէն]]։ Կրնաք գրել նաեւ ցանկէն դուրս նիւթերու մասին, եթէ անոնք կապ ունին Պասքերու Երկրին հետ։
# Ստեղծեցէք նոր յօդուած կամ ընդարձակեցէք առկայ յօդուած մը։ Օգտակար աղբիւրներ են անգլերէն, ֆրանսերէն եւ սպաներէն Ուիքիփետիաները, ինչպէս նաեւ [https://aunamendi.eusko-ikaskuntza.eus/ «Auñamendi»] պասքեան հանրագիտարանը։
# Խմբագրական ամփոփումին մէջ գրեցէք &lt;code&gt;#WALxEWKE&lt;/code&gt;, որպէսզի ձեր աշխատանքը հաշուուի։
# Աւարտելէ ետք յօդուածը աւելցուցէք [[#Արդիւնքներ|«Արդիւնքներ»]] բաժինին մէջ։

'''Ինչ կը հաշուուի'''
* Նոր յօդուած կամ առկայ յօդուածի զգալի ընդարձակում՝ առնուազն 3000 բայթ նոր բովանդակութիւն։
* Առնուազն երկու վստահելի աղբիւր։
* Մեքենական թարգմանութիւնը կ՚ընդունուի միայն ուշադիր խմբագրումէ ետք։
* Խմբագրութիւնները պէտք է կատարուած ըլլան 1-31 Հոկտեմբեր 2026-ի ընթացքին։

== Մասնակիցներ ==
Աւելցուցէք ձեր անունը ներքեւ՝ &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;# ~~~&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; գրելով։

&lt;!-- Ներքեւ աւելցուցէք ձեր անունը --&gt;
* --[[Մասնակից:ShahenWasHere|ShahenWasHere]] ([[Մասնակցի քննարկում:ShahenWasHere|քննարկում]]) 19:32, 1 Հոկտեմբեր 2026 (UTC)
* --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 08:54, 4 Հոկտեմբեր 2026 (UTC)
* --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 17:13, 5 Հոկտեմբեր 2026 (UTC)
* --[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 19:44, 11 Հոկտեմբեր 2026 (UTC)

== Յօդուածներ ==
Ցանկը պատրաստած է EWKE-ն։ Կարմիր յղումը կը նշանակէ, որ յօդուածը տակաւին չկայ, իսկ կապոյտը՝ որ կայ եւ կարելի է զայն ընդարձակել։ Հայերէն անունները առաջարկներ են։ Նոր յօդուած ստեղծելէ առաջ բացէք պասքերէն (eu) կամ անգլերէն (en) յօդուածը եւ ստուգեցէք անոր լեզուներու ցանկը, որպէսզի կրկնութիւն չըլլայ։

&lt;div style=&quot;margin:1.2em 0; padding:0.8em 1.1em; border-left:4px solid #9C3D36;&quot;&gt;
'''Ուր կը հանդիպին մեր պատմութիւնները'''&lt;br /&gt;
Լեզուի վերակենդանացում, ուղղագրական միասնականացում, դպրոցներ, բանաւոր աւանդութիւն՝ այս նիւթերը մօտ են արեւմտահայերէնի փորձառութեան եւ լաւ սկիզբ մը կրնան ըլլալ.
&lt;div style=&quot;margin-top:0.4em;&quot;&gt;[[Պասքերէն]] · [[Միասնական պասքերէն]] · [[Իքասթոլա]] · [[Քոռիքա]] · [[Պասքերէնի գրաքննութիւն]] · [[Պերցոլարիցա]]&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

=== Աշխարհագրութիւն ===
&lt;div style=&quot;column-width:22em; column-gap:2.5em;&quot;&gt;
# [[Պասքերու Երկիր]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Basque Country (greater region) · [[:eu:Special:Search/Euskal Herria|eu]] · [[:en:Special:Search/Basque Country (greater region)|en]]&lt;/small&gt;
# [[Պասքեր]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Basques · [[:eu:Special:Search/Euskaldun |eu]] · [[:en:Special:Search/Basques|en]]&lt;/small&gt;
# [[Պասքերու Երկիր (ինքնավար համայնք)]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Basque Country (autonomous community) · [[:eu:Special:Search/Euskal Autonomia Erkidegoa|eu]] · [[:en:Special:Search/Basque Country (autonomous community)|en]]&lt;/small&gt;
# [[Ալաւա]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Araba · [[:eu:Special:Search/Araba|eu]] · [[:en:Special:Search/Álava|en]]&lt;/small&gt;
# [[Պիսքայա]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Bizkaia · [[:eu:Special:Search/Bizkaia|eu]] · [[:en:Special:Search/Biscay|en]]&lt;/small&gt;
# [[Կիփուսքոա]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Gipuzkoa · [[:eu:Special:Search/Gipuzkoa|eu]] · [[:en:Special:Search/Gipuzkoa|en]]&lt;/small&gt;
# [[Նաւառա]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Navarre · [[:eu:Special:Search/Nafarroa Garaia|eu]] · [[:en:Special:Search/Navarre|en]]&lt;/small&gt;
# [[Լապուր]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Labourd · [[:eu:Special:Search/Lapurdi|eu]] · [[:en:Special:Search/Labourd|en]]&lt;/small&gt;
# [[Ստորին Նաւառա]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Lower Navarre · [[:eu:Special:Search/Nafarroa Beherea|eu]] · [[:en:Special:Search/Lower Navarre|en]]&lt;/small&gt;
# [[Սուլ]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Soule · [[:eu:Special:Search/Zuberoa|eu]] · [[:en:Special:Search/Soule|en]]&lt;/small&gt;
# [[Թրեւինյոյի անքլաւ]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Treviño enclave · [[:eu:Special:Search/Trebiñu|eu]] · [[:en:Special:Search/Treviño enclave|en]]&lt;/small&gt;
# [[Պիլպաօ]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Bilbo · [[:eu:Special:Search/Bilbo|eu]] · [[:en:Special:Search/Bilbao|en]]&lt;/small&gt;
# [[Վիթորիա-Կասթէյս]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Gasteiz · [[:eu:Special:Search/Vitoria-Gasteiz|eu]] · [[:en:Special:Search/Vitoria-Gasteiz|en]]&lt;/small&gt;
# [[Փամփլոնա]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Iruñea · [[:eu:Special:Search/Iruñea|eu]] · [[:en:Special:Search/Pamplona|en]]&lt;/small&gt;
# [[Սան Սեպասթիան]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Donostia · [[:eu:Special:Search/Donostia|eu]] · [[:en:Special:Search/San Sebastián|en]]&lt;/small&gt;
# [[Պայոն]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Baiona · [[:eu:Special:Search/Baiona|eu]] · [[:en:Special:Search/Bayonne|en]]&lt;/small&gt;
# [[Երեք թագաւորներու սեղան]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Hiru Erregeen Mahaia · [[:eu:Special:Search/Hiru Erregeen Mahaia|eu]] · [[:en:Special:Search/Mesa de los Tres Reyes|en]]&lt;/small&gt;
# [[Կորպէյա]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Gorbeia · [[:eu:Special:Search/Gorbeia|eu]] · [[:en:Special:Search/Gorbea|en]]&lt;/small&gt;
# [[Այսքոռի]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Aizkorri · [[:eu:Special:Search/Aizkorri|eu]] · [[:en:Special:Search/Aizkorri|en]]&lt;/small&gt;
# [[Անպոթօ]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Anboto · [[:eu:Special:Search/Anboto|eu]] · [[:en:Special:Search/Anboto|en]]&lt;/small&gt;
# [[Սումայայի եւ Տեպայի ֆլիշ]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Zumaia and Deba flysch · [[:eu:Special:Search/flysch Zumaia Deba|eu]]&lt;/small&gt;
# [[Ուրտայպայի գետաբերան]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Urdaibai estuary · [[:eu:Special:Search/Urdaibai|eu]] · [[:en:Special:Search/Urdaibai|en]]&lt;/small&gt;
# [[Պարտենաս Ռէալես]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Bardenas Reales · [[:eu:Special:Search/Bardeak|eu]] · [[:en:Special:Search/Bardenas Reales|en]]&lt;/small&gt;
# [[Կերնիքա]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Gernika · [[:eu:Special:Search/Gernika-Lumo|eu]] · [[:en:Special:Search/Guernica|en]]&lt;/small&gt;
# [[Սէն-Ժան-Փիէ-տը-Փոր]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Donibane Garazi · [[:eu:Special:Search/Donibane Garazi|eu]] · [[:en:Special:Search/Saint-Jean-Pied-de-Port|en]]&lt;/small&gt;
# [[Թուտելա]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Tudela · [[:eu:Special:Search/Tutera|eu]] · [[:en:Special:Search/Tudela, Navarre|en]]&lt;/small&gt;
# [[Պիառից]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Biarritz · [[:eu:Special:Search/Biarritz|eu]] · [[:en:Special:Search/Biarritz|en]]&lt;/small&gt;
# [[Էյպար]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Eibar · [[:eu:Special:Search/Eibar|eu]] · [[:en:Special:Search/Eibar|en]]&lt;/small&gt;
# [[Պարաքալտօ]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Barakaldo · [[:eu:Special:Search/Barakaldo|eu]] · [[:en:Special:Search/Barakaldo|en]]&lt;/small&gt;
# [[Կասթելուկաչէ]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Gaztelugatxe · [[:eu:Special:Search/Gaztelugatxe|eu]] · [[:en:Special:Search/Gaztelugatxe|en]]&lt;/small&gt;
# [[Էսթելյա-Լիսառա]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Estella-Lizarra · [[:eu:Special:Search/Lizarra|eu]] · [[:en:Special:Search/Estella-Lizarra|en]]&lt;/small&gt;
&lt;/div&gt;

=== Լեզու ===
&lt;div style=&quot;column-width:22em; column-gap:2.5em;&quot;&gt;
# [[Պասքերէն]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Basque language · [[:eu:Special:Search/Euskara|eu]] · [[:en:Special:Search/Basque language|en]]&lt;/small&gt;
# [[Միասնական պասքերէն]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Standard Basque · [[:eu:Special:Search/Euskara batua|eu]] · [[:en:Special:Search/Standard Basque|en]]&lt;/small&gt;
# [[Պասքերէնի բարբառներ]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Basque dialects · [[:eu:Special:Search/Euskalkiak|eu]] · [[:en:Special:Search/Basque dialects|en]]&lt;/small&gt;
# [[Էուսքալցայնտիա]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Euskaltzaindia · [[:eu:Special:Search/Euskaltzaindia|eu]] · [[:en:Special:Search/Euskaltzaindia|en]]&lt;/small&gt;
# [[Պասքերու ծագում]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Origin of the Basques · [[:eu:Special:Search/Euskaldunen jatorria|eu]] · [[:en:Special:Search/Origin of the Basques|en]]&lt;/small&gt;
# [[Պասքերէնի պատմութիւն]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;History of the Basque language · [[:eu:Special:Search/Euskararen historia|eu]] · [[:en:Special:Search/History of the Basque language|en]]&lt;/small&gt;
# [[Պերցոլարիցա]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Bertsolaritza · [[:eu:Special:Search/Bertsolaritza|eu]] · [[:en:Special:Search/Bertsolaritza|en]]&lt;/small&gt;
# [[Քոռիքա]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Korrika · [[:eu:Special:Search/Korrika|eu]] · [[:en:Special:Search/Korrika|en]]&lt;/small&gt;
# [[Իքասթոլա]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Ikastola · [[:eu:Special:Search/Ikastola|eu]] · [[:en:Special:Search/Ikastola|en]]&lt;/small&gt;
# [[Պասքերէնի գրաքննութիւն]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Censorship of the Basque language · [[:eu:Special:Search/Euskararen zentsura|eu]] · [[:en:Special:Search/Censorship of the Basque language|en]]&lt;/small&gt;
&lt;/div&gt;

=== Պատմութիւն ===
&lt;div style=&quot;column-width:22em; column-gap:2.5em;&quot;&gt;
# [[Պասքերու Երկրի պատմութիւն]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;History of the Basque Country · [[:eu:Special:Search/Euskal Herriko historia|eu]] · [[:en:Special:Search/History of the Basque Country|en]]&lt;/small&gt;
# [[Պասքերու Երկրի նախապատմութիւն]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Basque prehistory · [[:eu:Special:Search/Euskal Herriko historiaurrea|eu]] · [[:en:Special:Search/Basque prehistory|en]]&lt;/small&gt;
# [[Պասքերու Երկիրը հռոմէական շրջանին]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Basque Country in Roman times · [[:eu:Special:Search/Euskal Herria erromatarren garaian|eu]] · [[:en:Special:Search/Basque Country in Roman times|en]]&lt;/small&gt;
# [[Պասքերու Երկրի իսլամական գրաւում]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Muslim occupation of the Basque Country · [[:eu:Special:Search/musulmanak Euskal Herrian|eu]] · [[:en:Special:Search/Muslim occupation of the Basque Country|en]]&lt;/small&gt;
# [[Նաւառայի թագաւորութիւն]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Kingdom of Navarre · [[:eu:Special:Search/Nafarroako Erresuma|eu]] · [[:en:Special:Search/Kingdom of Navarre|en]]&lt;/small&gt;
# [[Ռոնսըվոյի ճակատամարտ]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Battle of Roncevaux Pass · [[:eu:Special:Search/Orreagako gudua|eu]] · [[:en:Special:Search/Battle of Roncevaux Pass|en]]&lt;/small&gt;
# [[Խմբաւորումներու պատերազմ]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;War of the Bands · [[:eu:Special:Search/Banderizoen gerrak|eu]] · [[:en:Special:Search/War of the Bands|en]]&lt;/small&gt;
# [[Իպերական Նաւառայի սպանական գրաւում]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Spanish conquest of Iberian Navarre · [[:eu:Special:Search/Nafarroaren konkista|eu]] · [[:en:Special:Search/Spanish conquest of Iberian Navarre|en]]&lt;/small&gt;
# [[Նաւառայի կախարդներու դատավարութիւններ (1525-1526)]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Navarre witch trials (1525-26) · [[:eu:Special:Search/Nafarroako sorgin prozesuak|eu]] · [[:en:Special:Search/Navarre witch trials|en]]&lt;/small&gt;
# [[Հին վարչակարգի տագնապը Պասքերու Երկրին մէջ]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Crisis of the Ancient Regime in the Basque Country · [[:eu:Special:Search/Antzinako Erregimenaren krisia Euskal Herrian|eu]] · [[:en:Special:Search/Crisis of the Ancien Régime in the Basque Country|en]]&lt;/small&gt;
# [[Նափոլէոնեան պատերազմները Պասքերու Երկրին մէջ]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Napoleonic Wars in the Basque Country · [[:eu:Special:Search/Napoleonen gerrak Euskal Herrian|eu]] · [[:en:Special:Search/Napoleonic Wars in the Basque Country|en]]&lt;/small&gt;
# [[Պասքեան ինքնավարութեան վերացումը Սպանիոյ մէջ]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;End of Basque home rule in Spain · [[:eu:Special:Search/Foruen abolizioa|eu]] · [[:en:Special:Search/End of Basque home rule in Spain|en]]&lt;/small&gt;
# [[Քարլիստական պատերազմներ]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Carlist Wars · [[:eu:Special:Search/Karlistaldiak|eu]] · [[:en:Special:Search/Carlist Wars|en]]&lt;/small&gt;
# [[Պասքերու Երկրի արդիւնաբերականացում]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Industrialization of the Basque Country · [[:eu:Special:Search/Euskal Herriko industrializazioa|eu]] · [[:en:Special:Search/Industrialization of the Basque Country|en]]&lt;/small&gt;
# [[Պասքեան ազգայնականութիւն]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Basque nationalism · [[:eu:Special:Search/Euskal abertzaletasuna|eu]] · [[:en:Special:Search/Basque nationalism|en]]&lt;/small&gt;
# [[Առաջին համաշխարհային պատերազմը Պասքերու Երկրին մէջ]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;First World War in the Basque Country · [[:eu:Special:Search/Lehen Mundu Gerra Euskal Herrian|eu]] · [[:en:Special:Search/First World War in the Basque Country|en]]&lt;/small&gt;
# [[Սպանական քաղաքացիական պատերազմը Պասքերու Երկրին մէջ]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Spanish Civil War in the Basque Country · [[:eu:Special:Search/Espainiako Gerra Zibila Euskal Herrian|eu]] · [[:en:Special:Search/Spanish Civil War in the Basque Country|en]]&lt;/small&gt;
# [[Երկրորդ համաշխարհային պատերազմը Պասքերու Երկրին մէջ]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;World War II in the Basque Country · [[:eu:Special:Search/Bigarren Mundu Gerra Euskal Herrian|eu]] · [[:en:Special:Search/World War II in the Basque Country|en]]&lt;/small&gt;
# [[Էուսքատի Թա Ասքաթասունա]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Euskadi Ta Askatasuna · [[:eu:Special:Search/Euskadi Ta Askatasuna|eu]] · [[:en:Special:Search/ETA (separatist group)|en]]&lt;/small&gt;
# [[Պասքեան հակամարտութիւն]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Basque conflict · [[:eu:Special:Search/Euskal gatazka|eu]] · [[:en:Special:Search/Basque conflict|en]]&lt;/small&gt;
&lt;/div&gt;

=== Քաղաքականութիւն ===
&lt;div style=&quot;column-width:22em; column-gap:2.5em;&quot;&gt;
# [[Պասքեան խորհրդարան]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Basque Parliament · [[:eu:Special:Search/Eusko Legebiltzarra|eu]] · [[:en:Special:Search/Basque Parliament|en]]&lt;/small&gt;
# [[Նաւառայի խորհրդարան]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Parliament of Navarre · [[:eu:Special:Search/Nafarroako Parlamentua|eu]] · [[:en:Special:Search/Parliament of Navarre|en]]&lt;/small&gt;
# [[Պասքերու Երկրի քաղաքային համայնք]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Euskal Hirigune Elkargoa · [[:eu:Special:Search/Euskal Hirigune Elkargoa|eu]] · [[:en:Special:Search/Communauté d'agglomération du Pays Basque|en]]&lt;/small&gt;
# [[Ալաւայի ընդհանուր ժողով]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;General Assembly of Araba · [[:eu:Special:Search/Arabako Batzar Nagusiak|eu]] · [[:en:Special:Search/General Assembly of Álava|en]]&lt;/small&gt;
# [[Պիսքայայի ընդհանուր ժողով]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;General Assembly of Bizkaia · [[:eu:Special:Search/Bizkaiko Batzar Nagusiak|eu]] · [[:en:Special:Search/General Assembly of Biscay|en]]&lt;/small&gt;
# [[Կիփուսքոայի ընդհանուր ժողով]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;General Assembly of Gipuzkoa · [[:eu:Special:Search/Gipuzkoako Batzar Nagusiak|eu]] · [[:en:Special:Search/General Assembly of Gipuzkoa|en]]&lt;/small&gt;
# [[Պասքերու Երկրի ինքնավարութեան կանոնադրութիւն (1979)]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Statute of Autonomy of the Basque Country of 1979 · [[:eu:Special:Search/Gernikako Estatutua|eu]] · [[:en:Special:Search/Statute of Autonomy of the Basque Country|en]]&lt;/small&gt;
# [[Ախուրիա Էնէայի դաշինք]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Ajuria Enea Pact · [[:eu:Special:Search/Ajuria Eneako Ituna|eu]] · [[:en:Special:Search/Ajuria Enea Pact|en]]&lt;/small&gt;
# [[Լիսառա-Կարասիի համաձայնագիր]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Lizarra-Garazi Agreements · [[:eu:Special:Search/Lizarra-Garaziko Akordioa|eu]] · [[:en:Special:Search/Lizarra-Garazi Agreement|en]]&lt;/small&gt;
# [[Պասքեան ազգային ազատագրական շարժման բանտարկեալներ]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Basque National Liberation Movement prisoners · [[:eu:Special:Search/euskal preso politikoak|eu]] · [[:en:Special:Search/Basque National Liberation Movement prisoners|en]]&lt;/small&gt;
# [[Պասքեան հակամարտութեան զոհեր]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Victims of the Basque conflict · [[:eu:Special:Search/Euskal gatazkaren biktimak|eu]] · [[:en:Special:Search/Victims of the Basque conflict|en]]&lt;/small&gt;
# [[Պասքեան ազգայնական կուսակցութիւն]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Basque Nationalist Party · [[:eu:Special:Search/Euzko Alderdi Jeltzalea|eu]] · [[:en:Special:Search/Basque Nationalist Party|en]]&lt;/small&gt;
# [[Ապերցալէ ձախ]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Abertzale Left · [[:eu:Special:Search/Ezker abertzalea|eu]] · [[:en:Special:Search/Abertzale left|en]]&lt;/small&gt;
# [[Էուսքալ Հեռիա Պիլտու]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Euskal Herria Bildu · [[:eu:Special:Search/Euskal Herria Bildu|eu]] · [[:en:Special:Search/EH Bildu|en]]&lt;/small&gt;
# [[Պասքերու Երկրի ընկերվարական կուսակցութիւն]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Socialist Party of the Basque Country-Basque Country Left · [[:eu:Special:Search/Euskadiko Alderdi Sozialista|eu]] · [[:en:Special:Search/Socialist Party of the Basque Country|en]]&lt;/small&gt;
&lt;/div&gt;

=== Գրականութիւն ===
&lt;div style=&quot;column-width:22em; column-gap:2.5em;&quot;&gt;
# [[Պասքերէնի առաջին պտուղներ]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Linguae vasconum primitiae · [[:eu:Special:Search/Linguae Vasconum Primitiae|eu]] · [[:en:Special:Search/Linguae Vasconum Primitiae|en]]&lt;/small&gt;
# [[Կերօ (գիրք)]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Gero (book) · [[:eu:Special:Search/Gero Axular|eu]] · [[:en:Special:Search/Gero (book)|en]]&lt;/small&gt;
# [[Ամայա կամ պասքերը Ը. դարուն]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Amaya o los vascos en el siglo VIII · [[:eu:Special:Search/Amaya o los vascos en el siglo VIII|eu]] · [[:en:Special:Search/Amaya o los vascos en el siglo VIII|en]]&lt;/small&gt;
# [[Փերու Ապարքա]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Peru Abarka · [[:eu:Special:Search/Peru Abarka|eu]] · [[:en:Special:Search/Peru Abarka|en]]&lt;/small&gt;
# [[Ծաղկային խաղեր]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Floral Games · [[:eu:Special:Search/Lore Jokoak|eu]] · [[:en:Special:Search/Floral Games|en]]&lt;/small&gt;
# [[Կարոա (վէպ)]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Garoa · [[:eu:Special:Search/Garoa eleberria|eu]]&lt;/small&gt;
# [[Հառի էթա հեռի]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Harri eta Herri · [[:eu:Special:Search/Harri eta herri|eu]]&lt;/small&gt;
# [[Լեթուրիայի գաղտնի օրագիր]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Leturiaren egunkari ezkutua · [[:eu:Special:Search/Leturiaren egunkari ezkutua|eu]]&lt;/small&gt;
# [[Օպապաքոաք]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Obabakoak · [[:eu:Special:Search/Obabakoak|eu]] · [[:en:Special:Search/Obabakoak|en]]&lt;/small&gt;
# [[Սերկաթիք փանփոշ]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Zergatik panpox · [[:eu:Special:Search/Zergatik panpox|eu]]&lt;/small&gt;
# [[Սիսիֆօ մայթէ մինես]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Sisifo maite minez · [[:eu:Special:Search/Sisifo maite minez|eu]]&lt;/small&gt;
# [[Թրամուէյ դէպի ՍՓ]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;SPrako tranbia · [[:eu:Special:Search/SPrako tranbia|eu]]&lt;/small&gt;
# [[Թուիսթ (վէպ)]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Twist (Cano novel) · [[:eu:Special:Search/Twist Harkaitz Cano|eu]] · [[:en:Special:Search/Twist (Cano novel)|en]]&lt;/small&gt;
# [[Մաւրեր ենք մշուշին մէջ]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Moroak gara behelaino artean · [[:eu:Special:Search/Moroak gara behelaino artean|eu]]&lt;/small&gt;
# [[Մինյան]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Miñan · [[:eu:Special:Search/Miñan|eu]]&lt;/small&gt;
&lt;/div&gt;

=== Լրատուամիջոցներ ===
&lt;div style=&quot;column-width:22em; column-gap:2.5em;&quot;&gt;
# [[Արկիա (շաբաթաթերթ)]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Argia (magazine) · [[:eu:Special:Search/Argia aldizkaria|eu]] · [[:en:Special:Search/Argia (magazine)|en]]&lt;/small&gt;
# [[Պեռիա (օրաթերթ)]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Berria · [[:eu:Special:Search/Berria egunkaria|eu]] · [[:en:Special:Search/Berria|en]]&lt;/small&gt;
# [[Էուսքալ Իռաթի Թելեպիսթա]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;EiTB · [[:eu:Special:Search/Euskal Irrati Telebista|eu]] · [[:en:Special:Search/EITB|en]]&lt;/small&gt;
# [[Խաքին (հանդէս)]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Jakin (magazine) · [[:eu:Special:Search/Jakin aldizkaria|eu]] · [[:en:Special:Search/Jakin (magazine)|en]]&lt;/small&gt;
# [[Շիպերոքօ Պոցա]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Xiberoko Botza · [[:eu:Special:Search/Xiberoko Botza|eu]]&lt;/small&gt;
&lt;/div&gt;

=== Անձեր ===
♀ նշանը ցոյց կու տայ կիներու կենսագրութիւնները։
&lt;div style=&quot;column-width:22em; column-gap:2.5em;&quot;&gt;
# [[Էնեքօ Արիսթա]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Eneko Arista · [[:eu:Special:Search/Eneko Aritza|eu]] · [[:en:Special:Search/Íñigo Arista|en]]&lt;/small&gt;
# [[Ֆրանչիսքոս Քսաւերիոս]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Francis Xavier · [[:eu:Special:Search/Frantzisko Xabierkoa|eu]] · [[:en:Special:Search/Francis Xavier|en]]&lt;/small&gt;
# [[Իգնատիոս Լոյոլացի]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Ignatius of Loyola · [[:eu:Special:Search/Ignazio Loiolakoa|eu]] · [[:en:Special:Search/Ignatius of Loyola|en]]&lt;/small&gt;
# [[Խուան Սեպասթիան Էլքանօ]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Juan Sebastian Elkano · [[:eu:Special:Search/Juan Sebastian Elkano|eu]] · [[:en:Special:Search/Juan Sebastián Elcano|en]]&lt;/small&gt;
# [[Ժան տ՚Ալպրէ]] ♀ &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Jeanne d'Albret · [[:eu:Special:Search/Joana Albretekoa|eu]] · [[:en:Special:Search/Jeanne d'Albret|en]]&lt;/small&gt;
# [[Լոփէ տէ Ակիռէ]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Lope de Aguirre · [[:eu:Special:Search/Lope Agirre|eu]] · [[:en:Special:Search/Lope de Aguirre|en]]&lt;/small&gt;
# [[Մանուէլ Լառամենտի]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Manuel Larramendi · [[:eu:Special:Search/Manuel Larramendi|eu]] · [[:en:Special:Search/Manuel Larramendi|en]]&lt;/small&gt;
# [[Էսթեպան Կարիպայ]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Esteban Garibai · [[:eu:Special:Search/Esteban Garibai|eu]] · [[:en:Special:Search/Esteban de Garibay|en]]&lt;/small&gt;
# [[Միկէլ տէ Ունամունօ]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Miguel de Unamuno · [[:eu:Special:Search/Miguel de Unamuno|eu]] · [[:en:Special:Search/Miguel de Unamuno|en]]&lt;/small&gt;
# [[Փետրօ Առուփէ]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Pedro Arrupe · [[:eu:Special:Search/Pedro Arrupe|eu]] · [[:en:Special:Search/Pedro Arrupe|en]]&lt;/small&gt;
# [[Ֆրանսուա Քապառիւս]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;François Cabarrus · [[:eu:Special:Search/François Cabarrus|eu]] · [[:en:Special:Search/François Cabarrus|en]]&lt;/small&gt;
# [[Քասիլտա Իթուռիսար]] ♀ &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Casilda Iturrizar · [[:eu:Special:Search/Casilda Iturrizar|eu]] · [[:en:Special:Search/Casilda Iturrizar|en]]&lt;/small&gt;
# [[Սապինօ Արանա]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Sabino Arana · [[:eu:Special:Search/Sabino Arana|eu]] · [[:en:Special:Search/Sabino Arana|en]]&lt;/small&gt;
# [[Տոլորէս Իպառուրի]] ♀ &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Dolores Ibárruri · [[:eu:Special:Search/Dolores Ibarruri|eu]] · [[:en:Special:Search/Dolores Ibárruri|en]]&lt;/small&gt;
# [[Չիլյարտեկի]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Txillardegi · [[:eu:Special:Search/Txillardegi|eu]] · [[:en:Special:Search/Txillardegi|en]]&lt;/small&gt;
# [[Իցիար Իթունյօ]] ♀ &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Itziar Ituño · [[:eu:Special:Search/Itziar Ituño|eu]] · [[:en:Special:Search/Itziar Ituño|en]]&lt;/small&gt;
# [[Մայալեն Լուխանպիօ]] ♀ &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Maialen Lujanbio · [[:eu:Special:Search/Maialen Lujanbio|eu]] · [[:en:Special:Search/Maialen Lujanbio|en]]&lt;/small&gt;
# [[Փետրօ Միկէլ Էչենիքէ]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Pedro Miguel Etxenike · [[:eu:Special:Search/Pedro Migel Etxenike|eu]] · [[:en:Special:Search/Pedro Miguel Echenique|en]]&lt;/small&gt;
# [[Էտուրնէ Փասապան]] ♀ &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Edurne Pasaban · [[:eu:Special:Search/Edurne Pasaban|eu]] · [[:en:Special:Search/Edurne Pasaban|en]]&lt;/small&gt;
# [[Միկէլ Ինտուրայն]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Miguel Indurain · [[:eu:Special:Search/Miguel Indurain|eu]] · [[:en:Special:Search/Miguel Induráin|en]]&lt;/small&gt;
# [[Մորիս Ռաւէլ]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Maurice Ravel · [[:eu:Special:Search/Maurice Ravel|eu]] · [[:en:Special:Search/Maurice Ravel|en]]&lt;/small&gt;
# [[Միքել Լապոա]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Mikel Laboa · [[:eu:Special:Search/Mikel Laboa|eu]] · [[:en:Special:Search/Mikel Laboa|en]]&lt;/small&gt;
# [[Իսարօ Անտրէս]] ♀ &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Izaro Andrés · [[:eu:Special:Search/Izaro Andres|eu]] · [[:en:Special:Search/Izaro Andrés|en]]&lt;/small&gt;
&lt;/div&gt;

=== Խոհանոց ===
&lt;div style=&quot;column-width:22em; column-gap:2.5em;&quot;&gt;
# [[Փինչօ]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Pincho · [[:eu:Special:Search/Pintxo|eu]] · [[:en:Special:Search/Pincho|en]]&lt;/small&gt;
# [[Պասքեան խնձորագինի]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Basque cider · [[:eu:Special:Search/Sagardo|eu]] · [[:en:Special:Search/Basque cider|en]]&lt;/small&gt;
# [[Չաքոլի]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Txakoli · [[:eu:Special:Search/Txakolin|eu]] · [[:en:Special:Search/Txakoli|en]]&lt;/small&gt;
# [[Սակարտոթեկի]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Sagardotegi · [[:eu:Special:Search/Sagardotegi|eu]] · [[:en:Special:Search/Sagardotegi|en]]&lt;/small&gt;
# [[Փաչարան]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Patxaran · [[:eu:Special:Search/Patxaran|eu]] · [[:en:Special:Search/Pacharán|en]]&lt;/small&gt;
# [[Իտիասապալ պանիր]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Idiazabal cheese · [[:eu:Special:Search/Idiazabal gazta|eu]] · [[:en:Special:Search/Idiazabal cheese|en]]&lt;/small&gt;
# [[Ռոնքալ պանիր]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Roncal cheese · [[:eu:Special:Search/Erronkari gazta|eu]] · [[:en:Special:Search/Roncal cheese|en]]&lt;/small&gt;
# [[Քալիմոչօ]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Kalimotxo · [[:eu:Special:Search/Kalimotxo|eu]] · [[:en:Special:Search/Kalimotxo|en]]&lt;/small&gt;
# [[Քոքոչա]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Kokotxas · [[:eu:Special:Search/Kokotxa|eu]] · [[:en:Special:Search/Kokotxas|en]]&lt;/small&gt;
# [[Չոքօ]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Txoko · [[:eu:Special:Search/Txoko|eu]] · [[:en:Special:Search/Txoko|en]]&lt;/small&gt;
&lt;/div&gt;

=== Արուեստ եւ յուշարձաններ ===
&lt;div style=&quot;column-width:22em; column-gap:2.5em;&quot;&gt;
# [[Սանթիմամինյէ]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Santimamiñe · [[:eu:Special:Search/Santimamiñe|eu]] · [[:en:Special:Search/Santimamiñe|en]]&lt;/small&gt;
# [[Սորկինեչէ]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Sorginetxe · [[:eu:Special:Search/Sorginetxe|eu]] · [[:en:Special:Search/Sorginetxe|en]]&lt;/small&gt;
# [[Թուտելայի մզկիթ]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Mosque of Tudela · [[:eu:Special:Search/Tuterako meskita|eu]]&lt;/small&gt;
# [[Էունաթէի Սուրբ Մարիամ եկեղեցի]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Church of Saint Mary of Eunate · [[:eu:Special:Search/Eunateko Andre Maria|eu]] · [[:en:Special:Search/Church of Saint Mary of Eunate|en]]&lt;/small&gt;
# [[Լէյրէի վանք]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Monastery of Leyre · [[:eu:Special:Search/Leireko monasterioa|eu]] · [[:en:Special:Search/Monastery of Leyre|en]]&lt;/small&gt;
# [[Փամփլոնայի մայր տաճար]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Cathedral of Pamplona · [[:eu:Special:Search/Iruñeko katedrala|eu]] · [[:en:Special:Search/Pamplona Cathedral|en]]&lt;/small&gt;
# [[Արանցասուի սրբավայր]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Sanctuary of Arantzazu · [[:eu:Special:Search/Arantzazuko santutegia|eu]] · [[:en:Special:Search/Sanctuary of Arantzazu|en]]&lt;/small&gt;
# [[Հովին սանտրը]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;The Comb of the Wind · [[:eu:Special:Search/Haizearen orrazia|eu]] · [[:en:Special:Search/Comb of the Wind|en]]&lt;/small&gt;
&lt;/div&gt;

=== Երաժշտութիւն ===
&lt;div style=&quot;column-width:22em; column-gap:2.5em;&quot;&gt;
# [[Պասքեան արմատական ռոք]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Basque Radical Rock · [[:eu:Special:Search/Euskal Rock Erradikala|eu]] · [[:en:Special:Search/Basque Radical Rock|en]]&lt;/small&gt;
# [[Կերնիքաքօ Արպոլա]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Gernikako Arbola (anthem) · [[:eu:Special:Search/Gernikako Arbola (abestia)|eu]] · [[:en:Special:Search/Gernikako Arbola|en]]&lt;/small&gt;
# [[Չալափարթա]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Txalaparta · [[:eu:Special:Search/Txalaparta|eu]] · [[:en:Special:Search/Txalaparta|en]]&lt;/small&gt;
# [[Ալպոքա]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Alboka · [[:eu:Special:Search/Alboka|eu]] · [[:en:Special:Search/Alboka|en]]&lt;/small&gt;
# [[Չիսթու]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Txistu · [[:eu:Special:Search/Txistu|eu]] · [[:en:Special:Search/Txistu|en]]&lt;/small&gt;
# [[Պասքեան երաժշտութիւն]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Basque music · [[:eu:Special:Search/Euskal musika|eu]] · [[:en:Special:Search/Basque music|en]]&lt;/small&gt;
# [[Փասթորալա (Սուլի թատրոն)]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Pastoral (theatre of Soule) · [[:eu:Special:Search/Pastorala|eu]] · [[:en:Special:Search/Pastoral (theatre of Soule)|en]]&lt;/small&gt;
# [[Մասքարատա (Սուլի բարեկենդան)]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Maskarada (carnival of Soule) · [[:eu:Special:Search/Maskarada|eu]] · [[:en:Special:Search/Maskarada (carnival of Soule)|en]]&lt;/small&gt;
&lt;/div&gt;

=== Դիցաբանութիւն ===
&lt;div style=&quot;column-width:22em; column-gap:2.5em;&quot;&gt;
# [[Պասքեան դիցաբանութիւն]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Basque mythology · [[:eu:Special:Search/Euskal mitologia|eu]] · [[:en:Special:Search/Basque mythology|en]]&lt;/small&gt;
# [[Մարի (դիցուհի)]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Mari (goddess) · [[:eu:Special:Search/Mari (mitologia)|eu]] · [[:en:Special:Search/Mari (goddess)|en]]&lt;/small&gt;
# [[Պասախաուն]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Basajaun · [[:eu:Special:Search/Basajaun|eu]] · [[:en:Special:Search/Basajaun|en]]&lt;/small&gt;
# [[Պասքերու Երկրի բարեկենդաններ]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Carnivals in the Basque Country · [[:eu:Special:Search/Euskal Herriko inauteriak|eu]] · [[:en:Special:Search/Carnivals in the Basque Country|en]]&lt;/small&gt;
# [[Օլենցերօ]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Olentzero · [[:eu:Special:Search/Olentzero|eu]] · [[:en:Special:Search/Olentzero|en]]&lt;/small&gt;
# [[Սորկին (դիցաբանութիւն)]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Sorginak · [[:eu:Special:Search/Sorgin|eu]] · [[:en:Special:Search/Sorginak|en]]&lt;/small&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;clear:both; margin:2em 0 0.5em; padding:0.8em 1.1em; border-left:4px solid #9C3D36;&quot;&gt;
'''Միւս կողմը.''' Միաժամանակ պասք խմբագիրները Պասքերէն Ուիքիփետիայի մէջ կը գրեն արեւմտահայերէնի, արեւմտահայ պատմութեան, սփիւռքի եւ նշանաւոր արեւմտահայ կիներու մասին։ Անոնց ցանկին ու արդիւնքներուն կրնաք հետեւիլ [[:eu:Atari:Hezkuntza/Lehiaketak/Armenia|անոնց մրցոյթի էջին]] վրայ։
&lt;/div&gt;

== Արդիւնքներ ==
Աւարտած յօդուածները աւելցուցէք ներքեւ՝ &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;# [[Յօդուածին անունը]] ~~~&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; ձեւով։ Բոլոր խմբագրութիւններուն կարելի է հետեւիլ նաեւ &lt;code&gt;#WALxEWKE&lt;/code&gt; պիտակով՝ [https://hashtags.wmcloud.org/?query=WALxEWKE&amp;startdate=2026-10-01&amp;enddate=2026-10-31 Hashtags գործիքին] միջոցով։

&lt;!-- Ներքեւ աւելցուցէք ձեր յօդուածները --&gt;

# [[Պասքերէն]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 09:50, 4 Հոկտեմբեր 2026 (UTC)
# [[Նաւառայի խորհրդարան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:03, 4 Հոկտեմբեր 2026 (UTC)
# [[Լէյրէի վանք]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:19, 4 Հոկտեմբեր 2026 (UTC)
# [[Պասքերու Երկիր]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:52, 4 Հոկտեմբեր 2026 (UTC)
# [[Պասքեան դիցաբանութիւն]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 12:09, 4 Հոկտեմբեր 2026 (UTC)
# [[Ալաւա]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 15:00, 4 Հոկտեմբեր 2026 (UTC)
# [[Մարի (դիցուհի)]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 21:21, 8 Հոկտեմբեր 2026 (UTC)
# [[Փամփլոնայի մայր տաճար]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:43, 11 Հոկտեմբեր 2026 (UTC)
# [[Հովին սանտրը]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 11:14, 11 Հոկտեմբեր 2026 (UTC)
# [[Թուտելայի մզկիթ]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 11:28, 11 Հոկտեմբեր 2026 (UTC)
# [[Չիսթու]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 11:36, 11 Հոկտեմբեր 2026 (UTC)
# [[Նաւառա]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 09:20, 16 Հոկտեմբեր 2026 (UTC)
# [[Պասախաուն]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 09:28, 16 Հոկտեմբեր 2026 (UTC)
# [[Պասքերու Երկրի բարեկենդաններ]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 09:35, 16 Հոկտեմբեր 2026 (UTC)
# [[Օլենցերօ]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 09:50, 16 Հոկտեմբեր 2026 (UTC)
# [[Սորկին (դիցաբանութիւն)]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 09:57, 16 Հոկտեմբեր 2026 (UTC)
# [[Լապուր]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:09, 16 Հոկտեմբեր 2026 (UTC)
# [[Ֆրանչիսքոս Քսաւերիոս]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 11:52, 18 Հոկտեմբեր 2026 (UTC)
# [[Խուան Սեպասթիան Էլքանօ]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 12:03, 18 Հոկտեմբեր 2026 (UTC)
# [[Ժան տ՚Ալպրէ]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 12:10, 18 Հոկտեմբեր 2026 (UTC)
# [[Էնեքօ Արիսթա]] --[[Մասնակից:ShahenWasHere|ShahenWasHere]] ([[Մասնակցի քննարկում:ShahenWasHere|քննարկում]]) 14:38, 8 Հոկտեմբեր 2026 (UTC)
# [[Էտուրնէ Փասապան]] --[[Մասնակից:ShahenWasHere|ShahenWasHere]] ([[Մասնակցի քննարկում:ShahenWasHere|քննարկում]]) 14:45, 8 Հոկտեմբեր 2026 (UTC)
# [[Պասքեր]] --[[Մասնակից:ShahenWasHere|ShahenWasHere]] ([[Մասնակցի քննարկում:ShahenWasHere|քննարկում]]) 15:11, 8 Հոկտեմբեր 2026 (UTC)
# [[Պասքերու Երկիր (ինքնավար համայնք)]] --[[Մասնակից:ShahenWasHere|ShahenWasHere]] ([[Մասնակցի քննարկում:ShahenWasHere|քննարկում]]) 15:33, 8 Հոկտեմբեր 2026 (UTC)
# [[Պիսքայ]] --[[Մասնակից:ShahenWasHere|ShahenWasHere]] ([[Մասնակցի քննարկում:ShahenWasHere|քննարկում]]) 12:48, 9 Հոկտեմբեր 2026 (UTC)
# [[Սան Սեպասթիան]], --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 12:54, 14 Հոկտեմբեր 2026 (UTC)
# [[Կիփուսքոա]], --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 16:50, 14 Հոկտեմբեր 2026 (UTC)
# [[Թուտելա]], --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 10:20, 16 Հոկտեմբեր 2026 (UTC)
# [[Պասքեան երաժշտութիւն]], --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 10:19, 19 Հոկտեմբեր 2026 (UTC)
# [[Արանցասուի սրբավայր]]--[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 21:41, 14 Հոկտեմբեր 2026 (UTC)
# [[Սանթիմամինյէ]]--[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 21:07, 15 Հոկտեմբեր 2026 (UTC)
# [[Էունաթէի Սուրբ Մարիամ եկեղեցի]]--[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 21:02, 16 Հոկտեմբեր 2026 (UTC)

[[Ստորոգութիւն:Խմբագրաթոններ]]</text>
      <sha1>71ruiw17r257t9r2taunbxwri3wg5ms</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Էնեքօ Արիսթա</title>
    <ns>0</ns>
    <id>33538</id>
    <revision>
      <id>256102</id>
      <parentid>255914</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T17:50:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>5016</id>
      </contributor>
      <comment>Add 1 book for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20261018sim)) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]</comment>
      <origin>256102</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22783" sha1="ehy62zel5i4fqv2ns18tuyp5w5fh2zs" xml:space="preserve">{{Տեղեկաքարտ Անձ}}

'''Էնեքօ Արիսթա''' (մօտ. 771-790 - 851 կամ 852) [[Պասքեր|պասք]] [[ցեղապետ]] էր եւ [[Փամփլոնայի թագաւոր|Փամփլոնայի]] առաջին թագաւորը։{{Sfn|Collins|1990|p=41}}{{Sfn|Lévi-Provençal|1953|p=11}} Կ՚ենթադրուի, որ ան ճանաչում ձեռք բերած է 816-ին [[Փանքորպոյի ճակատամարտ (816)|Փանքորպոյի ճակատամարտին]] տեղական [[Գարոլինկեան արքայատոհմ|ֆրանքական]] կողմնակիցներուն պարտութենէն ետք, իսկ անոր իշխանութիւնը սովորաբար կը թուագրուի 824-ին [[Ռոնսըվոյի կիրճի ճակատամարտ (824)|գարոլինկեան բանակի մը պարտութենէն]] կարճ ժամանակ ետք։

Ժամանակագիրները զինք առաջին անգամ կը յիշատակեն որպէս [[Գորտովայի Էմիրութիւն|Գորտովայի Էմիրութեան]] դէմ ապստամբ՝ 840-էն մինչեւ տասը տարի ետք վրայ հասած իր մահը։ Յիշուելով որպէս ազգին հիմնադիրը՝ ան արդէն 10-րդ դարուն կը կոչուէր «Արիսթա» մականունով,{{Sfn|Lacarra de Miguel|1945|p=204}} որ կը ծագի կա՛մ պասքերէն ''Aritza'' (''Haritza''/''Aiza'', բառացի՝ «կաղնին», այսինքն՝ «տոկունը») բառէն, կա՛մ լատիներէն ''Aresta'' («նշանակալին») բառէն։{{Sfn|Caro Baroja|1978|p=48}}

== Ծագում ==
Ինիկօ Արիսթայի ծագումը մութ է։ Նոյնիսկ անոր հօր անուան շուրջ համաձայնութիւն չկայ։ Լէյրէի մէջ պահուող շնորհագիր մը զինք կը նկարագրէ որպէս ''Enneco ... filius Simeonis'' (Ինիկօ՝ Խիմենոյի որդի), իսկ Լէյրէի այլ փաստաթուղթ մը կը պարունակէ մահագրութիւն մը՝ ''Enneco Garceanes, que fuit vulgariter vocas Areista'' (Ինիկօ Կարսէս [Կարսիայի որդի], որ ժողովրդականօրէն Արիսթա կը կոչուի) ձեւակերպումով։ Յետագայ բազմաթիւ պատմաբաններ հետեւած են ասոնցմէ մէկուն կամ միւսին, սակայն երկուքին վստահելիութիւնն ալ կասկածի տակ կ՚առնուի՝ յետագային աղաւաղուած կամ կեղծուած ըլլալու հաւանականութեան պատճառով։

11-րդ դարու ժամանակագիրներ [[Իպն Հայեան]], որ զինք եւ իր եղբայրը կը կոչէ ''իպն Ուաննաքօ'' ({{langx|ar|بن&amp;nbsp;ونّقه}}, Ինիկես) ''ալ-Պասքունիս'',&lt;ref&gt;{{Cite book|title=Vasconavarros|last=Esparza Zabalegi|first=Jose Mari|publisher=Txalaparta|year=2012|isbn=9788415313-41-0|location=Tafalla|pages=248}}&lt;/ref&gt;{{Sfn|Martínez Díez|2007|p=22}} եւ [[Ալ-Ուտրի]], որ զինք կը կոչէ ''իպն Եաննաքօ'', երկուքն ալ այսպիսով ցոյց կու տան, որ անոր հայրն ալ Ինիկօ կը կոչուէր։{{Sfn|Martínez Díez|2007|p=22}} Ըստ [[Ռոտրիկօ Խիմենես տէ Ռատա|Ռոտրիկօ Խիմենես տէ Ռատայի]] (մօտ. 1170-1247)՝ ան եղած է [[Պիկոռ|Պիկոռի]] կոմսը, կամ առնուազն այնտեղէն սերած է, սակայն ասոր մասին գրեթէ ժամանակակից որեւէ վկայութիւն չկայ։{{Sfn|Barrau-Dihigo|1900|p=}}

Ենթադրուած է, որ ան ազգական էր [[:ca:Garcia Ximenes|Կարսիա Խիմենեսի]], որ 8-րդ դարու վերջաւորութեան, յաջորդելով իր հօր՝ [[Խիմենօ Փամփլոնացի|Ուժեղ Խիմենոյին]], գլխաւորեց [[Վասքոնիայի դքսութիւն|Վասքոնիայի]] մէջ [[Գարոլինկեաններ|գարոլինկեան]] ընդարձակման դէմ դիմադրութիւնը։ Փամփլոնայի միապետներու երկրորդ արքայատոհմը, որ պիտի փոխարինէր անորը՝ [[Խիմենեան արքայատոհմ|Խիմենեանները]], սովորաբար կը նկատուի անոր ազգակից։{{Sfn|Lacarra de Miguel|1945|p=207}}

Ինիկոյի մօր անունը անյայտ է (երբեմն անհիմն կերպով կը կոչուի Օննեքա), սակայն յայտնի է, որ ան նաեւ ամուսնացած է տեղացի ''[[մուուալլատ]]'' տէր Մուսա իպն Ֆորթուն ալ-Քասաուիի հետ, որմէ ունեցած է որդի մը՝ [[Մուսա իպն Մուսա ալ-Քասաուի]]։{{efn|Ժամանակագիրներ [[Իպն Հայեան]] եւ [[Ալ-Ուտրի]] Ինիկոն եւ Ֆորթուն Ինիկեսը բացայայտօրէն կը կոչեն Մուսա իպն Մուսայի մօրենական եղբայրներ։ Մօր ամուսնութիւններուն հերթականութիւնը ենթադրութիւններու առարկայ եղած է. Լեվի-Փրովանսալ եւ Փերես տէ Ուրպել կը գտնեն, որ Ինիկոյի այրիացած մայրը ամուսնացած է Մուսա իպն Ֆորթունի հետ, մինչ Սանչես Ալպորնոս («Problemas») պնդած է, որ քրիստոնեայ ամուսինին հետ ամուսնութիւնը յաջորդած է իսլամ ամուսինին հետ ամուսնութեան։{{Sfn|Sánchez Albornoz |1959 |pp=14–15}}}} Այս կրտսեր Մուսան պիտի դառնար [[Պանու Քասի|Պանու Քասիներու]] գլուխը, [[Թուտելա|Թուտելայի]] տիրակալը եւ [[Էպրօ|Էպրօյի]] հովիտին գլխաւոր տէրերէն մէկը։ Այս ազգակցութեան պատճառով Ինիկօ եւ իր ազգականները յաճախ դաշնակցած են Մուսա իպն Մուսայի հետ. այս կապը Ինիկոյին կարելիութիւն տուաւ իր ազդեցութիւնը տարածելու [[Պիրենեան լեռներ|պիրենեան]] հովիտներու ընդարձակ տարածքներու վրայ եւ վճռական դեր խաղաց այն ապստամբութիւններուն մէջ, որոնք պիտի յանգէին Փամփլոնայի՝ Էմիրութենէն խզուելուն։

== Իշխանութեան հասնիլը ==
[[Պատկեր:Iñigo_Arista_de_Pamplona_-_Compendio_de_crónicas_de_reyes_(Biblioteca_Nacional_de_España).png|ձախից|մինի|347x347փքս|Ինիկոյի պատկերը «Թագաւորներու ժամանակագրութիւններու ժողովածու» գասթիլեան ձեռագիրին մէջ, մօտ. 1312-1325]]
Ընտանիքը իշխանութեան հասաւ հիւսիսային [[Իպերական թերակղզի|Իպերիոյ]] մէջ [[Ֆրանքեր|ֆրանքական]] եւ [[Գորտովայի խալիֆայութիւն|գորտովական]] ազդեցութեան շուրջ մղուած պայքարներու ընթացքին։ 799-ին ֆրանքամէտ մարդասպաններ սպաննեցին [[Փամփլոնա|Փամփլոնայի]] կառավարիչ [[Մութարրիֆ իպն Մուսա|Մութարրիֆ իպն Մուսան]], որ հաւանաբար Մուսա իպն Մուսա ալ-Քասաուիի ազգականն էր։ Իպն Հայեան կը հաղորդէ, թէ 816-ին Ապտ ալ-Քարիմ իպն Ապտ ալ-Ուահիտ իպն Մուղիթ ռազմարշաւ ձեռնարկեց ֆրանքամէտ «Աստուծոյ թշնամիին»՝ Փամփլոնայի ''[[սահիպ]]'' ({{langx|ar|صاحب&amp;nbsp;بنبلونة}}) [[Վելասքօ Կասքոնացի|Վելասքօ Կասքոնացիին]] ({{langx|ar|بلشك&amp;nbsp;الجلشقي}}, ''Balašk al-Ŷalašqī'') դէմ, որ միաւորած էր քրիստոնեայ եւ հեթանոս խմբակները։ Կողմերը մղեցին [[Փանքորպոյի ճակատամարտ (816)|եռօրեայ ճակատամարտ մը]], որուն ընթացքին [[Գորտովայի Էմիրութիւն|Գորտովայի]] կողմնակից խմբակը ջախջախեց իր թշնամիները եւ սպաննեց Վելասքոն, ինչպէս նաեւ [[Ալֆոնսօ Բ. Ասթուրիացի|Ասթուրիայի Ալֆոնսօ Բ.-ի]] ազգական Կարսիա Լոփեսը, «Փամփլոնայի մարտիկ/ասպետ» Սանչոն եւ հեթանոս մարտիկ «Սալթան»ը։ Ֆրանքամէտ ուժերու այս պարտութիւնը, ըստ երեւոյթին, ֆրանքադէմ Ինիկոյին կարելիութիւն տուաւ իշխանութեան գալու։

Կը պատմուի, թէ 820-ին Ինիկօ միջամտեց [[Արակոնի կոմսութիւն|Արակոնի կոմսութեան]] գործերուն՝ վտարելով ֆրանքական վասալ կոմս [[Ազնար Ա. Կալինտես|Ազնար Ա. Կալինտեսը]] յօգուտ [[Կարսիա Կալինտես|Կարսիա Կալինտեսի]], որ դարձաւ Ինիկոյի փեսան։ 824-ին կոմսեր [[Էպլուս|Էպլուսի]] եւ [[Ազնար Սանչես|Ազնար Սանչեսի]] գլխաւորած գարոլինկեան զօրք մը արշաւեց Փամփլոնայի վրայ, սակայն պարտութիւն կրեց [[Ռոնսըվոյի կիրճի ճակատամարտ (824)|Ռոնսըվոյի երկրորդ ճակատամարտին]]։{{Sfn|Martínez Díez|2007|p=23}}

Աւանդաբար այս ճակատամարտը կը ներկայացուի որպէս Ինիկոյի՝ [[Փամփլոնայի թագաւոր]] թագադրուելուն պատճառ, սակայն ո՛չ ճակատամարտին անոր մասնակցութեան, ո՛չ ալ անկէ ետք անոր թագադրութեան մասին ուղղակի վկայութիւն կայ, եւ արաբ ժամանակագիրները զինք կը կոչեն նոյն տիտղոսով, որ տրուած էր Վելասքոյին՝ «Փամփլոնայի տէր»։ Արտաքին ուժերուն դէմ անկախութիւնը պահելու համար անոր իշխանութիւնը մշտապէս կ՚օգտուէր իսլամներու եւ քրիստոնեաներու թէ՛ ներքին, թէ՛ փոխադարձ հակամարտութիւններէն։

== Ապստամբութիւն եւ մահ ==
840-ին Սարակոսայի ''[[վալի]]'' Ապտ Ալլահ իպն Քուլայպ յարձակեցաւ Ինիկոյի հողերուն վրայ, ինչ որ Ինիկոյի խորթ եղբայրը՝ Մուսա իպն Մուսան, մղեց ապստամբութեան։{{Sfn|Granja|1967|pp=468–69}} Ինիկոյի որդին՝ [[Կարսիա Ինիկես Փամփլոնացի|Կարսիան]], գործեց որպէս [[ռեգենտ]]՝ համագործակցելով Ինիկոյի մարտիկ եղբօր՝ [[Ֆորթուն Ինիկես|Ֆորթուն Ինիկեսի]] ({{langx|ar|فرتون&amp;nbsp;بن&amp;nbsp;ونّقه}}, ''Fortūn ibn Wannaqo'') հետ, որ նաեւ Մուսայի խորթ եղբայրն էր, եւ անոնք Մուսայի միացան Գորտովայի Էմիրութեան դէմ ապստամբութեան մէջ։ [[Գորտովայի էմիր]] [[Ապտ ըր-Ռահման Բ.]] յաջորդ տարիներուն պատժիչ արշաւներ ձեռնարկեց։

843-ի ճակատամարտի մը ընթացքին Ֆորթուն Ինիկես սպաննուեցաւ, իսկ Մուսան ձիէն վար նետուելով ստիպուեցաւ ոտքով փախչիլ. Ինիկօ եւ իր որդին՝ Կալինտօ, վիրաւորուած ազատեցան, եւ քանի մը ազնուականներ, որոնցմէ ամենանշանաւորը Վելասքօ Կարսէսն էր, անցան Ապտ ըր-Ռահմանի կողմը։ Յաջորդ տարին Ինիկոյի իսկ որդին՝ Կալինտօ Ինիկես, եւ Մուսայի որդին՝ Լուպպ իպն Մուսա, անցան Գորտովայի կողմը, եւ Մուսա ստիպուեցաւ ենթարկուիլ։ 845-ի կարճատեւ արշաւէ մը ետք հաստատուեցաւ ընդհանուր հաշտութիւն։ 850-ին Մուսա դարձեալ բացայայտ ապստամբութիւն բարձրացուց՝ Փամփլոնայի աջակցութեամբ,{{Sfn|Granja|1967|pp=468–69}} եւ [[Ֆրանսա|ֆրանսական]] արքունիքը ընդունեց «նաւառացիներու դուքսեր» Ինտուոյի (որ կը կարծուի, թէ Ինիկոն է) եւ Միթիոյի{{efn|Փերես տէ Ուրպել զայն նոյնացուցած է [[Խիմենօ Փամփլոնացի|Խիմենօ Փամփլոնացիին]] հետ, սակայն Սանչես Ալպորնոս կը մերժէ այս նոյնացումը։}} դեսպանները։

Ինիկօ մահացաւ [[Իսլամական օրացոյց|իսլամական օրացոյցի]] 237 թուականին, որ կը համապատասխանէ 851-ի վերջաւորութեան կամ 852-ի սկիզբին, եւ իրեն յաջորդեց որդին՝ Կարսիա Ինիկես, որ արդէն կը կառավարէր թագաւորութիւնը՝ հօր մահուան նախորդած երկարատեւ հիւանդութեան ընթացքին։{{Sfn|Martínez Díez|2007|p=23}}{{efn|Լեվի-Փրովանսալ եւ Կարսիա Կոմես. Սանչես Ալպորնոս («Problemas»)։ Ենթադրուած է, որ Ինիկոյի մահէն ետք կա՛մ [[Խիմենօ Փամփլոնացի]], կա՛մ անոր որդին՝ [[Կարսիա Խիմենես Փամփլոնացի|Կարսիա Խիմենես]], ռեգենտ եղած է, սակայն քանի որ Ալ-Անտալուսի ժամանակագիրները ցոյց կու տան, որ Կարսիա Ինիկես արդէն իսկ հօր մահէն առաջ ղեկավարի դեր կը կատարէր, ասիկա քիչ հաւանական է։}}

== Լէյրէ, Նաւառայի գլխաւոր վանքը ==
Ինիկոյի կենդանութեան օրօք Նաւառայի տարածքին քանի մը վանքերու գոյութիւնը վկայուած է այն ժամանակ, երբ գորտովացի քահանայ [[Եւղոգիոս Գորտովացի|Եւղոգիոս]] ստիպուած եղաւ մնալ այդ շրջանին մէջ (848)։ [[Ուիլիեսինտ|Ուիլիեսինտին]] ուղղուած նամակի մը մէջ Եւղոգիոս ոչ միայն կը յայտնէ, թէ պասք առաջնորդը ''christicola princeps'' (Քրիստոսը պաշտող իշխան) էր, այլեւ կու տայ Փամփլոնայէն ոչ շատ հեռու գտնուող երեք վանքերու անունները՝ Սիրեսա, Ս. Զաքարիա եւ Լէյրէ։

9-րդ դարուն հիմնուած խորհրդանշական [[Լէյրէի վանք|Լէյրէի վանքը]],{{Sfn|Collins|1990|p=146}} որուն հիմնադրութիւնը աւելի ուշ վերագրուեցաւ Փամփլոնայի թագաւորին, կը զօրանար իրեն շնորհուած հողերով եւ կալուածներով։ Վանքին արխիւներուն մէջ պահուող փաստաթուղթ մը ցոյց կու տայ, որ 842-ին Ինիկօ Եսա աւանն ու անոր հողերը շնորհած է Լէյրէին («''Ego rex Eneco concedo...''»), թէեւ այս շնորհը արձանագրող փաստաթուղթին վաւերականութիւնը վիճելի է։ Կը հաղորդուի, թէ Ինիկօ ինք 851/852-ին իր մահէն ետք թաղուած է այդ վանքին մէջ։

== Տոհմ եւ ընտանեկան կապեր ==
Ինիկոյի կնոջ (կամ կիներուն) անունը ժամանակակից արձանագրութիւններուն մէջ չի յիշատակուիր, թէեւ դարեր ետք գրուած աղբիւրներ անոր կու տան Թոտա կամ Օննեքա անունը։{{Sfn|Settipani|2004|p=}} Գիտնականներուն միջեւ վէճ կայ նաեւ անոր ծագումին շուրջ. ոմանք կ՚ենթադրեն, որ ան Փամփլոնայի տէր [[Վելասքօ Կասքոնացի|Վելասքոյի]] (սպաննուած՝ 816-ին) դուստրն էր, իսկ ուրիշներ զինք կը նկատեն [[Ազնար Ա. Կալինտես|Ազնար Ա. Կալինտեսի]] ազգականուհին։{{efn|Մելլօ Վազ տէ Սաօ Փայօ. Սթասեր։ Այս նոյնացումները հիմնուած են յաջորդ սերունդներուն տրուած անուններուն վրայ, սակայն Սանչես Ալպորնոս («Problemas») զգուշացուցած է, թէ վտանգաւոր է ենթադրել, որ անուններու նման գործածութիւնը կ՚ապացուցէ յստակ ընտանեկան կապ։}} Ան ունէր հետեւեալ յայտնի զաւակները.

* Ասսոնա Ինիկես, որ ամուսնացաւ իր հօր խորթ եղբօր՝ Թուտելայի եւ [[Ուէսքա|Ուէսքայի]] տէր [[Մուսա իպն Մուսա ալ-Քասաուի|Մուսա իպն Մուսա ալ-Քասաուիի]] հետ
* [[Կարսիա Ինիկես Փամփլոնացի|Կարսիա Ինիկես]], ռեգենտ, ապա Ինիկոյի յաջորդը որպէս «թագաւոր»։
* Կալինտօ Ինիկես, որ փախաւ Գորտովա, ուր բարեկամացաւ Եւղոգիոս Գորտովացիին հետ։ Ըստ երեւոյթին՝ անոր որդին էր [[Մուսա իպն Կալինտ|Մուսա իպն Կալինտը]]՝ 860-ին Ուէսքայի ''ամիլ''ը, որ սպաննուեցաւ 870-ին։{{Sfn|Sánchez Albornoz|1959|p=32}}
* Դուստր մը (Նունիլոնա՞), որ ամուսնացաւ [[Արակոն|Արակոնի]] կոմս [[Կարսիա Կալինտես|Կարսիա ''էլ Մալոյի'']] (''Չար'') հետ։{{Sfn|Martínez Díez|2007|p=23}}

== Պատմական ժառանգութիւն ==
Ինիկոյի հիմնած արքայատոհմը իշխեց մօտաւորապէս 80 տարի եւ 905-ին փոխարինուեցաւ մրցակից արքայատոհմով մը։ Սակայն ամուսնական կապերու շնորհիւ [[Նաւառա|Նաւառայի]] յետագայ թագաւորները Ինիկոյէն կը սերէին, եւ կարգ մը պատումներ նոյնիսկ սխալմամբ զանոնք կը ներկայացնէին որպէս Ինիկոյի ուղիղ արական գիծէն սերած։ Ան կը յիշուի որպէս նաւառացի ազգին հիմնադիրը։

== Ծանօթագրութիւններ ==
{{Ծանցանկ}}

== Յղումներ ==
{{Reflist|2}}

== Աղբիւրներ ==
{{refbegin}}
* {{cite journal|last=Barrau-Dihigo|first=Lucien|title=Les origines du royaume de Navarre d'apres une théorie récente|journal=Revue Hispanique|volume=7|number=21–22|pages=141–222|year=1900|issn=9965-0355|language=FR|url=https://dialnet.unirioja.es/servlet/articulo?codigo=2768633}}
*{{cite book|title=Sondeos históricos|last=Caro Baroja|first=Julio|publisher=Txertoa|year=1978|isbn=9788471480385|location=San Sebastián|language=ES|author-link=Julio Caro Baroja}}
* {{cite book|title=The Basques|last=Collins|first=Roger|publisher=Basil Blackwell|year=1990|isbn=0631175652|edition=2nd|location=Oxford, UK|author-link=Roger Collins}}
* {{cite journal|last1=García Gómez|first1=Emilio|author-link=Emilio García Gómez|last2=Lévi-Provençal|first2=Évariste|title=Textos inéditos del ''Muqtabis'' de Ibn Hayyan sobre los orígines del Reino de Pamplona|url=https://archive.org/details/al-andalus_1954_19_2/page/295|year=1954|journal=Al-Andalus|volume=19|number=2|pages=295–316|issn=0304-4335|language=ES}}
* {{cite journal|last=Granja|first=Fernando de la|title=La Marca Superior en la obra de Al-'Udri|year=1967|journal=Estudios de Edad Media de la Corona de Aragón|volume=8|pages=447–545|oclc=694519776|url=http://cema.unizar.es/wp-content/uploads/2011/08/la-marca-superior.pdf}}
* {{cite journal|last=Lacarra de Miguel|first=José María|title=Textos navarros del Códice de Roda|year=1945|journal=Estudios de Edad Media de la Corona de Aragón|volume=1|pages=193–284|oclc=694519776|url=http://cema.unizar.es/wp-content/uploads/2011/08/textos-navarros-codice-roda.pdf}}
* {{cite journal|last=Lévi-Provençal|first=Évariste|author-link=Évariste Lévi-Provençal|title=Du nouveau sur le royaume de Pampelune au IXe siècle|year=1953|journal=Bulletin Hispanique|volume=55|number=1|pages=5–22|language=FR|publisher=Université de Bordeaux|issn=0007-4640|doi=10.3406/hispa.1953.3340}}
*{{cite book|title=Sancho III el Mayor Rey de Pamplona, Rex Ibericus|last=Martínez Díez|first=Gonzalo|publisher=Marcial Pons Historia|year=2007|isbn=978-84-96467-47-7|location=Madrid|language=ES}}
* {{cite journal|last=Pérez de Urbel|first=Justo|author-link=Justo Pérez de Urbel|title=Lo viejo y lo nuevo sobre el origin del Reino de Pamplona|year=1954|journal=Al-Andalus|volume=19|number=1|pages=1–42|issn=0304-4335|language=ES}}
* {{cite journal|last=Sánchez Albornoz|first=Claudio|author-link=Claudio Sánchez-Albornoz y Menduiña|title=La epístola de S. Eulogio y el Muqtabis de Ibn Hayan|journal=Príncipe de Viana|volume=19|number=72–73|pages=265–266|year=1958|issn=0032-8472|language=ES|url=https://dialnet.unirioja.es/descarga/articulo/2255952.pdf}}
* {{cite journal|last=Sánchez Albornoz|first=Claudio|author-link=Claudio Sánchez-Albornoz y Menduiña|title=Problemas de la historia Navarra del siglo IX|journal=Príncipe de Viana|number=20|pages=5–62|year=1959|issn=0032-8472|language=ES|url=https://dialnet.unirioja.es/descarga/articulo/2255995.pdf}}
*{{cite book|title=La Noblesse du Midi Carolingien|last=Settipani|first=Christian|publisher=Unit for Prosopographical Research|year=2004|isbn=9781900934046|location=Oxford|language=FR|author-link=Christian Settipani}}
*{{cite journal|last=Stasser|first=Thierry|title=Consanguinity et Alliances Dynastiques en Espagne au Haut Moyen Age: La Politique Matrimoniale de la Reinne Tota de Navarre|journal=Hidalguía: La revista de Genealogía, Nobleza y Armas|year=1999|publisher=Instituto Salazar y Castro|location=Madrid|language=FR|pages=811–839|issn=0018-1285}}
{{refend}}</text>
      <sha1>ehy62zel5i4fqv2ns18tuyp5w5fh2zs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Պասքեր</title>
    <ns>0</ns>
    <id>33540</id>
    <revision>
      <id>256101</id>
      <parentid>255920</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T17:48:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>5016</id>
      </contributor>
      <comment>Add 3 books for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20261018sim)) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]</comment>
      <origin>256101</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="116727" sha1="qdveeive6fac4r78e9uizhdyr5tuv2o" xml:space="preserve">'''Պասքերը'''{{efn|{{langx|eu|euskaldunak}} {{IPA|eu|eus̺kaldunak|}}; {{langx|es|vascos}} {{IPA|es|ˈbaskos|}}; {{langx|fr|basques}} {{IPA|fr|bask||audio=LL-Q150 (fra)-Lyokoï-basques.wav}}}} [[Հարաւ-արեւմտեան Եւրոպա|Հարաւ-արեւմտեան Եւրոպայի]] [[Եւրոպայի ազգային խումբեր|ազգային խումբ]] մըն են,&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.maire-info.com/territoires/departements/64-des-maires-basques-favorables-un-departement-pays-basque-article-6264|title=64% des maires basques favorables à un département Pays Basque|date=2 Nov 2005|publisher=Maire-info.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20140907171752/http://www.maire-info.com/territoires/departements/64-des-maires-basques-favorables-un-departement-pays-basque-article-6264|archive-date=7 September 2014|access-date=3 August 2012|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Resolution of the General Assembly of the European Bureau for Lesser Used Languages, 13 September 2003 (Helsinki), on the situation of the Basque language in the Autonomous Community of Navarre. Reported in MERCATOR Butlleti 55: &quot;Speakers of a regional or minority language should have the right to use their language in private and public life. Contrary to these principles, local authorities from Iruña/Pamplona (capital city of the Autonomous Community of [[Navarre]] in Spain) have been implementing a series of reforms to the Autonomous Community legislation limiting the use of the Basque language. Basque is the only endangered language in the Autonomous Community of Navarre...&quot;&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Totoricaguena2004&quot;&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=iCuVDwAAQBAJ|title=Identity, Culture, And Politics In The Basque Diaspora|last=Totoricagüena|first=Gloria Pilar|date=2015-03-20|publisher=University of Nevada Press|isbn=978-0-87417-575-2|pages=59|language=en}}&lt;/ref&gt; որոնք կը յատկանշուին [[Պասքերէն|պասքերէնով]], [[Պասքական մշակոյթ|ընդհանուր մշակոյթով]] եւ հին [[Վասքոններ|Վասքոններու]] եւ [[Աքիթանացիներ|Աքիթանացիներու]] հետ ընդհանուր [[Ժենեթիք ծագումնաբանութիւն|ժենեթիք նախահայրութեամբ]], եւ կը նկատուին Եւրոպայի մէջ [[Վաղ եւրոպացի երկրագործներ|նոր քարի դարու]] եւրոպական բնակչութիւններու վերջին ուղղակի յետնորդներէն։&lt;ref name=&quot;GüntherValdiosera2015&quot;&gt;{{cite journal|last=Günther|first=Torsten|display-authors=etal|title=Ancient genomes link early farmers from Atapuerca in Spain to modern-day Basques|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences|volume=112|issue=38|year=2015|pages=11917–11922|doi=10.1073/pnas.1509851112|pmid=26351665|pmc=4586848|bibcode=2015PNAS..11211917G|doi-access=free}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Olalde2019&quot;&gt;{{cite journal|last=Olalde|first=Iñigo|display-authors=etal|title=The genomic history of the Iberian Peninsula over the past 8000 years|url=https://archive.org/details/science_2019-03-15_363_6432/page/1230|journal=Science|volume=363|issue=6432|year=2019|pages=1230–1234|doi=10.1126/science.aav4040|pmid=30872528|pmc=6436108|bibcode=2019Sci...363.1230O}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Bycroft2019&quot;&gt;{{cite journal|last=Bycroft|first=Clare|display-authors=etal|title=Patterns of genetic differentiation and the footprints of historical migrations in the Iberian Peninsula|journal=Nature Communications|volume=10|issue=1|year=2019|article-number=551|doi=10.1038/s41467-018-08272-w|doi-access=free|pmid=30710075|pmc=6358624|bibcode=2019NatCo..10..551B}}&lt;/ref&gt;

Պասքերը [[Բնիկ ժողովուրդներ|բնիկ]] են եւ գլխաւորաբար կը բնակին աւանդաբար [[Պասքերու Երկիր (մեծ շրջան)|Պասքերու Երկիր]] ({{langx|eu|Euskal Herria}}) կոչուող տարածքին մէջ։ Այս շրջանը կը գտնուի [[Պիրենեան լեռներ|Պիրենեան լեռներու]] արեւմտեան ծայրին շուրջ, [[Պիսքայեան ծոց|Պիսքայեան ծոցի]] ափին, եւ կը տարածուի հիւսիս-կեդրոնական [[Սպանիա|Սպանիայի]] ու հարաւ-արեւմտեան [[Ֆրանսա|Ֆրանսայի]] կարգ մը մասերու վրայ։&lt;ref name=&quot;Olalde2019&quot; /&gt;

== Ստուգաբանութիւն ==
[[Պատկեր:Barscunes_transparent.png|աջից|մինի|''Barscunes'' դրամ, հռոմէական շրջան]]
Անգլերէն եւ ֆրանսերէն ''Basque'' ձեւը (ֆրանսերէն արտասանութիւն՝ {{IPA|fr|bask|lang}}) կը ծագի [[կասքոներէն]] ''Basco'' (արտասանութիւն՝ {{IPA|oc|ˈbasku|}}) բառէն, որ ազգակից է սպաներէն ''Vasco''յին (արտասանութիւն՝ {{IPA|es|ˈbasko|}})։ Ասոնք իրենց կարգին կու գան [[լատիներէն]] ''Vascō''էն (արտասանութիւն՝ {{IPA|la|ˈwaskoː|}}. յոգնակի՝ ''[[Վասքոններ|Vascōnēs]]'', տե՛ս ստորեւ՝ [[Պասքեր#Պատմութիւն|Պատմութիւն]] բաժինը)։ Լատիներէն {{IPAslink|w}} հնչիւնը կասքոներէնի եւ սպաներէնի մէջ ընդհանրապէս [[Պետացիզմ|վերածուած է]] {{IPAslink|b}} եւ {{IPAslink|β̞}} [[Երկշրթնային բաղաձայն|երկշրթնային]] հնչիւններու, հաւանաբար պասքերէնի եւ անոր ազգակից [[Աքիթաներէն|աքիթաներէնի]] ազդեցութեամբ (մինչդեռ [[Ֆրանսերէն|ֆրանսերէնի]], [[Իտալերէն|իտալերէնի]] եւ այլ [[Ռոմանական լեզուներ|ռոմանական լեզուներու]] մէջ լատիներէն /w/-ն վերածուած է {{IPAslink|v}}-ի)։

Պասքերու Երկրին մէջ գտնուած Ք.Ա. 2-րդ եւ 1-ին դարերու կարգ մը դրամներ կը կրեն ''barscunes'' արձանագրութիւնը։ Անոնց կտրուած վայրը ստոյգ չէ, սակայն կը կարծուի, որ ան [[Փամփլոնա|Փամփլոնայի]] մօտ էր՝ այն տարածքին սրտին մէջ, ուր պատմաբաններուն կարծիքով կը բնակէին ''վասքոնները''։ Կարգ մը գիտնականներ առաջարկած են ''bhar-s-'' արմատին վրայ հիմնուած քելթական ստուգաբանութիւն մը՝ «գագաթ», «ծայր» կամ «տերեւներ» իմաստով, ըստ որուն ''barscunes'' կրնայ նշանակած ըլլալ [[Լեռնականներ|«լեռնականներ»]], «բարձրահասակները» կամ «հպարտները», իսկ ուրիշներ ենթադրած են կապ մը [[նախահնդեւրոպերէն]] ''*bar-'' արմատին հետ, որ կը նշանակէ «սահման», «սահմանագիծ», «սահմանամերձ շրջան»։&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.euskomedia.org/aunamendi/130014?idi=en&amp;clave=130014&amp;op=4&amp;primR=1&amp;regs=10&amp;EIKVOGEN=Barscunes&amp;pos=4&amp;epi=120849#mrc1|title=Vascones – el nombre (Auñamendi Encyclopedia)|publisher=Euskomedia.org|archive-url=https://web.archive.org/web/20100306152012/http://www.euskomedia.org/aunamendi/130014?idi=en&amp;clave=130014&amp;op=4&amp;primR=1&amp;regs=10&amp;EIKVOGEN=Barscunes&amp;pos=4&amp;epi=120849#mrc1|archive-date=2010-03-06|access-date=2010-08-22|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

Պասքերէնով պասքերը իրենք զիրենք կը կոչեն ''euskaldunak'', եզակի՝ ''euskaldun'', որ կազմուած է ''euskal-'' («պասքերէն») եւ ''-dun'' («ունեցող») մասերէն. ''euskaldun'' բառացի կը նշանակէ «պասքերէն խօսող»։ Բոլոր պասքերը պասքերէն չեն խօսիր։ Ուստի 19-րդ դարուն ստեղծուեցաւ ''euskotar'' (յոգնակի՝ ''euskotarrak'') [[Նորաբանութիւն|նորաբանութիւնը]]՝ պասք անձ մը նշելու համար, պասքերէն խօսի թէ ոչ։ Ալֆոնսօ Իրիկոյեն կ՚ենթադրէ, որ ''euskara'' բառը կը ծագի «ըսել» իմաստով հին պասքերէն ''enautsi'' բայէն (բաղդատել արդի պասքերէն ''esan''ին հետ) եւ ''-(k)ara'' («որեւէ բան ընելու ձեւ») վերջածանցէն։ Այսպիսով ''euskara'' բառացի պիտի նշանակէր «ըսելու ձեւ» կամ «խօսելու ձեւ»։ Այս վարկածին ի նպաստ վկայութիւններէն մէկը կը գտնուի պասք գրող [[Էսթեպան տէ Կարիպայ|Էսթեպան տէ Կարիպայի]] 1571-ին գրած ''Compendio Historial'' սպաներէն գիրքին մէջ։ Ան պասքերէնի անունը կ՚արձանագրէ որպէս ''enusquera''։ Սակայն ասիկա կրնայ գրչութեան սխալ ըլլալ։

19-րդ դարուն պասք ազգայնական գործիչ [[Սապինօ Արանա]] ենթադրեց սկզբնական ''euzko'' արմատ մը, որ ըստ իրեն կու գար ''eguzkiko''էն («արեւին», կապուած սկզբնական [[Արեւի աստուածութիւն|արեւի կրօնքի]] մը ենթադրութեան հետ)։ Այս ենթադրեալ արմատին հիմամբ Արանա առաջարկեց [[Պասքերու Երկիր (մեծ շրջան)|Euzkadi]] անունը անկախ պասք ազգի մը համար, որ պիտի կազմուէր պասքական եօթը պատմական տարածքներէ։ Արանայի ''Euzkadi'' նորաբանութիւնը (կանոնաւորուած ուղղագրութեամբ՝ ''Euskadi'') այսօր ալ լայնօրէն կը գործածուի թէ՛ պասքերէնի, թէ՛ սպաներէնի մէջ, քանի որ ան այժմ [[Պասքերու Երկիր (ինքնավար համայնք)|Պասքերու Երկիր]] [[Ինքնավար համայնք|ինքնավար համայնքին]] պաշտօնական անունն է։&lt;ref&gt;{{Cite book|title=Breve historia de Euskadi : de los fueros a la autonomía|last=de la Granja Sainz|first=José Luis|author2=Santiago de Pablo|author3=Coro Rubio Pobes|date=2011|publisher=Debate|isbn=978-84-9992-039-9|edition=1st|location=Madrid|oclc=947160667}}&lt;/ref&gt;

== Ժենեթիք ծագում ==
{{Main|Պասքերու ծագումը}}
[[Պատկեր:Dolmen_de_Sorginetxe.jpg|մինի|Սորկինեչէի [[Տոլմէն|տոլմէնը]] Լեզէ առուակին ու քարայրին մօտ, որոնց հետ կապուած են դիցաբանական [[Մարի (դիցուհի)|Մարիի]] մասին աւանդազրոյցներ]]
Դասական ժենեթիք նշիչներու (օրինակ՝ [[Արեան խումբ|արեան խումբերու]]) ուսումնասիրութիւններուն արձանագրած առանձնայատկութիւնը եւ պասքերէնի [[Նախահնդեւրոպական լեզուներ|նախահնդեւրոպական]] բնոյթը տարածուած ու երկարատեւ տեսակէտի մը պատճառ դարձած են, ըստ որուն պասքերը Եւրոպան բնակեցուցած առաջին [[Անատոմիապէս արդի մարդ|անատոմիապէս արդի մարդոց]] «կենդանի բրածոները» են։&lt;ref name=&quot;Alonso2005&quot;&gt;{{cite journal|last=Alonso|first=Santos|display-authors=etal|title=The place of the Basques in the European Y-chromosome diversity landscape|journal=European Journal of Human Genetics|publisher=Springer Nature|volume=13|issue=12|year=2005|pages=1293–1302|doi=10.1038/sj.ejhg.5201482|pmid=16094307|s2cid=7089003|doi-access=free}}&lt;/ref&gt; Մասամբ այս պատճառներով 20-րդ դարու սկիզբի եւ վերջի մարդաբանական ու ժենեթիք ուսումնասիրութիւնները ենթադրած են, որ պասքերը սկզբնական [[Քրօ-Մանեոններ|Քրօ-Մանեոններու]] յետնորդներն են։&lt;ref&gt;Wells, H. G. ''[[The Outline of History]]''. New York: Doubleday &amp; Co., 1920, Volume I, Chapter XI &quot;The Races of Mankind,&quot; pp. 131-144. Compare pp. 98, 137 and 139.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Cavalli-Sforza, L. Luca; Menozzi, Paolo; and Piazza Alberto. ''The History and Geography of Human Genes''. Princeton, New Jersey: Princeton University Press, 1994, p. 280.&lt;/ref&gt;

Սակայն թէեւ մեկուսացման պատճառով կարգ մը առումներով ժենեթիք առանձնայատկութիւններ ունին, պասքերը իրենց [[Y-DNA]] եւ [[mtDNA]] յաջորդականութիւններով, ինչպէս նաեւ կարգ մը այլ ժենեթիք [[Տեղամաս (ժենեթիք)|տեղամասերով]] տակաւին բնորոշ եւրոպացիներ են։ Նոյն յաջորդականութիւնները լայնօրէն տարածուած են Եւրոպայի արեւմտեան կէսին մէջ, մանաւանդ ցամաքամասին արեւմտեան եզերքին երկայնքին։&lt;ref name=&quot;Dupanloup2004&quot;&gt;{{cite journal|last=Dupanloup|first=I.|display-authors=etal|title=Estimating the Impact of Prehistoric Admixture on the Genome of Europeans|url=https://archive.org/details/sim_molecular-biology-and-evolution_2004-07_21_7/page/1361|journal=Molecular Biology and Evolution|publisher=Oxford University Press|volume=21|issue=7|year=2004|pages=1361–1372|doi=10.1093/molbev/msh135|pmid=15044595|doi-access=free}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Pericic2005&quot;&gt;{{cite journal|last=Pericic|first=M.|display-authors=etal|title=High-Resolution Phylogenetic Analysis of Southeastern Europe Traces Major Episodes of Paternal Gene Flow Among Slavic Populations|url=https://archive.org/details/sim_molecular-biology-and-evolution_2005-10_22_10/page/1964|journal=Molecular Biology and Evolution|publisher=Oxford University Press|volume=22|issue=10|year=2005|pages=1964–1975|doi=10.1093/molbev/msi185|pmid=15944443|doi-access=free}}&lt;/ref&gt;

== Պատմութիւն ==
{{Main|Պասք ժողովուրդի պատմութիւն|Պասքերու Երկիր (մեծ շրջան)#Պատմութիւն}}
[[Պատկեր:Pamplona_-_Monumento_a_los_Fueros_12.JPG|մինի|[[Ֆուէրօ|Ֆուէրոներու]] յուշարձանը Փամփլոնայի մէջ (1903)]]
Հռոմէական շրջանին Ստրաբոն եւ Պլինիոս կը յիշատակեն պասքական ցեղեր, որոնց կարգին՝ [[Վասքոններ|Վասքոնները]], [[Աքիթանիներ|Աքիթանիները]] եւ ուրիշներ։ Բաւարար վկայութիւններ կան այն վարկածը սատարելու համար, որ այդ ժամանակ եւ աւելի ուշ անոնք կը խօսէին պասքերէնի հին տարբերակներով (տե՛ս՝ [[աքիթաներէն]])։

[[Վաղ միջնադար|Վաղ միջնադարուն]] [[Էպրօ]] եւ [[Կարոն]] գետերուն միջեւ գտնուող տարածքը ծանօթ էր որպէս [[Վասքոնիայի դքսութիւն|Վասքոնիա]]. ան աղօտ սահմաններով ազգագրական տարածք մըն էր եւ քաղաքական միաւոր մը, որ կը պայքարէր դիմադրելու հարաւէն իպերական [[Վեստգոթեր|վեստգոթական]] թագաւորութեան եւ [[Իսպանիոյ ումայեան նուաճում|արաբական տիրապետութեան]] ճնշումին, ինչպէս նաեւ հիւսիսէն [[Ֆրանքեր|ֆրանքական]] յառաջխաղացքին։&lt;ref&gt;{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=lbLbAAAAQBAJ&amp;pg=PA14|title=The History of Basque|author=Trask, R.L.|publisher=Routledge|year=1997|isbn=0-415-13116-2|location=New York, US|page=12|access-date=2017-11-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20200504204223/https://books.google.com/books?id=lbLbAAAAQBAJ&amp;pg=PA14|archive-date=2020-05-04|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Lewis AR 20-33&quot;&gt;{{cite book|url=http://libro.uca.edu/lewis/sfcatsoc.htm|title=The Development of Southern French and Catalan Society, 718-1050|last=Lewis|first=Archibald R.|publisher=The University of Texas Press|year=1965|pages=20–33|author-link=Archibald Ross Lewis|access-date=2017-10-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20191007095449/https://libro.uca.edu/lewis/sfcatsoc.htm|archive-date=2019-10-07|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Առաջին հազարամեակի աւարտին [[Կասքոնիա|Վասքոնիայի]] տարածքը բաժնուած էր զանազան աւատական շրջաններու, ինչպէս [[Սուլ|Սուլը]] եւ [[Լապուռ|Լապուռը]], մինչ Պիրենեաններէն հարաւ 9-րդ եւ 10-րդ դարերուն պասք բնակչութիւն ունեցող գլխաւոր շրջանային միաւորները դարձան [[Գասթիլիայի թագաւորութիւն|Գասթիլիան]], [[Փամփլոնայի թագաւորութիւն|Փամփլոնան]] եւ պիրենեան կոմսութիւնները՝ [[Արակոնի կոմսութիւն|Արակոն]], [[Սոպրարպէ]], [[Ռիպակորսա]] (աւելի ուշ՝ [[Արակոնի թագաւորութիւն]]) եւ [[Փալեարսի կոմսութիւն|Փալեարս]]։

Փամփլոնայի թագաւորութիւնը, կեդրոնական պասքական պետութիւն մը, որ աւելի ուշ ծանօթ դարձաւ որպէս [[Նաւառայի թագաւորութիւն|Նաւառա]], անցաւ աւատացման գործընթացէ մը եւ ենթակայ եղաւ իր շատ աւելի մեծ արակոնական, գասթիլեան եւ ֆրանսական դրացիներուն ազդեցութեան։ Գասթիլիա Նաւառան զրկեց իր ծովափէն՝ նուաճելով [[Պասքերու Երկիր (ինքնավար համայնք)|առանցքային արեւմտեան տարածքները]] (1199-1201) եւ թագաւորութիւնը դարձնելով ծովային ելք չունեցող։ Պասքերը աւերուեցան [[Խմբակներու պատերազմ|Խմբակներու պատերազմով]]՝ տեղական իշխող ընտանիքներու միջեւ դաժան կուսակցական պատերազմներով։ Նաւառական քաղաքացիական պատերազմէն տկարացած՝ [[Իպերական Նաւառայի սպանական նուաճում|թագաւորութեան մեծ մասը ի վերջոյ ինկաւ]] սպանական բանակներուն յարձակումին տակ (1512-1524)։ Սակայն [[Ստորին Նաւառա|Պիրենեաններէն հիւսիս գտնուող նաւառական տարածքը]] մնաց հետզհետէ հզօրացող Սպանիոյ հասողութենէն դուրս։ [[Ստորին Նաւառա|Ստորին Նաւառան]] 1620-ին դարձաւ Ֆրանսայի նահանգ։

Այնուամենայնիւ պասքերը վայելեցին ինքնակառավարման զգալի աստիճան մը [[Ֆրանսայի մէջ պասքական ինքնավարութեան վերջը|մինչեւ Ֆրանսական յեղափոխութիւնը (1790)]] եւ [[Քարլիսթական պատերազմներ|Քարլիսթական պատերազմները]] (1839, 1876), երբ պասքերը սատարեցին գահաժառանգ [[Սպանիոյ ինֆանթ Քարլոս, Մոլինայի կոմս|Քարլոս Ե.-ին]] եւ անոր յետնորդներուն։ Պիրենեաններու երկու կողմերուն ալ պասքերը [[Սպանիոյ մէջ պասքական ինքնավարութեան վերջը|կորսնցուցին իրենց բնիկ հաստատութիւններն ու օրէնքները]], որոնք պահպանած էին ''[[Ancien régime]]''-ի օրօք։ Անկէ ի վեր, Սպանիոյ սահմանադրութեամբ հաստատուած [[Պասքերու Երկիր (ինքնավար համայնք)|Պասքերու ինքնավար համայնքի]] եւ Նաւառայի ներկայ սահմանափակ ինքնակառավարման կարգավիճակին հակառակ, շատ պասքեր ձգտած են ինքնակառավարման աւելի բարձր աստիճանի (տե՛ս [[պասքական ազգայնականութիւն]]), երբեմն բռնի արարքներով։ [[Լապուռ|Լապուռը]], [[Ստորին Նաւառա|Ստորին Նաւառան]] եւ [[Սուլ|Սուլը]] միացուեցան [[Ֆրանսայի տեպարթամաններ|ֆրանսական տեպարթամաններու համակարգին]] (1790-էն սկսեալ), իսկ շրջանին յատուկ քաղաքական-վարչական միաւոր մը հաստատելու պասքական ջանքերը մինչեւ այսօր արդիւնք չեն տուած։ Սակայն 2017-ի Յունուարին [[Հիւսիսային Պասքերու Երկիր|Ֆրանսայի Պասքերու Երկրին]] համար ստեղծուեցաւ միասնական համայնքային միաւորում մը։&lt;ref&gt;{{cite news|last=Garicoix|first=Michel|date=2017-12-29|title=Le Pays basque se constitue en communauté d'agglomération|trans-title=The Basque Country is established as a agglomeration community|url=http://www.lemonde.fr/politique/article/2016/12/29/le-pays-basque-se-constitue-en-communaute-d-agglomeration_5055172_823448.html|language=fr|access-date=2017-10-31|archive-date=2020-04-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20200430121358/https://www.lemonde.fr/politique/article/2016/12/29/le-pays-basque-se-constitue-en-communaute-d-agglomeration_5055172_823448.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

== Աշխարհագրութիւն ==

=== Քաղաքական եւ վարչական բաժանումներ ===
[[Պատկեր:Ekialderantz_Urkulutik.JPG|մինի|Պասքերու Երկրի լեռներ]]
[[Պատկեր:Leitza.JPG|մինի|[[Լեյցա]], Նաւառա]]
Պասքական շրջանը բաժնուած է առնուազն երեք վարչական միաւորներու. անոնք են Սպանիոյ մէջ [[Պասքերու Երկիր (ինքնավար համայնք)|Պասքերու ինքնավար համայնքը]] եւ [[Նաւառա|Նաւառան]], ինչպէս նաեւ Ֆրանսայի [[Փիրենէ-Աթլանթիք]] ''[[տեպարթաման]]''ին մէջ գտնուող [[Պասքերու Երկրի համայնքային միաւորում|Պասքերու Երկրի համայնքային միաւորումը]]։

Ինքնավար համայնքը ([[1978-ի Սպանիոյ սահմանադրութիւն|1978-ի Սպանիոյ սահմանադրութեամբ]] հաստատուած հասկացութիւն), որ պասքերէնով կը կոչուի ''Euskal Autonomia Erkidegoa'' կամ EAE, իսկ սպաներէնով՝ ''Comunidad Autónoma Vasca'' կամ CAV (հայերէն՝ ''Պասքերու ինքնավար համայնք''),&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www1.euskadi.net/euskalterm/|title=See EUSKALTERM, the Basque Public Term Bank, maintained by the Basque Government for these and other terms and their common translations|publisher=.euskadi.net|archive-url=https://web.archive.org/web/20100510193253/http://www1.euskadi.net/euskalterm/|archive-date=10 May 2010|access-date=2010-08-22|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; կազմուած է Սպանիոյ երեք նահանգներէն՝ [[Ալավա]], [[Պիսքայ]] եւ [[Կիփուզքոա]]։ Այս տարածքներուն պասքերէն անուններն են ''Araba'', ''Bizkaia'' եւ ''Gipuzkoa'', իսկ սպաներէն անունները՝ ''Álava'', ''Vizcaya'' եւ ''Guipúzcoa''։

Ինքնավար համայնքը կ՚ընդգրկէ այսօր պատմական տարածքներ կոչուող եօթը նահանգներէն միայն երեքը։ Զայն երբեմն պարզապէս «Պասքերու Երկիր» (կամ ''Euskadi'') կը կոչեն այն գրողներն ու պետական մարմինները, որոնք նկատի կ՚առնեն միայն այդ երեք արեւմտեան նահանգները, բայց երբեմն ալ պարզապէս որպէս յարմար կրճատում, երբ ասիկա շփոթ չի ստեղծեր տուեալ համատեքստին մէջ։ Ուրիշներ այս գործածութիւնը անճշգրիտ կը նկատեն եւ այս միաւորին կամ շրջանին ակնարկելու ատեն ուշադրութեամբ կը նշեն ինքնավար համայնքը (կամ համարժէք արտայայտութիւն մը, ինչպէս «երեք նահանգները», որ մինչեւ 1978 սպաներէնով կը կոչուէր «Provincias Vascongadas»)։ Նոյնպէս «Պասքական կառավարութիւն» արտայայտութիւնը «ինքնավար համայնքի կառավարութեան» իմաստով յաճախ, թէեւ ոչ միշտ, կը գործածուի։ Մասնաւորաբար սովորական գործածութեան մէջ ֆրանսերէն ''Pays Basque'' («Պասքերու Երկիր») արտայայտութիւնը, առանց յաւելեալ ճշդումի, կը նշանակէ կա՛մ ամբողջ [[Պասքերու Երկիր (մեծ շրջան)|Պասքերու Երկիրը]] (պասքերէն՝ «Euskal Herria»), կա՛մ յաճախ մասնաւորաբար [[Հիւսիսային Պասքերու Երկիր|հիւսիսային (կամ «ֆրանսական») Պասքերու Երկիրը]]։

Սպանիոյ ներկայ սահմանադրութեամբ Նաւառան (արդի պասքերէնով՝ ''Nafarroa'', պատմականօրէն սպաներէնով՝ ''Navarra'') առանձին միաւոր մըն է, որ արդի պասքերէնով կը կոչուի ''Nafarroako Foru Erkidegoa'', իսկ սպաներէնով՝ ''Comunidad Foral de Navarra'' (Նաւառայի ինքնավար համայնք)։ Այս ինքնավար համայնքին կառավարութիւնը Նաւառայի կառավարութիւնն է։ Պատմական համատեքստերու մէջ Նաւառա կրնայ նշանակել աւելի ընդարձակ տարածք մը, եւ այսօրուան հիւսիսային պասքական նահանգը՝ [[Ստորին Նաւառա|Ստորին Նաւառան]], նոյնպէս կրնայ կոչուիլ ''Nafarroa'' (կամ անոր մէկ մասը), մինչ «Վերին Նաւառա» (պասքերէն՝ ''Nafarroa Garaia'', սպաներէն՝ ''Alta Navarra'') եզրը եւս կը հանդիպի որպէս ներկայ ինքնավար համայնքին տարածքը նշելու ձեւ։

Պասքերու Երկրին մաս կը կազմեն երեք այլ պատմական նահանգներ եւս՝ [[Լապուռ]], [[Ստորին Նաւառա]] եւ [[Սուլ]] (պասքերէն՝ ''Lapurdi, Nafarroa Beherea'' եւ ''Zuberoa''. ֆրանսերէն՝ ''Labourd, Basse-Navarre'' եւ ''Soule''), որոնք Ֆրանսայի ներկայ քաղաքական եւ վարչական-տարածքային կազմակերպութեան մէջ պաշտօնական կարգավիճակ չունին, իսկ պասք ազգայնականները հոն միայն աննշան քաղաքական աջակցութիւն կը վայելեն։ Շրջանային եւ տեղական ազգայնական ու ոչ ազգայնական բազմաթիւ ներկայացուցիչներ տարիներէ ի վեր արշաւ կը տանին առանձին պասքական ''[[տեպարթաման]]''ի մը ստեղծման ի նպաստ, սակայն ֆրանսական իշխանութիւնները այս պահանջներուն ականջ չեն տուած։

=== Բնակչութիւն, գլխաւոր քաղաքներ եւ լեզուներ ===
[[Պատկեր:Olentzero,_Beasain.jpg|մինի|[[Օլենցերօ|Օլենցերօն]] [[Կիփուզքոա|Կիփուզքոայի]] մէջ, Պասքերու Երկիր]]
Պասքերու ինքնավար համայնքին մէջ կը բնակի 2,123,000 մարդ (279,000՝ Ալավայի, 1,160,000՝ Պիսքայի եւ 684,000՝ Կիփուզքոայի մէջ)։ Շրջանին ամենակարեւոր քաղաքները, որոնք նահանգներուն վարչական կեդրոններն են, [[Պիլպաօ|Պիլպաօն]] (Պիսքայ), [[Սան Սեպասթիան|Սան Սեպասթիանը]] (Կիփուզքոա) եւ [[Վիթորիա-Կասթէյզ|Վիթորիա-Կասթէյզն]] (Ալավա) են։ Պաշտօնական լեզուներն են պասքերէնը եւ սպաներէնը։ Սպաներէնի իմացութիւնը պարտադիր է Սպանիոյ սահմանադրութեամբ (յօդուած 3), իսկ պասքերէնի իմացութիւնն ու գործածութիւնը իրաւունք է ըստ Ինքնավարութեան կանոնադրութեան (յօդուած 6), ուստի միայն սպաներէնի իմացութիւնն է գրեթէ համատարած։ Պասքերէնի իմացութիւնը, [[Ֆրանքոյի օրօք Սպանիա|Ֆրանքոյի բռնապետութեան]] տարիներուն պաշտօնական հալածանքներու պատճառով երկար տարիներ նուազելէ ետք, դարձեալ աճի մէջ է՝ նպաստաւոր պաշտօնական լեզուական քաղաքականութեան եւ ժողովրդային աջակցութեան շնորհիւ։ Ներկայիս Պասքերու ինքնավար համայնքի բնակչութեան մօտ 33 տոկոսը պասքերէն կը խօսի։

Նաւառայի բնակչութիւնը 601,000 է. անոր վարչական մայրաքաղաքը եւ գլխաւոր քաղաքը, որ շատ պասք ազգայնականներու կողմէ նաեւ պասքերու պատմական մայրաքաղաքը կը նկատուի, Փամփլոնան է (արդի պասքերէնով՝ ''Iruñea'')։ Նաւառայի մէջ միայն սպաներէնն է պաշտօնական լեզու, իսկ պասքերէնը համապաշտօնական է միայն նահանգին հիւսիսային շրջանին մէջ, ուր պասքերէն խօսողներու ամենամեծ խտութիւնը կայ։ Սակայն բացարձակ թիւերով նահանգին պասքերէն խօսողներուն մեծամասնութիւնը կը գտնուի այս համապաշտօնական գօտիէն դուրս։&lt;ref&gt;[https://euskarabidea.es/fitxategiak/ckfinder/files/Seventh_Sociolinguistic_Survey_2021.pdf Seventh Sociolinguistic Study - 2021]&lt;/ref&gt;

[[Հիւսիսային Պասքերու Երկիր|Ֆրանսական Պասքերու Երկրին]] մէջ կը բնակի մօտ քառորդ միլիոն մարդ։ Այսօր պասքախօսները այս շրջանը կը կոչեն ''Iparralde'' (պասքերէն՝ «Հիւսիս»), իսկ սպանական նահանգները՝ ''Hegoalde'' («Հարաւ»)։ Այս բնակչութեան մեծ մասը կ՚ապրի ափին վրայ գտնուող Պայոն-Անկլէ-Պիառից (BAB) քաղաքային գօտիին մէջ կամ անոր մօտ (պասքերէնով՝ ''Baiona'', ''Angelu'' եւ ''Miarritze'')։ Պասքերէնը, որ աւանդաբար BAB քաղաքային գօտիէն դուրս շրջանի բնակչութեան մեծամասնութեան լեզուն էր, այսօր արագօրէն դիրք կը զիջի ֆրանսերէնին։ Ֆրանսական պետութեան ներսիդին Ֆրանսական Պասքերու Երկրին ինքնակառավարման բացակայութեան կը գումարուի շրջանին մէջ պասքերէնի պաշտօնական կարգավիճակին բացակայութիւնը։ Տեղական վարչութեան մէջ երկլեզուութիւն ներմուծելու փորձերը մինչեւ այժմ ֆրանսացի պաշտօնատարներուն ուղղակի մերժումին հանդիպած են։

== Պասքական սփիւռք ==
{{Main|Պասքական սփիւռք}}
[[Պատկեր:Basque_festival_in_Buenos_Aires_August_2011.jpg|մինի|Պասքական փառատօն [[Պուէնոս Այրէս|Պուէնոս Այրէսի]] մէջ, Արժանթին]]
[[Պատկեր:Winnemucca_Basque_Festival.jpg|աջից|մինի|Պասքական փառատօն [[Ուինըմաքա (Նեվատա)|Ուինըմաքայի]] մէջ, Նեվատա, Միացեալ Նահանգներ]]
Զանազան պատմական շրջաններու ընթացքին մեծ թիւով պասքեր, յաճախ տնտեսական կամ քաղաքական պատճառներով, ձգած են Պասքերու Երկիրը՝ հաստատուելու Սպանիոյ կամ Ֆրանսայի այլ մասերուն կամ աշխարհի այլ վայրերու մէջ։ Պատմականօրէն արտասահմանի պասքերը յաճախ կ՚աշխատէին որպէս հովիւներ եւ անասնապահներ, ինչպէս նաեւ ծովային ձկնորսութեան եւ առեւտուրի մէջ։ Պասք ծագումով միլիոնաւոր անձեր (տե՛ս [[Պասք ամերիկացիներ]] եւ [[Պասք գանատացիներ]]) կ՚ապրին Հիւսիսային Ամերիկայի (Միացեալ Նահանգներ. Գանատա, գլխաւորաբար [[Նիւֆաունտլենտ|Նիւֆաունտլենտի]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.thecanadianencyclopedia.ca/en/article/basques/|title=Basques|publisher=[[The Canadian Encyclopedia]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20170718125636/http://www.thecanadianencyclopedia.ca/en/article/basques/|archive-date=18 July 2017|access-date=13 May 2017|url-status=live}}&lt;/ref&gt; եւ [[Քեպեք|Քեպեքի]] նահանգներուն մէջ), ամբողջ Լատինական Ամերիկայի, Հարաւային Ափրիկէի եւ Աւստրալիոյ մէջ։

=== Լատինական Ամերիկա ===
Սպանացի գրող [[Միկէլ տէ Ունամունօ]] ըսած է. «Առնուազն երկու բան կայ, որ յստակօրէն կարելի է վերագրել պասքերուն՝ [[Յիսուսեան միաբանութիւն|Յիսուսեան միաբանութիւնը]] եւ [[Չիլի|Չիլիի Հանրապետութիւնը»]]։&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.filosofia.org/hem/194/alf/ez2302a.htm|title=Chile al trasluz|last=Laín Entralgo|first=Pedro|date=January 1949|publisher=Filosofia.org|language=es|trans-title=Chile held up to the light|archive-url=https://web.archive.org/web/20190514164955/http://www.filosofia.org/hem/194/alf/ez2302a.htm|archive-date=14 May 2019|quote='La Compañía de Jesús y la República de Chile son las dos grandes hazañas del pueblo vascongado', solía decir don Miguel de Unamuno... '''[TRANS]''' Miguel de Unamuno used to say, 'The Company of Jesus and the Republic of Chile are the two great achievements of the Basque people...'|author-link=Pedro Laín Entralgo|access-date=2 November 2016|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Չիլիացի պատմաբան Լուիս Թայեր Օխետա հաշուած է, որ 17-րդ եւ 18-րդ դարերուն Չիլի գաղթողներուն 48 տոկոսը պասքեր էին։&lt;ref name=&quot;DouglassBilbao2005&quot;&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=C60LAAAAYAAJ|title=Amerikanuak: Basques In The New World|last=Douglass|first=William A.|last2=Bilbao|first2=Jon|date=1975|publisher=University of Nevada Press|isbn=978-0-87417-043-6|language=en}}&lt;/ref&gt; Չիլիի մէջ ապրող [[Պասք չիլիացիներ|պասք ծագումով անձերուն]] թիւը կը գնահատուի 2.5-էն 5&amp;nbsp;միլիոն. պասքերը եղած են երկրին [[Մշակոյթ|մշակութային]] եւ [[Տնտեսութիւն|տնտեսական]] զարգացման գլխաւոր, եթէ ոչ ամենազօրաւոր ազդեցութիւնը։

[[Պոլիվիա|Պոլիվիայի]] մէջ [[Վիքունեաներու եւ պասքերու պատերազմ|Վիքունեաներու եւ պասքերու պատերազմը]] (սպաներէն՝ Guerra de Vicuñas y Vascongados) զինեալ հակամարտութիւն մըն էր [[Չարքասի նահանգ|Չարքասի նահանգին]] մէջ, որ տեւեց 1622-ի Յունիսէն մինչեւ 1625-ի Մարտ, պասքերու եւ «վիքունեաներու» միջեւ։ Վերջինս Վերին Փերուի ոչ պասք սպանացիներուն տրուած ոչ պաշտօնական անուն մըն էր, որ ծագած էր վիքունիայի մորթէ պատրաստուած գլխարկներ կրելու անոնց սովորութենէն։ 17-րդ դարու սկիզբը Փոթոսիի, Լիփեսի եւ Չիչասի արծաթի հանքերուն վերահսկողութեան համար մրցակցութիւնը սրեցաւ եւ պասքերն ու վիքունեաները իրարու դէմ հանեց։ Վիքունեաները սկզբնապէս դիմած էին իրաւական եւ քաղաքական միջոցներու՝ արգիլելու համար պասքերուն փորձերը՝ մենաշնորհելու Փոթոսիի ''cabildo''յին (քաղաքային վարչութիւն) եւ արծաթահանութեան ոլորտին վերահսկողութիւնը։ Պատերազմը իրարու դէմ հանեց փոխարքայական վարչութեան տարբեր հատուածները, քանի որ ոմանք կը սատարէին պասքերուն գերիշխանութեան պահանջներուն, իսկ ուրիշներ հաշտարար մօտեցում ունէին վիքունեա ապստամբներուն հանդէպ։ Հակամարտութեան մասնակից դէմքերու կարգին էին Չարքասի թագաւորական ատեանին (Real Audiencia) նախագահը եւ ''oidor''ները (դատաւորները), գանձապետական պաշտօնեաները, Փոթոսիի ''corregidor''ը եւ ''visitador''ը (որ շրջան ղրկուած էր ելեւմտական հաշիւները ստուգելու)։

Ամերիկաներուն մէջ կան պասքական տեղանուններ, ինչպէս [[Նուէվա Վիզքայա (Նոր Սպանիա)|Նուէվա Վիզքայա]] (այժմ՝ Մեքսիքայի [[Չիուաուա (նահանգ)|Չիուաուա]] եւ [[Տուրանկօ]]), [[Նոր Նաւառա]] (այժմ՝ Մեքսիքայի [[Սոնորա (նահանգ)|Սոնորա]] եւ [[Սինալոա]]), [[Պիսքէյն ծոց]] (Միացեալ Նահանգներ) եւ [[Ակերեպերի Փոյնթ]] (Միացեալ Նահանգներ)։&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.basqueed.org/BEO%20Basque%20Culture%20Day%202007.htm|title=Basque Culture Day|date=2007-10-06|publisher=Basqueed.org|archive-url=https://web.archive.org/web/20110807092850/http://www.basqueed.org/BEO%20Basque%20Culture%20Day%202007.htm|archive-date=2011-08-07|access-date=2010-08-22|url-status=usurped}}&lt;/ref&gt; Նուէվա Վիզքայան Նոր Սպանիոյ (Մեքսիքա) փոխարքայութեան հիւսիսի առաջին նահանգն էր, որ սպանացիները հետազօտեցին ու բնակեցուցին։ Ան գլխաւորաբար կ՚ընդգրկէր այսօրուան Չիուաուա եւ Տուրանկօ նահանգներուն տարածքը ([[Տուրանկօ (Սպանիա)|սկզբնական Տուրանկօն]] Պիսքայի ծանօթ քաղաք մըն է)։

Մեքսիքայի մէջ պասք գաղթականներու յետնորդներուն մեծ մասը կեդրոնացած է [[Մոնթերէյ]], [[Սալթիյօ]], [[Ռէյնոսա]], [[Քամարկօ (Չիուաուա)|Քամարկօ]] քաղաքներուն եւ [[Խալիսքօ]], [[Տուրանկօ]], [[Նուէվօ Լէօն]], [[Թամաուլիփաս]], [[Քոաուիլա]] ու [[Սոնորա]] նահանգներուն մէջ։ Պասքերը կարեւոր տեղ ունէին հանքարդիւնաբերութեան մէջ. շատեր անասնապահներ եւ ''vaquero''ներ ([[Քաուպոյ|քաուպոյներ]]) էին, իսկ մնացեալները փոքր խանութներ բացին [[Մեքսիքօ Սիթի|Մեքսիքօ Սիթիի]], [[Կուատալախարա|Կուատալախարայի]] եւ [[Փուէպլա|Փուէպլայի]] նման մեծ քաղաքներու մէջ։ [[Կուաթեմալա|Կուաթեմալայի]] մէջ պասքերուն մեծ մասը արդէն վեց սերունդ է, որ կեդրոնացած է [[Սաքաթեփեքեսի տեպարթաման|Սաքաթեփեքեսի տեպարթամանին]], [[Անթիկուա Կուաթեմալա|Անթիկուա Կուաթեմալայի]] եւ [[Խալափայի տեպարթաման|Խալափայի]] մէջ, իսկ ոմանք գաղթած են [[Կուաթեմալա Սիթի]]։

[[Գոլոմպիա|Գոլոմպիայի]] մէջ մեծ թիւով պասքեր հաստատուեցան գլխաւորաբար [[Անթիոքիայի տեպարթաման|Անթիոքիայի]] եւ [[Գոլոմպիոյ սուրճի առանցք|Սուրճի առանցքին]] մէջ։ 1955-ին Խոաքին Օսփինա ըսած է. «Կա՞յ բան մը, որ պասք ժողովուրդին աւելի նման ըլլայ, քան ''antioqueño''ները»։&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.lehendakaritza.ejgv.euskadi.eus/r48-contcvpv/en/contenidos/informacion/03_andres_irujo/en_airujo/adjuntos/antioquia.pdf|title=Archived copy|archive-url=https://web.archive.org/web/20161117211439/http://www.lehendakaritza.ejgv.euskadi.eus/r48-contcvpv/en/contenidos/informacion/03_andres_irujo/en_airujo/adjuntos/antioquia.pdf|archive-date=2016-11-17|access-date=2016-11-17|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Գրող Արթուրօ Էսքոպար Ուրիպէ ալ իր «''Mitos de Antioquia''» («Անթիոքիայի առասպելները», 1950) գիրքին մէջ գրած է. «Անթիոքիան, որուն մաքուր ծագումին մէջ կը գերիշխէ պասքական նահանգներու թերակղզիական երկրագործը, ժառանգած է իր նախնիներուն առաքինութիւնները։ ... Սպիտակ ցեղին գերակշռութեան հակառակ՝ անոր տարածումը լեռներուն մէջ ... Գոլոմպիոյ քարտէսին վրայ ցոլացուցած է իր ցեղին նախատիպը. [[Մետելին|Մետելինի]] մէջ՝ արդիւնաբերող, ձեռներէց, զօրաւոր ու հաստատակամ [[Փայսա շրջան|''paisa''ն]] ... իր աւաններուն մէջ՝ արկածախնդիր, ամբարտաւան, աշխարհը հետազօտողը։ ... Անոր առասպելները, որոնք անոնց խոր դիւրահաւատութեան վկայութիւնն են եւ իպերական նախնիին անհերքելի ապացոյցը, անոնց երակներուն մէջ հոսող նուաճողի արեան շարունակութիւնն են»։&lt;ref&gt;Arturo Escobar Uribe (1950). Mitos de Antioquia. Introducción.&lt;/ref&gt; Գոլոմպիական ժողովրդական երաժշտութեան [[պամպուքօ]] ոճը պասքական արմատներ ունի։&lt;ref&gt;{{in lang|es}} http://campus.usal.es/~investigacionesmusicales/docs/influencia.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200519013310/http://campus.usal.es/~investigacionesmusicales/docs/influencia.pdf|date=2020-05-19}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Ocampo López, J. (1990). Música folclor de Colombia (1st ed., pp. 47, 98). Bogotá, Colombia: Plaza Janés.&lt;/ref&gt;

=== Միացեալ Նահանգներ ===
{{main|Պասք ամերիկացիներ}}Միացեալ Նահանգներու կարեւոր պասքական համայնքներէն ամենամեծը կը գտնուի [[Պոյզի (Այտահօ)|Պոյզի]] (Այտահօ) շրջանին մէջ, ուր կը գտնուի [[Պասքական թանգարան եւ մշակութային կեդրոն|Պասքական թանգարան եւ մշակութային կեդրոնը]], ամէն տարի տեղի կ՚ունենայ պասքական փառատօն մը, իսկ հինգ տարին անգամ մը՝ պասքական սփիւռքի փառատօն մը։ [[Ռինօ (Նեվատա)|Ռինօն]] (Նեվատա), ուր [[Նեվատայի համալսարան (Ռինօ)|Նեվատայի համալսարանին]] մէջ կը գտնուին Պասքագիտական կեդրոնը եւ Պասքագիտական գրադարանը, պասք բնակչութեան այլ կարեւոր կորիզ մըն է։ [[Էլքօ (Նեվատա)|Էլքօն]] (Նեվատա) կը հովանաւորէ տարեկան պասքական փառատօն մը, որ կը տօնէ 19-րդ դարու վերջէն ի վեր [[Նեվատա]] հասած սպանական, ֆրանսական եւ մեքսիքական քաղաքացիութեամբ պասք ժողովուրդներուն պարը, խոհանոցն ու մշակոյթները։

[[Թեքսաս|Թեքսասի]] մէջ իսպանախօսներուն մեծ տոկոսը կը սերի [[Նոր Սպանիա|Նոր Սպանիայի]] նուաճումին մասնակցած պասքերէն։ Սկզբնական [[Թեխանո|թեխանոներէն]] շատեր պասքական արիւն ունէին, ներառեալ անոնք, որոնք ուրիշ թեքսասցիներու կողքին կռուեցան [[Ալամոյի ճակատամարտ|Ալամոյի ճակատամարտին]]։ Մեքսիքա-Թեքսաս սահմանին երկայնքին կարելի է հանդիպիլ բազմաթիւ պասքական մականուններու։ Մեքսիքայի հիւսիս-արեւելեան «frontera»ին, ներառեալ [[Չիուաուա (նահանգ)|Չիուաուա]], [[Տուրանկօ]], [[Քոաուիլա]], [[Նուէվօ Լէօն]] եւ [[Թամաուլիփաս]] նահանգներուն մէջ հաստատուած պասքերու ամենամեծ խտութիւնը բնակութիւն հաստատեց նաեւ Թեքսասի [[Ռիօ Կրանտէ|Ռիօ Կրանտէին]] երկայնքին՝ [[Հարաւային Թեքսաս|Հարաւային Թեքսասէն]] մինչեւ [[Արեւմտեան Թեքսաս]]։ Այս շրջանի պատմական ''hidalgo''ներէն կամ ազնուական ընտանիքներէն շատեր իրենց տիտղոսներն ու հողային շնորհները ստացած էին Սպանիայէն եւ Մեքսիքայէն. անոնք մինչեւ այսօր կը գնահատեն իրենց հողը։ Այս գաղութային հողային շնորհներով հիմնուած Հիւսիսային Ամերիկայի ամենամեծ անասնապահական ագարակներէն ոմանք կը գտնուին այս շրջանին մէջ։

[[Գալիֆորնիա|Գալիֆորնիան]] պասքերու կարեւոր խտութիւն ունի, մանաւանդ [[Սան Խոաքինի հովիտ|Սան Խոաքինի հովիտին]] մէջ՝ [[Սթոքթըն (Գալիֆորնիա)|Սթոքթընի]], [[Ֆրեզնօ (Գալիֆորնիա)|Ֆրեզնոյի]] եւ [[Պէյքըրզֆիլտ (Գալիֆորնիա)|Պէյքըրզֆիլտի]] միջեւ։ Պէյքըրզֆիլտ քաղաքը մեծ պասքական համայնք եւ քանի մը պասքական ճաշարաններ ունի, որոնց կարգին՝ Noriega's, որ 2011-ին շահեցաւ Ճէյմզ Պիըրտ հիմնարկութեան America's Classics մրցանակը։ [[Չինօ (Գալիֆորնիա)|Չինօն]] պասքական մշակոյթի պատմութիւն ունի. հոն ամէն տարի տեղի ունեցող երկու պասքական փառատօններ կը տօնեն այս ժողովուրդներուն պարը, խոհանոցն ու մշակոյթը։ Շրջակայ [[Սան Պեռնարտինօ գաւառ (Գալիֆորնիա)|Սան Պեռնարտինօ գաւառի]] բնակիչներուն մէջ շատ են պասք ծագումով անձերը։ Անոնք մեծ մասամբ Սպանիայէն եւ Մեքսիքայէն եկած վերաբնակներու յետնորդներ են։ Գալիֆորնիոյ այս պասքերը կը դասուին ''[[Californio]]''ներ կոչուող խումբին մէջ։

Եւրոպական սպանական-ֆրանսական եւ լատինաամերիկեան քաղաքացիութեամբ պասքեր հաստատուեցան նաեւ Միացեալ Նահանգներու արեւմուտքի տարածքին, [[Լուիզիանա|Լուիզիանայի]], [[Նոր Մեքսիքօ|Նոր Մեքսիքօյի]], [[Արիզոնա|Արիզոնայի]], [[Եութա|Եութայի]], [[Գոլորատօ|Գոլորատօյի]], [[Ուայոմինկ|Ուայոմինկի]], [[Մոնթանա|Մոնթանայի]], [[Օրեկըն|Օրեկընի]] եւ [[Ուաշինկթըն (նահանգ)|Ուաշինկթընի]] նման նահանգներու մէջ։

== Մշակոյթ ==
[[Պատկեր:Lingue_vasconum_primitiae.gif|մինի|[[Պեռնար Էչեփարէ|Պեռնար Էչեփարէի]] գրած առաջին պասքերէն գիրքին կողքը]]
[[Պատկեր:Nortasun.png|մինի|Մշակութային ինքնութիւնը 1981-ի եւ 1991-ի մարդահամարներուն համաձայն՝ «Ձեզ պա՞սք կը նկատէք» հարցումին հիման վրայ. &amp;nbsp;&amp;nbsp;1&amp;nbsp;-&amp;nbsp;Այո

2&amp;nbsp;-&amp;nbsp;Այո, մասամբ &amp;nbsp;&amp;nbsp;3&amp;nbsp;-&amp;nbsp;Ոչ4&amp;nbsp;-&amp;nbsp;Չեմ գիտեր / Պատասխան չկայ]]

=== Լեզու ===
{{Main|Պասքերէն}}Պասքերու ինքնութիւնը որոշող լեզուն կը կոչուի պասքերէն կամ ''Euskara'', որ այսօր կը խօսի շրջանի բնակչութեան 25-30 տոկոսը։&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.eke.eus/en/kultura/euskara-the-basque-language/basque-sociolinguistics|title=Basque sociolinguistics|publisher=Eke.eus|archive-url=https://web.archive.org/web/20190802142337/https://www.eke.eus/en/kultura/euskara-the-basque-language/basque-sociolinguistics|archive-date=2019-08-02|access-date=2019-10-21|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Լեզուին մշակութային կեդրոնական տեղին մասին գաղափար մը կու տայ այն իրողութիւնը, որ պասքերը իրենք զիրենք կը կոչեն ''euskaldun'', իսկ իրենց երկիրը՝ ''Euskal Herria'', որոնք բառացի կը նշանակեն համապատասխանաբար «պասքերէն խօսող» եւ «պասքերէն լեզուի երկիր»։ Սպանական եւ ֆրանսական պաշտօնական քաղաքականութիւնները, որոնք պատմականօրէն կամ ներկայիս սահմանափակած են անոր գործածութիւնը, լեզուն քաղաքական հարց դարձուցած են. սակայն ասիկա չէ կասեցուցած այս փոքրամասնական լեզուին ուսուցումը, խօսակցութիւնը, գրութիւնը եւ մշակումը։ Տեղական լեզուին կապուած պասքական ինքնութեան այս զգացումը միայն առանձին չի գոյատեւեր։ Շատ պասքերու մօտ ան կը զուգորդուի սպանական կամ ֆրանսական ինքնութեան զգացումի մը հետ, որ կապուած է այլ պասքերու կողմէ սպաներէնի եւ [[Ֆրանսերէն|ֆրանսերէնի]] գործածութեան, մանաւանդ Ֆրանսական Պասքերու Երկրին մէջ։ Ինչ կը վերաբերի Սպանական Պասքերու Երկրին, սպանական ինքնութեան զգացում չունեցող պասքերը բնակչութեան կարեւոր մէկ մասը կը կազմեն։&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://m.noticiasdenavarra.com/2019/01/06/politica/navarra/navarra-es-la-comunidad-con-menor-sentimiento-de-espanolidad|title=Navarra es la comunidad con menor sentimiento de españolidad|archive-url=https://web.archive.org/web/20190202214354/https://www.noticiasdenavarra.com/2019/01/06/politica/navarra/navarra-es-la-comunidad-con-menor-sentimiento-de-espanolidad|archive-date=2 February 2019|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; Ինչպէս եւրոպական շատ պետութիւններու մէջ, շրջանային ինքնութիւնը, լեզուական հիմք ունենայ թէ ոչ, չի բացառեր աւելի լայն ազգային ինքնութիւնը։ Օրինակ, Ֆրանսայի [[Ֆրանսայի ռակպիի ազգային հաւաքական|ռակպիի հաւաքականին]] պասք խաղացող [[Իմանոլ Արինորտոքի]] իր ազգային ինքնութեան մասին ըսած է.&lt;blockquote&gt;Ես ֆրանսացի եմ եւ պասք։ Հակասութիւն չկայ, երկուքով ալ հպարտ եմ{{nbsp}}... Ունիմ բարեկամներ, որոնք ներգրաւուած են քաղաքական կողմին մէջ, սակայն ատիկա ինծի համար չէ։ Զիս միայն կը հետաքրքրեն մշակոյթը, ''Euskera'' լեզուն, ժողովուրդը, մեր պատմութիւնն ու սովորութիւնները։&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.telegraph.co.uk/sport/rugbyunion/international/france/2431544/France-look-to-Basque-prodigy.html|title=France look to Basque prodigy|last=Gallagher|first=Brendan|date=27 February 2002|work=[[telegraph.co.uk]]|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220111/https://www.telegraph.co.uk/sport/rugbyunion/international/france/2431544/France-look-to-Basque-prodigy.html|archive-date=2022-01-11|url-access=subscription|url-status=live|access-date=6 May 2012}}&lt;/ref&gt;&lt;/blockquote&gt;Պետական լեզուի խթանումին, դպրոցական քաղաքականութեան, զանգուածային լրատուամիջոցներու եւ գաղթի ազդեցութեան հետեւանքով այսօր գրեթէ բոլոր պասքերը (բացի դպրոցական տարիքէն փոքր կարգ մը երեխաներէ) կը խօսին իրենց պետութեան պաշտօնական լեզուով (սպաներէն կամ ֆրանսերէն)։ Միայն պասքերէն խօսողները չափազանց քիչ են. ըստ էութեան, սահմանին երկու կողմերուն ալ պասքերէն խօսող բոլոր անձերը երկլեզու են։ Սպաներէնը կամ ֆրանսերէնը սովորաբար այլ շրջաններէ եկած քաղաքացիներուն (որոնք յաճախ պասքերէն սորվելու կարիք չեն զգար) մայրենի լեզուն է, ինչպէս նաեւ շատ պասքերու մայրենին, ինչ որ կը պահպանէ Ֆրանսայի եւ Սպանիոյ պետական լեզուներուն գերիշխանութիւնը։ Պասքական կառավարութեան վերջին քաղաքականութիւնները կը նպատակադրեն փոխել այս պատկերը, քանի որ զայն կը նկատեն փոքրամասնական լեզուին հիմնական գործածութեան դէմ ուղղուած հաւանական սպառնալիք։&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.euskara.euskadi.net/r59-3693/en/contenidos/informacion/artik9_1_integrazioa_06_07/en_integraz/artik9_1_integrazioa_06_07.html|title=Routes to linguistic and cultural integration for immigrants in the Basque Autonomous Community|last=Aierdi Urraza|first=Xabier|date=24 July 2006|publisher=euskara.euskadi.net|archive-url=https://web.archive.org/web/20070302214808/http://www.euskara.euskadi.net/r59-3693/en/contenidos/informacion/artik9_1_integrazioa_06_07/en_integraz/artik9_1_integrazioa_06_07.html|archive-date=2 March 2007|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

Պասքերէնը կը նկատուի ծագումնաբանօրէն [[մեկուսի լեզու]] մը, ի տարբերութիւն այլ եւրոպական լեզուներու, որոնց ճնշող մեծամասնութիւնը կը պատկանի ընդարձակ [[Հնդեւրոպական լեզուաընտանիք|հնդեւրոպական լեզուաընտանիքին]]։ Պասքերէնի ուրիշ առանձնայատկութիւն մըն է, որ ան հաւանաբար անընդհատ խօսուած է ''[[in situ]]'', այսինքն իր ներկայ տարածքին եւ անոր շուրջը, աւելի երկար, քան արդի եւրոպական լեզուներուն մեծ մասը, որոնք սովորաբար կը կարծուի, թէ պատմական կամ նախապատմական ժամանակներուն ներմուծուած են բնակչութիւններու գաղթերու կամ մշակութային փոխանցման այլ գործընթացներու միջոցով։&lt;ref name=&quot;Trask1997&quot;&gt;{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=OiemTo_t5r8C|title=The History of Basque|last=Trask|first=Robert Lawrence|publisher=Psychology Press|year=1997|isbn=978-0-415-13116-2|pages=8–9|author-link=Larry Trask|access-date=3 November 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20200519060306/https://books.google.com/books?id=OiemTo_t5r8C|archive-date=19 May 2020|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

Սակայն պասքերէնը «Եւրոպայի ամենահին լեզուն» եւ «աշխարհի լեզուներուն մէջ եզակի» ներկայացնող տարածուած կարծրատիպերը կրնան սխալ հասկցուիլ եւ սխալ ենթադրութիւններու առաջնորդել։&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.euskara.euskadi.net/r59-3693/en/contenidos/informacion/artik12_1_aurreiritziak_06_10/en_aurreiri/artik12_1_aurreiritziak_06_10.html|title=Misconceptions about Basque|last=Moreno Cabrera|first=Juan Carlos|date=19 October 2006|publisher=euskara.euskadi.net|archive-url=https://web.archive.org/web/20070302214757/http://www.euskara.euskadi.net/r59-3693/en/contenidos/informacion/artik12_1_aurreiritziak_06_10/en_aurreiri/artik12_1_aurreiritziak_06_10.html|archive-date=2 March 2007|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; Դարերու ընթացքին պասքերէնը անընդհատ շփման մէջ մնացած է դրացի արեւմտաեւրոպական լեզուներու հետ, որոնց հետ բազմաթիւ բառային յատկութիւններ եւ տիպաբանական գիծեր կը բաժնէ։ Պասքերէնը նաեւ արդի լեզու մըն է. ան հաստատուած գրաւոր ու տպագիր լեզու է, որ կը գործածուի հրատարակութեան եւ հաղորդակցութեան ներկայ ձեւերուն մէջ, ինչպէս նաեւ խօսակցական լեզու մը, որ կը գործածուի ընկերային ու մշակութային համատեքստերու, ոճերու եւ մակարդակներու շատ լայն շրջանակի մը մէջ։

=== Հող եւ ժառանգութիւն ===
[[Պատկեր:ArangurenDorretxea.jpg|աջից|մինի|[[Օրոզքօ|Օրոզքօյի]] Արանկուրէն ''baserri''ն, որ վերածուած է ամրացուած աշտարակէ մը]]
[[Պատկեր:BaserriLizarralde.jpg|աջից|մինի|Լիզառալտէ ''baserri''ն ([[Պերկարա]])]]
Պասքերը սերտօրէն կապուած են իրենց տան (''etxe(a)''՝ «տուն, օճախ»), մանաւանդ երբ ան աւանդական, ինքնաբաւ, ընտանեկան ագարակ մըն է՝ ''[[baserri]](a)''։ Այս համատեքստին մէջ տունը ընտանեկան արմատներուն հոմանիշն է։ Կարգ մը [[պասքական մականուններ]] ծագած են հին ''baserri''ներու կամ բնակավայրերու անուններէն։ Անոնք սովորաբար կապուած էին աշխարհագրական դիրքի կամ տեղական առումով իմաստալից այլ նշաններու։ Նման մականունները նոյնիսկ այն պասքերուն, որոնց ընտանիքները սերունդներ առաջ ձգած են հողը, կարեւոր կապ մը կ՚ապահովեն իրենց գիւղական ընտանեկան ծագումին հետ. ''Bengoetxea''՝ «վարի տունը», ''Goikoetxea''՝ «վերի տունը», ''Landaburu''՝ «դաշտին ծայրը», ''Errekondo''՝ «առուակին քովը», ''Elizalde''՝ «եկեղեցիին քով», ''Mendizabal''՝ «լայն բլուր», ''Usetxe''՝ «թռչուններու տուն», ''Ibarretxe''՝ «հովիտի տուն», ''Etxeberria''՝ «նոր տուն», եւ այլն։&lt;ref&gt;[[Koldo Mitxelena|MITXELENA, Koldo]], ''Apellidos vascos'' (fifth edition), San Sebastián: Txertoa, 1997.&lt;/ref&gt;

Ի տարբերութիւն շրջակայ շրջաններուն, ''[[fueros]]''ով ճանչցուած պասքական ժառանգութեան հին կարգերը կը նպաստէին ժառանգուած հողային կալուածներուն ամբողջականութեան պահպանման։ [[Անդրանկութեան իրաւունք|Անդրանկութեան իրաւունքի]] ձեւի մը համաձայն՝ անոնք սովորաբար կը ժառանգէր երէց զաւակը, արու թէ էգ։ Ինչպէս այլ մշակոյթներու մէջ, ընտանիքի միւս անդամներուն ճակատագիրը կախեալ էր ընտանիքին կարողութենէն. հարուստ պասք ընտանիքները կը ձգտէին այս կամ այն ձեւով հոգալ բոլոր զաւակներուն կարիքները, մինչ նուազ ունեւոր ընտանիքները կրնային մէկ զաւակի համար հազիւ մէկ կարողութիւն ունենալ։ Սակայն այս ժառանգորդը յաճախ կը հոգար ընտանիքին մնացեալ անդամներուն կարիքները (ի տարբերութիւն Անգլիոյ, ուր խիստ անդրանկութեան իրաւունքով երէց որդին ամէն ինչ կը ժառանգէր եւ յաճախ ուրիշներուն չէր հոգար)։ Թէեւ այս կամ այն ձեւով հոգացուած էին, կրտսեր քոյր-եղբայրները իրենց ապրուստին մեծ մասը ստիպուած էին այլ միջոցներով վաստկիլ։ Մեծ մասամբ արդիւնաբերականացումէն ետք&lt;ref&gt;{{Cite journal|title=Pyrenean Marriage Strategies in the Nineteenth Century: The French Basque Case|first=Marie-Pierre|last=Arrizabalaga|date=21 December 2005|journal=International Review of Social History|volume=50|issue=S13|pages=93–122|doi=10.1017/S0020859005002087|doi-access=free}}&lt;/ref&gt; այս համակարգը պատճառ դարձաւ, որ գիւղական շատ պասքեր գաղթեն Սպանիա, Ֆրանսա կամ Ամերիկաներ։ Արդի չափանիշներով դաժան այս սովորութիւնը ծնունդ տուաւ պասք ծագումով բազմաթիւ ձեռներէց դէմքերու, որոնք աշխարհ ելան իրենց ապրուստը վաստկելու. [[Լոփէ տէ Ակիռէ|Լոփէ տէ Ակիռէի]] եւ [[Ֆրանսիսքօ Վասքես տէ Քորոնատօ|Ֆրանսիսքօ Վասքես տէ Քորոնատօյի]] նման սպանացի ''[[conquistador]]''ներէն մինչեւ հետազօտողներ, միսիոնարներ եւ Կաթողիկէ եկեղեցիի սուրբեր, ինչպէս [[Ֆրանչիսկոս Քսաւերիոս|Ֆրանչիսկոս Քսաւերիոսը]]։

Տարածուած համոզումը, թէ պասքական հասարակութիւնը սկզբնապէս [[Մայրիշխանութիւն|մայրիշխանական]] էր, կը հակասէ ներկայ, յստակօրէն [[հայրագծային]] ազգակցական համակարգին եւ ժառանգական կառոյցներուն։ Կարգ մը գիտնականներ եւ մեկնաբաններ փորձած են հաշտեցնել այս կէտերը՝ ենթադրելով, որ հայրագծային ազգակցութիւնը նորամուծութիւն մըն է։ Ինչ որ ալ ըլլայ, թէ՛ աւանդական, թէ՛ արդի պասքական հասարակութեան մէջ կիներուն ընկերային դիրքը փոքր-ինչ աւելի լաւ է, քան դրացի մշակոյթներուն մէջ, եւ կիները տնային տնտեսութեան վերաբերող որոշումներուն մէջ զգալի ազդեցութիւն ունին։ Անցեալին կարգ մը կիներ կը մասնակցէին հաւաքական կախարդական արարողութիւններու։ Անոնք գլխաւոր մասնակիցներն էին հարուստ բանահիւսութեան մը, որ այսօր մեծ մասամբ մոռցուած է։

=== Խոհանոց ===
{{Main|Պասքական խոհանոց}}[[Պասքական խոհանոց|Պասքական խոհանոցը]] պասքական մշակոյթին կեդրոնն է. ան ազդուած է դրացի համայնքներէն եւ ծովու ու ցամաքի բերքերէն։ 20-րդ դարու պասքական մշակոյթին յատկանիշներէն մէկն է [[Խոհարարական ընկերութիւն|խոհարարական ընկերութիւններու]] երեւոյթը (պասքերէն՝ ''[[txoko]]''), ճաշի ակումբներ, ուր այրերը կը հաւաքուին իրենց ճաշը եփելու եւ վայելելու։ Մինչեւ վերջերս կիներուն մուտքը կ՚արտօնուէր տարին միայն մէկ օր։ Խնձորի գինիի տուները (''Sagardotegiak'') Կիփուզքոայի մէջ ժողովրդական ճաշարաններ են, որոնք բաց կը մնան քանի մը ամիս՝ խնձորի գինիի եղանակին։

=== Մշակութային արտադրութիւն ===
[[Պատկեր:Artzaiak_inudeak_2009_001.jpg|մինի|Artzaiak eta inudeak փառատօն, [[Սան Սեպասթիան]], Պասքերու Երկիր]]
20-րդ դարու վերջաւորութեան, [[ETA (անջատողական խմբաւորում)|ETA]]-ի բռնութեան (որ վերջ գտաւ 2010-ին) եւ ծանր արդիւնաբերութեան տագնապին հակառակ, պասքական տնտեսական վիճակը ուշագրաւ կերպով վերականգնեցաւ։ Պասքերը [[Ֆրանսիսքօ Ֆրանքօ|Ֆրանքոյի]] վարչակարգէն դուրս եկան վերակենդանացած լեզուով եւ մշակոյթով։ Պասքերէնը աշխարհագրականօրէն ընդարձակուեցաւ՝ շնորհիւ անոր գործածութեան զգալի աճին Փամփլոնայի, Պիլպաոյի եւ Պայոնի նման մեծ քաղաքային կեդրոններուն մէջ, ուր ընդամէնը քանի մը տասնամեակ առաջ պասքերէնը գրեթէ անհետացած էր։ Այսօր պասքերէն խօսողներուն թիւը կը պահէ իր մակարդակը կամ թեթեւակի կ՚աճի։

=== Երաժշտութիւն ===
{{Main|Պասքական երաժշտութիւն}}
[[Պատկեր:Basque_dance.JPG|մինի|Պասքական պար]]

=== Կրօնք ===
Աւանդաբար պասքերը մեծ մասամբ [[Կաթողիկէ եկեղեցի|կաթողիկէներ]] եղած են։ 19-րդ դարուն եւ 20-րդ դարու մեծ մասին պասքերը, որպէս խումբ, մնացին յատկապէս բարեպաշտ եւ եկեղեցի յաճախող։ Վերջին տարիներուն եկեղեցի յաճախողներուն թիւը նուազած է, ինչպէս Արեւմտեան Եւրոպայի մեծ մասին մէջ։ Շրջանը տուած է [[Ֆրանչիսկոս Քսաւերիոս|Ֆրանչիսկոս Քսաւերիոսի]] եւ [[Միշել Կարիքոյց|Միշել Կարիքոյցի]] նման միսիոնարներ։ [[Յիսուսեան միաբանութիւն|Յիսուսեան միաբանութեան]] հիմնադիր [[Իգնատիոս Լոյոլացի|Իգնատիոս Լոյոլացին]] պասք էր։ [[Գալիֆորնիա|Գալիֆորնիայի]] [[Ֆրանչիսկեաններ|ֆրանչիսկեան]] [[Ֆերմին Լասուէն]] ծնած է [[Վիթորիա-Կասթէյզ|Վիթորիա]]։ Լասուէն ֆրանչիսկեան հայր [[Խունիփերօ Սեռա|Խունիփերօ Սեռայի]] յաջորդն էր եւ հիմնեց ափին երկայնքին գտնուող [[Գալիֆորնիոյ առաքելութիւններ|Գալիֆորնիոյ]] 21 գոյատեւող առաքելութիւններէն 9-ը։

Ցամաքային Պասքերու Երկրին մէջ [[Բողոքականութիւն|բողոքականութեան]] ծիլ մը ծնունդ տուաւ Նոր Կտակարանի առաջին պասքերէն թարգմանութեան, որ կատարեց [[Ժոանես Լէյզառակա]]։ Բարեպաշտ [[Հիւկենօներ|հիւկենօ]] թագուհի [[Ժան Գ. Նաւառացի|Նաւառայի Ժան Գ.]] իր հպատակներուն համար պատուիրեց Նոր Կտակարանի թարգմանութիւնը պասքերէնի եւ [[Պէառներէն|պէառներէնի]]։ Երբ [[Հանրի Դ.|Նաւառայի Հանրի Գ.]] Ֆրանսայի թագաւոր դառնալու համար կաթողիկէութիւն ընդունեց, բողոքականութիւնը գրեթէ անհետացած էր պասքական համայնքէն։

[[Պայոն|Պայոնի]] մէջ կար [[Հրեաներ|հրեական]] համայնք մը, որ կազմուած էր գլխաւորաբար [[Սպանական հաւատաքննութիւն|սպանական]] եւ [[Փորթուկալական հաւատաքննութիւն|փորթուկալական հաւատաքննութիւններէն]] փախչող [[Սեֆարտեան հրեաներ|սեֆարտեան հրեաներէ]]։ 1512-21-ի գասթիլեան ներխուժումէն առաջ [[Նաւառա|Նաւառայի]] մէջ կային նաեւ կարեւոր հրեական եւ [[Իսլամներ|իսլամ]] համայնքներ։

Այսօր, միայն մէկ հարցախոյզի մը համաձայն, պասքերուն 50 տոկոսէն քիչ մը աւելին որեւէ ձեւով [[Աստուած|Աստուծոյ]] կը հաւատայ, իսկ մնացեալները կա՛մ [[Ակնոսթիքականութիւն|ակնոսթիք]] են, կա՛մ [[Անաստուածութիւն|անաստուած]]։ Կրօնական թերահաւատներուն թիւը զգալիօրէն աւելի մեծ է երիտասարդ սերունդներուն մէջ, մինչ տարեցները աւելի կրօնասէր են։&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.eitb.com/argazki/forum_re/caracterizacion.pdf|title=Opinion poll on religion by GIZAKER|publisher=[[EITB]] the Basque Country's public broadcast service.|archive-url=https://web.archive.org/web/20110728103246/http://www.eitb.com/argazki/forum_re/caracterizacion.pdf|archive-date=2011-07-28|access-date=2010-08-22|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; Կաթողիկէութիւնը մեծ տարբերութեամբ ամենամեծ կրօնքն է [[Պասքերու Երկիր (ինքնավար համայնք)|Պասքերու Երկրին]] մէջ։ 2019-ին իրենք զիրենք հռոմէական կաթողիկէ նկատող պասքերուն համեմատութիւնը 60 տոկոս էր,&lt;ref name=&quot;CIS2019Euskadi&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.cis.es/cis/export/sites/default/-Archivos/Marginales/3260_3279/3263/Marginales/es3263mar_PVasco.pdf|title=Macrobarómetro de octubre 2019, Banco de datos – Document 'Población con derecho a voto en elecciones generales y residente en España, País Vasco (aut.)|date=October 2019|page=23|language=es|archive-url=https://web.archive.org/web/20200204181948/http://www.cis.es/cis/export/sites/default/-Archivos/Marginales/3260_3279/3263/Marginales/es3263mar_PVasco.pdf|archive-date=4 February 2020|author=''Centro de Investigaciones Sociológicas'' (Centre for Sociological Research)|access-date=4 February 2020|url-status=live}}&lt;/ref&gt; մինչ ան Սպանիոյ ամենաաշխարհականացած համայնքներէն մէկն է. 24.6 տոկոսը կրօնք չունէր, իսկ պասքերուն 12.3 տոկոսը [[Անաստուածութիւն|անաստուած]] էր։

==== Նախաքրիստոնէական կրօնք եւ դիցաբանութիւն ====
{{Main|Պասքական դիցաբանութիւն}}
[[Պատկեր:Amboto_01.jpg|մինի|[[Անպոթօ]] լեռը այն վայրերէն մէկն է, ուր կը հաւատային, թէ կը բնակէր [[Մարի (դիցուհի)|Մարին]]]]
Պասքերու Երկրին [[Քրիստոնէացում|քրիստոնէացումը]] կարգ մը վիճաբանութիւններու նիւթ եղած է։ Ընդհանուր առմամբ երկու տեսակէտ կայ։ Մէկուն համաձայն՝ քրիստոնէութիւնը Պասքերու Երկիր հասաւ 4-րդ եւ 5-րդ դարերուն, իսկ միւսին համաձայն՝ ասիկա տեղի չունեցաւ մինչեւ 12-րդ եւ 13-րդ դարերը։ Սակայն ''Encyclopaedia Britannica''ն կը նշէ, որ պասքերը քրիստոնէացան միայն տասներորդ դարուն, եւ որ անոնց նախկին ոգեպաշտութիւնը կը շարունակէ ապրիլ իրենց բանահիւսութեան մէջ։&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.britannica.com/topic/Basque|title=Basque {{!}} Definition, History, Region, &amp; Facts {{!}} Britannica|website=www.britannica.com|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20230522233107/https://www.britannica.com/topic/Basque|archive-date=2023-05-22|access-date=2023-11-05|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Գլխաւոր հարցը կը կայանայ այն բանին տարբեր մեկնաբանութիւններուն մէջ, թէ ի՛նչ կը նկատուի քրիստոնէացում։ Քրիստոնէութեան վաղ հետքեր կարելի է գտնել մեծ քաղաքային շրջաններուն մէջ՝ 4-րդ դարէն սկսեալ, [[Փամփլոնա|Փամփլոնայի]] մէջ՝ 589-էն գործող եպիսկոպոսութիւն մը, ինչպէս նաեւ ճգնաւորական քարայրներու երեք խումբեր (երկուքը՝ [[Ալավա|Ալավայի]], մէկը՝ [[Նաւառա|Նաւառայի]] մէջ), որոնք կը գործածուէին 6-րդ դարէն սկսեալ։ Այս իմաստով քրիստոնէութիւնը «կանուխ» հասաւ։

Նախաքրիստոնէական հաւատքը կարծես կեդրոնացած էր [[Մարի (դիցուհի)|Մարի]] կոչուող դիցուհիի մը վրայ։ Կարգ մը տեղանուններ կը պարունակեն անոր անունը, ինչ որ կը թելադրէ, թէ այդ վայրերը կապուած էին անոր պաշտամունքին հետ, ինչպէս ''Anbotoko Mari''ն, որ կարծես կապուած էր եղանակին հետ։ Աւանդութիւններէն մէկուն համաձայն՝ ան եօթը տարին անգամ մը կը ճամբորդէր [[Անպոթօ]] լերան վրայի քարայրի մը եւ ուրիշ լերան մը վրայի քարայրի մը միջեւ (պատմութիւնները կը տարբերին). երբ ան Անպոթօ կ՚ըլլար, եղանակը անձրեւոտ կ՚ըլլար, իսկ երբ [[Ալոնեա]], կամ [[Սուփելեկոր]], կամ [[Կորպէա]] կ՚ըլլար՝ չոր։ Անոր անուններէն մէկը՝ Մարի [[Ուռաքա]], թերեւս զայն կը կապէ 11-րդ եւ 12-րդ դարերու նաւառացի պատմական արքայադուստրի մը հետ, իսկ այլ աւանդազրոյցներ անոր կու տան եղբայր մը կամ զարմիկ մը, որ հռոմէական կաթողիկէ քահանայ էր։ Մինչեւ այժմ ենթադրական մնացած են այն վիճաբանութիւնները, թէ արդեօք Մարի անունը սկզբնական է եւ պատահականօրէն համընկած է քրիստոնէական Մարիա անուան հետ, թէ Մարին պասքերուն կողմէ հեթանոսական պաշտամունքին քրիստոնէական երանգ տալու վաղ փորձ մըն է։ Ինչ որ ալ ըլլայ, Մարին (Անտրամարի) պասքական տարածքներու մէջ պաշտուող ամենահին քրիստոնէական սրբապատկերներէն մէկն է։

Մարիի ամուսինն է [[Սուկաառ|Սուկաառը]]։ Այս [[Ստորերկրեայ աստուածութիւններ|ստորերկրեայ]] զոյգը կարծես կը կրէ գերագոյն բարոյական զօրութիւնը եւ ստեղծելու ու կործանելու զօրութիւնը։ Կ՚ըսուի, որ երբ անոնք կը հանդիպէին սրբազան գագաթներու բարձր քարայրներուն մէջ, փոթորիկներ կը ծնէին։ Այս հանդիպումները սովորաբար տեղի կ՚ունենային ուրբաթ գիշերները, որ պատմական ''[[akelarre]]''ի կամ կախարդներու ժողովի օրն էր։ Կ՚ըսուէր, որ Մարի կը բնակէր [[Անպոթօ]] լերան վրայ. պարբերաբար ան պայծառ լոյսի մը ձեւով կ՚անցնէր երկինքէն՝ հասնելու իր միւս տունը՝ [[Չինտոքի]] լերան վրայ։

Աւանդազրոյցները կը պատմեն նաեւ բազմաթիւ ոգիներու մասին, ինչպէս ''jentilak'' ([[Հսկաներ|հսկաներու]] համարժէք), ''lamiak'' ([[Յաւերժահարսներ|յաւերժահարսներու]] համարժէք), ''mairuak'' (քրոմլեխներու կամ քարէ շրջանակներու կառուցողներ, բառացի՝ [[մաւրեր]]), ''iratxoak'' (չարաճճի ոգիներ), ''sorginak'' ([[կախարդներ]], Մարիի քրմուհիներ) եւ այլն։ [[Պասաճաուն|Պասաճաունը]] անտառի վայրի մարդու պասքական տարբերակն է։ Կայ նաեւ ''San Martin Txiki'' («Սուրբ Մարտին Փոքր») անունով խաբեբայ կերպար մը։

Յստակ չէ, թէ [[տոլմէն]] կոչուող [[Նոր քարի դար|նեոլիթեան]] քարէ կառոյցները կրօնական նշանակութիւն ունին, թէ զուտ գործնական էին, կառուցուած որպէս ապաստարան անասուններուն կամ հանգստացող հովիւներուն համար։ Տոլմէններէն եւ [[Քարէ շրջանակներ|քրոմլեխներէն]] ոմանք թաղման վայրեր են, որոնք նաեւ որպէս սահմանանիշեր կը ծառայեն։
[[Պատկեր:Ioaldunak_001.jpg|մինի|Նաւառայի ''Ioaldunak'' պարողներ։]]
Իսկ ''jentilak''ները («հսկաներ») առասպելական ժողովուրդ մըն են, որոնցմով կը բացատրուի լեռնաշխարհին մէջ ապրող եւ երկաթ չճանչցող [[Քարէ դար|Քարէ դարու]] մշակոյթով ժողովուրդի մը անհետացումը։ Անոնց մասին շատ աւանդազրոյցներ կը պատմեն, թէ անոնք աւելի մեծ ու բարձրահասակ էին եւ մեծ ուժ ունէին, սակայն դուրս մղուեցան ''ferron''ներուն, այսինքն՝ երկաթաձուլարաններու աշխատողներուն կողմէ, մինչեւ իրենց ամբողջական անհետացումը։ Անոնք հեթանոս էին, սակայն անոնցմէ մէկը՝ [[Օլենցերօ|Օլենցերօն]], ընդունեց քրիստոնէութիւնը եւ դարձաւ պասքական [[Կաղանդ Պապա]] մը։ Անոնք իրենց անունը տուած են քանի մը տեղանուններու, ինչպէս ''Jentilbaratza''։

=== Հասարակութիւն ===
[[Պատկեր:Weiditz_Trachtenbuch_125-126.jpg|մինի|16-րդ դարու տարեց պասք կիներ. այս տարազը արգիլուեցաւ [[Փիէռ տը Լանքր|Փիէռ տը Լանքրի]] միջամտութեամբ Պասքերու Երկրին մէջ (1609-1612)]]
Պատմականօրէն պասքական հասարակութիւնը կարելի է նկարագրել որպէս փոքր-ինչ հակասող հռոմէական եւ յետագայ եւրոպական ընկերային նորմերուն։ [[Ստրաբոն|Ստրաբոնի]] ''[[Աշխարհագրութիւն (Ստրաբոն)|Աշխարհագրութիւն]]'' (գրուած մօտաւորապէս Ք.Ա. 20-էն Ք.Ե. 20 թուականներուն միջեւ) աշխատութեան մէջ Սպանիոյ հիւսիսին նկարագրութիւնը կը յիշատակէ «կնոջ իշխանութեան տեսակ մը, որ բնաւ քաղաքակրթութեան նշան չէ» (Hadingham 1992), որ կիներուն այդ ժամանակաշրջանին համար անսովոր դիրքին առաջին յիշատակումն է. «Կիները կրնային ժառանգել ու տնօրինել կալուածներ, ինչպէս նաեւ եկեղեցիներու մէջ արարողութիւններ վարել»։ Սակայն այս պնդումին վկայութիւնները բաւական սակաւ են։&lt;ref&gt;Kurlansky, Mark. ''The Basque History of the World'' (p.94)&lt;/ref&gt;

Կնոջ գերիշխանութեան այս նախապատուութիւնը գոյատեւեց մինչեւ 20-րդ դարու կարեւոր մէկ մասը.&lt;blockquote&gt;... [[մայրագծային]] ժառանգական օրէնքները եւ կիներուն կատարած երկրագործական աշխատանքը Պասքերու Երկրին մէջ շարունակուեցան մինչեւ քսաներորդ դարու սկիզբը։ Աւելի քան դար մը գիտնականները լայնօրէն քննարկած են պասք կիներուն բարձր կարգավիճակը օրէնսգիրքերուն մէջ, ինչպէս նաեւ անոնց դիրքը որպէս դատաւորներ, ժառանգորդներ եւ իրաւարարներ՝ նախահռոմէական, միջնադարեան եւ նոր ժամանակներուն։ Ֆրանսական պասքական շրջանին մէջ ժառանգութիւնը կարգաւորող օրէնքներու համակարգը կ՚արտացոլէր սեռերու միջեւ կատարեալ հաւասարութիւն։ Մինչեւ Ֆրանսական յեղափոխութեան նախօրեակը պասք կինը իսկապէս «տան տիրուհին», ժառանգական խնամակալն ու տոհմին գլուխն էր։&lt;ref name=&quot;treilo&quot;&gt;Gimbutas, M. ''The Living Goddesses'' University of California Press: 2001&lt;/ref&gt;&lt;/blockquote&gt;Թէեւ կիները պասքական հասարակութեան մէջ շարունակեցին աւելի բարձր դիրք ունենալ, քան այլ արեւմտաեւրոպական հասարակութիւններու մէջ, յստակ վկայութիւն չկայ այն պնդումին համար, թէ հասարակութիւնը որեւէ ժամանակ ամբողջովին «մայրիշխանական» եղած է։ «Պասքական մայրիշխանութեան» փաստարկը սովորաբար կապուած է 20-րդ դարու ազգայնականութեան հետ եւ կը հակասէ հասարակութեան մասին աւելի կանուխ պատումներուն։&lt;ref&gt;Bullen, Margaret. ''Basque Gender Studies'' (p.118-120)&lt;/ref&gt;

Թէեւ [[Նաւառայի թագաւորութիւն|Նաւառայի թագաւորութիւնը]] որդեգրեց աւատատիրութիւնը, պասքերուն մեծ մասը ունէր նաեւ աւատական Եւրոպայի մնացեալ մասէն տարբեր անսովոր ընկերային հաստատութիւններ։ Ասոնց օրինակներէն է ''elizate''ի աւանդութիւնը, ըստ որուն տեղացի տանտէրերը կը հաւաքուէին եկեղեցիին առջեւ՝ ընտրելու ներկայացուցիչ մը, որ պիտի ղրկուէր ''juntas''ներուն եւ աւելի ընդարձակ տարածքներ կառավարող ''[[Juntas Generales]]''ին (ինչպէս ''Juntas Generales de Vizcaya''ն կամ ''Guipúzcoa''ն)։ Ուրիշ օրինակ մըն է, որ միջնադարուն հողին մեծ մասը տակաւին կը պատկանէր գիւղացիներուն իրենց, եւ ոչ թէ եկեղեցիին կամ թագաւորին։&lt;ref name=&quot;Trask1997&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;oprmay&quot;&gt;Collins, R. ''The Basques'' Blackwell: 1986&lt;/ref&gt;

== Մարզանքը Պասքերու Երկրին մէջ ==
[[Պատկեր:LuxioApustua.jpg|մինի|Մրցակցութիւն եւ գրաւ [[Պասքական գիւղական մարզաձեւեր|փայտակոտրի մրցումի]] մը ընթացքին (1949)]]

=== Փելոթա ===
{{Main|Պասքական փելոթա}}Գնդակային խաղերու մեծ ընտանիքը իր եզակի ճիւղը ունի պասքական գնդակային խաղերուն մէջ, որոնք ընդհանուր առմամբ կը կոչուին [[Պասքական փելոթա|pilota]] (սպաներէն՝ ''pelota'')։ Անոր կարգ մը տարբերակներ արտահանուած են Միացեալ Նահանգներ եւ [[Մաքաօ]]՝ ''Jai Alai'' անունով։

=== Գիւղական մարզաձեւեր ===
{{Main|Պասքական գիւղական մարզաձեւեր}}
[[Պատկեր:Remo-ria-de-bilbao.jpg|մինի|''Trainerilla'' [[Պիլպաոյի գետաբերան|Պիլպաոյի գետաբերանին]] մէջ]]
[[Պատկեր:20060122_barrenak_gora.jpg|մինի|''Barrenatzaileak'' [[Պարաքալտօ|Պարաքալտօյի]] մէջ։]]
Պասքերը առօրեայ աշխատանքներէն ստեղծած են քանի մը մարզաձեւեր։ Ծանր աշխատանք կատարողները կը մրցէին, եւ անոնց վրայ գրաւներ կը դրուէին։ Օրինակներ.

* ''estropadak''՝ թիավարութեան մրցումներ, որոնք ծագած են ձկնորսներու գործունէութենէն։
* ''sokatira''՝ պարանի քաշքշուկ։
* ''harri-jasotzea''՝ քար բարձրացնել, քարահանքի աշխատանքներէն ծագած։
* ''aizkolaritza'' եւ ''trontzalaritza''՝ փայտ կոտրել եւ գերան սղոցել։
* ''sega jokoa''՝ գերանդիով խոտ հնձել։
* ''Giza-abere probak''՝ քարէ բեկոր քաշել, շինարարական աշխատանքներէն ծագած.
** ''idi probak''՝ եզներու լուծերով։
** ''asto probak''՝ էշերով։
** ''zaldi probak''՝ ձիերով։
** ''gizon probak''՝ մարդկային խումբերով։
* ''txinga eramatea''՝ իւրաքանչիւր ձեռքին մէկ ծանրութիւն տանիլ, որոնք կաթի ամաններ կը ներկայացնեն։
* ''ahari topaketa''՝ խոյերու կռիւներ։
* ''harri zulaketa'' մրցումներ՝ մետաղէ ձողով քարէ բեկորներ ծակել, միայն Արեւմտեան Պիսքայի նախկին հանքային շրջաններուն մէջ։
* Պասքական ոչխարաշուներու մրցումներ։

=== Ցուլավազքեր եւ եզնախաղեր ===
Փամփլոնայի ''[[Սան Ֆերմինի տօնախմբութիւն|Sanfermines]]'' տօնակատարութիւններուն ''[[Ցուլավազք|encierro]]''ն (ցուլավազք) սկսաւ որպէս ցուլերը մրցադաշտ փոխադրելու միջոց։ Այս ''encierro''ները, ինչպէս նաեւ ցուլերու եւ եզնակներու հետ կապուած այլ գործունէութիւններ միայն Փամփլոնայի յատուկ չեն, այլ աւանդական են Պասքերու Երկրի շատ աւաններուն եւ գիւղերուն մէջ։

=== Ֆութպոլ ===
{{Main|Պասքերու Երկրի ֆութպոլի ազգային հաւաքական}}Պասքերու Երկրին մէջ կան քանի մը ակումբներ, ինչպէս [[Աթլեթիք Պիլպաօ|Աթլեթիք Պիլպաօն]], [[Ռէալ Սոսիետատ|Ռէալ Սոսիետատը]], [[Տեփորթիվօ Ալավէս|Տեփորթիվօ Ալավէսը]], [[ՍՏ Էյպար|Էյպարը]] եւ, որպէս նաւառական ակումբ, [[ՔԱ Օսասունա|Օսասունան]] ([[Լա Լիկա|Լա Լիկայի]] միակ ակումբը, որ պասքերէն անուն ունի. ''osasuna'' կը նշանակէ «առողջութիւն»)։ 2016-17-ի եղանակին այս հինգ ակումբները միասին խաղացին Լա Լիկայի մէջ. առաջին անգամն էր, որ պասքական հինգ ակումբներ միաժամանակ այդ մակարդակին կը հասնէին։ Աթլեթիքի [[Աթլեթիք Պիլպաոյի խաղացողներու ընտրութեան քաղաքականութիւն|խաղացողներու ընտրութեան քաղաքականութեամբ]] ակումբը կը մերժէ ոչ պասք խաղացողներ ստորագրել, ուր «պասք»ը ներկայիս կը սահմանուի որպէս կա՛մ ազգութեամբ պասք, կա՛մ պասքական ակումբի մը մէջ մարզուած որեւէ ազգութեան խաղացող։&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.athletic-club.eus/en/club.html|title=Athletic Club Official Site – Club overview including 'code'|archive-url=https://web.archive.org/web/20170821003244/http://www.athletic-club.eus/en/club.html|archive-date=2017-08-21|access-date=2017-03-16|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Ռէալ Սոսիետատն ալ անցեալին կը կիրարկէր նման քաղաքականութիւն։

=== Պասքեթպոլ ===
{{main|Պասքերու Երկրի պասքեթպոլի հաւաքական|Պասքական պասքեթպոլի տերպի}}Պասքերու Երկիրը ունի նաեւ քանի մը արհեստավարժ պասքեթպոլի խումբեր, որոնցմէ ամենանշանաւորը Վիթորիա-Կասթէյզի [[Սասքի Պասքոնիա|Սասքի Պասքոնիան]] է՝ [[Euroleague Basketball]]-ի բաժնեմաս ունեցող 11 ակումբներէն մէկը. ասիկա այն ընկերութիւնն է, որ կը կազմակերպէ ամբողջ ցամաքամասը ընդգրկող [[Եւրոլիկա|Եւրոլիկան]] եւ [[Եւրոգաւաթ (պասքեթպոլ)|Եւրոգաւաթը]]։ Սպանիոյ բարձրագոյն կարգին՝ [[Liga ACB]]-ի մէջ ներկայիս անոր կ՚ընկերակցի [[Պիլպաօ Պասքեթ|Պիլպաօ Պասքեթը]], եւ երկու ակումբները [[Պասքական պասքեթպոլի տերպի|երկարամեայ մրցակցութեան]] մէջ են։ Պասքերու Երկրի ուրիշ ակումբ մը՝ [[Սան Սեպասթիան|Սան Սեպասթիանի]] [[Կիփուզքոա Պասքեթ|Կիփուզքոա Պասքեթը]], ներկայիս կը խաղայ երկրորդ մակարդակի [[Liga Española de Baloncesto|LEB Oro]]-ի մէջ։

=== Ռակպի ===
[[Ռակպի|Ռակպին]] ֆրանսացի պասքերուն մէջ ժողովրդական մարզաձեւ է. գլխաւոր ակումբները՝ [[Պիառից Օլիմփիք|Պիառից Օլիմփիքը]] եւ [[Աւիրոն Պայոնէ|Աւիրոն Պայոնէն]], ֆրանսական ռակպիի բարձրագոյն կարգին ([[Top 14]]) աւանդական ուժեղ ակումբներ են։ Պիառից կանոնաւորաբար [[Եւրոպական ռակպիի ախոյեաններու գաւաթ|Ախոյեաններու գաւաթի]] խաղեր, մանաւանդ վերացումի փուլի խաղեր, կ՚անցընէ Սան Սեպասթիանի [[Անոեթա մարզադաշտ|Անոեթա մարզադաշտին]] մէջ։ Պասքական ակումբներուն եւ գաթալոնական [[USA Փերփինեան]] ակումբին միջեւ խաղերը միշտ լարուած կ՚ըլլան։

=== Արհեստավարժ հեծելարշաւ ===
Հեծելարշաւը ժողովրդական է, եւ մասամբ Պասքական կառավարութեան հովանաւորած Euskaltel-Euskadi արհեստավարժ հեծելարշաւի խումբը մինչեւ 2014 կը մասնակցէր UCI World Tour կարգին։ Խումբը ծանօթ էր իր նարնջագոյն շապիկներով եւ վերելքներու մէջ իր ընդունակութեամբ, իսկ անոր երկրպագուները հռչակաւոր էին [[Թուր տը Ֆրանս|Թուր տը Ֆրանսի]] ծանօթ պիրենեան վերելքներուն երկայնքին շարուելով՝ իրենց հայրենակիցները քաջալերելու համար։

Ամէն տարի Ապրիլին շաբթուան տեւողութեամբ [[Պասքերու Երկրի շրջապտոյտ|Պասքերու Երկրի շրջապտոյտին]] ուղին կը ներկայացնէ շրջանին գիւղական բնանկարը։ [[Վիլավա]]-Աթառապիա ծնած [[Միկէլ Ինտուրայն]] լայնօրէն կը նկատուի հեծելարշաւի ամենայաջող հեծեալներէն մէկը՝ իրարու յաջորդող 5 անգամ շահած ըլլալով [[Թուր տը Ֆրանս|Թուր տը Ֆրանսը]]։

== Քաղաքականութիւն ==
{{Main|Պասքերու Երկիր (մեծ շրջան)#Քաղաքականութիւն}}{{See also|Պասքերու Երկրի անկախութիւն}}
[[Պատկեր:Giza_katea,_Urbia.JPG|մինի|2014-ի [[մարդկային շղթայ]]՝ ի նպաստ Պասքերու Երկրի [[Ինքնորոշում|ինքնորոշման]] իրաւունքին]]
[[Պատկեր:Gure_Esku_Dago_manifestazioa_&quot;Demokrazia&quot;_-_Bilbo_2017-19-16_-_9.jpg|մինի|[[Պիլպաօ|Պիլպաօյի]] մէջ ցոյց՝ ի զօրակցութիւն [[2017-ի Գաթալոնիոյ անկախութեան հանրաքուէ|Գաթալոնիոյ անկախութեան հանրաքուէին]], Սեպտեմբեր 2017]]
Թէեւ անկախ պասքական պետութիւն չկայ, Սպանիոյ Պասքերու Երկիր [[Սպանիոյ ինքնավար համայնքներ|ինքնավար համայնքը]], որ կազմուած է Ալավա (Araba), Պիսքայ (Bizkaia) եւ Կիփուզքոա նահանգներէն, առաջին հերթին պատմական հետեւանք մըն է եւ պատասխան՝ իր բնակչութեան ինքնավարութեան լայնօրէն տարածուած պահանջին։

Նաւառան ունի ինքնավարութեան առանձին կանոնադրութիւն, վիճելի կարգադրութիւն մը, որ մշակուած է Սպանիոյ ժողովրդավարութեան անցումի շրջանին (''Amejoramiento''՝ բռնապետութեան օրերու իր նախկին կարգավիճակին «բարելաւում»)։ Ան կ՚ակնարկէ Նաւառայի թագաւորութեան կարգավիճակին (մինչեւ 1841) եւ անոր աւանդական հաստատութենական ու իրաւական շրջանակին ([[Ֆուէրօ|ֆուէրոներ]])։ Պասքերէնը, որ մինչեւ 18-րդ դարու վերջաւորութիւնը Նաւառայի սկզբնական ու գլխաւոր լեզուն էր, ընտանեկան փոխանցումը պահպանած է մանաւանդ Նաւառայի հիւսիսային մասին մէջ, իսկ աւելի նուազ չափով՝ կեդրոնական շրջաններուն մէջ, որոնք նաւառական օրէնքով նշանակուած են որպէս պասքախօս կամ խառն գօտի։ Քաղաքական, լեզուական եւ մշակութային պատկանելիութեան ու ինքնութեան հարցերը Նաւառայի մէջ խիստ բարդ են։ Քաղաքականօրէն կարգ մը պասք ազգայնականներ կ՚ուզեն միանալ Պասքերու ինքնավար համայնքին։

[[Հիւսիսային Պասքերու Երկիր|Ֆրանսական Պասքերու Երկիրը]] այսօր որպէս պաշտօնական քաղաքական միաւոր գոյութիւն չունի եւ պաշտօնապէս պարզապէս կը մտնէ ֆրանսական [[Փիրենէ-Աթլանթիք]] [[Տեպարթաման|տեպարթամանին]] մէջ, որուն կեդրոնը [[Պէառն|Պէառնն]] է։ Վերջին տարիներուն առանձին պասքական տեպարթամանի ստեղծման կողմնակից շրջանի քաղաքապետներուն թիւը հասած է 63.87 տոկոսի։&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.maire-info.com/territoires/departements/64-des-maires-basques-favorables-un-departement-pays-basque-article-6264|title=64% des maires basques favorables à un département Pays Basque|date=2 Nov 2005|publisher=Maire-info.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20140907171752/http://www.maire-info.com/territoires/departements/64-des-maires-basques-favorables-un-departement-pays-basque-article-6264|archive-date=7 September 2014|access-date=3 August 2012|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Մինչեւ այժմ անոնց փորձերը անյաջող եղած են։

=== Քաղաքական հակամարտութիւններ ===

==== Լեզու ====
{{Main|Պասքերէն}}{{See also|Պասքերու Երկիր (մեծ շրջան)#Լեզու}}Թէ՛ սպանական, թէ՛ ֆրանսական կառավարութիւնները ժամանակ առ ժամանակ ճնշած են պասքական [[Բնական լեզու|լեզուական]] եւ մշակութային ինքնութիւնը։ [[Ֆրանսական հանրապետութիւններ|Ֆրանսական հանրապետութիւնները]], որոնք [[Ազգային պետութիւն|ազգային պետութեան]] մարմնաւորումն են, մշակութային փոքրամասնութիւնները ամբողջովին ձուլելու փորձերու երկար պատմութիւն ունին։ Սպանիա իր պատմութեան մեծ մասին ընթացքին իր պասքերուն տուած է լեզուական, մշակութային եւ նոյնիսկ քաղաքական ինքնավարութեան որոշ չափ մը, սակայն [[Ֆրանքոյի օրօք Սպանիա|Ֆրանսիսքօ Ֆրանքոյի վարչակարգին]] օրօք սպանական կառավարութիւնը ետ շրջեց պասքական ազգայնականութեան ձեռքբերումները, քանի որ վերջինս [[Սպանիոյ քաղաքացիական պատերազմ|Սպանիոյ քաղաքացիական պատերազմին]] մէջ հակառակ կողմը կռուած էր. պասքերէնով մշակութային գործունէութիւնը սահմանափակուեցաւ բանահիւսական նիւթերով եւ [[Կաթողիկէ եկեղեցի|Կաթողիկէ եկեղեցիով]]։

Այսօր Սպանիոյ մէջ գտնուող [[Հարաւային Պասքերու Երկիր|Հարաւային Պասքերու Երկիրը]] կը վայելէ լայն մշակութային եւ քաղաքական ինքնավարութիւն։ [[Պասքական կրթական համակարգ|Պասքական կրթական համակարգին]] ենթակայ դպրոցներուն մեծամասնութիւնը պասքերէնը կը գործածէ որպէս ուսուցման հիմնական լեզու։ Սակայն կացութիւնը աւելի նուրբ է Ֆրանսայի մէջ գտնուող [[Հիւսիսային Պասքերու Երկիր|Հիւսիսային Պասքերու Երկիրին]] մէջ, ուր պասքերէնը պաշտօնապէս ճանչցուած չէ, եւ ուր ինքնավարութեան բացակայութիւնն ու ֆրանսերէնով միալեզու հանրային կրթութիւնը մեծ ճնշում կը գործադրեն պասքերէնի վրայ։

Նաւառայի մէջ պասքերէնը յայտարարուեցաւ վտանգուած լեզու, քանի որ [[Նաւառայի ժողովրդական միութիւն|Նաւառայի ժողովրդական միութեան]] պահպանողական կառավարութիւնը սահմանափակեց անոր գործածութիւնը։&lt;ref&gt;Resolution of the General Assembly of the European Bureau for Lesser Used Languages, 13 September 2003 (Helsinki), on the situation of the Basque language in the Autonomous Community of Navarre. Reported in MERCATOR Butlleti 55: &quot;Speakers of a regional or minority language should have the right to use their language in private and public life. Contrary to these principles, local authorities from Iruña/Pamplona (capital city of the Autonomous Community of [[Navarre]] in Spain) have been implementing a series of reforms to the Autonomous Community legislation limiting the use of the Basque language. Basque is the only endangered language in the Autonomous Community of Navarre...&quot;&lt;/ref&gt;

Պասքերէն կը խօսին նաեւ գաղթականներ՝ Սպանիոյ եւ Ֆրանսայի մեծ քաղաքներուն, [[Աւստրալիա|Աւստրալիայի]], [[Լատինական Ամերիկա|Լատինական Ամերիկայի]] շատ մասերուն եւ [[Միացեալ Նահանգներ|Միացեալ Նահանգներու]] մէջ, մանաւանդ Նեվատայի, Այտահոյի եւ Գալիֆորնիոյ մէջ։&lt;ref name=&quot;Trask19972&quot; /&gt;{{rp|1}}

==== Քաղաքական կարգավիճակ եւ բռնութիւն ====
19-րդ դարու վերջաւորութեան Սապինօ Արանայի կողմէ ձեւակերպուելէն ի վեր [[Պասքական ազգայնականութիւն|պասքական ազգայնականութեան]] աւելի արմատական հոսանքները պահանջած են [[Ինքնորոշում|ինքնորոշման]] իրաւունք եւ նոյնիսկ [[անկախութիւն]]։ Պասքերու Երկրին ներսիդին պասքական քաղաքականութեան այս տարրը յաճախ հաւասարակշռուած է Պասքերու Երկիրը պարզապէս սպանական պետութեան մէկ մասը նկատող ըմբռնումով, տեսակէտ մը, որ աւելի տարածուած է քաղաքական դաշտին աջ թեւին մէջ։ Ի հակադրութիւն ասոր, աւելի լայն ինքնավարութեան կամ անկախութեան ձգտումը մասնաւորաբար տարածուած է [[Ձախակողմեան քաղաքականութիւն|ձախակողմեան]] պասք ազգայնականներուն մէջ։ Ինքնորոշման իրաւունքը հաստատուեցաւ [[Պասքական խորհրդարան|Պասքական խորհրդարանին]] կողմէ 2002-ին եւ 2006-ին։&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.eitb24.com/portal/eitb24/noticia/en/politics/pp-and-pse-voted-against-basque-parliament-adopts-resolution-on-s?itemId=B24_18787&amp;cl=%2Feitb24%2Fpolitica&amp;idioma=en|title=EITB: ''Basque parliament adopts resolution on self-determination''|publisher=Eitb24.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20090109122849/http://www.eitb24.com/portal/eitb24/noticia/en/politics/pp-and-pse-voted-against-basque-parliament-adopts-resolution-on-s?itemId=B24_18787&amp;cl=%2Feitb24%2Fpolitica&amp;idioma=en|archive-date=2009-01-09|access-date=2014-03-12|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Քանի որ ինքնորոշումը ճանչցուած չէ [[1978-ի Սպանիոյ սահմանադրութիւն|1978-ի Սպանիոյ սահմանադրութեամբ]], նոյն տարուան 6 Դեկտեմբերի վաւերացման հանրաքուէին պասքերուն լայն մեծամասնութիւնը ձեռնպահ մնաց (55 տոկոս), իսկ ոմանք նոյնիսկ դէմ քուէարկեցին (23.5 տոկոս)։ Սակայն ամբողջ Սպանիոյ մէջ ան յստակ [[Մեծամասնութիւն|մեծամասնութեամբ]] ընդունուեցաւ (87 տոկոս)։ Պասքերու Երկրին ինքնավար կարգը հաստատուեցաւ 1979-ի հանրաքուէով, սակայն Նաւառայի ինքնավարութիւնը (''Amejoramiento del Fuero''՝ «կանոնադրութեան բարելաւում») երբեք հանրաքուէի չդրուեցաւ, այլ միայն հաստատուեցաւ Նաւառայի ''Cortes''ին (խորհրդարան) կողմէ։

==== Քաղաքական բռնութիւն ====
{{Main|Պասքական հակամարտութիւն}}{{See also|ETA (անջատողական խմբաւորում)|Grupos Antiterroristas de Liberación|Batallón Vasco Español|Comandos Autónomos Anticapitalistas|Iraultza}}

== Դասակարգում ==
Ինչպէս իրենց լեզուն, պասքերը եւս իրենց շրջանին մէջ յստակօրէն առանձին մշակութային խումբ մըն են։ Անոնք իրենք զիրենք մշակութապէս եւ մանաւանդ լեզուականօրէն տարբեր կը նկատեն իրենց շրջակայ դրացիներէն։ Կարգ մը պասքեր իրենք զիրենք միայն պասք կը նկատեն, իսկ ուրիշներ՝ թէ՛ պասք, թէ՛ սպանացի։&lt;ref name=&quot;Euskobarómetro&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.ehu.es/cpvweb/paginas/series_eusko/series_13.html|title=Evolución de la identidad nacional subjetiva de los vascos, 1981–2006|date=2007|publisher=[[Euskobarómetro]]|language=es|trans-title=Evolution of the subjective national identity of the Basques, 1981–2006|archive-url=https://web.archive.org/web/20070622071009/http://www.ehu.es/cpvweb/paginas/series_eusko/series_13.html|archive-date=22 June 2007|url-status=dead}} 2006-ի վերջաւորութեան Պասքերու ինքնավար համայնքի բնակչութեան 33 տոկոսը իրենք զիրենք միայն պասք նկատած են։&lt;/ref&gt; Շատ պասքեր «մշակութային փոքրամասնութիւն» բնորոշումը թերի կը նկատեն եւ կը նախընտրեն ազգ բնորոշումը, որ պասք ժողովուրդին համար ընդհանրապէս ընդունուած անուանումն էր մինչեւ ազգային պետութիւններու վերելքը եւ [[Պասք ժողովուրդի պատմութիւն|1812-ի Սպանիոյ սահմանադրութեան]] պարտադրած բնորոշումը։

Նոր ժամանակներուն, որպէս բարձր արդիւնաբերականացած շրջանի մը մէջ ապրող եւրոպական ժողովուրդ, Եւրոպայի մնացեալ մասէն անոնց մշակութային տարբերութիւնները անխուսափելիօրէն աղօտացած են, թէեւ որպէս ժողովուրդ կամ ազգ գիտակցուած մշակութային ինքնութիւնը շատ զօրաւոր կը մնայ, ինչպէս նաեւ իրենց հայրենիքին հետ նոյնացումը, նոյնիսկ Սպանիոյ կամ Ֆրանսայի այլ մասեր կամ աշխարհի այլ վայրեր գաղթած շատ պասքերու մօտ։

Պասքերուն եւ անոնց աւանդական դրացիներուն միջեւ ամենազօրաւոր տարբերութիւնը լեզուական է։ [[Ռոմանական լեզուներ|Ռոմանական լեզուներով]] խօսողներով շրջապատուած՝ պասքերը աւանդաբար կը խօսէին (եւ շատեր տակաւին կը խօսին) լեզուով մը, որ ոչ միայն ռոմանական չէր, այլեւ հնդեւրոպական չէր։ Պասքերուն մէջ տիրապետող եւ անոնց ազգային ինքնութեան մէկ մասը կազմող համոզումը այն է, որ իրենց լեզուն շարունակութիւնն է այն ժողովուրդին, որ այս շրջանին մէջ կը գտնուէր ոչ միայն նախահռոմէական եւ նախաքելթական ժամանակներէն, այլեւ Քարէ դարէն ի վեր։

== Նշանաւոր պասքեր ==
{{Main|Պասքերու ցանկ}}Ամենանշանաւոր պասքերուն կարգին են [[Խուան Սեպասթիան Էլքանօ|Խուան Սեպասթիան Էլքանօն]] (որ [[Ֆերտինանտ Մակելլան|Ֆերտինանտ Մակելլանի]] ճամբորդութեան կէսին մահէն ետք գլխաւորեց երկրագունդին շուրջ առաջին յաջող շրջապտոյտը), [[Սանչօ Գ. Նաւառացի|Նաւառայի Սանչօ Գ.ը]], ինչպէս նաեւ [[Յիսուսեան միաբանութիւն|Յիսուսեան միաբանութեան]] հիմնադիրներ [[Իգնատիոս Լոյոլացի|Իգնատիոս Լոյոլացին]] եւ [[Ֆրանչիսկոս Քսաւերիոս|Ֆրանչիսկոս Քսաւերիոսը]]։

[[Տիեկօ տէ Կարտոքի|Տոն Տիեկօ Մարիա տէ Կարտոքի ի Առիքիպար]] (1735-1798) նոյնպէս պասք էր եւ դարձաւ Միացեալ Նահանգներու մէջ Սպանիոյ առաջին դեսպանը, իսկ [[Միկէլ տէ Ունամունօ|Միկէլ տէ Ունամունօն]], 19-րդ դարու վերջի եւ 20-րդ դարու ծանօթ վիպագիր ու փիլիսոփայ, նոյնպէս պասք էր։

Ուրիշ ծանօթ պասք մըն էր [[Ալպերթօ Ուրթատօ|Հայր Ալպերթօ Ուրթատօ, S.J.]] (1901-1952), յիսուսեան քահանայ, որ Չիլիի մէջ հիմնեց [[Hogar de Cristo]] բարեսիրական բնակարանային համակարգը, որ կը նշանակէ «Քրիստոսի օճախ» կամ «տուն»։ El Hogar-ը անօթեւաններուն համար տնային միջավայր մը կ՚ապահովէր։ Ուրթատօ հիմնեց նաեւ Չիլիի արհմիութենական ընկերակցութիւնը՝ Կաթողիկէ եկեղեցիի ընկերային ուսուցման վրայ հիմնուած արհմիութենական շարժում մը խթանելու համար։ Ան բոլոր աղքատներուն ու անօթեւաններուն բարեկամն ու փրկիչն էր. 16 Հոկտեմբեր 1994-ին [[Յովհաննէս Պօղոս Բ.|Յովհաննէս Պօղոս Բ. Պապը]] զինք երանելի հռչակեց, իսկ 23 Հոկտեմբեր 2005-ին [[Բենեդիկտոս ԺԶ.|Բենեդիկտոս ԺԶ. Պապը]] սրբադասեց։&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.americamagazine.org/content/all-things/st-alberto-hurtado-sj|title=St. Alberto Hurtado, SJ: patron saint of multitaskers|date=18 August 2010|website=America Magazine|archive-url=https://web.archive.org/web/20200519005939/https://www.americamagazine.org/content/all-things/st-alberto-hurtado-sj|archive-date=19 May 2020|access-date=5 April 2019|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

== Տե՛ս նաեւ ==

* [[Աբեռի Էկունա]]
* [[Աքիթանիներ]]
* [[Ծածկագիր խօսնակներ|Պասքերէնով ծածկագիր խօսնակներ]]
* [[Վասքոնիայի դքսութիւն]]
* [[Եւրոպայի ժենեթիք պատմութիւն]]
* [[Իպերներ]]
* [[Ուշ պասքացում]]
* [[Պասքերու ցանկ]]
* [[Սպանիոյ մէջ ազգային եւ շրջանային ինքնութիւն]]
* [[Սպանացիներ]]
* [[Վասքոններ]]

== Ծանօթագրութիւններ ==
{{Reflist|30em}}

== Աղբիւրներ ==

* Allières, Jacques. ''The Basques''  [https://scholarworks.unr.edu/bitstream/handle/11714/747/The_Basques_Allieres.pdf?sequence=1&amp;isAllowed=y 1977. առցանց վերատպութիւն՝ 2016]։
* ''The Basques, the Catalans and Spain'', Daniele Conversi, 2000, {{ISBN|1-85065-268-6}}.
* ''The Basque History of the World'', [[Mark Kurlansky]], 1999, {{ISBN|0-8027-1349-1}}.
* ''The Oldest Europeans'', J. F. del Giorgio, A. J. Place, 2006, {{ISBN|980-6898-00-1}}.
* [https://web.archive.org/web/20161010180708/https://www.ethnologue.com/country/fr/languages Ethnologue report for France]՝ Ֆրանսայի բնակչութեան վիճակագրութեան համար։
* ''Euskal Herria en la Prehistoria'', Xabier Peñalver Iribarren, 1996, {{ISBN|84-89077-58-4}}.
* [[Marija Gimbutas|Gimbutas, Marija]], ''The Living Goddesses'' (Berkeley: [[University of California Press]], 2001).
* {{cite journal|last1=Hadingham|first1=Evan|title=Europe's Mystery People|journal=World Monitor|date=September 1992|volume=5|issue=9}}
* {{cite journal|last1=Hamilton|first1=Carrie|title=Re-membering the Basque nationalist family: Daughters, fathers and the reproduction of the radical nationalist community|journal=Journal of Spanish Cultural Studies|volume=1|pages=153–71|year=2000|doi=10.1080/713683438|issue=2|s2cid=144135906}}

== Արտաքին յղումներ ==

* [http://www.basques.euskadi.net/t32-7413/en/ Պասքական ինքնավար կառավարութիւն]
* [https://web.archive.org/web/20111118043051/http://www.8probintziak.com/ 8 Probintziak. աշխարհի պասքերուն հետ աշխատող շահոյթ չհետապնդող ընկերակցութիւն]
* [http://www.basque.unr.edu/oralhistory/index.htm Oroitzapenak Voices From Basque America], Նեվատայի համալսարան, Ռինօ, յատուկ հաւաքածոներ։
* [https://web.archive.org/web/20180421233206/http://contentdm.library.unr.edu/cdm/search/collection/basqcoll Պասքական թուային հաւաքածոյ], Նեվատայի համալսարան, Ռինօ, յատուկ հաւաքածոներ
* [https://web.archive.org/web/20180930043837/http://knowledgecenter.unr.edu/sheepherders/default.aspx Հիւսիսային Նեվատայի հովիւները], Նեվատայի համալսարան, Ռինօ, յատուկ հաւաքածոներ
* [https://web.archive.org/web/20180421232444/http://contentdm.library.unr.edu/cdm/search/collection/basqpost Պասքական պաստառներ], Նեվատայի համալսարան, Ռինօ, յատուկ հաւաքածոներ
* [http://www.basque.unr.edu/oralhistory/index.htm Voices from Basque America], Նեվատայի համալսարան, Ռինոյի գրադարաններ</text>
      <sha1>qdveeive6fac4r78e9uizhdyr5tuv2o</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Քէօփրիւլիւ Ապտուլլահ Փաշա</title>
    <ns>0</ns>
    <id>33563</id>
    <revision>
      <id>256105</id>
      <parentid>256019</parentid>
      <timestamp>2026-10-19T09:40:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Maral Dikbikian</username>
        <id>4797</id>
      </contributor>
      <origin>256105</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7608" sha1="b5m0awy4s5uyxcfa7v97bjpc0tmyavn" xml:space="preserve">{{Տեղեկաքարտ Անձ}}
'''Քէօփրիւլիւ Ապտուլլահ Փաշա''' ({{Lang-sq|Abdulah pashë Kypriljoti}}, {{ԱԾ}}&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|url=https://military-history.fandom.com/wiki/K%C3%B6pr%C3%BCl%C3%BC_Abdullah_Pasha|title=Köprülü Abdullah Pasha|website=Military Wiki|language=անգլերէն|accessdate=2026-10-15}}&lt;/ref&gt;), 18-րդ դարու առաջին կիսուն [[Օսմանեան Կայսրութիւն|Օսմանեան]] զօրավար եւ 1722–27 թուականներու Օսմանեան-հոթաքեան պատերազմի, ինչպէս նաեւ 1730–35 թուականներու Օսմանեան-պարսկական պատերազմի հրամանատար&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;։

== Կենսագրութիւն&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Citation|title=Köprülü Abdullah Pasha|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=K%C3%B6pr%C3%BCl%C3%BC_Abdullah_Pasha&amp;oldid=1372390158|date=2026-08-31|accessdate=2026-10-19|language=en}}&lt;/ref&gt; ==
Ան ալպանական ծագում ունեցող հռչակաւոր Քէօփրիւլիւ (Köprülü) ընտանիքին անդամն էր, որ Օսմանեան Կայսրութեան տուած էր վեց Մեծ Եպարքոսներ (չորս՝ հաշուելով Գարա Մուսթաֆա Փաշան, որ որդեգրուած տղայ էր)։ Մօտաւորապէս 1702 թուականին&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{citation|first=Mehmet|last=Süreyya|editor1=Nuri Akbayar|editor2=Seyit A. Kahraman|title=Sicill-i Osmanî|url=https://books.google.com/books?id=btElAQAAMAAJ|year=1996|publisher=Türkiye Kültür Bakanlığı and Türkiye Ekonomik ve Toplumsal Tarih Vakfı|location=Beşiktaş, Istanbul|language=Turkish|orig-date=1890|volume=1|page=81|isbn=9789753330411}}&lt;/ref&gt; իբրեւ նշանագրող ծառայելէ ետք, Քէօփրիւլիւ բարձրացաւ Օսմանեան Բանակի աստիճաններով՝ Ահմետ Գ․ Սուլթանի տիրապետութեան շրջանին հասնելով զօրավարի աստիճանի։ 1716 թուականին ան Փաշայի աստիճանով (թէեւ տակաւին ոչ իբրեւ կուսակալ) առաջին նշանակումը ստացաւ դէպի [[Զմիւռնիա]] (İzmir)՝ մինչ այդ փոքր, բայց արագօրէն աճող միջազգային առեւտրական քաղաքը։

Մօտաւորապէս 1703-էն 1724 թուականներուն, Քէօփրիւլիւ նշանակուեցաւ նահանգային կուսակալութիւններու շարքի մը վրայ՝ ծառայելով իբրեւ Խանիայի (Chania) Սանճաքի (1702/03 – 1705/06, 1710–12), Սաքըզի (Sakız) Սանճաքի (1705/06 – Յունիս 1707), Սեբաստիոյ (Sivas) Սանճաքի (Յունիս 1707 – 1709), Տրապիզոնի (Trebizond) Էյալէթի (1709–10), Էկրիպոզի (Eğriboz) Սանճաքի (1710), Մոսուլի (Mosul) Էյալէթի (1712–15), Այտընի (Aidin) Էյալէթի (1715–16), Երուսաղէմի (Jerusalem) Սանճաքի (1716), Համիտի (Hamid) Սանճաքի (1716), Դամասկոսի (Damascus) Էյալէթի (1717–18), Տիարպեքիրի (Diyarbekir) Էյալէթի (1718 – Յունուար 1720), Էրզրումի (Erzurum) Էյալէթի (Յունուար 1720 – Օգոստոս 1723), Վանի Սանճաքի (1723 – 1724/25) եւ Վանի Էյալէթի (1724/25 – 1726/27) կուսակալ&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;։

Մինչ ան տեղակայուած էր Վանի մէջ, Քէօփրիւլիւ 1722–27 թուականներու ընթացող Օսմանեան-Հոթաքեան պատերազմի արշաւանքներու որոշ փուլերուն օսմանեան ուժերու հրամանատարն էր։ 1723 թուականին Իրանի Սեֆեան (Safavid) Թահմասպ Բ․ Շահը համաձայնագիր մը կնքեց ռուսերուն հետ՝ վերջիններուս զիջելով Կովկասի եւ Կասպից ծովեզերքի խոշոր մասերը։ Քանի որ ասիկա դէմ էր տարածաշրջանին մէջ օսմանեան հաշիւներուն, Քէօփրիւլիւի գլխաւորութեամբ բանակ մը ուղարկուեցաւ, որ դիւրութեամբ գրաւեց Նախիջեւանը, Մերանդը, Արտապիլը, Թաւրիզը եւ Ղարաբաղը։ Քէօփրիւլիւ դարձաւ Թաւրիզի նոր (բայց կարճատեւ) էյալէթի կուսակալը 1724/25 թուականին&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;։

Պատերազմէն ետք, Քէօփրիւլիւ վերսկսաւ նահանգային կուսակալութեան իր նշանակումներու շարքին՝ ծառայելով իբրեւ Սայտայի (Sidon) Էյալէթի (1726/27 – Օգոստոս 1728), Խանդաքի (Candia) Սանճաքի (Օգոստոս 1728 – Յուլիս 1729; Յուլիս 1731 – Սեպտեմբեր 1732), Եգիպտոսի (Egypt) Էյալէթի (Յուլիս 1729 – Յուլիս 1731), Պենտերի (Bender) Սանճաքի (Սեպտեմբեր 1732 – 1733) եւ Գոնիայի (Konya) Սանճաքի (1733 – 1734/35) կուսակալ&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;։

Քէօփրիւլիւ ճակատեցաւ պարսիկ զօրավար Նատիրի (շուտով՝ Պարսկաստանի Շահ) հետ Եղուարդի ճակատամարտին մէջ 1735 թուականին, որ մաս կը կազմէր վերսկսած 1730–35 թուականներու Օսմանեան-Պարսկական պատերազմին։ Հրամայելով իր ուժերուն ամրանալ՝ պատրաստուելով յառաջացող պարսկական բանակին, ան կրցաւ խուսափիլ Նատիրի դէմ բաց ճակատամարտէ։ Սակայն, նկատելով պարսկական գիծերուն մէջ ենթադրեալ տկարութիւն մը, Քէօփրիւլիւ յաջող յարձակում մը սկսաւ պարսկական ուժերուն դէմ։ Հակառակ նախնական յաջողութեան, ինչպէս նաեւ հինգը մէկի հասնող թուային առաւելութեան, Քէօփրիւլիւի բանակը պարտուեցաւ փայլուն կերպով ծրագրուած հակայարձակումի մը հետեւանքով, իսկ Քէօփրիւլիւ ինք սպաննուեցաւ ճակատամարտին մէջ (ներկայիս Կարսի մօտակայքը)&lt;ref&gt;{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=jBBYD2J2oE4C&amp;q=nader+shah+capture+tbilisi|title=Conflict and Conquest in the Islamic World: A Historical Encyclopedia [2 volumes]: A Historical Encyclopedia|last1=Mikaberidze|first1=Alexander|date=2011|publisher=ABC-CLIO|isbn=978-1598843378|page=692}}&lt;/ref&gt;։

== Ընտանիք&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; ==
Ապտուլլահ որդին էր Քէօփրիւլիւ Ֆազըլ Մուսթաֆա Փաշայի եւ թոռն էր Քէօփրիւլիւ Մեհմետ Փաշայի։ Ան ամուսնացաւ Ֆէյզուլլահի դստեր՝ Զիւպէյտէ Հանըմի հետ 1700–1701 թուականներու տարեմուտին։ Ունեցան 15 զաւակներ՝ ութը դուստր եւ եօթը որդի։ Զիւպէյտէ Հանըմ մահացաւ իր ամուսնոյն մահէն չորս տարի առաջ՝ 1731 թուականին&lt;ref&gt;Michael Nizri: ''Ottoman High Politics and the Ulema Household'', Palgrave Macmillan, 2014. pp. 65&lt;/ref&gt;։ 

== Ծանօթագրութիւններ ==
{{Ծնթ․ցանկ}}
[[Ստորոգութիւն:Օսմանեան Կայսրութիւն]]</text>
      <sha1>b5m0awy4s5uyxcfa7v97bjpc0tmyavn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Սարգիս Սարեան (գրականագէտ)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>33565</id>
    <revision>
      <id>256106</id>
      <parentid>256023</parentid>
      <timestamp>2026-10-19T09:45:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Maral Dikbikian</username>
        <id>4797</id>
      </contributor>
      <origin>256106</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4482" sha1="82nhrm9jnrwiv28kq9v3a4edf3i5d68" xml:space="preserve">{{Տեղեկաքարտ Անձ}}
'''Սարգիս Սարեան''' ({{ԱԾ}}), հայ գրականագէտ, բանասիրական գիտութիւններու թեկնածու, ԽՍՀՄ Գրողներու Միութեան Անդամ՝ 1956 թուականէն։ ԽՄԿԿ անդամ՝ 1954 թուականէն&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.panorama.am/am/news/2017/02/02/%D5%84%D5%A1%D6%80%D5%BF%D5%AB%D6%80%D5%B8%D5%BD-%D5%8D%D5%A1%D6%80%D5%B5%D5%A1%D5%B6-%D5%B8%D6%80%D5%A4%D5%AB-%D6%81%D5%B8%D6%82%D6%81%D5%A1%D5%B0%D5%A1%D5%B6%D5%A4%D5%A5%D5%BD/1720300|title=Բացվելու է Մարտիրոս Սարյանի ավագ որդու՝ գրականագետ Սարգիս Սարյանի 100-ամյակին նվիրված ցուցադրություն|last=|first=|website=www.panorama.am|language=արեւելահայերէն|accessdate=2026-10-16}}&lt;/ref&gt;։

Գեղանկարիչ [[Մարտիրոս Սարեան|Մարտիրոս Սարեանի]] որդին է։

== Կենսագրութիւն&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Citation|title=Սարգիս Սարյան (գրականագետ)|url=https://hy.wikipedia.org/w/index.php?title=%D5%8D%D5%A1%D6%80%D5%A3%D5%AB%D5%BD_%D5%8D%D5%A1%D6%80%D5%B5%D5%A1%D5%B6_(%D5%A3%D6%80%D5%A1%D5%AF%D5%A1%D5%B6%D5%A1%D5%A3%D5%A5%D5%BF)&amp;oldid=10906818|date=2026-09-19|accessdate=2026-10-19|language=hy}}&lt;/ref&gt; ==
Ծնած է Նոր Նախիջեւան քաղաքին մէջ։ 1939 թուականին աւարտած է Երեւանի համալսարանի բանասիրական ֆակուլտետը։ 1945-1947 թուականներուն ուսանած է ԽՍՀՄ Գիտութիւններու Ակադեմիայի Մոսկուայի Մաքսիմ Կորքիի անուան գրականութեան ինստիտուտի ասպիրանտուրային մէջ։ 1950 թուականին «Վերածնունդի դարաշրջանի իտալական նովէլի զարգացման նոր աստիճանը Մ․ Պանտելլոյի ստեղծագործութիւններուն մէջ» թեմայով ատենախօսութիւն պաշտպանած է եւ ստացած բանասիրական գիտութիւններու թեկնածուի աստիճան։ 1951-1962 թուականներուն աշխատած է ՀՍՍՀ Գիտութիւններու Ակադեմիայի Մ․ Աբեղեանի անուան գրականութեան ինստիտուտին մէջ իբրեւ աւագ գիտաշխատող։ Կազմած է «Չարենցը գրականութեան մասին» ժողովածուն (Երեւան, 1957)։

Ռուսերէն լոյս տեսած են անոր «Յետպատերազմեան խորհրդահայ գրականութիւնը» (Երեւան, 1956) եւ «Խորհրդահայ գրականութիւնը» (Երեւան, 1964) գիրքերը։ 

Մահացած է Երեւանի մէջ, 1962 թուականին՝ Երեւան-Սեւան մայրուղիին վրայ տեղի ունեցած ինքնաշարժի արկածի հետեւանքով&lt;ref&gt;{{Cite book|title=Գրական տեղեկատու|publisher=«Սովետական գրող»|year=1986|location=Երևան|page=էջ 494-495}}&lt;/ref&gt;։

2017 թուականին Մարտիրոս Սարեանի տուն-թանգարանին մէջ կազմակերպուած է Սարգիս Սարեանի 100-ամեակին նուիրուած ժամանակաւոր ցուցադրութիւն մը&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.panorama.am/am/news/2017/02/02/%D5%84%D5%A1%D6%80%D5%BF%D5%AB%D6%80%D5%B8%D5%BD-%D5%8D%D5%A1%D6%80%D5%B5%D5%A1%D5%B6-%D5%B8%D6%80%D5%A4%D5%AB-%D6%81%D5%B8%D6%82%D6%81%D5%A1%D5%B0%D5%A1%D5%B6%D5%A4%D5%A5%D5%BD/1720300|title=Բացվելու է Մարտիրոս Սարյանի ավագ որդու՝ գրականագետ Սարգիս Սարյանի 100-ամյակին նվիրված ցուցադրություն|website=www.panorama.am|language=en|accessdate=2017 թ․ մարտի 1}}&lt;/ref&gt;։ 

== Ս․ Սարեանի Երկերու Մատենագիտութիւն&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; ==

* ''Յետպատերազմեան խորհրդահայ գրականութիւնը խաղաղութեան համար մղուող պայքարին մէջ'', Երեւան, ՀՍՍՀ ԳԱ, 1954, 103 էջ։
* ''Խորհրդահայ արդի պատմուածքը'', Երեւան, ՀՍՍՀ ԳԱ, 1959, 128 էջ։

== Ծանօթագրութիւններ ==
{{Ծնթ․ցանկ}}
[[Ստորոգութիւն:Գրականագէտներ]]
[[Ստորոգութիւն:Հայ գրականագէտներ]]</text>
      <sha1>82nhrm9jnrwiv28kq9v3a4edf3i5d68</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Գրիգոր Շլդեան</title>
    <ns>0</ns>
    <id>33566</id>
    <revision>
      <id>256107</id>
      <parentid>256025</parentid>
      <timestamp>2026-10-19T09:56:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Maral Dikbikian</username>
        <id>4797</id>
      </contributor>
      <origin>256107</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9053" sha1="buefzee5n8cu29ikiyzdfu6rrvro230" xml:space="preserve">{{Տեղեկաքարտ Անձ}}

'''Գրիգոր Շլդեան'''&lt;ref&gt;{{Citation|title=Գրիգոր Շլդյան|url=https://hy.wikipedia.org/w/index.php?title=%D4%B3%D6%80%D5%AB%D5%A3%D5%B8%D6%80_%D5%87%D5%AC%D5%A4%D5%B5%D5%A1%D5%B6&amp;oldid=10197022|date=2025-01-22|accessdate=2026-10-19|language=hy}}&lt;/ref&gt; ({{ԱԾ}}), հայ [[Գեղանկարչութիւն|գեղանկարիչ]], 20-րդ դարու ռէալիստական (իրապաշտ) արուեստի ներկայացուցիչ։

== Կենսագրական գիծեր ==
Գրիգոր Շլդեան ծնած է 1900 թուականին [[Նոր Նախիջեւան]] (այժմ՝ Տոնի Ռոստով)՝ յաջողակ հայ իրաւաբանի մը ընտանիքին մէջ։ 1915 թուականին կը մեկնի [[Սեն Փեթերսպուրկ|Սեն Փեթերսպուրկ՝]] Գեղարուեստի ակադեմիային մէջ ուսանելու։ Հոկտեմբերեան յեղափոխութենէն ետք կը տեղափոխուի Թիֆլիս, ապա որոշ ժամանակ ետք՝ Ղրիմ։ 1920 թուականին կը մեկնի Կոստանդնուպոլիս, ապա կը հաստատուի Վիեննա, ուր կը սովորի Գեղարուեստի ակադեմիային մէջ։ 1922 թուականին կը մեկնի Պերլին, 1923 թուականին կ'ամուսնանայ Ելենա Պոպերմանի հետ եւ նոյն թուականին կը տեղափոխուի Իտալիա՝ Հռոմ, ուր կ'ապրի մինչեւ 1927 թուականը։ 1927-էն 1932 թուականներուն կ'ապրի Փարիզ, ուր եղած է «Անի» եւ «Հայ Ազատ Արուեստագէտներու Միութեան» անդամ։ 1933-էն 1941 թուականներուն կ'ապրի եւ կը ստեղծագործէ Միլանի մէջ։ Երկրորդ Համաշխարհային Պատերազմի sequence-ին կնոջ հետ բնակութիւն կը հաստատէ Կարտա լիճի մերձակայքը եւ Միլան կը վերադառնայ միայն 1947 թուականին։ Շլդեան մահացած է 1985 թուականին Հռոմի մէջ։

== Անհատական Ցուցահանդէսներ ==

* '''Դեկտեմբեր 1925''' – «Պրագագլիա Արուեստի Տուն» (''Casa d'Arte Bragaglia''), Հռոմ. կազմակերպած էր Ռոպերթօ Լոնկին (9 գեղանկար եւ 17 գծանկար):
* '''Յունիս 1933''' – Սքոփինիք պատկերասրահ, Միլան:
* '''Մօտաւորապէս 1933''' – Ճացցի ճաշարան (''Ristorante Giazzi''), Մոնցայի այգի:
* '''Մօտաւորապէս 1933''' – Փրեւոսթի պատկերասրահ (''Galleria Prevosti''), Վարեզէ:
* '''1934''' – Տետալօ պատկերասրահ (''Galleria Dedalo''), Միլան:
* '''1937''' – Մամուլի ակումբ, Բոլոնիա. ցուցահանդէսը կազմակերպած էր Վանելլին:
* '''Ապրիլ 1939''' – Էթթորէ Ճան Ֆերրարի պատկերասրահ, Միլան. կազմակերպած էր Ռաֆայէլ Կարերին:
* '''1940''' – Լիցէյ, Ֆլորենցիա. ցուցահանդէսը կազմակերպած էր Քոնթինի-Պոնակոսսին:
* '''1942''' – Դել-Միլլոնէ պատկերասրահ, Միլան. ցուցահանդէսը արժանացաւ Ուկօ Օյետթիի բարձր գնահատականին (''Corriere della Sera'' թերթ, 25 Փետրուար 1942) եւ ամրապնդեց Շլդեանի յաջողութիւնը։ Անկէ ետք Շլդեան ստացաւ բազմաթիւ պետական եւ մասնաւոր պատուէրներ։
* '''1942''' – Արուեստի միջազգային 23-րդ ցուցահանդէս (Պիենալէ) Վենետիկի կեդրոնական ցուցադրական պալատին մէջ:
* '''23 Յուլիս – 20 Սեպտեմբեր 1955''' – Գրիգոր Շլդեանի աշխատանքներու ցուցադրութիւն Վենետիկի նաւավարներու ընկերութեան մէջ։
* '''1956''' – Մամուլի ակումբ, Հռոմ:
* '''26 Յունիս – 6 Հոկտեմբեր 1958''' – Գրիգոր Շլդեանի աշխատանքներու ցուցադրութիւն Վենետիկի նաւավարներու ընկերութեան մէջ։
* '''16 Մայիս – 16 Յունիս 1963''' – Պէաթօ Անճելիքօ սալոն, Հռոմ. ցուցադրուեցաւ «Յիսուսի Կնունքը» նկարը:
* '''Նոյեմբեր – Դեկտեմբեր 1970''' – Շլդեանի մեծարումը Վենետիկի մէջ եւ ցուցահանդէս Պարպօ սրահին մէջ, Հռոմ:
* '''Յունիս – Սեպտեմբեր 1973''' – Աթենէօ Սան Պասսա, Վենետիկ:
* '''21 Ապրիլ – 6 Մայիս 1977''' – Լա Կրատիվա պատկերասրահ, Հռոմ:
* '''12 – 29 Մարտ 1979''' – Ցուցադրուեցաւ «Mors atomica» նկարը, Լա Պարկաչչա պատկերասրահ, Հռոմ:
* '''Յուլիս – Հոկտեմբեր 1980''' – «Գրիգոր Շլդեան Անթալոգիա 1916 թուականէն» խորագրով ցուցահանդէս, Բեզանի փողոցի Ռոտոնտա, Միլան:
* '''1983''' – «Անթալոգիա» ցուցահանդէս,  Մոսկուա&lt;ref&gt;Համաձայն www.arsvalue.com կայքի {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160405093256/http://www.arsvalue.com/webapp/en-us/artista/12799214/gregorio-sciltian.aspx|date=2016-04-05}} {{ref-en}}&lt;/ref&gt;:
* '''2 Փետրուար – 31 Մարտ 1986''' – «Գրիգոր Շլդեան — Յետադարձ հայեացք» ցուցահանդէս, Ալմաստէ պալատ, Ֆերրարա:

== Թատերական Ձեւաւորումներ ==

* '''1953''' – Սերկէյ Փրոքոֆեւի «Պատերազմ եւ Խաղաղութիւն», «Ֆլորենտական երաժշտական մայիս», բեմադրիչ՝ Տատեանա Պավլովա:
* '''1954''' – Իկոր Սթրավինսկիի «Մաւր» (օփերա), «Լա Սկալա» թատրոն, Միլան:
* '''1957''' – Կաետանօ Դոնիցետթիի «Զանգակ» (օփերա), «Պիկքոլա Սկալա» թատրոն, Միլան:
* '''1958''' – Կարլ Մարիա Վեպերի «Ապու-Հասսան» (օփերա), «Պիկքոլա Սկալա» թատրոն, Միլան:
* '''1958''' – Ֆրանց Շուպערթի «Դաւադիրները կամ Ընտանեկան պատերազմ» (զինկշպիլ), «Պիկքոլա Սկալա» թատրոն, Միլան:
* '''1962''' – Անրի տէ Մոնթերլանի «Իսպանական կարդինալ» (օփերա), «Քոնվենյօ» թատրոն, Միլան:

== Գրքի Ձեւաւորումներ ==

* Աննա Պրուզատելի, ''I giorni: poesie'' (Փարիզ, 1952) – 5 գունաւոր նկար:
* Լեւ Թոլսթոյ, ''Աննա Քարենինա'' (Միլան, 1967) – 118 գունաւոր նկար:

== Հրատարակուած Գործերը ==

* ''Իրականութեան պատկերումը, էսթետիկա եւ տեխնիկա'' (Pittura della realtà: estetica e tecnica. - Milano, 1956, իտալերէն)
* ''Իմ արկածը'' (Mia avventura - Milano, 1963, իտալերէն)
* ''Շլդեանի իրականութիւնը'' (La realtà di Sciltian - Milano, 1968, իտալերէն)
* ''Գրիգոր Շլդեան, 30 խաբկանք'' (նախաբանը՝ Փոլ Վիալարի. Gregorio Sciltian, 30 trompe-l’oeil - Milano, 1980, իտալերէն)
* ''Թրաքթաթ գեղանկարի, էսթետիկայի եւ տեխնիկայի մասին'' (նախաբանը՝ Ուկօ Սպիրիտօի. Trattato sulla pittura: Estetica, tecnica - Milano, 1981, իտալերէն)

== Շլդեանը Ֆիլատելիայի Մէջ ==

* '''1968''' – Տպագրուեցաւ Շլդեանի «Ֆիլատելիստը» նկարը քուպական փոստային նամականիշի վրայ. անմիջապէս դարձաւ ֆիլատելիստական գրականութեան ուշադրութեան առարկայ:
* '''1981''' – Շլդեանի «Ուտելիք եւ գինի» նկարը վերարտադրուեցաւ Իտալական համաշխարհային նպարեղենի օրուան նուիրուած փոստային նամականիշի վրայ:
* '''1982''' – Սան Մարինօն Շլդեանի նկարներով թողարկեց Սուրբ Ծննդեան երեք փոստային նամականիշ&lt;ref&gt;Ըստ www.armenstamp.com կայքի {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090813115104/http://www.armenstamp.com/world.html|date=2009-08-13}} {{ref-en}}&lt;/ref&gt;: 

== Ծանօթագրութիւններ ==

{{Ծնթ․ցանկ}}{{ՀՍՀ}}
[[Ստորոգութիւն:Հայ գեղանկարիչներ]]
[[Ստորոգութիւն:Գեղանկարիչներ]]
[[Ստորոգութիւն:Գեղանկարիչներ այբբենական կարգով]]</text>
      <sha1>buefzee5n8cu29ikiyzdfu6rrvro230</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Անատոլի Աւետեան</title>
    <ns>0</ns>
    <id>33567</id>
    <revision>
      <id>256108</id>
      <parentid>256027</parentid>
      <timestamp>2026-10-19T10:00:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Maral Dikbikian</username>
        <id>4797</id>
      </contributor>
      <origin>256108</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6135" sha1="glyolgwmgmir3kt8wnylekautbajhzw" xml:space="preserve">{{Տեղեկաքարտ Անձ}}
'''Անատոլի Աւետեան'''&lt;ref&gt;{{Citation|title=Անատոլի Ավետյան|url=https://hy.wikipedia.org/w/index.php?title=%D4%B1%D5%B6%D5%A1%D5%BF%D5%B8%D5%AC%D5%AB_%D4%B1%D5%BE%D5%A5%D5%BF%D5%B5%D5%A1%D5%B6&amp;oldid=10929475|date=2026-10-02|accessdate=2026-10-19|language=hy}}&lt;/ref&gt; ({{ԱԾ}}), հայ գեղանկարիչ, քանդակագործ։ Հայաստանի վաստակաւոր գեղանկարիչ (2009), [[Հայաստան|Հայաստանի Հանրապետութեան]] ժողովրդական գեղանկարիչ (2017)։ Հայաստանի նկարիչներու միութեան անդամ (1988), [[ԵՈՒՆԵՍՔՕ]]-ի նկարիչներու միջազգային միութեան անդամ (1997), Հայաստանի նկարիչներու միութեան վարչութեան անդամ (2008)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.aztagdaily.com/archives/414151|title=Անատոլի Աւետեանի Բազմաբնոյթ Արուեստը|date=2018-10-29|website=Aztag Daily - Ազդակ Օրաթերթ (Armenian Daily Newspaper based in Lebanon)|language=en-US|accessdate=2026-10-16}}&lt;/ref&gt;։

== Կենսագրութիւն ==
Անատոլի Աւետեան ծնած է 1952 թուականին Քեմերովոյի մարզի Փրոքոփեւսքի շրջանին մէջ (Սիպիր)՝ աքսորեալներու ընտանիքի մէջ։ 1967 թուականին տեղափոխուած է ՀՍՍՀ, հաստատուած՝ Կիրովական (այժմ՝ Վանաձոր)։ 1969 թուականին ընդունուած է Երեւանի Փանոս Թերլեմէզեանի անուան գեղարուեստի ուսումնարանը, իսկ 1972 թուականին՝ Թիֆլիսի Գեղարուեստի Ակադեմիան։ 1976 թուականին մասնակցած է Իսլանտայի մէջ կազմակերպուած «Հայաստանի Արուեստը» ցուցահանդէսին։ 1977 թուականին աւարտած է Երեւանի Գեղարուեստա-թատերական Ինստիտուտը։ 1983 թուականին հանրապետութեան պատուիրակութեան կազմին մէջ մասնակցած է Հոլանտայի մէջ կազմակերպուած մշակոյթի օրերուն, իսկ 1984 թուականին՝ Մոսկուայի եւ Սանկտ Փեթերսպուրկի մէջ կազմակերպուած «Հայաստանի Կերպարուեստը» ցուցահանդէսին։ 2006 թուականին ապրած եւ ստեղծագործած է Նիւ Եորքի մէջ&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|url=https://zarkfoundation.com/library/%d5%a1%d5%b6%d5%a1%d5%bf%d5%b8%d5%ac%d5%ab-%d5%a1%d5%be%d5%a5%d5%bf%d5%b5%d5%a1%d5%b6/|title=Zarkfoundation - Անատոլի Ավետյան|website=zarkfoundation.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20240626151652/https://zarkfoundation.com/library/%D5%A1%D5%B6%D5%A1%D5%BF%D5%B8%D5%AC%D5%AB-%D5%A1%D5%BE%D5%A5%D5%BF%D5%B5%D5%A1%D5%B6/|archive-date=2024-06-26|url-status=dead|access-date=2024-06-26}}&lt;/ref&gt;։

Անատոլի Աւետեանի ստեղծագործութիւնները կը գտնուին Հայաստանի Ազգային Պատկերասրահին, Հայաստանի Ազգագրութեան Թանգարանին, Երեւանի Ժամանակակից Արուեստի Թանգարանին, Հայաստանի Մշակոյթի Նախարարութեան ֆոնտին, Հայաստանի Գեղարուեստի ֆոնտին, Ամերիկայի Հայկական Թանգարանին, Սերկէյ Փարաճանովի Թանգարանին, Հայաստանի Նախագահի եւ Սուրբ Էջմիածնի Ամենայն Հայոց Կաթողիկոսի նստավայրերուն, Փարիզի Քաղաքապետարանին, Հռոմի Պապի հաւաքածոյին (Վատիկան) եւ Մոսկուայի Արեւելքի Թանգարանին մէջ&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;։

== Ցուցահանդէսներ ==
1989 թուականին մասնակցած է Շուէտի մէջ կազմակերպուած «Հայաստանի դեկորատիւ-կիրառական արուեստը» ցուցահանդէսին։ Անհատական ցուցահանդէսներ ունեցած է Երեւանի&lt;ref&gt;{{Cite news|last=Mediamax|title=Անատոլի Ավետյան|url=http://www.bravo.am/news/anatoli_avetyan/|access-date=2017 թ․ սեպտեմբերի 14|newspaper=bravo.am}}&lt;/ref&gt;, Փարիզի, Չիկակոյի, Պոսթընի, Հալէպի, Ուաշինկթընի, Լոս Անճելըսի, Աթլանթայի, Պելճիքայի, Վանաձորի եւ Գորիսի մէջ։

== Պարգեւներ ==

* Հայաստանի Լոռիի մարզի ոսկէ յուշամետալ
* Հայաստանի Մշակոյթի Նախարարութեան պատուոգիր
* Հայաստանի Լոռիի մարզպետի ոսկէ յուշամետալ (2012)
* Հայաստանի վաստակաւոր նկարիչ (2009)
* Վանաձորի պատուաւոր քաղաքացի&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://vanadzor.am/patvavor/|title=Պատվավոր քաղաքացիներ - Վանաձորի Համայնքապետարան|archive-url=https://web.archive.org/web/20230326065114/https://vanadzor.am/patvavor/|archive-date=2023-03-26|url-status=dead|access-date=2023-03-26}}&lt;/ref&gt;
* Հայաստանի ժողովրդական նկարիչ (2017) &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://president.am/hy/decrees/item/3989|title=ՀՀ Նախագահի հրամանագրերը - Փաստաթղթեր - Հայաստանի Նախագահ|website=president.am|accessdate=2017 թ․ սեպտեմբերի 22}}&lt;/ref&gt;

== Ծանօթագրութիւններ ==
{{Ծնթ․ցանկ}}
[[Ստորոգութիւն:Հայ գեղանկարիչներ]]
[[Ստորոգութիւն:Գեղանկարիչներ]]
[[Ստորոգութիւն:Գեղանկարիչներ այբբենական կարգով]]
[[Ստորոգութիւն:Հայ քանդակագործներ]]
[[Ստորոգութիւն:Քանդակագործներ]]
[[Ստորոգութիւն:Քանդակագործներ այբբենական կարգով]]</text>
      <sha1>glyolgwmgmir3kt8wnylekautbajhzw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Խուան Սեպասթիան Էլքանօ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>33581</id>
    <revision>
      <id>256093</id>
      <parentid>256092</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T11:59:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Betty Kilerjian</username>
        <id>83</id>
      </contributor>
      <origin>256093</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8304" sha1="nac4t3qx367qr9qvtoox7fhvlusapk3" xml:space="preserve">{{Տեղեկաքարտ Անձ}}

'''Խուան Սեբասթիանի Էլքանօ''' ({{ԱԾ}}) սպանացի նաւագնաց, նաւատէր եւ հետազօտող էր։ Ան առաւելաբար յայտնի է անով, որ Մակելանի արշաւախումբին ընթացքին, Victoria նաւով, առաջին անգամ ամբողջացուց երկրագունդին շուրջ նաւարկութիւնը՝ դէպի Համեմունքի կղզիներ կատարուած արշաւին ընթացքին&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=xy6p3D4AoTIC|title=Basque Diaspora: Migration And Transnational Identity|last=Totoricagüena|first=Gloria Pilar|date=2005|publisher=[[University of Nevada Press]]|isbn=978-1877802454|page=132|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;FacarosPauls2008&quot;&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=dz3ZvAEACAAJ|title=Bilbao &amp; the Basque Lands|last1=Facaros|first1=Dana|last2=Pauls|first2=Michael|date=2008|publisher=Cadogan Guide|isbn=978-1-86011-400-7|page=177|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Salmoral1982&quot;&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=4DWBNjs8iwEC|title=Historia general de España y América: hasta fines del siglo XVI. El descubrimiento y la fundación de los reinos ultramarinos|last=Salmoral|first=Manuel Lucena|publisher=Ediciones Rialp|year=1982|isbn=978-84-321-2102-9|page=324|language=es|access-date=7 January 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131013101510/https://books.google.com/books?id=4DWBNjs8iwEC|archive-date=2013-10-13|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;։

Արշաւախումբին հրահանգուած էր [[Խաղաղական Ովկիանոս|Խաղաղական ովկիանոսէն]] վերադառնալ՝ մնալով [[Սպանիա|Սպանիոյ]] ազդեցութեան ոլորտին մէջ։ Էլքանոյի որոշումը՝ շարունակել դէպի արեւմուտք եւ անցնիլ [[Հնդկական Ովկիանոս|Հնդկական ովկիանոսէն]], կարելի դարձուց երկրագունդին շուրջ նաւարկութեան ամբողջացումը։

Իր այս յաջողութեան համար ան Սպանիոյ Կարլոս Ե. թագաւորէն ստացաւ գնահատանք եւ զինանշան մը, որուն վրայ պատկերուած էր երկրագունդը՝ լատիներէն Primus circumdedisti me նշանաբանով, որ կը նշանակէ՝ «Դուն առաջինը եղար, որ իմ շուրջս նաւարկեցիր»&lt;ref name=&quot;Dutra2016&quot;&gt;{{cite book|title=The Christopher Columbus Encyclopedia|last1=Dutra|first1=Francis A.|publisher=Springer|year=2016|isbn=978-1-349-12573-9|editor1-last=Bedini|editor1-first=Silvio A.|pages=239–240|chapter=Elcano, Juan Sebastián de|chapter-url=https://books.google.com/books?id=gmmMCwAAQBAJ&amp;pg=PA240}}&lt;/ref&gt;։

Հակառակ իր նշանակալից նուաճումներուն՝ Էլքանոյի մասին պահպանուած տեղեկութիւնները սահմանափակ են։ Անոր կեանքին եւ անձնաւորութեան վերաբերեալ պատմագիտական մեծ տարակարծութիւններ կան, որովհետեւ անոր անձնական կեանքին մասին սկզբնական աղբիւրները սակաւ են։ Նոյնիսկ Սպանիոյ մէջ անոր առաջին կենսագրութիւնները գրուեցան միայն 19-րդ դարու երկրորդ կիսուն՝ երեք դար տեւած անտեսումէ մը ետք։

Իր յաջողութենէն ետք թագաւորը անոր վստահեցաւ նոր եւ մեծ արշաւախումբի մը ղեկավարութիւնը դէպի Համեմունքի կղզիներ։ Այս արշաւախումբը կը գլխաւորէր ազնուական Կարսիա Խոֆրէ տէ Լոայիսան։ Սակայն արշաւը չաւարտեցաւ նախատեսուած ձեւով։ Այս ձեռնարկին ընթացքին Էլքանօ մահացաւ թերասնուցումի հետեւանքով յառաջացած լնդախտէն՝ Խաղաղական ովկիանոսին մէջ, [[4 Օգոստոս|4 Օգոստոսին]] [[1526 թուական|1526]] թուականին։

== Անունը ==
Պատմաբանները Խուան Սեբասթիանի Էլքանոյի անունը գրած են տարբեր ձեւերով։ Անոր ստորագրութիւնը կարծես կը կարդացուի Delcano կամ, հաւանաբար, Del Cano&lt;ref name=&quot;Garastazu&quot;&gt;{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=o1WSgoCrnMoC&amp;pg=PA6|title=Biografía de Juán Sebastián de Elcano|last1=Garastazu|first1=Juan Cotarelo|publisher=Imprenta de la Provincia|year=1861|page=6|language=es|quote=En algunos escritos referentes al marino, se leé su apellido Cano, en otros Elcano, y en su firma DEL-Cano. Es posible que el apellido ELCANO, con que mas se le conoce, se vulgarizase, para diferenciarle de SANTIAGO CANO, el navegante portugués que descubrió el Congo en 1484.&quot; English: &quot;In some writings referring to the sailor, we read his surname as Cano, in others Elcano, and in his signature DEL-CANO. It is possible that the surname ELCANO, by which he is better known, was vulgarized to differentiate him from SANTIAGO CANO, the Portuguese navigator who discovered the Congo in 1484.&quot;}}&lt;/ref&gt;, թէեւ այդ մէկը հաստատելը դժուար է։ Էնրիքէ Սանթամարիա կը նշէ, որ իր անունը ստորագրելու ատեն անոր անճկունութիւնը պատճառ կը դառնար, որ տառերուն միջեւ բացատներ ձգէր։ Այդ պատճառով երբեմն ան կը ստորագրէր «del ca no» ձեւով։ Սպանական պատմագրութեան մէջ անոր անունը սովորաբար մեկնաբանուած է իբրեւ «Del Cano» (կամ՝ de Cano), բայց նաեւ՝ պարզապէս «Cano»։

[[Պասքերէն|Պասքերէնով]] կը գործածուի «Elkano» ձեւը&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.euskaltzaindia.eus/euskaltzaindia/komunikazioa/plazaberri/6249-juan-sebastian-elkano-idaztea-hobetsi-du-euskaltzaindiko-onomastika-batzordeak|title='Juan Sebastian Elkano' idaztea hobetsi du Euskaltzaindiko Onomastika Batzordeak|last=Euskaltzandia|date=2021|website=www.euskaltzaindia.eus|language=eu-es|access-date=2022-09-07}}&lt;/ref&gt;։ Քոլտօ Միթչելենան, իր Apellidos vascos («Պասքական ազգանուններ») գիրքին մէջ&lt;ref&gt;{{Cite book|title=Apellidos vascos.|last=Michelina|first=Luis|publisher=Txertoa|year=1973|isbn=84-7148-008-5|edition=3. ed. aum. y corr|location=San Sebastián|oclc=2774372}}&lt;/ref&gt;, կը մեկնաբանէ Elkano ազգանունը՝ հիմնուելով պասքերէնի վրայ։ Քննարկելով -ano եւ -no վերջածանցները՝ ան փաստարկներ կը ներկայացնէ յօգուտ երկրորդին, որ փաղաքշական կամ փոքրացուցիչ վերջածանց մըն է։

Ան կ՚առաջարկէ, որ ազգանունին առաջին մասը elge բառն է։ Միթչելենան կը վերակազմէ այս elge բառին նախորդ ձեւը եւ կը պնդէ, որ Elkano ազգանունը զարգացած է այս երկու լեզուական միաւորներուն միացումէն&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.euskaltzaindia.eus/index.php?option=com_oehberria&amp;task=bilaketa&amp;Itemid=413&amp;lang=eu&amp;definizioak=0&amp;query=elge&amp;sarrera=143532|title=OEH – Bilaketa|website=www.euskaltzaindia.eus|access-date=2022-06-13}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.euskaltzaindia.eus/index.php?sarrera=elge&amp;option=com_hiztegianbilatu&amp;view=frontpage&amp;lang=eu|title=Euskaltzaindiaren Hiztegia|website=www.euskaltzaindia.eus|access-date=2022-06-13}}&lt;/ref&gt;։ Ան նաեւ կը նկատէ, որ Elkano-ն տեղանուն մըն է։

Այս անունը [[Պասքերու Երկիր|Պասքերու երկրի]] տարբեր շրջաններուն մէջ կը հանդիպի իբրեւ փոքր տեղավայրերու անուն, ինչպէս նաեւ [[Նաւառա|Նաւառայի]] մէջ գտնուող գիւղի մը անունն է։

== Ծանօթագրութիւններ ==</text>
      <sha1>nac4t3qx367qr9qvtoox7fhvlusapk3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>256094</id>
      <parentid>256093</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T12:01:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Betty Kilerjian</username>
        <id>83</id>
      </contributor>
      <origin>256094</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9398" sha1="fpndqtknlsjzmlis3bk7p0m30ioixmw" xml:space="preserve">{{Տեղեկաքարտ Անձ}}

'''Խուան Սեբասթիանի Էլքանօ''' ({{ԱԾ}}) սպանացի նաւագնաց, նաւատէր եւ հետազօտող էր։ Ան առաւելաբար յայտնի է անով, որ Մակելանի արշաւախումբին ընթացքին, Victoria նաւով, առաջին անգամ ամբողջացուց երկրագունդին շուրջ նաւարկութիւնը՝ դէպի Համեմունքի կղզիներ կատարուած արշաւին ընթացքին&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=xy6p3D4AoTIC|title=Basque Diaspora: Migration And Transnational Identity|last=Totoricagüena|first=Gloria Pilar|date=2005|publisher=[[University of Nevada Press]]|isbn=978-1877802454|page=132|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;FacarosPauls2008&quot;&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=dz3ZvAEACAAJ|title=Bilbao &amp; the Basque Lands|last1=Facaros|first1=Dana|last2=Pauls|first2=Michael|date=2008|publisher=Cadogan Guide|isbn=978-1-86011-400-7|page=177|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Salmoral1982&quot;&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=4DWBNjs8iwEC|title=Historia general de España y América: hasta fines del siglo XVI. El descubrimiento y la fundación de los reinos ultramarinos|last=Salmoral|first=Manuel Lucena|publisher=Ediciones Rialp|year=1982|isbn=978-84-321-2102-9|page=324|language=es|access-date=7 January 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131013101510/https://books.google.com/books?id=4DWBNjs8iwEC|archive-date=2013-10-13|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;։
[[File:Las_Glorias_Nacionales,_1852_&quot;Juan_Sebastian_Elcano&quot;._(4013953698).jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Las_Glorias_Nacionales,_1852_%22Juan_Sebastian_Elcano%22._(4013953698).jpg|մինի|Էլքանոյի ժամանակակից փորագրանկար մը՝ շուրջ 1854 թուականին։]]
Արշաւախումբին հրահանգուած էր [[Խաղաղական Ովկիանոս|Խաղաղական ովկիանոսէն]] վերադառնալ՝ մնալով [[Սպանիա|Սպանիոյ]] ազդեցութեան ոլորտին մէջ։ Էլքանոյի որոշումը՝ շարունակել դէպի արեւմուտք եւ անցնիլ [[Հնդկական Ովկիանոս|Հնդկական ովկիանոսէն]], կարելի դարձուց երկրագունդին շուրջ նաւարկութեան ամբողջացումը։

Իր այս յաջողութեան համար ան Սպանիոյ Կարլոս Ե. թագաւորէն ստացաւ գնահատանք եւ զինանշան մը, որուն վրայ պատկերուած էր երկրագունդը՝ լատիներէն Primus circumdedisti me նշանաբանով, որ կը նշանակէ՝ «Դուն առաջինը եղար, որ իմ շուրջս նաւարկեցիր»&lt;ref name=&quot;Dutra2016&quot;&gt;{{cite book|title=The Christopher Columbus Encyclopedia|last1=Dutra|first1=Francis A.|publisher=Springer|year=2016|isbn=978-1-349-12573-9|editor1-last=Bedini|editor1-first=Silvio A.|pages=239–240|chapter=Elcano, Juan Sebastián de|chapter-url=https://books.google.com/books?id=gmmMCwAAQBAJ&amp;pg=PA240}}&lt;/ref&gt;։

Հակառակ իր նշանակալից նուաճումներուն՝ Էլքանոյի մասին պահպանուած տեղեկութիւնները սահմանափակ են։ Անոր կեանքին եւ անձնաւորութեան վերաբերեալ պատմագիտական մեծ տարակարծութիւններ կան, որովհետեւ անոր անձնական կեանքին մասին սկզբնական աղբիւրները սակաւ են։ Նոյնիսկ Սպանիոյ մէջ անոր առաջին կենսագրութիւնները գրուեցան միայն 19-րդ դարու երկրորդ կիսուն՝ երեք դար տեւած անտեսումէ մը ետք։

Իր յաջողութենէն ետք թագաւորը անոր վստահեցաւ նոր եւ մեծ արշաւախումբի մը ղեկավարութիւնը դէպի Համեմունքի կղզիներ։ Այս արշաւախումբը կը գլխաւորէր ազնուական Կարսիա Խոֆրէ տէ Լոայիսան։ Սակայն արշաւը չաւարտեցաւ նախատեսուած ձեւով։ Այս ձեռնարկին ընթացքին Էլքանօ մահացաւ թերասնուցումի հետեւանքով յառաջացած լնդախտէն՝ Խաղաղական ովկիանոսին մէջ, [[4 Օգոստոս|4 Օգոստոսին]] [[1526 թուական|1526]] թուականին։

== Անունը ==
[[File:Getaria_-_Solar_de_la_casa_natal_de_Juan_Sebastián_Elcano.JPG|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Getaria_-_Solar_de_la_casa_natal_de_Juan_Sebasti%C3%A1n_Elcano.JPG|մինի|Այն տունը, ուր կ՚ենթադրուի, թէ Էլքանօ ծնած է։ Թէեւ ներկայիս հոն յուշատախտակ մը կայ, որ այդ կը հաստատէ, սակայն հաւանական չէ, որ ան իսկապէս հոն ծնած ըլլայ։]]
Պատմաբանները Խուան Սեբասթիանի Էլքանոյի անունը գրած են տարբեր ձեւերով։ Անոր ստորագրութիւնը կարծես կը կարդացուի Delcano կամ, հաւանաբար, Del Cano&lt;ref name=&quot;Garastazu&quot;&gt;{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=o1WSgoCrnMoC&amp;pg=PA6|title=Biografía de Juán Sebastián de Elcano|last1=Garastazu|first1=Juan Cotarelo|publisher=Imprenta de la Provincia|year=1861|page=6|language=es|quote=En algunos escritos referentes al marino, se leé su apellido Cano, en otros Elcano, y en su firma DEL-Cano. Es posible que el apellido ELCANO, con que mas se le conoce, se vulgarizase, para diferenciarle de SANTIAGO CANO, el navegante portugués que descubrió el Congo en 1484.&quot; English: &quot;In some writings referring to the sailor, we read his surname as Cano, in others Elcano, and in his signature DEL-CANO. It is possible that the surname ELCANO, by which he is better known, was vulgarized to differentiate him from SANTIAGO CANO, the Portuguese navigator who discovered the Congo in 1484.&quot;}}&lt;/ref&gt;, թէեւ այդ մէկը հաստատելը դժուար է։ Էնրիքէ Սանթամարիա կը նշէ, որ իր անունը ստորագրելու ատեն անոր անճկունութիւնը պատճառ կը դառնար, որ տառերուն միջեւ բացատներ ձգէր։ Այդ պատճառով երբեմն ան կը ստորագրէր «del ca no» ձեւով։ Սպանական պատմագրութեան մէջ անոր անունը սովորաբար մեկնաբանուած է իբրեւ «Del Cano» (կամ՝ de Cano), բայց նաեւ՝ պարզապէս «Cano»։

[[Պասքերէն|Պասքերէնով]] կը գործածուի «Elkano» ձեւը&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.euskaltzaindia.eus/euskaltzaindia/komunikazioa/plazaberri/6249-juan-sebastian-elkano-idaztea-hobetsi-du-euskaltzaindiko-onomastika-batzordeak|title='Juan Sebastian Elkano' idaztea hobetsi du Euskaltzaindiko Onomastika Batzordeak|last=Euskaltzandia|date=2021|website=www.euskaltzaindia.eus|language=eu-es|access-date=2022-09-07}}&lt;/ref&gt;։ Քոլտօ Միթչելենան, իր Apellidos vascos («Պասքական ազգանուններ») գիրքին մէջ&lt;ref&gt;{{Cite book|title=Apellidos vascos.|last=Michelina|first=Luis|publisher=Txertoa|year=1973|isbn=84-7148-008-5|edition=3. ed. aum. y corr|location=San Sebastián|oclc=2774372}}&lt;/ref&gt;, կը մեկնաբանէ Elkano ազգանունը՝ հիմնուելով պասքերէնի վրայ։ Քննարկելով -ano եւ -no վերջածանցները՝ ան փաստարկներ կը ներկայացնէ յօգուտ երկրորդին, որ փաղաքշական կամ փոքրացուցիչ վերջածանց մըն է։

Ան կ՚առաջարկէ, որ ազգանունին առաջին մասը elge բառն է։ Միթչելենան կը վերակազմէ այս elge բառին նախորդ ձեւը եւ կը պնդէ, որ Elkano ազգանունը զարգացած է այս երկու լեզուական միաւորներուն միացումէն&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.euskaltzaindia.eus/index.php?option=com_oehberria&amp;task=bilaketa&amp;Itemid=413&amp;lang=eu&amp;definizioak=0&amp;query=elge&amp;sarrera=143532|title=OEH – Bilaketa|website=www.euskaltzaindia.eus|access-date=2022-06-13}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.euskaltzaindia.eus/index.php?sarrera=elge&amp;option=com_hiztegianbilatu&amp;view=frontpage&amp;lang=eu|title=Euskaltzaindiaren Hiztegia|website=www.euskaltzaindia.eus|access-date=2022-06-13}}&lt;/ref&gt;։ Ան նաեւ կը նկատէ, որ Elkano-ն տեղանուն մըն է։
[[File:NaoVictoria.JPG|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:NaoVictoria.JPG|մինի|Նաոյի՝ Victoria նաւուն կրկնօրինակը, որ Էլքանոյի նաւուն նմանութեամբ կառուցուած է, Չիլիի հարաւը գտնուող Փունթա Արենաս քաղաքին մէջ։]]
Այս անունը [[Պասքերու Երկիր|Պասքերու երկրի]] տարբեր շրջաններուն մէջ կը հանդիպի իբրեւ փոքր տեղավայրերու անուն, ինչպէս նաեւ [[Նաւառա|Նաւառայի]] մէջ գտնուող գիւղի մը անունն է։

== Ծանօթագրութիւններ ==</text>
      <sha1>fpndqtknlsjzmlis3bk7p0m30ioixmw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>256095</id>
      <parentid>256094</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T12:02:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Betty Kilerjian</username>
        <id>83</id>
      </contributor>
      <origin>256095</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9778" sha1="psi18ouzqxlv2tvv3hxern1g46uyhiu" xml:space="preserve">{{Տեղեկաքարտ Անձ}}

'''Խուան Սեբասթիանի Էլքանօ''' ({{ԱԾ}}) սպանացի նաւագնաց, նաւատէր եւ հետազօտող էր։ Ան առաւելաբար յայտնի է անով, որ Մակելանի արշաւախումբին ընթացքին, Victoria նաւով, առաջին անգամ ամբողջացուց երկրագունդին շուրջ նաւարկութիւնը՝ դէպի Համեմունքի կղզիներ կատարուած արշաւին ընթացքին&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=xy6p3D4AoTIC|title=Basque Diaspora: Migration And Transnational Identity|last=Totoricagüena|first=Gloria Pilar|date=2005|publisher=[[University of Nevada Press]]|isbn=978-1877802454|page=132|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;FacarosPauls2008&quot;&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=dz3ZvAEACAAJ|title=Bilbao &amp; the Basque Lands|last1=Facaros|first1=Dana|last2=Pauls|first2=Michael|date=2008|publisher=Cadogan Guide|isbn=978-1-86011-400-7|page=177|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Salmoral1982&quot;&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=4DWBNjs8iwEC|title=Historia general de España y América: hasta fines del siglo XVI. El descubrimiento y la fundación de los reinos ultramarinos|last=Salmoral|first=Manuel Lucena|publisher=Ediciones Rialp|year=1982|isbn=978-84-321-2102-9|page=324|language=es|access-date=7 January 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131013101510/https://books.google.com/books?id=4DWBNjs8iwEC|archive-date=2013-10-13|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;։
[[File:Las_Glorias_Nacionales,_1852_&quot;Juan_Sebastian_Elcano&quot;._(4013953698).jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Las_Glorias_Nacionales,_1852_%22Juan_Sebastian_Elcano%22._(4013953698).jpg|մինի|Էլքանոյի ժամանակակից փորագրանկար մը՝ շուրջ 1854 թուականին։]]
Արշաւախումբին հրահանգուած էր [[Խաղաղական Ովկիանոս|Խաղաղական ովկիանոսէն]] վերադառնալ՝ մնալով [[Սպանիա|Սպանիոյ]] ազդեցութեան ոլորտին մէջ։ Էլքանոյի որոշումը՝ շարունակել դէպի արեւմուտք եւ անցնիլ [[Հնդկական Ովկիանոս|Հնդկական ովկիանոսէն]], կարելի դարձուց երկրագունդին շուրջ նաւարկութեան ամբողջացումը։

Իր այս յաջողութեան համար ան Սպանիոյ Կարլոս Ե. թագաւորէն ստացաւ գնահատանք եւ զինանշան մը, որուն վրայ պատկերուած էր երկրագունդը՝ լատիներէն Primus circumdedisti me նշանաբանով, որ կը նշանակէ՝ «Դուն առաջինը եղար, որ իմ շուրջս նաւարկեցիր»&lt;ref name=&quot;Dutra2016&quot;&gt;{{cite book|title=The Christopher Columbus Encyclopedia|last1=Dutra|first1=Francis A.|publisher=Springer|year=2016|isbn=978-1-349-12573-9|editor1-last=Bedini|editor1-first=Silvio A.|pages=239–240|chapter=Elcano, Juan Sebastián de|chapter-url=https://books.google.com/books?id=gmmMCwAAQBAJ&amp;pg=PA240}}&lt;/ref&gt;։

Հակառակ իր նշանակալից նուաճումներուն՝ Էլքանոյի մասին պահպանուած տեղեկութիւնները սահմանափակ են։ Անոր կեանքին եւ անձնաւորութեան վերաբերեալ պատմագիտական մեծ տարակարծութիւններ կան, որովհետեւ անոր անձնական կեանքին մասին սկզբնական աղբիւրները սակաւ են։ Նոյնիսկ Սպանիոյ մէջ անոր առաջին կենսագրութիւնները գրուեցան միայն 19-րդ դարու երկրորդ կիսուն՝ երեք դար տեւած անտեսումէ մը ետք։

Իր յաջողութենէն ետք թագաւորը անոր վստահեցաւ նոր եւ մեծ արշաւախումբի մը ղեկավարութիւնը դէպի Համեմունքի կղզիներ։ Այս արշաւախումբը կը գլխաւորէր ազնուական Կարսիա Խոֆրէ տէ Լոայիսան։ Սակայն արշաւը չաւարտեցաւ նախատեսուած ձեւով։ Այս ձեռնարկին ընթացքին Էլքանօ մահացաւ թերասնուցումի հետեւանքով յառաջացած լնդախտէն՝ Խաղաղական ովկիանոսին մէջ, [[4 Օգոստոս|4 Օգոստոսին]] [[1526 թուական|1526]] թուականին։

== Անունը ==
[[File:Getaria_-_Solar_de_la_casa_natal_de_Juan_Sebastián_Elcano.JPG|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Getaria_-_Solar_de_la_casa_natal_de_Juan_Sebasti%C3%A1n_Elcano.JPG|մինի|Այն տունը, ուր կ՚ենթադրուի, թէ Էլքանօ ծնած է։ Թէեւ ներկայիս հոն յուշատախտակ մը կայ, որ այդ կը հաստատէ, սակայն հաւանական չէ, որ ան իսկապէս հոն ծնած ըլլայ։]]
Պատմաբանները Խուան Սեբասթիանի Էլքանոյի անունը գրած են տարբեր ձեւերով։ Անոր ստորագրութիւնը կարծես կը կարդացուի Delcano կամ, հաւանաբար, Del Cano&lt;ref name=&quot;Garastazu&quot;&gt;{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=o1WSgoCrnMoC&amp;pg=PA6|title=Biografía de Juán Sebastián de Elcano|last1=Garastazu|first1=Juan Cotarelo|publisher=Imprenta de la Provincia|year=1861|page=6|language=es|quote=En algunos escritos referentes al marino, se leé su apellido Cano, en otros Elcano, y en su firma DEL-Cano. Es posible que el apellido ELCANO, con que mas se le conoce, se vulgarizase, para diferenciarle de SANTIAGO CANO, el navegante portugués que descubrió el Congo en 1484.&quot; English: &quot;In some writings referring to the sailor, we read his surname as Cano, in others Elcano, and in his signature DEL-CANO. It is possible that the surname ELCANO, by which he is better known, was vulgarized to differentiate him from SANTIAGO CANO, the Portuguese navigator who discovered the Congo in 1484.&quot;}}&lt;/ref&gt;, թէեւ այդ մէկը հաստատելը դժուար է։ Էնրիքէ Սանթամարիա կը նշէ, որ իր անունը ստորագրելու ատեն անոր անճկունութիւնը պատճառ կը դառնար, որ տառերուն միջեւ բացատներ ձգէր։ Այդ պատճառով երբեմն ան կը ստորագրէր «del ca no» ձեւով։ Սպանական պատմագրութեան մէջ անոր անունը սովորաբար մեկնաբանուած է իբրեւ «Del Cano» (կամ՝ de Cano), բայց նաեւ՝ պարզապէս «Cano»։

[[Պասքերէն|Պասքերէնով]] կը գործածուի «Elkano» ձեւը&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.euskaltzaindia.eus/euskaltzaindia/komunikazioa/plazaberri/6249-juan-sebastian-elkano-idaztea-hobetsi-du-euskaltzaindiko-onomastika-batzordeak|title='Juan Sebastian Elkano' idaztea hobetsi du Euskaltzaindiko Onomastika Batzordeak|last=Euskaltzandia|date=2021|website=www.euskaltzaindia.eus|language=eu-es|access-date=2022-09-07}}&lt;/ref&gt;։ Քոլտօ Միթչելենան, իր Apellidos vascos («Պասքական ազգանուններ») գիրքին մէջ&lt;ref&gt;{{Cite book|title=Apellidos vascos.|last=Michelina|first=Luis|publisher=Txertoa|year=1973|isbn=84-7148-008-5|edition=3. ed. aum. y corr|location=San Sebastián|oclc=2774372}}&lt;/ref&gt;, կը մեկնաբանէ Elkano ազգանունը՝ հիմնուելով պասքերէնի վրայ։ Քննարկելով -ano եւ -no վերջածանցները՝ ան փաստարկներ կը ներկայացնէ յօգուտ երկրորդին, որ փաղաքշական կամ փոքրացուցիչ վերջածանց մըն է։

Ան կ՚առաջարկէ, որ ազգանունին առաջին մասը elge բառն է։ Միթչելենան կը վերակազմէ այս elge բառին նախորդ ձեւը եւ կը պնդէ, որ Elkano ազգանունը զարգացած է այս երկու լեզուական միաւորներուն միացումէն&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.euskaltzaindia.eus/index.php?option=com_oehberria&amp;task=bilaketa&amp;Itemid=413&amp;lang=eu&amp;definizioak=0&amp;query=elge&amp;sarrera=143532|title=OEH – Bilaketa|website=www.euskaltzaindia.eus|access-date=2022-06-13}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.euskaltzaindia.eus/index.php?sarrera=elge&amp;option=com_hiztegianbilatu&amp;view=frontpage&amp;lang=eu|title=Euskaltzaindiaren Hiztegia|website=www.euskaltzaindia.eus|access-date=2022-06-13}}&lt;/ref&gt;։ Ան նաեւ կը նկատէ, որ Elkano-ն տեղանուն մըն է։
[[File:NaoVictoria.JPG|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:NaoVictoria.JPG|մինի|Նաոյի՝ Victoria նաւուն կրկնօրինակը, որ Էլքանոյի նաւուն նմանութեամբ կառուցուած է, Չիլիի հարաւը գտնուող Փունթա Արենաս քաղաքին մէջ։]]
Այս անունը [[Պասքերու Երկիր|Պասքերու երկրի]] տարբեր շրջաններուն մէջ կը հանդիպի իբրեւ փոքր տեղավայրերու անուն, ինչպէս նաեւ [[Նաւառա|Նաւառայի]] մէջ գտնուող գիւղի մը անունն է։

== Ծանօթագրութիւններ ==
&lt;references /&gt;
[[Ստորոգութիւն:Երկրագունդին շուրջ նաւարկութիւն կատարած անձեր]]
[[Ստորոգութիւն:Ծովուն մէջ մահացած անձեր]]
[[Ստորոգութիւն:Սպանացի Հռոմէական կաթողիկէներ]]
[[Ստորոգութիւն:16-րդ դարու սպանացի հետազօտողներ]]</text>
      <sha1>psi18ouzqxlv2tvv3hxern1g46uyhiu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ժան տ՚Ալպրէ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>33582</id>
    <revision>
      <id>256097</id>
      <timestamp>2026-10-18T12:06:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Betty Kilerjian</username>
        <id>83</id>
      </contributor>
      <comment>#WALxEWKE</comment>
      <origin>256097</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3949" sha1="j6q5it1nrk5xoc21gsjqw1v1tsjsm9c" xml:space="preserve">'''Ժան տ՚Ալպրէ''' ({{ԱԾ}}), որ ճանչցուած է նաեւ Ժան Գ. անունով, [[Նաւառա|Նաւառայի]] թագուհին էր [[1555 թուական|1555]]-էն մինչեւ [[1572 թուական|1572]] թուականը։

Ժան տ՚Ալպրէ Նաւառայի Հենրիկոս Բ. թագաւորին եւ Անկուլէմի Մարգարիտին դուստրն էր, հետեւաբար՝ [[Ֆրանսա|Ֆրանսայի]] Ֆրանչիսկոս Ա. թագաւորին զարմուհին։ [[1541 թուական|1541]] թուականին ան ամուսնացաւ Յիւլիխ-Քլեւէ-Պերկի դուքս Վիլհելմին հետ։ Այս ամուսնութիւնը չեղեալ յայտարարուեցաւ [[1545 թուական|1545]] թուականին։ [[1548 թուական|1548]] թուականին Ժան տ՚Ալպրէ երկրորդ անգամ ամուսնացաւ Անթուան տը Պուրբոնի՝ Վանտոմի դուքսին հետ։ Անոնք ունեցան երկու զաւակ, որոնք ողջ մնացին՝ Հենրին եւ Քաթերինը։

Երբ իր հայրը մահացաւ [[1555 թուական|1555]] թուականին, Ժան տ՚Ալպրէ եւ Անթուան գահ բարձրացան Նաւառայի մէջ։ Անոնք միասին կառավարեցին մինչեւ [[1562 թուական|1562]] թուականը, երբ Անթուան մահացաւ՝ Ֆրանսայի կրօնական պատերազմներուն ընթացքին, բողոքականներու ձեռքը գտնուող Ռուան քաղաքը պաշարելու ժամանակ ստացած վէրքերուն հետեւանքով։

Սակայն, [[1560 թուական|1560]] թուականին հանրապէս կալվինականութիւն ընդունելէ ետք, Ժան տ՚Ալպրէ դարձաւ ֆրանսացի հուկենոտներու շարժումին ճանչցուած հոգեւոր եւ քաղաքական առաջնորդը։ Այսպիսով, ան Ֆրանսայի կրօնական պատերազմներուն ընթացքին իր ամուսինէն տարբեր կողմի մը վրայ գտնուող կարեւոր դէմք մը դարձաւ։

Առաջին եւ երկրորդ պատերազմներուն ընթացքին ան համեմատաբար չէզոք դիրք բռնեց։ Երրորդ պատերազմին ժամանակ, սակայն, ան փախաւ Լա Ռոշէլ, ուր դարձաւ հուկենոտներու վերահսկողութեան տակ գտնուող քաղաքին de facto՝ փաստացի առաջնորդը։

Ֆրանսայի թագուհի մօր՝ Քաթերին տը Մետիչիի հետ խաղաղութեան դաշնագիր մը բանակցելէ եւ իր որդիին ու Քաթերինի դուստր Մարգարիտի ամուսնութիւնը կազմակերպելէ ետք, Ժան տ՚Ալպրէ յանկարծամահ եղաւ [[Փարիզ|Փարիզի]] մէջ։

Անոր որդին՝ Հենրին, յաջորդեց իրեն՝ նախ իբրեւ Նաւառայի Հենրիկոս Գ., ապա՝ Ֆրանսայի Հենրիկոս Դ.։ Ան դարձաւ Ֆրանսայի առաջին Պուրբոն հարստութեան թագաւորը։

Ժան տ՚Ալպրէ Նաւառայի վերջին գործուն կառավարիչն էր։ Իր որդին ժառանգեց թագաւորութիւնը, սակայն, քանի որ ան շարունակաբար կը գլխաւորէր հուկենոտներու զօրքերը, Պէառնի կառավարումը վստահեց իր քրոջ՝ Քաթերինին, որ աւելի քան երկու տասնամեակ խնամակալութիւն վարեց։

[[1620 թուական|1620]] թուականին Ժան տ՚Ալպրէի թոռը՝ Լուի ԺԳ. թագաւորը, Նաւառան միացուց ֆրանսական թագին տիրապետութեան։</text>
      <sha1>j6q5it1nrk5xoc21gsjqw1v1tsjsm9c</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>256098</id>
      <parentid>256097</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T12:07:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Betty Kilerjian</username>
        <id>83</id>
      </contributor>
      <origin>256098</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4024" sha1="j3syy4zu1anc0hzs766knax9486bq91" xml:space="preserve">{{Տեղեկաքարտ Անձ}}

'''Ժան տ՚Ալպրէ''' ({{ԱԾ}}), որ ճանչցուած է նաեւ Ժան Գ. անունով, [[Նաւառա|Նաւառայի]] թագուհին էր [[1555 թուական|1555]]-էն մինչեւ [[1572 թուական|1572]] թուականը։

Ժան տ՚Ալպրէ Նաւառայի Հենրիկոս Բ. թագաւորին եւ Անկուլէմի Մարգարիտին դուստրն էր, հետեւաբար՝ [[Ֆրանսա|Ֆրանսայի]] Ֆրանչիսկոս Ա. թագաւորին զարմուհին։ [[1541 թուական|1541]] թուականին ան ամուսնացաւ Յիւլիխ-Քլեւէ-Պերկի դուքս Վիլհելմին հետ։ Այս ամուսնութիւնը չեղեալ յայտարարուեցաւ [[1545 թուական|1545]] թուականին։ [[1548 թուական|1548]] թուականին Ժան տ՚Ալպրէ երկրորդ անգամ ամուսնացաւ Անթուան տը Պուրբոնի՝ Վանտոմի դուքսին հետ։ Անոնք ունեցան երկու զաւակ, որոնք ողջ մնացին՝ Հենրին եւ Քաթերինը։

Երբ իր հայրը մահացաւ [[1555 թուական|1555]] թուականին, Ժան տ՚Ալպրէ եւ Անթուան գահ բարձրացան Նաւառայի մէջ։ Անոնք միասին կառավարեցին մինչեւ [[1562 թուական|1562]] թուականը, երբ Անթուան մահացաւ՝ Ֆրանսայի կրօնական պատերազմներուն ընթացքին, բողոքականներու ձեռքը գտնուող Ռուան քաղաքը պաշարելու ժամանակ ստացած վէրքերուն հետեւանքով։

Սակայն, [[1560 թուական|1560]] թուականին հանրապէս կալվինականութիւն ընդունելէ ետք, Ժան տ՚Ալպրէ դարձաւ ֆրանսացի հուկենոտներու շարժումին ճանչցուած հոգեւոր եւ քաղաքական առաջնորդը։ Այսպիսով, ան Ֆրանսայի կրօնական պատերազմներուն ընթացքին իր ամուսինէն տարբեր կողմի մը վրայ գտնուող կարեւոր դէմք մը դարձաւ։

Առաջին եւ երկրորդ պատերազմներուն ընթացքին ան համեմատաբար չէզոք դիրք բռնեց։ Երրորդ պատերազմին ժամանակ, սակայն, ան փախաւ Լա Ռոշէլ, ուր դարձաւ հուկենոտներու վերահսկողութեան տակ գտնուող քաղաքին de facto՝ փաստացի առաջնորդը։

Ֆրանսայի թագուհի մօր՝ Քաթերին տը Մետիչիի հետ խաղաղութեան դաշնագիր մը բանակցելէ եւ իր որդիին ու Քաթերինի դուստր Մարգարիտի ամուսնութիւնը կազմակերպելէ ետք, Ժան տ՚Ալպրէ յանկարծամահ եղաւ [[Փարիզ|Փարիզի]] մէջ։

Անոր որդին՝ Հենրին, յաջորդեց իրեն՝ նախ իբրեւ Նաւառայի Հենրիկոս Գ., ապա՝ Ֆրանսայի Հենրիկոս Դ.։ Ան դարձաւ Ֆրանսայի առաջին Պուրբոն հարստութեան թագաւորը։

Ժան տ՚Ալպրէ Նաւառայի վերջին գործուն կառավարիչն էր։ Իր որդին ժառանգեց թագաւորութիւնը, սակայն, քանի որ ան շարունակաբար կը գլխաւորէր հուկենոտներու զօրքերը, Պէառնի կառավարումը վստահեց իր քրոջ՝ Քաթերինին, որ աւելի քան երկու տասնամեակ խնամակալութիւն վարեց։

[[1620 թուական|1620]] թուականին Ժան տ՚Ալպրէի թոռը՝ Լուի ԺԳ. թագաւորը, Նաւառան միացուց ֆրանսական թագին տիրապետութեան։

== Ծանօթագրութիւններ ==</text>
      <sha1>j3syy4zu1anc0hzs766knax9486bq91</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>256099</id>
      <parentid>256098</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T12:09:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Betty Kilerjian</username>
        <id>83</id>
      </contributor>
      <origin>256099</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4163" sha1="srsz8iln9v1f98z6wg82x684it3wwuo" xml:space="preserve">{{Տեղեկաքարտ Անձ}}

'''Ժան տ՚Ալպրէ''' ({{ԱԾ}}), որ ճանչցուած է նաեւ Ժան Գ. անունով, [[Նաւառա|Նաւառայի]] թագուհին էր [[1555 թուական|1555]]-էն մինչեւ [[1572 թուական|1572]] թուականը։

Ժան տ՚Ալպրէ Նաւառայի Հենրիկոս Բ. թագաւորին եւ Անկուլէմի Մարգարիտին դուստրն էր, հետեւաբար՝ [[Ֆրանսա|Ֆրանսայի]] Ֆրանչիսկոս Ա. թագաւորին զարմուհին։ [[1541 թուական|1541]] թուականին ան ամուսնացաւ Յիւլիխ-Քլեւէ-Պերկի դուքս Վիլհելմին հետ։ Այս ամուսնութիւնը չեղեալ յայտարարուեցաւ [[1545 թուական|1545]] թուականին։ [[1548 թուական|1548]] թուականին Ժան տ՚Ալպրէ երկրորդ անգամ ամուսնացաւ Անթուան տը Պուրբոնի՝ Վանտոմի դուքսին հետ։ Անոնք ունեցան երկու զաւակ, որոնք ողջ մնացին՝ Հենրին եւ Քաթերինը։

Երբ իր հայրը մահացաւ [[1555 թուական|1555]] թուականին, Ժան տ՚Ալպրէ եւ Անթուան գահ բարձրացան Նաւառայի մէջ։ Անոնք միասին կառավարեցին մինչեւ [[1562 թուական|1562]] թուականը, երբ Անթուան մահացաւ՝ Ֆրանսայի կրօնական պատերազմներուն ընթացքին, բողոքականներու ձեռքը գտնուող Ռուան քաղաքը պաշարելու ժամանակ ստացած վէրքերուն հետեւանքով։

Սակայն, [[1560 թուական|1560]] թուականին հանրապէս կալվինականութիւն ընդունելէ ետք, Ժան տ՚Ալպրէ դարձաւ ֆրանսացի հուկենոտներու շարժումին ճանչցուած հոգեւոր եւ քաղաքական առաջնորդը։ Այսպիսով, ան Ֆրանսայի կրօնական պատերազմներուն ընթացքին իր ամուսինէն տարբեր կողմի մը վրայ գտնուող կարեւոր դէմք մը դարձաւ։

Առաջին եւ երկրորդ պատերազմներուն ընթացքին ան համեմատաբար չէզոք դիրք բռնեց։ Երրորդ պատերազմին ժամանակ, սակայն, ան փախաւ Լա Ռոշէլ, ուր դարձաւ հուկենոտներու վերահսկողութեան տակ գտնուող քաղաքին de facto՝ փաստացի առաջնորդը։

Ֆրանսայի թագուհի մօր՝ Քաթերին տը Մետիչիի հետ խաղաղութեան դաշնագիր մը բանակցելէ եւ իր որդիին ու Քաթերինի դուստր Մարգարիտի ամուսնութիւնը կազմակերպելէ ետք, Ժան տ՚Ալպրէ յանկարծամահ եղաւ [[Փարիզ|Փարիզի]] մէջ։

Անոր որդին՝ Հենրին, յաջորդեց իրեն՝ նախ իբրեւ Նաւառայի Հենրիկոս Գ., ապա՝ Ֆրանսայի Հենրիկոս Դ.։ Ան դարձաւ Ֆրանսայի առաջին Պուրբոն հարստութեան թագաւորը։

Ժան տ՚Ալպրէ Նաւառայի վերջին գործուն կառավարիչն էր։ Իր որդին ժառանգեց թագաւորութիւնը, սակայն, քանի որ ան շարունակաբար կը գլխաւորէր հուկենոտներու զօրքերը, Պէառնի կառավարումը վստահեց իր քրոջ՝ Քաթերինին, որ աւելի քան երկու տասնամեակ խնամակալութիւն վարեց։

[[1620 թուական|1620]] թուականին Ժան տ՚Ալպրէի թոռը՝ Լուի ԺԳ. թագաւորը, Նաւառան միացուց ֆրանսական թագին տիրապետութեան։

== Ծանօթագրութիւններ ==
&lt;references /&gt;
[[Ստորոգութիւն:Նաւառայի թագուհիներ]]
[[Ստորոգութիւն:Ֆրանսացի կիներ]]</text>
      <sha1>srsz8iln9v1f98z6wg82x684it3wwuo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Մանուէլ Ազատիկեան</title>
    <ns>0</ns>
    <id>33583</id>
    <revision>
      <id>256110</id>
      <timestamp>2026-10-19T11:24:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Azniv Stepanian</username>
        <id>8</id>
      </contributor>
      <comment>Նոր էջ «{{Տեղեկաքարտ Անձ}} '''Մանուէլ Ազատիկեան''' ({{ԱԾ}}), հայ գեղանկարիչ։  == Կենսագրական գիծեր == Ծնած է [[Օսմանեան Կայսրութիւն|Օսմանեան կայսրութեան]] [[Մալաթիա]] քաղաքը։   == Ծանօթագրութիւններ == {{Ծնթ․ցանկ}}  == Աղբիւրներ ==  * [https://tert.nla.am/archive/NLA%20TERT/Aliq%20Tehran/2001/158_ocr.pdf «Ալիք» օրաթերթ,...»:</comment>
      <origin>256110</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="672" sha1="7mtyfirxxp0myp7ud40elyj1kleraob" xml:space="preserve">{{Տեղեկաքարտ Անձ}}
'''Մանուէլ Ազատիկեան''' ({{ԱԾ}}), հայ գեղանկարիչ։

== Կենսագրական գիծեր ==
Ծնած է [[Օսմանեան Կայսրութիւն|Օսմանեան կայսրութեան]] [[Մալաթիա]] քաղաքը։ 

== Ծանօթագրութիւններ ==
{{Ծնթ․ցանկ}}

== Աղբիւրներ ==

* [https://tert.nla.am/archive/NLA%20TERT/Aliq%20Tehran/2001/158_ocr.pdf «Ալիք» օրաթերթ, 5 Օգոստոս 2001, էջ 4 եւ 6։]

[[Ստորոգութիւն:Հայ գեղանկարիչներ]]
[[Ստորոգութիւն:Գեղանկարիչներ այբբենական կարգով]]</text>
      <sha1>7mtyfirxxp0myp7ud40elyj1kleraob</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>256111</id>
      <parentid>256110</parentid>
      <timestamp>2026-10-19T11:27:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Azniv Stepanian</username>
        <id>8</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>256111</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1321" sha1="5jqlq6qncsho5zb7zgsyze6pnaha1i8" xml:space="preserve">{{Տեղեկաքարտ Անձ}}
'''Մանուէլ Ազատիկեան''' ({{ԱԾ}}), հայ գեղանկարիչ։

== Կենսագրական գիծեր ==
Ծնած է [[Օսմանեան Կայսրութիւն|Օսմանեան կայսրութեան]] [[Մալաթիա]] քաղաքը։ 

== Պատկերասրահ ==
&lt;gallery&gt;
Պատկեր:SpringInTheValleyAzadigian.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:SpringInTheValleyAzadigian.jpg|alt=
Պատկեր:&quot;Hilltop Landscape&quot; by Manuel Azadigian.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:%22Hilltop_Landscape%22_by_Manuel_Azadigian.jpg|alt=
Պատկեր:&quot;Hanging Clothes&quot; by Manuel Azadigian.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:%22Hanging_Clothes%22_by_Manuel_Azadigian.jpg|alt=
Պատկեր:&quot;Fontaine de l'Observatoire, Paris&quot; by Manuel Azadigian.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:%22Fontaine_de_l'Observatoire,_Paris%22_by_Manuel_Azadigian.jpg|alt=
&lt;/gallery&gt;

== Ծանօթագրութիւններ ==
{{Ծնթ․ցանկ}}

== Աղբիւրներ ==

* [https://tert.nla.am/archive/NLA%20TERT/Aliq%20Tehran/2001/158_ocr.pdf «Ալիք» օրաթերթ, 5 Օգոստոս 2001, էջ 4 եւ 6։]

[[Ստորոգութիւն:Հայ գեղանկարիչներ]]
[[Ստորոգութիւն:Գեղանկարիչներ այբբենական կարգով]]</text>
      <sha1>5jqlq6qncsho5zb7zgsyze6pnaha1i8</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>