Wikipedia iawiki https://ia.wikipedia.org/wiki/Pagina_principal MediaWiki 1.47.0-wmf.17 first-letter Multimedia Special Discussion Usator Discussion Usator Wikipedia Discussion Wikipedia File Discussion File MediaWiki Discussion MediaWiki Patrono Discussion Patrono Adjuta Discussion Adjuta Categoria Discussion Categoria Portal Discussion Portal Appendice Discussion Appendice TimedText TimedText talk Modulo Discussion Modulo Evento Discussion Evento 0 334 699230 693397 2026-08-27T18:23:16Z InternetArchiveBot 40773 Add 9 books for [[Wikipedia:Verificabilitate]] (20260827)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 699230 wikitext text/x-wiki {{Revision}} {{infobox/articulo/persona}} [[File:Sandro Botticelli 050.jpg|thumb|Sancte Augustino]] '''Augustino de Hippona''' (nomine in latino, ''Aurelius Augustinus Hipponensis'') ([[354]]-[[430]] p.C.) esseva le episcopo de Hippona in [[Africa]] del nord. Ben que ille esseva educate como un christiano per su matre credente, Augustino deveniva un atheo durante su juventute. In [[387]] p.C. ille esseva baptisate in le christianismo, ma durante plure annos sequente ille sequeva le heresia del [[gnosticismo]]. Plus tarde in su vita Augustino retornava al christianismo orthodoxe. Consecrate episcopo in [[396]], ille deveniva un del plus grande theologos e scriptores del [[ecclesia]] antique, e su influentia permane usque hodie. E [[Martin Luther|Luther]] e [[Calvin]] esseva inspirate per le introspectiones theologic de Augustino. Le [[ecclesia]] [[Catholicismo|catholic roman]] le venera como [[sancto]]. == Vita == === Infantia e education === Augustino nasceva in 354 in le municipio de Thagaste (nunc Souk Ahras, [[Algeria]]) in le provincia roman de Numidia.<ref name="Encyclopedia Britannica">{{Cite web | title=Saint Augustine – Biography, Philosophy, & Major Works | website=Encyclopedia Britannica | url=https://www.britannica.com/biography/Saint-Augustine | access-date=28 January 2018}}</ref>{{sfn|Magill|2003|p=172}}<ref>{{Cite book|author=Saint Augustine (Bishop of Hippo)|title=On Christian Teaching|url=https://books.google.com/books?id=g5pv1MGv0TUC&pg=PR26|year=1999|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-283928-2|page=26}}</ref>{{sfn|Jones|2017|p=39}}{{sfn|Jayapalan|2001|p=51}} Su matre, Monica o Monnica,[b] esseva un christian devote; su patre Patricius esseva un pagan qui se converteva al christianismo sur su lecto de morte.[46] Ille habeva un fratre appellate Navigius e un soror cuje nomine es perdite, ma qui es memorate conventionalmente como Perpetua.[47] Studiosos generalmente concorda que Augustino e su familia esseva Berberes, un gruppo ethnic indigene al Africa del Nord,[48][49][50] ma esseva fortemente romanisate, parlante solmente latino in casa como un question de orgolio e dignitate.[48] In su scripturas, Augustino mentiona de maniera passante su identitate como un African Roman. Per exemplo, ille se refere a Apuleio como "le plus notorie de nos africanos,"[48][51] a Ponticianus como "un compatriota nostre, in tanto que african,"[48][52] e a Faustus de Mileve como "un gentilhomme african."[48][53] Le nomine familiar de Augustino, Aurelius, suggere que le ancestres de su patre esseva libertos del gens Aurelia qui recipeva plene cittadinage roman per le Edicto de Caracalla in 212. Le familia de Augustino esseva legalmente romana per al minus un seculo quando ille nasceva.[54] On suppone que su matre, Monica, esseva de origine berbere, basante se sur su nomine,[55][56] ma como su familia esseva honestiores, un classe superior de citatanos note como homines honorabile, le prime lingua de Augustino esseva probabilemente le latino.[55] A etate de 11 annos, Augustino esseva inviate al schola in Madaurus (nunc M'Daourouch), un parve citate numida circa 31 kilometros (19 millas) al sud de Thagaste. Illac ille deveniva familiari con le litteratura latina, assi como credentias e praticas pagan.[57] Su prime perspection del natura del peccato occurreva quando ille e plure amicos robava piras ex un jardin vicin. Ille narra iste historia in su autobiographia, Confessiones. Ille realisa que le piras esseva "tentante ni per su color ni per su sapor" – ille non habeva fame nec esseva in miseria, e ille habeva fructos "multo melior". In le sequente capitulos, Augustino tormenta se super iste peccato de su passato, recognoscente que on non desira le mal pro se mesme. Plus tosto, "per un preferentia disproportionate pro iste benes de un grado inferior, le melior e plus alte es neglegate."[58] In altere parolas, le homine es attrahite al peccato quando ille face un selection erronee inter un bon minori e un bon superior. Finalmente, Augustino concludi que esseva le "companionship" inter ille e su complices que le portava a gauder in iste furto.[59] A etate de 17 annos, gratias al generositate de su compatriota Romanianus,[60] Augustino vadeva a Carthago pro continuar su education in rhetorica, ben que isto esseva supra le medios economic de su familia.[61] Malgrado le bon advertimentos de su matre, como juvene Augustino viveva un vita hedonistic pro un tempore, associante se con juvenes qui se vantava de lor exploits sexual. Le necessitate de ganiar lor acceptation incoragiava juvene sin experientia como Augustino a cercar o inventar historias de experientias sexual.[62] Durante su studio in Carthago, ille legeva le dialogo Hortensius de Ciceron (nunc perdite), que ille describiva como un impression profund, accendente in su corde le amor pro le sapientia e un grande sitia pro veritate. Isto initiava su interesse pro philosophia.[63] Ben que educate como christian, Augustino deveniva Manichaean, multo pro le disappunctamento de su matre.[64] Circa le etate de 17 annos, Augustino comenciava un relation con un juvene femina in Carthago. Ben que su matre voleva que ille maritava un persona de su classe, le femina remaneva su amante. Su matre le preveniva de evitar le fornication (sexu foras del matrimonio), ma Augustino continuava in iste relation[65] per plus de dece-cinque annos,[66] e le femina parturiva su filio Adeodatus (372–388), que significa "Don de Deo".[67] Ille esseva considerate como extrememente intelligente per su contemporaneos. In 385, Augustino terminava su relation con su amante pro se preparar al matrimonio con un hereditar adolescente. Totevia, ante que ille poteva maritar la, ille habeva ja convertite se al christianismo e decidite devenir un presbytero christian, e le matrimonio non eveniva.[66][68] Augustino esseva, ab initio, un studente brillante, con un fervente curiositate intellectual, ma ille non dominava jammais le greco.[69] Su prime professor de greco esseva un homine brutal qui constantemente batteva su discipulos, e Augustino rebellava e refusava studiar. Quando ille finalmente comprendeva que ille necessitava cognoscer le greco, esseva ja troppo tarde; e ben que ille acquireva alcun bases del lingua, ille non esseva fluentemente eloquente in illo. Totevia, ille deveniva un maestro del latino. === Movimento a Carthago, Roma e Milano === Augustino inseniava grammatica a Thagaste inter 373 e 374. Le anno sequente, ille se transferiva a Carthago pro diriger un schola de rhetorica, ubi remaneva durante nove annos.[60] Inquietate per le discipulos indisciplinate de Carthago, ille decise in 383 de establir un schola in Roma, ubi ille credeva que le melior e plus brillante rhetores practicava. Totevia, Augustino esseva disilludite per le reception apathic. Ille trovava que le studiosos frequentava le lectiones per tote le terminos sin pagar le taxas debite al fin del curso, como esseva le costume. Amicos manicheista le presentava al prefecto del Urbe de Roma, Symmachus, qui habeva essite requirite per le corte imperial de Milano[20] de trovar un professor de rhetorica. Augustino obteneva le position e se dirigeva verso le nord pro assumir su posto in Milano in le fin de 384. A 30 annos, ille habeva attingite le plus eminente position academic in le mundo latin, in un tempore ubi tal cargos offereva un accesso facile al carriera politic. Ben que Augustino habeva passate dece annos como manicheista, ille nunquam deveniva un initiato o “electo”, sed solmente un “auditor”, le nivello plus basse in le hierarchia de iste religion.[20][70] Quando ancora esseva in Carthago, un incontro disillusionante con le episcopo manicheista Faustus de Mileve, un prominente exponentia del theologia manicheista, initio le scepticismo de Augustino verso iste doctrina.[20] In Roma, ille abandonava finalmente le manicheismo e adoptava le scepticismo del movimento del Academia Nove. Pro su education, Augustino habeva un grande talento rhetoric e un profunde cognoscentia del philosophias detra multe credos.[71] In Milano, su matre, le religiositate de Ambrosio, su proprie studias in neoplatonismo e su amico Simpliciano lo incitava verso le christianismo.[60] Isto occurreva pauc tempore post que le imperator roman Theodosius I declarava le christianismo como le unic religion legitimate del Imperio Roman, le 27 de februario 380, per le Edicto de Thessalonica,[72] e post que ille emetteva un decreto de morte pro omne monachos manicheista in 382. Initialmente, Augustino non esseva fortemente influentiate per le christianismo, ma su contacto con Ambrosio de Milano le faceva revalutar se mesme, lo que cambiava su vita pro semper. Augustino arrivava a Milano e visitava Ambrosio, audiente de su reputazione como orator. Como Augustino, Ambrosio esseva un magister de rhetorica, ma plus veterano e experientia.[73] Presto, lor relation cresceva, como Augustino scriberea, “E io comenciava amarle, naturalmente, non al principio como un magistro del veritate, quia io habeva completemente desperate de trovar isto in tu Ecclesia — sed como un homine amical.”[74] Augustino esseva multo influentiate per Ambrosio, even plus que per su propria matre e alteres que ille admirava. In su Confessiones, Augustino dice, "Iste homine de Deo me recipiva como un patre lo facerea, e accepi me como un bon episcopo debe." Ambrosio adoptava Augustino como un filio spiritual post le morte de su patre.[75] Le matre de Augustino le sequiva a Milano e arrangiava un matrimonio respectable pro ille. Ben que Augustino consenti, ille debeva dismissar su concubina e dolente per haber forsate su amante. Ille scribeva, "Mi amica, beinge separata de mi, como un obstaculo pro mi matrimonio, mi corde, que se aderiva a ella, esseva lacera, vulnerate, e sanguinante." Augustino confessa que non esseva un amator del matrimonio tanto como un servo del luxuria, ergo ille procurava un altere concubina quia ille debeva esperar duos annos ante que su promettente venirea al ætate legale. Tamen, su vulnere emotional non esseva sanate.[76] Es durante iste periodo que ille pronunciava su famosa oratione insincera, "Concede me castitate e continentia, ma non ancora."[77] Existe evidentia que Augustino poterea haber considerato su anterior relation como equivalente al matrimonio.[78] In su Confessiones, ille admitteva que le experientia finalemente produciva un diminuite sensibilitate al dolore. Augustino finalmente rompeva su engagement con su fiancée de undecim annos, ma nunquam renovava su relation con su concubinas. Alypius de Thagaste distangeva Augustino del matrimonio, dicente que illes non poteva viver un vita insimul in le amore de sapientia si ille se maritava. Anni post, Augustino reflectiva super su vita a Cassiciacum, un villa extra Milano ubi ille se reuni con su sequaces, e describiva isto como otium vitae Christianae – le lezo del vita christian.[79] === Conversion a Christianismo e sacerdotio === In le fine de augusto del 386, a 31 annos, post audir parlar del primo lectura del vita de Antonio del Deserto per Ponticianus e su amicos, Agostino se converti a Christianismo. Como Agostino racontava postea, su conversion esseva provocate per audir le voce de un infante que le diceva "tolle, lege" (prende e lege). Recurrente a le sortes biblicae, ille aperiva un libro de le scripto de Sancte Paulo (Confessiones 8.12.29) a casu e legeva Romanos 13:13-14: "Non in orgia e ebrietate, non in adulterio e dissolutismo, non in dissension e invidia, sed vestite vos de le Senior Jesus Christo, e facite non provision de carne pro satisfacer le desiros de illo." Postea, Agostino scriberea un relato de su conversion in su Confessiones (Latine: Confessiones), que deveni un classic de teologia christiana e un textu principal in le historia de autobiografia. Isto obra es un effusion de gratias e penitencia. Anche si es scribite como un relato de su vita, le Confessiones parla etiam del natura del tempore, causalitate, libero arbitrio, e altri subjectos philosophic importante. Le sequente es extractate de iste obra: "Troppo tarde amava te, O Bellezza tanto antica e tanto nove, troppo tarde amava te. Vide, tu esseva intra me e io era foris, e io te cercava foris. Non belle, io correva imprudentemente inter le cosas belle que tu faceva. Tu esseva con me, ma io non esseva con te. Iste cosas me teneva distante de te; mesmo si illos non esseva tal como essent in te. Tu clamava e vocava al alto, e tu aperiva mi surditate. Tu brillava e luciva, e tu expelleva mi cecitate. Tu respirava odores fragrante e io aspirava tu odor; e ora io suspira pro te. Io gustava, e ora io habe fame e sede. Tu me tocava, e io bruciava pro tu pace." Ambrosio baptisava Agostino e su filio Adeodato, in Milan in le Vigilia de Pascha, le 24-25 de aprile 387. Un anno post, in 388, Agostino completava su apologetica De Sanctitate Ecclesiae Catholicae. In iste anno, Adeodato e Agostino retornava a Africa. Le matre de Agostino, Monica, moriva in Ostia, Italia, mentre illes se preparava a embarcar pro Africa. Quando arrivava, illes comenciava un vita de otio aristocratico a casa de Agostino. Poco post, Adeodato, etiam, moriva. Agostino vendebat su patrimonia e dava le dinero al pauperes. Ille solmente conservava le casa familiar, que ille convertiva in un fundation monastic pro se ipse e un grupo de amicos. Plus, durante su vita, Agostino deveniva celebre per su contributos al rhetorica christiana, ma un altere contributo importante esseva su stile de predication. Post su conversion a Christianismo, Agostino se opponerea a su profession como professor de rhetorica pro dedicar plus tempore a predicar. In 391 Agostino esseva ordinated como sacerdote in Hippo Regius (nunc Annaba), in Algeria. Ille esseva specialmente interesse in como su formation in rhetorica in scolas italiane poterea auxiliar le Ecclesia Christiana a complir su obiectivo de descubrir e ensegnar le divers scriptures in le Biblia. Ille deveniva un predicatore celebre (plus de 350 sermones conservate es considerate authentic), e esseva notate pro combatter le religion manichea, ad quam ille havia adherite in le passate. Ille predicava circa 6,000 a 10,000 sermones durante su vita; tamen, solmente circa 500 sermones es accessible hodie. Quando Agostino predicava su sermones, illos esseva registrate per stenographos. Alcun de su sermones durava plus de un hora e ille predicava pluries durante un septimana. Quando ille parlava a su audientia, ille se stava sur un platfrom elevat; tamen, ille camminava verso su audientia durante su sermones. Quando ille predicava, ille usava un varietate de dispositivos rhetoricos, includente analogias, imagines verbal, similes, metaphoras, repetition, e antithesis quando ille tentava explicar plus del Biblia. Plus, ille usava question e rimas quando ille parlava del differentias inter le vita de homines sur Terra e in le Cielo, como se vede in un de su sermones predicato in 412 d.C. {{Referentias}} == Bibliographia == === Fontes principal === * {{Cite book|last=Brown|first=Peter|title=Augustine of Hippo: A Biography|url=https://archive.org/details/augustineofhippo00brow_0|url-access=registration|year=2000|publisher=University of California Press|location=Berkeley|isbn=978-0-520-22757-6}} * {{Cite book|last=Chadwick|first=Henry|title=Augustine: A Very Short Introduction|url=https://books.google.com/books?id=HuxXNesm9dYC&pg=PT26|year=2001|publisher=Oxford University Press|location=Oxford|isbn=978-0-19-160663-2}} * {{Cite book|last=Chadwick|first=Henry|title=Augustine of Hippo: A Life|url=https://books.google.com/books?id=grTukN3p7bYC|year=2010|publisher=Oxford University Press|location=Oxford|isbn=978-0-19-161533-7}} * {{Cite book|last=Lancel|first=Serge|title=Saint Augustine|url=https://books.google.com/books?id=m8gMywEACAAJ|year=2002|publisher=SCM Press|isbn=978-0-334-02866-6}} * {{Cite book|last=Hollingworth|first=Miles|title=Saint Augustine of Hippo: An Intellectual Biography|url=https://books.google.com/books?id=0q3W7jYz7ZsC&pg=PA51|year=2013|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-986159-0}} * {{Cite book|last=BeDuhn|first=Jason|series=Augustine's Manichaean Dilemma|title=Conversion and Apostasy, 373–388 C.E.|url=https://books.google.com/books?id=mEmZaq1Gg3wC&pg=PA163|year=2010|publisher=University of Pennsylvania Press|isbn=978-0-8122-4210-2}} * {{Cite book|editor-last=Demacopoulos|editor-first=George E.|editor2-last=Papanikolaou|editor2-first=Aristotle|title=Orthodox Readings of Augustine|year=2008|location=Crestwood, NY|publisher=St. Vladimirs Seminary Press|url=https://books.google.com/books?id=sGxG8wTFymEC|isbn=978-0-88141-327-4}} * {{Cite book|last=Siecienski|first=A. Edward|title=The Filioque: History of a Doctrinal Controversy|url=https://books.google.com/books?id=auT8VbgOe48C|date=2010|publisher=OUP USA|isbn=978-0-19-537204-5}} * {{Cite book|editor-first=Allan D.|editor-last=Fitzgerald|title=Augustine Through the Ages: An Encyclopedia|url=https://archive.org/details/augustinethrough0000unse_s3u0|location=Grand Rapids|publisher=Wm. B. Eerdmans|year=1999|isbn=978-0-8028-3843-8}} * {{Cite book|last=TeSelle|first=Eugene|title=Augustine the Theologian|url=https://books.google.com/books?id=4sRKAwAAQBAJ&pg=PA343|year=2002|publisher=Wipf and Stock|isbn=978-1-57910-918-9}} * {{Cite book|last=Wilken|first=Robert L.|title=The Spirit of Early Christian Thought|url=https://archive.org/details/spiritofearlychr0000wilk_i4u6|publisher=Yale University Press|location=New Haven|year=2003|isbn=978-0-300-10598-8}} * {{Cite book|last=MacCulloch|first=Diarmaid M.|author-link=Diarmaid MacCulloch|title=A History of Christianity: The First Three Thousand Years|url=https://books.google.com/books?id=u1eTZKpJVS4C&pg=PT319|year=2010|publisher=Penguin Books|isbn=978-0-14-102189-8}} * {{Cite book|last=Russell|first=Bertrand|author-link=Bertrand Russell|year=1945|title=A History of Western Philosophy|url=https://archive.org/details/historyofwestern0000bert_m8s9|publisher=Simon & Schuster}} === Bibliographia additional === * {{Cite book |last=Gilson |first=Étienne |author-link=Étienne Gilson |title=The Christian Philosophy of St. Augustine |year=1960 |publisher=Random House |location=New York |others=L. E. M. Lynch, trans |url=https://archive.org/details/christianphiloso00gilsrich |url-access=registration}} * {{Cite book |last=Burnaby |first=John |title=Amor Dei: A Study of the Religion of St. Augustine |url=https://archive.org/details/amordeistudyofre0003burn |year=1938 |publisher=The Canterbury Press Norwich |isbn=978-1-85311-022-1}} * {{Cite book |last=O'Donnell |first=James J. |author-link=James J. O'Donnell |title=Augustine: A New Biography |publisher=ECCO |location=New York |year=2005 |isbn=978-0-06-053537-7 |url=https://archive.org/details/augustine00jame_qqt |ref=none}} * {{Cite book |last=Ayres |first=Lewis |author-link=Lewis Ayres |title=Augustine and the Trinity |publisher=Cambridge University Press |location=Cambridge |year=2010 |isbn=978-0-521-83886-3}} * {{Cite book |last=O'Daly |first=Gerard |title=Augustine's Philosophy of the Mind |url=https://archive.org/details/augustinesphilos0000odal |year=1987 |publisher=University of California Press |location=Berkeley}} * {{Cite book |last=Deane |first=Herbert A. |author-link=Herbert A. Deane |title=The Political and Social Ideas of St. Augustine |url=https://archive.org/details/politicalsociali0000dean |year=1963 |publisher=Columbia University Press |location=New York}} * {{Cite book |last=Dodaro |first=Robert |author-link=Robert Dodaro |title=Christ and the Just Society in the Thought of Augustine |url=https://archive.org/details/christjustsociet0000doda |year=2004 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0521069649}} * {{Cite book |last=Fox |first=Robin Lane |author-link=Robin Lane Fox |title=Augustine: Conversions to Confessions |url=https://archive.org/details/augustineconvers0000lane |year=2015 |publisher=Basic Books |location=New York}} * {{Cite book |last=Matthews |first=Gareth B. |title=Augustine |url=https://archive.org/details/augustine0000matt |publisher=Blackwell |year=2005 |isbn=978-0-631-23348-0}} * {{Cite book |editor-last=Mayer |editor-first=Cornelius P. |title=Augustinus-Lexikon |publisher=Schwabe AG |location=Basel}} [[Categoria:Theologia christian]] [[Categoria:Sanctos]] [[Categoria:Theologos]] [[Categoria:Antique romanos]] [[Categoria:Gente numidian]] [[Categoria:Philosophos politic]] gwt6525rx4meq7aoefsri041zbqfdd6 0 459 699168 693393 2026-08-27T17:08:44Z InternetArchiveBot 40773 Add 1 book for [[Wikipedia:Verificabilitate]] (20260827)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 699168 wikitext text/x-wiki {{infobox/articulo/generic}} [[File:Guriezo Adino vaca toro terneras.jpg|thumb|150px|Animalia - ''Bos primigenius taurus'']] [[File:Zboże.jpg|thumb|150px|Planta - Tritico]] [[File:Morchella esculenta 08.jpg|thumb|150px|Fungi - ''Morchella esculenta'']] [[File:Gamma phage.png|thumb|150px|Virus - Gamma phage]] Le '''biologia''' (scientia del [[vita]]; ab le [[Lingua grec|greco]] βιολογία, componite de ''bió(s)'', "vita", e ''lógos'', derivate de ''lógein'', "discuter, rationar, studiar") es le [[scientia]] que studia tote materia vivente in tote su formas e phenomenos, relativemente al organismo o gruppos de organismos vivente. Le biologia, in le senso large, tracta del studio del esseres vivente, plantas e animales, in tote lor aspectos. Illo es un branca del [[scientias natural]] que studia le vita de tote le punctos de vista: * Le typos e characteristicas del esseres vivente ([[zoologia]], [[botanica]], [[microbiologia]]...). * Le structura del esseres vivente e su functionamento, del nivello molecular ([[biochimia]]); genetic ([[genetica]]); cellular ([[biologia cellular]]); organic ([[organographia]]); etc. ([[anatomia]], [[physiologia]]... ). * Le relationes con le milieu physic e biologic ([[ecologia]]). == Historia == {{AP|Historia del biologia}} Le plus antique radices del scientia, que include medicina, pote esser tracciate al Egypto antique e Mesopotamia inter circa 3000 e 1200 aEC.<ref name= "Lindberg1">{{cite book |last= Lindberg |first= David C. |year=2007 |chapter=Science before the Greeks |title= The beginnings of Western science: the European Scientific tradition in philosophical, religious, and institutional context |url= https://archive.org/details/beginningsofwest0000lind_d9a5 |pages=[https://archive.org/details/beginningsofwest0000lind_d9a5/page/1 1]–20 |edition=2nd |location=Chicago, Illinois |publisher=University of Chicago Press |isbn= 978-0-226-48205-7}}</ref><ref name= "Grant2007a">{{cite book |last= Grant|first= Edward |year=2007 |chapter=Ancient Egypt to Plato |title= A History of Natural Philosophy: From the Ancient World to the Nineteenth Century |url= https://archive.org/details/historynaturalph00gran|url-access= limited|pages=[https://archive.org/details/historynaturalph00gran/page/n16 1]–26 |location=New York|publisher=Cambridge University Press |isbn= 978-052-1-68957-1}}</ref> Lor contributiones formava le base del philosophia natural del Grecia antique. Philosophos grec antique como Aristotele (384–322 aEC) contribueva extensivemente al disveloppamento del cognoscentia biologic. Ille explorava le causation biologic e le diversitate del vita. Su successores, como Theophrastus, initiava le studio scientific del plantas. Studiosos del mundo islamic medieval qui scribeva super biologia includeva al-Jahiz (781–869), Al-Dīnawarī (828–896), qui scribeva super botanica, e Rhazes (865–925), qui scribeva super anatomia e physiologia. Medicina esseva specialmente ben studiate per studiosos islamic laborante in le traditiones del philosophia grec, dum le historia natural se basava multo sur le pensiero de Aristotele. Biologia comenciava a disveloppar rapidemente con le melioration dramatic del microscopio per Anton van Leeuwenhoek. In iste periodo, studiosos discoperiva spermatozoos, bacteria, infusorios e le diversitate del vita microscopic. Investigationes per Jan Swammerdam inspirava nove interesse in entomologia e adjuvava a disveloppar technicas de dissection microscopic e coloration. Le progressos in microscopia habeva un profundo effecto super le pensiero biologic. Al initio del seculo XIX, biologos comenciava a recognoscer le importante central del cellula. In 1838, Schleiden e Schwann promoveva le ideas ora universal que: (1) le unitate basic del organismos es le cellula, e (2) que cellulas individual ha tote le characteristicas del vita, ben que illes opposeva le idea que (3) tote le cellulas veni del division de altere cellulas, continuante a supportar le generation spontanee. Totevia, Robert Remak e Rudolf Virchow confirmava le tertie principio, e per le annos 1860, le majoritate del biologos acceptava tote tres principios, que se consolidava in le theoria cellular. Durante iste periodo, taxonomia e classification deveniva le foco del historicos natural. Carl Linnaeus publicava un taxonomia basic del mundo natural in 1735, e in le annos 1750 introduceva nomines scientific pro tote su species. Georges-Louis Leclerc, Comte de Buffon, considerava species como categorias artificial e formas vivente como cambiabile—even suggerente le possibilitate de descendentia commun. In 1842, Charles Darwin scribeba su prime schema de On the Origin of Species. Le pensiero evolutive serio comenciava con le obras de Jean-Baptiste Lamarck, qui presentava un theoria coherente del evolution. Le naturalista britanno Charles Darwin, combinante le approches biogeographic de Humboldt, le geologia uniformitarian de Lyell, le scriptos de Malthus super le crescimento del population, e su proprie experientia morphologic e observationes natural extensive, forgiava un theoria de evolution plus succedite basate super le selection natural; rationamento e evidentia similar portava Alfred Russel Wallace a attinger independentemente le mesme conclusiones. Le base del genetica moderne comenciava con le labor de Gregor Mendel in 1865. Isto delineava le principios del hereditage biologic. Totevia, le importantia de su labor non esseva recognoscite usque al initio del seculo XX, quando evolution deveniva un theoria unificate e le synthesis moderne reconciliva le evolution darwinian con genetica classic. In le annos 1940 e initio del 1950, un serie de experimentos per Alfred Hershey e Martha Chase demonstrava que le DNA es le componente del chromosomas que contine le unitates de hereditage appellate genes. Le foco super nove typos de organismos modello como virus e bacterias, insimul con le discoperta del structura helicoidal del DNA per James Watson e Francis Crick in 1953, marcava le transition al era de genetica molecular. Ab le annos 1950, biologia esseva enormemente expandite in le dominio molecular. Le codice genetic esseva decipherate per Har Gobind Khorana, Robert W. Holley e Marshall Warren Nirenberg post que on comprendeva que le DNA contine codones. Le Human Genome Project esseva lanceate in 1990 pro cartographiar le genoma human. == Base chimic == === Atomos e moleculas === Omne organismos es componite de elementos chimic; oxygeno, carbonio, hydrogeno, e nitrogeno representa le major parte (96%) del massa de tote organismos, con calcio, phosphoro, sulfuro, sodio, chlor, e magnesium constituente basicamente le resto. Differente elementos pote combinar se pro formar compuestos como aqua, que es fundamental pro le vita. Biochimica es le studio del processus chimic in e inter organismos vivente. Biologia molecular es le ramo del biologia que cerca comprender le base molecular del activitate biologic in e inter cellulas, includente synthese, modification, mechanismos e interactiones molecular. === Aqua === [[File:3D model hydrogen bonds in water.svg|upright|thumb|Modelo de ligamines de hydrogeno (1) inter moleculas de aqua.]] Le vita surgeva del prime oceano del Terra, que se formava circa 3.8 milliardos de annos retro. Desde tunc, aqua remane le molecula le plus abundante in cata organismo. Aqua es importante pro le vita quia illo es un solvente efficace, capace de dissolver solutos como ion de sodium e chloruro, o altere parve moleculas, pro formar un solution aqueous. Un vice dissolvite in aqua, iste solutos ha un plus alte probabilitate de interager e participar in rectiones chimic que sustene le vita. In terminos de su structura molecular, aqua es un parve molecula polar con forma incurvate, formate per ligamines covalente polar inter duo atomos de hydrogeno (H) e un atomo de oxygeno (O) (H₂O). Propter le polaritate del ligamines O–H, le atomo de oxygeno ha un leve carga negative, e le duo atomos de hydrogeno ha un leve carga positive. Iste proprietate polar de aqua permitte que illo attrahente altere moleculas de aqua per ligamines de hydrogeno, rendente le aqua cohesive. Le tension superficial resulta del fortia cohesive inter moleculas al superficie del liquido. Aqua es etiam adhesive per su capacitate de aderer a superficies de altere moleculas polar o cargate. Aqua es plus dense in stato liquid que in stato solide (glacie). Iste proprietate unic de aqua permitte al glacie flotar supra aqua liquid (como in stagnes, lagos, e oceanos), insulating le liquido infra del frigide atmosferic. Aqua ha le capacitate de absorber energia, lo que le da un alte capacitate caloric specific, plus alte que ethanol, per exemplo. Dunque, on require multe energia pro rumper le ligamines de hydrogeno inter moleculas de aqua e transformar le aqua liquid in vapor. Como molecula, aqua non es completemente stabile, pois que cata molecula de aqua se dissocia continuamente in ion de hydrogeno e ion hydroxyl ante re-formar se. In aqua pur, le numero de iones de hydrogeno equilibra le numero de iones hydroxyl, resultante in un pH neutral. === Compostos organic === [[File:Glucose Haworth.png|thumb|upright=0.5|Compuestos organic como le glucosa es vital pro le organismos.]] Compostos organic es moleculas que contine carbonio ligate a altere elementos como hydrogeno. Excepte le aqua, quasi tote le moleculas in un organismo contine carbonio. Le carbonio pote formar ligamines covalente con usque quatro altere atomos, lo que le permitte formar moleculas varie, grande, e complexe. Per exemplo, un singule atomo de carbonio pote formar quatro ligamines simple (como in methano), duo ligamines duple (como in dioxide de carbonio, CO₂), o un ligamine triple (como in monoxide de carbonio, CO). De plus, carbonio pote formar longe catena interconnectite de ligamines carbonio-carbonio (como in octano) o structuras annular (como in glucose). Le forma le plus simple de un molecula organic es le hydrocarburo, un grande familia de compostos organic componite de atomos de hydrogeno ligate a un catena de atomos de carbonio. Un columna vertebral de hydrocarbono pote esser substitute per altere elementos como oxygeno (O), hydrogeno (H), phosphoro (P), e sulfuro (S), lo que pote cambiar le comportamento chimic del composto. Gruppos de atomos que contine iste elementos (O-, H-, P-, S-) ligate a un atomo o structura central de carbonio es appellate gruppos functional. Il ha sex gruppos functional prominente que se trova in organismos: gruppo amino, gruppo carboxyl, gruppo carbonyl, gruppo hydroxyl, gruppo phosphato, e gruppo sulfhydryl. In 1953, le experimento de Miller–Urey demonstrava que compostos organic pote esser sintetisate abioticamente in un systema claudite imitante le conditiones del Terra primitive, suggerente que moleculas organic complexe poteva emerger spontaneamente in le Terra primitiv (vide abiogenesis). === Macromoleculas === Macromoleculas es grande moleculas componite de subunitates plus parve appellate monomeros. Monomeros include sugars, aminoacidos, e nucleotidos. Carbohydratos include monomeros e polyméros de sugars. Lipidos es le unic classe de macromoleculas non formate per polyméros. Illes include steroids, phospholipidos, e grasas—substancias in general nonpolar e hydrophobic (que repelle aqua). Proteinas es le plus diverse inter le macromoleculas. Illes include enzymas, proteinas de transporto, grande moleculas de signalisation, anticorpora, e proteinas structural. Le unitate basic (monomero) de un proteina es le aminoacido. Vinte aminoacidos es usate in proteinas. Acidos nucleic es polyméros de nucleotidos. Lor function es immagazinar, transmitter, e exprimer information hereditari. == Cellulas == Le cellula es le unitate fundamental del vita. Secundo le theoria cellular, tote le organismos vivente es formate de un o plure cellulas, e cata cellula nasce ab cellulas preexistente per le processo de division. Le major parte del cellulas es microscopic in dimension—inter 1 e 100 micrometros in diametro—e require un microscopio pro esser visibile. Il ha duo typos principal de cellulas: eucariotas, que possede un nucleus definite, e procariotas, que non lo ha. Le procariotas, como le bacterias, es unicellular, durante que le eucariotas pote esser unicellular o multicellular. In organismos multicellular, tote le cellulas descende ultimemente de un sol cellula original—le resultato del fertilisation. === Structura cellular === [[File:Plant cell structure-en.svg|197px|thumb|right|upright=1.3|Structura del cellula de un planta.]] [[File:biological cell.svg|197px|thumb|right|Structura del cellula de un animal.]] Cata cellula es circumdate per un membrana cellular, un structura fundamental que separa le interior del cellula del ambiente exterior. Iste membrana consiste in un bilayer de lipidos con moleculas de cholesterol que contribue a su fluiditate. Le membrana es semipermabile, lo que significa que illo permitte le passage de moleculas parve como oxygeno e aqua, ma restringe le accesso de moleculas plus grande o cargate. Proteinas in le membrana serve functiones specialisate, como le transporto de substantias, le signalisation inter cellulas, e le adhesion. In le cytoplasma, le cellulas eucariotic contine diversas organellas distincte. Le nucleus es le organella plus prominente, contentente le material genetic (DNA). Le mitochondrias produce ATP, le "moneta energetic" del cellula. Le reticulo endoplasmatico e le apparato de Golgi es responsabile pro le synthese e le empaquetamento de proteinas. Le lysosomas contine enzymas que digere materiales non necessari. Le cellulas vegetal differe del cellulas animal per tres structuras essential: le pariete cellular, que provide supporto rigid; le chloroplastos, que permitte la photosynthese; e le vacuolo central, que conserva aqua e nutrimentos. Le cellula eucariota ha etiam un cytoscheletro, un rete de filamentes proteinic que da forma, supporto, e facilita le movimento. Isto include microtubulos, filamentes intermediate, e microfilamentos. === Metabolismo e energia === [[Image:CellRespiration.svg|thumb|400px|Respiration in un cellula [[eucaryote]].]] Tote cellulas require energia pro functionar. Metabolismo es le insimul de rectiones chimic que occurre in un organismo pro obtener e usar energia. Le metabolismo se divide in duo ramos: catabolismo, ubi moleculas es discomponite pro liberar energia, e anabolismo, ubi moleculas es construite ab componentes plus simple. Le rectiones metabolic es facilitate per enzymas, proteinas que functiona como catalysatores. Un exemplo central de metabolismo es le respiration cellular, ubi energia es extrahite del glucosa pro producir ATP. Isto pote occurrer per respiration aerobic (con oxygeno) o per fermentation (sin oxygeno). In respiration aerobic, le cellula passa per le glycolyse, le oxidation del pyruvato, le ciclo de Krebs (ciclo citric), e le phosphoration oxidativa, producente in total circa 36 ATP per molecula de glucosa. In fermentation, le producte final pote esser lactato o ethanol. === Photosynthese === [[File:Simple photosynthesis overview.svg|thumb|upright=0.6|Photosynthesis cambia le lumine del sol in energia chemical, dissecque le aqua pro liberar O₂, e fixa CO₂ in zucchero.]] Le photosynthese es le processo per le qual plantas, algas e alcun bacterias converte le energia del sol in energia chimic. Iste processo occurre in le chloroplastos e include duo fases: le phase luminose, ubi le energia del sol produce ATP e NADPH, e le ciclo de Calvin, ubi dioxide de carbonio es fixate e convertite in zuccharos. Le photosynthese es vital, non solmente pro le organismo que lo face, ma etiam pro le planeta integre, pois que illo libera oxygeno e absorbe CO₂. === Signalisation cellular === Le cellulas communica inter se per signalisation cellular. Iste systemas de communication involve ligandos (moleculas de signal) e receptores. Le ligandos pote esser hormones, neurotransmissores, o altere substancias chimic. Le receptores pote trovar se in le membrana o in le interior del cellula, e lor interaction con le ligando initia cascadas de rectiones intracellular. Le signalisation pote esser autocrine (in le mesme cellula), paracrine (a cellulas proxime), endocrine (via le sanguine), o juxtacrine (per contacto directe). === Le ciclo cellular e reproduction === [[Image:Mitosis Stages.svg|center|900px|A diagram of the mitotic phases]] [[File:Meiosis Overview new.svg|thumb|200px|In meiose, le chromosomas se duplica e le chromosomas homologe intercambia information genetic durante meiose I. Le cellulas filias divide ancora in meiose II pro formar gametas haploide.]] Le ciclo cellular es un serie de eventos que occurre in un cellula que causa su division in duo cellulas filias. Iste eventos include le duplication de su DNA e alcun de su organellas, e le subsequente partition del cytoplasma in duo cellulas filias in un processo appellate division cellular.[52] In eucariotes (esque animal, planta, fungi, e protista cellulas), il ha duo tipos distincte de division cellular: mitose e meiose.[53] Mitose es parte del ciclo cellular, in le qual chromosomes replicate es separate in duo nove nucleos. Le division cellular produce cellulas geneticamente identic, in le qual le numero total de chromosomes es mantenite. Generalmente, mitose (division del nucleo) es precedite per le stadio S del interphase (durante le qual le DNA es replicate) e sovente sequite per telophase e cytokinese; que divide le cytoplasma, organellas e membrane cellular de un cellula in duo nove cellulas que contine partes approximativemente equal de iste componentes cellular. Le differentes stadii de mitose assembla definite le phase mitotic de un ciclo cellular animal—le division del cellula matre in duo cellulas filias geneticamente identic.[54] Le ciclo cellular es un processo vital per le qual un ovulo fertilisate unicellular se developpa in un organismo mature, assi como le processo per le qual capillos, pelle, cellulas sanguin e alcun organos interne es renovate. Post division cellular, cata cellula filia incipe le interphase de un nove ciclo. In contraste con mitose, meiose resulta in quatro cellulas filias haploide per passar un rotation de replication de DNA sequite per duo division.[55] Chromosomes homologe es separate in le prime division (meiose I), e chromatides soror es separate in le secunde division (meiose II). Ambe iste ciclos de division cellular es usate in le processo de reproduction sexual a alcun puncto in lor ciclo de vita. On crede que ambe esseva presente in le ultime ancestre commun eucariote. Le prokariotes (esque archaea e bacterias) pote tamben subisser division cellular (o fission binari). Al contrarie del processos de mitose e meiose in eucariotes, fission binari in prokariotes occurre sin le formation de un apparatus de fusione in le cellula. Ante fission binari, le DNA in le bacteria es stringemente involvite. Post que ille se disvolve e duplicate, illo es tractate al polos separate del bacteria durante que ille cresce pro preparar se al division. Le crescentia de un nove pariete cellular comencia pro separar le bacteria (stimulate per polymerisation de FtsZ e formation del "anello Z").[56] Le nove pariete cellular (septum) se completa, resultante in le division complete del bacteria. Le nove cellulas filias contine radios de DNA stringemente involvite, ribosomas e plasmidos. === Le importantia de meiosis e reproduction sexual === Meiose es un character central del reproduction sexual in eucariotes, e le function le plus fundamental del meiose pare esser le conservation del integritate del genome que es transmittite al progenie per le parentes.[57][58] Duo aspectos del reproduction sexual, recombination meiotic e outcrossing, es probabilmente mantenite respectivemente per le vantagios adaptative del reparo recombinational del dano al DNA genomic e le complementation genetic que cacha le expression de mutationes recessive deleteriose.[59] Le effecto beneficia del complementation genetic, derivate del outcrossing (cross-fertilisation), es tamben appellate vigor hybrid o heterosis. Charles Darwin in su libro de 1878 ''The Effects of Cross and Self-Fertilization in the Vegetable Kingdom[''[60] al initio del capitulo XII notava: “Le prime e le plus importante conclusion que pote esser extraite del observationes date in iste volumen, es que generalmente le cross-fertilisation es beneficia e le self-fertilisation sovente injuriose, al minus in le plantas sur le qual io experimentava.” Variation genetic, sovente producite como un effecto secundari del reproduction sexual, pote provider vantagios a longe termino a illes lineageas sexual que practica outcrossing. == Genetica == === Hereditate === Le genetica es le studio scientific del hereditate, le modo in le qual le characteristicas biologic—le genes e le traits—es transmittite de genitores a descendentes. Le hereditate mendeliane, nominate pro Gregor Mendel, es le base de iste processo. Illo se funda super plure principios fundamental. Le prime principio es que le characteristicas genetic, appellate allelos, existe in formas alternative (como purpuree o blanc, alte o basse), e cata individuo hereda un version de cata gen de cata genitor. Secundo le lege de dominantia e uniformitate, certe allelos es dominante, e alteres recessive; si un organismo ha al minus un allelo dominante, illo exhibe le phenotypo correspondente. Durante le formation del gametas, le allelos de cata gen se separa (lege de segregation), assi que cata gameta contine solmente un allelo per gen. In individuos heterozygotic, le gametas contine cata allelo con le mesme frequentia. Le lege de assortment independentemente affirma que le genes de characteristicas differente se distribue independentemente in le formation del gametas—excepte in casos de genes ligate al sexo (genes sex-linked). Experimentos appellate cruces de prova (test crosses) pote revelar le genotypo de un organismo con un apparentia dominante. Le quadrato de Punnett es un instrumento utile pro predicer le resultatos genetic de tales cruzamentos. Le theoria chromosomal del hereditate, que postula que le genes reside sur le chromosomas, esseva supportate per le experimentos de Thomas Morgan con muscas del fructo, in le qual ille demonstrava que le color del oculos es ligate al sexo. === Genes e DNA === Un gen es un unitate de hereditate correspondente a un regione de DNA (acido desoxyribonucleic) que contine information genetic, controlante le forma e le function del organismo. Le DNA consiste de duo catenas de polynucleotidos, helicoidalmente avviluppate pro formar un duble helico. In eucaryotas, le DNA es generalmente linear e se trova in le nucleus; in procaryotas, illo es circular e localisate in le nucleoide. Le insimul de chromosomas de un cellula se appella su genoma. Le genes contine le information genetic, e le collection total in un organismo es su genotypo. Le replication del DNA es semiconservative: cata catena del helico serve como modello pro crear un nove catena. Mutationes—cambios hereditari in le DNA—pote occurrer spontaneemente per errores durante le replication o per effectos de mutagenos environmental, como substancias chimic (p.ex. acido nitrosic) o radiation (p.ex. rayos X, gamma, ultraviolette). Le mutationes pote resultar in perdita de function, acquisition de nove functiones, o esser conditionate per le ambiente. Alcune mutationes es utile pro le evolution, alicun alteres pote esser periculose o letal. === Expression genetic === Le expression genetic es le processo molecular per le qual le information in le DNA es convertite in un phenotypo observable, normalmente per le production de proteinas. Iste processo es summarisate per le dogma central del biologia molecular, formulate per Francis Crick in 1958: le fluxos del information va de DNA → RNA → proteina. Le expression genetic involve duo passos principal: transcription (le DNA es convertite in RNA) e translation (le RNA es convertite in proteina). Iste mecanismos es precise e critic pro le function del cellula. === Regulation del expression genetic === Le expression genetic pote esser modificate per factores environmental o per le stato del organismo durante su disveloppamento. Illo pote esser reglate a omne nivello del processo: transcription, splicing del RNA, translation, e modificationes post-translational. Le regulation pote esser positive o negative, e involve proteinas appellate factores de transcription. Quando un factor activator se liga al DNA pro estimular transcription, on parla de regulation positive. In vice, si un factor repressor se liga al operator (un section de DNA parte de un operon), illo pote blocar le transcription—iste es regulation negative. Compounds appellate inductores (como allolactosa) pote inhibir le repressors e assi permitter le transcription. Genes que responde a inductores se appella genes inducibile, e illos differ de genes constitutive, que es quasi sempre active. Le genes structural es illos que produce proteinas non involvite in le regulation genetic. Altere nivellos de regulation involve cambios epigenetic al chromatina (le complexos de DNA e proteinas in eucaryotas), que altera le accesso del machineria cellular al genes sin cambiar le sequencias genetic ipse. === Genes, disveloppamento e evolution === Le disveloppamento es le processo per le qual un organismo multicellular (vegetal o animal) evolve ab un sol cellula verso un forma complete, per plure cambios succesive. Iste processo implica quatro pasos clave: # Determination – fixa le destino del cellula, # Differentiation – cellulas specialisate emerge ab cellulas plus general (como cellulas staminal), # Morphogenesis – formation del structura corporal, # Crescentia – aumento in dimension e massa. Le cellulas staminal es cellulas que pote generar plure typos de cellulas e replicar se indefinitemente. Durante le differentiation, le cellula cambia dramaticamente in forma, function e comportamento, guidate per cambios in le expression genetic e per modificationes epigenetic. Le sequentia del DNA in general non cambia, lo que significa que cellulas con le mesme genoma pote apparer e functionar de maniera completemente differente. Morphogenesis, le formation del structura corporal, es le resultato de differentias spatial in le expression genetic. Solmente un fraction del genes in le genoma de un organismo—le instrumentario genetic de disveloppamento—controla iste formation. Illos es altemente conservate inter phyla, significante que illos es vetere e simile inter gruppos distante de animales. Un exemplo clar es le genes Hox, que determina ubi partes repetitive del corpore (como le vertebras in serpentes) se disveloppa in un embryo. Modificationes in le modo in le qual iste genes es activate pote causar differente plans corporal, numeration, o identitate del partes. == Evolution == === Processo evolutive === [[Evolution]] es un concepto central e organisante in biologia. Illo se refere al cambios in le characteristicas hereditari de populationes al long de generationes successive. In le selection artificial, le homines ha cruciate animales (o plantas) pro promover traits specific. Dato que le characteristicas es hereditari, e que le populationes presenta un varietate de characteristicas, Charles Darwin proponeva que in le natura, es le ambiente mesme que “selige” le characteristicas plus utile. Darwin conclueva que individuos con traits hereditari melior adaptate a lor ambiente ha un major probabilitate de superviver e reproducer se. Illes transmittite iste characteristicas favorabile a lor descendentes, resultante in un accumulation progressive de tal characteristicas in le population. Isto aumenta le correspondentia inter le organismo e su ambiente super le tempore. === Speciation === Un species es un gruppo de organismos que se reproduce inter se. Speciation es le processo per le qual un linea evolutive se divide in duo lineas distincte que evolve independentemente. Pro que isto eveni, debe haber isolation reproductiv, un condition in le qual le gruppos non pote plus reproduc er se inter se. Iste isolation pote occurrer per incompatibilitates genetic, como describe in le modello de Bateson–Dobzhansky–Muller. Le isolation reproductiv tende a augmentar con le differentia genetic inter gruppos. In multe casos, speciation allopatric occurre quando barreras geographic separa un population ancestral, preveniente le scambio genetic inter le gruppos. === Phylogenia === Un phylogenia es le historia evolutiv de un gruppo specific de organismos o de lor genes. Illa pote esser representate per un arbor phylogenetic, un diagramma que monstra le lineas de descend entia inter organismos o genes. Cata linea in le arbor representa un linea de descendentes. Quando un linea se divide in duo, illo es representate per un ramification in le arbor. Le arbores phylogenetic es le base pro le classification biologic e pro comparar species. Species que comparte un caracter hereditate ab un ancestre commun es dicite haber caracteres homologe (o synapomorphias). Le phylogenia forma le base del systema de classification biologic, que es hierarchical: dominio, regno, phylum, classe, ordine, familia, genero, e species. Omne organismos pote esser classificate in un del tres dominios: Archea (archaebacteria), Bacteria (eubacteria), o Eukarya (incluente fungos, plantas, e animales). === Historia del vita === Le historia del vita super Terra tracia como le organismos ha evolvite ab le prime apparentia del vita usque al presentia. Le Terra se formava circa 4,5 milliardos de annos retro, e tote le vita super Terra—sia vivente sia extincte—descende de un ultime ancestre commun universal, que viveva circa 3,5 milliardos de annos retro. Geologos ha disveloppate un scala temporal geologic que divide le historia del Terra in grande sectiones, comenciante con quatro eones: Hadean, Archean, Proterozoic e Phanerozoic. Le prime tres es insimul appellate le Precambrian, que durava circa 4 milliardos de annos. Cata eon pote esser dividite in eras, e le eon Phanerozoic, que comenciava circa 539 milliones de annos retro, es subdividite in tres eras: Paleozoic, Mesozoic e Cenozoic. Iste tres eras comprende, in total, dece-un periodos: Cambrian, Ordovician, Silurian, Devonian, Carbonifer, Permian, Triassic, Jurassic, Cretacee, Tertiari e Quaternari. Le similaritates inter tote le species actualmente cognoscite indica que illos ha divergite del mesme ancestre commun per le processo de evolution. Biologos considera le ubiquitate del codice genetic como evidentia de un descendentia commun universal pro tote le bacterias, archaea e eukaryotos. Durante le prime eon Archean, mattas microbial de bacterias e archaea coexistente esseva le forma dominante de vita, e multe del principales passos in le evolution primitiv occurreva probabilemente in iste ambiente. Le plus ancian evidentia de eukaryotos data de circa 1,85 milliardos de annos retro. Ben que illos poteva esser apparite antea, lor diversification accelerava quando illos comenciava a usar oxygeno in lor metabolismo. Postea, circa 1,7 milliardos de annos retro, appariva organismos multicellular, con cellulas differentiate que exerceva functiones specialisate. Plantas terrestre multicellular simile a algas es datate a circa 1 milliardos de annos retro, mesmo si evidentia suggerisce que microorganismos habeva jam formate le prime ecosystemas terrestrial al minus 2,7 milliardos de annos retro. On pensa que microorganismos facilitava le apparitio de plantas terrestre durante le periodo Ordovician. Iste plantas terrestre esseva tanto prospere que illas forsan contribuiva al evento de extinction del Devonian Tardive. Le biota de Ediacara appare durante le periodo Ediacaran, e le vertebratos, insimul con le majoritate del phylos moderne, ha lor origine circa 525 milliones de annos retro durante le explosion Cambrian. Durante le periodo Permian, le synapsidos—includente le ancestres del mammiferos—dominava le terras, sed le major parte de iste gruppo deveniva extincte durante le evento de extinction Permian–Triassic circa 252 milliones de annos retro. Durante le recuperation ab iste catastropha, le archosauros deveniva le vertebratos terrestre plus abundante; un de lor gruppos, le dinosauros, dominava le periodos Jurassic e Cretacee. Post le evento de extinction Cretacee–Paleogene circa 66 milliones de annos retro, que eliminava le dinosauros non-avian, le mammiferos se multiplicava rapidemente in dimension e diversitate. Tal extinctiones in massa poteva accelerar le evolution per crear opportunitates pro nove gruppos de organismos a diversificar se. == Diversitate == === Bacterias e Archea === [[File:Gemmatimonas aurantiaca.jpg|thumb|150px|Bacteria - ''Gemmatimonas aurantiaca'' (- = 1 micrometro)]] [[File:Halobacteria.jpg|thumb|150px|Archaea - Halobacteria]] Le bacterias es un typo de cellula que constitue un grande dominio de microorganismos procarionte. Typicamente de alcun micrometros in lunghezza, bacterias ha un varietate de formas, desde spheras usque a bastones e spirales. Bacterias esseva inter le prime formas de vita a apparer super Terra, e es presente in la major parte de su habitats. Bacterias habita in sol, aqua, fontes calide acidic, residuos radioactive, e le biosphera profunde del crosta terrestre. Bacterias vive etiam in relationes symbiotic e parasitic con plantas e animales. La major parte del bacterias non ha essite characterisate, e solmente circa 27 percento del phyla bacteriale ha species que pote esser cultivate in laboratorio. Le Archaea constitue le altere dominio de cellulas procarionte e initialmente esseva classificate como bacterias, recipiente le nomine archaebacterias (in le regno Archaebacteria), un termino que non es plus usate. Le cellulas archaeales ha proprietates unic que los differente del altere duo dominios, Bacterias e Eucariotas. Le Archaea es plus divise in plure phyla recognoscite. Archaea e bacterias es generalmente simil in dimension e forma, tamen alcun archaea ha formas multo differente, tal como le cellulas plan e quadrate de Haloquadratum walsbyi. Malgrado iste similaritate morphologic a bacterias, le archaea possede genes e plure vias metabolic que es plus proxime relatiate al eucariotas, in particular pro le enzymes implicate in transcription e translation. Altere aspectos del biochimica archaeale es unic, tal como lor dependente de lipidos ether in lor membranes cellular, includente archaeolos. Archaea usa plure fontes de energia que le eucariotas: illos varia ab compostos organic, como zuccheros, a ammonia, iones metallic o etiam gas de hydrogeno. Archaea tolerant al sal (le Haloarchaea) usa le lumine del sol como fonte de energia, e altere species de archaea fixe carbonio, ma a differente de plantas e cyanobacterias, nulle species cognoscite de archaea face ambe. Archaea se reproduce asexualmente per fission binari, fragmentation o gemmation; a differente de bacterias, nulle species cognoscite de archaea forma endosporas. Le prime archaea observate esseva extremophilos, vivente in ambientes extreme, tal como fontes calide e lagos salate sin altere organismos. Instrumentos molecular meliorate conduceva al disveloppamento del archaea in quasi cata habitat, includente sol, oceanos e paludes. Archaea es particularemente numerose in le oceanos, e le archaea in plankton pote esser un del gruppos de organismos plus abundante in le planeta. Le archaea es un parte major del vita terrestre. Illes es parte del microbiota de tote organismos. In le microbioma human, illes es importante in le intestino, bucca, e super le pelle. Lor diversitate morphologic, metabolic e geographic permitte lor exercer plure rolos ecologic: fixation de carbonio; cyclo de nitrogeno; renovamento de compostos organic; e mantener communitates microbiale symbiotic e sintrophic, per exemplo. === Eucariotas === Le eucariotas es supposite haber se separate ab archaea, sequite per lor endosymbioses con bacterias (o symbiogenese) que produceva mitochondrias e chloroplastos, ambes parte ora del cellulas eucariote moderne. Le major lineas de eucariotas diversificava in le Precambrian circa 1,5 milliardos de annos retro e pote esser classificate in octo clados major: alveolatos, excavatos, stramenopiles, plantas, rhizarios, amoebozoas, fungi, e animales. Cinque de iste clados es insimul cognoscite como protistas, que es majormente organismos eucariote microscopic que non es plantas, fungi, o animales. Dum es probabile que le protistas ha un ancestro commun (le ultime ancestro commun eucariote), le protistas non constitue un clado separate per se, como alcun protistas pote esser plus proxime relatiate a plantas, fungi o animales que a altere protistas. Como gruppos tal como algas, invertebratos o protozoas, le grupo protista non es un grupo taxonomic formal, ma es usate pro convenientia. Le major parte del protistas es unicellular; illes es nominate eucariotas microbiale. Plantas es majormente organismos multicellular, predominantemente eucariotas photosynthetic del regno Plantae, que exclude fungi e alcun algas. Cellulas vegetal derivava per endosymbiosis de un cyanobacteria in un eucariota prime circa un milliardos de annos retro, que produceva chloroplastos. Le prime plure clados que emergiva post le endosymbiosis primari esseva aquatic e le major parte del organismos eucariote photosynthetic aquatic es insimul descrite como algas, un termino de convenientia como non tote algas es proxime relatiate. Algas comprende plure clados distincte tal como le glaucophytas, algas microscopic de aqua dulce que poteva resemble in forma al ancestro unicellular prime de Plantae. A differente del glaucophytas, le altere clados de algas, tal como algas rubie e verdes, es multicellular. Le algas verdes comprende tres clados major: chlorophytes, coleochaetophytes, e stoneworts. Fungi es eucariotas que digerisce alimentos foras de lor corpore, secretante enzymes digestive que disface moleculas grande de alimento ante absorptione per lor membranes cellular. Multi fungi es etiam saprobes, nutriente se de materia organic morte, faciente los decompositores importante in systemas ecologic. Animales es eucariotas multicellular. Con paucas exceptiones, animales consume materia organic, respira oxygeno, pote mover se, pote reproducer se sexualmente, e cresce ab un sphaera cava de cellulas, le blastula, durante le disveloppamento embryonic. Plus de 1,5 milliones de species animales vivente ha essite describite—de les circa 1 millione es insectos—ma on estima que il ha plus de 7 milliones de species animales in total. Illes ha interactiones complexe con se mesme e con lor ambientes, formando reticulos intricate de nutrition. === Virus === [[File:Phage.jpg|thumb|upright|[[Bacteriophages]] attachate al pariete cellular de un bacteria.]] Virus es agentes infectious submicroscopic que se replica dentro del cellulas de organismos. Virus infecta tote le typos de formas de vita, ab animales e plantas usque a microorganismos, includente bacterias e archaea. Plus de 6,000 species de virus ha essite describite in detaille. Virus es trovate in quasi cata ecosistema sur Terra e es le typos plus numerose de entitates biologic. Le origine del virus in le historia evolutionari del vita es incerta: alcun pote haber evolvite ab plasmidos—fragmentos de DNA que pote mover inter cellulas—demente que alteres pote haber evolvite ab bacterias. In evolution, virus es un medio importante de translation genetic horizontal, que aumenta le diversitate genetic in un maniera analog al reproduction sexual. Proque virus possede alcun, ma non tote, characteristicas del vita, illes ha essite describite como "organismos al limite del vita", e como autoreplicatores. == Ecologia == Ecologia es le studio del distribution e abundantia del vita, e del interaction inter organismos e lor ambiente. === Ecosystemas === Le communitate de organismos vivente (biotic) insimul con le componentes non vivente (abiotic) (per exemplo, aqua, lumine, radiation, temperatura, humiditate, atmosphera, acidicitate, e sol) del lor ambiente es appellate un ecosistema. Iste componentes biotic e abiotic es connectite per ciclos de nutrientes e fluxos de energia. Energia del sol entra in le systema per photosynthese e es incorporate in le texturas vegetal. Nutriendo se del plantas e l’un del altere, animales transporta materia e energia per le systema. Illes tamben influentia le quantitate de biomassa vegetal e microbiale presente. Decompositores disface materia organic morte, liberante carbonio al atmosphera e facilitante le ciclo de nutrientes convertente nutrientes in biomassa morte in un forma que pote esser facilemente usate per plantas e altere microorganismos. === Populationes === [[File:Logistic Carrying Capacity.svg|197px|right|thumb|Attingente le capacitate de sustentation per un curva logistic de crescentia.]] Un population es le grupo de organismos del mesme specie que occupa un area e se reproduce de generation in generation. Le dimension del population pote esser estimate multiplicante le densitate del population per le area o volume. Le capacitate de sustentation de un ambiente es le maximo dimension del population de un specie que pote esser sustentate per ille ambiente specific, considerando le alimento, habitat, aqua, e altere recursos disponibile. Le capacitate de sustentation pote esser influentiate per le conditiones ambiental cambiate, tal como alteres in le disponibilitate de recursos e le costo de mantener los. In populationes human, nove technologias como le Revolution Verdi ha augmentate le capacitate de sustentation del Terra pro humanos durante le tempore, impediente le predictos de declino populational, le plus famose essente lo de Thomas Malthus in le 18me seculo. === Communitates === [[File:TrophicWeb.jpg|thumb|upright=1.1|Un (a) pyramide trophic e un (b) rete alimentaire simplificate. Le pyramide trophic representa le biomassa a cata nivello.<ref name="Odum05">{{cite book |last1=Odum |first1=E. P. |last2=Barrett |first2=G. W. |title=Fundamentals of Ecology |edition=5th |publisher=Brooks/Cole, a part of Cengage Learning |year=2005 |isbn=978-0-534-42066-6 |url=http://www.cengage.com/aushed/instructor.do?disciplinenumber=1041&product_isbn=9780534420666&courseid=BI03&codeid=2BF6&subTab=&mainTab=About_the_Book&mailFlag=true&topicName= |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110820163059/http://www.cengage.com/aushed/instructor.do?disciplinenumber=1041&product_isbn=9780534420666&courseid=BI03&codeid=2BF6&subTab=&mainTab=About_the_Book&mailFlag=true&topicName= |archive-date=2011-08-20 }}</ref>]] Un communitate es un grupo de populationes de species que occupa le mesme area geographic al mesme tempore. Un interaction biologic es le effecto que un par de organismos vivente insimul in un communitate ha sur le altere. Illes pote esser del mesme specie (interactiones intraspecific) o de species differente (interactiones interspecific). Iste effectos pote esser a breve tempore, tal como pollination e predation, o a longe tempore; ambes influentia fortemente le evolution del species implicate. Un interaction a longe tempore es appellate symbiosis. Le symbioses varia ab mutualismo, beneficiante ambe socios, a competition, que es nocive pro ambe socios. Cata specie participa como consumidor, recurso, o ambe in interactiones consumidor-recurso, que forma le base del catenas alimentari o reticulos alimentari. Il ha differente niveles trofic in cata reticulo alimentari, con le nivele le plus basse essente le productor primari (o autotrofos) como plantas e algas que converte energia e materiales inorganico in compostos organic, que pote esser usate per le resto del communitate. Al proxime nivele es le heterotrofos, que es species que obtene energia disfaciente compostos organic de altere organismos. Le heterotrofos que consuma plantas es consumidores primari (o herbivoros), durante que le heterotrofos que consuma herbivoros es consumidores secundari (o carnivoros). Illes que mangia consumidores secundari es consumidores tertiari, e assi via. Heterotrofos omnivoros pote consumar a plure niveles. Finalmente, il ha decompositores que se nutri del residuos o cadaveres de organismos. In media, le quantitate total de energia incorporate in le biomassa de un nivele trofic per unitate de tempore es circa un decimo del energia del nivele trofic que ille consuma. Residuos e materia morte usate per decompositores, assi como calor perdite per metabolismos, forma le altere novanta percento del energia que non es consumite per le proxime nivele trofic. === Biosphera === [[File:Carbon cycle.jpg|thumb|upright=1.3|Cyclo rapid de carbono que mostra le movemento de carbonio inter le terra, atmosfera e oceanos in millardos de tonnas per anno. Le numeros jalne representa fluxos natural, le rubios contributiones human, e le blancos carbono almacenate. Le effectos del cyclo lent de carbonio, tal como activitate volcanic e tectonic, non es incluse.<ref name="nasacc">{{cite web|last1=Riebeek|first1=Holli|title=The Carbon Cycle|url=http://earthobservatory.nasa.gov/Features/CarbonCycle/?src=eoa-features|website=Earth Observatory|publisher=NASA|access-date=5 April 2018|date=16 June 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20160305010126/http://earthobservatory.nasa.gov/Features/CarbonCycle/?src=eoa-features|archive-date=5 March 2016|url-status=live|df=dmy-all}}</ref>]] In le ecosystema global o biosphera, materia existe como differente compartimentos interactante, que pote esser biotic o abiotic, e accessibile o inacessibile, secundo lor formas e locos. Per exemplo, materia de autotrofos terrestrial es tanto biotic como accessibile a altere organismos, durante que materia in rocas e minerales es abiotic e inacessibile. Un ciclo biogeochimic es un via per le qual certe elementos specific de materia es rotat o transportate per le compartimentos biotic (biosphera) e abiotic (litosphera, atmosphera e hydrosphera) del Terra. Il ha ciclos biogeochimic pro nitrogeno, carbonio e aqua. === Conservation === Biologia de conservation es le studio del conservation del biodiversitate del Terra con le scopo de proteger species, lor habitats e ecosystemas ab rates excessive de extinctiones e erosion del interactiones biotic. Illo se occupa de factores que influentia le mantenentia, perdita e restauration del biodiversitate e le sciencia de sustiner procesos evolutionari que produce diversitate genetic, de population, de specie e de ecosystema. Le preoccupation veni ab estimationes que suggeri que usque a 50% de tote le species in planeta desaparecera in le proxime 50 annos, lo que ha contribute a paupertate, famen e cambiará le curso del evolution in iste planeta. Le biodiversitate affecta le functionamento del ecosystemas, que provide un varietate de servitios de que le gente depende. Biologos de conservation investiga e educa super le tendencias de perdita de biodiversitate, extinctiones de species, e le effectos negative que illes ha super nostre capacitate de sustiner le benesser del societate human. Organisationes e citatos responde al actual crisis de biodiversitate per planos de action de conservation que dirige investigation, monitorage, e programas educational que implica preocupationes a nivel local usque a global. == Classificationes biologic == Le classificationes del esseres vivente es multo numerose, del division traditional in duo regnos ([[animal]]es e [[planta]]s), stabilite per [[Carl von Linné]] in le [[seculo 18]], al propositiones actual del systemas [[cladistica|cladistic]] con tres dominios ([[bacterio]]s, [[archeo]]s e [[eucaryote]]s) comprendente inter se mesme plure regnos. Un classification traditional, acceptate pro su utilitate ben que illo non es completemente natural, divide le esseres vivente in cinque regnos: [[Monera]], [[Protista]], [[fungo|Fungi]], [[planta|Plantae]], [[animal|Animalia]]. Alicun "organismos" es le objecto del biologia, mesmo si le majoritate del biologos non los considera esseres vivente. Illos include le [[virus]]es, [[viroide]]s, e [[prion]]es. == Vide etiam == === Brancas major del biologia === [[Zoologia]], [[Botanica]], [[Microbiologia]], [[Bacteriologia]], [[Mycologia]], [[Taxonomia]], [[Paleontologia]], [[Physiologia]], [[Biophysica]], [[Biochimia]], [[Biologia molecular]], [[Biologia cellular]], [[Cytologia]], [[Biologia structural]], [[Genetica]], [[Anatomia]], [[Biotechnologia]], [[Biología del disveloppamento]], [[Biologia marin]], [[Ecologia]] ([[Symbiologia]], [[Autecologia]]), [[Ethologia]], [[Evolution]], [[Immunologia]], [[Maladias infectiose]] ([[Pathologia]], [[Epidemiologia]]), [[Virologia]], [[Oncologia]] (le studio del cancere), [[Toxicologia]] (le studio de [[Veneno|venenos]] e [[pollution]]), [[Parasitologia]], [[Ontogenia]], [[Phylogenia]]. === Personas e historia === * [[Historia del biologia]] * [[Premio Nobel pro Physiologia o Medicina]] === Alteres === * [[Chordato]]s * [[Medicina]] * [[Anthropologia physic]] {{Referentias}} == Bibliographia == * David R. MADDISON, ''The Tree of Life'', http://phylogeny.arizona.edu/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20030423231139/http://phylogeny.arizona.edu/ |date=2003-04-23 }}. <br />Un projecto distribuite e multi-autor con information super phylogenia e biodiversitate, in linea (in anglese). * Colin TUDGE, ''Le varietate del Vita: Historia de tote le creaturas del terra''. <br />Un extense manual que collige le classification de TOTE le gruppos importante que existe, e existeva, super le terra, con descriptiones. Multo actual. * Lynn MARGULIS e K. N. SCHWARTZ, ''Cinco reinos. Guía ilustrada de los phyla de la vida sobre la Tierra''.<br /> Barcelona, Labor.1985. (in espaniol). * Neil CAMPBELL, ''Biology: Concepts and Connections, 3rd ed.'', Benjamin/Cummings 2000. <br />Un libro de texto universitari (in anglese). * John W. KIMBALL, ''Kimball's Biology Pages'', http://www.ultranet.com/~jkimball/BiologyPages/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20020604021647/http://www.ultranet.com/~jkimball/BiologyPages/ |date=2002-06-04 }}. <br />Un libro de texto in linea(in anglese). == Ligamines externe == * [https://www.interlingua.com/archivos/Terminos%20biologic%20in%20anglese%20e%20interlingua.pdf Terminos biologic in anglese e interlingua] {{commonscat|Biology}} {{Biologia}} [[Categoria:Biologia| ]] d54d8vtdr8obpczpg7d8irl8of428u4 0 635 699209 698187 2026-08-27T17:50:49Z InternetArchiveBot 40773 Add 1 book for [[Wikipedia:Verificabilitate]] (20260827)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 699209 wikitext text/x-wiki {{infobox/articulo/instantia de entitate territorial}} '''China''' o '''Sina''' (in [[Lingua chinese mandarin|chinese]]: 中国; [[pinyin]]: ''Zhōngguó'', 'Pais de Medio'), officialmente le '''Republica Popular Chinese''', es un pais in Asia Oriental. Illo esseva le pais con le population le plus grande del mundo usque 2023, con plus que 1.4 milliardos de personas, hodie un pauco post [[India]]. China se extende super le equivalentes de cinque fusos horari e ha frontieras con quatorce paises terrestre, le plus grande de qualcunque pais in le mundo, ligate con Russia. Con un area approximativemente de 9.6 milliones de kilometros quadrate (3'700'000 milles quadrate), illo es le tertie plus grande pais del mundo per le area total terrestre. Le pais consiste in 22 provincias, cinque regiones autonome, quatro municipalitates, e duo regiones administrative special (Hong Kong e Macau). Le capital national es [[Beijing]], e le citate le plus popule e le plus grande centro financiari es [[Shanghai]]. Le Chineses moderne tracie lor origines a un berceau de civilisation in le bassino fertile del [[Fluvio Giall]] in le Plain del China del Nord. Le dynastia Xia semi-legendari in le seculo 21 a.C. e le dynastias Shang e Zhou ben attestate, developpava un systema politic bureaucratique pro servir monarchias hereditari, o dynastias. Le scriptura chinese, le litteratura classic chinese, e le cento scolas de pensamento emergera durante iste periodo e influentia China e su vicinos pro seculos avenir. In le tertie seculo a.C., Qin Shi Huang fundava le prime imperio chinese, le dynasty Qin, que durava brevemente. Le Qin succedeva per le plus stabil dynasty Han (206 a.C.–220 d.C.), que stabiliva un modello pro quasi duo millennios in le qual le imperio chinese era un del prime potencias economic del mundo. Le imperio expandeva, fracturava e reunificava, esseva conquistate e restabilite, absorbiva religiones e ideas estranie, e faceva avances scientific mundialmente significative, tal como le Quatro Grande Inventiones: pulver de canon, papiro, le compasso e le impression. Post seculos de disunite post le cadita del Han, le dynastias Sui (581–618) e Tang (618–907) reunificava le imperio. Le Tang multiethnic benveniva le commercio e le cultura estranie que veniva super le Strata de Seta e adaptava le Buddhism al necessitates chinese. Le dynastia Song prime-modern deveniva crescentemente urban e commercial. Le scolares-civiles official o le literati usava le systema de examination e le doctrinas de Neo-Confucianismo pro replaciar le aristocrates militar de dynastias previe. Le invasion mongol stabiliva le dynastia Yuan in 1279, ma le dynastia Ming (1368–1644) restabiliva le controlo del Chineses de ethnia Han. Le dynastia Qing dirigite per Manchu casimente duplicate le territorio del imperio e stabiliva un stato multiethnic que esseva le basi del nation chinese moderne, ma sufferiva graves perditas pro le imperialismos estranie in le seculo 19. Le monarchia chinese collapsava in 1912 con le Revolution de Xinhai, quando le Republica de China (ROC) substitueva le dinastia Qing. In su prime annos como republica, le pais experimentava un periodo de instabilitate cognoscite como le Era de Guerrieros antes de unificar se majormente in 1928 sub un governamento Nationalista. Un guerra civil inter le Nationalistas del Kuomintang (KMT) e le Partito Comunista Chinese (CCP) comenciava in 1927. Japan invadeva China in 1937, initiando le Secunde Guerra Sino-Japanese e temporalmente interrupte le guerra civil. Le reddition e expulsion de fortias japanese de China in 1945 creava un vacuum de poter in le pais, que conduciava a un nove periodo de lucta inter le CCP e le Kuomintang. Le guerra civil finiva in 1949 con le division de territorio chinese; le CCP stabiliva le Republica Popular de China in le continente durante que le governamento ROC de Kuomintang se retraiava al insula de Taiwan. Ambos clama esser le sol legitim governamento de China, ben que le Nationes Unite ha recognoscite le PRC como le sol representation desde 1971. De 1959 a 1961, le PRC implementava un campania economic e social cognoscite como le "Grande Salta Adelante" que resultava in un forte declino economic e inter 15 a 55 milliones de mortes estimative, majormente a causa de fame artificial. De 1966 a 1976, le periodo turbulent de chaos politic e social cognoscite como le Revolution Cultural conduceva a un plus grande declino economic e educational, con milliones de personas purgate o subjecte a persecution o "politicidio" in base a categorias politic. Desde alora, le governamento chinese ha abrogate un certe del politicas maoiste anterior, conducente a un serie de reformas politic e economic desde 1978 que ha multo augmentate le standarde de vita chinese e le expectativas de vita. Actualmente, China es governate como una republica socialista unitari marxista-leninista d'un partito per le CCP. China es un membro permanente del Consilio de Securitate del Nationes Unite e un membro fondator de plure multilaterale e regional organizationes de cooperation como le Banca Asiatic pro Investimento in Infrastruktura, le Fundo del Via de Seta, le Banca de Novo Developpamento, le Organisation pro le Cooperation de Shanghai e le RCEP. Anque illo es membro del BRICS, le G8+5, le G20, le APEC e le Summation de Asia Oriental. Illo se classifica inter le paises con le basso mesuration de democracia, libertates civil, transparencia del governamento, libertate de pressa, libertate de religion e le derectos human de minoritates ethnic. Le autoritates chinese ha essite criticate per activistas de derectos human e organisationes non-governamental pro abusos de derectos human, includente repreession politic, censura massiv, surveillance massiv de lor cives e suppression violente de protestas e dissentimento. Con circa un quinto del economia mundial, China es le plus grande economia del mundo per le PIB al paritate de poter de compra, le secunde plus grande per le PIB nominal e le secunde plus ricchissime pais. Illo es un del economias major in crescentia rapide e es le plus grande fabricator e exportator del mundo, anque le secunde plus grande importator. China es un stato recognise con armas nuclear con le plus grande armata permanent con personal militar e le secunde plus grande budget de defensa. China es considerate como un potential superpotentia a causa de su alto nivello de innovation, potential economic, crescentia fortia militar e influentia in affaires international. == Historia == {{AP|Historia de China}} Le historia de China, como chronologia de un del civilisationes plus antique del mundo con continuitate usque le actualitate, ha su origines in le bassino del Fluvio Jalne, ubi surgeva le prime dynastias Xia e Shang. Le existentia de documentos scripte con plus de 3500 annos ha permittite le developpamento in China de un tradition historiographic multe precise, que offere un narration continue desde le prime dynastias usque le etate contemporanee. Le cultura chinese, secundo le mytho, comenciava con le tres imperatores originari: Fuxi, Shennong e Huang. Totevia, il non existe registros historic pro demonstrar le existentia real de iste personalitates qui haberea vivite ante 600 annos. === Prehistoria === Le territorio que actualmente occupa le Republica Popular de China ha essite populate desde il ha milles de annos. === Era Antique === ==== Le Tres Augustos e le Cinque Imperatores ==== Illos es le governatores mythologic de China anterior al prime dynastias historic. Le Tres Augustos esseva Fuxi, Nüwa e Shennong e le Cinque Imperatores, Huangdi, Zhuanxu, Diku, Tangyao e Yushun. === Era Imperial === ==== Dynastia Qin ==== Le rege del Qin fundava un nove dynastia e prendeva le nomine de 皇帝 (huángdì), con connotationes religiose, pote esser traducite in Interlingua como "imperator". Desde iste momento historic, tote le reges chinese utilisava iste titulo, abandonante le denomination de "reges" (王 wáng). Le nove imperator se faceva nominar 始皇帝 Shǐ Huángdì o "nove imperator", vidente se como le prime de un longe dynastia de imperatores. Illo esseva le prime dynastia de un China reunificate e multo plus grande que le governate per le Zhou. Con ille surgeva un stato chinese centralisate, forte e unificate. == Geographia == [[File:China CIA map.png|400px|right]] {{Main|Geographia de China}} [[File:East Asia topographic map.png|thumb|[[Mappa topographic de China]]]] Le paisage de China es vaste e diverse, variabile ab le desertos del [[Deserto del Gobi|Gobi]] e del [[Deserto de Taklamakan]] in le aride nord usque al forestas [[subtropical]] in le meridional regiones plus humecte. Le catena montaniose del [[Himalayas|Himalayas]], [[Karakoram]], [[Montes del Pamir|Pamir]] e [[Montes del Tian Shan|Tian Shan]] separa China del major parte de [[Asia del Sud]] e [[Asia Central]]. Le fluvios [[Fluvio Yangtze|Yangtze]] e [[Fluvio Flave]] (Yellow River), le tertie e sexte plus longe del mundo respectivemente, flue ab le [[Plateau Tibetan|plateau tibetan]] usque al costa oriental densmente populate. Le costa chinese a lo longe del [[Oceano Pacific|Oceano Pacific]] attinge {{cvt|14500|km}} e es limitate per le mares [[Mar de Bohai|Bohai]], [[Mar Flave]], [[Mar de China Oriental]] e [[Mar de China Meridional]]. China se connecte, via su frontiera con Kazakhstan, al [[Steppe Eurasiatic|steppe eurasiatic]]. Le territorio de China se trova inter le [[latitudes]] [[Parallelle 18 N|18°]] e [[Parallelle 54 N|54° N]], e inter le [[longitudes]] [[Meridiano 73 E|73°]] e [[Meridiano 135 E|135° E]]. Le [[Centro geographic|centro geographic]] del pais es marcate per le Monumento del Centro del Pais a {{coord|35|50|40.9|N|103|27|7.5|E|region:CN-62_type:landmark|name=Centro geographic de China}}. Le paisage de China varia grandemente trans su vasto territorio. In le est, juxta le costas del Mar Flave e del Mar de China Oriental, se trova vaste planities [[planitie alluvial|alluvial]] densmente populate; in le margines del plateau del Mongolia Interior in le nord predominan vaste [[prato|pratos]]. Le sud del pais es dominate per colles e basse montanias, durante que le centro del est contine le [[delta fluvial|deltas fluvial]] del Fluvio Flave e del Yangtze. Alteres importante fluvios include le [[Fluvio Xi|Xi]], le [[Mekong]], le [[Fluvio Brahmaputra|Brahmaputra]] e le [[Fluvio Amur|Amur]]. In le west se trova grande catena montaniose, in particular le Himalayas. Vaste [[plateau]]s appare inter le regiones plus aride del nord, tal como le Taklamakan e le Deserto del Gobi. Le puncto plus alte del mundo, le [[Monte Everest]] (8,848 m), se trova super le frontiera sino-nepalese.<ref>National Geographic Society (2017-10-24). "Mount Everest". National Geographic Society. Consultate le 2020-05-05.</ref> Le puncto plus basse del pais, e le tertie plus basse del mundo, es le fundo del lacqui exsiccate [[Lago Ayding]] (−154 m) in le [[Depression de Turpan]].<ref>Zhang, Hongming (2009). Topography of the Turpan Depression. Beijing: China Geological Press.</ref> [[File:Huangshan pic 4.jpg|thumb|[[Huangshan]] in [[Anhui]]]] Ben que China se extende super lo que geographicamente equivarerea a cinque fusos horari (UTC+5 a UTC+9), illo usa un sol [[hora in China|fuso horari national]], le Hora Standard Chinese (UTC+8).<ref name=whyist>Ramzy, Austin; Buckley, Chris (2014-11-19). "Why China Sticks With a Single Time Zone". The New York Times. Consultate le 2018-09-18.</ref> Iste politica uniforme ha essite adoptate in 1949.<ref name=whyist/> === Clima === {{Main|Clima de China}} {{Further|Grande Muro Verde (China)}} Le clima de China es principalmente dominate per un [[station secc]] e per [[monsones]] humecte, que produce grande variationes de temperatura inter inverno e estive. In inverno, ventos nordic de alte latitudes es frigide e secc; in estive, ventos meridional ab regiones costal a basse latitudes es calde e humecte.<ref>Chen, L. (1999). Climate of China. Beijing: China Meteorological Press.</ref> [[File:Koppen-Geiger Map CHN present.svg|thumb|upright=1.4|Mappa del clima Köppen–Geiger pro China continental<ref>Beck, H.E.; Zimmermann, N.E.; et al. (2018). "Present and future Köppen–Geiger climate classification maps at 1-km resolution". Scientific Data.</ref>]] Un problema ambiental major in China es le continua [[desertification|expansion de su desertos]], specialmente le Deserto del Gobi.<ref>Williams, Mark (2011). Deserts of China. Cambridge University Press.</ref> Ben que barieras de arbores plantate desde le annos 1970 ha reducite le frequentia de [[tempesta de arena|tempestas de arena]], siccitates prolongate e praticas agricole inadecuate ha resultate in [[pulvere asiatic|tempestas de pulvere]] que colpa le nord del pais cata primavera. Le qualitate del aqua, le [[erosion]], e le controlo del [[Pollution in China|pollution]] es devenite questiones importante in le relationes international del pais. Le fondita de glaciarios in le Himalayas poterea causar [[penuria de aqua]] pro centenas de milliones de personas.<ref name="msnbc">Connor, Steve (2007). "Melting Himalayan glaciers threaten water supply". The Independent.</ref> Secundo studiosos, pro limitar le [[cambiamento climatic in China|cambiamento climatic]] a {{cvt|1.5|C-change}}, le generation de electricitate ex [[carbon in China|carbon]] sin [[captura e immagazinage de carbon]] debe esser eliminate ante 2045.<ref>Climate Analytics (2020). "Coal phase-out pathways for China".</ref> Statisticas official super le production agricole es considerate inaffidabile a causa de exaggerationes a nivellos subordinate.<ref>Reuters (2015). "China’s agricultural reporting under scrutiny".</ref> Tamen, multo del territorio ha un clima extrememente favorabile al agricultura, e China es le major productor mundial de ris, tritico, tomates, melones, uvas, spinacia e multe altere culturas.<ref>FAO (2022). FAOSTAT Data.</ref> In 2021, 12% del pratorias e pasturas mundial e 8% del terras agricole esseva situate in China.<ref name=":14">World Bank (2022). "Land Use Indicators".</ref> === Biodiversitate === {{Main|Fauna e flora de China}} [[File:Giant Panda Eating.jpg|thumb|Un [[panda gigante]] in le [[Base de Recerca de Reproduction del Panda Gigante de Chengdu]] in [[Sichuan]]]] China es uno del 17 paises [[paises megadiverse|megadiverse]],<ref>Ministry of Ecology and Environment of the People’s Republic of China (2020). “China’s Biodiversity Conservation Strategy and Action Plan”.</ref> situate in duo del major regiones [[regno biogeographic|biogeographic]] del mundo: le [[Regno Paleartic|paleartic]] e le [[Regno Indomalay|indomalay]]. Con plus de 34,687 species de animales e plantas vascular, China es le tertie pais con le plus alte biodiversitate, post [[Brasil]] e [[Colombia]].<ref>UNEP-WCMC (2021). Biodiversity Country Profiles: China.</ref> Le pais es un signatario del [[Convention super le Diversitate Biologic]] e ha elaborate numerose strategias national pro promouer le conservation del ecosistemas.<ref>CBD Secretariat (2019). Sixth National Report: China.</ref> China ha al minus 551 species de mammiferos, 1,221 species de aves, 424 species de reptiles, e 333 species de amphibios.<ref>Zhang, Xiaoling et al. (2020). “Updated checklist of vertebrates of China”. Biodiversity Science.</ref> Le fauna selvatic del pais es sub forte pression a causa del population human e del rapide industrialisation. Al minus 840 species animal es considerate [[specie menaciate|menaciate]] per perditas de habitat, pollution e braconnage.<ref>IUCN Red List (2023). “China – Summary Statistics”.</ref> Le animales selvatic menaciate es protegite per lege; in 2019, le pais possedeva plus de 2,750 reservas natural.<ref>National Forestry and Grassland Administration (2020). Annual Report on China’s Nature Reserves.</ref> China possede plus de 32,000 species de plantas vascular, includente un grande varietate de flora subtropical e tropical.<ref>Flora of China Editorial Committee (2013). Flora of China.</ref> Forestas coniferose frigid predomina in le nord, con species animal como le alce e le urso nigre asiatic. Le sub-strato del forestas humide de coniferas pote includer vaste areas de bambu. Forestas subtropical domina le centro e sud del pais, durante que forestas tropical in [[Yunnan]] e [[Hainan]] contine circa un quarto del total de species vegetal e animal del pais.<ref name="rough guide">Rough Guide (2020). China: The Rough Guide.</ref> China ha plus de 10,000 species de fungos registrate, e studios continua revelante nove taxa cata anno.<ref>Chinese Academy of Sciences, Mycology Institute (2021). “Catalogue of Fungi of China”.</ref> === Ambiente === {{Main|Ambiente de China|Problemas environmental in China}} [[File:ThreeGorgesDam-China2009.jpg|thumb|Le [[Dam del Tres Gorgias]] es le plus grande dam hydroelectric del mundo.]] Al initio del annos 2000, China experimentava un severa [[deterioration ambiental]] como resultato del rapide industrialisation e urbanisation.<ref>Smil, Vaclav (2004). China's Environmental Crisis. M.E. Sharpe.</ref> Malgrado le existentia de regulamentos ambiental strict, lor application restava frequentemente insufficiente. China ha le secunde plus alte numero de mortes annual a causa del pollution de aere, solmente post India.<ref>Health Effects Institute (2020). State of Global Air 2020.</ref> Ben que illo es le plus grande emissor global de CO₂ in valores absolut, su emissiones per capita remane plus basse que in multe paises industrialisate.<ref name="UCS-2020">Union of Concerned Scientists (2020). “Each Country’s Share of CO₂ Emissions”.</ref> Le qualitate del aqua ha monstrate miglioramentos significative in le ultime annos: in 2024, 90.4% del aqua superficial de China esseva classificate como potabile o quasi potabile secundo standardes national.<ref>Ministry of Ecology and Environment (2024). China Environmental Bulletin 2023.</ref> Durante le annos 2010s, China ha reducite marcatemente le pollution de aere, specialmente in grande citates como Beijing e Shanghai, gratias a campanias extensiv contra combustion de carbon e restrictiones super emissiones industrial.<ref>Greenpeace East Asia (2019). “China’s Air Quality Improvement: Review of the 2013–2017 Clean Air Action Plan”.</ref> In 2020, le governamento annunciava objectivos pro attinger le pico de emissiones ante 2030 e neutralitate de carbon in 2060, un annuncio considerate clave pro limitar le calentamento global per 0.2–0.3 °C.<ref name="CAT-2020">Climate Action Tracker (2020). “China Country Assessment”.</ref> Le cobertura forestal del pais ha crescite consistentemente decennio post decennio: ab circa 10% in 1949 a 25% in 2024, principalmente gratias a massives programmas de reforestamento supportate per le governamento.<ref>State Forestry and Grassland Administration (2024). Forest Resources Report of China 2023.</ref> China es le plus grande investitor del mundo in energia renovabile, habente investite 546 milliardos de dollars in 2022 in energia solar, eolic, hydroelectric e immagazinage energetic.<ref name="Schonhardt-2023">Schonhardt, Sara (2023). “China leads world in renewable energy investment”. International Energy Agency.</ref> Le pais es etiam un conductor global in innovation renewable, includente photovoltaicos a alte efficientia e turbines eolic de generation ultra-grande.<ref>IEA (2023). Renewables 2023 Global Status Report.</ref> In 2024, 38% del electricitate generate in China proveniva de fontes que le governamento classifica como “nette” — includente solar, eolic, hydroelectric, nuclear, e biomassa.<ref>National Energy Administration (2024). China Energy Statistical Yearbook 2023.</ref> Malgrado su foco super le energia renovabile e meliorias environmental, China continua a confrontar problemas significative ligate al pollution de su fluvios, erosion del solo, biodiversitate menaciate, e le effectos futur del cambiamento climatic super regiones vulnerabile. === Geographia politic === {{AP|Frontieras de China|Costa de China|Modificationes territorial del Republica Popular de China}} [[File:China administrative.png|thumb|Mappa que depinge disputas territorial inter le RPC e statos vicin.]] China es le [[Lista de paises e dependentias per area|secunde plus grande]] pais per area terrestre post [[Russia]], e le tertie o quarte plus grande per area total.{{efn|Secundo le ''Encyclopædia Britannica'', le area total del Statos Unite, de {{convert|9522055|km2|sqmi|abbr=on|sp=us}}, es legiermente plus parve que illo de China. Intertanto, le ''CIA World Factbook'' constata que le area total de China esseva plus grande que illo del Statos Unite usque le aquas costal del [[Grande Lacos]] esseva addite al area total del Statos Unite in 1996. De 1989 a 1996, le area total del Statos Unite esseva listate como {{convert|9372610|km2|sqmi|abbr=on|sp=us}} (area terrestre plus aqua interior solmente). Le area total listate cambiava a {{convert|9629091|km2|sqmi|abbr=on|sp=us}} in 1997 (con le areas del Grande Lacos e le aquas costal addite), a {{convert|9631418|km2|sqmi|abbr=on|sp=us}} in 2004, a {{convert|9631420|km2|sqmi|abbr=on|sp=us}} in 2006, e a {{convert|9826630|km2|sqmi|abbr=on|sp=us}} in 2007 (aquas territorial addite).}} Le area total de China es generalmente indicate como approximativemente {{convert|9600000|km2|sqmi|abbr=on|sp=us}}.<ref>{{cite journal|last1=Ma|first1=Jin Shuang|last2=Liu|first2=Quan Riu|title=The Present Situation and Prospects of Plant Taxonomy in China|url=https://archive.org/details/taxon_1998-02_47_1/page/67|journal=[[Taxon (journal)|Taxon]]|volume=47|number=1|date=February 1998|pages=67–74|publisher=[[Wiley (publisher)|Wiley]]|doi=10.2307/1224020|jstor=1224020|bibcode=1998Taxon..47...67M }}</ref> Le cifras specific de area varia de {{convert|9572900|km2|sqmi|abbr=on|sp=us}}<ref name="United States"/> a {{convert|9596961|km2|sqmi|abbr=on|sp=us}}.<ref name="UN Stat" /><ref name="CIA">{{Cite CIA World Factbook|country=China|access-date=23 November 2013}}</ref> China ha le [[Lista de paises e territorios per numero de frontieras terrestre|plus longe frontiera terrestre combinate del mundo]], mesurante {{convert|22117|km|mi|abbr=on|sp=us}}. Su [[Costa de China|linea de costa]] coperi approximativemente {{convert|14500|km|mi|abbr=on|sp=us}}, ab le imbuccatura del [[Fluvio Yalu]] usque al [[Golfo de Tonkin]].<ref name="CIA"/> China [[Frontieras de China|fina con 14 nationes]] per terra, e ha plure vicinos maritime.<ref>{{cite journal|last=Wei|first=Yuwa|title=China and ITS Neighbors |volume=22|number=1|date=2014|pages=105–136|publisher=[[Willamette University College of Law]]|journal=Willamette Journal of International Law and Dispute Resolution|jstor=26210500}}</ref> China resolveva le demarcation de su frontieras terrestre con 12 de 14 paises vicin, post haber facite compromissos substantial in le major parte de illos.<ref>{{cite web |title=Groundless to view China as expansionist, says Beijing after PM Modi's Ladakh visit |url=https://www.indiatoday.in/world/story/groundless-to-view-china-as-expansionist-says-beijing-after-pm-modi-s-ladakh-visit-1696727-2020-07-03 |access-date=13 August 2020 |website=[[India Today]] |date=3 July 2020 |archive-date=10 August 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230810133156/https://www.indiatoday.in/world/story/groundless-to-view-china-as-expansionist-says-beijing-after-pm-modi-s-ladakh-visit-1696727-2020-07-03 |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite journal |last=Fravel |first=M. Taylor |author-link=Taylor Fravel |date=1 October 2005 |title=Regime Insecurity and International Cooperation: Explaining China's Compromises in Territorial Disputes |url=https://archive.org/details/sim_international-security_fall-2005_30_2/page/46 |journal=[[International Security (journal)|International Security]] |volume=30 |issue=2 |pages=46–83 |doi=10.1162/016228805775124534 |s2cid=56347789}}</ref><ref>{{Cite book |last=Fravel |first=M. Taylor |title=Strong Borders, Secure Nation: Cooperation and Conflict in China's Territorial Disputes |url=https://archive.org/details/strongborderssec0000frav |publisher=[[Princeton University Press]] |date=2008 |isbn=978-0-6911-3609-7 |author-link=Taylor Fravel}}</ref> China ha actualmente frontieras disputate con [[Disputa de frontiera sino-indian|India]]<ref>{{Cite news |date=14 December 2022 |title=India-China dispute: The border row explained in 400 words |url=https://www.bbc.com/news/world-asia-53062484 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220420180958/https://www.bbc.com/news/world-asia-53062484 |archive-date=20 April 2022 |access-date=16 May 2023 |work=[[BBC News]] |publisher=}}</ref> e [[Frontiera Bhutan-China|Bhutan]].<ref>{{Cite news |date=26 April 2023 |title=Bhutan wants a border deal with China: Will India accept? |url=https://www.bbc.com/news/world-asia-india-65396384 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230515174751/https://www.bbc.com/news/world-asia-india-65396384 |archive-date=15 May 2023 |access-date=16 May 2023 |work=[[BBC News]] |publisher=}}</ref> Illo es implicate in disputas maritime con plure paises super territorios in le mares de China [[Disputas del ZEE del Mar de China Oriental|Oriental]] e [[Disputas territorial in le Mar de China Meridional|Meridional]], tal como le [[Disputa del Insulas Senkaku|Insulas Senkaku/Diaoyu]], e le totalitate del [[Insulas del Mar de China Meridional]].<ref>{{Cite news |date=12 May 2012 |title=China denies preparing war over South China Sea shoal |url=https://www.bbc.com/news/world-asia-18045383 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200207111212/https://www.bbc.com/news/world-asia-18045383 |archive-date=7 February 2020 |access-date=16 January 2020 |work=[[BBC News]] |publisher=}}</ref><ref>{{cite news |date=27 November 2013 |title=How uninhabited islands soured China-Japan ties |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-pacific-11341139 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180710120934/https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-pacific-11341139 |archive-date=10 July 2018 |access-date=16 January 2020 |work=[[BBC News]] |publisher=}}</ref> == Economia == Post le final del Guerra Civil Chinese, le Governamento del nove Republica Popular, sub le direction del Partito Communista de China, comencia applicar un serie de reformas economic de character socialista, como le nationalisation del interprisas private e le collectivisation agrari. == Galleria == <gallery> File:Casinos, Macao, 2013-08-08, DD 01.jpg|Casinos in Macau File:China1982-050.jpg|Un mercato File:Beijing national stadium.jpg|Le Stadio National in Beijing File:Renhua, Shaoguan, Guangdong, China - panoramio (344).jpg|Guangdong File:Centro de Ciencia, Macao, 2013-08-08, DD 09.jpg|Centro de Scientia, Macau File:Harbin at Night.jpg|Harbin nocturne File:Zhongguo.gif|Zhonguo </gallery> == Vide etiam == * [[Taiwan]] * [[Hong Kong]] * [[Macao]] * [[Asia]] * [[Paises del mundo]] {{refer}} {{Paises de Asia}} {{elem|paises del mundo}} [[Categoria:China| ]] qngqekksovdkec9q9o3mlpjsf17otag 0 644 699235 698259 2026-08-27T18:34:20Z InternetArchiveBot 40773 Add 1 book for [[Wikipedia:Verificabilitate]] (20260827)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 699235 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name = ''Chordato'' | fossil_range = [[Cambrian]] – [[Holocene|presente]], {{fossil range|500|0|earliest=555|ref=<ref name=MT>{{Cite journal|language=en |author=Karma Nanglu, Rudy Lerosey-Aubril, James C. Weaver, Javier Ortega-Hernández |date=2023-06-06 |title=A mid-Cambrian tunicate and the deep origin of the ascidiacean body plan |journal=Nature communications |doi=10.1038/s41467-023-39012-4|doi-access=free }}</ref>}} (forsan [[Ediacaran]], 557 Ma<ref>{{Cite journal|last1=Fedonkin|first1=M. A.|last2=Vickers-Rich|first2=P.|last3=Swalla|first3=B. J.|last4=Trusler|first4=P.|last5=Hall|first5=M.|title=A new metazoan from the Vendian of the White Sea, Russia, with possible affinities to the ascidians|journal=Paleontological Journal|volume=46|pages=1–11|year=2012|doi=10.1134/S0031030112010042|s2cid=128415270}}</ref>) | image = Chordata.png | image_caption = Exemple de chordates: ''[[Branchiostoma lanceolatum]]'' ([[Cephalochordata]]), ''[[Polycarpa aurata]]'' ([[Tunicata]]), [[Squalo]] e [[Tigre]] ([[Vertebrato|Vertebrata]]). | domain = [[Eukaryota]] | regnum = [[Animal]]ia | subregnum = [[Bilateria]] | infraregnum = [[Deuterostomia]] | taxon = Chordata | taxon_rank = [[Phylo (rango taxonomic)|Phylo]] | authority = [[Ernst Haeckel|Haeckel]], 1874<ref>Haeckel, E. (1874). ''Anthropogenie oder Entwicklungsgeschichte des Menschen''. Leipzig: Engelmann.</ref><ref name="Nielsen2012">{{cite journal | author=Nielsen, C. | date=July 2012 | title=The authorship of higher chordate taxa | journal=Zoologica Scripta | volume=41 | issue=4 | pages=435–436 | doi=10.1111/j.1463-6409.2012.00536.x | s2cid=83266247 }}</ref> | subdivision_ranks = [[Classe (rango taxonomic)|Classes]] e generes fossile | subdivision_ref = | subdivision = * [[Cephalochordata]] * †[[Pikaia|Pikaiidae]] * †[[Metaspriggina|Metaspriggiidae]] * [[Olfactores]] ** [[Tunicata]] ** [[Vertebrato|Vertebrata]] ** †''[[Zhongxiniscus]]'' ** †''[[Yunnanozoon]]'' }} Le '''chordatos''' es [[animal]]es characterisate per le presentia de un chorda neural tubular dorsal, o [[notochorda]], sia durante tote le disveloppamento, sia in alicunes del phases de lor vita. Illos forma un [[phylo (rango taxonomic)|phylo]] (nomine scientific ''Chordata''). Il ha tres subphylos: [[Cephalochordata]], [[Tunicata]] e [[Vertebrato|Vertebrata]]. == Definition == {{Annotated image | caption=Anatomia del [[cephalochordate]] ''[[Amphioxus]]'' | image=BranchiostomaLanceolatum PioM.svg | width=400 | image-width=400 | height=340 | image-top=0 | image-left=0 | float=center | annotations= {{Annotation|5|145|1 {{=}} protuberantia cerebral}} {{Annotation|5|165|2 {{=}} '''[[notochorda]]''' }} {{Annotation|5|185|3 {{=}} '''[[neurocorda dorsal]]''' }} {{Annotation|5|205|4 {{=}} '''coda post-anal''' }} {{Annotation|5|225|5 {{=}} [[ano]] }} {{Annotation|5|245|6 {{=}} [[apparato digestive {{!}} tracto digestive]] }} {{Annotation|5|265|7 {{=}} [[systema circulatori]] }} {{Annotation|5|285|8 {{=}} [[atrioporo]] }} {{Annotation|5|305|9 {{=}} spatio supra[[pharynge]]e }} {{Annotation|5|325|10 {{=}} '''[[fissuras pharyngee]]''' }} {{Annotation|200|145|11 {{=}} [[pharynge]] }} {{Annotation|200|165|12 {{=}} [[Vestibulo del bucca{{!}}vestibulo]] }} {{Annotation|200|185|13 {{=}} [[cirros]] oral }} {{Annotation|200|205|14 {{=}} apertura buccal }} {{Annotation|200|225|15 {{=}} [[gonades]] ([[ovario]] / [[testiculo]]) }} {{Annotation|200|245|16 {{=}} sensor de lumine}} {{Annotation|200|265|17 {{=}} [[nervos]] }} {{Annotation|200|285|18 {{=}} [[plica metapleural]] }} {{Annotation|200|305|19 {{=}} [[ceco hepatic]] (proto[[hepate]]) }} }} Le chordatos forma un ''phylo'' — un gruppo de animales con un commun plan del corpore<ref>{{cite book | last = Valentine | first = J.W. | year = 2004 | title = On the Origin of Phyla | url = https://archive.org/details/onoriginofphyla0000vale | publisher = University Of Chicago Press | location = Chicago | isbn = 0226845486 | page=[https://archive.org/details/onoriginofphyla0000vale/page/7 7] }}"Oragnismos ha essite classificate in systemos hierachicos in le seculos [[seculo 17 |17]] e [[seculo 18|18]]. Oraganismos ha essite grupate basate in le similaritates morphologica pro formar un hierachia" </ref> — organismos que ha tote le sequente:<ref name="RychelSmithShimamotoSwalla2006">{{cite journal | author=Rychel, A.L., Smith, S.E., Shimamoto, H.T., and Swalla, B.J. | year=2006 | title=Evolution and Development of the Chordates: Collagen and Pharyngeal Cartilage | url=https://archive.org/details/sim_molecular-biology-and-evolution_2006-03_23_3/page/541 | journal=Molecular Biology and Evolution | issue=3 | pages=541–549 | doi=10.1093/molbev/msj055 | volume=23 }}</ref> * un [[notochordo]], un typo de [[cartilagine]] que se extende in le interior del corpore. * un [[tubo neural]] [[dorsal]]. In le pisces e altere [[vertebrato]]s isto se disveloppa in le [[columna vertebral]], le trunco principal de communicationes del [[systemo nervose|systema nervose]]. * [[fissuras pharyngee]] pro filtrar alimentos. * un coda muscular. * un [[endostylo]]. Isto es un cannellatura in le pariete [[ventral]] del pharynge que adjuta a transportar alimentos al [[esophago]].<ref name="Ruppert2005">{{cite journal | author=Ruppert, E. | journal=Canadian Journal of Zoology | volume=83 | pages=8–23 | year=2005 | doi = 10.1139/Z04-158 | title=Key characters uniting hemichordates and chordates: homologies or homoplasies? | url=http://article.pubs.nrc-cnrc.gc.ca/RPAS/RPViewDoc?_handler_=HandleInitialGet&articleFile=z04-158.pdf&journal=cjz&volume=83 | accessdate=2008-09-22 }}</ref> Illo immagazina [[iodine|iodo]], e es le precursor del glandula [[thyroid|thyroide]] de vertebratos.<ref name="RychelSmithShimamotoSwalla2006" /> == Classification == === Supertaxones=== * [[Deuterostomia]] === Subtaxones === Le sequente schema es del libro ''[[Vertebrate Palaeontology (Benton)|Vertebrate Palaeontology]]''.<ref>Benton, M.J. (2004). ''Vertebrate Palaeontology'', Third Edition. Blackwell Publishing, 472 pp. [http://palaeo.gly.bris.ac.uk/benton/vertclass.html The classification scheme is available online] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081019121413/http://palaeo.gly.bris.ac.uk/benton/vertclass.html |date=2008-10-19 }}</ref> * '''Phylo Chordata''' ** Subphylo '''[[Tunicata]]''' (Urochordata) — (tunicates, 3000 species) ** Subphylo '''[[Cephalochordata]]''' (Acraniata) — (lancelets, 30 species) ** Subphylo '''[[Vertebrato|Vertebrata]]''' (vertebratos — animales con ossos; 57674 species) *** Classe ''''[[Agnatha]]'''' ([[paraphyletic]] gruppo del vertebratos sin mandibula; 100+ species) **** Subclasse [[Myxini|Myxinoidea]] (pisce; 65 species) **** Subclasse [[Petromyzontida]] (Lampredas) **** Subclasse [[Conodonta]] **** Subclasse '''[[Pteraspidomorphi]]''' (Pisce sin mandibula del paleozoica) ***** Ordine [[Anaspida]] ***** Ordine [[Thelodonti]] (Pisce sin mandibula del paleozoica) *** Infraphylo '''[[Gnathostomata]]''' (Vertebratos con [[mandibula]]) **** Classe '''[[Placodermi]]''' (Formas paleozoic con armatura) **** Classe '''[[Chondrichthyes]]''' (Pisces cartilaginose; 900+ species) **** Classe '''[[Acanthodii]]''' (Paleozoic "spiny sharks") **** Classe '''[[Osteichthyes]]''' (Pisces con ossos; 30.000+ species) ***** Subclasse '''[[Actinopterygii]]''' (Pisces ray-finned; 30.000 species) ***** Subclasse '''[[Sarcopterygii]]''' (Pisces lobe-finned) **** Superclasse '''[[Tetrapoda]]''' (Vertebratos con quatro pedes; 18.000+ species) ***** Classe '''[[Amphibia]]''' (Amphibios; 6.000 species) ***** Serie '''[[Amniota]]''' (con amniotic ovo) ****** Classe '''[[Reptilia]]''' — (reptiles; 8.225+ species) ******* Subclasse '''[[Anapsida]]''' (extincte "protoreptiles" e possibile [[turtle|tortuca]]s) ******* Subclasse '''[[Synapsida]]''' ("reptiles" como mammal; 4.500+ species, progenitores del [[mammal]]es) ******* Subclasse '''[[Diapsida]]''' (majoritate de reptiles, progenitores del [[aves]]) ****** Classe '''[[Aves]]''' (aves; 8.800–10.000 species) ****** Classe '''[[Mammalia]]''' (mammiferos; 5.800 species) == Phylogenia == === Cladogramma externe === {{clade |label1=[[Deuterostomia]] |1={{clade |1={{clade |label1=[[Ambulacraria]] |1={{clade |1=[[Hemichordata]] <span style="{{MirrorH}}">[[File:Ptychodera flava in New Caledonia, Encyclopaedia Britannica (1911) rotated.png|45px]]</span> |2=[[Echinodermata]] [[File:Starfish (PSF).png|30px]] }} |label2='''Chordata''' |2={{clade |1=[[Cephalochordata]] [[File:Branchiostoma cultellus.jpg|75px]] |label2=[[Olfactores]] |2={{clade |1=[[Tunicata]] <span style="{{MirrorH}}">[[File:PSM V44 D080 Salpa.jpg|35px]]</span> |2=[[Vertebrato|vertebrata]] [[File:Eptatretus cirrhatus (New Zealand hagfish).gif|80px]] }} }} }} }} }} === Cladogramma interne === {{clade |style=font-size:85%;line-height:95%; |label1='''Chordata''' |1={{clade |label1=[[Cephalochordate|Cephalochordata]] |1={{clade |1=[[Amphioxiformes]] (lancelets) [[File:Branchiostoma lanceolatum (Amphioxus lanceolatus).png|70px]] }} |label2=[[Olfactores]] |2={{clade |1=†''[[Haikouella]]'' |label2=[[Tunicate|Tunicata]] |2={{clade |1=&nbsp;[[Appendicularia]]&nbsp;(previe&nbsp;[[Larvacea]]) |2=&nbsp;[[Stolidobranchia]]&nbsp; |3=&nbsp;[[Thaliacea]]&nbsp; |4=&nbsp;[[Enterogona]] }} |label3=[[Vertebrato|Vertebrata]] |3={{clade |1={{clade |sublabel1=([[Agnatha]]ns) |label1=[[Cyclostomata]] |1={{clade |1=[[Myxini]] [[File:Myxine glutinosa Gervais.jpg|50 px]] |2=[[Hyperoartia]]/Petromyzontida ([[lampreda]]s) [[File:Flussneunauge.jpg|50 px]] }} }} |2={{clade <!--unsourced and position questionable; not necessary for chordate article which should show main groups |1=†''[[Myllokunmingia|Myllokunmingia fengjiaoa]]'' |2=†''[[Zhongjianichthys|Zhongjianichthys rostratus]]''--> |1=†[[Conodonta]] <span style="{{MirrorH}}">[[File:ConodontZICA.png|70px]]</span> |2=†[[Pteraspidomorphi]] (includes †[[Arandaspida]], †[[Astraspida]] and †[[Heterostraci]]) [[File:Astraspis desiderata.png|30px]] |3=†[[Cephalaspidomorphi]] (includes †[[Galeaspida]], †[[Osteostraci]] and †[[Pituriaspida]]) <span style="{{MirrorH}}">[[File:Tremataspis NT small.jpg|50px]]</span> |state5=double |4={{clade |label1=[[Gnathostomata]] |1={{clade |state1=double |1=†"[[Placodermi]]" ([[paraphyletic]]; includes †[[Antiarchi]], †[[Petalichthyida]], †[[Ptyctodontida]] and †[[Arthrodira]]) <span style="{{MirrorH}}">[[File:D Terrelli.png|45px]]</span> |label2=Crown |sublabel2=Gnathostomata |2={{clade |1={{clade |state1=double |1=†"[[Acanthodii]]" ([[paraphyletic]]) [[File:Acanthodes BW.jpg|60 px]] |2=[[Chondrichthyes]] ([[squalo]]s, [[raia]]s) <span style="{{MirrorH}}">[[File:White shark (Duane Raver).png|50 px]]</span> }} |label2=[[Euteleostomi]] |2={{clade |1=[[Actinopterygii]] [[File:Common carp (white background).jpg|45 px]] |2={{clade |label1=[[Sarcopterygii]] |1={{clade |1=[[Actinistia]] ([[Latimeria|celacanthos]]) [[File:Coelacanth flipped.png|45 px]] |2={{clade |1=[[Dipnoi]] <span style="{{MirrorH}}">[[File:Chinle fish Arganodus cropped cropped.png|50 px]]</span> |2={{clade |label1=&nbsp;[[Tetrapod]]a&nbsp; |1={{clade |1=&nbsp;[[Lissamphibia|Amphibia]] [[File:Salamandra salamandra (white background).jpg|50 px]] |label2=&nbsp;[[Amniota]]&nbsp; |2={{clade |label1=&nbsp;[[Synapsida]]&nbsp; |1=&nbsp;[[Mammalia]] [[File:Phylogenetic tree of marsupials derived from retroposon data (Paucituberculata).png|40 px]] |label2=&nbsp;[[Sauropsida]]&nbsp; |2={{clade |label1= |1={{clade |1=&nbsp;[[Lepidosauromorpha]] ([[Lacertidae|lacertas]], [[Serpentes]]) [[File:British reptiles, amphibians, and fresh-water fishes (1920) (Lacerta agilis).jpg|60 px]] }} |2={{clade |1=&nbsp;[[Archosauromorpha]] ([[Crurotarsi|crocodilos]], [[aves]]) <span style="{{MirrorH}}">[[File:Deinosuchus riograndensis.png|60px]]</span> }} |3={{clade |1=&nbsp; [[Testudinata]] ([[tortuca]]s) }} }} }} }} }} }} }} }} }} }} }} }} }} }} }} }} }} '''Notas:''' * Linias presenta relatia evolutionario probabile, includite taxones extincte, que es presentate con [[Dagger (typography)|dagger]], †. Alicun es non-vertebratos. Chordata es un phylo. == Referentias == <references /> == Ligamines externe == * [http://www.globaltwitcher.com/taxa_class.asp?phylaid=1 Chordate on GlobalTwitcher.com] * [http://tolweb.org/Chordata/2499 Chordate node at Tree Of Life] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070224172716/http://tolweb.org/Chordata/2499 |date=2007-02-24 }} * [http://www.ncbi.nlm.nih.gov/Taxonomy/Browser/wwwtax.cgi?id=7711 Chordate node at NCBI Taxonomy] [[Categoria:Chordata| ]] euyq6iww6dhm4xgtanntr3jzhylsrqq 0 1310 699206 698226 2026-08-27T17:42:42Z InternetArchiveBot 40773 Add 1 book for [[Wikipedia:Verificabilitate]] (20260827)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 699206 wikitext text/x-wiki {{Sinreferentias}} {{infobox}} {{Scientia}} Le '''geologia'''{{linfoX}} [-gía] es le [[scientia]] que studia le composition e le formation exterior o interior del [[terra|globo terrestre]], del materias que lo compone e de su formation, del cambios o alterationes que iste ha experimentate desde su origine, e del collocation de illos in su stato actual. Le geologia describe le structura del Terra super e sub su superficie, e le processos que ha formate iste structura. Geologos studia le composition mineralogic del roccas pro comprender lor historia de formation. Le geologia determina le etates relative del roccas trovate in un certe loco; le [[geochimia]] (un branca del geologia) determina lor etates absolute. Per le combination de varie instrumentos petrologic, crystallographic e paleontologic, geologos pote documentar le historia geologic del Terra in su totalitate. Un aspecto es demonstrar le etate del Terra. Le geologia forni evidentia pro le [[tectonica de placas]], le historia [[evolution]]ari del vita, e le [[climate]]s passate del [[Terra]]. Geologos generalmente studia le proprietates e processos del Terra e altere planetas terrestre. Illes usa un grande varietate de methodos pro comprender le structura e le evolution del Terra, includente le labor in campo, le description de [[rocc]]as, technicas [[Geophysica|geophysic]], analyse [[Chimia|chimic]], experimentos [[Physica|physic]], e modellisation numeric. In terminos practic, le geologia es importante pro le exploration e exploitation de [[mineral]]es e [[hydrocarburo]]s, le evaluation del fontes de aqua, le comprehension del riscos natural, le remediation de problemas ambiental, e le comprehension del cambiamento [[Climate|climatic]] passate. Le geologia es un disciplina academic importante, central al [[ingenieria geologic]], e ha un rolo essential in le [[ingenieria geotechnic]]. == Historia == [[File:Turine Papyrus, ca. 1320 v.C..jpg|thumb|Le [[papyro de Turin]] monstra un schema del position de un districto minerari egyptie, circa le anno 1160 aEC, con le legenda: «Le montes ubi se lava le auro. Illos ha iste color rubie». Le papyro es considerate le plus vetere mappa geologic conservate in le mundo.]] [[File:Geological map Britain William Smith 1815.jpg|thumb|Carta geologic de [[Grande Britannia]] de [[William Smith (geologo)|William Smith]], publicate in 1815.]] [[File:Lyell Principles frontispiece.jpg|thumb|Frontispicio de ''Principios del geologia'' de [[Charles Lyell]], 1830.]] [[File:Pangea animation 03.gif|thumb|Animation que illustra le theoria del deriva continental de [[Alfred Wegener]].]] Le studio del materia physic del Terra ha su origine, al plus tarde, in [[Grecia antiqu]]e, quando [[Theophrasto]] (372–287 aEC) scribeva le obra ''Peri Lithon'' (Super le Petras). Durante le periodo roman, [[Plinio le Vetule]] describeva in detalio multe minerales e metallos in uso practic – mesmo notante correctemente le origine del [[ambra]]. In le seculo 4 aEC, [[Aristotele]] faceva observationes critic del rhythmo lente de [[cambio geologic]]. Ille observava le composition del terra e formulava un theoria secundo le qual le Terra cambia lentemente, e que iste cambios non pote esser observate durante le vita de un sol persona. Aristotele elaborava un del prime conceptos fundate super evidentia concernente le rhythmo del cambios physic del Terra. [[Abu al-Rayhan al-Biruni]] (973–1048 EC) esseva un del prime geologos [[persia]]n. Su obras contine le textos le plus antique sur le geologia de [[India]], in le quales ille formulava le hypothese que le subcontinente indian un vice habeva essite un [[mar]]. Basante se sur litteratura scientific grec e indian non destruite per le [[conquestas musulman]], le erudito persa [[Ibn Sina]] ([[Avicenna]], 981–1037) proponeva explicationes detaliate del formation del montanias, del origine del [[seismo]]]s e de altere themas central del geologia moderne, forniente un base essential pro le evolutiones subsequente de iste scientia. In [[China]], le [[polymatha]] [[Shen Kuo]] (1031–1095) formulava un hypothese sur le processo de formation del terra: basate sur su observation de [[conch]]as [[fossile]] in un [[strato geologic]] de un [[montania]] centenas de kilometros distante del oceano, ille concludeva que le terra se formava per le [[erosion]] del montanias e le deposition de [[limo]]. [[Georgio Agricola]] (1494–1555) publicava su obra revolutionari ''De Natura Fossilium'' in 1546 e es considerate le fundator del geologia como disciplina scientific. A Nicolas Steno (1638–1686) es attribuite le [[lege de superposition]], le principio de horizontalitate original, e le principio de continuitate lateral: tres principios definiente del stratigraphia. Le parola "geologia" esseva usate pro le prime vice per [[Ulisse Aldrovandi]] in 1603, postea per [[Jean-André Deluc]] in 1778, e introducite como termino fixate per [[Horace-Bénédict de Saussure]] in 1779. Le parola proveni del greco γῆ (gê, "terra") e λόγος (logos, "discurso"). Ma secundo un altere fonte, le parola "geologia" veni de un norvegian, Mikkel Pedersøn Escholt (1600–1669), un sacerdote e erudito, qui lo usava in su libro Geologia Norvegica (1657). [[William Smith (geologo)|William Smith]] (1769–1839) designava alcunes del prime cartas geologic e initiava le processo de ordinar le stratos de roccas per examinar le fossiles in illos. In 1763, [[Mikhail Lomonosov publicava]] su tractato Del Stratos del Terra. Su obra esseva le prime narration del geologia moderne, basate super le unitate de processos in le tempore e le explication del passato del Terra ab le presentia. [[James Hutton]] (1726–1797) es sovente considerate como le prime geologo moderne. In 1785 ille presentava su articulo ''Theoria del Terra'' al [[Societate Regal de Edinburgh]]. In su articulo, ille explicava su theoria que le Terra debe esser multo plus vetule que on credeva, pro permitter tempore sufficiente pro le erosion del montanias e le formation de nove roccas ex sedimentos al fundo del mar, le quales postea esseva elevate como terra sic. Hutton publicava un version in duo volumines de su ideas in 1795. Le adherentes de Hutton esseva appellate plutonistas, perque illes credeva que certe roccas se formava per [[vulcanismo]] – le deposition de [[lava]] ex [[vulcano]]s – in opposition al neptunistas, conducite per [[Abraham Werner]], qui credeva que tote le roccas se sedimentava ab un grande oceano que diminueva gradualmente. Le prime carta geologic del Statos Unite esseva producite in 1809 per [[William Maclure]]. In 1807, Maclure comenciava le labor autoimponite de facer un studio geologic del [[Statos Unite]]. Ille laborava e cartographava quasi tote le statos, e transversava le montanias [[Allegheny]] plus que 50 vices. Le resultatos de su labor esseva submittite al Societate Philosophic American in un memoria intitulate ''Observationes super le Geologia del Statos Unite, explicante un Carta Geologic'', e publicate in le Transactiones del societate, insimul con le prime carta geologic del pais. Illo esseva publicate sex annos ante le carta geologic de Anglaterra de [[William Smith]], ben que illo esseva construite con un classification differente de roccas. Sir [[Charles Lyell]] (1797–1875) publicava su famose libro ''Principios del Geologia'' in 1830. Iste libro, que influentiava le pensamento de [[Charles Darwin]], promoveva con successo le doctrina del [[uniformismo]]. Iste theoria affirma que processos geologic lente occurreva durante tote le historia del Terra e ancora occurre hodie. In contrasto, le [[catastrophismo]] es le theoria que le characteristicas del Terra se formava in eventos singular e cataclysmic, remanente inalterate postea. Ben que Hutton credeva in le uniformismo, le idea non esseva generalmente acceptate al epocha. Multo del geologia del seculo 19 girava circa le question del etate exacte del Terra. Le estimationes variava ab alcun centenas de milles usque a milliardos de annos. Al initio del seculo 20, le [[datation radiometric]] permitteva estimar le [[etate del Terra]] a duo milliardos de annos. Le conscientia de iste vastissime periodo de tempore aperiva le porta a nove theorias super le processos que formava le planeta. Alcunes del progressos le plus significative in le geologia del seculo 20 esseva le disveloppamento del theoria del [[tectonica de placas]] in le annos 1960 e le affinamento del estimationes del etate del planeta. Le theoria del tectonica de placas emergeva de duo observationes geologic separate: le extension del fundo marin e le [[deriva continental]]. Iste theoria revolutionava le scientias del Terra. Hodie es cognoscite que le Terra ha circa 4,5 milliardos de annos. == Material geologic == La major parte del datos geologic proveni del investigation del materiales solide del Terra. Le [[meteorite]]s e altere materiales natural extraterrestre es etiam studiate con methodos geologic. === Mineral === {{AP|Mineral}} Le minerales es elementos e compositos natural con un composition chimic homogenee definite e un structura atomic ordinate. Cata mineral ha proprietates physic differente, e il ha multe tests pro determinar cata un de illos. Le specimens pote esser submittite al sequente tests:<ref>{{cite web|title=Mineral Identification Tests|url=http://jersey.uoregon.edu/~mstrick/MinRockID/MinTests.html|website=Geoman's Mineral ID Tests|access-date=17 April 2017|archive-date=9 May 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170509215641/http://jersey.uoregon.edu/~mstrick/MinRockID/MinTests.html|url-status=live}}</ref> * Lustre: Qualitate del lumine reflectite in le superficie de un mineral. Exemplos: metallic, nacrate, cerose, opac. * Color: Le minerales es gruppate secundo lor color. Le major parte es diagnostic, ma le impuritates pote cambiar le color de un mineral. * Excoriation: On face grattar le specimen in un platto de porcelain. Le color del excoriation pote adjutar a nominar le mineral. * Duressa: Le resistentia de un mineral al excoriation. * Patrono de fractura: Un mineral pote monstrar fractura o scission, le prime essente un ruptura de superficies inequal e le secunde un ruptura secundo planos parallel longe separate. * Peso specific: Le peso de un volumine specific de un mineral. * Effervescentia: Consiste in facer jectar acido chlorhydric super le mineral pro verificar le effervescentia. * Magnetismo: Consiste in usar un magnete pro verificar le magnetismo. * Gusto: Minerales pote haber un gusto distincte, como le [[halite]] (que ha le gusto de [[sal de tabula]]). === Petra === [[File:Rockcycle edit.jpg|thumb|Le cyclo del petras demonstra le relation inter petras ignee, sedimentari e metamorphic.]] Un [[petra]] es un massa solide de origine natural o un agglomerato de minerales o mineraloide. Le major parte del investigation in geologia es associate al studio del petras, perque illos forni le registro primari del major parte del historia geologic del Terra. Il ha tres typos principal de petra: [[Petra ignee|ignee]], [[Petra sedimentari|sedimentari]] e [[Petra metamorphic|metamorphic]]. Le cyclo del petras illustra le relationes inter illos (vide le diagramma).<ref>{{cite book | last=Upadhyay | first=R. K. | year=2025 | chapter=Rocks and Their Formation | title=Geology and Mineral Resources | series=Springer Geology | pages=351–421 | publisher=Springer | location=Singapore | doi=10.1007/978-981-96-0598-9_6 | isbn=978-981-96-0597-2 }}</ref> Quando un petra se solidifica o crystallisa ex un massa fundite (magma o lava), illo es un petra ignee. Iste petra pote esser meteorisate e erodite, e postea re-depositate e lithificate in un petra sedimentari. Postea, illo pote devenir un petra metamorphic per calor e pression que cambia su contento de minerales, resultante in un structura characteristic. Le tres typos pote refunder, e quando isto occurre, un nove magma se forma, ex le qual pote re-solidificar se un petra ignee. Le materia organic, como [[carbon]], [[bitumine]], [[petroleo]] e [[gas natural]], es principalmente ligate al petras sedimentari ric in materia organic. [[File:Or Venezuela.jpg|197px|right|thumb|[[Auro]] native de Venezuela.]] Pro studiar le tres typos de petras, le geologos evaluta le minerales que los compone e lor altere proprietates physic, como le textura e le texito. === Materiales non lithificate === Le geologos etiam studia le materiales non lithificate (appellate depositos superficial) que se trova super le petra-matre. Iste studio es generalmente cognoscite como [[geologia quaternari]], perque illo es le periodo quaternari del historia geologic, que es le periodo le plus recente del tempore geologic. ==== Magma ==== Le magma es le fonte original non lithificate de tote le petras ignee. Le fluxo active de petra fundite es studiate in detalio in le [[vulcanologia]], e le [[petrologia]] ignee ha como objectivo determinar le historia del petras ignee desde lor fonte original fundite usque a lor crystallisation final. == Tempores geologic == === Scala del tempores geologic === [[File:Earth Clock Eons fr 01.png|thumb|Le tempores geologic summarisate sur un horologio de 24 horas.|alt=]] Le scala del tempores geologic es un systema de classification temporal usate principalmente in geologia, ma tamben in altere scientias, pro situar eventos in le historia del Terra desde su formation (4,54 milliardos de annos) usque le periodo actual. Iste scala es subdividite in quatro eones (Hadean, Archean, Proterozoic e Phanerozoic), le quales a lor torno es subdividite in eras, con durationes medie de plure centos de milliones de annos. Le limites inter illos corresponde a grande cambios in le [[biosphera]], e/o in le [[lithosphera]] e le [[atmosphera]]. Intra le eras se trova ulterior subdivisiones (periodos, epochas e etates), correspondente a modellos global de sedimentation in le oceanos, definite per stratotypos. Le subdivision del scala es plus detaliate pro le eon le plus recente, le Phanerozoic, que representa le ultime 542 milliones de annos. Le periodo anterior, que corresponde al tres altere eones, es appellate le Precambrian. Eventos major in le historia del Terra usate como limites in le scala geologic: * 4,57 milliardos de annos: formation del systema solar * 4,54 milliardos de annos: formation del Terra * 3,8 milliardos de annos: apparition del vita, limite Hadean–Archean * 542 milliones de annos: explosion cambrian, initio del Phanerozoic * 251 milliones de annos: extinction Permian-Triassic, limite Paleozoic–Mesozoic * 66 milliones de annos: extinction Cretacee–Tertiari, limite Mesozoic–Cenozoic [[File:Anticlinal à Durbuy, Belgique.jpg|thumb|Le anticlinal de Durbuy, o rocca de Homalius, ha 300 milliones de annos.]] === Datation del eventos geologic === ==== Datation relative ==== Le datation relative servi pro hierarchisar a priori le etates de stratos vicin un al altere. Illo permitte establir rapidemente un chronologia del terreno studiate. Illo se summarisa in alcun principios: * Le stratos sedimentari superior es posterior a illos inferior. In altere parolas, le strato que recoperi un altere es plus recente que illo recoperite. * Omne evento geologic que interseca un altere es posterior a illo. * Un strato ha le mesme etate in tote su extension. * Duo terrenos que contine le mesme fossiles stratigraphic es del mesme etate. ==== Datation absolute ==== Le datation absolute permitte determinar plus o minus precisemente le etate de un petra. Illo es multo utile in le campo del [[chronostratigraphia]] e in le elaboration del scala del tempores geologic, ma etiam in le studio del historia e evolution del petras. Un del methodos plus commun usa le [[geologia isotopic]]. Un minime fraction del atomos in le petras existe in forma isotopic instabile. Iste [[isotopo]]s es destinate a transformar se, per emission radioactive, in un altere elemento, que pote etiam esser instabile o radioactive. Iste emissiones radioactive occurre a un frequentia aleatori que es statisticamente determinabile. Le idea es de mesurar le proportion del prime elemento (le elemento patre), e postea del secunde (le elemento filio). Con le tempore, le proportion del elemento patre diminue e illo del filio cresce. Dunque, un petra ubi le elemento patre es abundante es recente; un petra ubi le elemento filio domina es vetere. Per calculos e comparation con modellos establite in laboratorios, on pote estimar le etate del petra con un precision de circa un million de annos. Le copulas classic de elementos patre/filio studiate es: [[rubidium]]/[[strontium]] (le rubidium se trova in tracia in [[muscovite]], [[biotite]], [[feldspat]]...) e [[potassium]]/[[argon]], o plus specificamente [[uranium]]/[[plumbo]] e uranium/[[thorium]]. == Structura global del Terra == === Tectonica de placas === {{AP|Tectonica de placas}} [[File:Active Margin.svg|thumb|left|Le convergentia oceano-continental que produce subduction e arco vulcanic illustra un effecto del tectonica de placas.]] [[File:Plates_tect2_en.svg|thumb|upright=1.35|Le principal placas tectonic del Terra.<ref>{{Cite web | first=Jan Pieter | last=van Dijk | access-date=2025-10-05 | url=https://ocre-geoscience.com/ocre-geomap/ | title=OCRE GeoMap | website=OCRE Geoscience Services }}</ref>]] In le decennio de 1960 on discoperiva que le [[lithosphera]] del Terra, que include le [[crusta]] e le parte superior rigide del mantello superior, es separate in placas tectonic que se move super le mantello superior solide, plastic e deformabile, nominate [[asthenosphera]]. Iste theoria es supportate per varie typos de observationes, como le expansion del fundo marin<ref>{{cite book | last=Hess | first=H. H. | date=November 1, 1962 | url=http://repositories.cdlib.org/sio/lib/23 | access-date=2009-10-16 | chapter=History Of Ocean Basins | archive-url=https://web.archive.org/web/20091016025000/http://repositories.cdlib.org/sio/lib/23 | archive-date=2009-10-16 | pages=599–620 | title=Petrologic studies: a volume in honor of A. F. Buddington | editor1-first=A. E. J. | editor1-last=Engel | editor2-first=Harold L. | editor2-last=James | editor3-first=B. F. | editor3-last=Leonard | publisher=[[Geological Society of America]] }}</ref><ref name="TDE discovery">{{Cite book |last1=Kious |first1=Jacquelyne | last2=Tilling | first2=Robert I. |others=Kiger, Martha, Russel, Jane |title=This Dynamic Earth: The Story of Plate Tectonics |publisher=United States Geological Survey |location=Reston |year=1996 |edition=Online |chapter=Developing the Theory |isbn=978-0-16-048220-5 |chapter-url=https://pubs.usgs.gov/gip/dynamic/understanding.html |access-date=13 March 2009 |archive-date=10 August 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110810162308/http://pubs.usgs.gov/gip/dynamic/understanding.html |url-status=live }}</ref> e le distribution global del territorio montaniose e del seismicitate.<ref>{{cite journal | title=Plate Tectonics | url=https://archive.org/details/sim_scientific-american_1972-05_226_5/page/56 | first=John F. | last=Dewey | author-link=John Frederick Dewey | journal=Scientific American | volume=226 | issue=5 | date=May 1972 | pages=56–72 | doi=10.1038/scientificamerican0572-56 | jstor=24927338 | bibcode=1972SciAm.226e..56D }}</ref> Il existe un connexion intime inter le movimento del placas al superficie e le convection del mantello (illo es, le transferimento de calor causate per le movimento lente del petra ductile del mantello). Assi, le placas oceanic e le currentes de convection del mantello adjacente se move sempre in le mesme direction, perque le lithosphera oceanic es in realitate le strato limite thermal superior rigide del mantello convective. Iste connexion inter le placas rigide que se move al superficie del Terra e le mantello convective es nominate [[tectonica de placas]].<ref>{{cite book | title=Mantle Convection in the Earth and Planets | display-authors=1 | first1=Gerald | last1=Schubert | first2=Donald Lawson | last2=Turcotte | first3=Peter | last3=Olson | editor1-first=Donald Lawson | editor1-last=Turcotte | editor2-first=Peter | editor2-last=Olson | publisher=Cambridge University Press | year=2001 | isbn=978-0-521-79836-5 | page=16 | url=https://books.google.com/books?id=2lwnV2xCMmoC&pg=PA16 }}</ref> [[File:Farallon Plate.jpg|thumb|upright=1.35|In iste schema basate super tomographia seismic, le placas subducente es in blau e le margines continental e alcun limites de placas es in rubie. Le macula blau in le section transversal es le Placa de Farallon, que se trova sub America del Nord. Le restos de iste placa in le superficie terrestre es le Placa de Juan de Fuca e le Placa Explorator, ambe in le nord-west de Statos Unite e le sud-west de Canada, e le Placa de Cocos in le costa west de Mexico.]] Le disveloppamento del tectonica de placas ha fornite un base physic pro multe observationes del Terra solide. Le longe regiones linear de characteristicas geologic es explicate como limites de placas.<ref name="TDE plates">{{Cite book |last1=Kious |first1=Jacquelyne | last2=Tilling | first2=Robert I. |others=Kiger, Martha, Russel, Jane |title=This Dynamic Earth: The Story of Plate Tectonics |publisher=United States Geological Survey |location=Reston, VA |date=1996 |edition=Online |chapter=Understanding Plate Motions |isbn=978-0-16-048220-5 |chapter-url=https://pubs.usgs.gov/gip/dynamic/understanding.html |access-date=13 March 2009 |archive-date=10 August 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110810162308/http://pubs.usgs.gov/gip/dynamic/understanding.html |url-status=live }}</ref> Per exemplo: * Crestas medio-oceanic, regiones elevate in le fundo marin ubi existe respiraculos hydrothermal e vulcanos, es considerate como bordos divergente, ubi duo placas se separa. * Arcos vulcanic e le [[seismo]]s es considerate limites convergente, ubi un platta subduce, o se move, sub un altere. * Le bordos transformante, como le systema de [[fallia]] de San Andreas, produceva forte seismos extensive. Le tectonica de placas ha etiam fornite un mechanismo pro le theoria de [[Alfred Wegener]] super le [[deriva continental]],<ref>{{Cite book | last=Wegener | first=A. | url=https://archive.org/details/originsofcontine0000unse | title=Origin of continents and oceans | publisher=Courier Corporation | year=1999 | isbn=978-0-486-61708-4 | url-access=registration}}</ref> in le qual le continentes se move super le superficie del Terra durante le tempore geologic. Illo ha fornite un fortia motivante pro le deformation del crusta, e un nove scenario pro le observationes del geologia structural. Le potentia del theoria del tectonica de placas reside in su capacitate de combinar tote iste observationes in un sol theoria super como le lithosphera se move super le mantello convective.<ref>{{cite encyclopedia | title=Plate Tectonics | first=Stephan S. | last=Brusatte | editor-first=H. James | editor-last=Birx | encyclopedia=Encyclopedia of Time: Science, Philosophy, Theology, & Culture | publisher=SAGE Publications | year=2009 | isbn=978-1-5063-1993-3 | url=https://books.google.com/books?id=9551CgAAQBAJ&pg=PT1740 }}</ref><ref>{{cite book | chapter=Plate Tectonics: Oceans, Continents, Plates, and How They Interact | first=Elisabeth | last=Ervin-Blankenheim | pages=[https://archive.org/details/songofearthunder0000ervi/page/114 114]–136 | date=August 2021 | title=Song of the Earth: Understanding Geology and Why It Matters | url=https://archive.org/details/songofearthunder0000ervi | publisher=Oxford University Press | isbn=978-0-19-750249-5 | doi=10.1093/oso/9780197502464.003.0007 }}</ref> === Structura del Terra === [[File:Jordens inre-numbers.svg|thumb|left|Le structura stratificate del Terra. (1) nucleo interne; (2) nucleo externe; (3) mantello inferior; (4) mantello superior; (5) lithosphera; (6) crusta (parte del lithosphera).]] [[File:Earthquake wave paths.svg|thumb|upright=1.35|Structura a stratos del Terra. Le trajectorias typic de undas de seismos, como iste, permitteva al prime seismologos comprender le structura stratificate del Terra.]] Le progresso in seismologia, modellisation numeric, mineralogia e crystallographia a alte temperaturas e pressiones permitte comprender le composition e structura interne del Terra.<ref>{{cite book | last1=Choudhury | first1=N. | last2=Chaplot | first2=S. L. | chapter=Inelastic neutron scattering and lattice dynamics: perspectives and challenges in mineral physics | title=Neutron Applications in Earth, Energy and Environmental Sciences | pages=145–188 | series=Neutron Scattering Applications and Techniques | display-editors=1 | editor1-first=Liyuan | editor1-last=Liang | editor2-first=Romano | editor2-last=Rinaldi | editor3-first=Helmut | editor3-last=Schober | publisher=Springer Science & Business Media | year=2008 | isbn=978-0-387-09416-8 | chapter-url=https://books.google.com/books?id=XxPiagyAhBYC&pg=PA146 }}</ref> Le seismologos pote usar le tempore de arrivata del undas seismic pro crear imagines del interior del Terra. Le prime progresso in iste campo monstra le existentia de un nucleo externe liquide (ubi le [[Unda S|undas seismic]] non pote propagar se) e un nucleo interne solide e dense. Isto duceva al disveloppamento de un modello stratificate del Terra, con un crusta e un lithosphera in le parte superior, le mantello subjacente (separate internemente per discontinuitates seismic a 410 e 660 kilometros), e le nucleo externe e interne in le partes plus profunde.<ref name=Fichtner_2010/><ref>{{cite journal | last1=Goes | first1=Saskia | title=Compositional heterogeneity in the mantle transition zone | journal=Nature Reviews Earth & Environment | year=2022 | volume=3 | issue=8 | pages=533–550 | doi=10.1038/s43017-022-00312-w | bibcode=2022NRvEE...3..533G | hdl=1721.1/148207 | hdl-access=free }}</ref> Plus recentemente, le seismologos ha potite crear imagines detaliate del velocitates del undas in le interior del Terra, de maniera similar a como un medico crea imagines medical per [[tomographia]]. Iste imagines permitteva un vista plus detaliate del interior del Terra e reimplaciava le modello simplificate a stratos per un modello plus dynamic.<ref>{{cite journal | title=Seismic wavefield imaging of Earth's interior across scales | first=Jeroen | last=Tromp | journal=Nature Reviews Earth & Environment Volume | volume=1 | pages=40–53 | year=2020 | doi=10.1038/s43017-019-0003-8 }}</ref><ref name=Fichtner_2010>{{cite book | chapter=Preliminaries | title=Full Seismic Waveform Modelling and Inversion | series=Advances in Geophysical and Environmental Mechanics and Mathematics | first=Andreas | last=Fichtner | publisher=Springer Science & Business Media | year=2010 | isbn=978-3-642-15807-0 | chapter-url=https://books.google.com/books?id=wuXvkbQKgkwC&pg=PA1 }}</ref> Le mineralogos ha potite usar le datos de pression e temperatura de studios seismic e de modellisation, plus le sapientia del composition elemental del Terra, pro reproducer iste conditiones in ambientes experimental e mesurar le cambios in structura crystallin.<ref>{{cite journal | title=101 geodynamic modelling: how to design, interpret, and communicate numerical studies of the solid Earth | display-authors=1 | first1=Iris | last1=van Zelst | first2=Fabio | last2=Crameri | first3=Adina E. | last3=Pusok | first4=Anne | last4=Glerum | first5=Juliane | last5=Dannberg | first6=Cedric | last6=Thieulot | journal=Solid Earth | volume=13 | issue=3 | pages=583–637 | year=2022 | publisher=European Geosciences Union | doi=10.5194/se-13-583-2022 | bibcode=2022SolE...13..583V | doi-access=free }}</ref> Iste studios explica le cambios chimic associate con le principal discontinuitates seismic del mantello<ref>{{cite journal | title=Compositional heterogeneity in the mantle transition zone | display-authors=1 | first1=Saskia | last1=Goes | first2=Chunquan | last2=Yu | first3=Maxim D. | last3=Ballmer | first4=Jun | last4=Yan | first5=Robert D. | last5=van der Hilst | journal=Nature Reviews Earth & Environment | volume=3 | pages=533–550 | year=2022 | issue=8 | doi=10.1038/s43017-022-00312-w | bibcode=2022NRvEE...3..533G }}</ref> e monstra le structuras crystallin expectate in le nucleo interne del Terra.<ref>{{cite journal | title=Elastic properties of body-centered cubic iron in Earth's inner core | display-authors=1 | first1=Anatoly B. | last1=Belonoshko | first2=Sergei I. | last2=Simak | first3=Weine | last3=Olovsson | first4=Olga Yu. | last4=Vekilova | journal=Physical Review B | volume=105 | article-number=L180102 | date=May 23, 2022 | issue=18 | doi=10.1103/PhysRevB.105.L180102 | bibcode=2022PhRvB.105r0102B }}</ref> == Disciplinas de geologia e disciplinas associate == Como scientia de campo e de laboratorio, le geologia se divide in plure disciplinas, alcunes plus descriptive, alteres plus phenomenologic. Ab le plus ancian disciplinas disveloppate durante le seculos 17 e 18 ([[petrologia]], [[stratigraphia]], [[paleontologia]]) usque al plus recente ([[geologia planetari]], scientia del systema Terra), iste disciplinas — specialmente illos focalisate super le functionamento del planeta Terra — representa sin dubita un maniera de melio comprender le mundo contemporanee e su questiones social, ambiental e geopolitic: como le occurrentia de seismos, vulcanismo, [[cyclon]]es e riscos associate, le accesso al aqua, le [[cambiamento climatic]], le necessitate de ressources natural, materiales de construction, [[pollution]], etc. Illos es etiam un medio pro guidar le citatanos in le preparation de un societate educate e responsabile.<ref>{{ouvrage|auteur=Anne-Sophie Krémeur, Aude Vincent, Nicolas Coltice|titre=Géologie: Les fondamentaux|éditeur=Dunod|date=2019|passage=1}}.</ref> === Studio del petras e de lor historia === ==== Petrographia e petrologia ==== Le [[petrographia]] es le studio descriptive del [[petra]]s. Secundo le typo de petra studiate, on parla de petrographia magmatic, sedimentari o metamorphic. Un studio petrographic consiste in describer le characteristicas de un petra (textura, composition mineralogic, porositate, etc.) per observationes directe, tanto macroscopic como microscopic, e per datos obtenite via analyses de specimenes per varie methodos (diffraction de [[radio X|radios X]], [[microsonda]], etc.). Si le petrographia ha solmente le objectivo de describer le petras, le petrologia es le disciplina que cerca determinar le mechanismos de formation e evolution de un petra. Un studio petrologic es experimental e cerca modellar le conditiones in le quales un petra se forma e evolve durante su historia, basante se super datos de diverse analyses (petrographic, chimic, etc.). On distingue inter petrologia exogene, que tracta le processos de formation del petras sedimentari al superficie del Terra,<ref>{{Lien web|langue=fr |auteur=Jean Cauzid |url=http://www.geologie.uhp-nancy.fr/Php/disciplines_petro_exo.php |titre=Pétrologie exogène |date=28 juillet 2009 |site=geologie.uhp-nancy.fr |éditeur=Université de Lorraine |consulté le=19 juin 2014}}.</ref> e petrologia endogene, que se concentra super le processos de formation del petras magmatic e le processos metamorphic intra le lithosphera.<ref>{{Lien web|langue=fr |auteur=Jean Cauzid |url=http://www.geologie.uhp-nancy.fr/Php/disciplines_petro_endo.php |titre=Pétrologie endogène |date=28 juillet 2009 |site=geologie.uhp-nancy.fr |éditeur=Université de Lorraine |consulté le=19 juin 2014}}.</ref> ==== Mineralogia ==== [[File:Ritagli di Lecca, Fondachelli Fantina.JPG|197px|right|thumb|Le differente colores in le imagine monstra le varie petras que compone le montania Ritagli di Lecca, vidite ab Fondachelli Fantina, [[Sicilia]].]] Le le mineralogia, un branca associate simultaneemente al chimia e al geologia, es le studio e le characterisation del minerales, substantias solide e homogenee, generalmente inorganic, del quales se compone le petras. Pro le multe characteristicas e proprietates chimic e physic del minerales, e tamben pro lor grande diversitate, le mineralogia se basa super multe subdisciplinas, como le crystallographia (structura), le physica (proprietates optic, radioactivitate…), o le chimia (formula chimic…). Como le minerales ha un rolo essential in geologia, le mineralogia es un disciplina quasi indispensabile in omne studio geologic. Illa permitte determinar multe parametros (duressa, clivage, fractura, composition chimic…) del varie phases mineral e de lor interactiones. ==== Stratigraphia ==== [[File:Ora Formation.JPG|197px|right|thumb|Le stratos geologic normalmente se superpone del plus vetule (in basso) al plus recente (in alto).]] Le [[stratigraphia]], a vices appellate geologia historic, es un branca multidisciplinari que studia le disposition del varie stratos geologic pro obtener informationes temporal. Illo se basa sur plure typos de studios differente, como le [[lithostratigraphia]] (studio del lithologia), [[biostratigraphia]] (studio del fossiles e biofacies) o [[magnetostratigraphia]] (studios magnetic). Le correlation del informationes obtenite ab iste disciplinas permitte datar le stratos geologic in maniera relative le unes al alteres, e positionar los con precision super le scala del tempore geologic. Iste studios se basa sur un serie de principios que explica le logica del arrangiamento del stratos geologic: le principio de superposition, le principio de continuitate, le principio de identitate paleontologic, le principio del uniformismo, etc.<ref>{{Harvsp|Foucault & Raoult|2010|p=339|id=Foucault2010}}.</ref> Le stratigraphia ha multe applicationes, tanto in scientia como in industria. Le elaboration del scala del tempores geologic es realisate per le informationes stratigraphic colligite globalmente; isto es appellate [[chronostratigraphia]]. Le uso de methodos seismic permitte etiam studiar le sequentias de deposition al margine del bassinos sedimentari, ubi le succession del sequentias es controlate per le variationes del nivello del mar e del activitate tectonic — in iste caso, on parla de stratigraphia sequential. Le studio de iste arrangiamentos de stratos es etiam utile in le recerca de [[hydrocarburo]]s.<ref>{{Lien web|langue=fr |url=http://www.insu.cnrs.fr/terre-solide/stratigraphie-sequentielle-histoire-principes-et-applications |titre=Stratigraphie séquentielle, Histoire, principes et applications |date=1{{er}} novembre 2009 |site=insu.cnrs.fr |consulté le=19 juin 2014}}.</ref> ==== Paleontologia ==== [[File:Elrathia-kingii-dorsal.jpg|thumb|right|Trilobita, un taxon characteristic del Paleozoic.]] Le [[paleontologia]] es un disciplina inter geologia e biologia. Paleontologos studia organismos extincte per le analyse de [[fossile]]s pro deducer conclusiones phylogenetic e comprender lor evolution trans le tempores geologic. Le studio de fossiles microscopic se appella [[micropaleontologia]]. Le paleontologia se connecte al geologia per le uso de fossiles characteristic, appellate fossiles stratigraphic, que permitte datar con precision un strato geologic. Le typos de species presente in iste stratos permitte etiam reconstituer le paleo-ambiente correspondente al epocha del deposition del strato studiate. Per le studio del evolution del species fossile, le recercatores pote etiam obtener informationes sur le variationes del ambientes e del climate durante le tempores geologic<ref name="pal">{{Lien web|langue=fr |url=http://www.isem.univ-montp2.fr/recherche/equipes/paleontologie/presentation/ |titre=Paléontologie - Présentation |date=2011 |site=isem.univ-montp2.fr |éditeur=Institut des sciences de l'évolution de Montpellier |consulté le=20 juin 2014}}.</ref><ref>{{Lien web|langue=fr |url=http://www.futura-sciences.com/magazines/terre/infos/dico/d/paleontologie-paleontologie-11866/ |titre=Paléontologie |site=[[Futura (portail web)|Futura]] |consulté le=20 juin 2014}}.</ref>. === Studios del dynamica terrestre === ==== Geodynamica ==== Le [[geodynamica]] non es un disciplina scientific, ma un approximation, con le scopo de characterisar le fortias e le phenomenos implicate in le evolution general del systema Terra e su interactiones mutual<ref>{{Harvsp|Foucault & Raoult|2010|p=154|id=Foucault2010}}.</ref>. ==== Tectonica ==== Le [[tectonica]] es le branca del geologia que tracta del deformationes in le crusta terrestre. Illa se concentra principalmente super le relation inter le structuras geologic e le movimentos e fortias que causa lor formation. Le tectonica se applica al deformationes a tote le scalas de spatio e tempore intra le globo terrestre. Secundo le scala del objecto studiate, on parla de [[microtectonica]] pro le structuras microscopic, o de [[tectonica global]] pro le structuras de plure milles de kilometros<ref name="tectonique">{{Ouvrage|langue=fr|auteur1=Jacques Mercier|auteur2=Pierre Vergély|auteur3=Yves Missenard|titre=Tectonique|éditeur=Dunod|collection=Sciences de la Terre|année=2011|mois=septembre|jour=21|numéro d'édition=3|année première édition=1992|réimpression=1999|pages totales=232|passage=1 & 2|isbn=978-2-10-057142-0|lire en ligne=https://books.google.fr/books?id=gCDfmsywF3cC&printsec=frontcover|numéro chapitre=1|titre chapitre=Présentation}}.</ref>. Iste disciplina usa multe conceptos del [[physica de materiales]] e del mechanica de medios continue, lo que permitte studiar le natura del constrictiones super un petra o un gruppo de petras, e le responsa de iste petras al constrictiones que illos suffre. Iste studios permitte localisar in spatio e tempore le constrictiones e le deformationes que illos induce. Per extension, illos permitte obtener informationes sur le conditiones de formation del petras, que es frequentemente determinate per le contexto tectonic. === Studios del structuras geologic === ==== Geomorphologia ==== Le [[geomorphologia]] es le studio del formas del superficie terrestre e le processos natural que los forma e modifica. Illo analysa le relation inter structuras geologic, le [[climate]], le [[erosion]], le [[sedimentation]] e le activitate human pro comprender le evolution del [[paisage]]. ==== Geologia structural ==== A vices usate como synonymo de “tectonica” in le litteratura francese{{Require referentia|data=2025-12-24}}, le geologia structural se distingue de su cosina per un approximation plus geometric del deformationes. Ben que le objectos de studio del tectonica es commun con illos del geologia structural, iste ultime remane in un description purmente geometric del structuras geologic. Le studios structural, realisate a partir de datos obtenite in le campo, permitte determinar le geometria del differente typos de deformationes (pendente de un fractura, immersion de un axe de plicatura…). Iste resultatos permitte determinar le direction del principal constrictiones, e forni informationes utile in le quadro de un studio tectonic. ==== Vulcanologia ==== Le [[vulcanologia]] es le disciplina geologic que studia le [[vulcano]]s, le eruptiones vulcanic, e le processos associate al formation e al activitate del vulcanos. Illo examina le composition del [[magma]], le dynamica del eruptiones, le formation del paisage vulcanic, e le riscos natural associate. Le objectivo es comprender le mechanismos interne del Terra, assi como prevenir e mitigar le effectos del activitate vulcanic sur le populationes e le ambiente. ==== Glaciologia ==== Le [[glaciologia]] es le studio del [[glaciero]]s, del [[Calotte glaciari|calottes glaciari]], e del processos ligate al [[glacie]] e al formation de [[nive]]. Illo tracta del dynamica de massas glacial, lor interaction con le [[climate]], lor contribution al nivello del [[mar]], e lor rolo in le formation del [[paisage]]. Le glaciologia ha un rolo clave in le comprehension del [[Cambio de climate|cambios climatic]] actual. === Disciplinas associate === ==== Geophysica ==== Le [[geophysica]] es le disciplina que applica principios [[Physica|physic]] al studio del Terra. Illa explora le proprietates physic del interior terrestre, le campos [[Gravitate|gravitational]] e magnetic, le propagation del [[Unda seismic|undas seismic]], e altere phenomenos natural. Le [[geodesia]], un subdisciplina, tracta del mesura precise del forma e dimensiones del planeta, assi como de su campo de gravitate. ==== Geochimia ==== Le [[geochimia]] examina le composition chimic del Terra e le processos chimic que regula su structura e evolution. Illo studia le distribution e le interaction del elementos chimic in [[petra]]s, [[aqua]]s, [[atmosphera]] e [[organismo]]s, e ha applicationes in le exploration de ressources natural, pollution, e comprehension del historia geologic. ==== Speleologia ==== Le [[speleologia]] es le studio scientific del [[caverna]]s e systemas [[karst]]ic. Illo implica le exploration, mesura e analyse del formationes subterranee, lor evolution, [[hydrologia]] e ecosystemas. Es un campo interdisciplinari que involve le geologia, [[biologia]], [[geochimia]] e [[physica]]. ==== Climatologia ==== Le [[climatologia]] es le studio del [[climate]] e de su variabilitate a longe termino, includente le effectos human e natural. Le [[oceanographia]] studia le [[oceano]]s e [[mar]]es del [[Terra]], lor composition, circulation, e interactiones con le climate e le [[biosphera]]. Ambe disciplinas es essential in le comprehension del systema Terra. ==== Geologia planetari ==== Le [[geologia planetari]] es le application del principios geologic al studio de planetas, lunas e altere [[Corpore celeste|corpores celeste]]. Illo cerca comprender lor historia geologic, lor structura, e lor processos superficial in comparation con illos del Terra. == Vide etiam == * [[Crystallographia]] * [[Speleologia]] * [[Gemmologia]] * [[Geographia]] * [[Geologia historic]] * [[Geomorphologia]] * [[Mineralogia]] * [[Sedimentologia]] * [[Tectonica de placas]] * [[Era geologic]] {{Referentias}} {{Traduction|en|Geology|1297880865}} {{Traduction|fr|Géologie|220039558}} {{Traduction|es|Geología|167797865}} [[Categoria:Geologia| ]] t19gimyu8c58491q21nwsmot0225mh8 0 1335 699251 698254 2026-08-27T18:48:40Z InternetArchiveBot 40773 Add 1 book for [[Wikipedia:Verificabilitate]] (20260827)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 699251 wikitext text/x-wiki {{infobox/articulo/instantia de entitate territorial}} '''Germania'''{{linfoX}},{{efn|''Deutschland'', {{IPA|de|ˈdɔʏtʃlant|lang|De-Deutschland.ogg}}}} officialmente le '''Republica Federal de Germania''',{{efn|''Bundesrepublik Deutschland'', {{IPA|de|ˈbʊndəsʁepuˌbliːk ˈdɔʏtʃlant|lang|De-Bundesrepublik Deutschland.ogg}}<ref>{{cite book|title=Duden, Aussprachewörterbuch|url=https://archive.org/details/dudenaussprachew0000unse_s9z1|publisher=Dudenverlag|year=2005|isbn=978-3-411-04066-7|editor-last=Mangold|editor-first=Max|edition=6th|pages=[https://archive.org/details/dudenaussprachew0000unse_s9z1/page/271 271], 53f|language=de}}</ref>}} es un pais in [[Europa occidental|occidental]] e [[Europa central|central]]. Illo se trova inter le [[Mar Baltic]] e le [[Mar del Nord]] al nord con le [[Alpes]] al sud. Su dece-sex [[Statos de Germania|statos constituente]] ha [[Demographia de Germania|un population total]] de plus de 82 milliones, lo que face de illo le [[Stato membro del Union Europee|stato membro le plus populate del Union Europee]]. Germania confina con [[Danmark]] al nord; [[Polonia]] e le [[Republica Chec]] al est; [[Austria]] e [[Suissa]] al sud; e [[Francia]], [[Luxemburg]], [[Belgica]], e le [[Nederlandia]] al west. Le [[Capital de Germania|capital del nation]] e [[Lista de citates in Germania per population|citate le plus populate]] es [[Berlin]] e su principal centro financiari es [[Frankfurt]]; le area urban le plus grande es le [[Ruhr]]. == Geographia == Germania borda al nord con le [[Mar del Nord]], [[Danmark]] e le [[Mar Baltic]]; al est con [[Polonia]] e le [[Republica Chec]]; al sud con [[Austria]] e [[Switza]], e al west con [[Francia]], [[Luxemburg]], [[Belgica]] e le [[Paises Basse]]. == Historia == Durante le major parte de su historia, Germania esseva un termino geographic utilisate pro designar un area occupate per varie statos. Illo se convertiva in un stato unificate durante 74 annos ([[1871]]-[[1945]]), ma esseva dividite al fin del [[Secunde Guerra Mundial]] in le ''Republica Federal de Germania'' (RFG, cognoscite como Germania Occidental) e le ''[[Republica Democratic German]]'' (RDG, cognoscite como Germania Oriental). Le [[3 de octobre]] de [[1990]], le RDG deveniva parte del RFG, per lo que Germania deveniva un nation unificate. [[Berlin]] es le capital e le citate plus importante del moderne Germania. === Prehistoria === {{AP|Cultura del ceramica linear|Cultura de Unetice|Cultura del campos de urnas|Celtas}} Humanos antique esseva presente in Germania al minus 600.000 annos retro.<ref>{{Cite journal |last1=Wagner |first1=G. A |last2=Krbetschek |first2=M |last3=Degering |first3=D |last4=Bahain |first4=J.-J |last5=Shao |first5=Q |last6=Falgueres |first6=C |last7=Voinchet |first7=P |last8=Dolo |first8=J.-M |last9=Garcia |first9=T |last10=Rightmire |first10=G. P |date=27 August 2010 |title=Radiometric dating of the type-site for Homo heidelbergensis at Mauer, Germany |url=https://archive.org/details/sim_proceedings-of-the-national-academy-of-sciences-usa_2010-11-16_107_46/page/19726 |journal=[[Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America|PNAS]] |volume=107 |issue=46 |pages=19726–19730 |doi=10.1073/pnas.1012722107 |pmc=2993404 |pmid=21041630 |doi-access=free}}</ref> Le prime fossile human non-moderne (le [[Homo neanderthalensis|Neanderthal]]) esseva discoperite in le [[Neandertal (valle)|Valle de Neander]].<ref>{{cite web|url=https://www.nhm.ac.uk/discover/who-were-the-neanderthals.html|publisher=Natural History Museum|title=Who were the Neanderthals?|last=Hendry|first=Lisa|date=5 May 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200330003649/https://www.nhm.ac.uk/discover/who-were-the-neanderthals.html|archivedate=30 March 2020|url-status=live}}</ref> Evidentia de humanos moderne con dates simile ha essite trovate in le [[Caves e arte del etate de glacie in le Jura suabe|Jura suabe]], includente [[Flauta paleolitic|flautas]] de 42.000 annos de etate que es le instrumentos musical le plus antique jam trovate,<ref>{{Cite news |url=https://www.bbc.co.uk/news/science-environment-18196349 |title=Earliest music instruments found |date=25 May 2012 |work=BBC News |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170903041534/http://www.bbc.co.uk/news/science-environment-18196349 |archivedate=3 September 2017 }}</ref> le [[Homine-leon]] de 40.000 annos,<ref>{{Cite web |url=http://www.theartnewspaper.com/articles/Ice-Age-iLion-Mani-is-worlds-earliest-figurative-sculpture/28595 |title=Ice Age Lion Man is world's earliest figurative sculpture |date=31 January 2013 |website=[[The Art Newspaper]] |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150215162121/http://www.theartnewspaper.com/articles/Ice-Age-iLion-Mani-is-worlds-earliest-figurative-sculpture/28595 |archivedate=15 February 2015 }}</ref> e le [[Venus de Hohle Fels]] de 41.000 annos.<ref>{{cite journal|journal=Nature|volume=459|title=A female figurine from the basal Aurignacian of Hohle Fels Cave in southwestern Germany|url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_2009-05-14_459_7244/page/248|last=Conard|first=Nicholas|year=2009|issue=7244|pages=248–252|doi=10.1038/nature07995|pmid=19444215}}</ref><ref>{{cite web | url=https://www.uni-tuebingen.de/en/news/press-releases/newsfullview-pressemitteilungen/article/es-muss-eigentlich-eine-frau-sein.html | title="It must be a woman" – The female depictions from Hohle Fels date to 40,000 years ago... | publisher=Universität Tübingen | date=22 July 2016| archive-url=https://web.archive.org/web/20161011145105/https://www.uni-tuebingen.de/en/news/press-releases/newsfullview-pressemitteilungen/article/es-muss-eigentlich-eine-frau-sein.html | archivedate=11 October 2016 | url-status=dead | df=mdy-all }}</ref> === Tribos germanic, frontiera roman e le Imperio Franc === {{AP|Cultura de Jastorf|Populos germanic|Periodo de migrationes|Regno franc}} [[File:Trier 012.JPG|thumb|[[Aula Palatina|Basilica de Constantino]] in [[Trier]] (''[[Augusta Treverorum]]''), construite in le seculo 4]] On pensa que le [[populos germanic]] [[Ethnogenesis|emergeva]] del [[Cultura de Jastorf|cultura de Jastorf]] durante le [[Etate de Bronzo nordic]] o le prime [[Etate de Ferro preroman]].<ref name="Heather">{{cite encyclopedia |url=https://www.britannica.com/place/Germany/History#ref58082 |title=Germany: Ancient History |last=Heather |first=Peter |author-link=Peter Heather |encyclopedia=[[Encyclopædia Britannica Online]] |accessdate=21 November 2020|archivedate=31 March 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190331232159/https://www.britannica.com/place/Germany/History#ref58082 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|title=Germanic Tribes (Teutons)|website=History Files |url=https://www.historyfiles.co.uk/KingListsEurope/BarbarianGermanics.htm|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200426121258/https://www.historyfiles.co.uk/KingListsEurope/BarbarianGermanics.htm |archivedate=26 April 2020 |url-status=live|accessdate=16 March 2020}}</ref> Ab le sud de [[Scandinavia]] e le [[Germania|nord de Germania]], illes se expandeva verso le sud, le est e le west, entrando in contacto con le tribos [[Celtas|celtic]], [[Populos iranian|iranian]], [[Baltos|baltic]] e [[Slavos antique|slave]].<ref>{{Cite book |url=https://archive.org/details/unset0000unse_g6n9/page/35 |title=Medieval Experience: 300–1400 |last=Claster |first=Jill N. |publisher=New York University Press |year=1982 |isbn=978-0-8147-1381-5 |page=[https://archive.org/details/unset0000unse_g6n9/page/35 35]}}</ref><ref>{{Cite book |editor-last=Hickey |editor-first=Raymond |chapter=Contact and the History of Germanic Languages|last=Roberge|first=Paul |title=The Handbook of Language Contact |date=2020 |publisher=John Wiley & Sons Ltd. |isbn=978-1119485025 |edition=2nd |pages=323–325|doi=10.1002/9781119485094.ch16 }}</ref> Le sud de Germania esseva habitate per populos de lingua celtic, qui pertineva al [[Cultura de La Tène|cultura de La Tène]] plus ample. Illes esseva plus tarde assimilate per le conquirentes germanic.<ref name="Heather2">{{cite web |last=Heather |first=Peter |author-link=Peter Heather |title=Germany: Ancient History |url=https://www.britannica.com/place/Germany/History#ref58082 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190331232159/https://www.britannica.com/place/Germany/History#ref58082 |archivedate=31 March 2019 |accessdate=21 November 2020 |website=[[Encyclopædia Britannica Online]] }}</ref> Sub [[Augusto]], le [[Imperio Roman]] comenciava a invader terras habitate per le tribos germanic, creante un breve provincia roman de [[Germania Antiqua]] inter le fluvios [[Rheno]] e [[Elba]]. In le anno 9 d.C., tres [[Legion roman|legiones roman]] esseva [[Battalia del Foreste de Teutoburg|vincite]] per [[Arminio]] in le [[Battalia del Foreste de Teutoburg]].<ref>{{cite book|page=13|title=The Battle That Stopped Rome: Emperor Augustus, Arminius, and the Slaughter of the Legions in the Teutoburg Forest|last=Wells|first=Peter|publisher=W. W. Norton & Company|year=2004|isbn=978-0-393-35203-0}}</ref><ref>{{Cite web |last=Bordewich |first=Fergus M. |title=The Ambush That Changed History |url=https://www.smithsonianmag.com/history/the-ambush-that-changed-history-72636736/ |date=September 2006 |website=Smithsonian Magazine}}</ref> Le resultato de iste battalia dissuadeva le romanos de lor ambition de conquirer [[Germania]] e es assi considerate un del eventos le plus importante in le [[Historia de Europa|historia europee]].{{sfn|Murdoch|2004|p=57}} Verso le anno 100 d.C., quando [[Tacito]] scribeva ''[[Germania (libro)|Germania]]'', le tribos germanic se habeva stabilite al longo del Rheno e del Danubio (le [[Limes Germanicus]]), occupante le major parte del Germania moderne.<ref>{{Cite web |title=Frontiers of the Roman Empire – The Lower German Limes |url=https://whc.unesco.org/en/list/1631/ |accessdate=10 April 2025 |publisher=UNESCO}}</ref> Tamen, [[Baden-Württemberg]], le sud de [[Bavaria]], le sud de [[Hesse]] e le [[Renania]] occidental habeva [[Guerras germanic|essite incorporate]] in [[Provincia roman|provincias roman]].{{sfn|Fulbrook |1991|pp=9–13}}<ref>{{Cite journal |last=Modi |first=J. J. |date=1916 |title=The Ancient Germans: Their History, Constitution, Religion, Manners and Customs |url=https://archive.org/stream/TheJournalOfTheAnthropologicalSocietyOfBombay/The-Journal-of-the-Anthropological-society-of-Bombay#page/n651/mode/2up |journal=The Journal of the Anthropological Society of Bombay |volume=10 |issue=7 |quote=Raetia (modern Bavaria and the adjoining country) |page=647}}</ref><ref>{{Cite book |title=The Cambridge Ancient History: X, The Augustan Empire, 43 B.C. – A.D. 69 |last=Rüger |first=C. |publisher=Cambridge University Press |year=2004 |isbn=978-0-521-26430-3 |editor-last=Bowman |editor-first=Alan K. |edition=2nd |volume=10 |pages=527–28 |chapter=Germany |orig-year=1996 |editor-last2=Champlin |editor-first2=Edward |editor-last3=Lintott |editor-first3=Andrew |chapter-url=https://books.google.com/books?id=JZLW4-wba7UC&pg=PA528 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20161223193524/https://books.google.com/books?id=JZLW4-wba7UC&pg=PA528 |archivedate=23 December 2016 |url-status=live}}</ref> Circa 260, populos germanic irrumpeva in terras controlate per le romanos.<ref>{{Cite book |title=The crisis of empire, A.D. 193–337 |last1=Bowman |first1=Alan K. |last2=Garnsey |first2=Peter |last3=Cameron |first3=Averil |publisher=Cambridge University Press |year=2005 |isbn=978-0-521-30199-2 |series=The Cambridge Ancient History |volume=12 |page=442}}</ref> Post le invasion del [[Hunos]] in 375, e con le declino de Roma ab 395, tribos germanic se moveva plus al sud-west: le francos establiva le [[Regno Franc]] e pulsava verso le est pro subjugar [[Ducato de Saxonia|Saxonia]] e [[Ducato de Bavaria|Bavaria]]. Areas del moderne Germania oriental esseva habitate per tribos [[Slavos occidental|slave occidental]].{{sfn|Fulbrook |1991|pp=9–13}} === Francia Oriental e le Sacre Imperio Roman === {{Main|Francia Oriental|Sacre Imperio Roman}} [[File:East Francia 843.svg|thumb|[[Francia Oriental]] in 843]] [[File:Lucas Cranach d.Ä. - Martin Luther, 1528 (Veste Coburg).jpg|thumb|upright|[[Martin Luther]], nascite in [[Eisleben]] in 1483, contestava le indulgentias del [[Ecclesia Catholic]], dante origine al [[Reformation]] e al [[Protestantismo]].]] [[Carolo Magne]] fundava le [[Imperio Carolingian]] in 800; illo esseva [[Tractato de Verdun|dividite in 843]].{{sfn|Fulbrook |1991|p= 11}} Le regno successor oriental de [[Francia Oriental]] se extendeva del Rheno in le west al fluvio Elba in le est e del Mar del Nord al Alpes.{{sfn|Fulbrook |1991|p= 11}} Subsequentemente, le Sacre Imperio Roman emergeva de illo. Le regnantes [[Ottonian]] (919–1024) consolidava plure major [[Ducato radice|ducatos]].<ref>{{cite book|page=55|title=Franks and Saracens|last=Falk|first=Avner|publisher=Routledge|year=2018|isbn=978-0-429-89969-0}}</ref> In 996, [[Papa Gregorio V|Gregorio V]] deveniva le prime Papa german, nominate per su cosino [[Otton III]], a qui ille coronava pauc postea como Sacre Imperator Roman. Le Sacre Imperio Roman absorbeva le Italia del nord e [[Burgundia (region historic)|Burgundia]] sub le imperatores [[Salian]] (1024–1125), ben que le imperatores perdeva poter per le [[Controversia del Investitura]].<ref>{{Cite book |title=Lives of the Popes: The Pontiffs from St. Peter to Benedict XVI |last=McBrien, Richard |publisher=HarperCollins |year=2000 |page=138}}</ref> Sub le imperatores del [[Domo de Hohenstaufen|Hohenstaufen]] (1138–1254), principes german incoragiava le colonisation german al sud e al est ({{lang|de|[[Ostsiedlung]]}}).{{sfn|Fulbrook |1991|pp= 19–20}} Membros del [[Liga Hanseatic]], principalmente citates del Germania del nord, prosperava in le expansion del commercio.{{sfn|Fulbrook |1991|pp= 13–24}} Le population declinava a partir del [[Grande Fame de 1315–1317|Grande Fame]] in 1315, sequite per le [[Morte Nigre]] de 1348–1350.<ref>{{Cite book |last=Nelson |first=Lynn Harry |url=http://www.vlib.us/medieval/lectures/black_death.html |title=The Great Famine (1315–1317) and the Black Death (1346–1351) |publisher=University of Kansas |accessdate=19 March 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110429072010/http://www.vlib.us/medieval/lectures/black_death.html |archivedate=29 April 2011 |url-status=live}}</ref> Le [[Bulla de Auro de 1356|Bulla de Auro]] promulgate in 1356 forniva le structura constitutional del Imperio e codificava le election del imperator per septe [[principe-elector]]es.{{sfn|Fulbrook |1991|p= 27}} [[Johannes Gutenberg]] introduceva le imprimeria de typos mobile in Europa, ponente le base pro le [[democratisation del cognoscentia]].<ref>{{cite book|last=Eisenstein|first=Elizabeth|year=1980|pages=[https://archive.org/details/printingpressasa00eise_181/page/n24 3]–43|title=The printing press as an agent of change|url=https://archive.org/details/printingpressasa00eise_181|url-access=limited|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-29955-8}}</ref> In 1517, [[Martin Luther]] incitava le Reformation Protestante e [[Biblia de Luther|su traduction del Biblia]] comenciava le standardisation del lingua; le [[Pace de Augsburg]] de 1555 tolerava le fide "evangelic" ([[Lutheranismo]]), sed etiam decretava que le fide del principe debeva esser le fide de su subditos ({{lang|la|[[cuius regio, eius religio]]}}).<ref>{{cite journal|url=https://www.barcelonagse.eu/sites/default/files/working_paper_pdfs/540.pdf|last=Cantoni|first=Davide|title=Adopting a New Religion: The Case of Protestantism in 16th Century Germany|year=2011|journal=Barcelona GSE Working Paper Series|accessdate=17 March 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170809160613/http://www.barcelonagse.eu/sites/default/files/working_paper_pdfs/540.pdf|archivedate=9 August 2017|url-status=live}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170809160613/http://www.barcelonagse.eu/sites/default/files/working_paper_pdfs/540.pdf |date=9 August 2017 }}</ref> Del [[Guerra de Cologne]] usque al [[Guerra del Trenta Annos]] (1618–1648), conflictos religiose devastava le terras german e reduceva significativemente le population.<ref name="Philpott">{{Cite journal |last=Philpott |first=Daniel |date=January 2000 |title=The Religious Roots of Modern International Relations |url=https://archive.org/details/sim_world-politics_2000-01_52_2/page/206 |journal=World Politics |volume=52 |issue=2 |pages=206–245 |doi=10.1017/S0043887100002604|ssrn=1424223 }}</ref><ref>{{Cite book |url=https://archive.org/details/savagewarsofpeac0000macf/page/51 |title=The Savage Wars of Peace: England, Japan and the Malthusian Trap |last=Macfarlane |first=Alan |publisher=Blackwell |year=1997 |isbn=978-0-631-18117-0 |page=[https://archive.org/details/savagewarsofpeac0000macf/page/51 51]}}</ref> Le [[Pace de Westfalia]] finiva le guerra religiose inter le [[Statos Imperial]].<ref name="Philpott" /> Le systema legal initiate per un serie de [[Reforma Imperial|Reformas Imperial]] (approximatemente 1495–1555) forniva un considerabile autonomia local e un plus forte [[Dieta Imperial (Sacre Imperio Roman)|Dieta Imperial]].<ref>{{cite book|page=113 |last1=Härter |first1=Karl|chapter=The Early Modern Holy Roman Empire of the German Nation (1495–1806): A Multi-Layered Legal System |title=Law and Empire: Ideas, Practices, Actors|editor1=Jeroen Duindam |editor2=Jill Diana Harries |editor3=Caroline Humfress |editor4=Hurvitz Nimrod |publisher=Brill|year=2013|isbn=978-90-04-24951-6|doi=10.1163/9789004249516_007}}</ref> Le [[Domo de Habsburg]] teneva le corona imperial de 1438 usque al morte de [[Carolo VI, Sacre Imperator Roman|Carolo VI]] in 1740. Post le [[Guerra de Succession Austrian]] e le [[Tractato de Aquisgrano (1748)|Tractato de Aquisgrano]], le filia de Carolo VI, [[Maria Theresa]], regnava como [[Regina consorte|imperatrice consorte]] quando su sposo, [[Francisco I, Sacre Imperator Roman|Francisco I]], deveniva imperator.<ref>{{cite book|page=[https://archive.org/details/culturespowereur00scot_130/page/n62 45]|title=Cultures of Power in Europe during the Long Eighteenth Century|editor1=Hamish Scott |editor2=Brendan Simms|year=2007 |url=https://archive.org/details/culturespowereur00scot_130|url-access=limited|isbn=978-1-139-46377-5 |publisher=Cambridge University Press}}</ref><ref>{{cite web|publisher=British Museum|accessdate=15 March 2020|url=https://research.britishmuseum.org/research/search_the_collection_database/term_details.aspx?bioId=49231|title=Maria Theresa, Holy Roman Empress and Queen of Hungary and Bohemia|archivedate=20 June 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210620152726/https://www.britishmuseum.org/collection/term/BIOG111929|url-status=live}}</ref> A partir de 1740, le [[dualismo german]] inter le [[monarchia de Habsburg]] austrian e le [[Regno de Prussia]] dominava le historia german. In 1772, 1793, e 1795, Prussia e Austria, insimul con le [[Imperio Russe]], concordava le [[Partitiones de Polonia]].<ref>{{Cite book |title=A History of Eastern Europe: Crisis and Change |url=https://archive.org/details/historyeasterneu00bide_296 |url-access=limited |last1=Bideleux |first1=Robert |last2=Jeffries |first2=Ian |publisher=Routledge |year=1998 |page=[https://archive.org/details/historyeasterneu00bide_296/page/n171 156]}}</ref><ref>{{Cite book |title=Region, State and Identity in Central and Eastern Europe |last1=Batt |first1=Judy |last2=Wolczuk |first2=Kataryna |publisher=Routledge |year=2002 |page=153}}</ref> Durante le periodo del [[Guerras del Revolution Francese]], le [[era napoleonic]] e le subsequente [[Recesso Final del Reichsdeputation|reunion final del Dieta Imperial]], le major parte del [[Citates Imperial Libere]] esseva annexate per territorios dynastic; le territorios ecclesiastic esseva secularisate e annexate. In 1806 le {{lang|de|Imperium}} esseva dissolvite; Francia, Russia, Prussia, e le Habsburgos (Austria) competeva pro le hegemonia in le statos german durante le [[Guerras Napoleonic]].{{sfn|Fulbrook |1991|p= 97}} == Statos federal de Germania == * [[Baden-Württemberg]] * [[Basse Saxonia]] * [[Bavaria]] * [[Berlin]] * [[Brandeburgo]] * [[Bremen (stato)|Bremen]] * [[Hamburgo]] * [[Hesse]] * [[Mecklenburgo-Pomerania Occidental]] * [[Rhenania del Nord-Westfalia]] * [[Rhenania-Palatinato]] * [[Saarland]] * [[Saxonia]] * [[Saxonia-Anhalt]] * [[Schleswig-Holstein]] * [[Thuringia]] == Parlamento del Republica Federal == In le parlamento german il ha 736 membros, eligite omne quatro annos. Situation post le election del [[26 de septembre]] [[2021]]: {| class="wikitable" |- ! Gruppo politic ! Abbreviation ! Numero de membros |- | Partito Union Christian Democratic | CDU || align="right" | 197 |- | Partito Socialdemocrate German | SPD || align="right" | 206 |- |Partito Sinistre | Linke || align="right" | 39 |- | Partito Verde / Coalition 63 | G / B90 || align="right" | 118 |- | Partito Union Christian Social | CSU || align="right" | 45 |- | Alternative por Germania | AfD || align="right" | 80 |- | Partito Libere Democratic | FDP || align="right" | 92 |- | '''Total''' || || align="right" | '''736''' |} == Economia == == Demographia == Germania es un pais con un alte population pro area. Sequente un calculo de anno 2011 Germania ha 80.767.463 habitantes. In 2010 le habitante medie habeva un etate de 43,7 annos e in 2013 un femina medie habeva 1,41 infantes. Malgrado cuje Germania ha plus mortes como nascentias le population de Germania incerar per immigration. 74 million habitantes ha un burgesia de Germania e 20% ha un origine non german. == Cultura == == Sport == Le sport plus popular in Germania es [[football]]. Germania esseva quatro vices campion del mundo ([[1954]], [[1974]], [[1990]], [[2014]]) e duo vices le campionato del mundo del football eveniva in Germania ([[1974]] e [[2006]]). == Religion == Religiones de Germania del Est * 31,2 % - [[Catholicismo|catholicos roman]] * 30,8 % - [[Protestantismo|protestantes]] * 30,0 % - [[Atheismo|sin religion]] * 3,9 % - [[Musulman|islamitas]] (3,2 mio.). * 3,0 % - [[Ecclesia Orthodoxe|orthodoxes]] == Vide etiam == == Citates Principal == == Ligamines externe == {{refer}} <references group="lower-alpha"/> {{Statos federal de Germania}} {{UE}} {{elem|paises del mundo}} {{Paises de Europa}} [[Categoria:Germania|*]] epcgz0s13mhj2n9nxxq9566e0dqzula 0 1453 699185 698528 2026-08-27T17:22:01Z InternetArchiveBot 40773 Add 1 book for [[Wikipedia:Verificabilitate]] (20260827)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 699185 wikitext text/x-wiki {{eminente}} {{Infobox lingua | nomine = Interlingua | nominenative = Interlingua | pronunciation = /inteɾˈliŋgwa/ | colores = #ADA | creator = [[International Auxiliary Language Association|IALA]] | data = [[1951]] | statos = paises e regiones in cinque continentes <small>(como secunde lingua)</small> | personas = sin datos | fam1 = [[Lingua artificial]] | fam2 = [[Lingua auxiliar international|Lingua auxiliar]] | fam3 = '''''Interlingua''''' | scriptura = [[Alphabeto latin]] | agentia = nulle | extracto = Tote le esseres human nasce libere e equal in dignitate e in derectos. Illes es dotate de ration e de conscientia, e debe comportar se fraternalmente le unes con le alteres. | iso1 = ia | iso2 = ina | iso3 = ina |codice=[[File:Bandiera de Interlingua.svg|thumb|Bandiera official de interlingua a partir del {{Data|15|1|2026}}]]}} '''Interlingua''' es un [[lingua auxiliar international]] naturalistic basate super le vocabulos commun al major linguas [[Europa|europee]] e super un [[grammatica]] [[lingua anglese|anglo]]-[[linguas romanic|romanic]] simple, initialmente publicate in [[1951]] per [[International Auxiliary Language Association]] ([[IALA]]). Appellate a vices '''Interlingua de IALA''' pro distinguer lo del altere usos del parola, illo es le subjecto de iste articulo e le lingua de iste encyclopedia integre. Interlingua es le resultato del labores de 27 annos de un equipa international de linguistas. Le equipa ha laborate in le organisation IALA ([[International Auxiliary Language Association]]), que esseva establite in [[1924]]. Le labor pro crear Interlingua habeva le initio in [[Europa]], in [[Liverpool]] e – proque le Secunde Guerra Mundial fortiava le labor a esser transferite durante le autumno de 1939 al SUA – le fin in [[New York]] in [[1951]], le equipa de linguistas ha extrahite le vocabulario international del linguas europee. In 1967, [[ISO]] ([[Organisation International pro Standardization|International Organization for Standardization]]), que normalisa le terminologia, ha votate in unanimitate pro adoptar ''Interlingua'' como le base pro ille dictionarios.<ref name="gopsill1990">{{cite book|last=Gopsill|first=F. P.|title=International languages: a matter for Interlingua|year=1990|publisher=British Interlingua Society|location=[[Sheffield]], [[England]]|isbn=0-9511695-6-4|oclc=27813762}}</ref> Interlingua es intendite que illo debe devenir un lingua commun del mundo pro succeder in servir le humanitate, ma non un sol lingua commun. Interlingua se basa super toto in le [[Lingua anglese|anglese]], [[Lingua francese|francese]], [[Lingua espaniol|espaniol]], [[Lingua portugese|portugese]] e [[Lingua italian|italiano]], e additionalmente [[Lingua german|germano]] e [[Lingua russe|russo]]. Illo resimila un [[Linguas romanic|lingua romanic]] con un grammatica simple e multo consistente.<ref>Gopsill, F. P. ''Interlingua: A course for beginners.'' Part 1. Sheffield, England: British Interlingua Society, 1987. In anglese.</ref><ref>''Interlingua: A Grammar of the International Language''. In anglese.</ref> Illo prefere usar vocabulos que on pote recognoscer in le linguas fonte. Dunque illo es facile a apprender si on parla un lingua fonte.<ref name="breinstrup">Breinstrup, Thomas, Preface, [http://www.interlingua.com/archivos/Prefacio%20-%20Contento.pdf ''Interlingua course for beginners''], Bilthoven, Netherlands: Union Mundial pro Interlingua, 2006. In anglese.</ref> Anque [[Latino sine Flexione]] de [[Giuseppe Peano]] esseva anteriormente appellate ''Interlingua'' (o ''Interlingua de Peano''), ma iste denomination cadeva in disuso post le publication de Interlingua (de IALA). Le nomine 'Interlingua' esseva usate con le permission del Academia de Interlingua, le academia del lingua auxiliar de [[Giuseppe Peano]]. ''Interlingua'' pote in ultra esser un synonymo pro [[lingua auxiliar international]]. Vide etiam [[interlinguistica]]. == Introduction == Le hereditage linguistic commun de [[Europa]] e del [[America]]s es greco-latin. Le [[latino]] que ha supervivite in le [[linguas moderne]] es registrate in un libro del instituto scientific IALA ([[International Auxiliary Language Association]]) per [[linguista]]s e [[philologo]]s professional, qui [[Le historia antenatal de Interlingua|laborava]] inter [[1924]] e [[1951]]. Le resultato se nomina interlingua. Su [[grammatica]] es simplificate al maximo, e un europeo o americano instruite comprende immediatemente un texto technic o scientific in interlingua a prime vista e apprende su uso active in tempore brevissime. Su utilitate practic se ha demonstrate como lingua de summarios in publicationes scientific, super toto in le [[medicina|campo medical]], e como lingua unic in conferentias international. Pro le populos de [[Africa]] e [[Asia]], interlingua servi como un clave al [[linguas occidental]], del quales Interlingua es de facto le denominator commun. In le instruction de linguas illo presenta un via rapide al vocabulario international (in le gymnasios svedese un subjecto independente) e un excellente preparation pro le studio de linguas romanic e in le studio avantiate del anglese. == Historia == {{AP|Historia de interlingua}} Post le [[Guerra Mundial I]] il habeva un crescite interesse in le idea de un lingua auxiliar international. Multe linguistas, interprenditores, e scientistas se interessava in disveloppar un optime lingua auxiliar. Con lor appoio le [[International Auxiliary Language Association]] (IALA) esseva formate in 1924 con le financiamento de [[Alice V. Morris|Alice Vanderbilt Morris]] pro studiar iste question. Finalmente, post le fallimento de attinger compromissos inter le linguas auxiliar international existente, IALA ha decidite a producer su proprie lingua auxiliar usante principios scientific. Le idea non esseva a inventar le lingua auxiliar, ma a extraher su vocabulario del parolas international commun inter le major linguas de Europa e a standardisar lo. Como on diceva, "Il non es necesse de inventar un lingua auxiliar. Lo que es necesse es solmente que on extrahe lo." Le recerca de disveloppamento ha comenciate in [[1936]] a [[Liverpool]], Anglaterra, mais con le menacia de guerra, IALA ha movite su operationes de recerca a Nove York in 1939 sub le direction de [[Ezra Clark Stillman|E. Clark Stillman]]. In aquelle anno ille ha assemblate un equipa de linguistas pro facer le labores. In [[1943]] [[Ezra Clark Stillman|E. Clark Stillman]] e su assistante dr. [[Alexander Gode]] ha finite un manual "[[Interlinguistic Standardization]]" que describeva lor concepto del maniera de extraher le parolas del linguas que illes credeva contineva le plus grande concentration de parolas international: anglese, francese, italiano, e espaniol/portugese. Le labor continuava durante le Guerra Mundial II, ma Stillman ha partite de IALA in 1943 pro servir in le governamento del Statos Unite. Dr. Gode deveniva le director de recerca pro tempore. In 1945 un General Reporto de IALA ha revelate que le equipa habeva producite un vocabulario de plus que 20.000 parolas international. In le interim recerca e experimentation esseva interprendite pro investigar plure variantes del lingua auxiliar international usante le vocabulario international. Iste variantes esseva # Le variante naturalistic, totalmente prototypic. # Un variante con minime regularisation e schematisation. # Un variante con regularisation intermedie. In 1946 un ben cognoscite linguista francese, dr. [[André Martinet]] esseva empleate como le Director de Recerca pro producer un dictionario e un forma final pro le lingua auxiliar. Martinet ha conducite un sondage de opinion super le forma del lingua auxiliar, e le resultatos ha indicate que un lingua inter le totalmente naturalistic variante e un variante minimemente regularisate esserea favorate per le plus grande numero de personas. In le fin de 1948 dr. [[Alexander Gode]] ha assumite le final responsabilitate pro producer un dictionario del lingua auxiliar quando Dr. Martinet ha retornate al academia al Universitate Columbia. [[Alice V. Morris]], qui ha essite le principal fortia e financiera de IALA, ha morite in Augusto de 1950 quando le forma final del dictionario esseva in preparation pro le imprimitores. Le grammatica e vocabulario de Interlingua esseva publicate primarimente in [[1951]]. [[File:Interlingua-English-Dictionary secunde edition.jpg|thumb|right|200px|Dictionario Interlingua Anglese - un del duo operas fundamental insimul con le Grammatica dedicate a interlingua]] Dr. Gode, con su proprie moneta ha publicate le producto final, le [[Interlingua-English Dictionary|dictionario ''Interlingua-English Dictionary'' (IED)]] in 1951, con circa 27.000 entratas, cuje formas es intermedie inter le formas del purmente prototypic variante e le variante con minime regularisation e modernisation. [[Alexander Gode]] esseva un del promotores capital de iste effortio. Ille publicava un summario del grammatica, un dictionario unidirectional (Interlingua a anglese), e un libro introductori con le titulo ''Interlingua a Prime Vista''. [[Alexander Gode]] e [[Hugh Blair]], qui ha essite le assistente personal de Alice V. Morris in su proprie recerca super linguas auxiliar, ha publicate al mesme tempore le ''Interlingua Grammar'', que dava un forma concrete al lingua international. == Phonologia == === Vocales === {| class="wikitable" |- ! ! [[Vocal anterior|Anterior]] ! [[Vocal posterior|Posterior]] |- ! [[Vocal clause|Clause]] | {{IPA|i}} | {{IPA|u}} |- ! [[Vocal medie|Medie]] | {{IPA|e}} | {{IPA|o}} |- ! [[Vocal aperte|Aperte]] | {{IPA|a}} | |} === Consonantes === {| class="wikitable" |- ! !colspan="2"| [[Consonante bilabial|Bilabial]] !colspan="2"| [[Consonante labiodental|Labiodental]] !colspan="2"| [[Consonante alveolar|Alveolar]] !colspan="2"| [[Consonante postalveolar|Postalveolar]] !colspan="2"| [[Consonante palatal|Palatal]] !colspan="2"| [[Consonante labiovelar|Labiovelar]] !colspan="2"| [[Consonante velar|Velar]] !colspan="2"| [[Consonante glottal|Glottal]] |- ! [[Consonante plosive|Occlusive]] | {{IPA|p}} || {{IPA|b}} | colspan="2"| | {{IPA|t}} || {{IPA|d}} | colspan="2"| | colspan="2"| | colspan="2"| | {{IPA|k}} || {{IPA|g}} |ʔ | |- ! [[Consonante nasal|Nasal]] | || {{IPA|m}} | colspan="2"| | || {{IPA|n}} | colspan="2"| | colspan="2"| | colspan="2"| | colspan="2"| | colspan="2"| |- ! [[Consonante vibrante|Vibrante]] | colspan="2"| | colspan="2"| | || {{IPA|ɾ}} | colspan="2"| | colspan="2"| | colspan="2"| | colspan="2"| | colspan="2"| |- ! [[Consonante fricativa|Fricative]] | colspan="2"| | {{IPA|f}} || {{IPA|v}} | {{IPA|s}} || {{IPA|z}} | {{IPA|ʃ}} || {{IPA|ʒ}} | colspan="2"| | colspan="2"| | |ŋ | {{IPA|h}} || |- ! [[Consonante affricate|Affricate]] | colspan="2"| | colspan="2"| | {{IPA|ʦ}} || | colspan="2"| | colspan="2"| | colspan="2"| | colspan="2"| | colspan="2"| |- ! [[Consonante approximante|Approximante]] | colspan="2"| | colspan="2"| | colspan="2"| | colspan="2"| | || {{IPA|j}} | || {{IPA|w}} | colspan="2"| | colspan="2"| |- ! [[Consonante lateral|Lateral]] | colspan="2"| | colspan="2"| | || {{IPA|l}} | colspan="2"| | colspan="2"| | colspan="2"| | colspan="2"| | colspan="2"| |} == Grammatica == :''Articulo principal: [[Grammatica de Interlingua]]'' Le grammatica de Interlingua es un [[grammatica]] anglo-romance simplificate. Illo es plus simple de grammatica [[anglese]] o le grammatica del linguas [[linguas romanic|romanic]], [[linguas germanic|germanic]] e [[linguas slave|slave]]. === Articulo === Le articulo definite es sempre "''le''", le articulo indefinite del singular es sempre "''un''", e il non ha un articulo indefinite de plural. Le articulos exhibi nulle accordo in forma con le substantivo sequente (non se cambia in plural o secundo genere). <center> {| class="wikitable" ! articulo definite !! articulo indefinite |- | ''le'' patre || ''un'' patre |- | ''le'' matre || ''un'' matre |- | ''le'' infante'''s''' || infante'''s''' |- | ''le'' amica'''s''' || amica'''s''' |} </center> === Substantivo === Le grande majoritate del substantivos fini in un del vocales "-o" (fruct'''o'''), "-a" (pagin'''a'''), "-e" (libertat'''e'''). "-o" occurre frequentemente. Quando le termination "-o" occurre in un parola que designa un esser MASCULIN, le correspondente FEMININ pote esser representate per le mesme parola con le termination substituite per "-a". Le PLURAL es formate per le addition de "-s". Si le substantivo ha final in un consonante, le addition es "-es"; ma si iste consonante es "c", le addition es "-hes". <center> {| class="wikitable" !singular !! plural |- | fructo || fructo'''s''' |- | planta || planta'''s''' |- | generation || generation'''es''' |- | albricoc || albricoc'''hes''' |} </center> === Adjectivos === Le grande majoritate del adjectivos fini in le vocal "-e" (delicate, parve), o in un del consonantes -l, -n, -r, -c (equal, american, par, cyclic). Adjectivos placiate immediatemente presso un substantivo seque le substantivo (normal e le plus frequente). Le adjectivo ha nulle inflexion o accordo adjectival. (Le parve femina es ''belle''. Parve femina'''s''' es '''belle'''.) Grados de comparation de adjectivos es exprimite per le adverbios ''plus'' e ''minus''. <center> {| class="wikitable" !adjectivo !! comparativo !! superlativo |- |grande || plus grande || le plus grande |- |bon || minus bon || le minus bon |} </center> === Verbos === Le verbos in Interlingua non ha conjugation per pronomine. Tote le formas del verbo pro tote le pronomines: "io, tu, illo, nos, vos, illos" es identic. Le verbos in Interlingua fini a "-'''r'''" a infinitivo, e fini con "-'''a'''", "-'''e'''", o "-'''i'''" a presente, e le participio se forma con le fin "-'''te'''". <center> {| class="wikitable" !pronomine !! Infinitivo !! Presente !! Passate !! Futur !! Conditional |- |io, tu, illo <br />nos, vos, illos<br />(formas composite) || crea'''r'''|| crea || crea'''va'''<br />('''ha''' crea'''te''') || crea'''ra'''<br />('''va''' crea'''r''') || crea'''rea'''<br />('''velle''' crea'''r''') |} </center> Le intention es que Interlingua sia, essentialmente, le "medio" de tote le linguas de origine europee. == Vocabulario == Interlingua es un lingua naturalistic construite con parolas del vocabulario international (in uso in le linguas con le plus parlatores international in le mundo), e con un grammatica multe simple. Le grande majoritate del [[vocabulario]] de Interlingua es extrahite methodicamente per sequer [[Derivation de parolas in interlingua|le regula de tres e le regula de duo]], principalmente del [[Lingua anglese|anglese]] e del major [[Lingua neolatin|linguas romance]], secundarimente del [[Lingua german|germano]] e del [[Lingua russe|russo]]. Interlingua es un concretisation del vocabulario greco-latin commun que esseva incorporate durante millennios in tote le linguas de Europa e del Americas - le lingua international latente del [[scientia]], [[technologia]], e [[religion]]. === Derivation de parolas in Interlingua === : ''Vide etiam [[Derivation de parolas in interlingua]] e [[Formation de parolas derivate regularmente]].'' {| class="wikitable" !Lingua!!Substantivo !! Infinitivo !! Participio !! Subst. derivate!! Maestro del action!!Habilitate de action!!Habilitate de action repetative!!Infinitivo opposite !! Adjectivo !! Altere derivationes |- |IA ||'''integr'''-o || '''integr'''-ar || '''integr'''-ate || integr-itate || '''integr'''-ator ||'''integr'''-abile ||re-'''integr'''-abile || dis-'''integr'''-ar || '''integr'''-e || '''integr'''-al, '''integr'''-ante |- |EN ||integer || to '''integr'''-ate || '''integr'''-ated|| integr-ity || '''integr'''-ator ||'''integr'''-able ||re-'''integr'''-able || to des-'''integr'''-ate || integr-ing || whole, constituent |- |PT ||'''íntegr'''-o || '''integr'''-ar || '''integr'''-ado || integr-idade || '''integr'''-ador || '''integr'''-ável || re-'''integr'''-ável || des-'''integr'''-ar || '''íntegr'''-o || '''integr'''-al |- | |- |IA || '''cant'''o || '''cant'''-ar || '''cant'''-ate || '''cant'''-ata || '''cant'''-ator ||'''cant'''-abile || re-cant-abile || non-cantar (non-cantabil) || '''cantar'''-e || co-'''cantar''' |- |EN || song || to '''sing''' || sung || - || '''sing'''-er ||'''sing'''-able ||re-'''sing'''-able || to not '''sing''' || '''sing'''-ing || co-sing |- |PT || '''cant'''o || '''cant'''-ar || '''cant'''-ado || '''cant'''-oria || '''cant'''-or ||'''cant'''-ável || re-cant-ável || não cantar (incantável) || '''cant'''-ado || '''cantar'''-olar, cântico, cantiga |- | |- |IA || '''labor''' / '''travalio''' || '''labor'''- / '''travali'''-ar || '''labor'''- / '''travali'''-ate || '''labor'''-atorio || '''labor'''- / '''travali'''-ator ||'''labor'''- / '''travali'''-abile || re-'''labor'''-abile || non-laborar (non-laborabile) || '''labor'''-e , '''labor'''-iose / '''travali'''-ose || co-'''labor'''ar, e-'''labor'''ar, '''labor'''-iositate |- |EN || '''work''' || to '''work''' || '''work'''-ed || laboratory || '''work'''-er ||'''work'''-able ||re-'''work'''-able || non-work || '''work'''-ing , laborious || collaborate, elaborate |- |PT || '''labor''' ('''labuta''') / '''trabalho''' || '''labor'''-ar ('''labutar''') / '''trabalh'''-ar || e-'''labor'''-ado ('''labuta'''-do) / '''trabalh'''-ado || '''labor'''-atório || '''labor'''-ador ('''labuta'''-dor) / '''trabalh'''-ador || '''labor'''-ável / '''trabalh'''-ável || ree-'''labor'''-ável / re-trabalh-ável|| não e'''laborar''' / trabalhar (intrabalhável) || '''labori'''-oso '''trabalh'''-oso (trabalheira) || co-'''labor'''ar, e-'''labor'''ar, '''labor'''-iosidade, '''trabalh'''-ismo / -ista |} == Parolas prestate == === Parolas prestate ab linguas natural === Multe parolas esseva prestate ad interlingua ab linguas natural. In le IED illos figura insimul con un symbolo de lingua de origine. Specialmente productive hic esseva francese. Exemplos es: * ab francese: ''defaite'', ''portrait'', ''amateur'', ''chef'', ''adieu'', ''adresse'', ''affaire'', ''brochure'', ''jargon'', * ab italiano: ''dilletante'', ''razzia'', ''schizzo'', ''torso'', * ab anglese: ''club'', ''film'', ''magazine'', * ab espaniol: ''cañon'', ''embargo'', ''guerrilla'', * ab russo: ''soviet'', ''intelligentsia'', * ab [[Lingua nederlandese|nederlandese]]: ''referendum'', ''addendum'', * ab [[Lingua chec|checo]]: ''robot'', * ab latino: ''ad rem'', ''ad hoc'', ''a posteriori'', ''a priori'', ''ave!'', ''cum grano salis''. Lor pronunciation es le mesme como in le linguas de origine. Signos diacritic es removite si non es necesse pro distinguer pronunciation (e.g. ''defaite'' in vice de fr. ''défaite''). Il eveni que ab parolas prestate proveni parolas derivate, e.g.: * ''defaite'' -> ''defaitismo'', ''defaitista'', * ''portrait'' -> ''portraitar'', ''portraitista'', * ''adresse'' -> ''adressar'', * ''schizzo'' -> ''schizzar''. === Parolas prestate ab linguas planificate anterior === Le Dictionario de interlingua remarca que alcun parolas ab linguas planificate anterior non es in contradiction con le methodologia de interlingua e hinc illos esseva introducite a illo. Illos es primarimente particulas. Illos es in le IED marcate con parentheses quadrate. Exemplos: * ''yo'', * ''esque,'' * ''anque'', * ''ci'', * ''pois'', * ''depois''. In periodo posterior alcun parolas esseva prestate ad interlingua ab [[Interlingue|occidental]]. Illos non figura in le Dictionario original, ma es usate e se trova in altere dictionarios. Illos es parolas como ''besonio'', ''besoniar'', ''micre''. == Methodo de interlingua == {{AP|Methodo de interlingua}} === Introduction === Le '''regula de tres''' es un del plus importante regulas in le methodica de derivation de parolas international in le vocabulario del [[Interlingua]] de [[IALA]]. Iste regula defini le ''eligibilitate'' de un parola pro le vocabulario, determinante si nos lo considera "international" (e dunque interlingua correcte) o non: un parola es eligibile si illo occure in al minus 3 linguas de controlo (espaniol e portugese contate como un) in un forma e con significato correspondente. Germano e/o russo pote substituer un del tres. Le regula de tres ''non'' defini le ''forma'' del parola; isto es determinate per assi appellate ''prototypos''. === Eligibilitate === Un parola es acceptate in le vocabulario de interlingua si variationes de illo con significatos correspondente — # occurre in '''tres''' del sequente quatro entitates linguistic<ref name=":1">{{Cite book|quote=In sum, a preliminary formulation of the criterion of internationality runs as follows: A word is to be accepted as international when its presence is attested—in corresponding forms and with corresponding meanings—in at least three of the language units, Italian, Spanish and/or Portuguese, French and English, with German and Russian as possible substitutes.|author=Alexander Gode|year=1951|page=XXVI|title=Interlingua English Dictionary|url=https://archive.org/details/interlinguaengli0000dire}}</ref>: ## [[lingua anglese|anglese]] ## "[[linguas iberic|iberico]]" (i.e., [[lingua espaniol|espaniol]] e/o [[lingua portugese|portugese]]) ## [[lingua francese|francese]] ## [[lingua italian|italiano]], # ''o'' occurre in duo del precitate quatro entitates linguistic ''' ''e'' ''' in un del sequente duo linguas de controlo adjuncte<ref name=":1" />: ## [[lingua german|germano]] ## [[lingua russe|russo]]. Durante le recerca de vocabulario, on non se restringe al lexico contemporanee. Pro exemplo le verbo francese ''tuer'' (= occider) non monstra ulle parentato con italian ''uccidere'' ma il habeva un verbo ''occire'' in francese antique. Similemente occider in espaniol es ''matar'', ma le verbo vetule ha supervivite partialmente in le participio ''occiso''. Le parolas non necessemente debe exister in le linguas fontal ''de facto''. Il suffice que illos existe ''potentialmente''. Pro exemplo un studente de anglese cognoscente parolas como ''visible'', ''visibility'', ''versatile'', ''versatility'', pote esser surprendite que ''proximity'' non ha un forma correspondente *''proxime'' o *''proximous''. *''proxime'' existe in anglese potentialmente, proque in anglese existe ''proximity''. Tal existentia potential es considerate sufficiente tanto longemente como le parola hypothetic existe in al minus un lingua de controlo (in iste caso pro exemplo ''prossimo'' in italiano). Le mesme rationamento se applica quando le parola "basic" es plenmente international, durante que le parola derivate existe solmente potentialmente. Un contraexemplo pote esser ''[[arachnophobia]]''. ''Arachnophobia'' occure in tote le linguas de controlo, e hinc pare esser un interlingua correcte. Alora *''arachna'' (= aranea) existe in tote le linguas de controlo ''potentialmente'', ma illo existe in nulle del linguas ''de facto''. Per consequente *''arachna'' non es un candidato bon pro interlingua e non se trova in dictionarios de interlingua. === Prototypamento === A interlingua son introducite assi apellate prototypos. Un prototypo es le plus recente historic o theoric ascendente commun de parolas del linguas de controlo, ma illo debe satisfacer alcun requirimentos. Super toto illo debe esser libere de tote characteristicas national typic solmente pro le lingua de origine. Pro exemplo le prototypo de ang. ''statistics'' e fr. ''statistique'' debe esser libere de tractos characteristic solmente pro anglese e francese e debe posseder un forma al qual ang. ''statistics'' e fr. ''statistique'' essera solmente deviationes del prototypo portante tractos originante in historic disveloppamento de iste linguas. Prototypos es usualmente equal a formas de [[latino vulgar]], ma illos non es identic. Pro exemplo le prototypo de es. ''tierra'', fr. ''terre'', por. e it. ''terra'' es ''terra''. Le diphthongo ''ie'' es solemente un forma characteristic de espeniol, durante que le termination -''e'' es solmente un forma characteristic de francese. ''Terra'' sembla esser un parola latin, italian e portugese, ma illo non lo es. Si le diphthongo ''ie'' esseva anque un tracto de francese e italiano, le prototypo esserea *''tierra'', non ''terra''. De plus un prototypo debe esser conforme a parolas derivate. Pro exemplo si nos non prendeva in consideration parolas derivate, le prototypo de fr. ''temps'', esp. ''tiempo'', por. e it. ''tempo'' esserea *''tempus'', o (excludente francese), *''tempo''. Ma le adjectivo in le linguas de controlo es ''temporal'' (o su variantes). Hinc le prototypo cercate es ''tempore''. Le prototypo ''tempore'' con le suffixo -al da ''temporal''. Un altere exemplo es ''corde''. Le protypo de it. ''cuore'', es. ''corazón'', por. ''coração, cor,'' fr. ''cœur'' non es *''core'' le qual corresponderea a ''cor'', ''coris'' de latino vulgar (al contrario a ''cor'', ''cordis'' de latino classic), ma ''corde'', proque le adjectivo occurente in le linguas de controlo es ''cordial''. Hinc ''corde'' -> ''cordial''. === Significato === Sol existentia de parolas cognate in le linguas de controlo non es sufficiente pro introducer un parola a interlingua. Un exemplo son it. ''piangere'', esp. ''plañir'', fr. ''plaindre'' e (archaic e dialectal) ang. ''to plain''. Le totes proveni ab latin ''plangere'', ma lor significato evolveva e hodie illos omne significa alco differente. Tunc ''planger'' non se trova in le Dictionario de interlingua. Plus exactemente on pote trovar ''planger'' in le Dictionario, ma illo ha nulle significato ascribite. In contrasto le variante reflexive de iste verbo: ''planger se'' es bon interlingua proque illo ha le mesme significato in tote le linguas romanic de controlo e hinc se trova in le Dictionario. == Litteratura == {{AP|Litteratura in Interlingua}} Le litteratura in Interlingua comenciava con obras principalmente linguistic, como dictionarios e grammaticas publicate in 1954. Ben que [[Alexander Gode]] lassava solmente plure summarios scientific e alcun contos breve, le scena litterari se ampliava in le annos 1960 con le traductiones de [[Eric Ahlström]]. [[Sven Collberg]] deveniva un del plus prolific autores, publicante poemas original e multe traductiones inter le annos 1950 e 1980. In le annos 1970, autores como Carolo Salicto e le mesme Gode contribuiva con obras original e nove traductiones, e Collberg continuava su travalio litterari. In le annos 1990 appareva plure traductiones de classicos, inter illos obras de Goldoni, Andersen e Bunyan. In le annos recente, le production original continua: [[Vicente Costalago]] publicava plure obras inter 2022 e 2023, e in 2025 ''Posta Mundi'' presentava nove poemas e traductiones per Eduardo Ortega, [[Martin Lavallée]] e alteres. === Lectura in Interlingua === * [[Locutiones e proverbios]] * [[Publicationes non litterari in Interlingua]] * [[:wikibooks:ia:Frontispicio|Wikibooks in Interlingua]], textos e libros complete * [[Adjuta:Referentias pro apprender interlingua]] * [[Portal:Cursos de Interlingua]] === Periodicos e revistas in interlingua === <div style="column-count:2; column-gap:2em;"> * [[Actualitates — Interlingua i Norden]] * [[Confluentes]] * [[Contacto - Super Interlingua]] * [[Heraldo de Interlingua]] * [[Interlingua Institute Report]] * [[Internovas]] * [[Lingua e Vita]] * [[Omnelingua]] * [[Panorama in interlingua]] * [[Pro Biblia]] * [[Unir]] * [[Vias boreal]] * [[Voce de Interlingua]] </div> === Jornales con summarios in interlingua === '''Jornales con summarios in interlingua''' de omne articulos original, lista assemblate in le estate [[1957]] per [[Science Service]]: [[American Heart Journal]] (desde [[1955]]), [[American Journal of Clinical Pathology]] ([[1956]]), [[American Journal of the Medical Sciences]] ([[1955]]), [[Annals of Internal Medicine]], Lancaster ([[1955]]), [[Archivos Peruanos de Patología y Clínica]] ([[1954]]), [[Blood]] ([[1954]]), [[Journal of Hematology]], New York ([[1954]]), [[Circulation]], [[American Heart Association]] ([[1955]]), [[Circulation Research]], [[American Heart Association]] ([[1956]]), [[Clinical Orthopædics]], Philadelphia ([[1955]]), [[Diabetes]], [[American Diabetes Association]] ([[1955]]), [[Journal of Dental Medicine]], New York ([[1954]]), [[Pediatrics]], Springfield, Illinois ([[1955]]), [[Quarterly Bulletin of Sea View Hospital]], New York ([[1953]]), [[Radiology]], Syracuse, New York ([[1957]]), [[Revista Cubana de Cardiología]] ([[1955]]), [[Science News Letter]], Washington ([[1955]]), [[West Indian Medical Journal]], Jamaica ([[1957]]). Altere periodicos, trovate in altere fontes: [[Archivos Peruanos de Patología y Clínica]], [[Giornale Italiano di Chimioterapia]], [[Revista Medical de Valparaiso]] ([[Chile]]), [[Hematologia Polonica]] ([[Polonia]]), [[Danish Medical Bulletin]] ([[Danmark]]), [[Arthritis and Rheumatism]]. == Movimento == Le [[Union Mundial pro Interlingua]] ha representantes e membros in cinque continentes. Un ample litteratura - traducite e original - existe in interlingua, e illo es usate como un qualcunque altere lingua in parlar e scriber. Il ha sitos web e magazines national e international in interlingua. === Pioneros de interlingua === Alicun del pioneros de interlingua es: <div style="column-count:2; column-gap:2em;"> * [[Alice Vanderbilt Morris]] * [[Alice Morris Sturges]] * [[Alexander Gode|Alexander Gode-von-Aesch]] * [[André Schild]] * [[Engelbert Pigal]] * [[Hugh Blair]] * [[Hugo Fischer]] * [[Leland Yeager]] * [[Ric Berger]] * [[Stanley Mulaik]] * [[Stefano Bakonyi]] </div> == Bandiera == ===Specification=== [[File:Construction sheet for the flag of Interlingua.svg|thumb|Un schema de construction del bandiera de interlingua.]] Le bandiera de interlingua es un rectangulo con un ration 2:3, ubi le latere horizontal es le plus longe.<ref>https://www.interlingua.com/novas/2026-01-18-bandiera-de-interlingua/</ref> Le bandiera ha duo colores: azuro (blau) e auro (jalne). Ille colores es definite con le sequente valores: {| class="wikitable" style="background: #f9f9f9; border: 1px solid #aaaaaa; border-collapse: collapse; white-space: nowrap; text-align: left" width="60%" cellspacing="0" cellpadding="2" border="1" |- style="text-align: center; background: #eee" ! !style="background:#003399"| <span style="color:#FFFFFF"> Azuro </span> !style="background:#FFCC00"| Auro |- | Pantone | Reflex Blue | Yellow |- | RGB | <code>#003399</code> | <code>#FFCC00</code> |- | CMYK | 100.80.0.0 | 0.21.100.0 |- |} Le bandiera consiste de un fundo azuro con un polygono de octo lateres centrate que forma un stella de quatro punctas in solide color auro. Si le bandiera es representate con un longitude horizontal de 18 e un longitude vertical de 12, le polygono es definite con le sequente coordinatas: [ ⟨0,6⟩ ⟨8,7⟩ ⟨9,12⟩ ⟨10,7⟩ ⟨18,6⟩ ⟨10,5⟩ ⟨9,0⟩ ⟨8,5⟩ ⟨0,6⟩ ]. == Vide etiam == * [[:Categoria:Parlatores de interlingua|Lista de parlatores de interlingua]] * [[Wikipedia:Questiones frequente super interlingua|Questiones frequente super interlingua]] * [[Societate Britannic pro Interlingua]] * [[:wiktionary:ia:Pagina principal|Wiktionary]] (Dictionarios Interlingua<-->altere linguas) {{Referentias}} == Ligamines externe == * [https://www.interlingua.com/ Union Mundial pro Interlingua] * [https://curlie.org/ia/ Catalogo de sitos web in interlingua] sur [[Curlie]] {{Interlingua}} {{Linguas artificial}} [[Categoria:Interlingua| ]] b6vbl3vxusntpvshtkrliam69e9y4ot 0 1509 699183 697918 2026-08-27T17:21:47Z InternetArchiveBot 40773 Add 1 book for [[Wikipedia:Verificabilitate]] (20260827)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 699183 wikitext text/x-wiki {{infobox}} Le '''International Auxiliary Language Association''' esseva un organisation stabilite in 1924 con le appoio de multe institutiones e de expertos in le campo linguistic de fama international. Su objectivo esseva identificar e standardisar un vocabulario international, creante un grammatica nove e un lingua nove. Un del directores del IALA esseva le mathematico italian [[Giuseppe Peano]], qui creava le [[Latino sine Flexione]]. == Autoritates<ref>{{Cite book|author=Alexander Gode|year=1951|title=Interlingua English Dictionary|url=https://archive.org/details/interlinguaengli0000dire}}</ref> == Presidentes: * Decano Earle B. Babcock 1924-1936, * Dr John H. Finley 1936-1940, * Dr Stephen Duggan 1940-1950. Secretaria honorari e presidente del Research Division: * [[Alice Vanderbilt Morris|Allice V. Morris]] 1924-1950. Tresoreros: * Senior Morris 1924-1944, * Lawrence Morris 1944-1951, Directores del Research Staff: * Prof. [[William Edward Collinson|William E. Collinson]] 1936-1939, * [[Ezra Clark Stillman|E. Clark Stillmann]] 1939-1942, ** Interime: Dr [[Alexander Gode]] 1942-1946, * Dr [[André Martinet|Andre Martinet]] 1946-1948, * Dr Alexander Gode 1948-1951. Director executive: * Marry Connell Bray. == Vide etiam == * [[Interlingua]] * [[Le historia antenatal de Interlingua]] == Referentias == <references/> {{Interlingua}} [[Categoria:Interlinguistica]] lx0s8fxiawzgmjbumx9x5qovk30yrok 0 1534 699207 696370 2026-08-27T17:43:10Z InternetArchiveBot 40773 Add 1 book for [[Wikipedia:Verificabilitate]] (20260827)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 699207 wikitext text/x-wiki {{infobox/articulo/generic}} [[File:Allah-green.svg|right|thumb|“Allah” in calligraphia arabe]] Le '''islam''' (ab [[lingua arabe|arabe]] ''islam'' (الإسلام) "rendition") es un [[religion]] [[monotheismo|monotheista]], fundate super le inseniamentos del propheta [[Mahomet]] que esseva scripte in le [[Koran]] in le prime decennios del [[seculo 7]]. [[File:Kaaba mirror edit jj.jpg|thumb|270px|[[Mecca]], le plus sancte citate in Islam]] Le parola ''Islam'' es le verbo infinitive que significa "ceder, capitular, render", o le total capitulation del persona al [[Deo]] (الله, [[Allah|Allāh]]). Le parola ''Musulman'' es le participle del verbo con le infinitive ''Islam''.<ref>{{Cite web |title=USC-MSA Compendium of Muslim Texts |url=http://www.usc.edu/dept/MSA/notislam/misconceptions.html#HEADING1 |accessdate=2009-06-06 |archivedate=2008-09-14 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080914142504/http://www.usc.edu/dept/MSA/notislam/misconceptions.html#HEADING1 }}</ref> Un adherent ab Islam es cognoscite como ''[[Musulman]]'', que significa "un persona que cede [a Deo]".<ref name="EoI-Islam">{{cite encyclopedia | title=Islam | encyclopedia=Encyclopaedia of Islam Online | author=L. Gardet | coauthors=J. Jomier | accessdate=2007-05-02}}</ref><ref name="Lanes Lexicon">{{cite web|url=http://www.studyquran.org/LaneLexicon/Volume4/00000137.pdf|title=Lane's lexicon |accessdate=2007-07-03|format=PDF}}</ref> In le mundo es 1 milliardo a 2 milliardos de musulmanes.<ref>{{cite web |url=http://www.adherents.com/Religions_By_Adherents.html#Islam |title=Major Religions of the World — Ranked by Number of Adherents |accessdate=2007-07-03 |format=HTML |work= |archivedate=2010-01-29 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100129202506/http://www.adherents.com/Religions_By_Adherents.html#Islam }}</ref> == Articulos de fide == Le credo islamic (''aqidah'') require le credentia in sex articulos: Deo, angelos, revelation, prophetas, le Die del Resurrection, e le predestination divin.<ref>{{Cite book|title=Sourcebook of the World's Religions: An Interfaith Guide to Religion and Spirituality|publisher=New World Library|pages=68–9|url=https://books.google.com/books?id=dbSPOoQfu0IC&pg=PA68|editor-first=Joel|editor-last=Beversluis|year=2011|isbn=9781577313328|access-date=15 January 2023|archive-date=28 December 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231228022948/https://books.google.com/books?id=dbSPOoQfu0IC&pg=PA68#v=onepage&q&f=false|url-status=live}}</ref> === Deo === Le concepto central del islam es ''tawḥīd'' (arabe: توحيد), le unitate de Deo. Illo es usualmente considerate como un monotheismo precise, sed es tamben panentheistic in le inseniamentos mystic islamic. Deo es vidite como incomparabile e sin multiplicitate de personas como in le [[Trinitate]] christian, e associar multiplicitate a Deo o attribuer le attributos de Deo a alteres es considerate como idolatria, appellate ''shirk''. Assi, le musulmanes non es iconodulos e non attribue formas a Deo. Deo es in loco de illo describite e mentionate per plure nomines o attributos, le plus commun essente ''Ar-Rahmān'' (الرحمان) que significa "Le Integramente Misericordiose", e ''Ar-Rahīm'' (الرحيم) que significa "Le Specialmente Misericordiose", le quales es invocate al initio de le major parte del capitulos del [[Koran]].<ref>{{Cite book |last1=Ali |first1=Kecia |title=Islam : the key concepts |url=https://archive.org/details/islamkeyconcepts0000alik |date=2008 |publisher=[[Routledge]] |last2=Leaman |first2=Oliver |isbn=978-0-415-39638-7 |location=London |oclc=123136939}}</ref> Le islam insenia que le creation de omne cosa in le universo esseva portate al existentia per le commando de Deo como exprimite per le parolas, "Sia, e illo es," e que le scopo del existentia es adorar a Deo.<ref>Leeming, David. 2005. ''The Oxford Companion to World Mythology''. Oxford: [[Oxford University Press]]. {{ISBN|978-0-195-15669-0}}. p. 209.</ref> Ille es vidite como un deo personal e il non ha intermediarios, tal como le clero, pro contactar a Deo. Le conscientia e le perception de Deo es appellate ''Taqwa''. ''Allāh'' es un termino sin plural o genere ascribite a illo e es tamben usate per musulmanes e [[Christiano|christianos]] e [[Judeo|judeos]] de lingua arabe in referentia a Deo, dum que ''ʾilāh'' (إله) es un termino usate pro un deitate o un deo in general.<ref>{{cite web |title=God |url=https://www.pbs.org/empires/islam/faithgod.html |access-date=18 December 2010 |website=Islam: Empire of Faith |publisher=[[PBS]] |archive-date=27 March 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140327034958/http://www.pbs.org/empires/islam/faithgod.html |url-status=live }}</ref> ==Referentias== <references/> == Ligamines externe == * [http://arabworld.nitle.org/introduction.php?module_id=2 Unit on Islam] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080225105128/http://arabworld.nitle.org/introduction.php?module_id=2 |date=2008-02-25 }} de [[NITLE]] Cultura e Civilization Arabic * [http://www.britannica.com/eb/article-9105852/Islam Islam], articulo in ''Enyclopaedia Britannica Online'' === Islam e le artes === * [http://www.islamicarchitecture.org/ Islamic Architecture (IAORG)] [[Categoria:Islam| ]] qbzye81k7msj8ydb92d4em4th5ju4ej 0 1648 699162 695152 2026-08-27T16:59:43Z InternetArchiveBot 40773 Add 1 book for [[Wikipedia:Verificabilitate]] (20260827)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 699162 wikitext text/x-wiki Le '''linguistica''' es le studio scientific del linguage.<ref>{{Cite book|last=Trask|first=Robert Lawrence|url=https://books.google.com/books?id=PHt-gNzagikC&q=linguistics|title=Language and Linguistics: The Key Concepts|date=2007|publisher=Taylor & Francis|isbn=978-0-415-41359-6|page=156|language=en|access-date=21 September 2023}}</ref><ref>{{Cite book|last1=Halliday|first1=Michael A. K.|author-link=Michael Halliday|title=On Language and Linguistics|last2=Jonathan Webster|publisher=Continuum International Publishing Group|year=2006|isbn=978-0-8264-8824-4|page=vii}}</ref><ref>{{Cite web|title=What is Linguistics? {{!}} Linguistic Society of America|url=https://www.linguisticsociety.org/what-linguistics|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20220208131649/https://www.linguisticsociety.org/what-linguistics|archive-date=8 February 2022|access-date=2022-02-08|website=www.linguisticsociety.org}}</ref> Le areas de analise linguistic es le sintaxe (regulas que governa le structura del phrases), le semantica (significato), le morphologia (structura de le parolas), le phonetico (sonos del parola e le gestos equivalente in linguages de signos), phonologia (le systema de sono abstracte de un linguage particular e systemas analoge de linguas de signos) e pragmaticos (como le contexto de uso contribue al significato).<ref name="akmajian">{{Cite book|last1=Akmajian, Adrian|url=https://mitpress.mit.edu/catalog/item/examrequest.asp?ttype=2&tid=12240|title=Linguistics|last2=Richard A. Demers|last3=Ann K. Farmer|last4=Robert M. Harnish|publisher=The MIT Press|year=2010|isbn=978-0-262-51370-8|edition=6th|access-date=25 July 2012|archive-url=https://archive.today/20121214215844/http://mitpress.mit.edu/catalog/item/examrequest.asp?ttype=2&tid=12240|archive-date=14 December 2012|url-status=dead}} {{Webarchive|url=https://archive.today/20121214215844/http://mitpress.mit.edu/catalog/item/examrequest.asp?ttype=2&tid=12240 |date=14 December 2012 }}</ref> Subdisciplinas como le biolinguistica (le studio del variabiles biologic e le evolution del linguage) e le psicolinguistica (le studio del factores psychologic in le linguage humano) uni multe de iste divisiones.<ref>{{Cite web|title=Linguistics Program – Linguistics Program &#124; University of South Carolina|url=https://sc.edu/study/colleges_schools/artsandsciences/linguistics/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20220606230152/https://www.sc.edu/study/colleges_schools/artsandsciences/linguistics/|archive-date=6 June 2022|access-date=3 June 2022}}</ref> Le linguistica include multe ramos e subcampos que include aplicationes theoretic e practic.<ref name="linguisticsociety.org">{{Cite web|title=Studying Linguistics {{!}} Linguistic Society of America|url=https://www.linguisticsociety.org/resource/studying-linguistics|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20220308052138/https://www.linguisticsociety.org/resource/studying-linguistics|archive-date=8 March 2022|access-date=2022-04-01|website=www.linguisticsociety.org}}</ref> Le linguistica theoretic se refere a comprender le natura universal e fundamental del linguage e disveloppar un skeleto theoretic general pro describer lo. Le linguistica applicate quere utilisar le discopertas scientific del studio del linguage per fines practic, como le disveloppamento de methodos pro ameliorar le education de linguas e le alphabetisation. Le characteristicas linguistic se pote studiar per un varietate de perspectivas: synchronichemente (describente le structura de un lingua in un momento specific) o diachronichemente (per le disveloppamento historic de un linguage durante un periodo de tempore), in personas monolingues o multilingues, inter le infantes o le adultos, in terminos de como se apprende o como se esseva acquirite, como objectos abstracte o como structuras cognitive, per textos scripte o per le elicitation oral, e finalmente per le collection de datos mechanic o le collection de datos practic.<ref>{{Cite book|last=Francis|first=Alexandre|title=Theory in Social and Cultural Anthropology: An Encyclopedia|date=27 September 2013|publisher=SAGE Publishing|isbn=978-1412999632|pages=184–187|language=English}}</ref> Le linguistica ha emergite del campo de le philologia, de qual alcun ramos es plus qualitative e holistic in le foco.<ref name="Crystal-1981">{{Cite book|last=Crystal|first=David|title=Clinical linguistics|url=https://archive.org/details/clinicallinguist0000crys|date=1981|publisher=Springer-Verlag|isbn=978-3-7091-4001-7|location=Wien|page=[https://archive.org/details/clinicallinguist0000crys/page/3 3]|oclc=610496980|quote=What are the implications of the term "science" encountered in the definition on p. 1? Four aims of the scientific approach to language, often cited in introductory works on the subject, are comprehensiveness, objectivity, systematicness and precision. The contrast is usually drawn with the essentially non-scientific approach of traditional language studies—by which is meant the whole history of ideas about language from Plato and Aristotle down to the nineteenth century study of language history (comparative philology).}}</ref> Hodie, le philologia e le linguistica se describe de forma variabile como campos relationate, subdisciplinas o campos separatos del studio del linguage, ma, in general, le linguistica pote vider se como un termino general. Le linguistica tamben esse relationate con le philosophia del linguage, le stylistica, le rhetorica, le semiotica, le lexicographia e le traduction.<ref>{{Cite book|title=The Stanford Encyclopedia of Philosophy|publisher=Metaphysics Research Lab, Stanford University|year=2022|chapter=Philosophy of Linguistics|access-date=3 June 2022|chapter-url=https://plato.stanford.edu/entries/linguistics/|archive-url=https://web.archive.org/web/20221214225442/https://plato.stanford.edu/entries/linguistics/|archive-date=14 December 2022|url-status=live}}</ref>{{infobox/articulo/generic}} == Campos linguistic == {{Communication}} Le '''Linguistica'''<ref>{Derivation|en=linguistics|fr=linguistique|it=linguistica|es=lingüística|pt=linguística|de=Linguistik|ru=лингвистика (lingvistika)|la=linguistica}}</ref> es le [[scientia]] que studia le [[linguage]], o le lingua, human, existente in le sequente divisiones: * [[Linguistica applicate]]: branca del studios linguistic que se occupa del problemas que le linguage presenta como medio de relationes social, specialmente de illo que se refere al inseniamento de linguas. * [[Linguistica comparative]]: grammatica comparative. * [[Linguistica computational]]; application del methodos del intelligentia artificial al tractamento de questiones linguistic. * [[Linguistica evolutive]]: linguistica diachronic. * [[Linguistica general]]: studio theoric del linguage que se occupa de methodos de investigation e de questiones commun al diverse linguas. * [[Interlinguistica]]: studio inter le linguas pro le comparation de vocabulario e grammatica pro le extraction o disveloppamento de un [[Lingua auxiliar international]]. In tanto, un ''[[linguista]]'' es un persona con formation in linguistica. Un persona qui parla varie linguas es un ''[[polyglotto]]''. Le linguistica studia tote aspectos del lingua e include subcampos tan diverse como le [[phonetica]], le [[semantica]], le [[syntaxe]], le [[etymologia]], le [[lexicographia]], le [[linguistica general]] o theoria del linguistica, le [[linguistica comparative]] o historic e le [[sociolinguistica]]. Le [[Interlinguistica]] que es le studio pro le disveloppamento de un [[lingua auxiliar international]]. (''Vide etiam'' [[Lingua universal]]). Le [[linguistica computational]] es un nove subcampo que se presenta como un area multidisciplinari inter le linguistica e le informatica. In [[Europa]], in le [[seculo 19]], le linguistica esseva centrate in le historia relative del [[Linguas indoeuropee|linguas indo-europee]], con le fin de trovar lor radices e traciar punctos commun in lor disveloppamento. Le interesse in describer le linguas ha essite aspergite per tote le mundo, e milles de linguas de tote partes del mundo ha essite analysate in varie grados. Quando iste travalio se disveloppava in le comenciamento del [[seculo 20]], principalmente in [[America del Nord]], le linguistas esseva confrontate con linguas cuje structura differeva grandemente del linguas europee familiar, e tunc illes comprendeva que illes debeva disveloppar un theoria del structura e methodos linguistic del analyse. Foras de tal interesse se disveloppava le campo que veniva esser cognoscite per le linguistica como [[Linguistica structural]] o ''structura''. Le pioneros in iste effortio includeva [[Franz Boas]], [[Edward Sapir]], e [[Leonard Bloomfield]]. * [[Phonologia]] * [[Grammatica]]: [[morphologia linguistic|morphologia]] — [[semantica]] * [[Interlinguistica]] == Linguas == * [[Familias linguistic]] * [[Lingua artificial|Linguas artificial]] == Vide etiam == * [[Appendice:Lista de linguistas]] * [[Appendice:Lista de linguas del mundo per numero de parlatores]] * [[Linguage]] * [[Communication]] * [[Phrases commun in differente linguas]] == Referentias == <references /> {{traduction|es|Lingüística|14913}}{{traduction|en|Linguistics|1301770053}} [[Categoria:Linguistica| ]] ngqet7xnsl7xl1e8e8r0yrhl3o8uziz 0 2765 699225 685440 2026-08-27T18:18:53Z InternetArchiveBot 40773 Add 2 books for [[Wikipedia:Verificabilitate]] (20260827)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 699225 wikitext text/x-wiki {{Infobox/articulo/generic}} Le '''Terra'''{{linfo}} (symbolo astronomic: '''⊕''') es le tertie [[planeta]] a partir del [[Sol]]. Le Terra es le plus grande del [[planeta terrestre|planetas terrestre]] in le [[systema solar]] in [[diametro]], [[massa]] e [[densitate]]. Illo se appella etiam le '''Mundo'''. ==Systema solar== Le Terra es parte del systema solar e orbita le sol con milles de parve objectos e le altere planetas. Le systema solar ipse orbita le centro del [[galaxia]] [[Via Lactee]]. == Orbita e rotation == Le Terra usa circa 24 [[hora]]s pro rotar circum su axe; iste rotation es nominate un [[die]]. Le Terra usa circa 365 dies pro circumnavigar le Sol; iste circumnavigation es nominate un [[anno]], dividite in quatro [[Saison|saisones]] basate in le location del Terra in su orbita. Le Terra es (in media) circa 150 million [[kilometros]] distante del Sol e orbita al velocitate de 30 km/s. Le Terra reage reciprocamente con altere objectos in le [[Spatio (astronomia)|spatio]], includente le Sol e le [[Luna]]. Al presente, le Terra orbita le Sol approximativemente un vice pro cata 366,26 vices que illo rota circum su axe. Iste periodo de tempore es un [[anno sideral]], equalante 365,26 [[Die solar|dies solar]].<ref>Le numero de dies solar es un minus que le numero de [[Die sideral|dies sideral]] proque le motion orbital del Terra circa le Sol resulta in un revolution additional del planeta circa su axe.</ref> Le axe de rotation del Terra [[Inclination axial|se inclina]] 23,4° ab le [[perpendicular]] verso su [[plano orbital]],<ref>Ahrens, ''Global Earth Physics: A Handbook of Physical Constants'', p. 8.</ref> producente variationes [[Station del anno|saisonal]] in le superficie del planeta con un periodo de un [[anno tropic]] (365,24 dies solar). Un bombardamento de [[cometa]]s durante le historia initial del planeta jocava un rolo in le formation del oceanos.<ref name="comet">{{cite journal | author=Morbidelli, A.; Chambers, J.; Lunine, J. I.; Petit, J. M.; Robert, F.; Valsecchi, G. B.; Cyr, K. E. | title=Source regions and time scales for the delivery of water to Earth | journal=Meteoritics & Planetary Science | year=2000 | volume=35 | issue=6 | pages=1309–1320 | url=http://adsabs.harvard.edu/abs/2000M&PS...35.1309M | accessdate=2007-03-06 }}</ref> Plus tarde, impactos de [[asteroide]]s causava considerabile cambios in le ambiente del superficie. ==Crusta terrestre== Le [[crusta terrestre]] se divide in plure segmentos rigide, o [[Tectonica de placas|placas tectonic]], le quales se displacia gradualmente per le superficie durante periodos de [[Scala de tempore geologic|multe milliones de annos]]. Circa 71% del superficie se coperi con [[oceano]]s de [[Aqua de mar|aqua salin]], e le resto consiste de [[continente]]s e [[insula]]s; le [[aqua]] liquide, necessari pro tote le vita cognoscite, non ha essite discoperite in le superficie de alcun altere planeta.<ref>Le altere planetas in le systema solar es o troppo calide o troppo frigide pro poter haber aqua liquide. Nonobstante, es confirmate de haber existite aqua in le superficie de [[Marte (planeta)|Marte]] in le passato, e illo pote ancora exister hodie. Vide: <cite>{{cite news | author=Msnbc | title=Rover reveals Mars was once wet enough for life | publisher=NASA | date=2007-03-02 | url=http://www.msnbc.msn.com/id/4202901/ | accessdate=2007-08-28 }}</cite><cite>{{cite news | author=Staff | title=Simulations Show Liquid Water Could Exist on Mars | publisher=University of Arkansas | date=2005-11-07 | url=http://dailyheadlines.uark.edu/5717.htm | accessdate=2007-08-08 | archivedate=2007-08-07 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20070807082823/http://dailyheadlines.uark.edu/5717.htm }}</cite></ref><ref>In 2007 esseva detegite vapor de aqua in le atmosphera de solmente un planeta extrasolar, e iste es un [[gigante gasose]]. Vide: {{cite journal|last=G. Tinetti et al.|title=Water vapour in the atmosphere of a transiting extrasolar planet|journal=Nature|date=July, 2007|volume=448|pages=169–171|url=http://www.nature.com/nature/journal/v448/n7150/abs/nature06002.html|doi=10.1038/nature06002 <!--Retrieved from URL by DOI bot-->}}</ref> Le interior del Terra remane active, con un spisse strato de [[Mantello terrestre|mantello]], un nucleo exterior liquide que genera un campo magnetic, e un [[nucleo interior]] solide de [[ferro]]. == Historia == ===Terra=== Le Terra, como le altere [[planeta]]s del [[systema solar]], esseva formate circa 4,5 milliardos (4.500.000.000) de annos retro. Le planetas esseva facite del [[gas]] que restava del [[nebula]] que formava le [[Formation del systema solar|systema solar juvene]]. Le [[origine del luna|origine del Luna]] non es comprendite completemente, ma un [[hypothese]] commun es que un planeta, [[Theia]], collideva con le Terra; postea, le mini-planeta esseva rumpite, e un fragmento escappava le superfacie del Terra ma non de su [[gravitate (physica)|gravitate]]; iste fragmento prendeva orbita circum le Terra e deveniva nostre Luna.<ref>{{en}} [http://www.nature.com/nature/journal/v412/n6848/abs/412708a0.html Origin of the Moon in a giant impact near the end of the Earth's formation].</ref> ===Luna=== [[File:NASA-Apollo8-Dec24-Earthrise.jpg|thumb|right|Le Luna e le Terra]] Le sol cognoscite [[satellite]] natural del Terra, le Luna, le qual comenciava a orbitar lo ante circa 4,53 milliardos de annos, provide le [[marea]]s del oceanos, stabilisa le inclination axial e gradualmente decelera le rotation del planeta.Le [[Luna]] orbita le Terra a un distantia medie de circa 384.000 de kilometros. Le Luna es fixate al Terra quanto al marea: un specific latere del Luna sempre se torna verso le Terra. Le orbita del Luna prende circa 28 dies; iste [[mense lunar]] es le base de nostre [[mense]], e su quarte parte es le base de nostre [[septimana]]. ==Vita terrestre== In le Terra vive milliones de [[specie]]s,<ref>{{cite journal | last = May | first = Robert M. | title=How many species are there on earth? | journal=Science | year=1999 | volume=241 | issue=4872 | pages=1441–1449 | url=http://adsabs.harvard.edu/abs/1988Sci...241.1441M | accessdate=2007-08-14 | doi=10.1126/science.241.4872.1441 | pmid=17790039 }}</ref> includente [[humano]]s, e le planeta es le sol location cognoscite in le [[universo]] ubi existe vita. Le evidentia scientific indica que le planeta se formava ante 4,54 milliardos de annos,<ref name="age_earth">{{cite book | first=G.B. | last=Dalrymple | year=1991 | title=The Age of the Earth | url=https://archive.org/details/ageofearth00unse | publisher=Stanford University Press | location=California | isbn=0-8047-1569-6 }}</ref><ref>{{cite web | last=Newman | first=William L. | date=2007-07-09 | url=http://pubs.usgs.gov/gip/geotime/age.html | title=Age of the Earth | publisher=Publications Services, USGS | accessdate=2007-09-20 }}</ref><ref>{{cite journal | last=Dalrymple | first=G. Brent | title=The age of the Earth in the twentieth century: a problem (mostly) solved | journal=Geological Society, London, Special Publications | year=2001 | volume=190 | pages=205–221 | url=http://sp.lyellcollection.org/cgi/content/abstract/190/1/205 | accessdate=2007-09-20 | doi = 10.1144/GSL.SP.2001.190.01.14 <!--Retrieved from URL by DOI bot--> }}</ref><ref>{{cite web | last=Stassen | first=Chris | date=2005-09-10 | url=http://www.talkorigins.org/faqs/faq-age-of-earth.html | title=The Age of the Earth | publisher=The TalkOrigins Archive | accessdate=2007-09-20 }}</ref> e que le vita appareva in su superficie durante su prime milliardo de annos. Postea, le [[biosphera]] del Terra ha considerabilemente alterate le [[atmosphera]] e altere conditiones [[abiotic]] in le planeta, permittente le proliferation de [[Organismo aerobic|organismos aerobic]] e le formation del [[strato de ozono]] le qual, con le [[campo magnetic]] del Terra, bloca le radiation damnose, permittente le existentia del vita extramarin.<ref>{{cite book | first=Roy M. | last=Harrison | coauthors=Hester, Ronald E. | year=2002 | title=Causes and Environmental Implications of Increased UV-B Radiation | url=https://archive.org/details/causesenvironmen0000unse | publisher=Royal Society of Chemistry | isbn=0-85404-265-2 }}</ref> ===Photosynthese=== Le [[condensation]] de [[vapor]], [[cometa]]s e [[asteroide]]s colpante le Terra creava le [[oceano]]s. Intra de un milliardo (1.000.000.000) de annos, le prime [[vita]] terrestre [[evolution|evolveva]]. Alcun vita disveloppava [[photosynthese]], que los habilitava facer [[hydrato de carbon|hydratos de carbon]] con le utilisation del [[lumine]] del [[Sol]]. Le evolution de photosynthese causava le creation de [[oxygeno]] [[atmosphera|atmospheric]], que faceva le superfacie del Terra convenibile pro vita [[animal]]. Iste oxygeno etiam formava le [[strato de ozono]], un [[gas conservatori]] que protegeva le vita juvene contra le [[radiation]] [[ultraviolette]] del Sol. Iste strato de protection faceva possibile le migration de vita del [[oceano profunde]] al superfacie, e de illac al terra. In ille tempore, tote le Terra esseva un [[supercontinente]], nominate [[Pangea]]. ===Humanitate=== Le ressources mineral del planeta, como le productos del [[biosphera]], contribue ressources que es usate pro appoiar un population global [[Esser human|human]]. Le habitantes es gruppate in circa 200 statos independente e soveran, que reage per [[diplomatia]], [[commercio]] e [[action militar]]. Le [[cultura]]s del humanitate ha create plure differente opiniones del planeta, como anthropomorphication como un [[deitate]], un credentia in un [[terra platte]], e un perspectiva moderne del mundo como un ambiente integrate que require esser guardate. == Characteristicas == :'''Diametro equatorial:''' {{formatnum:12756.3}} [[kilometro|km]] :'''Massa:''' 1 = {{formatnum:5.9742}} * 10²⁴ [[kilogramma|kg]] :'''Densitate medie:''' {{formatnum:5.52}} g/cm³ :'''Rotation:''' 23 [[hora|h]] 56 [[minuta|m]] 4,099 [[secunda|s]] :'''Inclination de axe:''' 23[[Grado (angulo)|°]] :'''Translation:''' {{formatnum:0.999979}} [[anno]]s :'''Inclination orbital:''' 0[[Grado (angulo)|°]] :'''Perihelion:''' {{formatnum:1.000001}} [[unitate astronomic|UA]] :'''Temperatura superficial:''' 15[[Grado (angulo)|°]] [[grado Celsius|C]] :'''Pression atmospheric:''' 1 atmosphera (al nivello del mar) == Referentias == <references /> {{traducite|en|Earth}} {{Planetas}} [[Categoria:Terra| ]] [[Categoria:Planetas]] dcl5g2trefr8uahlvlqaiylqjefapwm 0 4644 699157 698563 2026-08-27T16:56:18Z InternetArchiveBot 40773 Add 4 books for [[Wikipedia:Verificabilitate]] (20260827)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 699157 wikitext text/x-wiki '''Methodo de interlingua''' comprehende regulas de selection [[Vocabulo|parolas]] international, lor forma, significato, assi ben como selection de [[Affixo|affixos]] ([[Prefixos in Interlingua|prefixos]] e [[Suffixo|suffixos]]) e formation de nove parolas. Illo esseva elaborate per le [[International Auxiliary Language Association|IALA]] e utilisate pro confectionar [[interlingua]] de IALA. Contemporaneemente illo ha essite applicate pro elaborar [[Interslavo|interslavic]], un nove lingua construite basate super linguas slave. == Historia == Le methodologia de interlingua esseva describite in Le Dictionario Interlingua Anglese sub redaction de [[Alexander Gode|A. Gode]] publicate in 1951. Il es difficile ascriber inambiguemente le autorato del methodologia. Probabilemente illo esseva disveloppate per multe scientistas, laboratores e collaboratores de IALA. In le prefacie al Dictionario Gode mentiona duo personas como le gente qui poneva fundos sub le methodo. Illes es [[Ezra Clark Stillman|E. Clark Stillman]] e [[André Martinet|Andre Martinet]]. Multe altere personas mentionate per Gode participava in le disveloppamento del Dictionario. In le ultime periodo de labor de IALA, illo esseva regite per Gode e ille ipse redigeva le Dictionario. [[File:150px-Interlingua-Logo.png|thumb|right]] == Introduction == In Interlingua de IALA, il ha cinque linguas fontal o assi appellate ''linguas de controlo'', que determina si un certe parola es un parola in interlingua<ref name=":0" />. Illos es: [[lingua anglese|anglese]], [[lingua espaniol|espaniol]], [[lingua portugese|portugese]], [[lingua francese|francese]], e [[Lingua italian|italiano]]<ref name=":0">{{Cite book|author=Alexander Gode|quote=Source or Control Languages.—(...)The best restricted sphere of languages in which to carry out a systematic collection of international words is consequently a combination of English and the Romance languages. We refer to these languages variously as source or control languages.|title=Interlingua English Dictionary|url=https://archive.org/details/interlinguaengli0000dire|page=XXIV|year=1951|language=anglese}}</ref>. Espaniol e portugese debite a lor similantia es tractate como un lingua ("iberico"). Iste cinque linguas esseva etiam usate pro definir le [[grammatica de Interlingua]]. [[Lingua german|Germano]] e [[Lingua russe|russo]] es usate como un fonte secundari pro interlingua. Si il non ha consenso inter al minus tres del cinque linguas de controlo (espaniol e portugese contate como un), e solmente duo linguas de controlo esseva de accordo, le germano o le russo pote funger como le tertie. In le pauc casos in que mesmo iste processo non resulta in alcun parola eligibile, on prestava originalmente le parola in question del [[latino]], le lingua del scientia ancian. In le interlingua hodierne, le derivationes de altere combinationes de [[linguas romanic]] es plus commun, ben que alcun parolas del latino continua a esser in usage popular. Quando on ha determinate que un certe parola es eligibile pro inclusion in le vocabulario de interlingua, le '''forma''' del parola es ancora incognite: on ha solmente le collection del variantes national del parola. Le processo de determinar le forma exacte que le parola assume in interlingua es appellate le '''prototypamento;''' interlingua usa formas [[Prototypo|prototypic]] del parolas. Exactemente le mesme procedura esseva applicate pro prefixos e suffixos. == Vocabulario == === Introduction === <span id="Regula_de_tres"><!--ancora pro le redirection [[Regula de tres (interlingua)]]--></span>Le '''regula de tres''' es un del plus importante regulas in le methodica de derivation de parolas international in le vocabulario del [[Interlingua]] de [[IALA]]. Iste regula defini le ''eligibilitate'' de un parola pro le vocabulario, determinante si nos lo considera "international" (e dunque interlingua correcte) o non: un parola es eligibile si illo occure in al minus 3 linguas de controlo (espaniol e portugese contate como un) in un forma e con significato correspondente. Germano e/o russo pote substituer un del tres. Le regula de tres ''non'' defini le ''forma'' del parola; isto es determinate per assi appellate ''prototypos''. === Eligibilitate === Un parola es acceptate in le vocabulario de interlingua si variationes de illo con significatos correspondente — # occurre in '''tres''' del sequente quatro entitates linguistic<ref name=":1">{{Cite book|quote=In sum, a preliminary formulation of the criterion of internationality runs as follows: A word is to be accepted as international when its presence is attested—in corresponding forms and with corresponding meanings—in at least three of the language units, Italian, Spanish and/or Portuguese, French and English, with German and Russian as possible substitutes.|author=Alexander Gode|year=1951|page=XXVI|title=Interlingua English Dictionary|url=https://archive.org/details/interlinguaengli0000dire}}</ref>: ## [[lingua anglese|anglese]] ## "[[linguas iberic|iberico]]" (i.e., [[lingua espaniol|espaniol]] e/o [[lingua portugese|portugese]]) ## [[lingua francese|francese]] ## [[lingua italian|italiano]], # ''o'' occurre in duo del precitate quatro entitates linguistic ''' ''e'' ''' in un del sequente duo linguas de controlo adjuncte<ref name=":1" />: ## [[lingua german|germano]] ## [[lingua russe|russo]]. Durante le recerca de vocabulario, on non se restringe al lexico contemporanee. Pro exemplo le verbo francese ''tuer'' (= occider) non monstra ulle parentato con italian ''uccidere'' ma il habeva un verbo ''occire'' in francese antique. Similemente occider in espaniol es ''matar'', ma le verbo vetule ha supervivite partialmente in le participio ''occiso''. Le parolas non necessemente debe exister in le linguas fontal ''de facto''. Il suffice que illos existe ''potentialmente''. Pro exemplo un studente de anglese cognoscente parolas como ''visible'', ''visibility'', ''versatile'', ''versatility'', pote esser surprendite que ''proximity'' non ha un forma correspondente *''proxime'' o *''proximous''. *''proxime'' existe in anglese potentialmente, proque in anglese existe ''proximity''. Tal existentia potential es considerate sufficiente tanto longemente como le parola hypothetic existe in al minus un lingua de controlo (in iste caso pro exemplo ''prossimo'' in italiano). Le mesme rationamento se applica quando le parola "basic" es plenmente international, durante que le parola derivate existe solmente potentialmente. Un contraexemplo pote esser ''[[arachnophobia]]''. ''Arachnophobia'' occure in tote le linguas de controlo, e hinc pare esser un interlingua correcte. Alora *''arachna'' (= aranea) existe in tote le linguas de controlo ''potentialmente'', ma illo existe in nulle del linguas ''de facto''. Per consequente *''arachna'' non pare esser un candidato bon pro interlingua e non se trova in dictionarios de interlingua. === Le principio de series derivational complete === Un altere regula multo importante durante le disveloppamento del IED esseva ''le principio de series derivational complete''. Le principio dice que si nos constata que un parola in un serie de derivation es international, tote le parolas in le serie es interlingua correcte, mesmo si illos non es plenmente international<ref name=":3">For the international vocabulary the clarity of its derivational patterns is of such essential importance that it was decided to stress it in this Dictionary by an almost unqualified adherence to the principle that no word is listed without simultaneously admitting all its clear compounds, derivatives, and formations preceding it in a derivational series. </ref>. Isto significa tote parolas derivate ab le parola international assi ben como tote le parolas precedente<ref name=":3" />. Un exemplo pote esser le parola ''marin''. Si nos constata, que ''marin'' satisface le conditiones de eligibilitate, tote le parolas in le catena: : ''mar'' –> ''marin'' –> ''submarin'', ''marinero'' es interlingua correcte mesmo si illos non es plenmente international<ref name=":4">{{Cite book|quote=If the adjective marin ‘marine’ is listed, it is allowed to take with it the compound submarin ‘submarine,’ the derivative marinero ‘mariner,’ and the form mar ‘sea’ which precedes it. Of course no word is allowed to carry with it dependents not clearly recognizable as such. If the adjective marin has a substantival derivative marina ‘navy,’ this word does not appear in the Dictionary as a dependent of marin because no one will recognize the signification of marina on the basis of his aequaintance with the adjeetive marin plus the termination -a. The word marina is in the vocabulary by its own rights. It is international in the required sense all by itself.|page=XLVI|title=Interlingua English Dictionary|author=Alexander Gode}}</ref>. Non tote parolas cognate pertine al mesme serie de derivation<ref name=":4" />. Pro exemplo ''marina'' (= flotta) pertine a un altere serie de derivation proque le significato de ''marina'' non pote esser deducite ab le significato de ''marin'' plus suffixo -a<ref name=":4" />. ''Marina'' constitue un familia separate de parolas<ref name=":4" />. De plus le uso de iste principio esseva restringite durante le disveloppamento del dictionario per demandar que cata parola occurre in al minus 1 lingua fontal. Le principio de series complete causava que multe synonymos esseva includite in le dictionario juxta altere parolas mesmo si illos non esseva plenmente international<ref>{{Cite book|author=Alexander Gode|title=Interlingua English Dictionary|quote=The Dictionary includes a fair number of doublets which cannot be kept out of the international vocabulary because they happen to be international. Most of them owe their occurrence to the principle of complete derivational series.|page=XLVIII}}</ref>. Exemplos es<ref>{{Cite book|author=Alexander Gode|title=Interlingua English Dictionary|pages=XLIX}}</ref>: * ''vindicar'' juxta ''vengiar'' * ''iride'' juxta ''iris''. === Prototypamento === [[File:Interlingua-English-Dictionary secunde edition.jpg|thumb|right|200px|Le Dictionario Interlingua Anglese sub redaction de A. Gode ubi le methodologia de interlingua esseva explicate.]] A interlingua son introducite assi apellate prototypos. Un prototypo es le plus recente historic o theoric ascendente commun de parolas del linguas de controlo, ma illo debe satisfacer alcun requirimentos. Super toto illo debe esser libere de tote characteristicas national typic solmente pro le lingua de origine. Pro exemplo le prototypo de ang. ''statistics'' e fr. ''statistique'' debe esser libere de tractos characteristic solmente pro anglese e francese e debe posseder un forma al qual ang. ''statistics'' e fr. ''statistique'' essera solmente deviationes del prototypo portante tractos originante in historic disveloppamento de iste linguas. Prototypos es usualmente equal a formas de [[latino vulgar]], ma illos non es identic. Pro exemplo le prototypo de esp. ''tierra'', fr. ''terre'', por. e it. ''terra'' es ''terra''. Le diphthongo ''ie'' es solemente un forma characteristic de espeniol, durante que le termination -''e'' es solmente un forma characteristic de francese. ''Terra'' sembla esser un parola latin, italian e portugese, ma illo non lo es. Si le diphthongo ''ie'' esseva anque un tracto de francese e italiano, le prototypo esserea *''tierra'', non ''terra''. De plus un prototypo debe esser conforme a parolas derivate. Pro exemplo si nos non prendeva in consideration parolas derivate, le prototypo de fr. ''temps'', esp. ''tiempo'', por. e it. ''tempo'' esserea *''tempus'', o (excludente francese), *''tempo''. Ma le adjectivo in le linguas de controlo es ''temporal'' (o su variantes). Hinc le prototypo cercate es ''tempore''. Le prototypo ''tempore'' con le suffixo -al da ''temporal''. Un altere exemplo es ''corde''. Le protypo de it. ''cuore'', esp. ''corazón'', por. ''coração, cor,'' fr. ''cœur'' non es *''core'' le qual corresponderea a ''cor'', ''coris'' de latino vulgar (al contrario a ''cor'', ''cordis'' de latino classic), ma ''corde'', proque le adjectivo occurente in le linguas de controlo es ''cordial''. Hinc ''corde'' -> ''cordial''. === Significato === Sol existentia de parolas cognate in le linguas de controlo non es sufficiente pro introducer un parola a interlingua. Un exemplo son it. ''piangere'', esp. ''plañir'', fr. ''plaindre'' e (archaic e dialectal) ang. ''to plain''. Le totes proveni ab latin ''plangere'', ma lor significato evolveva e hodie illos omne significa alco differente. Tunc ''planger'' non se trova in le Dictionario de interlingua. Plus exactemente on pote trovar ''planger'' in le Dictionario, ma illo ha nulle significato ascribite. In contrasto le variante reflexive de iste verbo: ''planger se'' es bon interlingua proque illo ha le mesme significato in tote le linguas romanic de controlo e hinc se trova in le Dictionario. == Affixos == === Introduction === Exactemente le mesme methodo que esseva applicate al vocabulario, esseva tamben applicate al prefixos e suffixos. Al interlingua esseva includite prototypos de suffixos e prefixos del linguas de controlo. Un exemplo es le suffixo -ale descendente ab latin -alis. Le forma complete de iste suffixo es preservate exlusivemente in italiano. In tote le altere linguas fontal illo es simplificate a -al. Alora le prototypo es -al. Un exemplo plus complexe es le suffixo latin parallel -ilis. Hic de novo solmente italiano retene le -e final. Generalmente in le linguas de controlo iste suffixo es partite in duo suffixos: * ang. ''civil'' contra ''agile'', * fr. ''civil'' c. ''agile'', * esp. ''civil'' c. ''agil'', * it. ''civile'' c. ''agile''. Per consequente a interlingua es includite duo prototypos: -il e -ile. Efectivemente illos servi pro distinguer inter parolas accentuate al ultime syllaba (-il) e parolas accentuate al tertie de fin syllaba (-ile). Un rolo simile es jocate per -e final post r e n. Exemplos: * ''autom<u>o</u>bile'' contra ''infant<u>i</u>l'', * ''<u>o</u>rdine'' c. ''asin<u>i</u>n'', * ''<u>a</u>rbore'' c. ''profess<u>o</u>r''. === Suffixos de infinitivos de verbos === Suffixos latin de infinitivos -are, -ere, -ire es plenmente conservate solmente in italiano. In tote altere linguas de controlo illos es simplificate: fr. -er, -re, -ir, esp. e por. -ar, -er, -ir. Alora le prototypos es -ar, -er, -ir. Proque le prototypo -er es in le linguas de controlo de facto dividite in duo variantes: -er e -ere/-re il habeva un possibilitate theoric de introducer a interlingua duo prototypos: -er e -ere, le quales servirea effectivemente pro distinguer accento e etymologia de parolas, similemente al sufixos -il e -ile, ma le Dictionario non face tal distinction<ref>{{Cite book|author=Alexander Gode|year=1951|quote=Since the subdivision of Latm -ere verbs in two groups with the stress on the penult and antepenult respectively is clearly traceable within the sphere of the modern Romance languages, the prototype of the infinitive termination might be determined for each of the two cases separately. The resulting distinction of verbs in -er with the stress on the last syllable and a smaller group of verbs in -ere with the stress on the antepenult would largely correspond to two types of derivation. The verbs in -er would show "weak" derivatives in -it plus -ion, -ive, -ura, etc., while the verbs in -ere would build such derivatives by adding -ion, -ive, -ura, etc. to a "strong" or modified stem. In this Dictionary no such distinction has been made.|page=XXXI-XXXII|title=Interlingua English Dictionary|url=https://archive.org/details/interlinguaengli0000dire}}</ref>. == Formation de parolas == Le derivation de nove parolas in interlingua es un processo que defini un nove [[parola]] pro le usage in [[interlingua]]. Al Dictionario original solemente parolas que occure de facto in al minus un del linguas de controlo esseva includite, ma omne le usatores de interlingua es habilitate usar le [[regula]]s pro crear lor proprie parolas tanto longemente como le prefixos e suffixos es ustate logicamente e le nove parolas es utile. Proque le processo de facer lo es plus o minus objective, il non ha alcun parolas con sanction official in interlingua; le processo de derivation sta pro se. Pro exemplo nos pote crear nove parolas como: * ''[[jada]]'' -> ''jadificar'' = formar alco in un forma simile a jada, * ''pluralista'' -> ''pluralistic''. Nos poterea vader plus longe e crear parolas como: * ''jadificar'' -> ''jadification'', * ''jadification'' -> ''jadificational'', * ''pluralistic'' -> ''pluralisticitate'', ma lor utilitate es discutibile. == Parolas prestate == === Parolas prestate ab linguas planificate anterior === Le Dictionario de interlingua remarca que alcun parolas ab linguas planificate anterior non es in contradiction con le methodologia de interlingua e hinc illos esseva introducite a illo. Illos es primarimente particulas. Illos es in le IED marcate con parentheses quadrate. Exemplos: * ''yo'', * ''esque,'' * ''anque'', * ''ci'', * ''pois'', * ''depois''. In periodo posterior alcun parolas esseva prestate ad interlingua ab [[Interlingue|occidental]]. Illos non figura in le Dictionario original, ma es usate e se trova in altere dictionarios. Illos es parolas como ''besonio''<ref name=":2">{{Cite web|url=https://wikisource.org/wiki/Main_Page/Interlingua/51500_parolas|author=Piet Cleij|title=Le lista de 51.500 parolas extracte ab le Dictionario Interlingua Nederlandese de Piet Cleij}}</ref>, ''besoniar''<ref name=":2" />, ''micre''<ref>{{Cite book|editor=Paweł Wimmer|title=Dictionario Interlingua Polonese|url=https://ia.wiktionary.org/wiki/Appendice:Dictionarios/Interlingua-polonese}}</ref>. === Parolas prestate ab linguas natural === Multe parolas esseva prestate ad interlingua ab linguas natural. In le IED illos figura insimul con un symbolo de lingua de origine. Specialmente productive hic esseva francese. Exemplos es: * ab francese: ''defaite'', ''portrait'', ''amateur'', ''chef'', ''adieu'', ''adresse'', ''affaire'', ''brochure'', ''jargon'', * ab italiano: ''dilletante'', ''razzia'', ''schizzo'', ''torso'', * ab anglese: ''club'', ''film'', ''magazine'', * ab espaniol: ''cañon'', ''embargo'', ''guerrilla'', * ab russo: ''soviet'', ''intelligentsia'', * ab [[Lingua nederlandese|nederlandese]]: ''referendum'', ''addendum'', * ab [[Lingua chec|checo]]: ''robot'', * ab latino: ''ad rem'', ''ad hoc'', ''a posteriori'', ''a priori'', ''ave!'', ''cum grano salis''. Lor pronunciation es le mesme como in le linguas de origine. Signos diacritic es removite si non es necesse pro distinguer pronunciation (e.g. ''defaite'' in vice de fr. ''défaite''). Il eveni que ab parolas prestate proveni parolas derivate, e.g.: * ''defaite'' -> ''defaitismo'', ''defaitista'', * ''portrait'' -> ''portraitar'', ''portraitista'', * ''adresse'' -> ''adressar'', * ''schizzo'' -> ''schizzar''. == Discussion == === Spheras productive e receptive === Un del ideas inventive de [[IALA]] in su recercas ducente al elaboration de interlingua es le division del linguas europee in duo campos: le ''sphera productive'' e le ''sphera receptive''. In le antiquitate, le [[lingua latin|latino]] e [[lingua grec|greco]] esseva le linguas del fortias dominante in le politica e cultura international (vide [[Imperio Roman]], [[Grecia ancian]]). Postea, illos fungeva durante duo millennios como le [[lingua auxiliar international|linguas auxiliar]] essential in le [[religion]] e [[scientia]] europee. Isto ha effectuate que tote le linguas europee ha importate milles de parolas de origine grec e latin, directe- e indirectemente. Le parolas de origine grecolatin que durante iste millennios ha devenite commun al linguas europee forma insimul un extense vocabulario international. On debe dunque considerar le grecolatino, e su directe successores le [[linguas romanic]], como le componente principal del sphera productive. In tempores moderne, le anglese es un productor avide de parolas international. In le passato illo esseva un del linguas le plus receptive de Europa, e ben que illo es de facto un [[linguas germanic|lingua germanic]], illo ha incorporate grandissime partes del vocabulario del francese e del grecolatino, tanto que IALA lo considerava de facto, si non de jure, un lingua romanic. Le combination del principal linguas producente parolas international in le passato e in le presente resulta in le definition del sphera productive como le ''sphera anglo-romanic''. Iste nove vista permitteva a IALA simplificar grandemente le recercas ducente al derivation del vocabulario international: on poteva omitter le recerca del linguas del sphera receptive, proque le sol vocabulos que le linguas del sphera receptive ha in commun le unes con le alteres e con le sphera productive es vocabulos grecolatin prestate justo del sphera productive. Per exemplo, le [[lingua nederlandese|nederlandese]] e le [[lingua hungare|hungaro]] non ha multo in commun, essente de familias toto differente -- excepte variationes de milles de parolas prestate directe- o indirectemente del grecolatino international, como ''information'', ''international'', ''politica'', etc. Dunque lor inclusion como linguas de controlo adderea nihil al vocabulario international que non esserea jam presente. === Adjustamento corrective === Totevia, durante le progressos del recercas, IALA trovava que le adherentia stricte al idea del sphera productive anglo-romanic resultava in le omission de alicun parolas obviemente international, e concludeva que un adjustamento al regula de tres esseva necessari. Assi, le duo linguas le plus importante del sphera receptive esseva admittite al linguas de controlo como adjunctos: le germano e le russo. Si a un parola manca le appoio de un lingua del sphera anglo-romanic, on pote considerar le presentia del parola in le germano o le russo como appoio corrective. === "Iberico" === Le [[linguas iberic]] espaniol e portugese es considerate como un singule lingua pro lor similaritate linguistic, non pro alicun judicamento quanto a lor importantia o non-importantia como linguas individual. === Greco === Post que le vocabulario international es de origine ''greco''-latin, le non-inclusion del greco como un lingua de controlo causa a vices surprisa. Ben que le greco esseva un grande productor de parolas international in tempores ancian, causante le incorporation de un extense vocabulario scientific de origine grec in le latino post-classic, le greco moderne non es plus parte del sphera productive. Le parolas international de origine grec hodie vive independentemente in le vocabulario international, e le neologismos scientific grechiforme es de facto formate in linguas como le germano e le anglese, non in le greco proprie. Le parte del greco hodie relevante es includite in toto in le sphera anglo-romanic, e per consequente le inclusion del greco como lingua de controlo distincte essentialmente non facerea un differentia. == Vide etiam == * [[Interlingua de IALA]] * [[Regula de duo]] === Ligamines externe === Le ''[http://www.interlingua.fi/ialagr45.htm General Report]'' de IALA de 1945 (in anglese), describente le stato del recercas e proponente possibile variationes del lingua international. In illo on trova le sequente regulas fundamental que es le base de Interlingua: 1) Eligibilitate: Si un parola international es representate per variantes con al minus un signification commun in al minus tres del quatro unitates de controlo - anglese, francese, italiano, espaniol-portugese - illo es eligibile pro representation in le lingua auxiliar. 2) Le forma Le forma standardisate in que un parola eligibile international es representate es un forma de denominator commun de tote su variantes e pote esser appellate lor prototypo. Le prototypo es producite per un studio complete del etymologia del familia de parolas in que le parola international es trovate. 3) Le signification: Le signification o significationes de un parola international standardisate es le signification o significationes que tote le variantes contribuente a su eligibilitate possede in commun. == Bibliographia == * {{Cite book|title = Interlingua English Dictionary|url = https://archive.org/details/interlinguaengli0000dire| year = 1951 | author = Alexander Gode }} == Referentias == {{Reflist}} {{Interlingua}} [[Categoria:interlingua]] [[Categoria:Vocabulario de Interlingua]] 4u6w0u2wnioiq66rvahj9x1r37jwe65 0 5610 699245 657014 2026-08-27T18:43:32Z InternetArchiveBot 40773 Add 1 book for [[Wikipedia:Verificabilitate]] (20260827)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 699245 wikitext text/x-wiki {{infobox/articulo/generic}} {{scientia}} Le '''meteorologia'''<ref>{{cite book |title=A Dictionary of Aviation |url=https://archive.org/details/dictionaryofavia0000wrag |first=David W. |last=Wragg |isbn=9780850451634 |edition=first |publisher=Osprey |year=1973 |page=[https://archive.org/details/dictionaryofavia0000wrag/page/190 190]}}</ref>{{linfoX}} es le studio [[Scientia|scientific]] del [[atmosphera]] [[Terra|terrestre]] que investiga le processos de prognosis del [[climate]]. Le phenomenos meteorologic es eventos observabile del climate que illumina e es explicate per le scientia del meteorologia. Ille eventos es determinate per le [[Variabile (mathematica)|variabiles]] que existe in le atmosphera terrestre. Iste variabiles es le [[temperatura]], le [[pression atmospheric]], le [[vapor]] de [[aqua]] in le atmosphera, e le gradientes e interactiones de cata variabile, e como illos cambia trans le curso del tempore. Le majoritate del climate observate in le Terra es localisate in le [[troposphera]]. Inter le subdisciplinas del scientia del meteorologia, il se trova le [[climatologia]], le [[physica atmospheric]], e le [[chimia atmospheric]]. {{refer}} [[Categoria:Meteorologia| ]] {{pecietta|meteorologia}} jif1kstp6xuyk3gdkvhijwwojt2eeqd 0 7776 699201 688124 2026-08-27T17:39:37Z InternetArchiveBot 40773 Add 1 book for [[Wikipedia:Verificabilitate]] (20260827)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 699201 wikitext text/x-wiki {{Anno nav}} '''Le [[anno]] [[mille]] [[septe]] [[cento]]s [[cinquanta-octo]].''' == januario == * [[1 de januario]]<ref>Le data del 1 de januario es assignate retrospectivemente</ref>: le biologo svedese [[Carl von Linné|Carl Linnaeus]] (Carl von Linné) publica in Stockholm le prime volumine (''Animalia'') del 10e edition de ''[[Systema naturae]]'', le fundamento del nomenclatura zoologic moderne, introducente in su systema [[Taxonomia|taxonomic]] le [[nomenclatura binomial]] pro animales.<ref>{{cite book|first=Niles|last=Eldredge|author-link=Niles Eldredge|title=Life on Earth: A-G|url=https://archive.org/details/isbn_9791576072867_2|publisher=ABC-CLIO|year=2002|pages=[https://archive.org/details/isbn_9791576072867_2/page/477 477]–478}}</ref> <!--Among the first examples of his system of identifying an organism by genus and then species, Linnaeus identifies the [[lamprey]] with the name ''Petromyzon marinus''.<ref>{{cite journal|title=The Use of Numerals for Specific Names in Systematic Zoology|first=David Starr |last=Jordan |journal=Science |date=1911-03-10 |volume=33 |issue=845 |page=372|doi=10.1126/science.33.845.370-a|pmid=17799876}}</ref>--> Introduction inter alteres del [[taxon]] ''[[Homo sapiens]]''.<ref>{{cite book|url=http://www.nhm.ac.uk/hosted-sites/iczn/code/index.jsp?article=3&nfv=true|chapter=Article 3|title=International Code of Zoological Nomenclature|author=International Commission on Zoological Nomenclature|author-link=International Commission on Zoological Nomenclature |edition=4th|isbn=0-85301-006-4 |year=1999 |publisher=International Trust for Zoological Nomenclature, c/o Natural History Museum }}</ref> == februario == == martio == == april == === Nascentias === * [[28 de april]]: [[James Monroe]], [[presidente del Statos Unite de America]] de [[1817]] a [[1825]] (morte [[1831]]) == maio == === Nascentias === * [[6 de maio]]: [[Maximilien de Robespierre]], politico e advocato francese, dirigente del [[Revolution francese]] (morte [[1794]]) == junio == == julio == == augusto == == septembre == == octobre == == novembre == == decembre == * [[25 de decembre]]: prime apparentia del [[Cometa Halley]] post su identification per [[Edmund Halley]].<ref>{{cite journal |author=E.C.S. |authorlink= |coauthors= |year=1927 |month=decembre |language=en |title=Calendar of Discovery and Invention |trans-title=Calendario de discoperta e invention |journal=[[Nature]] |volume=120 |issue= |pages=937 |doi=10.1038/120937a0 |url=https://www.nature.com/articles/120937a0 |accessdate=2025-11-16}}</ref> == sin data precise == {{Referentias}} [[Categoria:Seculo 18]] apsqa7anysg3f4lydyx3gdknz8kbh7z 0 7865 699208 699013 2026-08-27T17:50:23Z InternetArchiveBot 40773 Add 15 books for [[Wikipedia:Verificabilitate]] (20260827)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 699208 wikitext text/x-wiki {{infobox/articulo/persona}} '''Immanuel Kant'''{{efn|{{IPAc-en|UK|k|æ|n|t}},<ref>[https://www.collinsdictionary.com/dictionary/english/kant "Kant"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20260223061940/https://www.collinsdictionary.com/dictionary/english/kant |date=23 February 2026 }}. ''[[Collins English Dictionary|Dictionario anglese de Collins]]''.</ref><ref>[[http://dictionary.reference.com/browse/kant "Kant"] {{Webarchive|url=[https://web.archive.org/web/20141023143832/http://dictionary.reference.com/browse/kant |date=23 October 2014 }}. ''[[Random House Webster's Unabridged Dictionary|Dictionario non-abbreviate de anglese de Random House Webster]]''.</ref> {{IPAc-en|US|k|ɑː|n|t}};<ref>{{cite LPD|3}}</ref><ref>{{cite EPD|18}}</ref> {{IPA|de|ɪˈmaːnu̯eːl kant|lang}}<ref>{{cite web|url=[https://www.duden.de/rechtschreibung/Immanuel_maennlicher_Vorname|title=Immanuel|work=[[Duden]]|access-date=20](https://www.duden.de/rechtschreibung/Immanuel_maennlicher_Vorname|title=Immanuel|work=[[Duden]]|access-date=20) October 2018|language=de|archive-date=20 December 2020|archive-url=[https://web.archive.org/web/20201220055817/https://www.duden.de/rechtschreibung/Immanuel_maennlicher_Vorname|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.duden.de/rechtschreibung/Kant|title=Kant|work=[[Duden]]|access-date=20 October 2018|language=de|archive-date=20 October 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181020182053/https://www.duden.de/rechtschreibung/Kant|url-status=live}}</ref>}} (nasceva como '''Emanuel Kant'''; 22 april 1724 – 12 februario 1804) esseva un [[philosopho]] german. Nascite in [[Königsberg]] in le [[Regno de Prussia]], ille es considerate un del pensatores central del [[Illuminismo]]. Su obras comprehensive e systematic in [[epistemologia]], [[metaphysica]], [[logica]], [[ethica]], [[aesthetica]], [[theoria politic]], e le [[philosophia del religion]] ha facite de ille un del figuras le plus influente e le plus discutite del [[philosophia occidental]] moderne. Le philosophia de Kant es centrate super le subjecto human e motivate per le desiro de assecurar le possibilitate tanto del cognoscentia como del moralitate contra le menacias del [[skepticismo]] e del [[determinismo]]. In le ''[[Critica del ration pur|Critica del Ration Pur]]'' (1781/1787), Kant argumenta in favor de [[idealismo transcendental]], le doctrina que [[spatio]] e [[tempore]] es solmente "formas de [[Anschauung|intuition]]" ({{Langx|de|[[Anschauung]]|links=no}}) que structura tote le [[experientia]] e que nos ha cognoscentia solmente del "apparentias" e non del natura de [[Cosa in se|cosas in se mesme]]. Kant tracava un parallel con le [[Revolution copernican|Revolution copernican]] in su proposition de considerar le objectos del experientia como conforme al formas spatial e temporal de [[Anschauung|intuition]] del personas e al [[Categoria (Kant)|categorias]] del intellecto, in loco del methodo traditional de monstrar como le mente poterea conformar se a su objectos. Kant credeva que le [[ration]] es le fonte del [[moralitate]] e que le [[imperativo categoric]] obliga tote agentes rational. Il credeva que le [[aesthetica]] nasce de un facultate de judicio disinteressate. Kant sperava que le [[pace]] perpetue poterea esser securate per medio de un [[federation]] international de estados [[republicanismo|republican]] e per le [[multilateralismo|cooperation international]]. Kant credeva que le religion ver es fundate super le moralitate. Le natura exacte de su conceptiones religiose es un question disputate.<ref>{{Cite journal |last=Pasternack |first=Lawrence |date=March 2020 |title=On the Alleged Augustinianism in Kant’s Religion |url=[https://www.cambridge.org/core/journals/kantian-review/article/abs/on-the-alleged-augustinianism-in-kants-religion/FE116D6118D49612EF6F3C4181EF2A74](https://www.cambridge.org/core/journals/kantian-review/article/abs/on-the-alleged-augustinianism-in-kants-religion/FE116D6118D49612EF6F3C4181EF2A74) |journal=Kantian Review |language=en |volume=25 |issue=1 |pages=103–124 |doi=10.1017/S1369415419000487 |issn=1369-4154}}</ref><ref>{{Cite journal |last=Palmquist |first=Stephen |last2=The Society of Christian Philosophers |date=1989 |title=Immanuel Kant: A Christian Philosopher? |url=[https://place.asburyseminary.edu/faithandphilosophy/vol6/iss1/5](https://place.asburyseminary.edu/faithandphilosophy/vol6/iss1/5) |journal=Faith and Philosophy |volume=6 |issue=1 |pages=65–75 |doi=10.5840/faithphil1989619 |issn=0739-7046}}</ref> ==Prime annos de vita== Immanuel Kant nasceva le 22 april 1724 in un familia german prussian de fide [[Lutheranismo|lutheran]] in [[Königsberg]] in [[Prussia Oriental]] (hodie [[Oblast de Kaliningrad]], Russia). Su matre, Anna Regina Reuter, nasceva in Königsberg de un patre originari de [[Nuremberg]].<ref>{{cite web |url=[http://www.koenigsberg-is-dead.de/I_Cosmopolis.html](http://www.koenigsberg-is-dead.de/I_Cosmopolis.html) |title=Cosmopolis |website=Koenigsberg-is-dead.de |date=23 April 2001 |access-date=24 July 2009 |archive-date=22 March 2009 |archive-url=[https://web.archive.org/web/20090322094741/http://www.koenigsberg-is-dead.de/I_Cosmopolis.html](https://web.archive.org/web/20090322094741/http://www.koenigsberg-is-dead.de/I_Cosmopolis.html) |url-status=live}}</ref> Su cognomine es a vices erroneemente date como Porter. Le patre de Kant, Johann Georg Kant, esseva un fabricante german de arneses originari de [[Klaipėda|Memel]],{{sfn|Kuehn|2001|p=26}} al tempore le citate le plus nord-oriental de Prussia (hodie Klaipėda, Lituania). Kant credeva que su familia esseva de origine scotic, ben que isto non ha essite verificate per recerca genealogic.<ref>R. K. Murray, "The Origin of Immanuel Kant's Family Name", ''Kantian Review'' '''13'''(1), March 2008, pp. 190–193.</ref> Kant esseva baptisate como Emanuel, cambiando le orthographia de su nomine a Immanuel post haber apprendite le [[lingua hebraic|hebraico]].{{sfn|Kuehn|2001|p=26}} Il esseva le quarto de novem filios (sex del qual attingeva le etate adulte).<ref>{{cite web |last=Haupt |first=Viktor |title=Rede des Bohnenkönigs – Von Petersburg bis Panama – Die Genealogie der Familie Kant |url=[https://www.freunde-kants.com/kopie-von-kant-war-ostpreusse-1](https://www.freunde-kants.com/kopie-von-kant-war-ostpreusse-1) |archive-url=[https://web.archive.org/web/20150925124214/http://www.freunde-kants.com/attachments/article/137/Bohnenrede%202015%20%28de%29.pdf](https://web.archive.org/web/20150925124214/http://www.freunde-kants.com/attachments/article/137/Bohnenrede%202015%20%28de%29.pdf) |archive-date=25 September 2015 |website=freunde-kants.com |page=7 |language=de}}</ref> Le familia Kant accentuava le valores [[Pietismo|pietistic]] de devotion religiose, humilitate, e un interpretation literal del [[Biblia]].<ref>{{Cite encyclopedia |last1=Pasternack |first1=Lawrence |title=Kant's Philosophy of Religion |date=2020 |url=[https://plato.stanford.edu/archives/spr2020/entries/kant-religion/](https://plato.stanford.edu/archives/spr2020/entries/kant-religion/) |encyclopedia=The Stanford Encyclopedia of Philosophy |editor-last=Zalta |editor-first=Edward N. |edition=Spring 2020 |publisher=Metaphysics Research Lab, Stanford University |access-date=25 February 2021 |last2=Fugate |first2=Courtney}}</ref> Le education initial de Immanuel Kant esseva stricte, punitive e multo disciplinate, con emphase super le [[latino]] e le [[instruction religiose]] plus tosto que super mathematica e scientia.{{sfn|Kuehn|2001|p=47}} In su annos posterior, Kant viveva un vita strictemente ordinate. On diceva que le vicinos poteva reglar lor horologios sur su promenades quotidian.{{sfn|Kuehn|2001|p=14}} Kant considerava le matrimonio duo vices, primo con un vidua e pois con un femina de [[Westphalia]], ma in ambes occasiones ille expectava troppo longe.{{sfn|Kuehn|2001|p=177}} Ben que ille nunquam se maritava, ille habeva totevia un vita social satisfacente; ille esseva un docente popular e un autor modestemente prospere, mesmo ante de comenciar su obras philosophic major.{{sfn|Kuehn|2001|p=169}} ===Studioso juvene=== Kant demonstrava un aptitude precoce pro le studio. Il frequentava primo le [[Collegium Fridericianum]] (alora dirigite per [[Franz Albert Schultz]]), del qual il se diplomava al fin del estate de 1740. In 1740, a etate de 16 annos, il se inscribeva al [[Universitate de Königsberg]], ubi il remanerea plus tarde pro le resto de su vita professional.<ref>''Le American International Encyclopedia'' (New York: J.J. Little & Ives, 1954), Vol. IX.</ref> Il studiava le philosophia de [[Gottfried Leibniz]] e [[Christian Wolff (philosopho)|Christian Wolff]] sub [[Martin Knutzen]] (professor associate de Logica e Metaphysica ab 1734 usque a su morte in 1751), un [[rationalismo|rationalista]] qui esseva etiam familiar con le progressos in le philosophia e le scientia britan[n]ic e introduceva Kant al nove physica mathematic de [[Isaac Newton]]. Knutzen dissuadeva Kant del theoria del [[harmonia pre-stabilite]], quam ille considerava como "le cossino del mente pigre".<ref>{{cite book|title=Que le Testudo nos inseniava: Le historia del philosophia|url=https://archive.org/details/whattortoisetaug00port|url-access=limited|last=Porter|first=Burton|publisher=Rowman & Littlefield Publishers|year=2010|page=https://archive.org/details/whattortoisetaug00port/page/n145 133]}}</ref> Il dissuadeva etiam Kant del [[idealismo]], le idea que le realitate es purmente mental, un conception que le majoritate del philosophos del XVIIIe seculo considerava negativemente. Le theoria del [[idealismo transcendental]] que Kant includerea plus tarde in le ''[[Critica del ration pur]]'' esseva sviluppate partialmente in opposition al idealismo traditional. Kant habeva contactos con studentes, collegas, amicos e commensales qui frequentava le [[loge masonic]] local.<ref>{{cite web|url=[https://library.oapen.org/bitstream/id/9c2c6b4d-7481-4e73-b443-bf29054680c2/497779.pdf|title=Le francmasones in le Antique Prussia 1738–1806|language=de|archive-url=[https://web.archive.org/web/20201119104900/https://library.oapen.org/bitstream/id/9c2c6b4d-7481-4e73-b443-bf29054680c2/497779.pdf|archive-date=19 November 2020|url-status=live}}</ref> Su principal [[editor]], [[Johann Friedrich Hartknoch]], esseva etiam un francmason.<ref name="buch-VlOi7fetEkAC-1044">Erich Donnert, ''Europa in le prime epocha moderne: Fontes incognite. Essays super le evolution, le precursores, le limites e le continuation del epocha moderne in e circa Europa. Indices del contento del volumines 1–6. Indice de personas del volumines 1–7.'' Böhlau Verlag Köln Weimar 1997, ISBN 978-3-412-10702-4, p. 1044. [[https://books.google.de/books?id=VlOi7fetEkAC&pg=PA1044#v=onepage Google Books]</ref> Le accidente vascular cerebral de su patre e su morte subsequente in 1746 interrumpeva su studios. Kant quitava Königsberg poco post augusto 1748;{{sfn|Kuehn|2001|p=94}} il retornava ibi in augusto 1754.{{sfn|Kuehn|2001|p=98}} Il deveniva un tutor private in le citates circum Königsberg, ma continuava su recerca erudite. In 1749, il publicava su prime obra philosophic, ''[[Pensamentos super le ver estimation del vires vivente]]'' (scribite in 1745–1747).<ref>[[Eric Watkins (philosopho)|Eric Watkins]] (ed.), ''Immanuel Kant: Scientia natural'', Cambridge University Press, 2012: [http://assets.cambridge.org/97805213/63945/excerpt/9780521363945_excerpt.pdf "Pensamentos super le ver estimation..."] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160307213516/http://assets.cambridge.org/9780521363945_excerpt.pdf |date=7 martio 2016 }}.</ref> Durante le occupation russe de Königsberg durante le [[Guerra de Septem Annos]] (1758–1762), le situation financiari de Kant se meliorava, proque ille obteneva un numero de assignationes ben pagate como tutor ab officiales militar e administratores civil russe stationate in le citate. In decembre 1758, post le morte de Johann David Kypke, Kant faceva un petition al imperatrice [[Elisabeth de Russia|Elisabeth]] pro esser nominate al catedra vacante de logica e metaphysica al Universitate de Königsberg, ma le position esseva attribuite a un altere candidato.<ref>{{cite book |last=Kuehn |first=Manfred |title=Kant: Un biographia |publisher=Cambridge University Press |year=2001 |pages=118–122}}</ref> == Obra precoce == Kant es meliormente cognoscite pro su obras in le philosophia del etica e metaphysica, ma ille etiam contribueva significantemente a altere disciplinas. In 1754, durante que ille considerava un question pro un premio del [[Academia de Scientias de Prussia|Academia de Berlin]] concernente le problema del rotation del Terra, ille argumentava que le gravitation del Luna ralentisarea le rotation terrestre. Ille etiam proponeva le argumento que le gravitation eventualmente causarea que le [[blocage tidal|blocation tidal]] del [[Luna]] [[resonantia orbital|coincider]] con le rotation del Terra.{{efn|Kant ipse pare haber considerate su contribution non assatis importante pro publicar su argumentos in un commentario de jornal super le question del premio, e ille non los submitteva al Academia: {{cite book|chapter-url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.54018/page/n113/mode/2up|chapter=Si le Terra ha subite un alteration de su rotation axial|title=Le cosmogonia de Kant|translator-last=Hastie|translator-first=William|location=Glasgow|publisher=James Maclehose|orig-date=1754|year=1900|pages=1–11|access-date=29 martio 2022}}. Le premio esseva in vice attribuite in 1756 a P. Frisi, qui incorrectemente argumentava contra le ralentissement del rotation.<ref>{{cite book |last=Schönfeld |first=Martin |title=Le philosophia del juvene Kant: Le projecto precritic|publisher=Oxford University Press |page=84 |isbn=978-0195132182 |year=2000 }}</ref>}}<ref name="nebulous">{{cite book|last=Brush|first=Stephen G.|title=Un historia del physica planetari moderne: Terra nebulose|year=2014|isbn=978-0521441711|page=[https://archive.org/details/historyofmodernp0000brus/page/7 7]|publisher=Cambridge University Press |url=[https://archive.org/details/historyofmodernp0000brus/page/7}}</ref> Le anno sequente, ille extendeva iste ratiocinio al [[formation e evolution del Systema Solar]] in su ''[[Historia natural universal e theoria del celos]]''.<ref name="nebulous"/> In 1755, Kant recipeva un licentia pro docer al Universitate de Königsberg e comenciava a dar cursos super un varietate de themas, includente mathematica, physica, logica e metaphysica. In su essay de 1756 super le theoria del ventos ("Nove remarcas pro un elucidation del theoria del ventos"), Kant presentava un perception qualitative de lo que es ora appellate [[fortia de Coriolis]].<ref>{{cite book |last=Kant |first=Immanuel |author-link=Immanuel Kant |editor-last=Watkins |editor-first=Eric |title=Kant: Scientia natural|chapter=Nove notas pro explicar le theoria del ventos, in le qual, al mesme tempore, ille invita al frequentation de su cursos (1756)|publisher=Cambridge University Press |year=2012 |pages=374–385 |doi=10.1017/CBO9781139014380.012}}</ref> In 1756, Kant etiam publicava tres articulos super le [[terremoto de Lisboa de 1755]].<ref>Vide: * Kant, I. (1756a) [[https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=umn.31951001073880s;view=1up;seq=448](https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=umn.31951001073880s;view=1up;seq=448) "Del causas del tremores terrestre al occasion del desastre que affligeva le regiones occidental de Europa verso le fin del anno precedente"] [Super le causas del terremotos al occasion del desastre que affligeva le regiones occidental de Europa verso le fin del anno precedente] In: Königlich Preussischen Akademie der Wissenschaften (Academia Regal Prussian de Scientias), ed.s (1902) ''Le scriptos colligite de Kant'' [Le scriptos colligite de Kant] (in german) Berlin, Germania: G. Reimer. vol. 1, pp. 417–427. * Kant, I. (1756b) [[https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=umn.31951001073880s;view=1up;seq=460](https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=umn.31951001073880s;view=1up;seq=460) "Historia e description natural del eventos le plus remarcabile del terremoto que al fin del anno 1755 faceva tremular un grande parte del Terra"] [Historia e description del natura del eventos le plus remarcabile del terremoto que al fin del anno 1755 faceva tremular un grande parte del Terra], ibid. pp. 429–461. * Kant, I. (1756c) [[https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=umn.31951001073880s;view=1up;seq=494](https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=umn.31951001073880s;view=1up;seq=494) "Continuation del consideration de Immanuel Kant super le tremores terrestre observate desde alcun tempore"] [Continuation del consideration de Immanuel Kant super le terremotos que esseva sentite alcun tempore ante], ibid. pp. 463–472. * Amador, Filomena (2004) "Le causas del terremoto de Lisboa de 1755 in Kant" In: Escribano Benito, J.J.; Español González, L.; Martínez García, M.A., ed.s. ''Actas del VIII Congresso del Societate Espaniol de Historia del Scientias e del Technicas'' [Actas del Octave Congresso del Societate Espaniol de Historia del Scientias e del Technicas] (in anglese) Logroño, Espania: Societate Espaniol de Historia del Scientias e del Technicas (Universitate de la Rioja), vol. 2, pp. 485–495.</ref> Le theoria de Kant, que involveva alterationes in enorme cavernas plen de gases calide, ben que incorrecte, esseva un del prime tentativas systematic de explicar terremotos in terminos natural in vice de terminos supernatural. In 1757, Kant comenciava a dar cursos de geographia, facente de ille un del prime professores a inseniar explicitemente le geographia como subjecto independente.<ref name="Richards-1974">{{Cite journal|last=Richards|first=Paul|date=1974|title=Le geographia e le cartas mental de Kant|journal=Transactions of the Institute of British Geographers|issue=61|pages=1–16|doi=10.2307/621596|jstor=621596| issn=0020-2754 }}</ref><ref>{{Cite journal|last=Elden|first=Stuart|date=2009|title=Reconsiderar le geographia de Kant|journal=Journal of Historical Geography|language=en|volume=35|issue=1|pages=3–25|doi=10.1016/j.jhg.2008.06.001|url=[http://dro.dur.ac.uk/6836/1/6836.pdf|access-date=27](http://dro.dur.ac.uk/6836/1/6836.pdf|access-date=27) septembre 2019|archive-date=1 augusto 2020|archive-url=[https://web.archive.org/web/20200801205430/http://dro.dur.ac.uk/6836/1/6836.pdf|url-status=live}}](https://web.archive.org/web/20200801205430/http://dro.dur.ac.uk/6836/1/6836.pdf|url-status=live}})</ref> Geographia esseva un del themas de curso le plus popular de Kant, e in 1802, un compilation per Friedrich Theodor Rink del notas de su cursos, ''Geographia physica'', esseva publicate. Post que Kant deveniva professor in 1770, ille amplificava le themas de su cursos pro includer cursos super [[derecto natural]], etica e [[anthropologia]], insimul con altere themas.<ref name="Richards-1974" /> [[File:Kant wohnhaus 2.jpg|thumb|Le casa de Kant in Königsberg in un pictura de 1842]] In le ''Historia natural universal'', Kant exponeva le [[hypothese nebular]], in le qual ille deduceva que le [[Systema Solar]] se habeva formate ex un grande nube de gas, un [[nebula]]. Kant etiam deduceva correctemente que le [[Via Lactea]] esseva un [[galaxia|grande disco de stellas]], del qual ille theorizeva que illo se habeva formate ex un nube de gas rotante multo plus grande. Ille suggereva in plus que altere "nebulas" distante poterea esser altere galaxias. Iste postulationes aperiva nove horizontes pro le astronomia, pro le prime vice extendente su dominio ultra le systema solar verso le mundos galactic e intergalactic.<ref>{{cite book|last=Gamow|first=George|title=Un, duo, tres... Infinity|location=New York|publisher=Viking P.|date=1947|pages=300ff|title-link=Un, duo, tres... Infinity}}</ref> De alora in ultra, Kant dedicava su effortios sempre plus al questiones philosophic, ben que ille continuava a scriber super le scientias durante tote su vita. Al initio del annos 1760, ille produceva un serie de obras importante in philosophia. ''[[Le false subtilitate del quatro figuras syllogistic]]'', un obra super logica, esseva publicate in 1762. Duo altere obras appareva le anno sequente: ''Tentativa de introducer le concepto de magnitudes negative in philosophia'' e ''[[Le sol argumento possibile in supporto de un demonstration del existentia de Deo]]''. In 1764, Kant habeva devenite un autor popular notabile, e scribeva ''[[Observationes super le sentimento del belle e del sublime]]''<ref>{{Cite book |last=Kant |first=Immanuel |title=Observationes super le sentimento del belle e del sublime e altere scriptos|publisher=Cambridge University Press |year=2011 |isbn=978-0-521-71113-5 |edition=1 |location=Cambridge}}</ref>; ille esseva secunde a [[Moses Mendelssohn]] in un competition pro le premio del Academia de Berlin con su ''Investigation concernente le distinction del principios del theologia natural e del moralitate'' (often appellate "Le essay pro le premio"). In 1766, Kant scribeva un obra critic super ''Dreams of a Spirit-Seer'' de [[Emanuel Swedenborg]]. In 1770, Kant esseva nominate Professor Plen de Logica e Metaphysica al Universitate de Königsberg. Pro defender iste nomination, Kant scribeva su [[dissertation inaugural]] ''Super le forma e le principios del mundo sensibile e intelligibile''.{{efn|Pois que ille habeva scribite su ultime [[thesis de habilitation]] 14 annos ante, un nove thesis de habilitation esseva requirite (vide S. J. McGrath, Joseph Carew (eds.), ''Reconsiderar le idealismo german'', Palgrave Macmillan, 2016, p. 24).}} Iste obra marcava le apparition de plure themas central de su obra mature, includente le distinction inter le facultates del pensamento intellectual e le receptivitate sensibile. Omitter iste distinction significarea committer le error de [[subreption]], e, como ille dice in le ultime capitulo del dissertation, solmente evitante iste error pote le metaphysica prosperar. Ben que il es ver que Kant scribeva su maxime obras relativemente tarde in su vita, il existe un tendentia a subestimar le valor de su obras plus juvene. Le investigationes recente super Kant ha dedicate plus attention al iste scriptos "pre-critic", e ha recognoscite un certe grado de continuitate con su obra mature.<ref>Cf., per exemplo, Susan Shell, ''Le incarnation del ration'' (Chicago, 1996)</ref> ===Publication del ''Critica del Ration Pur''=== {{AP|Critica del Ration Pur}} [[File:Painting of David Hume.jpg|thumb|Le philosophe [[David Hume]] per [[Allan Ramsay (artist)|Allan Ramsay]]]] A etate 46, Kant esseva un erudito establite e un philosophe de influentia crescente, e multo esseva expectate de ille. In correspondentia con su ex-studente e amico [[Markus Herz]], Kant admitteva que, in le dissertation inaugural, ille habeva fallite explicar le relation inter nostre facultates sensibile e intellectual.<ref>{{Cite book|last=Watkins|first=Erik|title=Kant's Critique of Pure Reason: Background Source Materials|url=https://archive.org/details/kantscritiqueofp0000unse_a3l2|location=Cambridge|publisher=Cambridge University Press|year=2009|isbn=978-0521781626|page=[https://archive.org/details/kantscritiqueofp0000unse_a3l2/page/276 276]}}</ref> Ille debeva explicar como nos combina lo que es cognoscite como cognition sensorial con le altere typo de cognition{{mdash}}id es, cognition rational{{mdash}}iste duo essente relationate ma habente processos multo differente. Kant attribueva etiam a [[David Hume]] le facto de haber le eveliate de un "{{vanchor|somno dogmatic}}" in le qual ille habeva acceptate sin questionar le principios de religione e de [[natural philosophy|philosophia natural]].<ref name="Smith-1952">{{cite book|last=Smith|first=Homer W.|url=[https://archive.org/details/manhisgods00smit|title=Man](https://archive.org/details/manhisgods00smit|title=Man) and His Gods|location=New York|publisher=[[Grosset & Dunlap]]|year=1952|page=[[https://archive.org/details/manhisgods00smit/page/404](https://archive.org/details/manhisgods00smit/page/404) 404]|author-link=Homer W. Smith|url-access=registration}}</ref><ref>Kant, ''PFM'' 4:260</ref> Hume, in su ''[[Treatise on Human Nature]]'' de 1739, habeva argumentate que le personas cognosce le mente solmente per un serie subjective, essentialmente illusori, de perceptiones. Ideias como [[causalitate]], [[moralitate]] e [[Objecto (philosophia)|objectos]] non es evidente in le experientia, dunque lor realitate pote esser questionate. Kant pensava que le ration poteva remover iste scepticismo, e ille se proponeva resolver iste problemas. Ben que amante del compania e conversation con alteres, Kant se isolava e resisteva al tentativas de su amicos de retirar le de su isolation.{{efn|In 1778, in responsa a un de iste propositiones per un ex-discipulo, Kant scribeva: "Cata cambiamento me rende apprehensive, mesmo si illo offere le plus grande promissa de meliorar mi condition, e io es persuadite per iste instincto natural mie que io debe esser prudente si io vole que le filos que le Destino fila assi tenue e debile in mi caso continua a esser filate durante alicun longor. Mi grande gratias a mi benvolentes e amicos, qui pensa de me con tanta benevolentia que illes se occupa de mi benesser, ma al mesme tempore un requesta multo humile de proteger me in mi condition actual contra omne perturbation." <ref>Christopher Kul-Want and Andrzej Klimowski, ''Introducing Kant'' (Cambridge: Icon Books, 2005). {{ISBN|978-1840466645}}</ref>}} Quando Kant emergeva de su silentio in 1781, le resultato esseva le ''Critica del Ration Pur'', imprimite per [[Johann Friedrich Hartknoch]]. Kant respondeva al [[empiricismo]] de Hume affirmante que alcun cognition existe inherentemente in le mente, independente del experientia.<ref name="Smith-1952" /> Ille traheva un parallel con le [[Revolution Copernican]] in su proposition que le objectos del mundo pote esser intuite ''[[A priori and a posteriori|a priori]]'', e que le [[Anschauung|intuition]] es consequentemente distincte del [[Objectivitate (philosophia)|realitate objective]]. Forsan le question le plus directemente disputate esseva le argumento de Hume contra omne connexion necessari inter eventos causales, que Hume characterizava como le "cemento del universo". In le ''Critica del Ration Pur'', Kant argumenta in favor de lo que ille considera le justification ''a priori'' de tal connexion necessari.<ref>Kant, ''CPuR'' A188-211/B233-56</ref> [[File:Immanuel Kant by Johann Christoph Frisch.jpg|left|thumb|Portraito de Kant per [[Johann Christoph Frisch]], post Johann Gottlieb Becker, {{circa|1770}}]] Ben que hodie recognoscite como un del maximo grande obras in le historia del philosophia, le ''Critique'' disappunctava le lectores de Kant al momento de su publication initial.<ref>{{Cite book|last=Dorrien|first=Gary|title=Kantian Reason and Hegelian Spirit: The Idealistic Logic of Modern Theology|url=https://archive.org/details/kantianreasonheg0000dorr|publisher=John Wiley & Sons|year=2012|isbn=978-0470673317|location=Malden, MA|page=[https://archive.org/details/kantianreasonheg0000dorr/page/37 37]}}</ref> Le libro esseva longe, con plus de 800 paginas in le edition original in germano, e scribite in un stilo complicate. Kant esseva multo contristate per su reception.{{sfn|Kuehn|2001|pp=250–254}} Su ex-studente [[Johann Gottfried Herder]] criticava le obra pro poner le ration como un entitate digne de critica per se, in vice de considerar le processo de ratiocinio in le contexto del linguage e del personalitate integre de un persona.<ref>[[Frederick Copleston|Copleston, Frederick Charles]] (2003). ''The Enlightenment: Voltaire to Kant''. p. 146.</ref> Simile a [[Christian Garve]] e [[Johann Georg Heinrich Feder|Johann Georg Heinrich Feder]], ille rejectava le position de Kant que spatio e tempore possede un forma que pote esser analysate. Garve e [[Johann Georg Heinrich Feder|Feder]] etiam criticava le ''Critique'' pro non explicar le differentias in le perception de sensationes.<ref>Sassen, Brigitte. ''Kant's Early Critics: The Empiricist Critique of the Theoretical Philosophy''. 2000.</ref> Su densitate lo rendeva, como Herder diceva in un littera a [[Johann Georg Hamann]], un "nucleo dur a rumper", obscurate per "tote iste pesante tela de aranea".<ref>''Ein Jahrhundert deutscher Literaturkritik'', vol. III, ''Der Aufstieg zur Klassik in der Kritik der Zeit'' (Berlin, 1959), p. 315; as quoted in Gulyga, Arsenij. ''Immanuel Kant: His Life and Thought''. Trans. Marijan Despaltović. Boston: Birkhäuser, 1987.</ref> Su reception contrastava fortemente con le laudes que Kant habeva recipite pro obras anterior, como su ''Essay del Premio'' e le obras plus breve que precedeva le prime ''Critique''. Recognoscente le necessitate de clarificar le tractato original, Kant scribeva le ''[[Prolegomena to any Future Metaphysics]]'' in 1783 como un summario de su opiniones principal. Poco postea, le amico de Kant [[Johann Friedrich Schultz]] (1739–1805), un professor de mathematica, publicava ''Explicationes del Professor Kant super le Critique del Ration Pura'' (Königsberg, 1784), que esseva un breve ma multo exacte commentario super le ''Critica del Ration Pur'' de Kant.{{sfn|Kuehn|2001|pp=268–269}} Le reputation de Kant cresceva gradualmente durante le ultime parte del decennio 1780, stimulate per un serie de obras importante: le essay de 1784, "[[Answer to the Question: What is Enlightenment?]]"; le ''[[Groundwork of the Metaphysics of Morals]]'' de 1785 (su prime obra super philosophia moral); e le ''[[Metaphysical Foundations of Natural Science]]'' de 1786. Le fama de Kant finalmente veniva de un fonte inesperate. In 1786, [[Karl Leonhard Reinhold]] publicava un serie de litteras public super le philosophia kantian. In iste litteras, Reinhold presentava le philosophia de Kant como un responsa al controverse intellectual central del epocha: le [[controversia del pantheismo]]. [[Friedrich Jacobi]] habeva accusate le recentemente defuncte [[Gotthold Ephraim Lessing]] (un distinguite dramaturgo e essayista philosophic) de [[Spinozism]]. Un tal accusation, equivalente a un accusation de atheismo, esseva energicamente negate per le amico de Lessing, [[Moses Mendelssohn]], e isto conduceva a un dispute public acerbe inter partisanos. Le controversia gradualmente se transformava in un debatto super le valores del [[Illuminismo]] e le valor del ration. Reinhold manteneva in su litteras que le ''Critica del Ration Pur'' de Kant poteva resolver iste dispute per defender le autoritate e le limites del ration. Le litteras de Reinhold esseva multo legite e faceva de Kant le philosophe le plus famose de su epocha.<ref>{{Cite book|last=Guyer|first=Paul|title=The Cambridge Companion to Kant and Modern Philosophy|url=https://archive.org/details/cambridgecompani0000unse_h4p5|publisher=Cambridge University Press|year=2006|isbn=978-0521823036|location=Cambridge, UK|page=[https://archive.org/details/cambridgecompani0000unse_h4p5/page/631 631]}}</ref> == Opera posterior == Kant publicava un secunde edition del ''[[Critica del ration pur]]'' in 1787, profundemente revidente le prime partes del libro. Le major parte de su obra subsequente se concentrava super altere areas del philosophia. Il continuava a disveloppar su philosophia moral, specialmente in le ''[[Critica del ration practic]]'' de 1788 (cognoscite como le secunde ''Critica''), e le ''[[Metaphysica del morales]]'' de 1797. Le ''[[Critica del potentia del judicio]]'' de 1790 (le tertie ''Critica'') applicava le systema kantian al [[esthetica]] e al [[teleologia]]. In 1792, le tentativa de Kant de publicar le Secunde del quatro partes de ''[[Religion intra le limites del simple ration]]'',<ref name="KReligion">Werner S. Pluhar, ''[https://books.google.com/books?id=da8RrM-qkiwC&pg=PR7 Religion intra le limites del simple ration] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200304020309/https://books.google.com/books?id=da8RrM-qkiwC&pg=PR7 |date=4 martio 2020 }}''. 2009. [https://books.google.com/books?id=da8RrM-qkiwC Description] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200201192948/https://books.google.com/books/about/Religion_Within_the_Bounds_of_Bare_Reaso.html%3Fid%3Dda8RrM-qkiwC |date=1 februario 2020 }} & [https://books.google.com/books?id=da8RrM-qkiwC&pg=PR7 Contento.] Con un [https://books.google.com/books?id=da8RrM-qkiwC&pg=PR15 introduction] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200803085237/https://books.google.com/books?id=da8RrM-qkiwC&pg=PR15 |date=3 augusto 2020 }} de Stephen Palmquist. Indianapolis: Hackett Publishing Company,</ref> in le revista ''Berlinische Monatsschrift'', incontrava opposition del [[Frederico Gulielmo II de Prussia|rege]] [[censura|commission de censura]], que habeva essite establite le mesme anno in le contexto del [[Revolution francese]]. Kant arrangiava alora que le quatro partes esseva publicate como un libro, transmittente lo per le departamento de philosophia del [[Universitate de Jena]] pro evitar le necessitate de censura theologic. Iste insubordination valeva a ille un reprimenda, ora famose, del rege. Quando ille nihilominus publicava un secunde edition in 1794, le censor esseva tanto irate que ille arrangiava un decreto royal que exigeva que Kant nunquam plus publicava ni parlava publicamente super religion. Kant publicava alora su responsa al reprimenda del rege e explicava se mesme in le prefacio de ''[[Le conflicto del facultates]]'' (1798). [[File:Kant doerstling2.jpg|thumb|Kant con amicos, includente [[Christian Jakob Kraus]], [[Johann Georg Hamann]], [[Theodor Gottlieb von Hippel le Senior|Theodor Gottlieb von Hippel]], e [[Karl Gottfried Hagen]]]] Il etiam scribeva un numero de essayos semi-popular super historia, religion, politica, e altere themas. Iste obras esseva ben recipite per le contemporaneos de Kant e confirmava su status preeminente in le philosophia del [[seculo XVIII]]. Il habeva plure revistas dedicate exclusivemente a defender e criticar le philosophia kantian. Nonobstante su successo, le tendentias philosophic se moveva in un altere direction. Plure del discipulos e sequaces le plus importante de Kant (includente [[Karl Leonhard Reinhold]], [[Jakob Sigismund Beck]], e [[Johann Gottlieb Fichte]]) transformava le position kantian. Le etapas progressive del revision del doctrinas de Kant marcava le emergentia del [[idealismo german]]. In un de su ultime actos in explication de un position super questiones philosophic, Kant se opponeva a iste disveloppamentos e denunciava publicamente Fichte in un carta aperte in 1799.<ref name="Fichte">{{cite web|url=http://www.korpora.org/Kant/aa12/370.html|title=Carta aperte de Kant denuncianti le philosophia de Fichte|language=de|website=Korpora.org|access-date=24 July 2009|archive-date=19 July 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110719150635/http://www.korpora.org/Kant/aa12/370.html|url-status=live}}</ref> In 1800, un studente de Kant nominate Gottlob Benjamin Jäsche (1762–1842) publicava un manual de [[logica]] pro docentes appellate ''[[Logica]]'', que ille habeva preparate al demanda de Kant. Jäsche preparava le ''Logica'' usante un copia de un manual de logica de [[Georg Friedrich Meier]] appellate ''[[Excerption del doctrina del ration]]'', in le qual Kant habeva scribite copiose notas e annotationes. Le ''Logica'' ha essite considerate de importantia fundamental pro le philosophia de Kant e pro su comprehension. Le grande logico del [[seculo XIX]] [[Charles Sanders Peirce]] remarcat, in un recension incomplete del traduction anglese de Thomas Kingsmill Abbott del introduction al ''Logica'', que "tote le philosophia de Kant gira circa su logica."<ref>Peirce, C.S., ''[[Collecte de documentos de Charles Sanders Peirce]]'', v. 1, (HUP, 1960), 'Kant e su refutation del idealismo' p. 15 </ref> De plus, [[Robert S. Hartman]] e Wolfgang Schwarz scribeva in le introduction del traductores a lor traduction anglese del ''Logica'': "Su importantia reside non solmente in su signification pro le ''[[Critica del ration pur]]'', cuje secunde parte es un reformulation de principios fundamental del ''[[Logica]]'', ma etiam in su position intra le totalitate del obra de Kant."<ref>Kant, Immanuel, ''[[Logica]]'', G.B. Jäsche (ed.), R.S. Hartman, W. Schwarz (traductores), Indianapolis, 1984, p. xv.</ref> == Morte e sepultura == Le salute de Kant, sempre precari, se deteriorava. Il moriva in Königsberg le 12 februario 1804, pronuncianti ''Es ist gut'' ("Es es bon") ante su morte.<ref>Karl Vorländer, ''Immanuel Kant: Der Mann und das Werk'', Hamburg: Meiner, 1992, p. II 332.</ref> Su ultime obra incomplite esseva publicate como ''[[Opus Postume]]''. Kant faceva sempre un figura curioso durante su vita per su habitos modeste e rigorosemente planificate, que esseva describite como regular como un horologio. [[Heinrich Heine]] observava le magnitude de su "pensamentos destructive, que fracassava le mundo" e le considerava un sorta de "executionator" philosophic, comparante le con [[Maximilien Robespierre]] con le observation que ambe "representava al plus alte grado le typo del burgese provincial. Natura los habeva destinate a pesar caffe e zucchero, ma le Fato determinava que illes deberea pesar altere cosas e poneva sur le balancia de un un rege, e sur le balancia del altere un deo."<ref>{{cite web |url=[http://philosophy.uchicago.edu/resources/files/On%20Kant.pdf](http://philosophy.uchicago.edu/resources/files/On%20Kant.pdf) |title=Heine sur Immanuel Kant |access-date=10 July 2015 |archive-date=23 November 2015 |archive-url=[https://web.archive.org/web/20151123060538/http://philosophy.uchicago.edu/resources/files/On%20Kant.pdf](https://web.archive.org/web/20151123060538/http://philosophy.uchicago.edu/resources/files/On%20Kant.pdf) |url-status=live }}</ref> Quando su corpore esseva transferite a un nove loco de sepultura, su cranio esseva mesurate durante le exhumation e trovate esser plus grande que le medie del viros german, con un fronte "alte e large".<ref>''Examined Lives, From Socrates to Nietzsche'', James Miller p. 284</ref> Su fronte ha essite un objecto de interesse desde que illo deveniva ben cognoscite per su portraits: "In le portrait de Döbler e in le reproduction fidel, ben que expressionistic, de Kiefer, como etiam in multe altere portraits de Kant del fin del [[seculo XVIII]] e del initio del [[seculo XIX]], le fronte es remarquabilemente grande e decidite in retro."<ref>Immanuel Kant e le frontieras del historia del arte, Mark Cheetham, in ''Le subjectos del historia del arte: objectos historic in perspectivas contemporanee'', p. 16</ref> [[File:Kaliningrad 05-2017 img05 Kant Island.jpg|upright|thumb|Le tumba de Kant in [[Kaliningrad]], Russia]] Le [[mausoleo]] de Kant adjunge le angulo nord-est del [[Catedral de Königsberg]] in [[Kaliningrad]], Russia. Le mausoleo esseva construite per le architecto [[Friedrich Lahrs]] e completate in 1924, a tempore pro le bicentenario del nascentia de Kant. Originarimente, Kant esseva sepelite intra le cathedral, ma in 1880 su restos esseva transferite a un capella [[neo-gothic]] adjacente al angulo nord-est del cathedral. Durante le annos, le capella deveniva in mal stato e esseva demolite pro facer loco al mausoleo, que esseva construite in le mesme loco. Le tumba e su mausoleo es inter le poc artefactos del epoca german que esseva preservate per le [[Sovietes]] post que illes capturava le citate.<ref>{{Cite news|url=[http://www.spiegel.de/international/zeitgeist/architectural-competition-held-to-rebuild-koenigsberg-city-center-a-980260.html|title=Resuscitar](http://www.spiegel.de/international/zeitgeist/architectural-competition-held-to-rebuild-koenigsberg-city-center-a-980260.html|title=Resuscitar) Königsberg: un citate russe reguarda su radices german|last=Beyer|first=Susanne|date=25 July 2014|work=Spiegel Online|access-date=3 February 2018|archive-date=4 February 2018|archive-url=[https://web.archive.org/web/20180204192755/http://www.spiegel.de/international/zeitgeist/architectural-competition-held-to-rebuild-koenigsberg-city-center-a-980260.html|url-status=live}}](https://web.archive.org/web/20180204192755/http://www.spiegel.de/international/zeitgeist/architectural-competition-held-to-rebuild-koenigsberg-city-center-a-980260.html|url-status=live}})</ref> In le [[seculo XXI]], multe nove maritos porta flores al mausoleo. Artefactos anteriormente possedite per Kant, cognoscite como ''Kantiana'', esseva includite in le [[Museo del citate de Königsberg]]; tamen, le museo esseva destruite durante le [[Secunde Guerra Mundial]]. Un replica del statua de Kant que, durante le epoca german, stava ante le edificio principal del [[Universitate de Königsberg]], esseva donate per un entitate german al initio del annos 1990 e placiate in le mesme terreno. Post le [[Expulsion e fuga del germanos (1944–1950)|expulsion]] del population german de Königsberg al fin del Secunde Guerra Mundial, le Universitate de Königsberg, ubi Kant inseniava, esseva reimplaciate per le [[Universitate de Stato de Kaliningrad]] de lingua russe, que se appropriava del campus e del edificios supervivente. In 2005, le universitate esseva renominate [[Universitate de Stato Immanuel Kant de Russia]].<ref>{{cite journal |last=Zieliński |first=Miłosz J. |date=2018 |title=Le futuro de Kant: Debattos super le identitate del Oblast de Kaliningrad |url=[https://www.jstor.org/stable/26644305](https://www.jstor.org/stable/26644305) |journal=Slavic Review |volume=77 |issue=4 |pages=937–956 |doi=10.1017/slr.2018.291 |jstor=26644305 |issn=0037-6779|url-access=subscription }}</ref> Le cambio de nomine, considerate un question cargate politic, a causa del sentimentos mixta del residentes super su passato german,<ref>{{cite news |date=2 July 2005 |title=Kaliningrad lotta con su hereditage german |url=[https://www.dw.com/en/kaliningrad-struggles-with-german-legacy/a-1635700](https://www.dw.com/en/kaliningrad-struggles-with-german-legacy/a-1635700) |access-date=23 April 2024 |work=DW News }}</ref> esseva annunciate durante un ceremonia al qual assistiva le presidente russe [[Vladimir Putin]] e le cancellero german [[Gerhard Schröder]],<!--http://en.kremlin.ru/events/president/news/33684/photos--><ref>{{cite news |last=Dempsey |first=Judy |date=1 July 2005 |title=Enclave russe arriva in un dispute diplomatic |url=[https://www.nytimes.com/2005/07/01/world/europe/russian-enclave-lands-in-diplomatic-donnybrook.html](https://www.nytimes.com/2005/07/01/world/europe/russian-enclave-lands-in-diplomatic-donnybrook.html) |access-date=23 April 2024 |work=The New York Times |issn=0362-4331}}</ref><ref>{{cite news |date=3 July 2005 |title=Iran como thema del reunion al Mar Baltic |url=[https://www.dw.com/en/iran-the-topic-in-baltic-sea-meeting/a-1637921](https://www.dw.com/en/iran-the-topic-in-baltic-sea-meeting/a-1637921) |access-date=23 April 2024 |agency=Agence-France Press|via=DW News}}</ref><ref>{{cite news |last=Ypi |first=Lea |date=20 April 2024 |title=Kant e le argumento pro le pace |url=[https://www.ft.com/content/c7432bdc-3449-421e-8045-701ac16a3d07](https://www.ft.com/content/c7432bdc-3449-421e-8045-701ac16a3d07) |access-date=23 April 2024 |website=Financial Times |issn=0307-1766}}</ref> e le universitate formava un [[Societate Kantian]], dedicate al studio del [[kantianismo]]. In 2010, le universitate esseva ancora renominate [[Universitate Federal Baltic Immanuel Kant]].<ref>{{cite web |date=13 October 2010 |title=Decreto executive super le establimento del Universitate Immanuel Kant |url=[http://en.kremlin.ru/events/president/news/9234](http://en.kremlin.ru/events/president/news/9234)<!--http://eng.kremlin.ru/news/1131--> |access-date=23 April 2024 |website=Presidente de Russia}}</ref> == Philosophia<!--'Kantianism', 'Kantian', and 'Kantian philosophy' redirect here-->== [[File:Immanuel Kant by Emanuel Bardou, view 2, Berlin, 1798, marble - Bode-Museum - DSC02884.JPG|thumb|Busto de Kant per [[Emanuel Bardou]], 1798]] Como multe de su contemporaneos, Kant esseva profundemente impressionate per le progressos scientific facite per [[Isaac Newton|Sir Isaac Newton]] e alteres. Iste nove evidentia del potentia del ration human poneva in question pro multe personas le autoritate traditional del politica e religion. In particular, le vision mecanic moderne del mundo poneva in question le possibilitate mesme del moralitate; nam, si il non existe alcun agentia, il non pote haber responsabilitate.<ref>Kant ''CPuR'' Bxxviii–Bxxx</ref>{{sfn|di Giovanni|2005}} Le objectivo del projecto critic de Kant es de assecurar le autonomia human, le base del religion e del moralitate, contra iste menacia del mechanismo — e de facer lo in un maniera que preserva le progressos del scientia moderne.{{sfn|Rohlf|2020|loc = §2.1}} In le ''Critica del Ration Pura'', Kant summarisa su preoccupationes philosophic in le sequente tres questiones: # Que pote io cognoscer? # Que debe io facer? # Que pote io sperar?<ref>Kant, ''CPuR'' A804–05/B833</ref> Le ''[[Critica del Ration Pura]]'' se concentra super le prime question e aperi un spatio conceptual pro un responsa al secunde question. Illo argumenta que, ben que nos non pote strictemente ''saper'' que nos es libere, nos pote — e pro fines practic debe — ''pensar'' nos mesme como libere. In le proprie parolas de Kant: «Io debeva negar le cognoscentia pro facer loco al fide.»<ref>Kant, ''CPuR'' Bxxx</ref> Le philosophia moral de Kant es ulteriormente disveloppate in le ''[[Fundamento del Metaphysica del Moralia]]'', le ''[[Metaphysica del Moralia]]'', e le ''[[Critica del Ration Practic]]''.{{sfn|Guyer|2014|pp=7–8}}{{sfn|Jankowiak|2023}} Le ''[[Critica del Judicio|Critica del Potentia de Judicar]]'' sustene que nos pote rationalmente sperar le unitate harmoniose del dominios theoric e practic tractate in le prime duo ''Criticas'', sur le base de nostre experientia affective del beltate natural e, plus generalmente, del organisation [[Teleologia in biologia|teleologic]] del mundo natural.{{sfn|Guyer|2014|pp=6–8}} In ''[[Religion intra le Limites del Simple Ration|Religion intra le Limites del Pura Ration]]'', Kant tenta completar su responsa al tertie question argumentante pro un forma rationalista de religion fundate super nostre vitas practic (i.e., moral).<ref>di Giovanni, George. (1996) "Translator's Introduction", In ''Religion and Rational Theology''. Cambridge University Press. p.49, citing Kant in correspondence with Stäudlin.</ref> Iste obras omnes pone le [[subjecto (philosophia)|subjecto]] human active e rational al centro del mundos cognitive e moral. In breve, Kant argumenta que le [[mente]] mesme apporta necessariemente un contribution constitutive al [[cognition|cognoscentia]], que iste contribution es transcendental plus tosto que psychologic, e que ager autonomemente significa ager secundo principios moral rational.{{sfn|Rohlf|2020}} === Le projecto critic de Kant === {{vide etiam|Critica del Ration Pura}} [[File:Kant017.jpg|thumb|Kant per [[Carle Vernet]]]] Le ''Critica del Ration Pura'' de 1781 (revise in 1787) ha sovente essite citate como le obra le plus significative de metaphysica e [[epistemologia]] in le philosophia moderne.<ref>{{Cite web |last=Rohlf |first=Michael |title=Immanuel Kant |url=https://plato.stanford.edu/entries/kant/ |url-status=live |archive-url=[https://web.archive.org/web/20191114014720/https://plato.stanford.edu/entries/kant/ |archive-date=14 November 2019 |access-date=29 May 2019 |website=[[Encyclopedia Philosophic de Stanford]]}}</ref> In le prime ''Critica'', e etiam in obras posterior, Kant formula le «problema general» e le «problema real del ration pura» in terminos del sequente question: «Como es possibile judicios synthetic ''a priori''?»<ref>Kant, ''CPuR'' B135</ref>{{sfn|Guyer|2014|p=51}} Pro comprender iste assertion, il es necessari definir alcun terminos. Primo, Kant face un distinction inter duo fontes de cognoscentia: # Cognoscientias ''a priori'': «cognoscentia independente de tote experientia e mesmo de tote le impression del sensos». # Cognoscientias ''a posteriori'': cognoscentias que ha lor fontes in le experientia — isto es, que es empiric.<ref>Kant, ''CPuR'' B1–3</ref> Secundo, ille face un distinction inter duo typos de judicios: # Judicios analytic: judicios in le quales le concepto del predicato es continente in le concepto del subjecto; per exemplo, «Tote le celibes es non-maritate», o «Tote le corpores es extendite». Illos pote etiam esser appellate «judicios de clarification». # Judicios synthetic: judicios in le quales le concepto del predicato non es continente in le concepto del subjecto; per exemplo, «Alcun celibes es sol», «Tote le cygnos es blanc», o «Tote le corpores ha peso». Illos pote etiam esser appellate «judicios de amplification».<ref>Kant, ''CPuR'' A6–8/B10–12</ref> Tote le judicios analytic es ''a priori'', proque le experientia non es necessari pro analysar le contento de un concepto que nos ja possede.<ref>Kant, ''CPuR'' B11</ref> In contrasto, un judicio synthetic es un judicio cuje concepto del predicato contine alco que non se trova in le concepto del subjecto. Le exemplos le plus evidente de judicio synthetic es judicios fundate super observationes empiric.{{sfn|Guyer|2014|pp=52–54}} Le duo typos de cognoscentia e le duo typos de judicio produce un tabella a quatro divisiones: {| class="wikitable" |+Tabella de Judicios ! !A priori !A posteriori |- |'''Analytic''' |analytic ''a priori'' (p.ex., «Tote le corpores es extendite.») |analytic ''a posteriori'' (impossibile) |- |'''Synthetic''' |synthetic ''a priori'' (p.ex., «Cata effecto ha un causa.») |synthetic ''a posteriori'' (p.ex., «Le systema solar ha octo planetas.») |} Kant credeva que le philosophos anterior habeva negligite le judicios synthetic ''a priori'', e habeva accordate attention solmente al judicios analytic ''a priori'' e synthetic ''a posteriori''. [[David Hume]], per exemplo, credeva que tote le cognoscentia es o «relationes de ideas» (que es analytic ''a priori'') o «questiones de facto» (que es synthetic ''a posteriori'').<ref>Hume, David. ''An Enquiry Concerning Human Understanding''. Section 4; Part 1.</ref> Le taxonomia de Hume exclude le synthetic ''a priori''. Ma, stabiliente le synthetic ''a priori'' como un tertie typo de judicio, Kant crede que nos pote resister al scepticismo de Hume concernente a questiones como causalitate e le cognoscentia metaphysic plus generalmente. Isto es proque, a differentia de judicios simplemente ''a posteriori'', le judicios ''a priori'' ha «universalitate ver o stricte» e include un assertion de «necessitate».<ref>Kant, ''CPuR'' B3–4</ref>{{sfn|Guyer|2014|pp=52–54}} E, a differentia de assertiones simplemente analytic, le judicios synthetic extende nostre cognoscentia ultra le concepto del subjecto. Isto significa que monstrar como judicios synthetic ''a priori'' es possibile equivale a monstrar como un cognoscentia substantiv super le characteristicas necessari del mundo es possibile. Kant mesme considera incontroverse le facto que nos ha cognoscentia synthetic ''a priori'' — specialmente in mathematica. Considera le proposition «7 + 5 = 12». Kant asserta que le concepto de «12» non es continente in le conceptos de «5», «7» e del operation de addition.<ref>Kant, ''CPuR'' B14–17</ref> Tamen, ben que ille considera le possibilitate de tal cognoscentia como evidente, Kant assume nihilominus le carga de monstrar como tal cognoscentia synthetic ''a priori'' in mathematica e le scientias natural es possibile, e in le Dialectica Transcendental attacca le possibilitate de cognoscentia synthetic ''a priori'' del metaphysica traditional. Le objectivo duple del ''Critica'' es tanto ''probar'' como ''explicar'' le possibilitate de iste cognoscentia.{{sfn|Guyer|2014|p=55}} Kant dice: «Il ha duo truncos del cognoscentia human, que forsan pote provenir de un radice commun ma pro nos incognite, namely le sensibilitate e le intellecto, per le prime del qual objectos nos es ''date'', ma per le secunde illos es ''pensate''.»<ref>Kant, ''CPuR'' A15/B29, emphases added</ref> Le termino de Kant pro le objecto del sensibilitate es «intuition», e su termino pro le objecto del intellecto es «concepto». In terminos general, le prime es un representation non-discursive de un objecto ''particular'', e le secunde es un representation discursive (o mediate) de un ''typo general'' de objecto.{{sfn|Guyer|2014|pp=32, 61}} Le conditiones del experientia possibile require tanto intuitiones como conceptos, i.e., le affection del sensibilitate receptive e le potentia activemente synthesizante del intellecto.{{sfn|Rohlf|2020|loc=§2.12}}{{efn|Plus technicamente, Kant exprime su puncto general que tote cognoscentia authentic require tanto input sensorial como organisation intellectual dicente que tote cognoscentia require tanto «intuitiones» como «conceptos» (p.ex., A 50 / B 74). Intuitiones e conceptos es duo species differente del genere «representation» (''Vorstellung''), le termino le plus general de Kant pro omne stato cognitive (vide A 320 / B 376–7). Al initio del «Esthetica Transcendental», Kant declara que un «intuition» es nostre typo le plus directe o «immediate» de representation de objectos, in contrasto con un «concepto» que representa sempre un objecto «per un detour (''indirecte'')» — isto es, simplemente per alicun «marca» o proprietate que le objecto possede (A 19 / B 33). In su manual de logica, Kant defini un intuition como un «representation ''singular''» — isto es, un que representa un objecto particular — dum un concepto es sempre un «''universal'' (''repraesentatio per notas communes'')», que representa proprietates commun a multe objectos (''Logic'', §1, 9:91).{{sfn|Guyer|2014|pp=60–61}}}} Dunque le assertion: «Pensamentos sin contento es vacue, intuitiones sin conceptos es cec.»<ref>Kant, ''CPuR'' A51/B75</ref> Le strategia basic de Kant in le prime parte del ''Critica del Ration Pura'' consistera in argumentar que certe intuitiones e conceptos es pur — isto es, illos es apportate integremente per le mente, independente de omne cosa empiric. Le cognoscentia generate super iste base, sub certe conditiones, pote esser synthetic ''a priori''. Iste insight es cognoscite como le «Revolution Copernican» de Kant, proque justo como Copernico faceva progressar le astronomia per un cambiamento radical de perspectiva, assi Kant pretende hic facer le mesme pro le metaphysica.<ref>Kant, ''CPuR'' Bxvi–xviii</ref>{{sfn|Rohlf|2020|loc=§2.2}} Le secunde parte del ''Critica'' es le parte explicitamente ''critic''. In le «Dialectica Transcendental», Kant argumenta que multe del assertiones del metaphysica rationalista traditional viola le criterios que ille pretende establir in le prime parte, «constructive», de su libro, e conduce inevitabilemente a contradictiones.{{sfn|Jankowiak|2023|loc=2(g)}}{{sfn|Guyer|2014|loc=ch. 4}} Tamen, como Kant observa, «le ration human, sin esser movite per le simple vanitate de saper toto, inexorabilemente perseque, impulsate per su proprie besonio, tal questiones que non pote esser respondite per ulle uso experientiale del ration».<ref>Kant, ''CPuR'' B21</ref> Le projecto del ''Critica'' es establir usque a qual puncto le ration pote legitime perseverar in tal direction.<ref>Kant, ''CPuR'' Axi–xii</ref> === Doctrina del idealismo transcendental === {{vide etiam|Idealismo transcendental}} In le section del ''Critica'' intitulate «Le Esthetica Transcendental», Kant argumenta in favor del doctrina del [[idealismo transcendental]]. Le doctrina es «transcendental» proque illo explica un condition necessari pro le possibilitate del experientia e es un forma de «idealismo» proque ille conditiones depende de characteristicas del mente. Le detalios del interpretation correcte del idealismo transcendental es controversate, ma existe un large accordo super duo theses basic.{{sfn|Jankowiak|2023|loc= §2(d)}} Primo, le spatio e le tempore non es ''cosas in se mesme'', ma simple formas de intuition (le spatio es le forma del intuition ''externe'', e le tempore es le forma del intuition ''interne''). Secundo, nos ha cognoscentia solmente del ''apparentias'' e non del cosas in se mesme. Le secunde these, secundo Kant, seque del prime: proque nostre formas ''a priori'' de intuition es conditiones necessari del possibilitate del experientia, omne cosa que cade foras de lo que nostre facultate sensibile pote reciper es incognoscibile. {{sfn|Rohlf|2020|loc=§3}}<ref>Kant ''CPuR'' A43/B59–60, A369</ref> Nihilominus, ben que Kant dice que le spatio e le tempore es «transcendentalmente ideal» — le ''formas pur'' del sensibilitate human, plus tosto que parte del natura o del realitate como illo es in se mesme — ille asserta etiam que illos es «empiricamente real», per lo que ille vole dicer «que “tote lo que pote presentar se a nos externemente como un objecto” es tanto in le spatio como in le tempore, e que nostre intuitiones interne de nos mesme es in le tempore».<ref>Kant ''CPuR'' A28/B44, A34–35/B51–51</ref>{{sfn|Rohlf|2020|loc=§3}} Qualcunque sia le interpretation del doctrina de Kant, ille voleva distinguer su position del [[idealismo subjective]] de [[George Berkeley]].{{sfn|Stang|2022|loc=§2.3}} [[Paul Guyer]], ben que critic de multe del argumentos de Kant in iste section, scribe super le Esthetica Transcendental que illo «non solmente pone le prime petra del theoria constructive del cognoscentia de Kant; illo etiam pone le fundamento tanto pro su critica como pro su reconstruction del metaphysica traditional. Illo argumenta que tote cognoscentia authentic require un componente sensorial, e assi que assertiones metaphysic que transcende le possibilitate de confirmation sensorial non pote jammais esser cognoscentia.»{{sfn|Guyer|2014|p=60}} ==== Disaccordos interpretative ==== Un interpretation, cognoscite como le interpretation del «duo aspectos» (o «un sol mundo»), considera le idealismo transcendental como, fundamentalmente, un these ''epistemologic''. Secundo iste lectura de Kant, popularisate specialmente per [[Henry E. Allison]], le [[cosa in se mesme]] e le apparentia phenomenal es le mesme objecto, e le idealismo transcendental es un these super lo que es necessari pro mentes finite e discursive pro ''considerar'' objectos tal como illos es date a nos per le sensibilitate.<ref>{{cite book |last=Allison |first=Henry E. |title=Kant's Transcendental Idealism: An Interpretation and Defense |year=2004 |publisher=Yale University Press |isbn=978-0300102666 |pages=11-19}}</ref> Alcun commentatores,<ref>{{Cite book |last=Allais |first=Lucy |title=Manifest Reality: Kant's Idealism and his Realism |publisher=Oxford University Press |year=2015 |isbn=9780198747130}}</ref><ref>{{Cite book |last=Langton |first=Rae |title=Kantian humility: our ignorance of things in themselves |date=2004 |publisher=Clarendon Press |isbn=978-0-19-924317-4 |edition=Reprinted |location=Oxford}}</ref> durante que illes concorda que il existe un sol insimul de objectos, considera le idealismo transcendental como un these super le ''proprietates'' de iste objectos, de qualcun nos ha accesso, dum alteres es incognoscibile pro nos. Le altere linea prominente de interpretation es le vision del «duo mundos» (a vices associate con interpretationes «phenomenaliste»<ref>{{Cite book |last=Strawson |first=Peter Frederick |title=The bounds of sense: an essay on Kant's 'Critique of pure reason' |date=2004 |publisher=Routledge |isbn=978-0-415-04030-3 |edition=Repr |location=London}}</ref>). Secundo iste vision, le apparentias non es le mesme cosas que le cosas in se mesme, e le idealismo transcendental non es simplemente un these super lo que es necessari pro nos pro considerar objectos que es transcendentalmente independente de nos. Alcun defensores del «duo mundos» considera que Kant asserta que le apparentias es identic con nostre representationes de illos,<ref>{{Cite book |last=Guyer |first=Paul |title=Kant and the claims of knowledge |url=https://archive.org/details/kantclaimsofknow0000guye |last2=Kant |first2=Immanuel |date=1995 |publisher=Cambridge Univ. Pr |isbn=978-0-521-33772-4 |edition=1. publ. 1987, repr |location=Cambridge}}</ref><ref>{{Cite journal |last=Feder |first=Johann Georg Heinrich |last2=Garve |first2=Christian |date=1782 |title=Feder-Garve Review of the Critique of Pure Reason |journal=Göttinger Gelehrten Anzeigen}}</ref> durante que alteres considera que ille simplemente asserta que le apparentias es partialmente fundate super cosas in se mesme sin esser identic con illas.<ref>{{Citation |last=Stang |first=Nicholas F. |title=Kant's Transcendental Idealism |date=2016 |work=The Encyclopedia Philosophic de Stanford |pages=§3.2 |editor-last=Zalta |editor-first=Edward N. |url=[https://plato.stanford.edu/archives/spr2016/entries/kant-transcendental-idealism/](https://plato.stanford.edu/archives/spr2016/entries/kant-transcendental-idealism/) |access-date=6 April 2026 |edition=Spring 2016 |publisher=Metaphysics Research Lab |editor2-last=Nodelman |editor2-first=Uri}}</ref> === Le theoria de Kant super le judicio === {{vide etiam|Categoria (Kant)}} [[File:Immanuelkant.JPG|thumb|Statua de Kant in le Schola de Philosophia e Scientias Human del [[Universitate Federal de Minas Gerais]] (UFMG), [[Belo Horizonte]], Brasil]] Post le «Analytica Transcendental» veni le «Logica Transcendental». Dum le prime se occupava del contributiones del sensibilitate, le secunde se occupa, primo, del contributiones del intellecto («Analytica Transcendental») e, secundo, del facultate del ''ration'' como fonte tanto de errores metaphysic como de principios regulative authentic («Dialectica Transcendental»). Le «Analytica Transcendental» es ulteriormente dividite in duo sectiones. Le prime, «Analytica del Conceptos», se occupa de establir le universalitate e necessitate del conceptos ''pur'' del intellecto (i.e., le categorias). Iste section contine le famose «deduction transcendental» de Kant. Le secunde, «Analytica del Principios», se occupa del application de iste conceptos pur in judicios ''empiric''. Iste secunde section es plus longe que le prime e es ulteriormente dividite in numerose sub-sectiones.{{sfn|Guyer|Wood|1998|pp=4–13}} ==== Deduction transcendental del categorias del intellecto ==== Le «Analytica del Conceptos» argumenta in favor del validitate universal e necessari del conceptos pur del intellecto, o categorias, per exemplo, le conceptos de substantia e causalitate. Iste dece-duo categorias basic defini lo que significa esser un ''cosa in general''{{mdash}}isto es, illos articula le conditiones necessari secundo le qual alique es un possibile objecto del experientia. Iste categorias, in combination con le formas ''a priori'' del intuition, es le base de tote cognoscentia synthetic ''a priori''. Secundo [[Paul Guyer]] e [[Allen W. Wood]], «le idea de Kant es que, justo como il ha certe characteristicas essential de tote judicios, assi debe haber certe manieras correspondente in le qual nos forma le conceptos de objectos pro que judicios pote esser facite super objectos».{{sfn|Guyer|Wood|1998|p=8}} Kant presenta duo lineas central de argumentation in supporto de su assertiones concernente le categorias. Le prime, cognoscite como le «deduction metaphysic», procede analyticmente ab un tabella del functiones logic aristotelic del judicio. Como Kant esseva consciente, isto assume precisamente lo que le sceptico refuta, a saper, le existentia de cognoscentia synthetic ''a priori''. Pro iste ration, Kant presenta etiam un argumento synthetic que non depende del assumption in question.{{sfn|Guyer|2014|pp=89–90}} Iste argumento, presentate sub le titulo «Deduction Transcendental del Conceptos Pur del Intellecto», es largemente considerate tanto le plus importante como le plus difficile del argumentos de Kant in le ''Critica''. Kant mesme diceva que illo esseva le parte que requireva le plus labor de su parte.<ref>Kant, ''CPuR'' Axi</ref> Frustrate per le reception confuse del prime edition de su libro, ille lo rescribeva completemente pro le secunde edition.{{sfn|Jankowiak|2023|loc= §2(e)}}{{sfn|Rohlf|2020|loc = §4}} Le «Deduction Transcendental» presenta le argumento de Kant que iste conceptos pur se applica universal e necessariemente al objectos que es date in le experientia. Secundo Guyer e Wood, «Il centra su argumento super le premissa que nostre experientia pote esser attribuite a un sol subjecto identic, per medio de lo que ille appella le “unita transcendental del apperception”, solmente si le elementos del experientia date in le intuition es syntheticamente combinate assi que illos nos presenta objectos que es pensate per medio del categorias».{{sfn|Guyer|Wood|1998|p=9}} Le principio de apperception de Kant es que «Le Io pensa debe poter accompaniar tote mi representationes; nam alteremente alique esserea representate in me que non poterea esser pensate de sorta, lo que equivale a dicer que le representation o esserea impossibile o, al minus, nihil esserea pro me».<ref>Kant, ''CPuR'' B131-32</ref> Le possibilitate ''necessari'' del auto-attribution del representationes del autoconscientia, identic con se mesme trans le tempore, es un veritate conceptual ''a priori'' que non pote esser fundate super le experientia.{{sfn|Rohlf|2020|loc = §4.1}} Isto es solmente un esquissa general de un del argumentos que Kant presenta. ==== Principios del intellecto pur ==== Le deduction de Kant del categorias in le «Analytica del Conceptos», si illo es succedite, demonstra su assertiones concernente le categorias solmente in un maniera abstracte. Le carga del «Analytica del Principios» es monstrar tanto ''que'' illos debe applicar universalmente al objectos date in le experientia real (i.e., multitudes de intuition) como ''como'' illos face isto.{{sfn|Guyer|Wood|1998|pp=9–10}} In le prime libro<!--????--> de iste section<!--????--> super le «[[Schema (Kant)|schematismo]]», Kant conecta cata un del categorias puramente logic del intellecto al temporalitate del intuition pro monstrar que, ben que illos non es empiric, illos tamen ha application al objectos del experientia. Le secunde libro continua iste linea de argumento in quatro capitulos, cata un associate con un del gruppos de categorias. In certe casos, illo adde un connexion con le dimension spatial del intuition al categorias que illo analysa.{{sfn|Guyer|Wood|1998|pp=10–11}} Le quarte capitulo de iste section, «Le Analogias del Experientia», marca un cambiamento ab principios «mathematical» a principios «dynamic», isto es, a illos que tracta del relationes inter objectos. Alcun commentatores considera isto le section le plus significative del ''Critica''.{{sfn|Guyer|Wood|1998|p=11}} Le analogias es tres in numero: # ''Principio del persistentia del substantia'': Kant se occupa hic del conditiones general pro determinar le relationes temporal inter le objectos del experientia. Ille argumenta que le unitate del tempore implica que «tote cambiamento debe consister in le alteration de estados in un substantia subjacente, cuje existentia e quantitate debe esser inalterabile o conservate».<ref>see Kant, ''CPuR'' A182–26/B224–36</ref> # ''Principio del succession temporal secundo le lege del causalitate'': Hic Kant argumenta que «nos pote facer judicios determinate super le succession objective de eventos, in contrasto con successiones simplemente subjective de representationes, solmente si cata alteration objective seque un regula necessari de succession, o un lege causal». Isto es le responsa le plus directe de Kant al scepticismo de [[Humeanismo#Causalitate e necessitate|Hume]] concernente le causalitate.<ref>see Kant, ''CPuR'' A186–211/B232–56</ref> # ''Principio del simultaneitate secundo le lege del reciprocitate o communitate'': Le ultime analogia argumenta que «judicios determinate que objectos (o estados de substantia) in differente regiones del spatio existe simultaneemente es possibile solmente si tal objectos es in un relation causal mutual de communitate o interaction reciprocal». Isto es le responsa de Kant al these de [[Leibniz]] in le ''[[Monadologia]]''.<ref>see Kant, ''CPuR'' A211-15/B256-62</ref>{{sfn|Guyer|Wood|1998|pp=11–12}} Le quarte section de iste capitulo, que non es un analogia, tracta del uso empiric del categorias modal. Illo esseva le fin del capitulo in le edition A del ''Critica''. Le edition B include un altere breve section, «Le Refutation del Idealismo». In iste section, per medio de un analyse del concepto de autoconscientia, Kant argumenta que su idealismo transcendental es un idealismo «critic» o «formal» que non nega le existentia de un realitate separate de nostre representationes subjective.{{sfn|Guyer|Wood|1998|p=12}} Le capitulo final del «Analytica del Principios» distingui le ''[[phenomena]]'', del qual nos pote haber cognoscentia authentic, ab le ''[[noumena]]'', un termino que se refere a objectos de pensamento pur que nos non pote cognoscer, ma al qual nos pote tamen referer «in un senso negative».{{sfn|Guyer|Wood|1998|pp=12–13}} Un Appendice al section disveloppa ulteriormente le critica de Kant del rationalismo leibnizian-wolffian argumentante que su metaphysica «dogmatic» confunde le «simple characteristicas del conceptos per medio del qual nos pensa cosas ... [con] characteristicas del objectos mesme». Contra isto, Kant reafirma su proprie insistentia super le necessitate de un componente sensibile in tote cognoscentia authentic.{{sfn|Guyer|Wood|1998|p=13}} ===Critica del metaphysica=== Le secunde del duo divisiones de "Le logica transcendental", "Le dialectica transcendental", contine le portion "negative" del ''Critica'' de Kant, que se basa super le argumentos "positive" del precedente "Analytica transcendental" pro revelar le limites del speculation metaphysic. In particular, illo cerca a demonstrar como fallace le tentativas del ration de attinger cognoscentia independente del sensibilitate. Iste effortio, argumenta Kant, es condemnate al fallimento, que ille pretende demonstrar monstrante que le ration, non limitate per le sensos, es sempre capace de generar conclusiones opost o alteremente incompatibile. Como "le columba legier, in volo libere per le aere, sentiente le resistentia que illo incontra" , le ration "pote haber le idea que illo poterea facer mesmo melio in un spatio sin aere". Contra isto, Kant sustene que, absente friction epistemic, il non pote haber cognoscentia. Nonobstante, le critica de Kant non es completemente destructive. Il presenta le excessos speculative del metaphysica traditional como inherente a nostre mesme capacitate de ration. In ultra, ille argumenta que lor productos non es sin un certe valor ''regulative'' (accuratemente qualificate).<ref>{{cite book |last=Guyer |first=Paul |title=Kant and the Claims of Knowledge |url=https://archive.org/details/kantclaimsofknow0000guye |year=1987 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0521317245 |pages=[https://archive.org/details/kantclaimsofknow0000guye/page/52 52]–55}}</ref> ====Super le conceptos del ration pur==== Kant appella le conceptos basic del metaphysica "ideas". Illos es differente del conceptos del intellecto in tanto que illos non es limitate per le restriction critic que limita le cognoscentia al conditiones de experientia possibile e a lor objectos. "Illusion transcendental" es le termino de Kant pro le tendentia del ration a producer tal ideas.{{sfn|Jankowiak|2023|loc= §2(g)}} Ben que le ration ha un "uso logic" consistente simplemente in traher inferentias ex principios, in "Le dialectica transcendental", Kant se interessa al pretensive "uso real" del ration pro attinger conclusiones per medio de un ratiocination syllogistic regressive sin controlo.{{sfn|Guyer|Wood|1998|p=15}} Le tres categorias de ''relation'', quando illos es persequite sin reguardo al limites del experientia possibile, produce le tres ideas central del metaphysica traditional: # ''Le anima'': le concepto de substantia como subjecto ultime; # ''Le mundo in su totalitate'': le concepto de causalitate como serie complete; e # ''Deo'': le concepto de communitate como fundamento commun de tote le possibilitates.{{sfn|Guyer|Wood|1998|p=15}} Ben que Kant nega que iste ideas pote esser objectos de cognoscentia genuin, ille argumenta que illos resulta del impulsion inherent del ration a unificar le cognoscentia in un integre systematic.{{sfn|Jankowiak|2023|loc= §2(g)}} Le metaphysica de Leibniz e Wolff esseva dividite in quatro partes: ontologia, psychologia, cosmologia e theologia. Kant substitue le prime per le resultatos positive del prime parte del ''Critica''. Il propone de substituer le tres sequente per su doctrinas posterior de anthropologia, le fundamentos metaphysic del scientia natural, e le postulation critic del libertate human e del moralitate.{{sfn|Guyer|Wood|1998|p=14}} ====Dialectic inferentias del ration pur==== In le secunde del duo libros de "Le Dialectic transcendental", Kant se effortia a demonstrar le natura contradictori del ration sin limites. Il face isto per disveloppar contradictiones in cata un del tres disciplinas metaphysic que, secundo su argumento, es in facto pseudoscientias. Iste section del ''Critica'' es longe e le argumentos de Kant es extrememente detaliate. In iste contexto, il non es possibile facer multo plus que enumerar le themas discutite. Le prime capitulo tracta lo que Kant appella le ''paralogismos''{{mdash}}i.e., inferentias false{{mdash}}que le ration pur face in le disciplina metaphysic del psychologia rational. Il argumenta que on non pote considerar le simple pensamento de "Io" in le proposition "Io pensa" como le cognoscentia correcte de "Io" como objecto. In iste maniera, ille pretende refutar varie theses metaphysic concernente le substantialitate, unitate e identitate de se del anima.{{sfn|Jankowiak|2023|loc=§2(g.i)}} Le secunde capitulo, le plus longe, tracta le thema que Kant appella le [[Kant's antinomies|''antinomias del ration pur'']]{{mdash}}i.e., le contradictiones del ration con se mesme{{mdash}}in le disciplina metaphysic del cosmologia rational. Originalmente, Kant habeva pensate que tote illusion transcendental poterea esser analysate in terminos antinomic.{{sfn|Guyer|Wood|1998|p=16}} Il presenta quatro casos in le quales, secundo ille, le ration es capace de provar theses opposite con equal plausibilitate: # Que "le ration pare esser capace de provar que le universo es simultaneemente finite e infinite in spatio e tempore"; # que "le ration pare esser capace de provar que le materia es e non es infinite divisibile in partes sempre plus parve"; # que "le ration pare esser capace de provar que le libero arbitrio non pote esser un parte causalmente efficace del mundo (proque tote le natura es deterministic) e tamen que illo debe esser un tal causa"; e # que "le ration pare esser capace de provar que existe e non existe un ente necessari (que alcunos identificarea con Deo)".{{sfn|Jankowiak|2023|loc= §2(g.ii)}}{{sfn|Guyer|Wood|1998|pp=16–17}} Kant argumenta ulteriormente que, in cata caso, su doctrina del idealismo transcendental es capace de resolver le antinomia.{{sfn|Jankowiak|2023|loc= §2(g.ii)}} Le tertie capitulo examina argumentos fallace concernente Deo in le theologia rational sub le titulo del "Ideal del Ration Pur". (Dum un ''idea'' es un concepto pur generate per le ration, un ''ideal'' es le concepto de un idea como un cosa individual.{{sfn|Guyer|Wood|1998|p=17}}) Hic Kant examina e pretende refutar tres argumentos traditional pro le existentia de Deo: le [[argumento ontologic]], le [[argumento cosmologic]], e le [[argumento physico-theologic]] (i.e., le argumento del designio).{{sfn|Jankowiak|2023|loc=§2(g.iii)}} Le resultatos del dialectic transcendental usque a iste puncto pare esser completemente negative. In un appendice a iste section, Kant rejecta un tal conclusion. Le ideas del ration pur, ille argumenta, ha un importante function ''regulative'' in diriger e organisar nostre investigationes theoric e practic. Le obras posterior de Kant disveloppa iste function a longe e in detalio.{{sfn|Guyer|Wood|1998|p=18}} ===Pensamento moral=== {{Main|Ethica kantian}} Kant disveloppava su ethica, o philosophia moral, in tres obras: ''[[Fundamento del Metaphysica del Morales]]'' (1785), ''[[Critica del Ration Practic]]'' (1788), e ''[[Metaphysica del Morales]]'' (1797). Concernente al moralitate, Kant argumentava que le origine del [[Bonitate e theoria del valor|bon]] non jace in alique cosa exterior al [[human]] subjecto, sia in le [[natura]] o date per [[Deo]], ma solmente in le bon voluntate mesme. Un bon voluntate es illo que age per deber, in accordo con le lege moral universal que le esser human autonome se da libere a se mesme. Iste lege obliga un a tractar le humanitate{{mdash}}comprehendite como agentia rational e representate tanto per se mesme como per alteres{{mdash}}como un [[fin in se mesme]] e non simplemente como [[medio (philosophia)|medio]] pro altere fines que le individuo pote haber. Kant es cognoscite pro su theoria que tote [[obligation moral]] es fundate in lo que ille appella le "[[imperative categoric]]", derivate del concepto de [[deber]]. Il argumenta que le lege moral es un principio del [[ration]] mesme, non fundate super factos contingente del mundo, como lo que nos renderea felice; ager secundo le lege moral non ha altere motivo que "dignitate de esser felice".<ref>Kant, ''CPuR'' A806/B834</ref> Nonobstante, le expertos es largemente de accordo que le ethica de Kant precede, in le major parte de su ideas central, le periodo critic.<ref>{{cite book |last1=Schmucker |first1=Josef |title=Die Ursprünge der Ethik Kants in seinen vorkritischen Schriften und Reflektionen |date=1961 |publisher=Hain |url=[https://books.google.com/books/about/Die_Urspr%C3%BCnge_der_Ethik_Kants_in_seinen.html?id=8hps0QEACAAJ |language=de}}; {{cite book |last1=Schmucker |first1=Josef |title=Das Problem der Kontingenz der Welt: Versuch einer positiven Aufarbeitung der Kritik Kants am kosmologischen Argument |date=1969 |publisher=Herder |url=[https://www.google.com/books/edition/Das_Problem_der_Kontingenz_der_Welt/4itIAAAAMAAJ?hl=en&gbpv=0&bsq=inauthor:%22Josef%20Schmucker%22](https://www.google.com/books/edition/Das_Problem_der_Kontingenz_der_Welt/4itIAAAAMAAJ?hl=en&gbpv=0&bsq=inauthor:%22Josef%20Schmucker%22) |language=de}}</ref><ref>{{cite book |last1=Sala |first1=Giovanni |title=Kants "Kritik der praktischen Vernunft": ein Kommentar |date=2004 |publisher=Wissenschaftliche Buchgesellschaft |location=Darmstadt |isbn=3534157419}}</ref> ====Idea del libertate==== In le ''Critica del Ration Pur'', Kant distingue inter le idea transcendental del libertate, que como concepto psychologic es "principalmente empiric" e refere a "si un facultate de initiar per se mesme un serie de cosas o estados successive debe esser assumite",<ref name="Kant, CPuR A448/B467">Kant, ''CPuR'' A448/B467</ref> e le concepto practic del libertate como independentia de nostre voluntate del "coercition" o "necessitation per impulsos sensibile". Kant trova un fonte de difficultate in le facto que le idea practic del libertate es fundate super le idea transcendental del libertate,<ref>Kant, ''CPuR'' A533–34/B561–62</ref> ma, pro rationes practic, usa le signification practic, non prendente "nulle consideration de ... su signification transcendental", que ille considera esser propriemente "disponite" in le Tertie Antinomia, e que, como elemento in le question del libertate del voluntate, es pro le philosophia "un ver obstaculo" que ha embarrassate le ration speculative.<ref name="Kant, CPuR A448/B467"/> Kant appella ''practic'' "tote lo que es possibile per libertate"; ille appella le leges practic pur que jammais es date per conditiones sensibile, ma que es tenite analogemente al lege universal del causalitate, "leges moral". Le ration pote dar nos solmente le "leges pragmatic de action libere per le sensos", ma le leges practic pur date per le ration ''a priori'' dicta "lo que debe esser facite".<ref name="Kant, CPuR A448/B467"/><ref>Kant, ''CPuR'' A800–02/B 828–30</ref> Le categorias kantian del libertate functiona principalmente como conditiones pro le possibilitate de actiones (i) esser libere, (ii) esser comprendite como libere, e (iii) esser evaluate moralmente. Pro Kant, ben que le actiones como objectos theoric es constituite per medio del categorias theoric, le actiones como objectos practic (objectos del uso practic del ration, que pote esser bon o mal) es constituite per medio del categorias del libertate. Solmente in iste maniera pote le actiones, como phenomena, esser consequentias del libertate, e esser comprendite e evaluate como tal.<ref>[[Susanne Bobzien]], 'Die Kategorien der Freiheit bei Kant', in ''Kant: Analysen, Probleme, Kritik'' Vol. 1, 1988, 193–220.</ref> ====Imperative categoric==== Kant face un distinction inter imperativos categoric e [[imperative hypothetic]]. Un ''imperative hypothetic'' es uno que debe esser obsequite pro satisfacer desiros contingente. Un ''imperative categoric'' obliga le [[agente rational]] independentemente de su desiros: per exemplo, tote agentes rational ha le deber de respectar altere agentes rational como fines individual in se mesmes, independentemente del circumstantias, mesmo si a vices il es in le interesse egoistic de un persona de non facer lo. Iste imperativos es moralmente obligatori a causa del forma categoric de lor maximas, e non a causa de factos contingente concernente un agente.<ref>Driver 2007, p. 83.</ref> A differentia de imperativos hypothetic, que nos obliga in tanto que nos es parte de un gruppo o societate a que nos debe deberes, nos non pote optar ex le imperative categoric, proque nos non pote optar ex le facto de esser agentes rational. Nos debe un deber al rationalitate in virtute de esser agentes rational; ergo, principios moral rational se applica a tote agentes rational in tote momentos.{{sfn|Johnson|2008}} Dicite in altere terminos, con tote formas de rationalitate instrumental excludite del moralitate, "le lege moral mesme, sustene Kant, pote esser solmente le forma del legalitate mesme, proque nihil altere remane quando tote contento ha essite rejectate".{{sfn|Schneewind|2010|p=261}} Kant propone tres formulationes del imperative categoric. Il asserta que illos es necessariemente equivalente, como expressiones del universalitate pur del lege moral in se mesme;<ref>Kant, ''G''. 4:420–421, 436.</ref> multe estudioses non es convincite.<ref>Wood, Allen. (2017) ''Formulas of the Moral Law''. Cambridge University Press, pp. 74–78</ref> Le formulationes es le sequente: * ''Formula del Lege Universal'': ** "Age solmente secundo ille maxima per le qual tu pote al mesme tempore voler que illo deveni un lege universal";<ref name="Kant, G 4:421">Kant, ''G'' 4:421</ref> alternativemente, *** ''Formula del Lege del Natura'': "Age assi como si le maxima de tu action, per tu voluntate, deberea devenir un lege universal del natura."<ref name="Kant, G 4:421"/> * ''Formula del Humanitate como Fin in se mesme'': ** "Age de maniera que tu usa le humanitate, tanto in tu proprie persona como in le persona de cata altere, sempre al mesme tempore como fin e jammais simplemente como medio".<ref>Kant, ''G'' 4:429</ref> * ''Formula del Autonomia'': ** "le idea del voluntate de cata esser rational como un voluntate que da lege universal",<ref>Kant, ''G'' 4:431; cf. 4:432</ref> o "Non eliger alteremente que in maniera que le maximas de tu election sia al mesme tempore comprehendite con illo, in le mesme volition, como lege universal";<ref>Kant, ''G'' 4:440; cf. 4:432, 434, 438</ref> alternativemente, *** ''Formula del Regno del Fines'': "Age secundo maximas de un membro universalmente legislative de un regno simplemente possibile de fines."<ref>Kant, ''G'' 4:439; cf. 4:433, 437–439</ref><ref>Wood, Allen. (2017) ''Formulas of the Moral Law''. Cambridge University Press, p.6</ref> Kant defini ''maxima'' como un "principio subjective del volition", que es distinguite de un "principio objective o 'lege practic'". Dum le ultime es valide pro cata esser rational e es un "principio secundo le qual ille debe ager", un maxima "contine le regula practic que le ration determina in accordo con le conditiones del subjecto (frequentemente su ignorantia o inclinationes) e es assi le principio secundo le qual le subjecto age".<ref>Caygill, Howard. (1995) ''A Kant Dictionary''. Blackwell Publishing, p. 289, citante ''GMM''.</ref> Le maximas falle a qualificar como leges practic si illos produce un contradiction in conception o un contradiction in le voluntate quando universalizate. Un contradiction in conception occurre quando, si un maxima esseva universalizate, illo cessarea de haber senso, proque le "maxima se destruererea necessariemente a si mesme tosto que illo esseva facite un lege universal".<ref>Kant, ''G'' 4:403.</ref> Per exemplo, si le maxima "Es permissibile romper promissas" esseva universalizate, nulle persona haberea confidentia in promissas facite, e assi le idea de un promissa devenirea sin signification; le maxima esserea contradictori a se mesme, proque, quando illo es universalizate, le promissas cessa de haber signification. Le maxima non es moral proque il es logicamente impossibile universalizar lo{{mdash}}nos non pote conceber un mundo in le qual iste maxima es universalizate.<ref>Driver 2007, p. 88.</ref> Un maxima pote anque esser immoral si illo crea un contradiction in le voluntate quando universalizate. Isto non significa un contradiction logic, ma que le universalisation del maxima conduce a un stato de cosas que nulle esser ''rational'' desira. ===="Le doctrina del virtute"==== Como Kant explica in le 1785 ''[[Fundamento del Metaphysica del Morales]]'' e como su titulo indica directemente, ille texto es "nihil plus que le recerca e establimento del ''principio supreme del moralitate''".<ref>Kant, ''GMM'' 4:392.</ref> Su promittite ''Metaphysica del Morales'' esseva multo retardate e non appareva usque a su duo partes, "Le Doctrina del Derecto" e "Le Doctrina del Virtute", esser publicate separatemente in 1797 e 1798.<ref>Gregor, Mary J. (1996) "Translator's note on the text of The metaphysics of morals". In ''Practical Philosophy''. The Cambridge Edition of the Works of Immanuel Kant, p. 355.</ref> Le prime tracta le philosophia politic; le secunde, le ethica. "Le Doctrina del Virtute" presenta "un narration multo differente del rationamento moral ordinari" ab illo suggerite per le ''Fundamento''.{{sfn|Wood|2006|p=68}} Illo se interessa a ''deberes del virtute'' o "fines que al mesme tempore es deberes".<ref>Kant, ''MM''. 6:382–391.</ref> Il es hic, in le dominio del ethica, que le major innovation de ''Le Metaphysica del Morales'' se trova. Secundo le explication de Kant, "le rationamento moral ordinari es fundamentalmente teleologic{{mdash}}illo es rationamento concernente le fines que le moralitate nos obliga a persequer, e le prioritates inter iste fines que nos es obligate a observar".{{sfn|Wood|2006|p=69}} <blockquote>Il existe duo classes de fines que es nostre deber haber: nostre proprie perfection e le felicitate de alteres (''MS'' 6:385). "Perfection" include tanto nostre perfection natural (le disveloppamento de nostre talentos, habilitates e capacitate de comprender) como nostre perfection moral (nostre disposition virtuose) (''MS'' 6:387). Le "felicitate" de un persona es le plus grande integre rational del fines que le persona ha fixate pro su proprie satisfaction (''MS'' 6:387–388).{{sfn|Wood|2006|p=70}}</blockquote> Le elaboration de Kant de iste doctrina teleologic propone un theoria moral multo differente de illo que normalmente es attribuite a ille super le base de su obras foundational sol. === Política === {{vide etiam|Politica philosophic de Immanuel Kant}} In ''Vers le Pace Perpetual: Un Projecto Philosophic'', Kant enumerava plure conditiones que ille considerava necessari pro terminar guerras e crear un pace durabile. Inter illas esseva un mundo de republicas constitutional.<ref>Kant, ''PP'' 8:349–353</ref> Su theoria republican esseva extendite in le "Doctrina del Drito", le prime parte del ''[[Metaphysica del Morals]]'' (1797).<ref>Manfred Riedel, ''Between Tradition and Revolution: The Hegelian Transformation of Political Philosophy'', Cambridge 1984</ref> Kant credeva que le historia universal conduce al fin ultime de un mundo de statos republican in pace, ma su theoria non esseva pragmatic. Le processo esseva describite in ''Pace Perpetual'' como natural plus tosto que rational: {{blockquote|Lo que offere iste ''garantia'' (securitate) es nihil minus que le grande artista ''natura'' (''natura daedala rerum''), de cuje curso mechanic appare visibilemente le finalitate, lassante concordia emerger per medio del discordia inter esseres human, mesmo contra lor voluntate; e pro iste ration natura, considerate como necessitate per un causa cuje lege de operationes es incognoscibile a nos, es appellate ''fato'', ma si nos considera su finalitate in le curso del mundo como le profunde sapientia de un causa superior, dirigite verso le fin objective ultime del genere human e predeterminante iste curso del mundo, illo es appellate ''providentia''.<ref>Kant, ''PP'' 8:360–362</ref>}} Le pensamento politic de Kant pote esser resumite como governamento republican e organisation international: "In terminos plus characteristicamente kantian, illo es un doctrina del stato fundate super le lege (''[[Rechtsstaat]]'') e del pace eternal. In facto, in cata un de iste formulationes, le duo terminos exprime le mesme idea: celle de constitution legal o de 'pace per le lege'.<ref>Hassner, Pierre. "Immanuel Kant", in ''History of Political Philosophy'', editate per Leo Strauss e Joseph Cropsey, The University of Chicago Press, 1987, pp. 581–582</ref> "Le philosophia politic de Kant, essente essentialmente un doctrina juridic, rejecta per definition le opposition inter education moral e le joco de passiones como fundamentos alternative pro le vita social. Le stato es definite como le union de homines sub lege. Le stato in le proprie senso es constituite per leges que es necessari ''a priori'' proque illos deriva del ipse concepto del lege. Un regime pote esser judicate per nulle altere criterios ni assignate altere functiones que illos proprie al ordine legal como tal."<ref>Hassner, Pierre. "Immanuel Kant", in ''History of Political Philosophy'', editate per Leo Strauss e Joseph Cropsey, The University of Chicago Press, 1987, p. 603</ref> Kant se opponeva al "democratia", que in su epocha significava [[democratia directe]], proque ille credeva que le regula del majoritate poneva in periculo le libertate individual. Ille declarava que "''democratia'' in le stricte senso del parola es necessariemente un ''despotismo'' proque illo establi un poter executive in le qual omnes decide pro e, si necesse, contra un (qui assi non concorda), de sorta que omnes, qui tamen non es omnes, decide; e isto es un contradiction del voluntate general con se mesme e con libertate."<ref>Kant, p. 8:352</ref> Como le major parte del autores de su epocha, Kant distingueva tres formas de governamento{{mdash}}democratia, aristocratia e monarchia{{mdash}}con [[governamento mixte]] como le forma plus ideal.<ref>Kant, ''PP'' 8:352</ref> Ille credeva in ideales e formas republican de governamento, e in le [[dominio del lege]] que resultava de illos.<ref>Kant, pp. 8:349–8:353</ref> Ben que Kant publicava isto como un "obra popular", [[Mary J. Gregor]] observa que duo annos plus tarde, in ''Metaphysica del Morals'', Kant pretende demonstrar ''systematicamente'' que "establir un pace universal e durabile constitue non solmente un parte del doctrina del drito, sed plus tosto le integre fin ultime del doctrina del drito intra le limites del ration pur".<ref>Kant, ''MM'' 6:355</ref><ref>Gregor, Mary J. "Introduction", in ''Practical Philosophy''. Cambridge University Press, p. 313</ref> Le pensamento politic posterior de Kant esseva profundemente preoccupate per le problema del guerra e le possibilitate de establir un pace durabile inter le statos. In ''[[Pace Perpetual: Un Sketch Philosophic|Vers le Pace Perpetual]]'' (1795), ille argumentava que un pace durabile non poteva esser securate simplemente per tractatos, ma requireva constitutiones republican, respecto del derecto international e un federation voluntari de statos libere. Ille se opponeva al [[guerra de conquista|guerras de conquista]], al exercitos permanente e al practicas politic que incoragiava conflictos futur, e ille considerava le developpamento progressive de relationes international legal como un del tarefas politic central del humanitate.<ref>{{cite encyclopedia |title=Kant's Social and Political Philosophy |encyclopedia=Stanford Encyclopedia of Philosophy |year=2016 |url=[https://plato.stanford.edu/entries/kant-social-political/](https://plato.stanford.edu/entries/kant-social-political/) }}</ref><ref>{{cite journal |last=Higgins |first=Olivier |title=Kant on Peace, Honor and the "Point of View" of Princes, 1755–1795 |journal=Modern Intellectual History |year=2023 |volume=20 |issue=3 |pages=738–763 |doi=10.1017/S1479244322000476 }}</ref> ''Le Doctrina del Drito'', publicate in 1797, contine le contribution le plus mature e systematic de Kant al philosophia politic. Illo tracta del deberes secundo le lege, que es "concernite solmente con le protection del libertate externe del individuos" e es indifferente al motivationes. Ben que existe un deber moral "de limitar nos a actiones que es juste, iste deber non es parte de [le drito] ipse".{{sfn|Wood|2006|p=68}} Su idea politic basic es que "le derecto de cata persona de esser su proprie maestro es compatibile con le derectos de alteres solmente si institutiones juridic public existe".<ref>Ripstein, Arthur. (2009) ''Force and Freedom: Kant's Legal and Political Philosophy''. Harvard University Press, p. 9.</ref> Ille formula le principio universal del drito como: {{Citation|Omne action es ''juste'' si illo pote coexister con le libertate de omnes secundo un lege universal, o si, secundo su maxima, le libertate de selection de cata uno pote coexister con le libertate de omnes secundo un lege universal. (''MS'' 6:230).{{sfn|Wood|2006|p=68}}}} ===Scriptores religiose=== {{Main|Religion intra le limites del ration pur}} A partir del seculo XX, commentatores tendeva a vider Kant como habente un relation tensionate con le religion, ben que isto non esseva le opinion predominante durante le seculo XIX. [[Karl Leonhard Reinhold]], cuje litteras adjutava a render Kant famose, scribeva: «Io crede que io pote inferer sin reservation que le interesse del religion, e del christianitate in particular, concorda completemente con le resultato del Critica del Ration.»<ref>Karl Leonhard Reinhold, ''Letters on the Kantian Philosophy'' (1786), 3rd Letter</ref> Secundo [[Johann Friedrich Schultz]], qui scribeva un del prime commentarios super Kant: «E non es iste systema mesme in le plus splendide accordo con le religion christian? Non deveni le divinitate e le beneficentia de iste ultime tanto plus evidente?»<ref>Johann Schultz, ''Exposition of Kant's Critique of Pure Reason'' (1784), 141.</ref> Le ration pro iste interpretationes esseva le theologia moral de Kant e le opinion largemente diffundite que su philosophia esseva le grande antithese a [[Spinozismo]], que esseva largemente considerate un forma de pantheismo sophistificate o mesmo de atheismo. Proque le philosophia de Kant negligeva le possibilitate de arguer pro Deo per le ration pur sol, per le mesme ration illo etiam negligeva le possibilitate de arguer contra Deo per le ration pur sol. Kant dirige su criticas le plus forte contra le organisation e le practicas del institutiones religiose que incoragia lo que ille considera un religion de falso servicio a Deo.<ref>Kant, ''RBMR'' Part IV, First part, First section [6:157–163]</ref> Inter le objectos principal de su critica es le rituales externe, le superstition e un ecclesia hierarchic. Ille vide iste practicas como effortios pro render se agradabile a Deo per medios altere que le adherentia conscientiose al principio del rectitude moral in eliger e sequer le maximas proprie. Le criticas de Kant super iste questiones, insimul con su rejection de certe provas theoretic del existentia de Deo fundate super le ration pur, particularmente le [[argumento ontologic]], e su commentario philosophic super certe doctrinas christian, ha resultate in interpretationes que considera Kant hostil al religion in general e al christianitate in particular.<ref>E.g., Walsh, W.H., 1967, "Kant, Immanuel: Philosophy of Religion", ''The Encyclopedia of Philosophy'', Volume Four, Paul Edwards (ed.), New York: Macmillan Publishing Co. Inc. & The Free Press, 322.</ref> Altere interpretes, nonobstante, considera que Kant tentava distinguer le credentias christian defendibile del illas indefendibile.<ref>{{cite encyclopedia|last1=Pasternack|first1=Lawrence|last2=Rossi|first2=Philip|editor-last=Zalta|editor-first=Edward N.|url=[http://plato.stanford.edu/entries/kant-religion/|title=Kant's](http://plato.stanford.edu/entries/kant-religion/|title=Kant's) Philosophy of Religion|encyclopedia=Stanford Encyclopedia of Philosophy|publisher=Metaphysics Research Lab, Stanford University|edition=Fall 2014|access-date=18 October 2019|archive-date=9 July 2010|archive-url=[http://web.archive.org/web/20100709212423/http://plato.stanford.edu/entries/kant-religion/|url-status=live}}](https://web.archive.org/web/20100709212423/http://plato.stanford.edu/entries/kant-religion/%7Curl-status%3Dlive%7D%7D)</ref> Concernente le conception de Kant del religion, alcun criticos ha arguite que ille esseva sympathic al deismo.<ref>Per exemplo Peter Byrne, qui scribeva super le relation de Kant con le deismo. Byrne, Peter (2007), ''Kant on God'', London: Ashgate, p. 159.</ref> Altere criticos ha arguite que le conception moral de Kant passa del deismo al theismo (como theismo moral), per exemplo Allen W. Wood,<ref>Wood, Allen W. (1970), ''Kant's moral religion'', London and Ithaca: Cornell University Press, p. 16.</ref> e etiam [[Merold Westphal]].<ref>Westphal, Merold (2010), ''The Emergence of Modern Philosophy of Religion'', in Taliaferro, Charles, Draper, Paul and Quinn, Philip (editors), ''A Companion to Philosophy of Religion'', Oxford: Blackwell, p. 135.</ref> Quanto al libro de Kant ''[[Religion intra le limites del ration pur|Religion intra le limites del Ration Pur]]'', esseva accentuate que Kant reduceva le religiositate a rationalitate, le religion a moralitate, e le christianitate a ethica;<ref>Iţu, Mircia (2004), ''Dumnezeu şi religia în concepţia lui Immanuel Kant din Religia în limitele raţiunii'', in Boboc, Alexandru and Mariş, N.I. (editors), ''Studii de istoria filosofiei universale'', volume 12, Bucharest: Romanian Academy.</ref> tamen, multe interpretes, inter illes Wood,<ref>Wood, Allen W. (2020), ''Kant and Religion'', Cambridge University Press, p. 2.</ref> insimul con Lawrence Pasternack,<ref>Vider per exemplo Lawrence Pasternack, ''Routledge Philosophy Guidebook to Kant on Religion within the Boundaries of Mere Reason'' (New York, Routledge, 2014), pp. 239–240.</ref> ora concorda con le assertion de [[Stephen Palmquist]] que un melior maniera de leger le ''Religion'' de Kant es vider lo como un tentativa de elevar le moralitate al stato de religion.<ref>Palmquist, Stephen (1992), "Does Kant Reduce Religion to Morality?", ''Kant-Studien'' 83.2, pp. 129–148.</ref> Le philosopho german Josef Schmucker monstrava que le critica de Kant del provas traditional del existentia de Deo precede su periodo critic e pote esser tracciate retro al annos 1760, como etiam le developpamento de su concepto del ideal transcendental.<ref>{{cite book |last1=Schmucker |first1=Josef |title=Die Ontotheologie des vorkritischen Kant |date=1980 |publisher=W. de Gruyter |location=Berlin, BRD New York |isbn=311008130X}} e {{cite book |last1=Schmucker |first1=Josef |title=Das Weltproblem in Kants Kritik der reinen Vernunft: Kommentar und Strukturanalyse des ersten Buches und des zweiten Hauptstücks des zweiten Buches der transzendentalen Dialektik |date=1990 |publisher=Bouvier Verl |location=Bonn |isbn=3416021851}}</ref> === Aesthetica === {{vide etiam|Teleologia de Kant}} [[File:Immanuel Kant.jpg|thumb|Gravura de Kant per Friedrich Rosmäsler, 1822, a partir de un pictura de Todd Schorr]] Kant tracta le natura subjective de qualitates e experientias aesthetic in ''[[Observationes super le sentimento del belle e del sublime]]'' (1764). Le contribution de Kant al [[Aesthetica|theoria aesthetic]] es developpate in le ''[[Critica del Judicio|Critica del potentia de judicar]]'' (1790), ubi ille investiga le possibilitate e le stato logic de "judicamentos de gusto". In le "Analytica del Belle", le prime division major del ''[[Critica del Judicio|Critica del potentia de judicar]]'', Kant usa le termino "aesthetic" in un maniera que se approxima a su senso moderne.<ref>Critique of Judgment in "Kant, Immanuel", ''[[https://ia601704.us.archive.org/23/items/encyclopedia-of-philosophy_202010/Volume%205.pdf](https://ia601704.us.archive.org/23/items/encyclopedia-of-philosophy_202010/Volume%205.pdf) Encyclopedia of Philosophy]'', volume 5, Macmillan, 2006, accessed on 16 November 2024</ref> In le ''[[Critica del Ration Pure]]'', pro notar le differentias essential inter judicamentos de gusto, judicamentos moral e judicamentos scientific, Kant abandona le termino "aesthetic" como designante le critica del gusto, notante que le judicamentos de gusto nunquam pote esser "dirigite" per "leges ''a priori''".<ref>Kant, ''CPuR'' A22/B36</ref> Post [[Alexander Gottlieb Baumgarten]], qui scribeva ''Aesthetica'' (1750–58),{{efn|Beardsley, Monroe. "History of Aesthetics". ''Encyclopedia of Philosophy''. Vol. 1, section on "Toward a unified aesthetics", p. 25, Macmillan 1973. Baumgarten coined the term "aesthetics" and expanded, clarified, and unified Wolffian aesthetic theory, but had left the ''Aesthetica'' unfinished (Vide etiam: Tonelli, Giorgio. "Alexander Gottlieb Baumgarten". ''Encyclopedia of Philosophy''. Vol. 1, Macmillan 1973). In Bernard's translation of the ''Critique of Judgment'' he indicates in the notes that Kant's reference in § 15 in regard to the identification of perfection and beauty is probably a reference to Baumgarten.}} Kant esseva un del prime philosophos a developpar e integrar le theoria aesthetic in un systema philosophic unificate e comprehensibile, utilisante ideas que habeva un rolo integral in tote su philosophia.<ref>German Idealism in "History of Aesthetics" ''Encyclopedia of Philosophy''. Vol 1. Macmillan, 1973.</ref> In le capitulo "Analytica del Belle" del ''[[Critica del Judicio|Critica del potentia de judicar]]'', Kant dice que le beltate non es un proprietate de un obra de arte o de un phenomeno natural, sed plus tosto le conscientia del placer que accompania le "libere joco" del imagination e del intellecto. Ben que il pare que nos usa le ration pro decider lo que es belle, le judicio non es un judicio cognitive,{{efn|Kant's general discussions of the distinction between "cognition" and "conscious of" are also given in the ''Critique of Pure Reason'' (notably A320/B376), and section V and the conclusion of section VIII of his Introduction in ''Logic''.}} "e per consequentia non logic, sed aesthetic".<ref>Kant, ''CPJ'' §1</ref> Un judicio pure de gusto es subjective poisque illo se refere al responsa emotional del subjecto e es fundate solmente super le appreciation del objecto ipse: illo es un placer disinteressate, e nos senti que le judicios pure de gusto (i.e., judicios de beltate) reclama validitate universal.<ref>Kant, ''CPJ'' §§ 20–22</ref> Iste validitate universal non deriva de un concepto determinate de beltate, sed de le ''senso commun''.<ref>Kant, ''CPJ'' §40</ref> Kant credeva anque que un judicio de gusto comparti characteristicas con un judicio moral: ambes es disinteressate, e nos considera les universalmente valide.<ref>Kant, ''CPJ'' §59</ref><ref>{{cite book |last=Guyer |first=Paul |title=Kant and the Claims of Taste |year=1997 |publisher=Harvard University Press |isbn=978-0674500358 |pages=15–20}}</ref> In le capitulo "Analytica del Sublime", Kant identifica le [[Sublime (philosophy)|sublime]] como un qualitate aesthetic que, como le beltate, es subjective, sed que, a differentia del beltate, se refere a un relation indeterminate inter le facultates del imagination e del ration. Illo comparti anque le character del judicamentos moral in su implication del ration.<ref>{{cite book |last=Clewis |first=Robert R. |title=The Kantian Sublime and the Revelation of Freedom |year=2009 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0521760867 |pages=48–52}}</ref> Le sentimento del sublime, dividite in duo modos distincte (le sublime mathematic e le sublime dynamic),<ref>Kant, ''CPJ'' §24</ref> describe duo momentos subjective concernente le relation del facultate del imagination al ration. Alcun commentatores sustene que le philosophia critic de Kant contine un tertie typo del sublime, le sublime moral, que es le responsa aesthetic al lege moral o a un representation, e un disveloppamento del sublime "nobile" in le theoria de Kant de 1764.<ref>{{cite web |last=Clewis |first=Robert |year=2009 |title=The Kantian Sublime and the Revelation of Freedom |location=Cambridge |publisher=Cambridge University Press |url=[http://www.cambridge.org/us/knowledge/isbn/item2326741/?site_locale=en_US](http://www.cambridge.org/us/knowledge/isbn/item2326741/?site_locale=en_US) |access-date=8 December 2011 |archive-date=20 October 2012 |archive-url=[http://web.archive.org/web/20121020224616/http://www.cambridge.org/us/knowledge/isbn/item2326741/?site_locale=en_US](http://web.archive.org/web/20121020224616/http://www.cambridge.org/us/knowledge/isbn/item2326741/?site_locale=en_US) |url-status=live }}</ref> Le sublime mathematic resulta del fallimento del imagination a comprender objectos natural que appare sin limites e sin forma, o que appare "absolute grande".<ref>Kant, ''CPJ'' §§23–25</ref> Iste fallimento imaginative es alora recuperate per le placer prendite in le assertion del ration del concepto de infinito. In iste movimento le facultate del ration prova esser superior a nostre fallibile self sensibile.<ref>Kant, ''CPJ'' §§25–26</ref> In le sublime dynamic, il ha le senso de annihilation del self sensibile quando le imagination tenta comprender un potentia enorme. Iste potentia del natura nos mena, sed per le resistentia del ration a tal annihilation sensibile, le subjecto senti un placer e un senso del vocation moral human. Iste appreciation del sentimento moral per medio del exposition al [[Sublime (philosophy)|sublime]] adjuta a developpar le character moral.<ref>Kant, ''CPJ'' §§28–29</ref> Kant developpava un theoria del [[Humor|humor]],<ref>Kant, ''CPJ'' §54</ref> que ha essite interpretate como un theoria del "incongruentia". Il illustrava su theoria del humor per narrar tres scherzos in le ''Critica del Judicio''. Il pensava que le impacto physiologic del humor es simile a illo del musica.<ref>{{cite journal|last=Jakobidze-Gitman|first=Alexander|title=Kant's Situated Approach to Musicking and Joking|journal=Journal of Interdisciplinary Music Studies|year=2020|volume=10|pages=17–33|doi=10.25364/24.10:2020.2}}</ref> Kant developpava un distinction inter un objecto de arte como valor material subjecte al conventiones del societate e le condition transcendental del judicio de gusto como un valor "refinate" in su ''Idea pro un Historia Universal con un Fin Cosmopolita'' (1784). In le Quarte e Quinte Theses de iste obra ille identificava tote arte como le "fructos del insociabilitate" debite al "antagonismo in societate" del homines<ref>Kant, ''UH'' 8:20–22</ref> e, in le Septime These, affirmava que, ben que tal proprietate material es indicative de un stato civilisate, sol le ideal del moralitate e le universalisation del valor refine per le melioration del mente "appartene a cultura".<ref>Kant, ''UH'' 8:24–26.</ref> ===Anthropologia=== Kant faceva lectiones super [[Historia del anthropologia|anthropologia]], le studio del natura human, durante vinti-tres annos.<ref>{{cite book |last1=Wilson |first1=Holly |title=Kant's Pragmatic Anthropology |url=[https://archive.org/details/kantspragmatican00wils](https://archive.org/details/kantspragmatican00wils) |url-access=limited |date=2006 |publisher=State University of New York Press |location=Albany |isbn=978-0791468494 |page=[[https://archive.org/details/kantspragmatican00wils/page/n21](https://archive.org/details/kantspragmatican00wils/page/n21) 7]}}</ref> Su ''[[Anthropologia ab un puncto de vista pragmatic]]'' esseva publicate in 1798. Transcriptiones del lectiones de Kant super anthropologia esseva publicate pro le prime vice in 1997 in germano.<ref>Thomas Sturm, ''Kant und die Wissenschaften vom Menschen'' (Paderborn: Mentis Verlag, 2009).</ref> Kant esseva inter le prime personas de su epocha a introducer le anthropologia como area intellectual de studio, multo ante que le campo deveniva popular, e su textos es considerate como habente facite progressar le campo. Su puncto de vista influentiava le obras de philosophos posterior como [[Martin Heidegger]] e [[Paul Ricœur]].<ref>{{Cite journal |last1=Piercey |first1=Robert |last2=Philosophy Documentation Center |date=2011 |title=Kant and the Problem of Hermeneutics: Heidegger and Ricoeur on the Transcendental Schematism |url=[http://www.pdcnet.org/oom/service?url_ver=Z39.88-2004&rft_val_fmt=&rft.imuse_id=idstudies_2011_0041_0003_0187_0202&svc_id=info:www.pdcnet.org/collection](http://www.pdcnet.org/oom/service?url_ver=Z39.88-2004&rft_val_fmt=&rft.imuse_id=idstudies_2011_0041_0003_0187_0202&svc_id=info:www.pdcnet.org/collection) |journal=Idealistic Studies |volume=41 |issue=3 |pages=187–202 |doi=10.5840/idstudies201141315 |issn=0046-8541|url-access=subscription }}</ref> Kant esseva le prime a suggerer le uso de un approccio dimensional al diversitate human. Il analysava le natura del [[Hippocrate]]-[[Galen]] [[quatro temperamentos]] e representava in duo dimensiones "lo que pertine al facultate del desiderio de un esser human": "su aptitude natural o disposition natural" e "su temperamento o sensibilitate".<ref>Kant ''APPV'' 7:285</ref> Le colericos esseva describite como emotional e energetic, le flemmaticos como equilibrate e debile, le sanguinees como equilibrate e energetic, e le melancholicos como emotional e debile. Iste duo dimensiones reapparer in tote le modelos subsequente de temperamento e tractos de personalitate. Kant considerava le anthropologia in duo grande categorias: (1) le approccio physiologic, que ille appellava "lo que le natura face del esser human"; e (2) le approccio pragmatic, que explora le cosas que un human "pote e debe facer de se ipse".<ref>Kant ''APPV'' 7:119</ref> ====Vistas super le racia==== Le theoria de Kant super le racia e su opiniones prejudicial es inter le areas le plus controverse del recerca kantian recente.<ref name=":0">{{Cite book |title=Kant and the Concept of Race |publisher=State University of New York Press |year=2013 |isbn=978-1438443614 |editor-last=Mikkelsen |editor-first=Jon M. |location=Albany, New York |pages=12–30 |language=English}}</ref><ref name=":1">{{Cite journal |last=Zorn |first=Daniel-Pascal |title=Kant{{mdash}}a Racist? |url=[https://public-history-weekly.org/8-2020-8/kant-a-racist/](https://public-history-weekly.org/8-2020-8/kant-a-racist/) |journal=Public History Weekly |year=2020 |volume=2020 |issue=8 |doi=10.1515/phw-2020-17156 |s2cid=225247836 |issn=2197-6376 |url-access=subscription }}</ref>{{sfn|Kleingeld|2007|pp=573–592}}<!-- <ref>{{Cite journal |last=Kleingeld |first=Pauline |date=October 2007 |title=Kant's Second Thoughts on Race |url=https://philarchive.org/rec/KLEKST |journal=Philosophical Quarterly |volume=57 |issue=229 |pages=573–592 |doi=10.1111/j.1467-9213.2007.498.x}}</ref>--> Ben que pauc, si alcun, contesta le racismo manifeste e le chauvinismo presente in su obra, un question plus contestate es le grado in le qual illo degrada o invalida su altere contributiones. Su criticos le plus sever asserta que Kant manipulava intentionalmente le scientia pro supportar le sclavitude e le discrimination.<ref>{{Cite book |last=Eze |first=Emmanuel |chapter=The Color of Reason: the Idea of 'Race' in Kant's Anthropology |date=1997 |url=[https://philpapers.org/rec/EZETCO](https://philpapers.org/rec/EZETCO) |title=Postcolonial African Philosophy: A Critical Reader |pages=103–140 |editor-last=Eze |editor-first=Emmanuel Chukwudi |publisher=Blackwell |access-date=20 April 2023}}</ref><ref>{{Cite journal |last=Serequeberhan |first=T. |date=1996 |title=Eurocentrism in Philosophy: the Case of Immanuel Kant |journal=The Philosophical Forum |s2cid=170547963 |language=en}}</ref><ref name=":0" /> Alteres recognosce que ille viveva in un epocha de scientia immatur, con multe credentias erronee, alcun racist, tote apparente decennios ante le evolution, le genetica molecular e altere scientias que hodie es considerate como evidente.<ref name=":0" /><ref name=":1" /><ref>{{Cite web |title=The Philosophy Junkie: Immanuel Kant's Racism and Sexism with Professors Lucy Allais and Helga Varden on Apple Podcasts |url=[https://podcasts.apple.com/us/podcast/immanuel-kants-racism-and-sexism-with-professors/id1512137924?i=1000496715962](https://podcasts.apple.com/us/podcast/immanuel-kants-racism-and-sexism-with-professors/id1512137924?i=1000496715962) |access-date=20 April 2023 |website=Apple Podcasts |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite journal |last=Geismann |first=Georg |date=1 January 2022 |title=Why Kant Was Not a 'Racist' |url=[https://elibrary.duncker-humblot.com/article/69870/why-kant-was-not-a-racist](https://elibrary.duncker-humblot.com/article/69870/why-kant-was-not-a-racist) |journal=Jahrbuch für Recht und Ethik/Annual Review of Law and Ethics |volume=30 |issue=1 |pages=263–357 |doi=10.3790/jre.30.1.263 |s2cid=255676303 |issn=0944-4610|url-access=subscription }}</ref> Kant esseva un del pensatores plus notabile del [[Illuminismo]] a defender le racismo. Le philosopho [[Charles W. Mills]] es inequivoc: "Kant es etiam considerate como un del figuras central in le nascentia del racismo 'scientific' moderne. Dum altere contributores al pensamento racial precoce como Carolus Linnaeus e Johann Friedrich Blumenbach habeva offerite solmente observationes 'empiric' (virgulettes de cautela necessari!), Kant produceva un ''theoria'' complete del racia."{{sfn|Mills|2017|pp=91–112|p=95}} Exemplos de su commentarios racistas pote esser trovate in ''Observationes super le sentimento del belle e del sublime'', ubi ille rejecta le opinion de un "carpintero negro" dicente:<ref name=":3">{{Cite book |last=Kant |first=Immanuel |title=Observations on the Feeling of the Beautiful and Sublime and Other Writings |publisher=Cambridge University Press |year=2011 |isbn=978-0-521-71113-5 |edition=1 |location=Cambridge}}</ref> <blockquote>Il poterea haber hic qualcosa digne de consideration, excepto le facto que <u>iste scelerato esseva completemente nigre de capite a pede, un prova distincte que lo que ille diceva esseva stupide</u>.</blockquote>Il usa etiam assertiones de [[David Hume|Hume]] pro formular opiniones raciste:<ref name=":3" /> <blockquote>Le negros de Africa <u>ha per natura nulle sentimento que se eleva supra le ridiculo</u>. Sr. Hume provoca quicunque a citar un sol exemplo ubi un negro ha demonstrate talentos, e asserta que inter le centos de milles de negros que ha essite transportate alterubi ab lor paises, ben que multes de illes ha essite liberate, tamen <u>nulle ha unquam essite trovate qui ha accomplishite alque grande in le arte o in le scientia o monstrate ulle altere qualitate digne de laude, durante que inter le blancos il ha sempre illes qui se eleva del plus basse plebe e per dons extraordinari gania le respecto del mundo. Assi essential es le differentia inter iste duo typos human, e illo pare esser tanto grande con respecto al capacitate del mente como con respecto al color.</u> Le religion del fetiches, que es diffundite inter illes, es forsan un sorta de idolatria, que cade tanto profundemente in le ridiculo como pare esser possibile pro le natura human. Un penna de ave, un corno de vacca, un concha, o qualcunque altere cosa commun, tosto que illo es consecrate con certe parolas, deveni un objecto de veneration e de invocation durante le juramentos. <u>Le negros es multo vanitose, ma al maniera del Negro, e assi loquace que illes debe esser separate le unes ab le alteres per colpos.</u></blockquote> Il deride etiam le costumes de terras non-europee como China, India, Japon e Arabia. Un exemplo es:<ref name=":3" /><blockquote>In Peking, quando il ha un eclipse del sol o del luna, illes continua ancora le ceremonia de expeller con un grande strepito le dracon que devorarea iste corpos celeste, e <u>illes conserva un costume miserabile ab le plus ancian tempores de ignorantia</u>, ben que ora on es melior informate.</blockquote> In su ''De le differente racias del homine'', ille usa multo de racismo scientific pro describer differente racias. Un exemplo es:<ref name=":4">{{Cite web |date=4 February 2016 |title=Kant on the different human races (1777) |url=[https://blackcentraleurope.com/sources/1750-1850/kant-on-the-different-human-races-1777/](https://blackcentraleurope.com/sources/1750-1850/kant-on-the-different-human-races-1777/) |access-date=25 January 2026 |website=Black Central Europe |language=en}}</ref><blockquote>Le profusion de particulas de ferro que se trova altrimenti in le sanguine de omne esser human, e que, in iste caso, es precipitate in le substantia reticulate per le evaporation del acido phosphoric (<u>lo que explica proque tote le negros ha mal odor</u>), es le causa del nigritie que brilla trans le epidermide. Le pesante contento de ferro in le sanguine pare etiam esser necessari pro impedir le debilitamento de tote le partes del corpore. Le pelle oleose, que debilita le mucus nutritive necessari al crescimento del capillos, permitte a pena le production del lana que coper le testa. <u>In plus, le calor humide generalmente promove le forte crescimento del animales.</u> In breve, tote iste factores explica le origine del Negro, <u>qui es ben adaptate a su clima, isto es, forte, carnal e agile.</u> Tamen, proque ille es assi abundantemente provite per su terra natal, <u>ille es etiam pigre, indolente e morose.</u></blockquote> Pro justificar le superioritate del blancos, ille scribe in le mesme essay:<ref name=":4" /><blockquote>Inter le blancos, tamen, iste acidos e le contento alkaline volatile non es reflectite del toto proque le ferro in le liquores corporee ha essite dissolvite, monstrante assi tanto le <u>perfecte mixtura del liquores como le fortia de iste stirpe human in comparation con alteres.</u></blockquote> Usante le [[quatro temperamentos]] del Grecia antique, Kant proponeva un hierarchia de categorias racial includente europeos blancos, africanos negros e americanos indigenas.<ref name=":2">{{Cite book |last=Kant |first=Immanuel |chapter=On the Different Races of Man |title=Race and the Enlightenment: a reader |url=https://archive.org/details/raceenlightenmen0000unse |publisher=Blackwell |year=1997 |isbn=063120136X |editor-last=Eze |editor-first=Emmanuel Chukwudi |location=Cambridge, Mass. |pages=[https://archive.org/details/raceenlightenmen0000unse/page/38 38]–49 |oclc=34663347 |orig-date=1775, 1777}}</ref> Ben que ille esseva un defensor del [[racismo scientific]] durante le major parte de su carriera, le opiniones de Kant super le racia cambiava significantemente durante le ultime decennio de su vita, e ille finalmente rejectava le [[colonialismo]] europee in ''[[Pace perpetue: un projecto philosophic|Pace perpetue]]'' (1795), e possibilemente abandonava su opiniones super le hierarchias racial tamben (ben que ille nunquam los repudiava explicitemente).{{sfn|Kleingeld|2007|pp=573–592}}{{sfn|Mills|2017|pp=91–112}}<ref name=":2" />{{efn|Kant scribeva que "[Le blancos] contine tote le impulsos del natura in affectiones e passiones, tote le talentos, tote le dispositiones al cultura e civilisation e pote tanto facilemente obedir como governar. Illes es le sol personas qui sempre progresse verso le perfection." Il describe le sud-asiaticos como "educate al grado le plus alte ma solmente in le artes e non in le scientias". Il dice que le Hindustanis nunquam pote attinger le nivello del conceptos abstracte e que un "grande hindustani" es un qui ha "progresso multo in le arte del deception e possede multe moneta". Il affirma que le hindus remane sempre como illes es e nunquam pote progressar. Super le africanos negros, Kant scribeva que "illos pote esser educate ma solmente como servientes, isto es, illes se lassa formar". Pro Kant, "le Negro pote esser disciplinate e cultivate, ma nunquam es vermente civilisate. Il cade de su proprie accordo in le savagitate." Super le americanos indigenas, Kant opinava que illes "non pote esser educate". Il los appellava immotivate, carente de affection, passion e amor, e los describerea como troppo debile pro labor, inapte a ulle cultura, e troppo [[Quatro temperamentos|flemmatic]] pro diligentia. Il diceva que le americanos indigenas es "multo infra le Negro, qui sin dubita occupa le plus basse de tote le nivellos restante per le quales nos designa le differente racias". Kant declarava que "le americanos e le negros non pote governar se mesme. Illes servi assi solmente como sclavos."{{sfn|Mills|2017|pp=169–193}}{{sfn|Bowersox|2016}}}} Kant esseva un adversario del [[Miscegenation|miscigenation]], credente que le blancos esserea "degradate" e que le "fusion de racias" es indesirabile, proque "non cata racia adopta le costumes e le mores del europeos". Il declara que "in loco del assimilation, que esseva intendite per le mixtura del varie racias, le natura ha hic facite un lege justo del contrario".<ref>Kant ''APPV'' 7:320</ref> Kant esseva etiam un antisemita, credente que le [[Judaeos|judeos]] esseva incapace de transcender le fortias material, lo que un ordine moral exigeva. In iste maniera, le judeos es presentate como le contrario de christianos autonome e rational, e ergo incapace de esser incorporate in un societate christian etic. In su "Anthropologia", Kant appellava le judeos "un nation de fraudatores" e los representava como "un gruppo que ha sequite non le via del libertate transcendental ma illo del sclavitude al mundo material".{{sfn|Shrage|2019}} Mills scribeva que Kant ha essite "purificate pro le consumption public"; su obras raciste esseva convenientemente ignorate.{{sfn|Mills|2017|pp=95–97}} [[Robert Bernasconi]] affirmava que Kant "forniva le prime definition scientific de racia". [[Emmanuel Chukwudi Eze]] es creditate con haber portate al lumine le contributiones de Kant al racismo durante le annos 1990 inter le philosophos occidental, qui, secundo ille, frequentemente dissimulava iste parte de su vita e obra.{{sfn|Bouie|2018}} Pauline Kleingeld argumenta que, ben que Kant "defendeva un hierarchia racial al minus usque al fin del annos 1780", su opiniones super le racia cambiava significantemente in obras publicate durante le ultime decennio de su vita. In particular, illa argumenta que Kant rejectava opiniones anterior ligate al hierarchias racial e al derectos o statuto moral diminuite de non-blancos in ''[[Pace perpetue: un projecto philosophic|Pace perpetue]]'' (1795). Iste obra contineva etiam argumentos extensive contra le [[colonialismo]] europee, que ille declarava moralmente injuste e incompatibile con le derectos equal possedite per le populationes indigene. Kleingeld argumenta que iste cambio in le opiniones de Kant plus tarde in su vita ha essite frequentemente oblidate o ignorate in le litteratura super le anthropologia raciste de Kant, e que le cambio suggere un recognition tardive del facto que le hierarchia racial esseva incompatibile con un quadro moral universalitate.{{sfn|Kleingeld|2007|pp=573–592}} Ben que le rhetoric raciste de Kant es indicative del stato del erudition e del scientia in le XVIII seculo, le philosopho german [[Daniel-Pascal Zorn]] explica le risco de prender citationes del epocha foras de lor contexto. Multe del citationes le plus outrageous de Kant proveni ab un serie de articulos de 1777–1788, un intercambio public inter Kant, Herder, le scientista natural [[Georg Forster]], e altere eruditos eminente de ille epocha.<ref>{{Cite book |title=Kant and the Concept of Race: late eighteenth-century writings |date=2013 |others=Jon M. Mikkelsen |isbn=978-1461943129 |editor-last=Mikkelsen |editor-first=Jon M. |location=Albany |oclc=861693001 |publisher=State University of New York Press}}</ref>{{sfn|Kuehn|2001|pp=298–301, 343–345}}<ref>cf. Kant, ''DCHR'' 8:91–106</ref> Kant affirma que tote le racias del humanitate es del mesme specie, contestante le position de Forster e alteres que le racias esseva species distincte. Ben que su commentario es clarmente partial in alcun casos, certe assertiones extreme esseva specialmente formulate pro paraphrasar o contradir Forster e altere autores.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> Considerante le arco complete del erudition de Kant, Zorn nota le progression tanto in su obras philosophic como anthropologic, "con le qual ille argumenta, contra le ''zeitgeist'', pro le unitate del humanitate".<ref name=":1" /> ==== Vistas super le feminas ==== Le opiniones de Kant super le feminas pote esser trovate in su obras como ''Observationes'' (1764) e ''Anthropologia'' (1798), in le quales, negante al feminas le plen capacitate pro principios moral e le equal stato civic, ille los tracta como moralmente e politicemente subordinate al homines, e non como agentes complete in lor proprie derecto. Kant credeva que homines e feminas es naturalmente differente e debe sviluppar differente typos de excellentia: le homines es characterisate per ration, principios e le "sublime", durante que le feminas es characterisate per sentimento, beltate e sensibilitate. Il susteneva que le feminas es intelligente, ma credeva que illas non age secundo principios moral abstracte in le mesme maniera que le homines; in vice de isto, illas possede un "belle virtute" fundate super sympathia, cura e judicio emotional plus tosto que super deber rational. In su obra precoce ille videva iste virtute feminine como valorose e socialmente benefic, ma in su scriptos posterior ille negava sempre plus le capacitate del feminas pro ver autonomia moral, argumentante que solmente le action rational governate per principios constitue le plen virtute. Como resultato, Kant veniva a considerar le feminas como inadapte al plen equalitate moral e politic, assignante les un rolo principal in le matrimonio, le harmonia social e le refinamento del societate, plus tosto que in un vita moral o civic independente.<ref name=":3" /> ==Influentia e hereditage== [[File:300Jahrfeier.jpg|thumb|Poster celebrante le 300 annos del [[Universitate de Königsberg]], 1844. Inter alteres, Kant e [[Johann Friedrich Herbart]] es honorate.]] Le influentia de Kant super le pensamento occidental ha essite profunde.{{efn|Oliver A. Johnson asserta que, "con le possibile exception del ''Republica'' de Plato, (''Critica del ration pur'') es le libro philosophic le plus importante jam scripte." Articulo super Kant in le collection ''Great thinkers of the Western World'', Ian P. McGreal, Ed., HarperCollins, 1992.}} Ben que le principios basic del [[Idealismo transcendental|idealismo transcendental]] de Kant (isto es, que le spatio e le tempore es formas ''a priori'' del perception human plus tosto que proprietates real e le assertion que le logica formal e le logica transcendental coincide) ha essite declarate false per le scientia e le logica moderne,<ref>{{Cite book|last=Strawson|first=Peter|title=Bounds of Sense: Essay on Kant's "Critique of Pure Reason"|year=1966|url=https://archive.org/details/boundsofsenseess0000stra_u5x0|id={{ASIN|0415040302|country=uk}}}}</ref><ref>{{Cite web|title=Einstein on Kant|url=https://www.pitt.edu/~jdnorton/teaching/HPS_0410/chapters/significance_GR_geometry/Einstein_on_Kant.html|access-date=2 September 2020|publisher=University of Pittsburgh|archive-date=9 August 2020|archive-url=[https://web.archive.org/web/20200809030743/https://www.pitt.edu/~jdnorton/teaching/HPS_0410/chapters/significance_GR_geometry/Einstein_on_Kant.html#:~:text=Einstein%20wrote:,withstand%20the%20test%20of%20time.&text=However,%20if%20one%20does%20not,and%20norms%20of%20Kant%27s%20system.|url-status=live|accessdate=25 August 2026|archivedate=9 August 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200809030743/https://www.pitt.edu/~jdnorton/teaching/HPS_0410/chapters/significance_GR_geometry/Einstein_on_Kant.html#:~:text=Einstein%20wrote:,withstand%20the%20test%20of%20time.&text=However,%20if%20one%20does%20not,and%20norms%20of%20Kant%27s%20system.}}](https://web.archive.org/web/20200809030743/https://www.pitt.edu/~jdnorton/teaching/HPS_0410/chapters/significance_GR_geometry/Einstein_on_Kant.html#:~:text=Einstein%20wrote:,withstand%20the%20test%20of%20time.&text=However,%20if%20one%20does%20not,and%20norms%20of%20Kant%27s%20system.|url-status=live}})</ref><ref>{{Cite journal|last=Perrick|first=Michael|date=1985|title=Kant and Kripke on Necessary Empirical Truths|journal=Mind|volume=94|issue=376|pages=596–598|doi=10.1093/mind/XCIV.376.596|jstor=2254731|issn=0026-4423}}</ref> e non determina plus le agenda intellectual del philosophos contemporanee, Kant es creditate con haber innovate le maniera in que le investigation philosophic esseva effectuate al minus usque al initio del dece-none seculo.<!--not very long! early twentieth?--> Iste cambio consisteva de plure innovationes intimemente relationate que, ben que multo controverse in se mesme, deveniva importante in philosophia ulterior e in le scientias social in senso large: * Le subjecto human vidite como le centro del investigation del cognoscentia human, de sorta que es impossibile philosophar super cosas como illos existe independentemente del perception human o de como illos es "pro nos";<ref>Stephen Palmquist, "The Architectonic Form of Kant's Copernican Logic", ''Metaphilosophy'' 17:4 (October 1986), pp. 266–288; revised and reprinted as Chapter III of [[http://www.hkbu.edu.hk/~ppp/ksp1](http://www.hkbu.edu.hk/~ppp/ksp1) Kant's System of Perspectives] {{Webarchive|url=[https://web.archive.org/web/20120414204136/http://www.hkbu.edu.hk/~ppp/ksp1](https://web.archive.org/web/20120414204136/http://www.hkbu.edu.hk/~ppp/ksp1) |date=14 April 2012 }}: An architectonic interpretation of the Critical philosophy (Lanham: University Press of America, 1993).</ref> * le notion que il es possibile discoperir e explorar systematicamente le limites inherente del capacitate human de cognoscer completemente ''a priori''; * le notion del "imperative categoric", un assertion que le personas es naturalmente dotate del capacitate e del obligation verso le recte ration e le action. Forsan su citation le plus famose es prendite del ''Critica del ration practic'': "Duo cosas plen mi mente de admiration e reverentia sempre nove e crescente ... : ''le celo stellate supra me e le lege moral intra me''";<ref>Kant, ''CPracR'' 5:161</ref> * le concepto de "conditiones de possibilitate", como in su notion del "conditiones del experientia possibile"; isto es, que cosas, cognoscentia e formas de conscientia se basa super conditiones precedente que los rende possibile, de sorta que, pro comprender o cognoscer los, plure conditiones debe esser comprendite: ** le assertion que le experientia objective es activemente constituite o construite per le functionamento del mente human; ** le concepto del autonomia moral como central al humanitate; e ** le assertion del principio que le esseres human debe esser tractate como fines e non simplemente como medios. * le [[Distinction analytic–synthetic|distinction analytic-synthetic]].<ref>{{cite book | title=The Stanford Encyclopedia of Philosophy | chapter=The Analytic/Synthetic Distinction | date=2023 | publisher=Metaphysics Research Lab, Stanford University | chapter-url=[https://plato.stanford.edu/entries/analytic-synthetic/#Kan](https://plato.stanford.edu/entries/analytic-synthetic/#Kan) }}</ref> Le ideas de Kant ha essite incorporate in un varietate de scholas de pensamento. Illos include [[Idealismo german|idealismo german]],<ref>{{cite book |last=Beiser |first=Frederick C. |author-link=Frederick C. Beiser |title=German Idealism: The Struggle Against Subjectivism, 1781–1801 |url=https://archive.org/details/germanidealismst0000beis |publisher=[[Harvard University Press]] |date=2002 |isbn=978-0674007703 |pages=Part I}}</ref> [[Marxismo]],<ref>{{cite book |last=McLellan |first=David |title=Marxism after Marx |publisher=Palgrave Macmillan |date=1998 |isbn=978-0333738399 |pages=22–25}}</ref> [[Positivismo|positivismo]],<ref>{{cite book |last=Kolakowski |first=Leszek |title=Positivist Philosophy: From Hume to the Vienna Circle |url=https://archive.org/details/positivistphilos0000koak |publisher=Penguin Books |date=1972 |isbn=0140212248 |pages=[https://archive.org/details/positivistphilos0000koak/page/67 67]–69}}</ref> [[Phenomenologia (philosophia)|phenomenologia]],<ref>{{cite book |last=Carman |first=Taylor |title=Merleau-Ponty |publisher=Routledge |date=2008 |isbn=978-0415360616 |pages=34–36}}</ref> [[Existentialismo|existentialismo]],<ref>{{cite book |last=Kaufmann |first=Walter |title=Existentialism: From Dostoevsky to Sartre |url=https://archive.org/details/isbn_9780452009301 |publisher=Meridian Books |date=1989 |isbn=978-0452009301 |pages=[https://archive.org/details/isbn_9780452009301/page/n10 9]–12}}</ref> [[Theoria critic|theoria critic]],<ref>{{cite book |last=Habermas |first=Jürgen |title=The Philosophical Discourse of Modernity: Twelve Lectures |url=https://archive.org/details/philosophicaldis0000habe |publisher=MIT Press |date=1987 |isbn=978-0745608303 |pages=[https://archive.org/details/philosophicaldis0000habe/page/109 109]–113}}</ref> [[Philosophia linguistic|philosophia linguistic]],<ref>{{cite book |last=Dummett |first=Michael |title=Origins of Analytical Philosophy |url=https://archive.org/details/originsofanalyti0000dumm |publisher=Harvard University Press |date=1996 |isbn=978-0674644731 |pages=[https://archive.org/details/originsofanalyti0000dumm/page/45 45]–47}}</ref> [[Structuralismo|structuralismo]],<ref>{{cite book |last=Piaget |first=Jean |title=Structuralism |publisher=Routledge |date=2001 |isbn=978-0415262491 |pages=10–12}}</ref> [[Poststructuralismo|post-structuralismo]],<ref>{{cite book |last=Norris |first=Christopher |title=Deconstruction: Theory and Practice |url=https://archive.org/details/deconstructionth00norr |publisher=Routledge |date=2003 |isbn=978-0415061742 |pages=[https://archive.org/details/deconstructionth00norr/page/40 40]–42}}</ref> e [[Deconstruction|deconstruction]].<ref>{{cite book |last=Culler |first=Jonathan |title=On Deconstruction: Theory and Criticism after Structuralism |publisher=Cornell University Press |date=2007 |isbn=978-0801479182 |pages=53–56}}</ref> ===Influentia historic=== [[File:Kant Kaliningrad.jpg|thumb|upright=.8|Statua de Kant in [[Kaliningrad]], Russia. Replica per {{Interlanguage link|Harald Haacke|de}} del original per [[Christian Daniel Rauch]], que esseva perdite in 1945.]] Durante su proprie vita, multo attention critic esseva dedicate al pensamento de Kant. Il influentiava [[Karl Leonhard Reinhold|Reinhold]], [[Johann Gottlieb Fichte|Fichte]], [[Friedrich Wilhelm Joseph von Schelling|Schelling]], [[Georg Wilhelm Friedrich Hegel|Hegel]], e [[Novalis]] durante le annos 1780 e 1790. [[Samuel Taylor Coleridge]] esseva grandemente influentiate per Kant e adjutava a diffunder le cognoscentia de ille, e del Idealismo german in general, in le Regno Unite e le Statos Unite. In su ''[[Biographia Literaria]]'' (1817), ille attribue al ideas de Kant su conviction que le mente non es un agente passive, ma un agente active in le apprehension del realitate. Hegel esseva un del prime grande criticos de Kant. Secundo Hegel, le integre projecto de separar un "subjecto transcendental" (isto es, le conscientia human) tanto del individuo vivente como del natura, historia e societate esseva fundamentalmente defective,<ref>{{Cite book|last=Hegel|first=Georg Wilhelm Friedrich|title=Encyclopedia of the Philosophical Sciences in Basic Outline|year=1827|location=Heidelberg|pages=14–15}}</ref> ben que partes de ille projecto poteva esser utilisate in un nove direction. Concernements similar motivava le criticas de Hegel del concepto de autonomia moral de Kant, al qual Hegel opponeva un ethica centrate super le "vita ethic" del communitate.{{efn|Georg Wilhelm Friedrich Hegel, ''Natural Law: The Scientific Ways of Treating Natural Law, Its Place in Moral Philosophy, and Its Relation to the Positive Sciences''. trans. T.M. Knox. Philadelphia, PA: University of Pennsylvania Press, 1975. Hegel's mature view and his concept of "ethical life" is elaborated in his ''Philosophy of Right''. Hegel, ''Philosophy of Right''. trans. T.M. Knox. Oxford University Press, 1967.}} In un senso, le notion de Hegel del "vita ethic" es intendite a includer, plus tosto que reimplaciar, le [[Ethica kantian|ethica kantian]]. E Hegel pote esser vidite como attemptante defender le idea de libertate de Kant como un superar le "desiderios" finite per medio del ration. Assi, in contrasto con criticos ulterior como Nietzsche o Russell, Hegel comparti alcun del preoccupationes de Kant.{{efn|Robert Pippin's ''Hegel's Idealism'' (Cambridge: Cambridge University Press, 1989) emphasizes the continuity of Hegel's concerns with Kant's. Robert Wallace, ''Hegel's Philosophy of Reality, Freedom, and God'' (Cambridge: Cambridge University Press, 2005) explains how Hegel's ''Science of Logic'' defends Kant's idea of freedom as going beyond finite "inclinations", contra skeptics such as David Hume.}} Le pensamento de Kant super le religion esseva usate in Britannia per philosophos como [[Thomas Carlyle]]<ref>{{Cite web |last=Cody |first=David |date= |title=Carlyle: Sources and Influence |url=[https://victorianweb.org/authors/carlyle/sources.html](https://victorianweb.org/authors/carlyle/sources.html) |access-date=28 July 2023 |website=The Victorian Web}}</ref> pro contestar le declino del fide religiose in le dece-none seculo. Autores catholic britanno, notabilemente [[G. K. Chesterton]] e [[Hilaire Belloc]], sequeva iste approccio.<ref>{{cite book |last=Morse |first=David |title=The Age of Virtue: British Culture from the Restoration to Romanticism |url=https://archive.org/details/ageofvirtuebriti0000davi |year=2000 |publisher=Macmillan |isbn=978-0333913918 |pages=[https://archive.org/details/ageofvirtuebriti0000davi/page/198 198]–200}}</ref> Criticas de Kant esseva commun in le vistas realista del nove [[Positivismo|positivismo]] de ille tempore. [[Arthur Schopenhauer]] esseva fortemente influentiate per le [[Idealismo transcendental|idealismo transcendental]] de Kant. Como [[Friedrich Heinrich Jacobi]], [[Salomon Maimon]], [[Gottlob Ernst Schulze]] e Fichte ante ille, Schopenhauer esseva critic de le theoria de Kant del cosa-in-se. Le cosas-in-se, illes argumentava, non es ni le causa de lo que nos observa, ni completemente foras de nostre accesso. Desde le ''Critica del ration pur'', philosophos ha essite criticos del theoria de Kant del cosa-in-se. Multes ha argomentate que, si un tal cosa existe ultra le experientia, alora on non pote postular que illo nos affice causalmente, proque isto implicarea extender le categoria "causalitate" ultra le dominio del experientia.{{efn|For a review of this problem and the relevant literature see ''The Thing in Itself and the Problem of Affection'' in the revised edition of Henry Allison's ''Kant's Transcendental Idealism''.}} Con le successo e le large influentia del scriptos de Hegel, le proprie influentia de Kant comenciava a declinar, ma un reevaluation de su ideas comenciava in Germania in 1865 con le publication de ''Kant und die Epigonen'' per [[Otto Liebmann]], cu motto esseva "Retro a Kant". Il sequeva un importante renascentia del philosophia theoric de Kant, cognoscite como [[Neo-kantianismo|neo-kantianismo]]. Le notion de Kant del "critica" ha essite plus largemente influente. Le prime romanticos german, specialmente [[Friedrich Schlegel]] in su "Fragmentos de Athenaeum", usava le conception reflexive de Kant del critica in lor theoria romantic del poesia.<ref>Schlegel, Friedrich. "Athenaeum Fragments", in ''Philosophical Fragments''. Trans. Peter Firchow. Minneapolis, MN: University of Minnesota Press, 1991. See especially fragments Nos. 1, 43, 44.</ref> In le [[aesthetica]] tamben, [[Clement Greenberg]], in su essay classic "Modernist Painting", usa le critica kantian, que Greenberg appella "critica immanente", pro justificar le objectivos del [[Arte abstracte|pictura abstracte]], un movimento que Greenberg videva como consciente del limitation clave — le planitate — que constitue le medio del pictura.<ref>Greenberg, Clement. "Modernist Painting", in ''The Philosophy of Art'', ed. Alex Neill and Aaron Ridley, McGraw-Hill, 1995.</ref> Le philosopho francese [[Michel Foucault]] esseva etiam grandemente influentiate per le notion de Kant de "critica" e scribeva plure textos super Kant pro reexaminar le Illuminismo como un forma de "pensamento critic". Il iva usque a classificar su proprie philosophia como un "historia critic del modernitate, radicate in Kant".<ref>See "Essential Works of Foucault: 1954–1984 vol. 2: Aesthetics, Method, and Epistemology". Ed. by James Faubion, Trans. Robert Hurley et al. New York City: The New Press, 1998 (2010 reprint). See "Foucault, Michel, 1926 –" entry by Maurice Florence.</ref> Kant credeva que le veritates mathematic es formas de cognoscentia [[Synthetic a priori|synthetic ''a priori'']], lo que significa que illos es necessari e universal, ma cognoscite per le intuition ''a priori'' del spatio e del tempore, como preconditiones transcendental del experientia.<ref>For a discussion and qualified defense of this position, see Stephen Palmquist, "A Priori Knowledge in Perspective: (I) Mathematics, Method and Pure Intuition", ''The Review of Metaphysics'' 41:1 (September 1987), pp. 3–22.</ref> Le commentarios frequentemente breve de Kant super le [[Mathematica|mathematica]] influentiava le schola mathematic cognoscite como [[Intuitionismo|intuitionismo]], un movimento in le [[philosophia del mathematica]] opponite al [[Formalismo (mathematica)|formalismo]] de [[David Hilbert]] e al [[Logicismo|logicismo]] de [[Gottlob Frege]] e [[Bertrand Russell]].{{efn|[[Stephan Körner|Körner, Stephan]], ''The Philosophy of Mathematics'', Dover, 1986. For an analysis of Kant's writings on mathematics see, Friedman, Michael, ''Kant and the Exact Sciences'', Cambridge, Massachusetts: Harvard University Press, 1992.}} ===Influentia super pensatores moderne=== [[File:DBP - 250 Jahre Immanuel Kant - 90 Pfennig - 1974.jpg|thumb|upright|Marca postalde [[Germania Occidental]], 1974, commemorante le 250me anniversario del nascentia de Kant]] Con su ''Pace perpetue'', Kant es considerate como habente prefigurate multe del ideas que veniva a formar le [[theoria del pace democratic]], un del principal controversias in le [[scientia politic]].<ref>{{cite journal|last=Ray|first=James Lee|url=http://www.mtholyoke.edu/acad/intrel/ray.htm|title=Does Democracy Cause Peace?|archive-url=https://web.archive.org/web/20080217032515/http://www.mtholyoke.edu/acad/intrel/ray.htm|archive-date=17 February 2008|journal=Annual Review of Political Science|year=1998|volume=1|pages=27–46|doi=10.1146/annurev.polisci.1.1.27|doi-access=|url-access=subscription}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080217032515/http://www.mtholyoke.edu/acad/intrel/ray.htm |date=17 February 2008 }}</ref> Plus concretemente, le theorista constructivista [[Alexander Wendt]] proponeva que le anarchia del systema international pote evolver ab le anarchia hobbesian "brutal" comprendite per le theoristas realista, trans [[Thomas Hobbes|Hobbes]], per le anarchia lockean, e finalmente verso un anarchia kantian in le qual le estados vidererea lor interesses proprie como inseparabilemente ligate al benesser de altere estados, transformante assi le politica international in un forma multo plus pacific.<ref>{{Cite book |last=Wendt |first=Alexander |title=Social Theory of International Politics |url=https://archive.org/details/socialtheoryofin0000wend_z8x6 |publisher=Cambridge University Press |year=1999 |pages=chapter 6}}</ref> Inter le kantians prominente recente se trova le philosophos britanno [[P. F. Strawson]],{{efn|Strawson, P.F., ''The Bounds of Sense: An Essay on Kant's Critique of Pure Reason''. Routledge: 2004. When first published in 1966, this book forced many Anglo-American philosophers to reconsider Kant's ''Critique of Pure Reason''.}} [[Onora O'Neill]],<ref>{{Cite news|url=[https://www.nytimes.com/2017/03/14/books/onora-oneill-wins-holberg-prize.html|title=Onora O'Neill Wins Holberg Prize for Academic Research|last=Aridi|first=Sara|date=14 March 2017|work=The New York Times|access-date=9 January 2019|archive-date=9 January 2019|archive-url=[https://web.archive.org/web/20190109111404/https://www.nytimes.com/2017/03/14/books/onora-oneill-wins-holberg-prize.html|url-status=live}}</ref> e [[Quassim Cassam]],<ref>Cassam, Q. ''The Possibility of Knowledge'' Oxford: 2009</ref> e le philosophos american [[Wilfrid Sellars]],<ref>Sellars, Wilfrid, ''Science and Metaphysics: Variations on Kantian Themes''. Ridgeview Publishing Company, 1967</ref> [[Lewis White Beck]]<ref>[https://books.google.com/books?id=Ijpj1tB3Qr0C&q=lEWIS+wHITE+bECK#v=snippet&q=lEWIS%20wHITE%20bECK&f=false ''Dictionary of Modern American Philosophers''. Shook, John R. Ed. Thoemmes Continuum, Bristol], 2005 p. 166 {{ISBN|9781843710370}} Lewis White Beck on Google Books</ref><ref>[https://www.researchgate.net/publication/236806211_Lewis_White_Beck_on_Reasons_and_Causes "Lewis White Beck On Reasons and Causes", Guyer, Paul. ''Journal on the History of Ideas'' July, 2002 63 (3) pp. 539–548 Lewis White Beck on researchgate.net]</ref> e [[Christine Korsgaard]].{{efn|Korsgaard, Christine. ''Creating the Kingdom of Ends''. Cambridge; New York: Cambridge University Press, 1996.{{ISBN|978-0521496445}} ''Not a commentary, but a defense of a broadly Kantian approach to ethics''.}} A causa del influentia de Strawson e Sellars, inter alteres, il ha habite un renovate interesse in le conception de Kant del mente. Central a multe debattos in le [[philosophia del psychologia]] e le [[scientia cognitiv]] es le conception de Kant del unitate del conscientia. [[Jürgen Habermas]] e [[John Rawls]] es duo importante philosophos politic e moral cuje obra es fortemente influentiate per le philosophia moral de Kant.{{efn|See Habermas, J. ''Moral Consciousness and Communicative Action''. Trans. Christian Lenhardt and Shierry Weber Nicholsen. Cambridge, Massachusetts: MIT Press, 1996. For Rawls see, Rawls, John. ''Theory of Justice'' Cambridge, Massachusetts: Harvard University Press, 1971. Rawls has a well-known essay on Kant's concept of good. See, Rawls, "Themes in Kant's Moral Philosophy" in ''Kant's Transcendental Deductions''. Ed. Eckart Förster. Stanford, CA: Stanford University Press, 1989.}} Illes ha argomentate contra le [[relativismo]],<ref>Habermas, J. (1994): The Unity of Reason in the Diversity of Its Voices. In: Habermas, J. (Ed.): ''Postmetaphysical Thinking. Political Essays'', Cambridge, Massachusetts: 115–148.</ref> supportante le opinion kantian que le universalitate es essential a omne philosophia moral viabile. Le studio de [[Mou Zongsan]] super Kant ha essite citate como un parte multo crucial in le disveloppamento del philosophia personal de Mou, specialmente le [[Neo-confucianismo|Neo-confucianismo]]. Largemente considerate le studioso de Kant le plus influente in China, le critique rigorose de Mou del philosophia de Kant — habente traducite le tres [[Critica del ration pur|criticas]] de Kant — serviva como un attempto ardente de reconciliar le philosophia chinese e occidental durante que illo accresceva le pression pro [[Westernization|occidentalisation]] in China.<ref>{{cite book |last1=Palmquist |first1=Stephen |title=Cultivating Personhood: Kant and Asian Philosophy |url=https://archive.org/details/cultivatingperso00palm |url-access=limited |year= 2010 |publisher=De Gruyter, Inc. |location=Hong Kong |isbn=978-3110226249|page=[https://archive.org/details/cultivatingperso00palm/page/n43 25] |edition=}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Wing-Cheuk |first1=Chan |title=Mou Zongsan's Transformation of Kant's Philosophy |journal=Journal of Chinese Philosophy |date=21 February 2006 |volume=33 |issue=1 |page=1 |doi=10.1111/j.1540-6253.2006.00340.x }}</ref> [[File:Kant-Münze DDR.jpg|thumb|upright|Moneta commemorative del [[Germania Oriental|Germania Oriental]] in honor de Kant, 1974]] A causa del profunditate del cambio de paradigma de Kant, su influentia se extende multo ultra isto a pensatores qui ni refere specificamente a su obra ni usa su terminologia. Le influentia de Kant se extendeva al scientias social, comportamental e physic — como in le sociologia de [[Max Weber]], le psychologia de [[Jean Piaget]] e [[Carl Jung]].<ref>{{cite journal |last1=Balanovskiy |first1=Valentin |title=Whether jung was a kantian? |journal=Con-Textos Kantianos |year=2016 |issue=4 |pages=118–126 |doi=10.5281/zenodo.2550828 |url=https://www.researchgate.net/publication/323218719 |access-date=29 May 2020 |archive-date=20 December 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201220055819/https://www.researchgate.net/publication/323218719_Whether_jung_was_a_kantian |url-status=live }}</ref><ref>{{cite journal |last1=Balanovskiy |first1=Valentin |title=Kant and Jung on the prospects of Scientific Psychology |journal=Estudos Kantianos |year=2017 |volume=5 |issue=1 |pages=357–390 |doi=10.36311/2318-0501.2017.v5n1.26.p375 |url=https://philpapers.org/archive/BALIKA.pdf |doi-access=free |access-date=29 May 2020 |archive-date= |archive-url= |url-status= }}</ref> Le obra de Kant super mathematica e cognoscentia synthetic ''a priori'' es etiam citate per le physico theoric [[Albert Einstein]] como un influentia precoce super su disveloppamento intellectual, ben que illo esseva un influentia que ille plus tarde criticava e rejectava.<ref>Isaacson, Walter. "Einstein: His Life and Universe". p. 20.</ref> In le annos 2020, il ha essite un interesse renovate in le theoria de Kant super le mente ab le puncto de vista del [[logica formal]] e del [[informatica]].<ref>Theodora Achourioti & Michiel van Lambalgen, 'A Formalization of Kant's Transcendental Logic', ''The Review of Symbolic Logic'', 4 (2011), 254–289.</ref> ===Lista de obras major=== Abbreviationes usate in le corpore del articulo es in '''grasse''' inter consolas. Salvo indication contraire, le pagination es celle del edition critic ''Akademie'', que pote esser trovate in le margines del traductiones de Cambridge. * 1749: ''[[Pensamentos super le estimation ver de fortias vivente]]'' (''Gedanken von der wahren Schätzung der lebendigen Kräfte'') * 1755: ''[[Historia natural universal e theoria del celos]]'' ['''UNH'''] ({{lang|de|Allgemeine Naturgeschichte und Theorie des Himmels}}) * 1755: ''Breve esquisse de certe meditationes super le foco'' (''Meditationum quarundam de igne succinta delineatio'' ([[thesis de magistro]] sub [[Johann Gottfried Teske]])<ref>The thesis was submitted on 17 April 1755. "The public examination was held four weeks later on 13 May, and the degree was formally awarded on 12 June" (Eric Watkins, ''Kant: Natural Science'', Cambridge University Press, 2012, p. 309).</ref><ref>Eric Watkins (ed.), ''Kant and the Sciences'', Oxford University Press, 2001, p. 27.</ref><ref>Martin Schonfeld, ''The Philosophy of the Young Kant: The Precritical Project'', Oxford University Press, 2000, p. 74.</ref><ref>Available [[https://korpora.zim.uni-duisburg-essen.de/kant/aa01/369.html](https://korpora.zim.uni-duisburg-essen.de/kant/aa01/369.html) online at Bonner Kant-Korpus] {{Webarchive|url=[https://web.archive.org/web/20160306131152/https://korpora.zim.uni-duisburg-essen.de/kant/aa01/369.html](https://web.archive.org/web/20160306131152/https://korpora.zim.uni-duisburg-essen.de/kant/aa01/369.html) |date=6 March 2016 }}.</ref> * 1755: ''Un nove elucidation del principios prime de cognition metaphysic'' (''Principiorum primorum cognitionis metaphysicae nova dilucidatio'' ([[thesis doctoral]]))<ref>The thesis was publicly disputed on 27 September 1755 (Kuehn 2001, p. 100).</ref> * 1756: ''Le uso in philosophia natural de metaphysica combinate con geometria, parte I: Monadologia physic'' ['''PM'''] (''Metaphysicae cum geometrica iunctae usus in philosophia naturali, cuius specimen I. continet monadologiam physicam'', abbreviate como ''Monadologia Physica'' ([[thesis de habilitation]] como requisito pro un position de [[professor extraordinari]]))<ref>Kant's application for the position was unsuccessful. He defended it on 10 April 1756 (Kuehn 2001, p. 102).</ref> * 1762: ''[[Le false subtilitate del quatro figuras syllogistic]]'' (''Die falsche Spitzfindigkeit der vier syllogistischen Figuren'') * 1763: ''[[Le sol argumento possibile in supporto de un demonstration del existentia de Deo]]'' (''Der einzig mögliche Beweisgrund zu einer Demonstration des Daseins Gottes'') * 1763: ''Tentativa de introducer le concepto de magnitudes negative in philosophia'' ['''NQ'''] (''Versuch den Begriff der negativen Größen in die Weltweisheit einzuführen'') * 1764: ''[[Observationes super le sentimento del belle e del sublime]]'' ['''OFBS'''] (''Beobachtungen über das Gefühl des Schönen und Erhabenen'') * 1764: ''Essay super le morbo del capite'' (''Über die Krankheit des Kopfes'') * 1764: ''Investigation concernente le distinction del principios del theologia natural e del moralitate'' (le ''Essay premiate'') ['''PNTM'''] (''Untersuchungen über die Deutlichkeit der Grundsätze der natürlichen Theologie und der Moral'') * 1766: ''[[Somnios de un visionario de spiritos]]'' ['''DSS'''] (''Träume eines Geistersehers'')<ref>Available [[https://archive.org/details/dreamsofspiritse00kant](https://archive.org/details/dreamsofspiritse00kant) online at Archive.org].</ref> * 1768: ''Super le fundamento ultime del differentiation del regiones in spatio'' [1768] (''Von dem ersten Grunde des Unterschiedes der Gegenden im Raume'')<ref>Immanuel Kant, [[https://philpapers.org/rec/KANCTU](https://philpapers.org/rec/KANCTU) "Concerning the ultimate ground of the differentiation of directions in space"] {{Webarchive|url=[https://web.archive.org/web/20180716082315/https://philpapers.org/rec/KANCTU](https://web.archive.org/web/20180716082315/https://philpapers.org/rec/KANCTU) |date=16 July 2018 }}.</ref> * 1770: ''Dissertation super le forma e principios del mundo sensibile e intelligibile'' ['''ID'''] (''De mundi sensibilis atque intelligibilis forma et principiis'' [thesis doctoral])<ref>The thesis was publicly disputed on 21 August 1770 (Kuehn 2001, p. 189).</ref><ref>Available [[https://books.google.com/books?id=dNRKAQAAMAAJ&pg=PA123](https://books.google.com/books?id=dNRKAQAAMAAJ&pg=PA123) online at Google Books] {{Webarchive|url=[https://web.archive.org/web/20200803105335/https://books.google.com/books?id=dNRKAQAAMAAJ&pg=PA123](https://web.archive.org/web/20200803105335/https://books.google.com/books?id=dNRKAQAAMAAJ&pg=PA123) |date=3 August 2020 }}.</ref><ref>English translation available [[:s:Kant's Inaugural Dissertation of 1770|online at Wikisource]].</ref> * 1775: ''Super le differente racias del homines'' (''Über die verschiedenen Rassen der Menschen'') * 1781: Prime edition del ''[[Critica del ration pur]]'' ['''CPuR A''']<ref>{{cite web|author=Immanuel Kant|url=[http://etext.library.adelaide.edu.au/k/kant/immanuel/k16p/|title=The](http://etext.library.adelaide.edu.au/k/kant/immanuel/k16p/|title=The) Critique of Pure Reason|publisher=Etext.library.adelaide.edu.au|access-date=24 July 2009|url-status=dead|archive-url=[https://web.archive.org/web/20081202072513/http://etext.library.adelaide.edu.au/k/kant/immanuel/k16p/|archive-date=2](https://web.archive.org/web/20081202072513/http://etext.library.adelaide.edu.au/k/kant/immanuel/k16p/|archive-date=2) December 2008}}</ref> (''Kritik der reinen Vernunft'')<ref>{{cite web|author=Immanuel Kant|url=[http://gutenberg.spiegel.de/kant/krva/krva.htm|title=Immanuel](http://gutenberg.spiegel.de/kant/krva/krva.htm|title=Immanuel) Kant: Kritik der reinen Vernunft – 1. Auflage – Kapitel 1|publisher=Projekt Gutenberg-DE|access-date=24 July 2009|language=de|archive-date=9 June 2007|archive-url=[https://web.archive.org/web/20070609150201/http://web.archive.org/web/20070609150201/http://gutenberg.spiegel.de/kant/krva/krva.htm|url-status=live}}](https://web.archive.org/web/20070609150201/http://web.archive.org/web/20070609150201/http://gutenberg.spiegel.de/kant/krva/krva.htm|url-status=live}})</ref> * 1783: ''[[Prolegomenos a omne metaphysica futur]]'' ['''PFM'''] (''Prolegomena zu einer jeden künftigen Metaphysik'') * 1784: "[[Un responsa al question: Quid es le Illumination?]]" ['''WE?'''] ("''Beantwortung der Frage: Was ist Aufklärung?''")<ref>{{cite web|author=Frank-Christian Lilienweihs|url=[http://www.prometheusonline.de/heureka/philosophie/klassiker/kant/aufklaerung.htm|title=Immanuel](http://www.prometheusonline.de/heureka/philosophie/klassiker/kant/aufklaerung.htm|title=Immanuel) Kant: Beantwortung der Frage: Was ist Aufklaerung?|publisher=Prometheusonline.de|date=10 June 1999|access-date=24 July 2009|archive-date=1 August 2009|archive-url=[https://web.archive.org/web/20090801001752/http://www.prometheusonline.de/heureka/philosophie/klassiker/kant/aufklaerung.htm|url-status=live}}](https://web.archive.org/web/20090801001752/http://www.prometheusonline.de/heureka/philosophie/klassiker/kant/aufklaerung.htm|url-status=live}})</ref> * 1784: "[[Idea pro un historia universal con un fin cosmopolita]]" ['''UH'''] ("''Idee zu einer allgemeinen Geschichte in weltbürgerlicher Absicht''") * 1785: "Determination del concepto de un racia human" ['''DCHR'''] (''Bestimmung des Begriffs einer Menschenrace'') * 1785: ''[[Fundamento del metaphysica del morales]]'' ['''G'''] (''Grundlegung zur Metaphysik der Sitten'') * 1786: ''[[Fundamentos metaphysic del scientia natural]]'' ['''MFNS'''] (''Metaphysische Anfangsgründe der Naturwissenschaft'') * 1786: "Que significa orientar se in le pensar?" ['''OT'''] ("''Was heißt: sich im Denken orientieren?''") * 1786: ''[[Incipiente conjectural del historia human]]'' ['''CB'''] (''Mutmaßlicher Anfang der Menschengeschichte'') * 1787: Secunde edition del ''[[Critica del ration pur]]'' ['''CPuR B''']<ref>{{cite web|url=[http://www.hkbu.edu.hk/~ppp/cpr/toc.html|title=Critique](http://www.hkbu.edu.hk/~ppp/cpr/toc.html|title=Critique) of Pure Reason|publisher=Hkbu.edu.hk|date=31 October 2003|access-date=24 July 2009|archive-date=27 April 2009|archive-url=[https://web.archive.org/web/20090427130629/http://www.hkbu.edu.hk/~ppp/cpr/toc.html|url-status=live}}](https://web.archive.org/web/20090427130629/http://www.hkbu.edu.hk/~ppp/cpr/toc.html|url-status=live}})</ref> (''Kritik der reinen Vernunft'')<ref>{{cite web|url=[http://gutenberg.spiegel.de/kant/krvb/krvb.htm|title=Immanuel](http://gutenberg.spiegel.de/kant/krvb/krvb.htm|title=Immanuel) Kant: Kritik der reinen Vernunft – 2. Auflage – Kapitel 1|publisher=Projekt Gutenberg-DE|date=20 July 2009|access-date=24 July 2009|language=de|archive-date=26 December 2005|archive-url=[https://web.archive.org/web/20051226212924/http://gutenberg.spiegel.de/kant/krvb/krvb.htm|url-status=live}}](https://web.archive.org/web/20051226212924/http://gutenberg.spiegel.de/kant/krvb/krvb.htm|url-status=live}})</ref> * 1788: ''[[Critica del ration practic]]'' ['''CPracR'''] (''Kritik der praktischen Vernunft'')<ref>{{cite web|author=Immanuel Kant|url=[http://gutenberg.spiegel.de/kant/kritikpr/kritikpr.htm|title=Immanuel](http://gutenberg.spiegel.de/kant/kritikpr/kritikpr.htm|title=Immanuel) Kant: Kritik der praktischen Vernunft – Kapitel 1|publisher=Projekt Gutenberg-DE|access-date=24 July 2009|language=de|archive-date=9 June 2007|archive-url=[https://web.archive.org/web/20070609150443/http://gutenberg.spiegel.de/kant/kritikpr/kritikpr.htm|url-status=live}}](https://web.archive.org/web/20070609150443/http://gutenberg.spiegel.de/kant/kritikpr/kritikpr.htm|url-status=live}})</ref> * 1790: ''[[Critica del judicio]]'' ['''CPJ'''] (''Kritik der Urteilskraft'') * 1793: ''[[Religion intra le limites del ration pur]]'' ['''RBMR'''] (''Die Religion innerhalb der Grenzen der bloßen Vernunft'')<ref name="KReligion"/><ref>{{cite web|author=Immanuel Kant|url=[http://www.marxists.org/reference/subject/ethics/kant/religion/religion-within-reason.htm|title=Religion](http://www.marxists.org/reference/subject/ethics/kant/religion/religion-within-reason.htm|title=Religion) within the Limits of Reason Alone by Immanuel Kant 1793|publisher=Marxists.org|access-date=24 July 2009|archive-date=1 June 2009|archive-url=[https://web.archive.org/web/20090601192705/http://www.marxists.org/reference/subject/ethics/kant/religion/religion-within-reason.htm|url-status=live}}](https://web.archive.org/web/20090601192705/http://www.marxists.org/reference/subject/ethics/kant/religion/religion-within-reason.htm|url-status=live}})</ref> * 1793: ''Super le ancian proverbio: Que pote esser correcte in theoria, ma non functiona in le practica'' ['''TP'''] (''Über den Gemeinspruch: Das mag in der Theorie richtig sein, taugt aber nicht für die Praxis'') * 1795: ''[[Pace perpetue: un esquisse philosophic]]''<ref>{{cite web|url=[http://www.mtholyoke.edu/acad/intrel/kant/kant1.htm|title=Immanuel](http://www.mtholyoke.edu/acad/intrel/kant/kant1.htm|title=Immanuel) Kant, "Perpetual Peace"|publisher=Mountr Holyoke |access-date=24 July 2009|archive-date=6 April 2019|archive-url=[https://web.archive.org/web/20190406161945/https://www.mtholyoke.edu/acad/intrel/kant/kant1.htm|url-status=live}}](https://web.archive.org/web/20190406161945/https://www.mtholyoke.edu/acad/intrel/kant/kant1.htm|url-status=live}})</ref> ['''PP'''] ("''Zum ewigen Frieden''")<ref>{{cite web|url=[http://www.uni-kassel.de/fb5/frieden/themen/Theorie/kant.html|title=Immanuel](http://www.uni-kassel.de/fb5/frieden/themen/Theorie/kant.html|title=Immanuel) Kant: Zum ewigen Frieden, 12.02.2004 (Friedensratschlag)|publisher=Uni-kassel.de|date=24 July 2009|access-date=24 July 2009|archive-date=23 September 2009|archive-url=[https://web.archive.org/web/20090923155158/http://www.uni-kassel.de/fb5/frieden/themen/Theorie/kant.html|url-status=live}}](https://web.archive.org/web/20090923155158/http://www.uni-kassel.de/fb5/frieden/themen/Theorie/kant.html|url-status=live}})</ref> * 1797: ''[[Metaphysica del morales]]'' ['''MM'''] (''Metaphysik der Sitten''). Le prime parte es Le Doctrina del Jure, que ha sovente essite publicate separatemente como Le Scientia del Jure. * 1798: ''[[Anthropologia desde un puncto de vista pragmatic]]'' ['''APPV'''] (''Anthropologie in pragmatischer Hinsicht'') * 1798: ''Conflictto del facultates'' ['''CF''']<ref>{{cite web|url=[http://chnm.gmu.edu/revolution/d/564/|title=Kant](http://chnm.gmu.edu/revolution/d/564/|title=Kant), The Contest of Faculties|year=1798|publisher=Chnm.gmu.edu|access-date=24 July 2009|archive-date=4 August 2011|archive-url=[https://web.archive.org/web/20110804222523/http://chnm.gmu.edu/revolution/d/564/|url-status=live}}](https://web.archive.org/web/20110804222523/http://chnm.gmu.edu/revolution/d/564/|url-status=live}})</ref> (''Der Streit der Fakultäten'')<ref>{{cite web|author=Immanuel Kant|url=[http://gutenberg.spiegel.de/kant/streit/streit.htm|title=Immanuel](http://gutenberg.spiegel.de/kant/streit/streit.htm|title=Immanuel) Kant: Der Streit der Facultäten – Kapitel 1|publisher=Projekt Gutenberg-DE|access-date=24 July 2009|language=de|archive-date=9 June 2007|archive-url=[https://web.archive.org/web/20070609150025/http://gutenberg.spiegel.de/kant/streit/streit.htm|url-status=live}}](https://web.archive.org/web/20070609150025/http://gutenberg.spiegel.de/kant/streit/streit.htm|url-status=live}})</ref> * 1800: ''[[Logica]]'' (''Logik'') * 1803: ''Super pedagogia'' (''Über Pädagogik'')<ref>Available [[http://www.deutschestextarchiv.de/book/show/kant_paedagogik_1803](http://www.deutschestextarchiv.de/book/show/kant_paedagogik_1803) online at DeutschesTextArchiv.de] {{Webarchive|url=[https://web.archive.org/web/20160310102744/http://www.deutschestextarchiv.de/book/show/kant_paedagogik_1803](https://web.archive.org/web/20160310102744/http://www.deutschestextarchiv.de/book/show/kant_paedagogik_1803) |date=10 March 2016 }}.</ref> * 1804: ''Opus Postumum'' ['''OP'''] * 1817: ''Lectiones super theologia philosophic'' (''Immanuel Kants Vorlesungen über die philosophische Religionslehre'', editate per K. H. L. Pölitz) [Le edition anglese de A. W. Wood & G. M. Clark (Cornell, 1978) es basate super le secunde edition de Pölitz, 1830, de iste lectiones.]{{efn|As noted by [[Allen W. Wood]] in his Introduction, p. 12. Wood further speculates that the lectures themselves were delivered in the Winter of 1783–84.}} == Notas == <references group="lower-alpha"/> {{Ref}} {{DEFAULTSORT:Kant, Immanuel}} [[Categoria:Philosophos]] [[Categoria:Gente german]] [[Categoria:Philosophos politic]] fsq1eg386kkckwmjgc260kzja7ktdjh 5 12063 699280 698987 2026-08-28T05:31:38Z Tortoise0308 17411 /* Augusto 2026 */ si 699280 wikitext text/x-wiki __NEWSECTIONLINK__ Salute interlinguistas! Iste spatio es pro selectionar le '''[[Wikipedia:Articulos eminente|articulos eminente]]'''. Io propone haber un periodo mensual pro su selection. Le mechanica que io propone es simple: *Durante le periodo, le usatores propone articulos eminente, o si il ha plus de un, vota pro illo que place plus. *Al fin del periodo, on vide: ** Si il ha un unic articulo con major quantitate de votos, on lo selige como nove articulo eminente ** Si il ha plus de un articulo con major quantitate de votos, on selige illo de proposition plus vetere Io copia infra le selection del ultime articulo eminente. [[Usator:Julian Mendez|Julian]] ([[Discussion_Usator:Julian_Mendez|disc.]]) 01:00, 1 junio 2007 (UTC) Per favor, selige le articulo con un mense de anticipation. Le articulo non deberea necessitar un grande revision. Comocunque, durante le mense previe a su publication, le articulo pote esser meliorate pro le usatores. Quando le articulo es seligite, per favor modifica le extracto del mense correspondente: * [[Patrono:Pagina principal/articulo/01|januario]] * [[Patrono:Pagina principal/articulo/02|februario]] * [[Patrono:Pagina principal/articulo/03|martio]] * [[Patrono:Pagina principal/articulo/04|april]] * [[Patrono:Pagina principal/articulo/05|maio]] * [[Patrono:Pagina principal/articulo/06|junio]] * [[Patrono:Pagina principal/articulo/07|julio]] * [[Patrono:Pagina principal/articulo/08|augusto]] * [[Patrono:Pagina principal/articulo/09|septembre]] * [[Patrono:Pagina principal/articulo/10|octobre]] * [[Patrono:Pagina principal/articulo/11|novembre]] * [[Patrono:Pagina principal/articulo/12|decembre]] Iste parve texto essera monstrate in le pagina principal ab le prime die del mense. Si nulle articulo es seligite, le articulo del mesme mense del anno previe essera monstrate. Le extractos del articulos seligite es in le [[:Categoria:Paragraphos del pagina principal]]. <!-- Selection de articulos eminente --> == Junio 2007 == ''(iste paragrapho es un copia de [[Wikipedia:Taverna/2007#Nove articulo eminente]])'' Io considera que esserea bon seliger un nove articulo eminente. Que opina vos? Que altere articulo poterea esser monstrate in le [[frontispicio]]? Io ha registrate iste activitate in [[Wikipedia:Activitates pendente]], insimul a le activitate anterior. [[Usator:Julian Mendez|Julian]] 11:45, 28 april 2007 (UTC) ::Io nondum ha legite le articulo "[[Espania]]", sed io pensa que con alicun imagines poterea esser un bon articulo eminente. --[[Usator:André Oliva|André Oliva]] 01:56, 1 maio 2007 (UTC) [[Espania]] sembla un bon articulo pro articulo eminente, sed illo necessita un revision linguistic. [[Usator:Julian Mendez|Julian]] ([[Discussion_Usator:Julian_Mendez|disc.]]) 22:27, 13 maio 2007 (UTC) :Io pensa que [[Espania]] es un bon articulo. [[Usator:Santista1982|Santista1982]] 13:59, 19 maio 2007 (UTC) Io es de accordo con vos. Io ponera [[Espania]] como le [[Wikipedia:Articulos eminente|articulo eminente]] le 1 de junio. Cordialmente, [[Usator:Julian Mendez|Julian]] ([[Discussion_Usator:Julian_Mendez|disc.]]) 16:19, 30 maio 2007 (UTC) ==Julio 2007 == Io propone [[Carl von Linné]]. --[[Usator:Julian Mendez|Julian]] ([[Discussion_Usator:Julian_Mendez|disc.]]) 10:39, 26 junio 2007 (UTC) ::Io pensa que le structura del articulo poterea esser meliorate (Ligamines externe, per exemplo), sed iste articulo sembla bon como articulo eminente.--[[Usator:André Oliva|André Oliva]] 11:22, 30 junio 2007 (UTC) :::Io jam ha facite le modificationes al structura del articulo. --[[Usator:André Oliva|André Oliva]] 03:25, 1 julio 2007 (UTC) ==Augusto 2007== Io propone [[Radio amateur]]. --[[Usator:Julian Mendez|Julian]] ([[Discussion_Usator:Julian_Mendez|disc.]]) 03:22, 18 julio 2007 (UTC) :Io jam ha applicate le formato wiki a iste articulo, e alicun modificationes al structura. Io pensa que esserea un bon articulo eminente. --[[Usator:André Oliva|André Oliva]] 16:13, 21 julio 2007 (UTC) == Septembre 2007 == Io propone [[Geometria]]. --[[Usator:Julian Mendez|Julian]] ([[Discussion_Usator:Julian_Mendez|disc.]]) 14:05, 27 augusto 2007 (UTC) ::Multe gratias per tu election, Julian! --[[Usator:André Oliva|André Oliva]] 20:38, 18 septembre 2007 (UTC) Gratias a te pro scriber lo. --[[User:Julian Mendez|Julian]] ([[User talk:Julian_Mendez|disc.]]) 19:36, 28 septembre 2007 (UTC) == Octobre 2007 == Io propone [[Charles Darwin]]. --[[User:Julian Mendez|Julian]] ([[User talk:Julian_Mendez|disc.]]) 19:36, 28 septembre 2007 (UTC) == Novembre 2007 == Io propone [[Notation bra-ket]]. --[[User:Julian Mendez|Julian]] ([[User talk:Julian_Mendez|disc.]]) 16:44, 28 octobre 2007 (UTC) == Decembre 2007 == Forsan con alicun modificationes e (alicun imagines) le articulo [[Septimana]] poterea esser un bon articulo eminente. [[Usator:André Oliva|André.]] 23:53, 12 novembre 2007 (UTC) :Io es de accordo. Cordialmente, --[[User:Julian Mendez|Julian]] ([[User talk:Julian_Mendez|disc.]]) 21:28, 15 novembre 2007 (UTC) Modificationes necessari facite. —[[Usator:André Oliva|André.]] 00:11, 5 decembre 2007 (UTC) == Januario 2008 == Io propone [[Installation radioamatori]]. --[[User:Julian Mendez|Julian]] ([[User talk:Julian_Mendez|disc.]]) 14:07, 26 decembre 2007 (UTC) == Februario 2008 == Io propone [[Interlingua]]. Io nunc va poner iste articulo in le Frontispicio perque... hodie jam es 2 de februario! —[[Usator:André Oliva|André.]] 17:45, 2 februario 2008 (UTC) == Martio 2008 == Io propone [[mathematica]]. Io va poner iste articulo como eminente perque hodie es 2 martio! Per favor, nos necessita plus articulos eminente!!. —[[Usator:André Oliva|André.]] 19:02, 2 martio 2008 (UTC) == Octobre 2008 == Io propone [[Apollon]] como articulo eminente. Per favor, votar pro (o contra) ille. Gratias, --[[Usator:Architengi|Architengi]] 23:52, 27 octobre 2008 (UTC) : '''io vota Si''' - le articulo [[Apollon]] de accordo que es un bon candidate articulo eminente -[[Special:Contributions/209.153.204.2|209.153.204.2]] 22:42, 12 novembre 2008 (UTC) : '''Io vota si''' con gratias a Architengi pro su recognoscentia. Gratias anque a Julian Mendez pro corriger mi errores linguistic. [[Usator:QuartierLatin1968|QuartierLatin1968]] 00:01, 14 novembre 2008 (UTC) ::Le articulo essera monstrate in febrero 2009. Cordialmente, --[[User:Julian Mendez|Julian]] ([[User talk:Julian Mendez|disc.]]) 22:50, 16 januario 2009 (UTC) == Martio 2009 == Io propone [[MSX]]. --[[User:Julian Mendez|Julian]] ([[User talk:Julian Mendez|disc.]]) 23:00, 16 januario 2009 (UTC) :'''Si.''' [[Usator:Almafeta|Almafeta]] 06:06, 23 januario 2009 (UTC) : '''Si'''. Isto es un bon articulo. Le ligamine [[hardware]] necessita un articulo, un pecietta al minimo. Que pensa vos? -- [[Usator:Architengi|Architengi]] 05:31, 7 februario 2009 (UTC) ::Io crede que nulle del ligamines in le prime paragrapho debe esser rubie, e non plus que un medie (50%) de tote le ligamines in le articulo. Nos habe duo septimanas pro scriber un pauc articulos, e facer MSX un articulo ''vermente'' eminente. =) [[Usator:Almafeta|Almafeta]] 00:08, 17 februario 2009 (UTC) ::: Io es etiam de accordo in reducer le ligamines rubie. --[[User:Julian Mendez|Julian]] ([[User talk:Julian Mendez|disc.]]) 11:38, 17 februario 2009 (UTC) == April 2009 == Io volerea traher vostre attention pro pensar super le selection del articulo eminente pro april. --[[User:Julian Mendez|Julian]] ([[User talk:Julian Mendez|disc.]]) 11:38, 17 februario 2009 (UTC) Io propone '''[[James Cook]]'''. Si, io sape que esse un articulo traducite, e que esse mi obra, ma etiam esse un articulo bon -- le articulos anglese, espaniol, e francese in que io basava le traduction esseva bon articulos, illustrate e con referentias. Ma proque io creava le articulo, io no votara pro lo. [[Usator:Almafeta|Almafeta]] 17:10, 17 februario 2009 (UTC) :Io abstine. [[Usator:Almafeta|Almafeta]] 19:25, 17 februario 2009 (UTC) : {{OK}} '''Si''' - [[James Cook]] es un articulo plus bon, con multe detalios. Ille eleva le standardos pro le [[wikipedia:articulos eminente]]. Le subjecto es plus interesante, e es bon de haber multe altere articulos re [[explorator]]es, [[navigator]]es e [[dicoperitor]]es. Gratias -- [[Usator:Architengi|Architengi]] 20:08, 17 februario 2009 (UTC) : {{OK}} '''Si''' Nos ha 20 dies pro facer correctiones subtil. --[[User:Julian Mendez|Julian]] ([[User talk:Julian Mendez|disc.]]) 22:37, 9 martio 2009 (UTC) ------ Io propone '''[[The Cure]]''' etiam proque esse un bon articulo (e proque io non vole votar in mi proprie obra). [[Usator:Almafeta|Almafeta]] 19:25, 17 februario 2009 (UTC) :'''Si''', naturalmente... [[Usator:Almafeta|Almafeta]] 19:25, 17 februario 2009 (UTC) : {{OK}} '''Si''' - [[The Cure]] es un articulo bon. De accordo. -- [[Usator:Architengi|Architengi]] 20:42, 18 februario 2009 (UTC) ------ Un nove proposito pro articulo eminente: [[Abu Nuwas]]‎ : [[Special:Contributiones/96.49.18.68|96.49.18.68]] 08:06, 26 februario 2009 (UTC) : {{OK}} '''Si''' - Gratias Almafeta pro isto articulo que io pensa es vero eminente: [[Abu Nuwas]]. ( [[Usator:Galitobero|Galitobero]] 20:05, 1 martio 2009 (UTC) ) : '''No''' -- Iste articulo esse un pecietta. [[Usator:Almafeta|Almafeta]] 20:16, 1 martio 2009 (UTC) :: ... ma esse ironic... io crede que [[Abu Nuwas]] esse le plus "eminente" articulo re Abu Nuwas de tote le articulos del wikipedias in linguas europanee, quasi tam bon como le articulo re il in le wikipedia arabe. [[Usator:Almafeta|Almafeta]] 20:57, 16 martio 2009 (UTC) ------ Un altere proposito como articulo eminente: [[Sarah Bernhardt‎]] : [[Special:Contributiones/96.49.18.68|96.49.18.68]] 08:06, 26 februario 2009 (UTC) : {{OK}} '''Si''' ( [[Usator:Galitobero|Galitobero]] 20:05, 1 martio 2009 (UTC) ) : '''No''' -- Iste articulo esse un pecietta. Su longitude se derivi de un lista de obras, non information utile. [[Usator:Almafeta|Almafeta]] 20:16, 1 martio 2009 (UTC) == Maio 2009 == Propositiones? --[[User:Julian Mendez|Julian]] ([[User talk:Julian Mendez|disc.]]) 22:41, 9 martio 2009 (UTC) Io repropone '''[[The Cure]]'''. [[Usator:Almafeta|Almafeta]] 17:17, 22 martio 2009 (UTC) Io propone '''[[Esperanto]]'''. [[Usator:Almafeta|Almafeta]] 17:17, 22 martio 2009 (UTC) :{{si}}. --[[User:Julian Mendez|Julian]] ([[User talk:Julian Mendez|disc.]]) 20:36, 25 martio 2009 (UTC) == Junio 2009 == Io propone [[Normalisation linguistic]]. --[[User:Julian Mendez|Julian]] ([[User talk:Julian Mendez|disc.]]) 03:35, 27 april 2009 (UTC) *[[File:Symbol support vote.svg|18px|+]] '''Si'''. [[Usator:QuartierLatin1968|QuartierLatin1968]] 17:58, 19 maio 2009 (UTC) == Julio 2009 == Io propone [[The Cure]]. --[[User:Julian Mendez|Julian]] ([[User talk:Julian Mendez|disc.]]) 07:46, 1 junio 2009 (UTC) == Augusto 2009 == Io propone '''[[Tacito]]'''. On debe ameliorar e expander lo, ma il ha tempore. [[Usator:QuartierLatin1968|QuartierLatin1968]] 13:34, 25 julio 2009 (UTC) == Septembre 2009 == Io propone '''[[Jamblico]]'''. [[Usator:QuartierLatin1968|QuartierLatin1968]] 13:39, 25 julio 2009 (UTC) :Illo me sembla un pauc parve pro esser eminente. --[[User:Julian Mendez|Julian]] ([[User talk:Julian Mendez|disc.]]) 21:06, 13 augusto 2009 (UTC) == Octobre 2009 == Io propone '''[[Isaac Newton]]'''. Alcun ameliorationes essera necesse. [[Usator:QuartierLatin1968|QuartierLatin1968]] 17:59, 2 augusto 2009 (UTC) :'''Non''', pro iste mense - nose debe meliorar le articulo, al minus al puncto de remover le peciettas de revision e referentia, ante que il pote esser "eminente". [[Usator:Almafeta|Almafeta]] 06:20, 22 septembre 2009 (UTC) Io propone '''[[SIDA]]'''. [[Usator:Almafeta|Almafeta]] 06:16, 22 septembre 2009 (UTC) ::Si QuartierLatin1968 es de accordo, nos poterea monstrar le articulo [[Isaac Newton]] in novembre, e facer le meliorationes requirite in octobre. In ille caso, nos monstrarea le articulo [[SIDA]] durante octobre. Comocunque, io faceva un revision linguistic partial de ambe articulos. --[[User:Julian Mendez|Julian]] ([[User talk:Julian Mendez|disc.]]) 11:08, 27 septembre 2009 (UTC) ::Como il non ha un responsa contrari, io lo face in ille modo. Cordialmente, --[[User:Julian Mendez|Julian]] ([[User talk:Julian Mendez|disc.]]) 23:06, 30 septembre 2009 (UTC) == Novembre 2009 == :[[Isaac Newton]] (proponite originalmente per QuartierLatin1968). --[[User:Julian Mendez|Julian]] ([[User talk:Julian Mendez|disc.]]) 23:08, 30 septembre 2009 (UTC) == Decembre 2009 == Io propone [[lingua japonese]]. [[Usator:QuartierLatin1968|QuartierLatin1968]] 21:02, 9 novembre 2009 (UTC) == Januario 2010 == Io propone [[latino ecclesiastic]]. Iste articulo ha alcun problemas de NPOV e referentias, ma io crede que on pote ben ameliorar lo ante januario. [[Usator:QuartierLatin1968|QuartierLatin1968]] 21:02, 9 novembre 2009 (UTC) == Septembre 2011 == Io propone [[Historia de Brasil]]. --[[Usator:Chabi|Chabi]] 16:26, 20 septembre 2011 (UTC) == Octubre 2011 == Io propone [[Erasmo de Rotterdam]] --[[Usator:Chabi|Chabi]] 12:57, 30 octobre 2011 (UTC) == Februario 2012 == Io propone [[Linguage de programmation]] --[[Usator:Chabi|Chabi]] 10:40, 3 januario 2012 (UTC) == Martio 2012 == Io propone [[Union Europee]]. --[[Usator:Chabi|Chabi]] ([[Discussion Usator:Chabi|discussion]]) 15:12, 17 martio 2012 (UTC) == April 2013 == Io gustarea proponer le articulo [[Movimento pedophile]]. Io non sape si isto es un bon idea a causa de lo polemic del thema, ma io ha laborate la durante multo tempore e me ha effortiate a fin que illo sia un articulo vermente eminente, neutral, ben referentiate e ben scribite. Que opina vos?--[[Usator:PeioR|PeioR]] ([[Discussion Usator:PeioR|discussion]]) 05:47, 11 april 2013 (UTC) :E io ha un dubita. Io non sape si es melio dicer "Movimento pedophile" o "Movimento pedophilic", equal quam "Partito socialistic", et cetera.--[[Usator:PeioR|PeioR]] ([[Discussion Usator:PeioR|discussion]]) 06:27, 11 april 2013 (UTC) == Augusto 2014 == Io volerea proponer [[Union Europee]]. --[[Usator:Chabi1|Chabi1]] ([[Discussion Usator:Chabi1|discussion]]) 07:05, 21 augusto 2014 (UTC) == Octobre 2014 == Io propone [[lingua interslave]] --[[Usator:Chabi1|Chabi1]] ([[Discussion Usator:Chabi1|discussion]]) 12:16, 13 octobre 2014 (UTC) == Septembre 2022 == Io volerea proponer [[Vulpe]]. [[Usator:Caro de Segeda|Caro de Segeda]] ([[Discussion Usator:Caro de Segeda|discussion]]) 07:52, 1 septembre 2022 (UTC) *{{Si}} Un articulo substantial (illo contine le totalitate del [[:en:Fox|articulo original anglese]]), scribite in interlingua bon, con stilo bon. —[[Usator:Tortoise0308|Tortoise0308]] ([[Discussion Usator:Tortoise0308|discussion]]) 15:24, 6 octobre 2022 (UTC) *{{Si}} Cordialmente --[[Usator:Quenke|Quenke]] ([[Discussion Usator:Quenke|discussion]]) 15:12, 7 octobre 2022 (UTC) :{{si}} (pro decembre 2022) [[User:Julian Mendez|Julian]] ([[User talk:Julian Mendez|disc.]]) 19:21, 10 octobre 2022 (UTC) ::Ma pro quo illos non es marcate como in le altere Wikipedias? [[Usator:Caro de Segeda|Caro de Segeda]] ([[Discussion Usator:Caro de Segeda|discussion]]) 19:44, 10 octobre 2022 (UTC) == Octobre 2022 == Io vole proponer [[Raphael]]. --[[Usator:Caro de Segeda|Caro de Segeda]] ([[Discussion Usator:Caro de Segeda|discussion]]) 08:19, 14 octobre 2022 (UTC) == Articulos eminente == Io vide que il ha multe articulos eminente in le pagina principal ma illos non habe li stella pro indicar lo. Io volerea presentar [[Photographia columbari]] como articulo eminente. --[[Usator:Caro de Segeda|Caro de Segeda]] ([[Discussion Usator:Caro de Segeda|discussion]]) 07:40, 4 april 2023 (UTC) # {{Si}} --[[Usator:Caro de Segeda|Caro de Segeda]] ([[Discussion Usator:Caro de Segeda|discussion]]) 09:42, 16 april 2023 (UTC) # {{Si}} --[[Usator:Rudhar|Rudhar]] ([[Discussion Usator:Rudhar|discussion]]) 06:13, 18 april 2023 (UTC) # {{Si}} --[[Usator:Resursos|Resursos]] ([[Discussion Usator:Resursos|discussion]]) 15:25, 18 april 2023 (UTC) # {{Si}} --[[Usator:Tortoise0308|Tortoise0308]] ([[Discussion Usator:Tortoise0308|discussion]]) 09:52, 12 maio 2023 (UTC) # {{Si}} --[[Usator:Miquel Adroer|Miquel Adroer]] ([[Discussion Usator:Miquel Adroer|discussion]]) 13:58, 26 Junio 2023 (UTC) Votation claudite: Articulo acceptate. == Scientia e technologia del dynastia Song == Io volerea proponer le articulo [[Scientia e technologia del dynastia Song]] como articulo eminente. # {{Si}} --[[Usator:Caro de Segeda|Caro de Segeda]] ([[Discussion Usator:Caro de Segeda|discussion]]) 14:11, 21 maio 2023 (UTC) # {{Si}} --[[Usator:Miquel Adroer|Miquel Adroer]] # {{Si}} --[[Usator:Martin Lavallée|Martin Lavallée]] ([https://ia.wikipedia.org/wiki/Martin_Lavall%C3%A9e Martin Lavallée]) # {{Si}} --[[Usator:Quenke|Quenke]] ([[Discussion Usator:Quenke|discussion]]) 17:17, 2 julio 2023 (UTC) == Edgar de Wahl == Io volerea proponer le articulo [[Edgar de Wahl]] como articulo eminente. # {{Si}} --[[Usator:Caro de Segeda|Caro de Segeda]] ([[Discussion Usator:Caro de Segeda|discussion]]) 06:39, 2 junio 2023 (UTC) # {{Si}} --[[Usator:Martin Lavallée|Martin Lavallée]] ([[Discussion Usator:Martin Lavallée|discussion]]) 07:39, 2 junio 2023 (UTC) # {{Si}} --[[Usator: Miquel Adroer]] ([[Discussion Usator: Miquel Adroer|discussion]]) 10:31, 2 junio 2023 (UTC) # {{Si}} --[[Usator:Quenke|Quenke]] ([[Discussion Usator:Quenke|discussion]]) 17:18, 2 julio 2023 (UTC) == Interlingue == Io volerea proponer le articulo [[Interlingue]] como articulo eminente. # {{Si}} --[[Usator:Caro de Segeda|Caro de Segeda]] # {{Si}} --[[Usator: Miquel Adroer|Miquel Adroer]] # {{Si}} --[[Usator: Martin Lavallée|Martin Lavallée]] # {{Si}} --[[Usator:Quenke|Quenke]] ([[Discussion Usator:Quenke|discussion]]) 17:18, 2 julio 2023 (UTC) == Januario 2024 == === Historia del physica === Io volerea proponer le articulo [[Historia del physica]] como articulo eminente. # {{Si}} --[[Usator:Caro de Segeda|Caro de Segeda]] ([[Discussion Usator:Caro de Segeda|discussion]]) 10:11, 16 januario 2024 (UTC) # {{Si}} -- Martin Lavallée # {{Si}} --[[Usator:Miquel Adroer|Miquel Adroer]] ([[Discussion Usator:Jon Gua|discussion]]) 09:51, 17 januario 2024 (UTC) === Historia del scientia === Io volerea proponer le articulo [[Historia del scientia]] como articulo eminente. # {{Si}} --[[Usator:Jon Gua|Jon Gua]] ([[Discussion Usator:Jon Gua|discussion]]) 08:37, 17 januario 2024 (UTC) # {{Si}} --[[Usator:Miquel Adroer|Miquel Adroer]] ([[Discussion Usator:Jon Gua|discussion]]) 09:51, 17 januario 2024 (UTC) # {{Si}} --Martin Lavallée === Scientia in le mundo antique === Io volerea proponer le articulo [[Scientia in le mundo antique]] como articulo bon. # {{Si}} --[[Usator:Jon Gua|Jon Gua]] ([[Discussion Usator:Jon Gua|discussion]]) 10:04, 17 januario 2024 (UTC) # {{Si}} --Martin Lavallée == Padmasambhava == Io pensa que le articulo [[Padmasambhava]] sia bon e deberea devenir un articulo eminente. # {{Si}} --[[Usator:Laurbereth|Laurbereth]] ([[Discussion Usator:Laurbereth|discussion]]) 11:22, 1 augusto 2024 (UTC) == Julio 2025 == === Raphael === Io volerea proponer le articulo [[Raphael]] como articulo eminente. # {{Si}} --[[Usator:Jon Gua|Jon Gua]] ([[Discussion Usator:Jon Gua|discussion]]) 15:21, 2 julio 2025 (UTC) # {{Si} --Martin Lavallée 15:22, 2 julio 2025 (UTC) == Decembre 2025 == === Litteratura in Interlingua === Io volerea proponer le articulo [[Litteratura in Interlingua]] como articulo eminente. # {{Si}} --[[Usator:Caro de Segeda|Caro de Segeda]] ([[Discussion Usator:Caro de Segeda|discussion]]) 09:07, 17 decembre 2025 (UTC) # {{Si}} --[[Usator:Martin Lavallée|Martin Lavallée]] ([[Discussion Usator:Martin Lavallée|discussion]]) 20:35, 17 decembre 2025 (UTC) # {{No}}. Io lo regretta, ma un articulo eminente informa, explica, analysa, educa, e contine prosa ben scribite e legibile. Le major parte de iste articulo es un enumeration cec de un massa de publicationes in interlingua, ma care de ver information. Illo da poc impression general del historia o stato actual del litteratura in interlingua, poco explica qual publicationes esseva importante e influente e proque, etc. In facto, le grande majoritate del articulo se lege como un simple conversion de lista in prosa, un labor que IA poterea haber facite. Le resultato pote esser impressionante, ma non eminente. – [[Usator:McDutchie|Martijn]] ([[Discussion Usator:McDutchie|discussion]]) 05:41, 27 decembre 2025 (UTC) #:E qui pote decider quales es le publicationes importante? Io non cognosce un sol publication que analysa le litteratura in Interlingua. Pro poter facer lo, illo deberea haber referentias, si non, le autor esserea scribente su opinion personal (lo que es contrari al normas del Wikipedia). Io ha facite lo que io ha potite con le ressurces disponibile. [[Usator:Caro de Segeda|Caro de Segeda]] ([[Discussion Usator:Caro de Segeda|discussion]]) 11:31, 24 februario 2026 (UTC) == Februario 2026 == === Roma antique === Io volerea proponer le articulo [[Roma antique]] como articulo eminente. Io ha prendite information ex le Wikipedias in anglese, francese, italian e espaniol per haber le articulo le plus complete. Io ha includite omne referentias ex tote le articulos original. # {{Si}} --[[Usator:Caro de Segeda|Caro de Segeda]] ([[Discussion Usator:Caro de Segeda|discussion]]) 11:26, 24 februario 2026 (UTC) # {{Si}} --[[Usator:Martin Lavallée|Martin Lavallée]] ([[Discussion Usator:Martin Lavallée|discussion]]) 11:27, 24 februario 2026 (UTC) # {{Si}} --[[Usator:Yaridarling|Andrea Moreau]] ([[Discussion Usator:Yaridarling|discussion]]) 17:31, 24 februario 2026 (UTC) == Martio 2026 == === Grecia antique === Io volerea proponer le articulo [[Grecia antique]] como articulo eminente. Io ha prendite information ex le Wikipedias in anglese, francese e espaniol per haber le articulo le plus complete. Io ha includite omne referentias ex tote le articulos original. # {{Si}} --[[Usator:Caro de Segeda|Caro de Segeda]] ([[Discussion Usator:Caro de Segeda|discussion]]) 16:21, 1 martio 2026 (UTC) # {{Si}} --[[Usator:Martin Lavallée|Martin Lavallée]] ([[Discussion Usator:Martin Lavallée|discussion]]) 16:21, 1 martio 2026 (UTC) # {{Si}} --[[Usator:Yaridarling|Andrea Moreau]] ([[Discussion Usator:Yaridarling|discussion]]) 17:29, 2 martio 2026 (UTC) # {{Si}} Le articulo es multo grande, interessante, relativemente ben scribite. Io comenciava corriger errores. I secunda ;) [[Usator:Tim Ocean|Tim Ocean]] ([[Discussion Usator:Tim Ocean|discussion]]) 18:32, 2 martio 2026 (UTC) === Egypto antique === Io volerea proponer le articulo [[Egypto antique]] como articulo eminente. Io ha prendite information ex le Wikipedias in anglese, francese e espaniol per haber le articulo le plus complete. Io ha includite omne referentias ex tote le articulos original. # {{Si}} --[[Usator:Caro de Segeda|Caro de Segeda]] ([[Discussion Usator:Caro de Segeda|discussion]]) 09:27, 3 martio 2026 (UTC) # {{Si}} - Io secunda isto! [[Usator:Tim Ocean|Tim Ocean]] ([[Discussion Usator:Tim Ocean|discussion]]) 21:40, 4 martio 2026 (UTC) == Augusto 2026 == === Michel Foucault === Io volerea proponer le articulo [[Michel Foucault]] como articulo eminente. # {{Si}} --[[Usator:Interlingvisto|Interlingvisto]] ([[Discussion Usator:Interlingvisto|discussion]]) 17:59, 19 augusto 2026 (UTC) # {{Si}} --[[Usator:YariDarling|Andrea Moreau]] ([[Discussion Usator:YariDarling|discussion]]) 1:10, 23 augusto 2026 (UTC) # {{Si}} --[[Usator:Tortoise0308|Tortoise0308]] ([[Discussion Usator:Tortoise0308|discussion]]) 05:31, 28 augusto 2026 (UTC) === Castello de Ahrensburg === Io volerea proponer le articulo [[Castello de Ahrensburg]] como articulo eminente. # {{Si}} --[[Usator:Interlingvisto|Interlingvisto]] ([[Discussion Usator:Interlingvisto|discussion]]) 12:54, 22 augusto 2026 (UTC) # {{Si}} --[[Usator:YariDarling|Andrea Moreau]] ([[Discussion Usator:YariDarling|discussion]]) 1:10, 23 augusto 2026 (UTC) # {{Si}} --[[Usator:Tortoise0308|Tortoise0308]] ([[Discussion Usator:Tortoise0308|discussion]]) 05:31, 28 augusto 2026 (UTC) === Johann Wolfgang von Goethe === Io volerea proponer le articulo [[Johann Wolfgang von Goethe]] como articulo eminente. # {{Si}} --[[Usator:Interlingvisto|Interlingvisto]] ([[Discussion Usator:Interlingvisto|discussion]]) 10:18, 25 augusto 2026 (UTC) # {{Si}} --[[Usator:Tortoise0308|Tortoise0308]] ([[Discussion Usator:Tortoise0308|discussion]]) 05:31, 28 augusto 2026 (UTC) s2mr7rwrrr6aw4093fu7buin8y0axhe 0 13333 699144 694809 2026-08-27T16:50:32Z InternetArchiveBot 40773 Add 3 books for [[Wikipedia:Verificabilitate]] (20260827)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 699144 wikitext text/x-wiki {{infobox/articulo/entitate territorial}} Le '''Imperio Roman'''{{linfo}} ({{In lingua|la|''Imperium Romanum''}}, litt. ''"derecto de poter de dominio del romanos"''<ref>ex {{cite book|title=IL, Vocabolario della Lingua Latina | author=Luigi Castiglioni, Scevola Mariotti | publisher=Loescher, 3^e edition | isbn=88-201-6657-7}}</ref>) esseva le antique [[stato]] create per le citate de [[Roma]] in [[27|27 EC]], depost le cadita del [[Republica Roman]], e le incoronation de un monarcha eligite come poter principal al latere del [[senato roman|senato]]. Durante le periodo classic, le Imperio Roman controllava le [[Mar Mediterranee|Mediterraneo]] e multe partes de [[Europa]], [[Asia]] Occidental, e Africa del Nord. Le romanos conqueriva la major parte de iste territorios durante le tempore del [[Republica Roman|Republica]], e ille esseva regite per imperatores post le assumption del potentia de Octaviano in 27 a.C. Durante le 4e seculo d.C., le imperio se divideva in duos partes: occidental e oriental. Le Imperio Occidental cadeva in 476, mentre le Imperio Oriental perdurava usque al cade del [[Constantinopole]] in 1453. A 100 a.C., le citate de Roma habeva extendite su dominio ab le [[peninsula Italian]] al major parte del Mediterraneo e ultra. Tamen, illa esseva fortemente destabilisate per guerras civil e conflictos politic, culminante in le victoria de Octaviano super Marco Antonio e [[Cleopatra]] al Battalia de Actium in 31 a.C., e le subsequente conquiste del Regno Ptolemaic in Egypto. In 27 a.C., le [[Senato roman]] concedeva a Octaviano potentia militar supreme (''imperium'') e le nove titulo de Augusto, marcante su accession como le prime imperator roman. Le vast territorios roman esseva organisate in provincias senatoriale, governate per proconsules appunctate per sorte, e provincias imperial, que pertineva al imperator ma esseva governate per legatos. Le prime duo seculos del Imperio videva un periodo de stabilitate e prosperitate sin precedente, cognoscite como le ''Pax Romana'' (“Pace Roman”). Roma attegneva su extension territorial maxime sub Trajano (r. 98–117 d.C.), ma un periodo de crescente difficultate e declino commenceva sub Commodo (r. 180–192). Durante le 3e seculo, le Imperio subiva un crise de 49 annos que minaciava su existentia per guerras civil, pestes e invasiones barbaric. Le Imperios Gallic e Palmyrene se separava, e un serie de imperatores de breve regno dirigeva le Imperio, que postea esseva reunificate sub Aureliano (r. 270–275). Le guerras civil finiva con le victoria de Diocletiano (r. 284–305), que establiva duo curias imperial in le Oriente grec e le Occidente latin. [[Constantino le Grande]] (r. 306–337), le prime imperator christian, moveva le sedes imperial ab Roma a [[Byzantium|Byzantio]] in 330, e la renominava [[Constantinopole]]. Le Periodo de Migration, con invasiones massive per populos germanic e le Hunos de [[Attila]], conduceva al declino del Imperio Roman Occidental. Con le cade de Ravenna a manos del populo germanic del herulos e le deposition de Romulo Augusto in 476 per [[Odoacre]], le Imperio Occidental [[Cadita del Imperio Roman de Occidente|cadeva]] finalemente. Le [[Imperio Byzantin]] (Roman Oriental) sobreviviva un millennio ulteriore, con [[Constantinopole]] como unic capital, usque al cadita del citate in 1453. Per le extenstion e durabilitate del Imperio, su institutiones e cultura habeva un influentia durabile super le developpamento de linguas, religion, arte, architectura, litteratura, philosophia, lege, e formas de governamento in tote su territorios. Le [[latino]] evolveva in le [[linguas romanic]], durante que le greco medieval deveniva le lingua del Oriente. Le adoption del [[christianismo]] per le Imperio resultava in le formation del christianitate medieval. Le arte roman e grec habeva un profundo effecto super le [[Renascentia]] Italic. Le tradition architectural roman serviva de base pro le architectura romanic, del Renascentia, e neoclassic, influentiante etiam le architectura islamic. Le re-discoperte del scientia e technologia classic (que formava le fundamento del scientia islamic) in Europa medieval contribuiva al Renascentia Scientific e al [[Revolution Scientific]]. Multa systemas legal moderne, como le Codice Napoleonic, descende del lege roman. Le institutiones republican roman influeva le republicas de citate-estado italic del periodo medieval, le prime Statos Unite, e republicas democratic moderne. == Historia == === Alte Imperio (27/23 a.C. - 284) === ==== Augusto ==== [[File:Arte romana, testa di augusto, con ciuffo a tenaglia, 14-100 dc ca.jpg|thumb|right|Busto de [[Cesare Augusto|Augusto]], fundator del Imperio roman.]] Quando le [[Republica Roman|Republica roman]] (509 a.C. - 27 a.C.) esseva ja preda de un crise institutional irreversibile, Gaio Octavio Turino, pronepote de [[Julio Cesare]] e per ille adoptate, utilisava le nomine del patre adoptive, sin usar le commun appellativo Octaviano que le haberea pertinite in quanto adoptate, sed ille es cognoscite assi in le historiographia: Octaviano reinfortiava su position con le defaita de su unic rival pro le poter, Marco Antonio, in le battalia de Actium; annos de guerra civil habeva lassate Roma quasi sin lege, sed totevia illa non esseva ancora completemente disposite a acceptar le controlo de un despota. Octaviano ageva astutemente. Primo, ille dissolveva su armea e convocava electiones. Ille obteneva, de iste modo, le prestigiose carga de consol. In 27 a.C., ille restitueva officialmente le poter al Senato de Roma, e offreva renunciar a su personal governamento militar e occupation de Egypto. Non solmente le Senato rejectava le proposta, sed on le dava anque le controlo de Hispania, Gallia e Syria. Poco postea, le Senato le concedeva anque le appellativo de Augusto. Augusto sapeva que le poter necessari pro un governamento absolute non derivarea del consolato. In 23 a.C. ille renunciava a iste carga, sed se assecurava le controlo effective, assumente certe prerogativas ligate al antique magistraturas republican. On le garantiva, ante toto, a vita le tribunicia potestas, ligate in origine al magistratura del tribunos del plebe, que le permitteva de convocar le Senato, de decider e poner questiones ante illo, de interponer le veto al decisiones de tote le magistraturas republican e de fruer del sacrate inviolabilitate de su proprie persona. Ille recipeva, in plus, le imperium proconsulare maius et infinitum, id es le commando supreme sur tote le militias in tote le provincias (iste esseva un del prerogativas del proconsul in le region de su competentia). Le conferimento per parte del Senato de iste duo prerogativas le dava autoritate supreme in tote le questiones concernente le governamento del territorio. Le annos 27 a.C. e 23 a.C. marca le principal etapas de iste proprie reforma constitutional, con le qual on considera que Augusto assumeva concretemente le poteres proprie de imperator. Totevia, ille usava habitualmente titulos como Principe o Primo Citadano. Con le nove poter que le habeva essite conferite, Augusto organisava le administration del Imperio con grande maestria. Ille establiva un systema monetari e un taxation standardisate; ille creava un structura administrative formate per equites (illo esseva normal que le imperatores, in lor conflicto latente con le aristocratia senatorial, se appoiava super le equites) e, con le erario militar, ille provideva beneficios pro le soldatos al momento del congedo. Ille divideva le provincias in senatoriales (controlate per proconsules de nomination senatorial) e imperial (governate per legatos imperial). Ille esseva un maestro in le arte del propaganda, favorente le consenso del citatanos a su reformas. Le pacification del guerras civil esseva celebrate como un nove etate de auro per le scriptores e poetas contemporanee, como Horatio, Livio e super toto Virgilio. Le celebration de jocos e eventos special reinforceva su popularitate. Augusto, in ultra, esseva le prime a crear un corpore de vigiles e un fortia de policia pro le urbe de Roma, que esseva subdividite administrativemente in 14 regiones. Le controlo quasi absolute del Stato le permitteva indicar su successor, malgrado le respecto formal del forma republican. Initialmente ille se dirigeva a su nepote Marco Claudio Marcello, filio de su soror Octavia, al qual ille dava in matrimonio su filia Julia. Tamen Marcello moriva in 23 a.C.: alcun historicos posteriori suggeriva le hypothese, probabilemente infundate, que ille habeva essite avvelenate per Livia Drusilla, sposa de Augusto. Postea Augusto faceva maritar su filia con le general e su fidel collaborator Marco Vipsanio Agrippa. De iste union nasceva tres filios: Gaio Cesare, Lucio Cesare e Postumo (assi appellate proque ille nasceva post le morte del patre). Le duo major esseva adoptate per le avo con le intention de facer les su successores, ma etiam illes moriva in juvene etate. Augusto monstrava etiam favor verso su filiastros (filios del prime matrimonio de Livia), Tiberio e Druso, qui conquistava nove territorios in le nord in su nomine. Post le morte de Agrippa in 12 a.C., le filio de Livia, Tiberio, divorciava de su prime sposa, filia de Agrippa, e maritava le vidua Julia. Tiberio esseva appellate a divider con le imperator le tribunicia potestas, fundamento del poter imperial, ma poco post ille se retirava in exilio voluntari a Rhodos. Post le morte premature de Gaio e Lucio in 4 e 2 a.C. respectivemente, e le previe morte de su fratre Druso major (9 a.C.), Tiberio esseva revocate a Roma e adoptate per Augusto, qui le designava assi como su herede. Le 19 de agosto del anno 14, Augusto moriva. Poco post le Senato decretava su insertion inter le deos de Roma. Postumo Agrippa e Tiberio habeva essite nominate coheredes. Tamen Postumo habeva essite exiliate e esseva ben presto occidite. On ignora qui habeva ordinate su morte, ma Tiberio habeva alora le via libere pro assumer le mesme poter que habeva habite su patre adoptive. ==== Dynastia Julio-Claudie ==== Le successor de Augusto, [[Tiberius]] ([[14]]–[[37]]), asecurava su poter in Roma e inricchiva la tresoreria. Ille se retraheva a vivir in su villa in [[Capri]]. [[Caligula]] ([[37]]–[[41]]) esseva le successor de Tiberius. Ille comenciava como un imperator bon, e finiva le persecutiones de su oncle. Caligula vadeva demente e in un occasion ordineva que se da a su cavallo favorite un sede in le [[Senato roman]]. Le successor de [[Caligula]] esseva [[Claudio]]. Ille meliorava le bureaucratia del imperio. Claudius regnava prudentemente, ma su sposa [[Agrippina]] le assassinava e su filio [[Nero]] ([[54]]–[[68]]) ganiava le throno. Ille persequeva le Christianos, e on les accusava que illes ha incendiate Roma anno [[64]]. ==== Dynastia Flavie==== [[File:Flavian family tree.png|thumb|right|Le dynastia Flavie.]] Le prime dynastia flavie esseva un del dynastias del Imperio roman, que deteneva le poter del 69 al 96. Le Flavii Vespasiani esseva un modeste familia del Sabina, appartenente al classe medie, que postea accedeva al ordine equestre gratias a lor fidel servicio in le exercito. Illes attingeva le poter quando Tito Flavio Vespasiano, general del exercitos de Oriente, prendeva le poter durante le Anno del quatro imperatores. Le imperatores membros del dynastia esseva Vespasiano, Tito e Domitiano. ==== Imperatores adoptive, le Antoninos e le initio del seculo de auro (96–193) ==== Le periodo que va del fin del prime seculo al fin del secunde seculo es characterisate per un succession non plus dynastic, ma adoptive, basate super le meritos del individuos seligite per le imperatores como lor successores. Le prime inter illes esseva Nerva. Le Imperio roman attingeva le apice de su potentia durante le principatos de Traiano, Hadriano, Antonino Pio e Marco Aurelio. Al morte de iste ultime, le poter passava a su filio Commodo, qui dirigeva le principato verso un forma plus autocratic e theocratic. Le poter del institutiones traditional se debilitate progressivemente, e le phenomeno continuava con su successores, sempre plus dependente del appoio del exercito pro governar. Le rolo del Senato in le seculos sequente se reduceva progressivemente, usque a devenir completemente formal. Le dependentia sempre plus accentuate del poter imperial del exercito conduceva, circa le anno 235, a un periodo de crisi militar e politic, definite per le historicos como anarchia militar. ==== Le Severos e le crisi del 3e seculo (193–235) ==== [[File:Severan dynasty family tree.jpg|thumb|Arbore geneologic del dynastia Sever.]] Post le morte de Commodo deveniva jam clar que le aspirantes al dignitate imperial debeva obtener le consenso del militares plus que illo del Senato. Le pretendentes al plus alte officio esseva de duo typos: italic, isto es personas que usque alora habeva formate le classe dirigente e senatorial del imperio e que cercava le consenso del exercito per medio de forte donationes; o militar proveniente del regiones peripheric, qui durante lor carriera habeva jam ganiate le appoio del legiones que illes commandava. In 192 Pertinace succedeva a acquirer le titulo de imperator. Tres menses plus tarde Didio Juliano faceva eliminar le per le pretorianos in cambio de grande donationes. Intertanto, del provincias arrivava le exercitos de Clodio Albino, Pescennio Nigro e Septimio Severo, tres militares qui aspirava prender le loco de Juliano. Esseva Severo, fundator de un nove dynastia, qui esseva nominate nove imperator per le Senato. A ille succedeva su filios Caracalla e Geta, postea Macrino, Heliogabalo e finalmente Alexandro Severo. ==== Le crisi del 3e seculo e le anarchia militar (235–284) ==== Le cinquanta annos que sequiva le morte de Alexandro Severo marcava le derrota del idea de imperio del dynastias julio-claudia e Antonin. Iste idea se basava super le principio que le Imperio se fundava super le collaboration inter le imperator, le poter militar e le fortias politico-economic interne. In le prime duo seculos del Imperio, le contrapposition inter poter politic e poter militar se habeva mantenite, ben que periculosamente (luctas civil), intra un certe equilibrio, garantite etiam per le enorme ricchessas que afflueva al Stato e al privatos per medio del campanias de conquista. In le III seculo, tamen, tote le energias del Stato esseva empleate non pro ampliar, ma pro defender le confini contra le invasiones barbar. Con le exhaustion del conquistas, le peso economic e le energia politic del legiones se revolteva verso le interior del Imperio in loco que verso le exterior, con le resultato que le exercito, que habeva essite le factor principal del potentia economic, deveniva un peso sempre plus gravose, durante que su prepotentia politic deveniva un fonte permanente de anarchia. In le quasi cinquanta annos de anarchia militar se succedeva ben 21 imperatores acclimate per le exercito, quasi tote morte assassinate. In ultra, le Imperio debeva affrontar simultaneemente un serie de periculose incursiones barbar (Gotos, Francos, Alemannos, Marcomannos), que habeva rupte le limes renano-danubian al nord, e le aggressivitate del dynastia persian del Sasanidas, que habeva substituite le Partos. Solmente gratias al determination de un serie de imperatores originari de Dalmatia, le Imperio, arrivante al bordo del disintegration e del collapso (circa 270 occurreva etiam le secession de alcun provincias, ubi se formava duo entitates separate del governamento de Roma: le Imperium Galliarum in Gallia e Britannia, e le Regno de Palmira in Syria, Cilicia, Arabia, Mesopotamia e Egypto), succedeva a recuperar se. In 235 deveniva imperator Maximinus, proveniente de Thracia: ille esseva le prime inter le imperatores a poter vantate solmente humillime origines. Le facto que su carriera esseva ligate exclusivemente al exercito (ille mesmo non se curava de communicar su election al Senato) demonstra como le nobiles senatores e le ric finantieros perdeva lor poter. Il esseva mesmo credite que ille faceva parte de un familia dediticia, isto es de familias al quales, mesmo post le edicto de Caracalla, non esseva recognoscite le citatinitate roman. Su regno habeva breve durata, juste le tempore de defender le confini in le zona del Danubio. In 238 le provincias african (un “feudo” de nobiles senatores), in revolta contra le politica fiscal de Maximinus, orientate a satisfacer le exercito, eligeva nove imperator Gordiano I, qui associava al governamento su filio Gordiano II. Post poc menses ille esseva assassinate per homines fidel a Maximinus. Post le assassination de Gordiano I, le Senato eligeva duo imperatores: Balbino e Pupieno. Esseva iste ultime qui vinceva definitivamente Maximinus e nominava como su successor Gordiano III. Pauc post haber essite nominate imperator per le exercito con le consenso del Senato, Gordiano III decideva affrontar le imperio persian, renascite sub le nove dynastia del Sasanidas. Ille prendeva como consiliero le prefecto Timesitheo. Tamen ille moriva durante le conflicto e esseva substituite per Junio Philippo, filio de un citatano roman de Arabia. In 244 le prefecto Junio Philippo, appellate Philippo le Arabe pro su origines, tradiva su imperator e prendeva su loco, affrettante se a stipular un pace con le Persas. Postea ille attingeva immediatemente le zona del Danubio pro affrontar e vincer le Carpos. Philippo le Arabe es memorate como le imperator que organisava e celebrava, in 248, le jocos e spectaculos pro le mille annos del fundation de Roma. Le imperator (paradoxalmente un “non-roman”) disponeva que tal festivitate esseva celebrate con jocos grandiose (luctas gladiatorial e exhibitiones de animales exotic) tanto pro celebrar le evento in maniera solemne quanto pro demonstrar le fortia e le grandor del Imperio. Un grandor jam solmente apparente, si on considera que poc menses post le evento le Gotos forciava le limes, devastante Grecia e destruenthe Athenas e Sparta. In 249 Philippo le Arabe moriva in battalia (o forsan esseva assassinate per su proprie homines), durante que ille se confrontava presso Verona con Decio, proclamate imperator per le legiones pannonic. In 249 deveniva dunque imperator Decio. Ille initiava un feroce repression contra le christianos, specialmente in le quadro de un politica de reinforcemento del autoritate imperial per medio del culto del Imperator, collante fundamental pro un Imperio que se trovava in crisi. Ille moriva durante un battalia contra le Gotos in Mesia. In 251 Gaio Vibio Treboniano Gallo esseva proclamate imperator, ma etiam ille moriva assassinate duo annos plus tarde in Mesia, per opera de su locotenente Emiliano. Le imperio de Emiliano durava solmente tres menses. A ille succedeva Valeriano. Appena eligite, Valeriano nominava como Augusto de Occidente su filio Gallieno, durante que ille mesme manteneva le controlo del parte oriental, ubi ille debeva affrontar le Gotos. Post haber les vincite, in 260, Valeriano initiava un guerra contra le regno persian, ma cadeva prisionero del rege persian Sapor, lassante tote le Imperio a su filio Gallieno. Gallieno, devenite imperator, trovava difficultates a mantener le territorio unite. In le zona occidental nasceva le Regno Gallic, del qual Postumo esseva rege. In le regiones oriental, un certe Macriano, official del exercito stationate in Oriente, tentava prender le poter. Gallieno sollicitava dunque le adjuta de Septimio Odenato, un notabile de Palmira, citate caravaniere e puncto de incontro inter le Imperio roman e le regiones interne de Asia. In cambio, Odenato obteneva un sorta de sovranitate super le parte oriental del Imperio, recipente le titulo de Dux Orientis. Isto tamen conduceva al nascentia de un nove potentia, le Regno de Palmira, a causa del ambition de su sposa Zenobia. In le campo administrative Gallieno decideva recrutar le commandantes del legiones non plus solmente inter le senatores, ma etiam inter le equites o simple militares de humile origines, cuje carriera esseva ligate al exercito. Gallieno moriva assassinate in 268 per officiales illiric. ==== Le imperatores illiric (268–284) e le initio del recuperation de Roma ==== In 268 esseva de novo imperator un militar: Claudio II, appellate le Gotic, proveniente del regiones illiric. In le zonas balcanic ille se dedicava a frenar le incursiones gotic. Ille moriva a Sirmio a causa del peste que in ille annos devastava le Illiria. In 270 deveniva imperator Aureliano. Intertanto le duo regnos de Gallia e de Palmira habeva passate respectivemente a Pio Tetrico e a Zenobia. Le prime objectivo de Aureliano esseva le reconquista de Palmira, que occurreva inter 271 e 273. Retornante in Occidente, ille reconquistava etiam le regno gallic, reunificante le Imperio roman e ganiando le titulo de restitutor orbis. Aureliano es etiam memorate como le constructor del muros de Roma, que, inter phases favorabile e defavorabile, durarea longemente. Con Aureliano terminava le periodo plus obscur del Imperio roman e comenciava un phase melior, que permitteva un recuperation economic. A ille succedeva Marco Claudio Tacito, imperator del 275 al 276. In 276 deveniva imperator Marco Annio Floriano, ma solmente pro un brevissime periodo. De relevo esseva: Marco Aurelio Probo, imperator del 276 al 282, qui se distingueva per haber repetitemente vencite le barbaros super le Reno e le Danubio; Marco Aurelio Caro, imperator del 282 al 283; e su filios Numeriano e Carino. Numeriano esseva imperator del 283 al 284. Ille succedeva a initiar un brevissime periodo de recuperation economic e cultural, inaugurante plus de 50 dies de festivitates in varie partes del Imperio, de Nîmes a Roma e de Olympia a Antiochia. Carino esseva imperator del 284 al 285. === Imperio tardive (284–476) === [[File:Istanbul - Museo archeol. - Diocleziano (284-305 d.C.) - Foto G. Dall'Orto 28-5-2006.jpg|right|thumb|Busto de Diocletiano.]] ==== Consolidation del recuperation de Roma ==== In 284 ascendeva al poter le general illiric Diocletiano, qui consolidava le recuperation del Imperio de Roma, ponente definitivamente fin al crisi del III seculo. Ille reorganisava le poter imperial per medio del institution del tetrarchia, isto es un subdivision del imperio in quatro partes: duo affidate al augustos (Maximiano e le mesme Diocletiano) e duo al cesares (Constantius Cloro e Galerio), que esseva etiam le successores designate. Le provincias esseva augmentate in numero e reunite in dioceses, e in iste occasione etiam Italia esseva subdividite in provincias. Plus generalmente, in iste annos se verificava un progressive marginalisation del areas plus antique del imperio a favor del Oriente, forte de traditiones civic plus antique e de un economia mercantil plus consolidate, multo plus prospere sub le aspecto politic, administrative e cultural. Malgrado le fallimento del tetrarchia, que se materialisava con le retiro al vita private de Diocletiano e le consequente guerras civil, se imponeva progressivemente un forma de monarchia absolute, appellate Dominato per le historicos moderne, fundate super le predominantia del exercito e super un forte bureaucratia. Del vetule aristocratia senatorial, que habeva governate le Imperio conjunctemente con le Principe, remaneva solmente le ocio cultural, le immense ricchessa e le enorme privilegios respectu al massa del populo; le poter, tamen, esseva jam in le manos del corte imperial e del militares. Diocletiano, in ultra, pro sublinear melio le incontestabilitate e le sacralitate de su poter, e pro evitar le continue usurpationes que habeva provocate le grave crisi politico-militar del III seculo, decideva accentuar le distantia inter se e le resto del subditos, introducente rituales de divinisation del imperator de typo oriental. Le problema plus grave pro le stabilitate del Imperio remaneva tamen illo de un succession regular, que ni Diocletiano con le systema tetrarchic ni Constantino I con le retorno al systema dynastic succedeva a resolver. In plus, in le ambito economic-financiari, ni Diocletiano ni Constantino resolveva le problemas que opprimeva de longe tempore le Imperio, isto es le inflation galoppante e le pression fiscal oppressive: le edicto super le precios maxime, promulgate in 301 per Diocletiano pro limitar le precios del mercantias in le mercato, se revelava un fallimento; durante que Constantino, con le introduction del solidus, succedeva a stabilisar le valor del moneta forte, preservante le poter de acquisition del classes plus ric, ma a detrimento del classes plus povre, que esseva lassate a se mesme. ==== Le tetrarchia (284–305) ==== Le structura del Imperio roman habeva ja evolvite, al tempore de Diocletiano, in un sorta de dualismo inter le citate de Roma, administrate per le Senato, e le Imperator, qui percurreva le imperio e ne ampliava o defendeva le confini. Le relation inter Roma e le Imperio esseva ambivalente: si le Urbe esseva le puncto de referentia ideal del “Romania”, le poter absolute habeva jam passate al monarcha o dominus, le Imperator, qui transferiva su sede de commando secundo le necessitates militar del Imperio. Esseva ormai clar le decadimento de Roma como centro nevralgic del Imperio. Le nove systema tetrarchic se revelava efficiente pro le stabilitate del imperio e rendeva possibile al augustos celebrar le vicennalia, isto es le vinti annos de regno, como non habeva plus evenite desde le tempore de Antonino Pio. Restava tamen a verificar le mechanismo del succession: le 1 de maio 305 Diocletiano e Maximiano abdicava, ma le tetrarchia se revelava un fallimento politic, generante un nove unda de guerras civil. ==== Le guerras civil (306–324) ==== Le 1 de maio 305 Diocletiano e Maximiano abdicava (le prime retirante se a Spalato e le secunde in Lucania) in favor de lor respective Cesares: Galerio pro le Oriente e Constantius Cloro pro le Occidente. Le systema remaneva inalterate usque al morte de Constantius Cloro, occurrite a Eburacum le 25 de julio 306. Con le morte de Constantius Cloro, le systema entrava in crisi, conducente a un nove guerra civil. Al fin, post dece-un annos durante le qual le Imperio roman esseva governate per duo sol Augustos, Constantino e Licinio, on arrivava al confronto final. In 324 Licinio, assediate a Nicomedia, decideva render se a su rival, qui le inviava in exilio como simple citatano privat a Thessalonica (ubi ille esseva execute le anno sequente). Constantino esseva ora le unic senior del mundo roman. Le anno sequente le nove imperator de Occidente e de Oriente participava al Concilio de Nicea I. ==== Constantino e le Constantinides (324–363) ==== [[File:Rome-Capitole-StatueConstantin.jpg|right|thumb|[[Constantino I]] nominate le Grande, prime imperator christian.]] In 324 incipeva le obras pro le fundation del nove capitale, Constantinopole. Le phase ab le reunification imperial usque al morte de [[Constantino I|Constantino le Grande]] (occurrite in 337) videva le imperator reorganisar le administration interne e religiose, plus consolidar tote le systema de defensa. Le 18 de september 335, Constantino elevava su nepote Dalmazio al rango de cesar, assignante le Thracia, Achaia e Macedonia, con probable capitale a Naissus, e dando le principal mission de defender iste provincias contra le Gotos, que les minaciava con incursiones. Constantino divideva assi facto le imperio in quatro partes: tres pro su filios e un pro su nepote, manifestante su preferentia pro le accesso de le linea dynastic directe al trono. Post le morte de Constantino (22 de maio 337), durante le mesme estate occurreva un massacre, per mano del exercito, del membros masculinos del dynastia constantiniana e altere personas de grande prominentia in le Stato: solmente le tres filios de Constantino e duo nepotes infantes (Gallo e Giuliano, filios del fratre utero Julio Constancio) esseva risparmiate. In september del mesme anno, le tres cesares remanente (Dalmazio habeva essite vittima del purga) se reuniva a Sirmio in Pannonia, ubi le 9 de september esseva acclamate imperatores per le exercito e se divideva le Imperio. Le division del poter inter le tres fratres durava breve: Constantino II moriva in 340 durante que tentava subverter Constant I; in 350 Constant era subvertite per le usurpator Magnentio, e poc post Constancio II deveniva unic imperator (ab 353), reunificando de novo le Imperio. Le periodo postea esseva characterisate per un venticinquennio de guerras lungo le limes oriental contra le armatas sasanid, prime per Constancio II e postea per su nepote Flavio Claudio Giuliano (inter 337 e 363). In 361 esseva proclamate augusto Giuliano, cesar in Gallia. Su regno durava solmente tres annos, tamen habeva grande importantia, tanto pro le intento de restablir un systema religiose politeistic (pro isto ille esseva appellate le Apostata), quanto pro le campania militar conducte contra le Sasanides. ==== Le Valentinianos e Theodosio (364–395) ==== In 364 Valentiniano I esseva coronate imperator; ille, su petition del exercito, nominava un collega, su fratre Valente, a qui ille assignava le parte oriental del Imperio. Valentiniano se demonstrava tamen un bon governator: ille poneva fin a multe del abusos que occurreva durante le tempore de Constancio, promulgava alcun leges a favor del populo (condamnava le exposition de infantes e instituiva in le quattordecim regiones de Roma un medico pro cata regione), e promoveva le instruction del rhetorica, un scientia jam in declino. In ultra, ille obteneva alcun victorias contra le Barbaros, ma moriva durante iste campanias militar in 375. Su successor in Occidente deveniva su filio, Graziano, que divideva le imperio inter se mesme e su fratre uter Valentiniano II. Intertanto, hordas de Germanos (super toto Gotos), pressate per le Hunos, petitionava al Romanos de poter se stabilir in territorio roman. Le Romanos acceptava a condition que le Barbaros se separava de tote lor armas e de lor filios. Post intrar in territorio roman in 376, le Gotos subiva tal maltractamento que se rebellava e, confrontante le imperator Valente, obteneva in 378 un grande victoria apud Adrianopoli, un del plus graves defeats pro le Romanos. Al fin, le Augusto Theodosio I (successor de Valente in Oriente) esseva obligate a recognoscer le Gotos como foederatos. In 382 le Augusto Graziano aboliva definitivamente tote le residuos del paganismo: le titulo de Pontifex Maximus, le subventiones public al sacerdotes paganos, e le statua e ara del Victoria ancora presente in le Curia. Graziano postea esseva occidite per le subditos del usurpator Magno Massimo in Britannia e Gallia, e Valentiniano II fuggiva con su familia a Constantinopoli, dando su soror Galla in matrimonio a Theodosio I, qui vinceva Magno Massimo facente su cognato Augusto de Occidente, qui moriva in 392 sin heredes. Le Senato proclamava Augusto in su loco Flavio Eugenio, non recognoscite per Theodosio I, qui le combatteva e vinceva super le flumine Frigido, e finalmente le Senato de Roma recognosceva Theodosio I como Augusto de Occidente, reunificando pro le nova vice le Imperio. ==== Duo imperios (395–476) ==== Sub Theodosio I, le Imperio esseva unite pro le ultime vice. Ille, con le edicto de Thessalonica (e decretos subsequente), prohibiva omne culto pagano, decretante assi le transformation del imperio in un Stato christian. Theodosio nominava su filios como su heredes con eguale dignitate: le Imperio roman de Occidente al filio Honorio, e le Imperio roman de Oriente, o Imperio bizantin (ab Byzantio, su capitale), al filio Arcadio. Al morte de Theodosio, in 395, le Imperio se divideva in duo partes, que non esseva mai plus reunite. Formalmente, le Imperio continuava a esser unic, solmente governate per duo imperatores, un governante le parte occidental e un le parte oriental; durante periodos de interregno in Occidente, le Imperator de Oriente, in attente del nomination de un nove imperator occidental, regnava formalmente etiam super le Occidente, e viceversa. Le Codice Theodosian, promulgate per le imperator de Oriente Theodosio II, esseva valide etiam in Occidente. In practica, tamen, le duo partes del Imperio non esseva mai reunite, e le differentias cultural inter Occidente e Oriente, plus le relation non sempre pacific inter le duo partes, accentuava le separation progressiv del duo imperios. Le parte occidental, plus debilitate economic, politic, militar, social e demografic pro le continue conflictos de le seculos antecedente e pro le pression del populos barbaric al confini, cadeva in un stato irreversible de decadentie. Ja ab le prime vinti annos del V seculo, le imperatores occidentales perdeva lor influentia in tote le nord Europa (Gallia, Britannia, Germania) e in Hispania, durante que le Hunos se stabiliva in Pannonia. ===== Declino e cadita del Imperio de Occidente (395–476) ===== {{AP|Cadita del Imperio Roman de Occidente}} [[File:Western and Eastern Roman Empires 476AD(3).svg|right|thumb|Le Imperio in le anno 476.]] Post 395, le imperatores occidentales esseva generalemente imperatores marionette; le ver regnantes esseva le generales que assumeva le titulo de ''magister militum'', patrice o ambe—Stilicone (395–408), Constancio (411–421), Ezio (433–454) e Ricimero (457–472). Le initio del declino occurreva quando le Visigotos, conducite per lor rege Alarico I, attaccava le Imperio de Occidente (401), sed esseva battite per le general Stilicone (402). Le revocation de multe tropas del Gallia, necessitate pro affrontar le minacia gota, facilitava le transito del Reno le 31 de decembre 406 per multes populos germanic (Alani, Vandali, Suebi), que se diffundeva in le dioceses gallic e, excepto le Burgundi que se stabileva longe del Reno, se installava in Hispania (409). Durante le annos sequente, le situation empeorava per le insurrection del provincias gallic que elegiva varie usurpatores (406–411), le assassination de Stilicone (408), le abandon del Britannia per le legiones romanes stationate ibi, favorante le separation del insula del Imperio (410), e le sacco de Roma per le Gotos de Alarico (410), percepite como un evento tragic e quasi un preaviso del fin del mundo roman. Le general Flavio Constancio tentava restaurar le fortuna del Imperio con successos partial: il battiva le usurpatores in le Gallias, restaurante le concordia interne, concludeva un pacto con le Visigotos concedente lor le stationamento in Aquitania (418) e los usava como foederati contra Vandali e Alani in Hispania. Post le initial victorias del coalition romano–gotic in Hispania (416–418), le Vandali e le Alani se uniteva in un sola coalition, recuperava le Hispania meridional e postea invadeva Africa (429). In 439, Carthagine esseva conquistate per le Vandali conducite per le rege Genserico. Le perdita del Africa septentrional esseva un golpe dur pro le Imperio, non solmente proque esseva le granario del Imperio, sed etiam pro le revenu fiscal que produceva. In 442, Genserico acceptava restituir le Mauritania e parte del Numidia al Romanos, sed iste provincias non esseva multo productive, plus que devastate per le Vandali. Intertanto, in le Gallias emergiva le figura del general Flavio Ezio, un del ultime grandes generales romanes; con le auxilio del sue alleatos Hunos, il conteneva le expansion de Visigotos e Burgundi in Gallia e recuperava le Armorica, que se era separat del Imperio per le insurrection del campesinos brigantes (le Bagaudi). Tamen ille non poteva evitar, in Hispania, le perdita de Betica e Cartaginense, que cadeva in manos svevas. Solmente le provincia Tarraconense remaneva sub potestatem imperial, ma ibi le Bagaudi se insurgiva, creando ulteriore difficultates al governo central. Durante le annos 440, le auxilio del Hunos cessava pro le ascension al trono de Attila e su fratre; Attila, post multes attaques al Imperio oriental, se volteva contra le occident, sed esseva battite in Gallia per Ezio. Le anno sequente, su tentativa de invasion del Italia se resolveva in un fallimento. Post le morte de Attila, le Imperio hunno cessava de esser un minacia temibile e se disgregava. Post le victorias contra Attila e le assassini del general Ezio e del imperator Valentiniano III, le Vandali reprendeva le offensive, conquistante tot le Africa roman-occidental, Sicilia, Sardegna e Balearas, e saqueante Roma (455). Le general romano de origine germanic Ricimero assumeva le poter, eligente imperatores fantoccio, excepto Julio Valerio Maggioriano (457–461), qui tentava disperatamente restaurar le Imperio, pacificar le Gallia e reconquistar quasi tote le Hispania, ma esseva tradite e depose per Ricimero post le fallimento del expedition contra le regno de Genserico in Africa. Claramente, pro mantener le vita del Imperio occidental, le Vandali debebat esser battite. Le imperator oriental Leone organisava un massive expedition in coalition con Occidente contra le Vandali (468). Ante le expedition, Leone I obligeva Ricimero acceptar como nove imperator occidental le “greco” Antemio. Le expedition esseva un desastre e non poteva esser repetite, proque le Imperio oriental non habeva plus ressources. Post le fallimento de le guerra pro Africa, le disfacimento del resto del Imperio occidental se completava. Le rege Visigoto Eurico attaccava le possessions romanes in Gallia, extendente se usque al Loire al nord e al Provenza al est, durante que le major parte del Hispania cadeva sub le armas visigote. Le Burgundi se expandeva in le valle del Rodano, e in Italia, post le cadita del Imperio hunno, multes Germanos migrava in territorio imperial e se arruolava in le exercito romano, inter le qual Odoacre. In 476, le soldados germanic arruolate in le exercito romano demandava al imperator un tercia del terras; al refusal, illes se revolteva, assediava Flavio Oreste (patre del imperator) a Pavia e le occideva, e deposava le ultime imperator occidental, Romulo Augusto, quasi viginti annos. Tote Italia cadeva in le manos de Odoacre, capite del revoltantes, qui inviava le insignias imperial al imperator oriental Zenone. Odoacre exigeva le recognition formal de su controllo in Italia; Julio Nepote, fugite precedentemente, petitionava auxilio pro recuperar le trono. Zenone garantiva a Odoacre le titulo de patrice e Nepote esseva formalmente recognoscite imperator; tamen ille non retornava jam del Dalmatia, mesmo si Odoacre faceva monetas con su nomine. Post le morte de Nepote in 480, Zenone revendicava le Dalmatia pro Oriente; J. B. Bury considera iste evento como le vera fin del Imperio occidental. Odoacre attaccava Dalmatia e le guerra se concludeva con le conquista de Italia per Teodorico le Grande, rege del Ostrogotos, sub le autoritate de Zenone. Tamen, le parte nord del Gallia remaneva sub control “roman”; in 461 se declareva independente e esseva governate per Siagrio, nome que deveniva le Dominio de Soissons, que cadeva finalmente in 486 per le Franchi de Clodoveo. Clodoveo, recognoscente le potential de alliance con le papa de Roma, esseva le prime rege barbaric a convertir se al Christianismo, rompente le precedente pactos de su patre Childerico con le magister militum Egidio, patre de Siagrio. Le cadita del Imperio occidental significava le fin del unitate roman del bacino mediterranean (''mare nostrum'') e privava le romanitate supervivente de lor patria antique. Le perdita de Roma esseva un evento de capitale importantia, marcante le tramonto definitive de un mundo. ==== Superviventia del Oriente: le transformation in le Imperio bizantin (395–1453) ==== Dum le Imperio de Occidente declinava durante le V seculo, le plus ricche Imperio de Oriente continuava a exister plus de mille annos, con capitale Constantinopoli. Tamen, proque centrava se super le cité de Constantinopoli, le historicos moderne lo nomina «Imperio bizantin», etiam pro distinguer lo del Imperio roman classic, centrato super Roma. Tamen, le imperatores bizantine e lor subditos non se appellava jam tal, sed continuava a se designar como «Romani» usque al cadita del Imperio, quando illes habeva jam nulla connection con Roma. Durante le existentia del Imperio bizantin, multe populos continuava a nominar lo «roman» (per exemplo le Persas, Arabes e Turcos), mentre le populos occidental latino (e etiam le Slavos), specialmente post le annos 800 (coronation de Carlo Magno), lo appelava «Imperio greco», pro su ellenicitate. Le termino «bizantin» esseva create per Du Cange (1610–1688), quasi duo seculos post le cadita del Imperio (1453); le termino deveniva popular per le historicos illuministe, qui dispreciava le Imperio. Durante le periodo proto-bizantin (ab Constantino usque a Eraclio, 330–641) le Imperio manteneva un character multiethnic e multe institutiones del Tardo Imperio (al puncto que alcun historicos anglofone extenderea le durata del Tardo Imperio romano usque al 602/610/641), continuante a extender se super multe del Mediterraneo, specialmente post le conquistas temporari de Justiniano I (Italia, Dalmatia, Hispania meridional e Africa del nord). Tamen, le influentias oriental portava le Imperio a evoluer gradualmente verso un character sempre plus grec: jam durante le tempore de Justiniano, nonobstante le latino esseva ancora lingua official, le population del provincias oriental ignorava le latino, tal que le imperator scribeva multe de su leges in greco pro render los comprensibile; Justiniano aboliva le consulato (541) e, mantenente majormente le systema provincial de Diocleziano e Constantino (prefecturas, dioceses e provincias), aboliva le dioceses in le prefectura de Oriente e unificava le autoritate civil e militar in le manos del dux in alcun provincias que lo requireva, plus que necessario; etiam, sub Justiniano, le imperator assumeva un character teocratic, interveniente fortemente in le question religiose (cesaropapismo). Un altere passo importante in le renovation del Imperio esseva facite per le imperator Mauricio (582–602), qui, in le intento de proteger le provincias occidental sub le minacia de Longobardos e Visigotos, reorganisava le prefecturas de Italia e Africa in exarchates, governate per exarchos con autoritate tanto civil como militar, abolente le separation net del autoritate civil e militar establite per Diocleziano. Tamen, le reformes de Mauricio e le successos militar temporari non esseva suficiente, e pro le malgobernamento del tyranno Foca (602–610), le reformator Eraclio (610–641) heredava un situation disastre in le provincias balcanic devastate per le Avari e in le orient occupate per le Persas. Con Eraclio, le Imperio trovava nova vitalitate, renovante profundemente le organisation del exercito e del provincias per le reforme del themes: dioceses e prefecturas esseva abolite e reemplassate per circoscriptiones militar nominate themes, governate per le strategos con plen poderes civil e militar; le soldados del exercito in le thema (stratioti), simile al precedente limitanei, receveva un lote de terra a cultivar pro lor sustentation, proque lor salario in moneta esseva fortemente reducite. Eraclio declarava etiam le greco lingua official al loco del latino e hellenizzava le cargos, dont le nomines esseva traducte in greco. Pro iste reformes, le Imperio roman de Oriente perdia majormente su character roman e deveniva lo que le historicos moderne nomina Imperio bizantin, de lingua, cultura e institutiones grec. Le ellenisation esseva accentuate per le contraction del confini: le Imperio non extendiva plus super le major parte del Mediterraneo, ma super regiones de lingua e ethnie grec; proque, mesmo si Eraclio venceva le Persas recuperante le provincias oriental, illas cadeva de novo sub le expansion islamic poco post. Le resultato esseva que, a parte alcun fragmentos in Italia e alcun enclaves in Balcanos, le Imperio comprendeva solmente Tracia e Anatolia, fortemente hellenizzate. Ab illo momento, le Imperio roman de Oriente esseva essenzialmente un Imperio grec, mesmo si continuava a se nominar roman per le resto de su historia. === Causas del crisi e cadita del Imperio roman de Occidente === Le causas del crisi e cadita del Imperio esseva tanto interne que externe. ==== Causas interne ==== Le causas interne esseva varie: le anarchia militar e le conflictes interne inter le varios aspirantes al trono durante le III e IV seculo, que destruiva le unitate imperial; le crisi economic, con inflation e pressione fiscal (proque le crescent spesa public pro mantener le exercito e le bureaucratia imperiale) que attegniva nivele multo alte, e le commercio que diminuiva sempre plus, debilitante fortemente le structura economic-productive e accentuante le inegalitate social in le territorios del Imperio; le stato de abbandono e depopulation del citates e campagne, que forciava etiam multe imperatores a establir leges que anticipava le Medioevo (como le obligo del citatanos de exercitar le profession de lor patres); le perdita del character roman que seculos ante formava soldatos disciplinate e fortificate per mille battallas, capace de conquistar tote le area mediterranee, ma que durante le periodo imperial svaniva gradualmente, tal que le mesme duces del legiones preferiva recrutar lor soldados in le provincias o inter le barbari (indifferente al tradition del unitate del Imperio) que inter le populos italice. Inter historicos, il ha etiam un debate seculare super le effectos del Christianismo in le sustentation del Imperio: alcun considera lo culpabile, proque su pacifismo e rechazo del culto imperial debilitava le combativitate del soldato romano; alcun le considera ininfluente, quia le cohesion interne del societate romano esseva jam in un puncto critic; alcun ancora considera le Christianismo un factor unificante, con su rete de communitates solidale capace de supplir le administration statal corrupt o absente. ==== Causas externe ==== [[File:German migrations 150 1066.jpg|right|thumb|Le invasiones barbaric del 2e–6e seculo.]] Le causas externe esseva principalmente le invasiones barbaric. Ab le 3e seculo, le barbari deveniva sempre plus aggressive: le Germani pressionava le limes renano e danubiano e faceva sempre plus frequent incursiones e saccheggios in territorio romano, mettente spesso le exercito imperial in difficultate. Le modos de iste conflictes esseva multo differente de seculos ante: non se tratava plus de migrationes de individuos a pedes facite per tribus singule, sed de ataques rapide facite per soldados a cavallo de tribus confederate. Al confine armeno-mesopotamico-siriaco, le romanos affrontava le nove minacia del dynastia persiana de Sasanidos, que in 224 cadeva le regno de Partes e voleva restaurar le antique Imperio achemenide de Ciro, Cambises e Dario, rapiente le provincias oriental al romanos. Durante le 3e seculo, le Imperio, secute per grave anarchia militar, perdeva Dacia (hodie [[Romania]]) e le Agri Decumati (in [[Germania]]). Durante le 4e seculo, gratias al stabilitate del potere imperial instaurate per Diocleziano e Constantino, le pression al limites esseva controlate, ma durante le 5e seculo le Occidente romano cadeva: varios populos germanic (Vandalos, Suebos, Alemannes, Visigotos, Ostrogotos, etc.), pressionate per le Unni, conquistava vaste regiones del Imperio ([[Gallia]], [[Espania|Hispania]], [[Africa]], [[Britannia]]), reducente le Imperio de Occidente al sol Italia e Dalmatia, usque al momento quando un alter barbaro, Odoacre, qui commandava un contingent de Eruli in le exercito romano, deponeva le ultime imperatore de Occidente, Romulo Augusto, ponente formalmente fin al Imperio romano de Occidente. Le rationes pro le qual le barbari potteva facer cader le occident in le 5e seculo es controversial. Secundo historicos illuministe, le Imperio cadeva principalmente pro causas interne (“collapsava sub su proprie peso” dice Gibbon), ma alcun studios monstra que iste interpretation non es suficiente, notante que le parte oriental, mesmo con le mesme problemas interne, viveva plus de mille annos. Le Imperio cadeva non solmente pro su limites interne, ma principalmente proque le barbari, pressionate per le Unni al fines del 4e seculo, preferiva migrar in territorio romano que devenir subditos del Unni, causando assi un pression al limites plus grande que ante. In plus, le Germani, comparate al 1e seculo, deveniva multo plus coese, probabilmente perque illes videva que plus grande esseva lor coalition, plus forte esseva lor possibilitate de resistir le incursiones romane in lor territorios o de predar con successo le provincias de frontiera. Durante le invasiones del 5e seculo, plure grupos barbaric decidiva coaliser, formando supercoalitiones de 20 000–30 000 guerreros difficile a arrestar pro le romanos: per exemplo, de l’union de Vandali Asdingi, Silingi e Alani nasceva le supercoalition vando-alana; similmente, Visigoti e Ostrogoti esseva le resultato de coalition de plure tribus germanic. Non se debe oblidar que le devastation e occupation de tal multe provincias reduceva drasticamente le recaptation fiscal (essential pro mantener un exercito forte e efficiente), e le debilitate interne del systema tardo-imperial (como le conflites interne e le insurrectiones de Bagaudi in Armorica e Tarraconense) aggravava le situation. Assi, le Imperio cadeva pro duo rationes: le limites interne e le fortification e cohesion del barbari invasores. Secundo le historico Heather, «pro le infinite aggressive natura del Imperio romano, illo esseva in ultime analyse le causa de su proprie destruction», proque le barbari, pro se defender contra le romanos, deveniva plus fort que le mesme romanos. == Geographia e demographia == [[File:The cities of the Roman world in the Imperial period.jpg|397px|thumb|right|Citates roman durante le Imperio Roman.]] Le Imperio Roman esseva un del plus grande in le historia, con territorios contigue in tote [[Europa]], Nord Africa, e le [[Oriente Medie|Oriente Proxime]]. Le phrase latin imperium ''sine fine'' (imperio sin fin) exprimeva le ideologia que ni le tempore ni le spatio limitava le Imperio. In le [[Eneide]] de [[Vergilio]], se dice que le imperio sin limites esseva concedite al romanos per [[Jupiter (deo)|Jove]]. Iste pretension de dominio universal esseva renovate quando le Imperio passava sub le dominie christian in le seculo 4. In plus de annexar grande regiones, le romanos alterava directemente lor geographia, per exemplo abbattente forestes integre. Le expansion roman esseva complite principalmente sub le Republica, ben que partes de Europa del nord esseva conquirite in le seculo 1, quando le controlo roman in Europa, Africa, e Asia esseva reinfortiate. Sub Augusto, un mappa global del mundo cognoscite esseva exponite pro le prime vice in publico in Roma, coincidinte con le creation del geographia politic plus exhaustive que supervive ab le antiquitate, le Geographia de Strabon. Quando Augusto moriva, le relato de su complimentos (Res Gestae) presentava de forma prominente le catalogation geographic del Imperio. Le geographia insimul con meticulose registros scripte esseva preoccupationes central del administration imperial roman. Le Imperio attingeva su plus grande extension sub Trajano (r. 98–117), comprendente 5 milliones de km². Le estimation traditional de population de 55–60 milliones de habitantes representava inter un sexte e un quarte del population total del mundo e lo faceva le entitate politic unificate plus populose in le Occidente usque al medio del seculo 19. Studios demographic del seculo 21 ha arguite pro un culmine de population de 70 milliones a plus de 100 milliones. Cata un del tres citates le plus grande in le Imperio—[[Roma]], [[Alexandria ad Egypto|Alexandria]], e Antiochia—esseva quasi le duple del grandor de alicun citate europee al initio del seculo 17. Como le historico Christopher Kelly lo describeva: {{Cita|Tunc le imperio se extendeva ab le Muro de Hadriano in le Anglaterra del nord humidificate per le pluvia usque al ripas cocite per le sol del Euphrates in Syria; ab le grande systema fluvial Rheno–Danubio, que serpeava a transverso le terras fertile e platte de Europa ab le Paises Basse usque al Mar Nigre, usque al ric planas del costa de Nord-Africa e le luxuriante incision del Valle del Nilo in Egypto. Le imperio circulava completemente le Mediterraneo ... nominate per su conquisitores como ''mare nostrum''—nostre mar.}} Le successor de Trajano, [[Hadriano]], adoptava un politica de mantener plus tosto que expander le imperio. Le frontieras (''fines'') esseva marcate, e le limites (''limites'') esseva patrolate. Le frontieras le plus fortificate esseva le plus instabile. Le Muro de Hadriano, que separava le mundo roman de lo que esseva percipite como un menacia barbaric omnipresente, es le monumento principal supervivente de iste efortio. In le provincias oriental, le administration rural dependeva frequentemente de petras terminal inscribite pro demarcar le terra e regular le taxation. == Societate == Le Imperio esseva multicultural, con un capacitate cohesive astonante pro crear un identitate commun ben que illo includeva populos diverse. Monumentos public e spatios communal aperte a omnes—tal como foros, amphitheatros, pistas de cursas e banios—adjutava a cultivar un senso de romanitate. Le societate roman habeva multiple hierarchias social superponite. Le guerra civil precedente Augusto causava un grande commotion, sed illo non effectuava un redistribution immediate de ricchessa e poter social. Del perspectiva del classes inferior, un culmine esseva simplemente addite al pyramide social. Relationes personal—patrocinio, amicitia (amicitia), familia, maritage—continuava a influentiar le politica. Al tempore de Nero, totevia, non esseva inusual trovar un ancian sclave qui esseva plus ric che un citatano nascite libere, o un cavallero (equestre) qui exerceva plus grande poter che un senator. Le diminition del hierarchias plus rigide del Republica duceva a un mobilitate social accrescite, tanto ascendente como descendente, in un mesura plus grande que tote le altere societates antique ben documentate. Feminas, libertos, e sclaves habeva opportunitates de profitar e exercer influentia in manieras previemente minus disponibile a illes. Le vita social, particularmente pro illes cuje ressources personal esseva limitate, esseva insuper promovite per un proliferation de associationes voluntari e confraternitates (collegia e sodalitates): gremios professional e commercial, gruppos de veteranos, sodalitates religiose, clubes de biber e de dinar, truppas de spectaculo, e societates de funere. === Statuto legal === Secundo le jurista Gaio, le distinction essential in le “lege de personas” romano esseva que tote le humanos esseva o libere (liberi) o servos (servi). Le statuto legal del personas libere esseva ulteriormente definite per lor civitate. La major parte del civitates habeva derechos limitate (como le ius Latinum, “derecho latino”), ma esseva entitled a protectiones e privilegios legal que non esseva accordate al non-civitate. Personas libere non considerate civitate, sed vivente in le mundo romano, esseva peregrini, non-romanos. In 212, le Constitutio Antoniniana extendiva le civitate a tote le habitantes libere del imperio. Iste egalitate legal requireva un revision extensive del leges existente que faceva ==== Feminas in le lege roman ==== Feminas romanas nate libere esseva considerate civitas, ma non votava, non teneva officio politic, e non serviva in le militaria. Le statuto de civitate del matre determinava le statuto de su infantes, como indicate per le phrase ex duobus civibus Romanis natos (“infantes nate de duo civitates romanas”). Una femina romano conservava su propio nomen de familia pro vita. Le infantes generalmente prendeva le nomine del patre, con alcun exceptiones. Feminas poteva posseder proprietates, intrar contractos, e exercitar commercio. Inscriptiones in toto le Imperio honorava feminas como benefactoras que financia obras public, indication que illes poteva haber fortunas significative. Le archaic matrimonio manus, in le qual le femina esseva sub le autoritate de su marito, esseva largemente abandonate per le epoca imperial, e una femina maritate retainiva le proprietate de tote que illa apportava al matrimonio. Technicamente illa remaneva sub le autoritate legal de su patre, etiam si illa se translatava al casa de su marito; ma quando su patre moriva, illa deveniva legalmente emancipate. Iste arrangemento contribueva al grado de independentia que le feminas romanas habeva comparate a multe altere culturas usque al periodo moderne: aunque illa habeva responder a su patre in materia legal, illa esseva libere de su scrutinio directe in le vita quotidian, e su marito non habeva poder legal super illa. Aunque esseva motivo de orgullo esser univira (“femina de un sol marito”) que se maritava solo una vice, habeva poco stigma attaccate al divortio, ni al rematrimonio rapide post viduitate o divortio. Infantes feminas habeva derechos eguale de hereditate con infantes masculinos si lor patre moriva sin lassar un testamento. Le derecho del matre a posseder e disponer proprietate, incluso fixer le terminos de su testament, dava a illa un enorme influentia super su filios usque al adultitate. Como parte del programma Augustan pro restaurar le moralitate tradicional e le ordine social, le legislation moral tentava regular le conducta como medio de promover “valores de familia”. Adulterio esseva criminalisate, e definite largemente como un acto sexual illicit (stuprum) inter un citate masculine e una femina maritate, o inter una femina maritate e qualcunque altere homine que non esseva su marito. Isto significava que un dubla standard existiva: un femina maritate poteva haber sexu solo con su marito, ma un marite non commetteva adulterio si ille habea sexu con un prostituta o persona de statuto marginal. Le parto del fecunditate esseva encourage: un femina que habeva date al mundo tres infantes era concedite honores symbolic e plus libertate legal (le ius trium liberorum). ==== Servos e le lege ==== Al tempore de Augusto, tanto como 35% del population in le Italia romano esseva servos, faciente de Roma un de cinque societates servile historic in le qual le servos constituiva al minus un quint parte del population e jucava un rolo major in le economia. In le contextos urban, servos poteva esser professionales como professores, medicos, coquinarios e contabilistas; le majoritate del servos provideva labor instruite o non instruite. Agricultura e industria, como molinage e minera, dependeva del exploitation del servos. Extra Italia, le servos formava in media un estimato de 10 a 20% del population, sparse in le Egipto romano ma plus concentrate in alcun regiones greco. Le expansion del proprietate romano de terras arabile e industrias affectava le practicas preexistente de servitute in le provincias. Ben que le servitute ha sovente essite considerate decrescente in le 3e e 4e seculos, illa remaneva un parte integral del societate romano usque al graduale cessation in le 6e e 7e seculos con le disintegration del complexe economia imperial. Le leges referente al servitute esseva extrememente intricate. Servos esseva considerate proprietate e non habeva personalitate legal. Illes poteva esser subjecte a formas de punition corporal non normalmente applicate a civitates, exploitation sexual, tortura, e execution summari. Un servo non poteva legalmente esser violate; le violator de un servo habeva esser prosecutate per le proprietario pro damno de proprietate sub le Lex Aquilia. Servos non habeva le derecho al matrimonio legal, le conubium, ma lor union esseva a vices recognoscite. Technicamente, un servo non poteva posseder proprietate, ma un servo que conduceva negocio poteva haber accesso a un fundo individual (peculium) que ille poteva usar, depende del grado de confidentia e cooperation inter proprietario e servo. In un casa o loco de labor, poteva exister un hierarchia de servos, con un servo actuante como maestro de altere. Servos talentose poteva accumular un peculium tanto grande que justifycava lor libertate, o esser manumitite pro servitios rendite. Le manumission deveniva tanto frequente que in 2 a.C. un lege (Lex Fufia Caninia) limitava le numero de servos que un proprietario poteva liberer in su testamento. Post le Guerre Servile del Republica, le legislation sub Augusto e su successores monstra un interesse grande pro controlar le minacia de rebelliones mediante le limitation del grande de gruppos de labor, e pro capter servos fugitives. Con le tempore, servos obteneva plus protection legal, incluso le derecho de presentar querellas contra lor patronos. Un contracto de vendita poteva includer un clausula stipulante que le servo non poteva esser obligate al prostitution, como le prostitutas in Roma antique esseva sovente servos. Le crescent commercio de eunucos in le fin del 1e seculo provocava legislation que prohibiva le castration de un servo contra su voluntate “pro luxuria o lucro”. Le servitute romano non esseva basate in race. Generalmente, le servos in Italia esseva indigene italiane, con un minoritate de forasteros (inclusivamente servos e libertos) estimato al 5% del total in le capitale a su apice, ubi lor numero esseva le plus grande. Le servos forasteros habeva plus alte mortalitate e basses tasas de natalitate que le indigenes, e a vices esseva subjecte a expulsion masive. Le etate media de morte registrate pro le servos de Roma esseva circa 17 annos e mezzo (17,2 pro masculinos; 17,9 pro feminas). Durante le periodo de expansion republicane, quando le servitute deveniva pervasive, le captivos de guerra esseva un fonte principal de servos. Le varietate de ethnias inter servos reflecteva in certa maniera le composition del armatas que Roma defeatava in guerra, e le conquiste de Grecia portava un numero de servos altamente instruite e educate. Servos tamben esseva vendite in mercados e a vices per piratas. Le abandonment de infantes e auto-enslavamento inter le pauperes esseva altere fontes. Le vernae, al contrario, esseva servos nate in domo, nate a feminas servas in le casa, fundo o villa. Ben que illes non habeva statuto legal special, un proprietario que maltractava o non curava su vernae affrontava disapprobation social, como illes esseva considerate parte del familia, e in alcun casos poteva esser infantes delatos masculinos libere in le familia. ==== Libertos ==== Roma se differiva del civitates grec in permitter que servos libertate deveniva civitates; le descendentes futur del libertino esseva nate libere, con pleno derecho de citatania. Post le manumission, un servo que habeva appartinente a un citatano roman gaudeva de libertate active (''libertas''), incluso le derecto de votar. Su ex-proprietario deveniva su patrono (''patronus''): le duo continuava a haber obligos customari e legal reciproc. Durante le primo periodos del Imperio, libertos occupava positiones clave in le burocratia del governo, tanto que Hadriano limitava lor participation per lege. Le ascension de libertos de successo—per influentia politic o ricchessa— es un characteristica del societate del primo Imperio. Le prosperitate de un gruppo de libertos altamente succedose es attestate per inscriptiones tra le Imperio. === Censo === Un scopo del censo romano esseva determiner a qual ordo un individuo apparteneva. Duo del plus alte ordines in Roma esseva le senatori e le equites. Extra Roma, citates o colonias esseva governate per decuriones, tamben cognoscite como curiales. "Senator" non esseva ipse un officio electe in Roma antique; un individuo habeva accesso al Senato post haber election e haber servite al minus un termino como magistrato executive. Un senator habeva etiam complir un requisito de proprietate de 1 millione de sestercios. Non omnes qui qualificava pro le ordo senatorius optava prender un sede in le Senato, que requireva domicilie legal a Roma. Imperatores spesso repliva vacantes in le corpo de 600 miembros per nomination. Le filio de un senator apparteneva al ordo senatorius, ma il habeva qualificar se ipse pro accesso al Senato. Un senator poteva esser removite pro violation de normas moral. Durante le tempore de Nero, le senatores esseva principalmente de Italia, con alcunos del Hispania e del sud de Gallia; homines del provincias grecophone del Oriente esseva adde sub Vespasiano. Le prime senator del provincia le plus oriental, Cappadocia, esseva admitte sub Marco Aurelio. Durante le dynastia Severan (193–235), Italicos formava minus de la metade del Senato. Durante le 3e seculo, domicilie a Roma deveniva impracticabile, e inscriptiones atesta senatores que esseva active in politica e munificentia in lor patria. Le senatores esseva le classe governative traditional que ascendeva per le cursus honorum, le trajectoria politic, ma le equites spesso possedeva plus ricchessa e potentia politic. Le appartenentia al ordo equester se basava in proprietate; in le die initial de Roma, le equites o cavalleros esseva distincte per lor capacitate de servir como guerreros a cavallo, ma le service de cavalleria esseva un function separate in le Imperio. Un valorisation de censo de 400,000 sestercios e tres generationes de nacimiento libere qualificava un homine como equestre. Le censo de 28 a.C. revelava grande numero de homines qui qualificava, e in 14 d.C., mille equites esseva registrate solmente a Gades e Patavium. Le equites ascendeva per un trajectoria militar (tres militiae) pro devenir prefectos e procuratores alte in le administration imperial. Le ascension de homines provincial al ordines senatorial e equestre es un aspecte de mobilitate social in le primo Imperio. Le aristocratia romano se basava in competition, e, differentemente del nobiliate europese posterior, un familia romano non poteva mantener su position solmente per succession hereditarian o proprietate de terra. Admission al ordines alte apportava distinction e privilegios, ma etiam responsabilitates. In le antiquitate, un citate dependiva de su citatanos principale pro fundar obras public, eventos e servicios (munera). Manter su rango requireva enorme expensas personal. Le decuriones esseva tanto vital pro le functionamento del citates que, in le Imperio tardive, quando le rangos del consilios citatine deveniva depleted, illes qui ascendiva al Senato esseva incitate a retornar al lor urbes natal, pro sustener le vita civic. In le Imperio tardive, le dignitas ("valor, estima") associate con le rango senatorial o equestre esseva refine con titulos como vir illustris ("homo illustrissime"). Le appellation clarissimus (greco lamprotatos) esseva usate pro designar le dignitas de certe senatores e lor familia immediate, includente feminas. Grades de status equestre proliferava. ==== Justitia inequal ==== [[File:Tunisia-3363 - Amphitheatre Spectacle.jpg|thumb|Homo condemnate attaccate per un leopardo in le arena (mosaico del 3e seculo, Tunisia).]] Como le principio republican de equalitate de cives sub le lege fading, le privilegios symbolic e social del classes alte conduceva a un division informal del societate romano inter illes que habeva acquirite plus honores (honestiores) e le populo plus humile (humiliores). In general, le honestiores esseva le membros del tres ordines plus alte, con alcunos oficiales militar.<ref name="verb">{{Cite journal |last=Verboven |first=Koenraad |date=2007 |title=The Associative Order: Status and Ethos among Roman Businessmen in Late Republic and Early Empire |url=https://biblio.ugent.be/publication/395187/file/6799583 |journal=Athenaeum |volume=95 |pages=870–872 |hdl=1854/LU-395187 |access-date=13 January 2017 |archive-date=3 November 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181103090625/https://biblio.ugent.be/publication/395187/file/6799583 |url-status=live}}; {{Harvp|Peachin|2011|pp=153–154}}.</ref> Le concessione de citatania universal in 212 pareva haber augmentate le impulsion competitive inter le classes alte pro haver lor superioritate affirmate, particularmente in le systema de justitia.<ref>{{Harvp|Peachin|2011|pp=153–154}}; {{Cite book |last=Perkins |first=Judith |title=Early Christian and Judicial Bodies |date=2009 |publisher=Walter de Gruyter |pages=245–246}}; {{Harvp|Peachin|2011|p=475}}.</ref> Le condemna dependiva del judicio del official presedente circa le relative "valor" (dignitas) del reus: un honestior poteva solvere un multa pro un crime pro le qual un humilior poterea haber recipite un verberation. Le execution, que esseva un pena legal infrequente pro homines libere sub le Republica,<ref>{{Cite book |last=Gaughan |first=Judy E. |title=Murder Was Not a Crime: Homicide and Power in the Roman Republic |url=https://archive.org/details/murderwasnotcrim00gaug_0 |date=2010 |publisher=University of Texas Press |isbn=978-0-2927-2567-6 |page=[https://archive.org/details/murderwasnotcrim00gaug_0/page/92 91]}}; {{Cite book |last=Kelly |first=Gordon P. |title=A History of Exile in the Roman Republic |url=https://archive.org/details/historyofexilein0000kell |date=2006 |publisher=Cambridge University Press |isbn=0-5218-4860-1 |page=[https://archive.org/details/historyofexilein0000kell/page/8 8]}}</ref> poteva esser rapide e relativamente sin dolore pro le honestiores, mentre le humiliores poteva suffrer le tipos de morte tortuose previamente reserve pro esclavos, tal como crucifixion e condemnation al bestias.<ref name="fatal">{{Cite journal |last=Coleman |first=K. M. |date=2012 |title=Fatal Charades: Roman Executions Staged as Mythological Enactments |journal=Journal of Roman Studies |volume=80 |doi=10.2307/300280 |pages=44–73 |jstor=300280 |s2cid=163071557}}</ref> In le primo Imperio, illes que se convertiva al christianismo poteva perder lor position como honestiores, specialmente si illes declinava complir responsabilitates religiose, e assi deveniva subiecte a punimentos que creava le conditiones de martirio.<ref>{{Harvp|Peachin|2011|pp=153–154}}; {{Cite book |last=Robinson |first=O.F. |author-link=Olivia F. Robinson |title=Penal Practice and Penal Policy in Ancient Rome |url=https://archive.org/details/penalpracticepen0000robi |date=2007 |publisher=Routledge |page=[https://archive.org/details/penalpracticepen0000robi/page/108 108]}}</ref> == Cultura == === Education === Le education romano traditional esseva moral e practic. Historias esseva destinate a inculcar valores romano (mores maiorum). Le parentes esseva expectate a esser exemplo, e parentes laborante transmitteva lor habilitates al infantes, qui poteva etiam entrar in apprendistatos. Infantes esseva curiate per un pedagogus, sovente un servo greco o ex-servo, qui protegiva le infante, insegnava autodiscipline e comportamento public, assistiva al classe e helpava con tutorato. Education formal esseva disponibile solmente pro familias qui poteva pagar, e le manco de supporto estatal contribuiva al basse litteratura. Education primari in lectura, scribitura e arithmetica poteva haber lugar in casa si parentes employava o comprava un magistro. Altere infantes frequentava scholas “public”, organisate per un ludimagister pagate per le parentes. Vernae (infantes servos domestic) poteva participar al education in casa o public. Pueros e puellas reciveva education primari generalmente del 7 al 12 annos, ma le classe non esseva segregate per grado o etate. Le major parte del scholas employava punition corporal. Pro illes socialmente ambitiose, education in greco e latino esseva necessarie. Le scholas deveniva plus numerose durante le Imperio, augmentante opportunitates educational. Al 14 annos, masculinos de clase alta faceva lor rite de passage in adultitate e comenciava apprender rolos de leader mediante mentorato de un membro senior del familia o amico familiar. Education superior esseva providite per grammatici o rhetores. Le grammaticus insegnava principalmente litteratura greco e latino, con historia, geographia, philosophia o mathematica como explicationes del texto. Con le ascension de Augusto, autores contemporanee latino como Virgilio e Tito Livio deveniva parte del curriculum. Le rhetor esseva magistro de oratoria o arte del parlar in public. Le arte del parlar (ars dicendi) esseva altamente appreciate, e eloquentia (habilitate de parlar) esseva considerate le “colla” de societate civilisate. In latino, ''illiteratus'' pote significar tanto “incapace de leger e scriber” como “carente de cultura o sophistication”. Education superior promoteva advancemento de carriera. Le elite urban de tote le Imperio divideva un cultura litterari imbuite de ideales educational greco (paideia). Cidades hellenistic patrocinava scholas superior pro monstrar accomplishmentos cultural. Jovines romanos sovente vadeva al extranger pro studiar rhetorica e philosophia, sovente ad Athenas. Le curriculum in Oriente includeva plus probabilmente musica e exercitationes physic. Secundo le modelo hellenistic, Vespasiano dotava catedras de grammatica, rhetorica latino e greco, e philosophia a Roma, e dava speciales exemptiones fiscal e legal al docentes secundari. In le Imperio Oriental, Berytus (actual Beirut) esseva unusual pro offrer education latino, e deveniva celebre pro su schola de lege romano. Le movimento cultural cognoscite como Secunde Sophistic (1e–3e seculo) promoveva le assimilation de valores social, educational e esthetic greco-romano. Feminas litterate variava de aristocratas cultivate a puellas trainate pro esser calligraphos e scribas. Le femina ideal in poesi de amor augustano esseva educate e ben versate in artes. Education pareva esser standard pro filias del ordines senatoriale e equestre. Un femina educate esseva un asset pro le familia socialmente ambitiose. === Alphabetisation e libros === Le stimationes del tasso medie de alphabetisation varia de 5 a plus de 30%. Le obsession romano con documentos e inscriptiones indica le valor date al verbo scribite. Leges e edictos esseva affixate e lectionate. Subiectos illiterate poteva haber un scriba del governo qui legeva o scribeva lor documentos official. Le exercito produceva registros scribite extensive. Numeration esseva necessarie pro commercio. Servos esseva in numero significative numerate e litterate; alcunos esseva altamente educate. Graffiti e inscriptiones de basse qualitate, con errores e solecismos, indica alphabetisation casual inter non-elite. Le romanos habeva un archivio sacerdotal extensive, e inscriptiones appareva per tote le Imperio in connection con votivas dedicate per personas ordinari, assi como “incantamentos magice” (ex. le Papyrus Magicales Graeci). Le libros esseva care, quia cata copia habeva a esser scribite a mano super un volumen de papyro per scribas. Le codex—paginas ligate a un spina—esseva ancora un novitate in le 1e seculo, ma a fin del 3e seculo replaceva le volumen. Le production commercial de libros esseva establite a fin del Republica, e per le 1e seculo, certe barrios de Roma e citates provincial occidental esseva notate pro lor librerias. Le qualitate del edition variava multo, e plagio o falsification esseva commun, quia non habeva lege de copyright. Collectors amassava bibliothecas personal, e un biblioteca finemente curiate esseva parte del otium associate al stile de vita de villa. Collectiones significative poteva attraher scholarios interne, e un benefactor individual poteva dotar un communitate con un biblioteca (como Plinio le Jovene faceva in [[Como]]). Bibliothecas imperial esseva aperte a usatores con accesso limitate e representava un canon litterari. Libros considerate subversive poteva esser publicamente incendiate, e Domitian crucificava scribas pro reproducer obras considerate de traition. Texte litterari sovente esseva communicate a voce alte durante cenas o con grupos de lectura. Le lectiones public (recitationes) se expandeva del 1e al 3e seculo, dando origine a “litteratura de consumo” pro intertenimento. Libros illustrate, incluse erotica, esseva popular, ma male representate per fragmentos existente. Le alphabetisation comenciava declinar durante le Crisis del 3e seculo. Le imperator Juliano prohibiva le Christianos de docer le curriculum classic, ma le [[Patres del Ecclesia]] e altere Christianos adoptava litteratura latin e grec, philosophia e scientia in interpretation biblic. Durante le declino del Imperio Romano Occidental, le lectura deveniva rare mesmo pro illes in le hierarchia ecclesial, mesmo si illo continuava in le [[Imperio Byzantin]]. === Linguas === [[File:P.Ryl. I 61.tif|thumb|upright=1.4|left|Un papyro del 5e seculo monstrante un texto parallele latino-greco de un discurso de [[Ciceron]].<ref>{{Cite book |last=[[Cicero]] |title=[[In Catilinam]] |edition=[[Rylands Papyri]] |volume=I 61 "[[recto]]" |page=2.15}}</ref>]] Le [[latino]] e le [[Greco ancian|greco]] esseva le linguas principal del Imperio, sed le Imperio esseva deliberatemente multilingue. Andrew Wallace-Hadrill dice que le desiro principal del governamento roman esseva facer se comprender. Al initio del Imperio, le cognoscentia del greco esseva utile pro passar como nobilitate educate e le cognoscentia del latino esseva utile pro un carriera in le armea, le governamento, o le lege. Inscriptiones bilingue indica le interpenetration quotidian del duo linguas. Le influentia linguistic e cultural mutue del latino e del greco es un thema complexe. Parolas latin incorporate in le greco esseva multo commun al initio del era imperial, specialmente pro questiones militar, de administration, e de commercio. Le grammatica, le litteratura, le poesia e le philosophia grec formava le lingua e le cultura latin. Il nunquam habeva un requisito legal pro le latino in le Imperio, sed illo representava un certe stato. Alte standares de latino, Latinitas, comenciava con le advento del litteratura latin. Debite al politica linguistic flexibile del Imperio, un competition natural de linguas emergeva que stimulava le Latinitas pro defender le latino contra le influentia cultural plus forte del greco. Con le tempore, le uso del latino esseva utilisate pro projectar poter e un classe social plus alte. Le majoritate del imperatores esseva bilingue sed habeva un preferentia pro le latino in le sphera public pro rationes politic, un regula que comenciava prime durante le Guerras Punic. Differente imperatores usque a Justiniano tentava requirer le uso del latino in varie sectiones del administration, sed il non ha evidentia que un imperialismo linguistic existeva durante le prime Imperio. Post que omne habitantes nascite libere esseva universalmente infranchite in 212, multe citatanos roman mancava de un cognoscentia del latino. Le uso ample del greco Koine esseva lo que permitteva le diffusion del christianismo e reflecte su rolo como le lingua franca del Mediterraneo durante le tempore del Imperio. Secundo le reformas de Diocletiano in le seculo 3 p.C., habeva un declino in le cognoscentia del greco in le occidente. Le latino parlate se fragmentava plus tarde in le incipiente linguas romance in le seculo 7 p.C. post le collapso del occidente del Imperio. Le dominantia del latino e del greco inter le elite litterate obscura le continuitate de altere linguas parlate intra le Imperio. Le latino, referite in su forma parlate como latino vulgar, reimplaciava gradualmente le linguas celtic e italic. Referentias a interpretes indica le uso continue de linguas local, particularmente in Egypto con le copto, e in contextos militar secundo le Rheno e le Danubio. Juristas roman anque monstra un preoccupation pro linguas local tal como le punico, gallico, e aramaico pro assecurar le comprension correcte de leges e juramentos. In Africa, le libyco-berbere e le punico esseva usate in inscriptiones usque al seculo 2. In Syria, soldatos palmyren usava lor dialecto de aramaico pro inscriptiones, un exception al regula que le latino esseva le lingua del armea. Le ultime referentia al gallico esseva inter 560 e 575. Le emergente linguas gallo-romance esseva alora formate per le gallico. Le proto-basco o aquitaniano evolveva con parolas de presto latin verso le basco moderne. Le lingua thrace, como esseva plure linguas ora extincte in Anatolia, es attestate in inscriptiones del era imperial. === Litteratura === Le litteratura sub Augusto, insimul con celle del Republica, esseva considerate le “Etate de Auro” del litteratura latino, incorporante ideales classic. Le tres poetas latino classic le plus influente—[[Vergilio]], [[Horatio]] e [[Ovidio]]—apparteneva a iste periodo. Le Aeneida de Virgilio esseva un epic national, simile al epicos greco de Homero. Horatio perfectionava le uso del metra liric greco in verso latino. Le poesia erotic de Ovidio esseva extrememente popular, ma contraveniva le moralitate augustano, conducente a su exilio. Le Metamorphoses de Ovidio se inspirava in le mythologia grec-roman; su versiones de mythos grec deveniva fonte primari pro le mythologia classic posterior, e su opera habeva grande influentia super litteratura medieval. Le prime Principato produceva satiristas como Persius e Juvenal. Le medio 1e al medio 2e seculo esseva conventionalmente nominate le “Etate de Argento” del litteratura latino. Le tres autores principal—Seneca, Lucano, e Petronio—suicidava post haber incurite le displaisir de Nerone. Le epigrammatista e observator social Martial e le poeta epic Statio, cui collection Silvae influentava litteratura Renaissance, scribeva durante le regno de Domitiano. Altere autores del Etate de Argento includeva Plinio le Senior, autor del encyclopedic Historia Natural, su nepote Plinio le Jovene, e le historico Tacito. Le principal autor de prosa latino del periodo augustano esseva le historico Tito Livio, cui relato del fundation de Roma deveniva le versione plus familiar in litteratura moderne. Le Doce Caesares de Suetonio es fonte primari pro biographia imperial. Inter historicos imperial qui scribeva in greco includeva Dionysio de Halicarnasso, Josefo, e Cassio Dio. Altere autores greco major del Imperio include le biograph [[Plutarcho]], le geografo [[Strabo]], e le rhetor e satirista Luciano. Del 2e al 4e seculo, autores christiano esseva in dialogo active con le tradition classic. Tertulliano esseva un del prime autores in prosa con voce distincte christian. Post le conversion de Constantino, litteratura latino es dominate per perspectiva christian. Al fin del 4e seculo, Hieronymo produceva le translation latino del Biblia que deveniva authoritative como Vulgata. Circum iste tempore, Augustino scribeva Le Citate de Deo contra le Paganos, considerate “un masterpiece del cultura occidental”. Contra le unitate del latino classic, le esthetica litterari del antiquitate tardive ha un qualitate tessellate. Interese continuava in le traditiones religiose de Roma ante le dominio christian trova se intra le 5e seculo, con le Saturnalia de Macrobius e Le Matrimonio de Philologia e Mercurio de Martianus Capella. Poetas latino del antiquitate tardive include Ausonio, Prudentio, Claudio, e Sidonio Apollinaris. === Religion === Le Romanos se considerava altamente religiose, e attribuiva lor successo a lor pietate collective (pietas) e a bon relationes con le deos (pax deorum). Le religion archaic, que se credeva originar ab le prime reges de Roma, constituiva le fundamento del mos maiorum, "le via del ancestros", central al identitate romano. Le religion romano esseva practic e contractual, basate super le principio do ut des, "io da pro que tu da". Le religion dependeva del cognoscentia e del correcte practica de preces, rituales e sacrificios, non del fide o dogma, aunque le litteratura latino conserva speculationes erudite super le natura del divine. Pro le Romanos ordinari, le religion faceva parte del vita quotidian. Cata domo habeva un sacello domestic pro offerer preces e libationes al deos domestic. Sacellos de vicinage e locos sacre como fontes e boscos se trovava in le citate. Le calendario romano esseva structurate circa observantias religiose; usque a 135 dies esseva dedicate a festivitates religiose e jocos (ludi). Post le collasso del Republica, le religion state adoptava se pro supportar le nove regimen. Augusto justifyava le regno unic con un vast programma de revivalismo e reforme religiose. Votos publice esseva nunc directate al benesser del imperator. Le assim nominate "culto del imperator" expandeva a grande scala le veneration traditional del mortuos ancestros e del Genius, le tutelario divine de cata individuo. Post morte, un imperator poteva esser facite divinitate de stato (divus) per voto del Senato. Le culto imperial romano, influentiate per le culto del rege hellenistic, deveniva un modo principal de Roma promover su presentia in le provincias e cultivar un identitate cultural commun. Le precedent cultural in le provincias del Oriente facilitava un rapide diffusion del culto imperial, extendente se usque a Najran, in le actual Arabia Saudite. Le rejection del religion de stato deveniva quasi igual a tradition. Le Romanos se cognosceva pro le grande numero de deos que illes honorava. Como le territorios romano se extendeva, le politica general esseva promover stabilitate inter populos diverse per absorber deos e cultos local, plus que eradicar los, construente templos que frameava le theologia local intra le religion roman. Inscriptiones in toto le Imperio registra le veneraction paralele de deos local e roman, includente dedicationes facite per Romanos al deos local. Al auge del Imperio, multe deos sincretic o reinterpretate esseva cultivate, inter illes le cultos de Cybele, Isis, Epona, e de deos solari como Mithras e Sol Invictus, trovate usque in Britannia roman. Como le Romanos nunquam esseva obligate de cultivar solmente un deo o culto, le tolerantia religiose non esseva un problema. Le religiones mysteria, que offereva salvation in le vita post mortem, esseva un question de election personal, practicate in addition al rites familiar e al religion public. Tamen, le mysteria involveva juramentos exclusive e secreto, que le romanos conservative considerava suspiciosos como caracteristic de "magia", conspirantia e activitate subversive. Ergo, tentativas sporadice e a vices brutal esseva facite pro reprimer sectatores. In Gallia, le potentia del druides esseva controlate, prime prohibente le citatanos roman de esser membro, e post prohibente totalmente le druidismo. Tamen, traditiones celtic esseva reinterpretate intra le contexto de theologia imperial, e un nove religion gallo-roman coalesceva; su capitale al Sanctuary del Tres Gallias stabiliva precedent pro le culto occidental como forma de identitate roman-provincial. Le rigore monotheistic del Judaísmo provocava difficultates pro le politica roman que conduceva a vices a compromissos e concessiones special. Tertullian notava que le Judaísmo, contrario al Christianismo, esseva considerate un religio licita, "religione legitime". Le guerras judaic-roman resultava de conflictos political e religiose; le obsidion de Jerusalem in 70 AD conduceva al sacco del Secunde Templo e al dispersion del potentia politic Judaico. Le [[christianismo]] emergeva in le Judea roman como secta religiose judaic in le 1e seculo e se expandeva gradualmente ab Jerusalem in toto le Imperio e ultra. Persecutiones autoritate imperial esseva limitate e sporadice, con martyrios occurente sovente sub autoritate de official local. Tacitus relata que post le Grande Incendio de Roma in 64 AD, le imperator tenta deflecter le culpabilitate a los Christianos. Un major persecution occurreva sub le imperator Domitian e un persecution in 177 AD in Lugdunum, le capitale religiose gallo-roman. Un epistola de Plinio le Junior, governador de Bithynia, describe su persecution e executiones de Christianos. Le persecution de Decio (246–251) minaciava seriemente le Ecclesia Christiano, ma ultimate fortificava le defiantia Christian. Diocletian effectuava le persecution le plus severe, de 303 a 311. Ab le 2e seculo in avant, le Patres del Ecclesia condemnavale le diverse religiones practicate in le Imperio como "pagan". In le primo 4e seculo, Constantino I deveniva le prime imperator a convertir se al Christianismo. Ille supportava le Ecclesia financialmente e faceva leges a favor de illo, ma le nove religion esseva ja succedente, havente cresci de minus de 50,000 a plus de un millione de adherentes inter 150 e 250 AD. Constantino e su successores prohibeva sacrificios public, durante que tolerava altere practicas traditional. Constantino nunquam faceva un purga, e non habeva "martires pagano" durante su regno, e personas que non se convertiva al Christianismo remaneva in position importante al corte. Julian tentava reviver sacrificios public e religion hellenistic, ma incontrava resistance Christian e manco supporto popular. Le Christianos del 4e seculo credeva que le conversion de Constantino monstra que le Christianismo habeva triumphate super le paganismo (in le Celos) e que poco action ulteriore, al del rhetoric, esseva necessari. Assi, lor attention se transferiva a heresia. Secundo Peter Brown, "In le major parte del regiones, le polytheistas non esseva molestate, e excepto pro alcun incidentes violent local, le communitates Judaic etiam habeva un seculo de existentia stabile e, incluso, privilegiat". Leges anti-pagano existteva, ma non esseva generalmente executate; usque al 6e seculo, centros de paganismo existteva in Athenas, Gaza, Alexandria e altere locos. Secundo le recente studio Judaic, le tolerantia del Judaicos esseva mantenite sub imperatores Christian. Isto non se extendeva a hereticos: Theodosius I faceva multiples leges e agiva contra formas altere del Christianismo, e hereticos esseva persecutate e occise per le governamento e le Ecclesia in toto le antiquitate tardive. Non-Christianos non esseva persecutate usque al 6e seculo. Le hierarchia originale religiose e le ritual Romano influentava formas Christian, e multe practicas pre-Christian remaneva in festos Christian e traditiones local. == Vita quotidian == === Citate e campagna === [[File:Altrömische Wandmalerei in der Villa of P. Fannius Synistor, Wandmalerei-Detail nach Bühnenmanie, Boscoreale, Campaia.jpg|thumb|upright|Paisage urbane del Villa Boscoreale (60s d.C.)]] Le citate esseva considerate como promotrice de civilisation per esser “propermente planificate, ordinate, e decorate”. Augusto undertakeva un vaste programma de construction in Roma, supportava expositiones public de arte que exprimeva le ideologia imperial, e reorganisava le citate in vicos (quartieros) administrate localmente con servitios de polizia e incendios. Le foco del architectura monumentale augustan era le Campus Martius, un area aperte foras del centro citatine: ibi se trovava le Ara Pacis Augustae (Altar del Pace Augustan) e un obelisco importate ab Egipto que formava le gnomon de un horologio. Con su hortos public, le Campus esseva un del lugares plus attrahente a visitar in Roma. Le planification citatine e le stilos de vita urbane esseva influentiate de le Grecos ab initio, e in le Imperio Oriental, le regno romano formava le disveloppamento de citates que habeva jam un forte character ellenistic. Citates como Athenas, Aphrodisias, Ephesus e Gerasa adaptava le planification citatine e architectura al ideales imperial, mentre exprimente lor identitate individual e lor preeminentia regional. In areas habitatae per populos que parlava celte, Roma encourageva le disveloppamento de centros urbane con templos de petra, foros, fontes monumentale, e amphitheatres, sovente super o proxime a sedes existente fortificate, cognoscite como oppida. Le urbanisation in Africa Romano expandeva super le citates costal greco-punice. Le rete de citates (coloniae, municipia, civitates o, in termino grec, poleis) esseva un forza principal de coesion durante le Pax Romana. Le Romane del 1e e 2e seculos esseva encourage a “inculcar le hábitos de pace”. Como notava le classicista Clifford Ando: Le major parte del elementos cultural popularmente associate con le cultura imperial — cultos public e lor juegos e banquetes civice, competitiones pro artistas, oratores e atletas, assi como le financement del majoritate del edifícios public e del exposition de arte public — esseva financeate per individuos private, le expendites de qui in iste regardo adjutava a justificar lor potentia economic e lor privilegios legal e provincial. === Installationes public === Le citate de Roma, major parte del personas habitava in edificios de apartamentos a plure pisos (insulae), sovente misere e periculose pro incendios. Installationes public—como balnea (thermae), latrinas con aqua corrente (latrinae), vasas o fontes elaborate (nymphea) distribute aqua fresc, e spectaculos a grande scala como carreras de bigas e combates de gladiatores—esseva orientate principalmente al populo comun. Le balnea public serviva functiones hygienic, social e cultural. Le balnear esseva le foco del socialisation quotidian. Le balnea romano se distingueva per un serie de salas que offereva balnear communal a tres temperaturas, con amenitates que poteva includer sala de exercitio, sauna, spa de exfoliation, campo de ballo, o piscina externe. Le balnea habeva hypocaust heating: le pavimentos esseva suspendite super canales de aere calide. Le balnea public esseva parte del cultura urbane in tote le provincias, ma in le fin del 4e seculo, vasculos individual comenciava a remplace le balnear communal. Le christianos esseva consiliate a usar le balnea solmente pro hygien. === Domos private === Le familias ric de Roma usualmente habeva duo o plus domos: un domus (domo urbane) e al minus un domo de luxuria (villa) foras del citate. Le domus esseva un domo private pro un sol familia, e poteva esser furnishate con un balneum private, ma non esseva un loco pro refugiar se ab le vita public. Ben que alcun vicos monstra un concentration plus alte de tal domos, illes non esseva enclaves segregate. Le domus esseva destinate a esser visible e accessible. Le atrium serviva como sala de reception ubi le paterfamilias incontrava su clientes cata matina. Ille esseva un centro pro ritus religiose familiar, contineva un santuario e imagines del ancestros. Le domos esseva situate super vias public affolate, e le spacios a livello del terra esseva sovente locato como tabernas. In supplemento al horticulo domestic—fenestrae poteva substituer in le insulae—le domos urbane usualmente includeva un horto peristyl. Le villa, al contrario, esseva un refugio del citate, e in literatura representa un stile de vita que balancea interesse intellectual e artistic (otium) con appreciamento del natura e agricultura. Idealmente, un villa offeriva un vista frameate con cura per le design architectonico. === Ruralia e agricultura === Le programma de renovation urban de Augusto, e le crescentia del population de Roma usque a circa un millione, esseva accompaniate per nostalgia del vita rural. Poetas idealisava le vita del agricultores e pastores. Decorationes interne sovente includeva hortos pictate, fontes, paisages, ornament vegetative, e animales, illustrate con suficiente precision pro esser recognoscite per specie. A un nivello plus practic, le governo central prendeva interesse in supportar agricultura. Producer alimentos esseva le prioritate del uso del terra. Le grandes fermas (latifundia) achieveva economia de scala que sustainiva le vita urbane. Parve agricultores beneficia del disveloppamento de mercados local in citates e centros de commercio. Technicas agricole como rotation del cultures e seleccione de animales se disseminava in tote le Imperio, e nove culturas esseva introducite de un provincia a un altere. === Sanitate e morbos === Epidemias esseva commun in le mundo antique, e pandemias occasional in le Imperio occideva milliones de personas. Le population romano esseva insalubre. Circa 20%—un grande percento pro le standardes antique—viveva in citates, con Roma como le plus grande. Le citates esseva un “sumidero demographic”: le taxa de mortalitate excedeva le taxa de natalitate, e immigration constante esseva necessario pro mantener le population. Le sperantia de vita media es estimate a circa 25 annos, e probabilmente plus del mes de infantes moriva ante atteger le adulte. Populationes urbane dens e sanitation pover contribuiva al propagation de morbos. Le connectiones de terra e de mare facilitava e accelerava le transporte de morbos infectious trans tote le territorios del imperio. Le ricos non esseva immune; solmente duo del quatorze infantes del imperator Marcus Aurelius es cognoscite haber attegete le adulte etate. Le importantia de un bona dieta pro le sanitate esseva cognoscite per scribitores medical como Galen (2e seculo). Le opiniones super nutrition esseva influentiate per credentias como le theoria humorale. Un bon indicatore del nutrition e del carga de morbos es le altessa media: le Romano medio esseva plus basse in stature que le population de societates italian pre-romane e del Europa medieval. === Alimentos === Le major parte del apartamentos in Roma non habeva cocinas, tamen un brasero de carbon poteva esser usate pro cocinar rudimentarmente. Alimentos preparet se vendeva in tabernas, cauponas, popinae, thermopolia, inns, e bars. Le transporte de alimentos e restaurantes esseva pro le classes basse; le cena fine appariva solmente in convivios de familias ric con un chef (archimagirus) e personal de cocina, o in banquetes hospitate per collegia (clubs social). Le major parte del Romane consumeva al minus 70% de lor calorias quotidian in forma de cereales e leguminosas. Le puls (pottage) esseva considerate le alimento del Romane, e poteva esser elaborate pro producir platos simile a polenta o risotto. Le populationes urbane e le militares preferiva pan. Durante le regno de Aureliano, le stato comenciava a distribuir le annona como ration quotidian de pan cocte in fabricas estatal, addente olio de oliva, vin e porco al dole. Le literatura romano se concentra super le hábitos de cena del classes alte, pro le qual le cena nocte (cena) habeva importante functiones social. Le hospites esseva divertite in un sala de cena decorate, le triclinium, furnishate con lectos. Per le fin del Republica, feminas cenava, reclinava e bebeva vin insimul con los homines. Le poeta Martial describe un cena, comenciando con le gustatio (“degustation” o aperitivo) de salad. Le plato principal includeva capretto, favas, verduras, un gallina, e restos de jam, sequite per un dessert de fructos e vin. Le gourmets romane indulgeva in venationes silvestre, aves como pavo e flamingo, piscos grande (specialmente mullus), e molluscos. Ingredientes de luxuria esseva importate del partes remote del imperio. Un collection de receitas romane, de longe extendite, es attribuite a Apicius, un nomine de varias personas antique que deveniva synonime de “gourmet”. Le cuisine refine poteva esser moralmente interpretate como signo de progresso civilisate o decadente. Le major parte del tempore, pro le importantia del possession de terra in cultura romano, le productos—cereales, leguminosas, verduras e fructos—esseva considerate alimentos plus civilisate que carne. Le staples mediterranean de pan, vin e olio esseva sacralisate per le christianismo romano, durante que le consumo de carne germanic deveniva un signo de paganismo. Alcun philosophos e christianos resistiva le demandas del corpore e le placeres del alimento, adoptante le jejunio como ideal. Le alimento deveniva generalemente plus simple como le vita urbane in Occidente declinava e le vias de commercio esseva interrompente; le Ecclesia formalmente dissuadeva le gula, e le venation e pastoralismo esseva considerate simplic e virtuose. ==== Subsidios de alimentos ==== Manter un provision de alimentos accesibile pro le citate de Roma deveniva un question politic major in le fin del Republica, quando le stato comenciava a providente un dole de frumento (Cura Annonae) pro citatanos que se inscribeva (circa 200,000–250,000 homines adulte in Roma). Le dole costava al minus 15% del revenue del stato, ma meliorava le condiciones de vita inter le classes basse, e subsidiate le ricos permittente laboratores gastar plus de lor reddito in vin e olio de oliva produse in le estates. Le dole de frumento habeva etiam valor symbolic: affermava le position del imperator como benefactor universal, e le derecho del citatanos a compartir le “fructos del conquesto”. Le annona, le facilitas public, e le spectaculos grandiose mitigava le conditiones altrimenti triste del vita del populo basse, e mantieneva le ordine social. Le satirista Juvenal, tamen, videva le “panem et circenses” como emblematic del perdita del libertate politic republicano: {{Cita|Le publico ha abandonate tote su curas: le populo que un vice dava mandatos, consulatos, legiones e tote altere cosas, ora non se ocupa plus e desira eageremente solmente duo cosas: pan e spectaculos.}} === Spectaculos === [[File:Winner of a Roman chariot race.jpg|thumb|left|Un victor in su quadriga (carro a quatro caballos).]] Quando Juvenal se lamentava que le populo romano habeva cambiate lor libertate politic pro “pan e spectaculos”, ille se referiva al dole de frumento providite per le stato e al circenses, eventos facite in le loco de entretenimiento cognoscite como circus. Le plus grande tali loco in Roma esseva le Circus Maximus, sede de carreras de caballos, carreras de carros, le Ludo Troiano equestri, venationes staged (venationes), concursos athleticos, combates de gladiatores, e reenactamentos historic. Ab le tempore plus remoto, alcun festivales religiose includeva ludos, principalmente carreras de caballos e carros (ludi circenses). Le carreras retainiva significato religiose in connection con agricultura, initiation, e le ciclo de nascentia e morte. Sub Augusto, le spectaculos public se presentava durante 77 dies del anno; durante le regno de Marcus Aurelius, isto se expandeva a 135 dies. Le ludos de circus esseva precedite per un elaborate parade (pompa circensis) que terminava al loco del evento. Eventos competitive se habeva etiam in locos plus parve como le amphitheatre, que deveniva le loco characteristic de spectaculos romano, e le stadium. Athletismo in stilo greco includeva carreras pedestre, pugilato, lucta, e le pancratium. Exhibiciones aquatic, como le battalia de mar simulate (naumachia) e un forma de “ballet de aqua”, esseva presentate in piscinas ingeniate. Eventos theatrales supportate per le stato (ludi scaenici) occurreva super le gradines de templos o in grande theatros de petra, o in le plus parve teatro incluse cognoscite como odeon. Le circuses esseva le structuras plus grande regularmente construite in le mundo romano. Le Amphitheatre Flavio, plus cognoscite como le Colosseo, deveniva le arena regular pro los sports sanguinari in Roma. Multe amphitheatres, circuses e theatros construite in citates foras de Italia pote ancora esser observate como ruinas hodie. Le elite local responsabile sponsorizava le spectaculos e eventos de arena, que augmentava lor status e consumava lor resorces. Le arrangemento physic del amphitheatre representava le ordine del societate romano: le imperator in su box opulente; senatores e equites in sedes reserve con advantages; feminas sedite a distance del action; servos relegate al locos pessime; e tote le altere intermedie. Le turba poteva reclamar un resultato per buar o acclamar, ma le imperator habeva le parola final. Le spectaculos poteva rapidemente devenir locos de proteste social e politic, e imperatores a vices debeva deployar fortia pro reprimer le tumultos, le plus notabile esseva le seditiones de Nika in 532. [[File:Bestiarii.jpg|thumb|Le mosaico de Zliten, de un sala de cena in le Libia hodie, depicta un serie de scenas de arena: de supra, musicistas; gladiatores; venatores de bestias; e convictos condemnate al bestias.<ref>{{Cite book |last=Wiedemann |first=Thomas |title=Emperors and Gladiators |date=1995 |publisher=Routledge |page=15 |author-link=Thomas Ernst Josef Wiedemann |orig-date=1992}}</ref>]] Le quadrigas esseva cognoscite per le colores que portava, con duo teames principal: le Blaus e le Verdes. Le fidelitate del fanaticos esseva feroce e a vices explodiva in tumultos sportive. Le carreras esseva periculose, ma le aurigas (charioteers) esseva inter le athletas plus celebre e melior compensate. Le circuses esseva disegnate pro assecurar que ninguna squadra habeva un advantage injuste e pro minimizar collisiones (naufragia), que esseva tamen frequente e satisfacente al turba. Le carreras retainiva un aura magic per lor association initial con rituales chthonic: imagines de circus esseva considerate protectiv o fortunat, tabellas de malediction trovate se in le site de vias de carreras, e le aurigas era sovente suspectate de sorcery. Le carreras de carros continuava in le periodo byzantine sub patrocinio imperial, ma le declino del citates in le 6e e 7e seculos conduceva a lor eventuale cessation. Le Romane credeva que le concursos de gladiatores originava ab ludos funebres e sacrificios. Alcun del stile plus antico de pugna de gladiatores habeva designationes ethnic como “Tracian” o “Gallic”. Le combates staged esseva considerate munera (“servitios, offertas, beneficios”), initialmente distincte del ludos festival. Pro celebrar le apertura del Colosseo, Tito presentava 100 dies de eventos de arena, con 3,000 gladiatores competente in un sol die. Le fascination romano pro gladiatores es indicate per quanto ampliamente illes es depictate in mosaicos, picturas murale, lampas e graffiti. Le gladiatores esseva pugnatores trainate que poteva esser servos, convictos, o voluntarios libere. Le morte non esseva necessari o mesmo desiderabile in matches inter iste pugnatores altamente capacitate, cui trainamento esseva costose e tempore-consumente. Al contrario, le noxii esseva convictos condemnate al arena con poc o nulla trainamento, sovente non armate, e sin expectation de survival; le suffering physic e humiliation esseva considerate justo retributive. Iste executiones esseva a vices staged o ritualisate como reenactamentos de mythos, e le amphitheatres esseva equipate con machineria elaborate pro crear effectos special. Le studios moderne ha trovate difficile comprender le placere que le Romane prendeva in le “theatro de vita e morte”. Plinio le Jovene rationalisava le spectaculos de gladiatores como bon pro le populo, “pro inspirar les a affrontar vulnus honorabile e despectar le morte, per monstrar amor pro gloria e desiderio de victoria”. Alcun Romane, como Seneca, esseva critic del spectaculos brutal, ma trovava virtute in le curage e dignitate del pugnant perdite—un attitude que trova su expression plen in le christianos martirisate in arena. Tertullian considerava le mortes in arena como nihil plus que un forma decorate de sacrificio humane. Mesmo le literatura de martires offere “descriptiones dettagliate, vermente luxuriant, del suffering corporal”, e deveniva un genere popular, a vices indistinguibile del fiction. === Recreation === [[File:Villa Romana del Casale BW 2025-04-28 11-11-12.jpg|thumb|Le mosaico de “Bikini Girls” del Villa del Casale, Sicilia Romano, 4e seculo.]] Le singular ludus, “joco, jogo, sport, trainamento”, habeva un large varietate de significatos, como “joco de parolas”, “performance theatrale”, “joco de tabula”, “schola primaria”, e mesmo “schola de trainamento de gladiatores” (como in Ludus Magnus). Activitates pro infantes e adolescentes in le Imperio includeva rotular aro e astragalos (“jacks”). Puellas habeva pupas facite de ligno, terracotta, e specialmente de osse e de ebano. Le jogos de ballo includeva trigon e harpastum. Personas de omne etate jocabant ludos de tabula, incluso latrunculi (“Raiders”) e XII scripta (“Doce Marcas”). Un joco cognoscite como alea (dadi) o tabula (le tabula) poteva esser simile al backgammon. Le usage de dadi como forma de gamble era disapprobante, ma popular durante le festival de le Saturnalia. Post adolescentia, le major parte del trainamento physic pro masculos esseva de natura militar. Le Campus Martius esseva originalmente un campo de exercitio ubi juvenos homines apprendeva equitazione e arte de guerra. Le venation esseva considerate un pastime appropriate. Secundo Plutarco, le Romane conservative disapprobava le athletismo in stilo greco que promoveva un corpore bell pro su proprie gratia, e condemnaver le efforts de Nero de incentivar ludos athleticos in stilo greco. Alcune feminas trainava como gymnastas e saltatores, e un paucissime como gladiatores femininas. Le mosaico de “Bikini Girls” monstra juvenes feminas practicante choreographias simile al gymnastica ritmica. Le feminas esseva incitate a mantener lor sanitate per activitates como jocar con ballo, natation, ambular, o leger alte (como exercitio de respiration). === Vestimentos === [[File:Statua togata, dalla palestra di foruli (civitatomassa), età claudia.jpg|thumb|left|upright|Statua togate in le Museo Archeologico Nazionale d’Abruzzo.]] In un societate consciente del status, como le Romane, le vestimentas e le adornamento personal indicava le etiquette del interaction con le portator. Portar le vestimentas correcte reflecteva un societate in bon ordine. Il ha poco evidente directe de como le Romane se vestiva in vita quotidian, pois le portraitura pote mostrar le subjecto in vestimentas con valor symbolic, e le textil sobrevivente es rar. Le toga era le vestimento national distinctive del citate masculo, ma era pesante e impracticabile, portate principalmente pro affares politic o judicial e rites religiose. Illo esseva un “vast expansione” de lana blanca semi-circular que non poteva esser portate e drapate correctemente sin assistance. Le draperia deveniva plus intricate e structurate con le tempore. Le toga praetexta, con un linea purpurea o purpureo-rosse que representava inviolabilitate, esseva portate per infantes que non habeva attingite le etate de maioritate, magistratos curules, e sacerdotes estatal. Solmente le imperator poteva portar un toga picta totalmente purpurea. Le vestimentas ordinari era obscur o colorate. Le vestimento basic pro tote le Romane, sin regardar genere o ricchessa, esseva le simple tunica con mangas, con longe varie secund le portator. Le tunicas del pobres e del servos laborante esseva facite de lana grosse in tonos naturale e obfuscate; tunicas plus fine esseva facite de lana leve o lin. Un homo del ordine senatoriale o equestre portava un tunica con duo lineas purpurea (clavi) texite verticalmente: quanto plus latina le linea, tanto plus alte le status del portator. Altre vestimentas poteva esser superposed al tunica. Le habit commun pro homines includeva etiam pallia (mantellos) e, in alcun regiones, bracas (pantalones). Durante le 2e seculo, imperatores e homines elite esseva sovente depictate portante le pallium, un mantello originalmente greco; feminas esseva etiam depictate in le pallium. Tertullian considerava le pallium un vestimento appropriate tanto pro christianos, in contraste al toga, como pro personas educate. Le estilos de vestimentas romano cambiava con le tempore. Durante le Dominate, le vestimentas portate tanto per soldatos como per bureaucratas deveniva altamente decorate con patrones geometric, motivs vegetal stilizzate, e in exemplos plus elaborate, figuras human o animal. Le cortesanos del Imperio tardive portava robes elaborate de seda. Le militarisation del societate romano e le declino del vita urbane affectava le moda: cingulos pesante in stilo militar esseva portate tanto per bureaucratas como pro soldatos, e le toga esseva abandonate, remplace con le pallium como vestimento que incarnava unitate social. == Governo e exercito == Le tres elementos principal del stato imperial esseva le governo central, le exercito e le governo provincial. Le exercito establiva controlle de un territorio per medio del guerra, ma post que un citate o populo esseva sub pactos, lor mission deveniva policiamento: proteger le citatanos romane, le campos agricole e le sitios religiose. Le Romani non habeva sufficientes homines o ressource pro regnar solmente per le forza. Le cooperation con le elites local esseva necessario pro mantener ordine, recoller information e extraher reventos. Spesso le Romani explotava divisiones politice interne. Communitates que demonstrava fidelitate a Roma retainiva lor proprie leges, poteva recoller le tributos localmente, e in casos exceptional esseva exemptate del taxation romano. Le privilegios legal e le relative independentia incentivava le obedientia. Assi, le governo romano esseva limitate, ma efficace in le uso del recursos disponibile. ==== Governo central ==== [[File:Antoninus Pius Hermitage.jpg|thumb|right|[[Antonino Pio]] (r. 138-161) con un [[toga]] (Museo Hermitage)|311x311px]] Le culto imperial del Roma antique identificava le imperatores e alcun membros de lor familias con autoritate divinamente sanctificate (''auctoritas''). Le rito de apotheose (tamben appellate ''consecratio'') significava le deification del imperatore mort. Le dominantie del imperatore se basava super le consolidation de varios poteres ex officinas republican. Le imperatore se faceva le autoritate religiose central como *pontifex maximus*, e centralisava le derecto de declarar guerra, ratificar tratados e negociar con dirigentes extern. Durante le Principato, iste functiones esseva clarmente definite; con le tempore, le poteres del imperatore deveniva minus constitutional e plus monarchical, culminante in le Dominato. Le imperatore esseva le autoritate supreme in politica e decision, ma durante le prime Principato, se expectava que ille esseva accessibile e tracta personalmente le afferes official e petitiones. Un burocratia se formava attorno a ille solmente gradualmente. Le imperatores Julio-Claudian se appoyiava super un corpo informal de consilieros, que includeva non solmente senatores e equites, ma etiam servos fidelis e libertos. Post Neron, le influentia de iste ultime esseva regardate con suspicion, e le consilio del imperatore (''consilium'') deveniva subjecto a nomination official pro plus de transparentia. Ben que le Senato prendeva le iniciativa in discussion de politica usque al fin del dynastia Antonina, le equites joca un rolle sempre plus importante in le consilium. Le feminas del familia del imperatore interveniva sovente directe in su decisiones. Le accesso al imperatore poteva esser obtinute durante le reception quotidian (''salutatio''), un evolution del homage traditional que un cliente rendeva a su patron; banquetes public hostiate al palatio; e ceremonias religiose. Le populo commun que non habeva iste accesso poteva manifestar approbation o disapprobation in grupo durante le ludic. Al IV seculo, le imperatores christian deveniva figuras remote, que emetteva regulas general, non plus respondente a petitiones individual. Ben que le Senato habeva poc possibilitate de contrariar le voluntate del imperatore (salvo per assassinio o rebellion aperte), illo retainiva su centralitate simbolic political. Le Senato legitime le regno del imperatore, e le imperatore employava senatores como ''legati'': general, diplomatos e administratores. Le fonte practical del potere e auctoritate del imperatore esseva le exercito. Le legionarios esseva pagate per le aerarium imperial e jurava un voto annual de fidelitate al imperatore. La major parte del imperatores seligeva un successor, usualmente un membro proxime del familia o un herede adoptate. Le nove imperatore habeva cercar un recognition rapide de su statuto e auctoritate pro stabilisar le scenario politic. Nihil imperatore poteva sperar de sobrevivir sin le alleantia del ''guardia pretorian'' e del legiones. Pro securisar lor fidelitate, plure imperatores pagava le ''donativum'', un premio monetari. In teoria, le Senato habeva le derecto de seliger le nove imperatore, ma faciva lo considerate le acclamation per le exercito o le Praetorian. === Exercito === [[File:Palestra grande di pompei, affreschi di Moregine, terzo triclinio, IV stile, epoca neroniana, 07 vittoria con tripode.jpg|thumb|upright|''Victoria Alate'', antico fresco romano del era Nerone in Pompeia.]] [[File:Roman Empire 125.png|thumb|upright=1.35|Le Imperio Romano sub Hadriano (regnava 117–138) monstrante le location del legiones romane disployate in 125 d.C.]] Post le Guerres Punic, le exercito romano comprendeva soldatos professional qui se voluntariava pro 20 annos de service active e 5 annos como reservas. Le transito verso un militar professional comenciava durante le Republica tarde e esseva un del multe transformationes profound de republicanismo, sub le qual un exercito de citatanos conscriptos defendiva le patria contra un minacia specific. Le Romane expandeva lor machina de guerra per "organisar le communitates que illes conquereva in Italia in un systema que generava enorme reservas de homines pro lor exercito". In le tempore Imperial, le service militar esseva un carriera a tempore plen. Le pervasive presencia de garnisones militar in tote le Imperio habeva un grande influence in le processo de Romanisation. Le mission principal del militar del imperio initio esseva preservar le ''Pax Romana''. Le tres division major del militar esseva: * le garnison a Roma, comprendente le ''guardia pretorian'' le ''cohortes urbanae'' e le ''vigiles'', que functionava como polizia e pompieros; * le exercito provincial, comprendente le legiones romane e le auxilia fornite per le provincias (auxilia); * le marina. [[File:042 Conrad Cichorius, Die Reliefs der Traianssäule, Tafel XLII.jpg|thumb|upright=1.6|Panel de relievo del Columna de Trajano in Roma, monstrante le construction de un forte e le reception de un embaxada dacian.]] Per su reformas militar, que includeva le consolidation o dissolution de unitates de fidelitate dubitabile, Augusto regularisava le legione. Un legione esseva organisate in dece cohortes, cata una comprenente sex centurias, con un centuria ulteriormente composte de dece scholas (contubernia); le dimension exacte del legione Imperial, que probabilmente esseva determinate per logistic, esseva estimate a variar de 4,800 a 5,280 homines. Post que tribus germanic destrueva tres legiones in le Batalia del Silva Teutoburgo in 9 d.C., le numero de legiones esseva augmentate de 25 a circa 30. Le exercito habeva circa 300,000 soldatos in le 1e seculo, e sub 400,000 in le 2e seculo, "significativamente plus parve" que le forzas armate collective del territorios conquerite. Non plus de 2% del machos adulte vivente in le Imperio serviva in le exercito Imperial. Augusto etiam createva le Praetorian Guard: nove cohortes, ostensibilmente pro mantener le pace public, qui esseva garnisonate in Italia. Melio pavate que le legionarios, le Praetorian serviva solmente sedec annos. Le ''auxilia'' esseva recrutate inter le non-citatanos. Organisate in unitates plus parve de fortia simile a un cohort, illes esseva pavate minus que le legionarios, e post 25 annos de service esseva recompensate con cittadinantia romano, extendite etiam a lor filios. Secundo Tacito, il habeva approximativemente tanto auxilia como legionarios—assimilante a circa 125,000 homines, implicante circa 250 regimentes auxilia. Le cavalleria romano del primere imperio esseva principalmente de areas celtic, hispanico o germanic. Plure aspectos del instruction e equipament veniva del Celtas.<ref>{{Cite journal |last=Connolly |first=Peter |date=1986 |title=A Reconstruction of a Roman Saddle |journal=Britannia |volume=17 |doi=10.2307/526559 |pages=353–355 |jstor=526559 |s2cid=164155025}}; {{Cite journal |last1=Connolly |first1=Peter |last2=Van Driel-Murray |first2=Carol |date=1991 |title=The Roman Cavalry Saddle |journal=Britannia |volume=22 |doi=10.2307/526629 |pages=33–50 |jstor=526629 |s2cid=161535316}}</ref> Le marina romano non solmente adjutava in le provision e transporte del legiones, ma etiam in le protection del frontieras al long del rios Reno e Danubio. Un altere deber esseva proteger le commercio maritime contra piratas. Illa patrullava le Mediterraneo, partes del costas del Atlantico nord e le Mar Nigre. Tamen, le exercito esseva considerate le ramo senior e plus prestigiose. === Governo provincial === Un territorio annexate deveniva un provincia romano in tres passos: facer un registro de citates, prender un censimento, e examinar le territorios. Ulteriore registro del governo includeva nascentias e mortes, transactiones de proprietate, impuestos, e procedimentos juridic. In le 1e e 2e seculos, le governo central inviava circa 160 officiales annualmente pro regnar foras de Italia. Inter iste officiales se trovava le gubernatores romane: magistratos electite a Roma que, in le nomine del populo romano, regnava le provincias senatoriale; o gubernatores, usualmente de rango equestrian, que teneva lor imperium in nomine del imperator in provincias imperial, notabilemente in Egipto Romano. Un gubernator habeva le deber de esser accessible al populo que illo regnava, ma illo poteva delegar varie deberes. Su personal, tamen, esseva minimale: su adjutores official (apparitores), includente lictores, heraldos, messageros, scribas e protectores personales; legatos, tanto civil como militar, usualmente de rango equestrian; e amicos que le accompagnava non-officialmente. Altere officiales esseva nominate como supervitores del finantias del governo. Separar le responsabilitate fiscal de justitia e administration esseva un reforma del era Imperial, pro evitar que gubernatores provincial e collectores de impuestos explotava le population local pro beneficio personal. Procuratores equestrian, cuyo autoritate esseva originalemente "extra-judicial e extra-constitutional", geriva tanto proprietate de stato como le proprietate personal del imperator (res privata). Proque le officiales del governo romano esseva pauc, un provincial que necessitava adjuta con un disputa legal o un caso criminal poteva recorer a qualcunque Romano perceived haber alcun capacitate official. In le Alto Imperio, Italia esseva legalmente distinguite del provincias, e, insimul con alcun communitates provincial favoriate, gaudeva immunitate del imposto de proprietate e del impuesto personal. Tamen, sub le imperator Diocletiano, Italia perdeva iste privilegios e esseva subdividite in provincias. === Lege === Le tribunales romane habeva jurisdiction original super casos implicante citatanos romane in tote le imperio, ma il habeva troppo pauc functionarios juridic pro aplicar le lege romano uniformemente in le provincias. La major parte del Imperio Oriental habeva jam codices de lege e procedimentos juridic ben establite. Generalmente, era le politica romano respectar le mos regionis ("tradition regional" o "lege del terra") e considerar le leges local como fonte de precedente legal e de stabilitate social. Le compatibilitate inter lege romano e lege local esseva considerate un reflexo de un subjacente ius gentium, le "lege del nationes" o lege international considerate como commun e customary. Si le lege provincial conflictava con le lege o le consuetudine romano, tribunales romane audiva appellos, e le imperator teneva le autoritate final de decision. In le Occidente, le lege habeva esseva administrate in maniera altamente local o tribal, e le derechos de proprietate private poteva esser un novitate del era romano, particularmente inter le Celtas. Le lege romano facilitava le acquisition de ricchessa per un elite pro-romano. Le extension del cittadinantia universal a tote le habitatores libere del Imperio in 212 requireva le application uniforme del lege romano, remplace le codices local que applicava al non-citatanos. Le esfuerzos de Diocletiano pro stabilisar le Imperio post le Crise del Tertie Seculo includeva duo grande compilationes de lege in quatro annos, le Codex Gregorianus e le Codex Hermogenianus, pro guidar le administratores provincial in establir standard legal consistente. Le pervasive diffusion del lege romano in toto le Europa Occidental habeva un enorme influence super le tradition legal occidental, reflectite per le uso continuate del terminologia legal latino in le lege moderne. === Taxation === [[File:Foro_romano_tempio_Saturno_09feb08_01.jpg|thumb|left|Le Templo de Saturno, un monumento religiose ubi esseva locate le tresoreria in Roma Antique.]] Le taxation sub le Imperio totalisava circa 5% de su producto bruto. Le ratio de taxe typic pro individuos variava de 2 a 5%. Le codice de taxe esseva “confuse” in su systema complicate de taxes directe e indirecte, alcun pagate in moneta e alcun in natura. Le taxes poteva esser specific al provincia, o a certos tipos de proprietate como piscarias; illes poteva esser temporari. Le collection de taxes esseva justifyate per le necessitate de mantener le exercito, e le contribuentes talora receveva un remboursement si le exercito capturava un surplus de butin. Le taxes in natura esseva acceptate ab areas minus monetarisate, particularimente illes qui poteva fornir frumento o mercantias a le castra del exercito. Le fonte principal de revenue de taxes directe esseva le individuos, qui pagava un imposte personal e un taxe super lor terras, considerate como un taxe super le producto o le capacitate productive. Le obligationes de taxe esseva determinate per le censimento: cata capite de familia provideva un computo del membros del familia, assi como un rationamento de su proprietate. Un fonte major de revenue de taxes indirecte esseva le portoria, customes e pedages super le commercio, incluse inter provincias. Vers le fin de su regno, Augusto instituiva un taxe de 4% super le vendita de servos, que Nerone transferiva del comprador al mercator, qui respondeva augmentante lor precios. Un proprietario qui liberava un servo pagava un “taxe de libertate”, calculate a 5% del valor. Un taxe de hereditate de 5% esseva applicate quando citatanos romane super un certo patrimonio netto lassava proprietate a qualcunque al di fora de lor familia immediate. Le revenues del taxe de patrimonio e del taxe de auction vadeva al fundo de pension pro veteranos (aerarium militare). Taxes bassi adjutava le aristocratia romano a augmentar lor ricchessa, que equallava o excedeva le revenue del governo central. Un imperator talora repleniva su thesauro per confiscation del proprietates del “super-ricco”, ma in le periodo tardive, le resistentia del ricos a pagar taxes esseva un del factores que contribuiva al collasso del Imperio. == Economia == Le Imperio es melio considerate como un rete de economias regional, basate super un forma de “capitalismo politic” in le qual le stato regulava le commercio pro assecurar su proprie revenues. Le crescentia economic, ben que non comparabile al economias moderne, esseva plus grande que le de la major parte del altere societates ante le industrialisation. Le conquistas territorial permitteva un reorganisation a grande scala del uso del terra que resultava in surplus agricole e specialisation, particularmente in Nord Africa. Alcun citates esseva cognoscite pro industrias particular. Le scala del constructiones urban indica un industria de construction significative. Le papyri conserva methodos complexe de computo que suggeriva elementos de rationalismo economic, e le Imperio esseva altamente monetarisate. Ben que le medios de communication e transporte esseva limitate in le antichita, le transporte in le 1e e 2e seculos expandeva grandemente, e le vias de commercio connecteva le economias regional. Le contractos de provisiones pro le exercito reclutava ab fornitores local proxime al castra, in tote le provincia, e trans le frontieras provincial. Historicos del economia varia in lor calculationes del producto interno bruto durante le Principato. In le annos examinate 14, 100, e 150 d.C., le estimationes del PIB per capita variava de 166 a 380 HS. Le PIB per capita de Italia es estimate como 40% a 66% plus alte que in le resto del Imperio, a causa del transferentias de taxes ab le provincias e del concentration del reddito del elite. Le dynamismo economic resultava in mobilitate social. Ben que valores aristocratic permeava le societate traditional del elite, le requisitos de ricchessa pro rango indica un forte tendentia verso plutocratia. Le prestigio poteva esser obtinute per investir proprie ricchessa in grande domos o domos urbane, objectos de luxuria, spectaculos public, monumentos funebre, e dedicationes religiose. Guildas (collegia) e corporationes (corpora) provideva supporto pro individuos a succeder mediante networking. “Il pote esser pauc dubite que le classes basse del … citates provincial del Imperio Romano gaudeva de un alto standard de vita que non esseva igualate in Europa Occidental ante le 19e seculo”. Le familias del top 1.5% del distribution de reddito capturava circa 20% del reddito. Le “vast majoritate” produceva plus de la metade del reddito total, ma viveva proche del subsistentia. === Moneta e banca === [[File:HADRIANUS RIC II 938-789065.jpg|thumb|Sestertio emitte sub Hadriano circa 134–138 d.C.]] [[File:Solidus Constantine II-heraclea RIC vII 101.jpg|thumb|Solidus emitte sub Constantino II, e al verso Victoria, un del ultime deitates a apparer super monetas romane, gradualmente transformante se in un angelo sub le regno christian.<ref>{{Cite book |last=Fears |first=J. Rufus |chapter=The Theology of Victory at Rome: Approaches and Problem |date=1981 |title=Aufstieg und Niedergang der römischen Welt |volume=II.17.2 |pages=752, 824 |author-link=J. Rufus Fears}}, {{Cite book |last=Fears |first=J. Rufus |date=1981 |chapter=The Cult of Virtues and Roman Imperial Ideology |title=Aufstieg und Niedergang der römischen Welt |author-link=J. Rufus Fears |volume=II.17.2 |page=908}}</ref>]] Le Imperio initio esseva monetarisate a un grado quasi universal, usante moneta pro determinar precios del stato e debitas. Augusto establishiva un systema de moneta practico a tres niveles que le Romane usava in lor vita quotidian: * Monetas de aureo (aurei) pro compras major e conservation de ricchessa; * Monetas de argento (denarii) que le laboratores gaudeva e usava pro pagar taxes; * Monetas de bronze/laton, especialmente le sestertius e dupondius, plus le as de cupro e denominations plus parve, usate pro compras quotidian e transacciones minore. Le major parte del contos, rents, e taxas public era computate in sesterces (HS), mesmo quando le pago arrivava como denarii, aurei, o le piezas de bronze convertite a le rationes fixe de un aureus = 25 denarii, un denarius = 4 sesterces, e un sesterce = 4 asses. Proque le bronzes circulava per valor nominal plus que per contento de metal, le Romane in le 1e e 2e seculos contava monetas plus que pesar los, e bullion o lingotes raremente esseva considerate pecunia al di fora del contextos fronterial. Iste dependente de bronzes token sustineva le character fiduciar del monetario romano e contribuiva al debasamento del argento in le imperio tardive, mesmo que le moneta standardisate promoviva le commercio, le integration del mercato, e un substantiale provision de moneta pro commercio e sparnition. Roma non habeva un banca central, e le regulation del systema bancari era minimale. Le bancos del antichita classic generalmente retineva menos que le total complet del depositos del clientes. Un banco typic habeva capital bastante limitate, e spesso solmente un principal. Seneca assume que quicunque implicate in commercio romano necessita accesso al credito. Un bancario professional acceptava e retineva depositos pro un termino fixe o indefinite, e prestava moneta a tertie partes. Le elite senatorial participava fortemente in prestamos private, tanto como creditores que como debitores. Le detentor de un debita poteva usar lo como medio de pagamento transferente lo a un altere persona, sin cambiar moneta physicamente. Ben que alcun credeva que Roma antique non habeva transactiones documentate, le systema de bancos in tote le Imperio permitteva le cambio de grandes summas sin transferer moneta physicamente, parte proque le riscos de mover grande quantitate de moneta. Solmente un serio deficit de credito es cognoscite in le Imperio initio, in 33 d.C.; generalmente, le capital disponibile excedeva le quantitate necessitate per debitores. Le governo central ipse non prendeva prestito, e sin debito public habeva a finanzar deficites ex reservas de moneta. Le imperatores del dynastias Antonine e Severan debasava le moneta, particularmente le denarius, sub le pressiones de pagar le salariatos del exercito. Inflation subite sub Commodo damageva le mercato de credito. In le medio del 200s, le provision de specie contractava fortemente. Conditiones durante le Crise del Tertie Seculo—como reduction del commercio a long distantie, disruption del operationes minier, e le transferimento physico de moneta de oro al di fora del imperio per inimicos invadente—diminueva fortemente le provision de moneta e le sector bancari. Ben que le moneta romano esseva fiat money o moneta fiduciar, anxietates economic general culminava sub Aureliano, e le bancarios perdeva confidentia in le monetas. Nonobstante le introduction del solidus de oro e le reformas monetari de Diocletiano, le mercato de credito del Imperio nunquam recuperava su robustezza precedente. === Minieria e metallurgia === [[File:Panorámica de Las Médulas.jpg|thumb|Paisage resultante del technica de ruina montium in le minas de Las Médulas, Espania, un del plus importante minas de oro del Imperio Romano.]] Le regiones principal de mination del Imperio esseva: le Peninsula Iberic (argento, cupro, plombo, ferro e oro); Galia (oro, argento, ferro); Britannia (principalmente ferro, plombo, stagno); le provincias Danubian (oro, ferro); Macedonia e Tracia (oro, argento); e Asia Minor (oro, argento, ferro, stagno). Mination intensive a grande scala—de depositos alluvial, e mediante mination a cielo aperte e mination subterranee—occurreva ab le regno de Augusto usque al initio del 3e seculo, quando le instabilitate del Imperio perturbava le production. Le mination hydraulic permitteva extraer metales basico e precios a un scala proto-industrial. Le output annual total de ferro es estimate a 82,500 toneladas. Le nivellos de production de cupro e plombo non habeva egales usque al Revolution Industrial. A su apice circa le medio del 2e seculo, le stock de argento romano es estimate a 10,000 t, cinque a dece vices plus grande que le massa total de argento del Europa medieval e del Caliphato circa 800 d.C. Como indication del scala de production de metales romano, le pollution de plombo in le glaciar de Greenlandia quadruplicate super le nivellos prehistorice durante le era Imperial e declinava postea. === Transporto e communication === [[File:TabulaPeutingeriana Roma.jpg|thumb|Le Tabula Peutingeriana (latine pro “Le Mappa de Peutinger”), un ''Itinerarium'', sovente considerate como basate super le ''cursus publicus'' romano.]] Le Imperio circumdava completemente le Mediterraneo, que illes appellava “Mare Nostrum”. Le naves romane navigava non solmente le Mediterraneo, ma etiam le rios major. Le transporte per aqua esseva preferite quando possibile, quia mover mercantias per terra esseva plus difficile. Vehiculos, rotas, e naves indica le existentia de un grande numero de lignatores experte. Le transporte terrestre usava le systema avansate de vias romane. Iste vias esseva construite principalmente pro objectos militar, ma serviva etiam fines commercial. Le taxes in natura pagate per communitates includeva le provision de personal, animales, o vehiculos pro le cursus publicus, le service estatal de poste e transporte instituite per Augusto. Stationes de relevo esseva situate le long del vias cata septem a doce millas romane, e tendeva a devenir villages o punctos de commercio. Un mansio (plural mansiones) esseva un station de service private franchisate per le bureaucratia imperial pro le cursus publicus. Le distantia inter mansiones esseva determinate per quanto longe un carruage poteva viagiar in un die. Le carruages esseva usualmente tractate per muli, viagiante circa 6.44 km/h. === Commercio e mercantias === Le provincias romane faceva commercio inter se, ma le commercio extendeva se al di fora del frontieras a regiones tanto longe como China e India. Le commercio con China occurreva principalmente per terra, mediate intermediaros al longo del Via de Seda; le commercio con India occurreva etiam per mare ab portos egiptiane. Le mercantia principal esseva frumento. Altere mercantias includeva olio de oliva, alimentos, garum (sauce de pisc), servos, minere e objectos metallic fabricate, fibras e textiles, ligno, ceramica, vitreo, marmore, papyrus, spices e materia medica, ebur, perlas, e gemmas. Ben que le major parte del provincias poteva producir vin, varietates regional esseva desirabile, e le vin esseva un mercantia central del commercio. === Labor e occupationes === [[File:Pompeii - Fullonica of Veranius Hypsaeus 1 - MAN.jpg|thumb|right|Laboratores in un officina de processar telas, in un pintura del fullonica de Veranius Hypsaeus in Pompeia.]] Le inscriptiones registra 268 occupationes differente in Roma e 85 in Pompeia. Associationes professional o guildas de commercio (collegia) es attestate pro un large varietate de occupationes, alcun bastante specialisate. Le labor executate per servos cade in cinque categorias general: # Domestic, con epitaphios que registra al minus 55 labores domestic; # Service imperial o public; # Artesanatos urbane e servicios; # Agricultura; # Mination. Le convictos provideva multe del labor in le minas o carriere, ubi le conditiones esseva notoriamente brutal. In practica, habeva poc division de labor inter servo e libere, e le major parte del laboratores esseva illiterate e sine habilitates special. Le major numero de laboratores comun esseva impiegate in agricultura: in le agricultura industrial italian (latifundia), iste poteva esser majormente servos, ma alicunde le labor agricole de servos era probablemente minus importante. Le production de textiles e vestimentas esseva un fonte major de occupation. Tanto textiles que vestimentas finite esseva commerciate, e le productos sovente portava nomines de populos o citates, como un “etichetta de moda”. Le vestimentas melio fabricate pro portar immediatemente esseva exportate per negotiatores local (negotiatores o mercatores). Le vestimentas finite poteva esser vendite per lor agentes, per vestiarii (venditores de vestimentas), o vendite ambulantemente per mercatores itinerante. Le fullones (lavatores de vestimentas) e le coloratores (tinctores) habeva lor proprie guildas. Le centonarii esseva laboratores de guilda que specialisava in le production de textiles e le recyclage de vestimentas vetule in productos composte. [[File:Cacera Centcelles panoràmica.jpg|thumb|upright=3|center|Recreation de un venation de cervos, inspirate per escenas de venation representate in arte romano.]] == Architectura e ingenieria == [[File:Colosseum in Rome, Italy - April 2007.jpg|thumb|Le Amphitheatre Flavio, plus cognoscite como le Colosseo.]] Le contributiones principal del romanos al architectura esseva le arco, le volta, e le cupola. Alcun structuras roman ancora sta hodie, in parte gratias al methodos sofisticate de facer cementos e concreto. Le templos romane developpava formas etrusco e grec, con alcun elementos distinctiv. Le vias roman es considerate le plus avansate construite usque al initio del 19e seculo. Le pontes roman esseva inter le prime pontes grande e durabile, construite de petra (e in le major parte del casos de concreto) con le arco como structura basic. Le ponte roman plus grande esseva le Ponte de Trajano super le Danubio inferior, construite per Apollodorus de Damasco, que remaneva plus de un millennio le ponte plus longe construite. Le romanos construiva multe digos e reservoirs pro collection de aqua, como le Digos de Subiaco, duo del quales alimentava le Anio Novus, un del plus grande aqueductos de Roma. [[File:Pont du Gard BLS.jpg|thumb|upright=1.3|Le Pont du Gard, un aqueducto que transpassa le rio Gardon in sud de Francia, es in le lista del UNESCO de Sitos del Patrimonio Mundial.]] Le romanos construiva innumerabile aqueductos. ''De aquaeductu'', un tractato per Frontino, qui serviva como commissario del aqua, reflecte le importantia administrative date al provision de aqua. Canales de lapide transportava aqua a un gradient precise, usante solmente le gravitate. Illa esseva postea collectate in tankes e distribute per tubos a fontes public, balnea, latrinas, o sitos industrial. Le aqueductos principal in Roma esseva le Aqua Claudia e le Aqua Marcia. Le systema complexe construite pro suministrar Constantinopole habeva su fonte plus distante a plus de 120 km de distantia, per un via de plus de 336 km. Le aqueductos roman esseva construite con tolerantie remarcabile e a un standard technologic non equalate usque al tempore moderne. Le romanos etiam usava aqueductos in lor extensive operationes de mination in toto le imperio. Vitre isolante (o “vitre doppie”) esseva usate in le construction de balnea public. Le domos del elite in climate plus fredde poteva haber hypocaustos, un forma de calefaction central. Le romanos esseva le prime cultura a assembler tote le componentes essential del multo posteriore machina a vapor: le systema de manivela e biela, le aeolipile de Hero (generante potentia per vapor), le cilindro e pistone (in pompias de metal), valvulas non-retornante (in pompias de aqua), e gears (in molinos de aqua e horologios). == Artes == Le arte greco habeva un grande influentia super le arte roman. Le arte public—incluse sculpture, monumentos como columnas de victoria o arches triumphale, e le iconographia super monetas—es sovente analysate pro significato historic o ideological. In le sphera private, objectos artistic esseva facite pro dedicationes religiose, commemorationes funerari, uso domestic, e commercio. Le ricchessa monstrava lor appreciation del cultura per medio de artes e arte decorativ in lor domos. Malgrado le valor date al arte, mesmo artistas celebre habeva status social basse, parte quia illes laborava con lor manus. === Portraitura === Le portraitura, que survive principalmente in sculpture, esseva le forma le plus copiose de arte imperial. Le portraits durante le periodo augustano usa proportiones classic, evoluente postea in un mistura de realismo e idealismo. Le portraits republicano esseva caracterisate per verismo, ma ja como le 2e seculo a.C., le nuditate heroical greco esseva adoptate pro general conqueritor. Le sculptures de portraits imperial poteva presentar un capite mature super un corpore juvenil nud o semi-nud con musculatura perfecte. Vestite in toga o regalia militar, le corpore communica le rango o le rolo, non le characteristicas individual. Le portraitura in pintura es principalmente representate per le portraits de mummy del Fayum, que evoce le tradition egyptian e roman de commemorar le mortos con pintura realistic. Le sculptures de portrait in marmore esseva pictate, ma traccias raremente survive. === Sculptura e sarcophagos === Exemplos de sculptura roman survive abundantemente, mesmo spesso in condition fragmentari o damage, incluse statuas independente in marmore, bronzo e terracotta, e reliefs ex edificios e monumentos public. Nichos in amphitheatres esseva originalemente plenate con statuas, como etiam jardines formal. Le temples contineva imagines de cultos de deitates, sovente facite per sculptores celebre. Sarcophagi elaborate in marmore e calcario es characteristic del 2e al 4e seculo. Le reliefs de sarcophagi esseva considerate le "fonte plus ric de iconographia roman", depictante scene mythologic o imagines judaic/christian, assi como le vita del deceased. === Pintura === Le pintura roman initial se inspiration de modelos e technicas etrusc e grec. Exemplos de pinturas roman pote esser trovate in palacios, catacombas e villas. Multo de lo que nos sape del pintura roman veni del decoration interior del domos private, particularmente preserve per le eruption de le Vesuvio. In ultra de borders decorative e paneles con motivs geometric o vegetal, le pintura de pariete depicta scene mythologic e teatral, paisages e jardines, spectaculos, vita quotidian, e arte erotica. === Mosaico === Le mosaicos es inter le artes decorativ roman plus durabile, e se trova in pavimentos e altere elementos architectural. Le mosaico le plus commun es le tessellate, formate de particulas uniform de materiales como petra e vitreo. Le opus sectile es un technica relavate in le qual petra plana, usualmente marmore colorate, es precise secate in formas de ubi patrones geometric o figurative es create. Iste technica plus difficile deveniva especialmente popular pro superficies de luxuria in le 4e seculo (ex. le Basilica de Junius Bassus). Le mosaicos figurative comparte multe themas con pintura, e in alcun casos usa compositiones quasi identic. Patrones geometric e scene mythologic occurre per tote le Imperio. In Africa del Nord, un fonte particularmente ric de mosaicos, le proprietarios de domos sovente seligeva scene de vita in lor estates, venation, agricultura, e fauna local. Exemplos abundant e major de mosaicos roman veni etiam de le actual Turquia (particularmente le mosaicos de Antiochia), Italia, sud de Francia, Hispania, e Portugal. === Artes decorative === Artes decorativ pro consumidores de luxuria includeva ceramica fine, vassos e utensiles de argento e bronzo, e vitreo. Le manufacture de ceramica esseva importante economicamente, como le artes de vitreo e metal. Importationes stimula nove centros regional de production. Le sud de Gallia deveniva un producer principal de ceramica rubie-lucente (terra sigillata) que esseva un bon major de commercio in Europa del 1e seculo. Le soffiante de vitreo esseva considerate ab le Romane originate in Syria in le 1e seculo a.C., e per le 3e seculo, Egipto e le Rhineland deveniva notate pro vitreo fine. === Artes performative === In le tradition roman, prestate ab le grecos, le teatro litterari esseva performate per truppos tote-masculine que usava maschera con expressiones facial exaggerate pro monstrar emotiones. Roles feminine esseva jocate per homines in travesti. Le tradition de teatro litterari roman es representate in litteratura latino per le tragedias de Seneca, per exemplo. Plus popular que le teatro litterari esseva le mimus, un genere libere de regulas strict: scenas scripturate con improvisation libre, linguage licentiose e scena sexual, sequencias de action, satire politic, assi como canto, jongleria, acrobatica, caminata super corda, striptease, e ursas danzante. Contrariamente al teatro litterari, le mimus esseva jocate sin maschera e promoteva realism stylistic. Roles feminine esseva jocate per feminas. Le mimus esseva relavate al pantomimus, un forma prime de ballet narrative que non contineva dialogo, ma libretto cantate, sovente mythologic, tragic o comic. Musica e canto existiva in Roma ab le tempore prime. Musica esseva usual in funerales, e le tibia, instrumento de ligno, esseva usate in sacrificios. Le canto (carmen) esseva integrate in quasi omne occasiones social. Musica esseva considerate reflecter le ordine del cosmos. Varie instrumentes de ligno e metallo esseva usate, como instrumentos de corda (ex. cithara) e percussion. Le cornu, un instrumento tubulare de metal, esseva usate pro signalisation militar e in parade. Iste instrumentes se diffundeva per le provincias e es depictate in arte roman. Le hydraulis (organo de aqua) esseva “un del plus importante accomplishmentos technic e musical de antiquitate”, e accompagnava ludos de gladiatores e eventos in amphitheatres. Dansas esseva considerate a vices estrange o non-masculine, ma dansar esseva integrate in rituales religiose de Roma archaic. Le danca ecstatic esseva parte del cultos de mysterios, particularmente in le cultos de Cybele e Isis. In le realm secular, puellas danzante de Syria e Cadiz esseva extrememente popular. Como le gladiatores, le entertainers esseva legalmente infames, tecnicamente libere ma poco melior que servos. Le “stars”, tamen, poteva haber ricchessa e celebritate considerevole, e minglava social e sovente sexualmente con le elite. Le performers supportava se mesme per formar collegia, e plure memoriales pro membros de theatro surviva. Theatro e danca esseva sovente condemnate per polemicistas christian in le Imperio tardive. == Vide etiam == * [[Republica Roman]] * [[:Categoria:Roma antique]] * [[Caesar]] * [[Appendice:Lista de imperatores roman durante le Principato]] {{Ref}} {{Roma antique}} [[Categoria:Historia de Roma]] [[Categoria:Roma antique]] [[Categoria:Imperio Roman| ]] 2npsj7oe5b0jyfhem9f821ajevirihc 0 13743 699252 692326 2026-08-27T18:49:03Z InternetArchiveBot 40773 Add 1 book for [[Wikipedia:Verificabilitate]] (20260827)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 699252 wikitext text/x-wiki [[File:Five senses.jpg|thumb|310 px|Le [[aure]], [[oculo]], [[Lingua (anatomia)|lingua]], [[naso]] e [[pelle]] alberga le receptores sensorial del cinque sensos historic: respectivement le [[audito]], [[vista]], [[gusto]], [[olfaction]] e [[tacto]].]] Un '''senso''' es un biological systema usate per un organismo pro '''sensation''', le processo de [[Perception|perciper]] information relative a su [[ambiente]] (le mundo exterior) e illo mismo per le detection de [[stimulo]]s. Il es sovente dicite que nos ha cinque sensos ([[audito]], [[gusto]], [[olfaction]], [[tacto]] e [[vista]]) ma il ha alteres alsi; pro exemplo: * [[thermoception]], le senso de [[temperatura]]<ref>https://www.sciencedirect.com/topics/neuroscience/thermoception</ref><ref>Somatosensation and Pain, S.A. Prescott, S. Ratté, in Conn's Translational Neuroscience, 2017</ref> (sovente associate al [[tacto]]); * [[equilibrio]], qui depende del [[aure interne]]; * [[kinesthesia]], le senso del [[positura]] del corpore in spatio, qui compila informationes de varie nervos in le corpore. Alcun [[autor]]es distingue le [[nociception]], le senso del [[dolor]].<br> Alcun [[animal]]es ha specific sensos como [[aves]] [[migration|migrator]] con le perception del [[campo magnetic]] o le [[electroception]] de altere animales.<ref>{{doi|10.1098/rspb.2011.1127}}</ref><ref>{{doi|10.1242/jeb.245845}}</ref> Le human ha sex sensori systemas: * visual ([[Vista|vision]]); * auditive ([[audition]]); * olfactive ([[olfaction]]); * gustative ([[Gusto|gustation]]) * somatosensori ([[kinesthesia]], [[tacto]], [[thermoception]]) * vestibular ([[equilibrio]]) ==Sensos human== ===Cinque sensos exteroceptive=== Historicamente, desde [[Aristotele]], se distingue cinque sensos human: * le [[vista|vision]], qui permitte de apprehender le [[lumine|intensitate luminose]], le color, le forma o le distantia de un objecto scopo del ambiente proxime; * le [[audito]], qui permitte de identificar [[sono]]s in terminos de [[intensitate]], [[frequentia]]l contento, temporal evolution e [[Direction geographic|direction]] de su fonte; * le [[olfaction]], qui permitte de deteger e distinguer alicun substantias volatile pertinente per le [[naso]] (durante inspiration o per via retronasal pro alimentar odores); * le [[gusto]], qui discrimina classes de substantias chimic per [[chimioreceptor]]es del [[Lingua (anatomia)|lingua]] o plus generalmente del [[bocca]]; * le [[tacto]], qui forni informationes ([[pression]], [[temperatura]]) per le contact del [[pelle]] sur un objecto o un medio. ===Sensos interoceptive=== In addition a iste sensos «exteroceptive», altere sensos interoceptive son importante pro cognoscer le stato del corpore. Se pote distinguer:<ref name=BBC>https://www.bbc.com/afrique/monde-64600749</ref> * le interoception visceral<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=https://www.valdemarne.fr/newsletters/sport-sante-et-preparation-physique/somesthesie-kinesthesie-statesthesie-proprioception-equilibre-la-grande-confusion |accessdate=2023-07-12 |archivedate=2023-07-12 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230712141631/https://www.valdemarne.fr/newsletters/sport-sante-et-preparation-physique/somesthesie-kinesthesie-statesthesie-proprioception-equilibre-la-grande-confusion }}</ref>, qui transmitte al cerebro informationes relative al [[corde]], al [[respiration]] o al [[tracto gastrointestinal]]; * le interoception musculoskeletic o positural qui permitte de cognoscer le [[positura]] de su corpore in spatio e de controlar su [[movimento]]s. Le informationes transmittite son representative de [[angulation]]es e [[fortia]]s interne a cade [[articulation]]. Con informationes delivrate per le [[pelle]] (tacto) (como [[pression]]es sul [[pede]]s), es parte del [[kinesthesia]] (sensation del movimento del corpore)<ref name=kvsp>https://pressbooks.umn.edu/sensationandperception/chapter/kinesthesia-and-prorioception/</ref>. Le kinesthesia es essential pro le capacitate de un animal de mover se, con un altere senso, le [[dynamoception]] o [[equilibrioception]]<ref name=Allo>https://www.allodocteurs.fr/archives-le-sixieme-sens-et-le-septieme-le-huitieme-le-neuvieme-12566.html</ref> (perception del movimento dynamic), objecto del [[systema vestibular]] in le [[aure interne]] qui [[Perception|percipe]] le [[acceleration]]es del [[capite]] al manera de un [[unitate inertial]]. Illo identifica le direction del [[Gravitation|gravitate terrestre]] e dunque le [[inclination]] del capite. Insimul, kinestesia e dynamoception contribue al [[proprioception]].<ref name=kvsp /> ===Sensori systemas=== Differente systemas collige ambiente [[stimulo]]s e transmitte los al [[systema nervose central]] ubi son [[tractamento|tractate]] (excepte [[reflexe]]s). [[File:SensoryProcessing.png |alt= |thumb |center |360px |Sensation consiste in signal collection, transduction, transmission e tactamento.]] {|class="wikitable" |+[[Sensori systema]]s [[human]]<ref name="wol">{{cite book |last1=Wolfe |first1=Jeremy |title=Sensation & perception |url=https://archive.org/details/sensationpercept0000unse_o8u3 |last2=Kluender |first2=Keith |last3=Levi |first3=Dennis |publisher=Sinauer Associates |isbn=978-0-87893-572-7 |edition=3rd |page=[https://archive.org/details/sensationpercept0000unse_o8u3/page/7 7] |year=2012}}</ref><ref name=":0">{{Cite book |url=http://cnx.org/contents/14fb4ad7-39a1-4eee-ab6e-3ef2482e3e22@8.24 |title=Anatomy and Physiology |publisher=Rice University (OpenStax) |date=2016-02-26}}</ref> ![[Stimulo (physiologia) |Stimulo physic]] !Sensori organo ![[Sensori systema]] ![[Nervos cranial|Nervo(s) cranial]] ![[Cortex cerebral]] !Perception !Nomine |- |[[Lumine]] |[[Oculo]] |[[Visual systema]] |[[Nervo optic (II) |Optic (II)]] |[[Visual cortex]] |[[Visual perception]] |[[Vista]]/[[Vision]] |- |[[Sono]] |[[Aure]] |[[Auditive systema]] |[[Vestibulocochlear nervo |Vestibulocochlear (VIII)]] |[[Auditive cortex]] |[[Auditive perception]] |[[Audito]]/[[Audition]] |- |[[Substantia chimic]] |[[Naso]] |[[Olfactive systema]] |[[Olfactori nervo |Olfactori (I)]] |[[Olfactori cortex]] |[[Aroma]]s o [[Sapor (physica)|sapores]]<ref>Small DM, Green BG. A Proposed Model of a Flavor Modality. In: Murray MM, Wallace MT, editors. The Neural Bases of Multisensory Processes. Boca Raton (FL): CRC Press/Taylor & Francis; 2012. Chapter 36. Available from: https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK92876/</ref> |[[Olfaction]] |- |Substantia chimic |[[Bucca]] |[[Gustative systema]] |[[Facial nervo |Facial (VII)]], [[Glossopharyngeal nervo |Glossopharyngeal (IX)]] |[[Gustative cortex]] |[[Sapor]]es |[[Gusto]]/[[Gustation]] |- |[[Positura]], [[pression]], [[temperatura]] |[[Pelle]], [[musculo]]s e [[tendine]]s [[proprioceptor]]es |[[Somatosensori systema]] |[[Trigeminal nervo |Trigeminal (V)]], Glossopharyngeal&nbsp;(IX)<br>+ [[Spinal nervo]]s |[[Somatosensori cortex]] |[[Mechanoception]], [[thermoception]] e [[dolor]] |[[Kinesthesia]] & [[tacto]] |- |[[Acceleration]] |[[Aure interne]] |[[Vestibular systema]] |Vestibulocochlear (VIII) |[[Vestibular cortex]] |[[Dynamoception]] |[[Equilibrio]] |} {{Refer}} [[Categoria:Sensos| ]] [[Categoria:Biologia]] [[Categoria:Systema sensorial]] 19g8cv4mkdq2313ilrkq9vc7kyrwsrs 0 14200 699258 698250 2026-08-27T18:54:25Z InternetArchiveBot 40773 Add 4 books for [[Wikipedia:Verificabilitate]] (20260827)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 699258 wikitext text/x-wiki {{infobox/articulo}} '''Communion Anglican''', association mundial de ecclesias nacional e regional que es in communion con le [[Ecclesia Anglican]] e le archiepiscopo de [[Canterbury]]. Le numero total de membros de hoc association es de approximatemente 73 millones, partites in 385 [[diocese]]s in tote le mundo. Le association labora per le promotion del intendimente e del cooperation in obras que le resulta commun a tote le membros del communitate. Le Comunion une a ecclesias que comparte un herentia commun e que subscribe al Cuadrilatero de [[Lambeth]] de [[1884]]. Le Cuadrilatero, declaration de doctrinas considerate como essencial desde le puncto de vista de le anglicanos, defende le fide catholic e apostolic e declara que le Ecclesia christiana es establite in le Scripturas. Etiam admite le sacramentos del baptismo e le [[Eucharist]], le credo del [[apostol]]es, le credo de [[Nicea]] e le congregation episcopal (vide [[Episcopo]]). Tote le ecclesias utilisa le Libro del Oration Commun, que esseva adaptate e reformate secun le necesitates del momento e de alcuno locos in particular. ===Bibliographia=== {{refbegin|35em|indent=yes}} : {{cite book |last=Avis |first=Paul |year=1998 |chapter=What is 'Anglicanism'? |editor1-last=Booty |editor1-first=John E. |editor2-last=Sykes |editor2-first=Stephen |editor2-link=Stephen Sykes |editor3-last=Knight |editor3-first=Jonathan |title=The Study of Anglicanism |url=https://archive.org/details/studyofanglicani0000unse_o9g8 |edition=rev. |location=London |publisher=SPCK |publication-date=2004 |pages=[https://archive.org/details/studyofanglicani0000unse_o9g8/page/417 417]–419 |isbn=978-1-4514-1118-8 |ref=harv }} : {{cite journal |last1=Brittain |first1=Christopher Craig |last2=McKinnon |first2=Andrew |year=2011 |title=Homosexuality and the Construction of "Anglican Orthodoxy": The Symbolic Politics of the Anglican Communion |url=https://archive.org/details/sociology-of-religion_autumn-2011_72_3/page/351 |journal=Sociology of Religion |volume=72 |issue=3 |pages=351–373 |issn=1069-4404 |doi=10.1093/socrel/srq088 |hdl=2164/3055 |ref=harv }} : {{cite book |last=Chapman |first=Mark |year=2006 |title=Anglicanism: A Very Short Introduction |url=https://archive.org/details/anglicanismverys0000chap |location=Oxford |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-157819-9 |ref=harv }} : {{cite book |year=1957 |editor-last=Cross |editor-first=F. L. |editor-link=Frank Leslie Cross |title=The Oxford Dictionary of the Christian Church |url=https://archive.org/details/oxforddictionary0000flcr_s1b3 |location=London |publisher=Oxford University Press |ref=harv }} : {{cite book |last=Jenkins |first=Philip |author-link=Philip Jenkins |year=2002 |title=The Next Christendom: The Coming of Global Christianity |url=https://archive.org/details/nextchristendomc0000jenk |location=Oxford |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-803341-7 |ref=harv }} : {{cite journal |last1=McKinnon |first1=Andrew M. |last2=Trzebiatowska |first2=Marta |last3=Brittain |first3=Christopher Craig |year=2011 |title=Bourdieu, Capital, and Conflict in a Religious Field: The Case of the 'Homosexuality' Conflict in the Anglican Communion |journal=Journal of Contemporary Religion |volume=26 |issue=3 |pages=355–370 |issn=1353-7903 |doi=10.1080/13537903.2011.616033 |hdl=2164/4260 |ref=harv }} [[Categoria:Anglicanismo]] both8glvy8x2erdia1nkrg2scw52ypn 0 14483 699190 697328 2026-08-27T17:24:27Z InternetArchiveBot 40773 Add 1 book for [[Wikipedia:Verificabilitate]] (20260827)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 699190 wikitext text/x-wiki {{revision}} {{infobox/articulo/biota}} '''''Gorilla''''' es un genere de simia, le '''gorilla'''. Il ha duo species: ''G. gorilla'', le [[gorilla occidental]], e ''G. beringei'', le [[gorilla oriental]]. ==Classification== ===Supertaxones=== * classe = [[Mammifero|Mammalia]] * ordine = [[Primate|Primates]] * familia = [[Hominide|Hominidae]] * subfamilia = [[Homininae]] * tribo = '''Gorillini''' ===Subtaxones=== * '''Genere ''Gorilla'' '''<ref name=MSW3>MSW3 Groves|pages=181-182|id=12100787</ref> ** [[Gorilla gorilla]] *** [[Gorilla gorilla gorilla]] *** [[Gorilla gorilla diehli]] ** [[Gorilla beringei]] *** [[Gorilla beringei beringei]] *** [[Gorilla beringei graueri]] ==Description== '''Gorillas''' es le plus grande [[primate]]. Ille es un [[herbivore]] que inhabita le [[foreste]]s del [[Africa]]. Gorillas es divide in duo species e 4 o 5 subspecies. Le [[ADN]] de gorillas es [[Genetica human|98%–99% identic de human]],<ref>"Humans, chimpanzees, and gorillas are within two percentage points of one another genetically." {{cite web | title=What It Really Means To Be 99% Chimpanzee | author=Jonathan Marks | url=http://personal.uncc.edu/jmarks/interests/aaa/marksaaa99.htm | accessdate=2006-10-10 | archivedate=2013-03-27 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20130327200728/http://personal.uncc.edu/jmarks/interests/aaa/marksaaa99.htm }}</ref> e illes es le plus vicinitate de [[homine]]es dopo de le due [[chimpanze]] species. Gorillas vive in tropical o subtropical forestes. Le Gorilla Montan inhabite le montan forestes de [[Albertine Rift]] de [[Volcanes de Virunga]], rangiar in altitude de 2225 to 4267&nbsp;m. Le Gorillas del campo vive in forests dense de palude basse Que le [[nivello del mar]]. == Nomines == Le nomine es derivate de le parole grec ''Gorillai'' (un "tribe de feminas capillute") descriso de [[Hanno le Navigator]], un Carthaginian navigator e un possible visitor (circa 480 BC) de le area que devenite [[Sierra Leone]].<ref>{{cite book | author = Müller, C. | title = Geographici Graeci Minores | url = https://archive.org/details/geographigraeci00philgoog | year = 1855-61 | pages = 1.1-14: text and trans. Ed, J. Blomqvist (1979)}}</ref> == Evolution == Le proxime relatives de gorillas es le [[chimpanze]]s e le [[home]]s, de que gorillas divergeva 7 million annos retro.<ref>{{cite journal |author=Glazko GV, Nei M |title=Estimation of divergence times for major lineages of primate species |journal=Mol. Biol. Evol. |volume=20 |issue=3 |pages=424–34 |year=2003 |month=March |pmid=12644563 |doi= |url=http://mbe.oxfordjournals.org/cgi/pmidlookup?view=long&pmid=12644563}}</ref> Genes human differe 1.6% per media de le correspondente genes de gorilla in sequentia, ma existe multe differentias in cunata multe [[numero de copia de gene|copias]] qualcun gene ha.<ref>{{cite journal |author=Goidts V, Armengol L, Schempp W, ''et al'' |title=Identification of large-scale human-specific copy number differences by inter-species array comparative genomic hybridization |journal=Hum. Genet. |volume=119 |issue=1-2 |pages=185–98 |year=2006 |month=March |pmid=16395594 |doi=10.1007/s00439-005-0130-9}}</ref> [[Primatologista]]s continua a explorar le relation inter varie populationes de gorillas.<ref name=Groves2002>{{cite journal | first = Colin | last = Groves | authorlink = Colin Groves | year = 2002 | url = http://arts.anu.edu.au/grovco/Gorilla%20Biology.pdf | title = A history of gorilla taxonomy | journal = Gorilla Biology: A Multidisciplinary Perspective'', Andrea B. Taylor & Michele L. Goldsmith (editors) | publisher = Cambridge University Press | pages = pp. 15–34 | doi = 10.2277/0521792819}}</ref> Le species e subspecies listate:<!--{{Fact|date=July 2008}}--> == Intelligentia == Gorillas es close relative de humanes e es considerate multe intelligent. In captiviate, un individos come [[Koko (gorilla)|Koko]], ha aprendite le [[lingua de signos]] (vide [[lingua de animales]] pro discussion). == Extinction == Le species de gorilla es un [[Specie in extinction|specie in periculo de extinction]]. Conservation effortes include le [[Great Apes Survival Project]], un partneriato intro [[Nationes Unite Programme de Ambiente]] e [[Unesco|United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization]], e tamben un international tratato, le [[Gorilla agreement|Agreement on the Conservation of Gorillas and Their Habitats]], de UNEP [[Bonn Convention|Convention on Migratory Species]]. Le [[Gorilla agreement|Gorilla Agreement]] es el primo instrument legal exclusivo pro Gorilla conservation e es in effecto de [[1 June]] [[2008]]. == Vide etiam == * [[Dian Fossey]] *[[Appendice:Galeria de imagines de animales]] == Referentias == <references/> == Ligamentes externe == * [http://www.pulitzercenter.org/openitem.cfm?id=216 Pulitzer Center on Crisis Reporting] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070905075454/http://www.pulitzercenter.org/openitem.cfm?id=216 |date=2007-09-05 }} International Gorilla Conservation Programme (Video) * [http://www.gorilla-haven.org/ghfamous.htm Gorilla Haven] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060614045120/http://www.gorilla-haven.org/ghfamous.htm |date=2006-06-14 }} - information about gorillas * [https://web.archive.org/web/20120208154506/http://homepage.mac.com/wildlifeweb/gorillas/ Gorilla Natural History] - behavior, genetics and taxonomy * [http://pin.primate.wisc.edu/factsheets/entry/gorilla Primate Info Net ''Gorilla'' Factsheet] - taxonomy, ecology, behavior and conservation * [http://www.sandiegozoo.org/animalbytes/t-gorilla.html San Diego Zoo Gorilla Factsheet] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101223091845/http://sandiegozoo.org/animalbytes/t-gorilla.html |date=2010-12-23 }} - features a video and photos * [http://www.worldwildlife.org/gorillas/ World Wildlife Fund: Gorillas] - conservation, facts and photos * [http://www.rozhlas.cz/unmasking/portal/ Gorillas at Prague Zoo] - hit reality-tv show (24/7) of live gorillas at the Prague Zoo * [http://gorilla.wildlifedirect.org/ Gorilla protection] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101129073450/http://gorilla.wildlifedirect.org/ |date=2010-11-29 }} - Gorilla conservation at Virunga National Park * [http://animaldiversity.ummz.umich.edu/site/accounts/pictures/Gorilla.html ''Gorilla'' (genus)] su Animal Diversity Web [[Categoria:Hominidae]] [[Categoria:Species in periculo]] rhfmr5fhwlzhvrlykbf6sjypxlc962d 0 14855 699244 698186 2026-08-27T18:43:12Z InternetArchiveBot 40773 Add 1 book for [[Wikipedia:Verificabilitate]] (20260827)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 699244 wikitext text/x-wiki {{Revision}} [[File:DNA Overview.png|thumb|220px|Le structura de un parte de helice duple ADN|left]] {{infobox/articulo}} '''Acido disoxyribonucleic''' o '''deoxyribonucleic''' ('''ADN''', {{In lingua|en|DNA}})<ref>{{Cite book |last=Cleij |first=Piet |authorlink=Piet Cleij |title=Dictionario de biologia interlingua-anglese |year=2012 |publisher=[[Union Mundial pro Interlingua]] |isbn=978-2-36607-002-6 |pages=pp. 3,5,55,59}}</ref> es un [[acido nucleic]] que contine le instructiones [[genetic]] usate in le [[biologia de disveloppamento|disveloppamento]] e functionamento de tote le [[vita|organismos vive]] cognoscite e alicun [[virus]]es. Le rolo principal de [[molecula]]s '''ADN''' es memorar [[information]] de termino longe. '''ADN''' es comparate frequentemente con un insimul de [[cyanotypo]]s, o un codice, perque illo contine le instructiones necessari pro construer altere componentes de [[cellula]]s, como [[proteina]]s e moleculas [[ARN]] (acido ribonucleic). Le segmentos de ADN que supporta isto information genetic se appella [[gen]]es, ma altere sequentias de ADN ha proposito structural, o es implicate in regularitate del uso de isto information genetic. ADN es composite, (in chimia organic) de duo longe [[polymero]]s de unitates simple nominate [[nucleotide]]s. == Proprietates == [[File:DNA chemical structure.svg|right|thumb|350px|Le structura chemical de ADN. [[Ligamine de hydrogeno|Ligamines de hydrogeno]] es designato con lineas con punctos.]] '''ADN''' es un [[polymer]] longe composito de unitos que se repeta, nominate [[nucleotide]]s.<ref name=Alberts>{{cite book |last=Alberts |first=Bruce | coauthors=Alexander Johnson, Julian Lewis, Martin Raff, Keith Roberts, and Peter Walters |title=Molecular Biology of the Cell; Fourth Edition |publisher=Garland Science|year=2002 |location=New York and London |url=http://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/bv.fcgi?call=bv.View..ShowTOC&rid=mboc4.TOC&depth=2 |isbn=0-8153-3218-1 |oclc=145080076 48122761 57023651 69932405}}</ref><ref name=Butler>{{cite book | author=Butler, John M. | year=2001 | title=Forensic DNA Typing | url=https://archive.org/details/forensicdnatypin0000butl | publisher= Elsevier | isbn=978-0-12-147951-0 | oclc=223032110 45406517}}pp. 14–15.</ref> Le catena de ADN es 22 a 26 [[Ångström]]s large (2.2 to 2.6 [[nanometre]]s), e uno nucleotide es 3.3&nbsp;Å (0.33&nbsp;nm) longe.<ref>{{cite journal |author=Mandelkern M, Elias J, Eden D, Crothers D |title=The dimensions of DNA in solution |url=https://archive.org/details/journal-of-molecular-biology_1981-10-15_152_1/page/153 |journal=J Mol Biol |volume=152 |issue=1 |pages=153–61 |year=1981 |pmid=7338906 |doi=10.1016/0022-2836(81)90099-1}}</ref> In le organismos vive, ADN no exista como un molecule solo, ma como un par de molecules associate stricte.<ref name=Watson>{{cite journal |author=Watson J, Crick F |title=Molecular structure of nucleic acids; a structure for deoxyribose nucleic acid |url=http://profiles.nlm.nih.gov/SC/B/B/Y/W/_/scbbyw.pdf |journal=Nature |volume=171 |issue=4356 |pages=737–8 |year=1953 |pmid=13054692 |doi=10.1038/171737a0|format=PDF}}</ref><ref name=berg>Berg J., Tymoczko J. and Stryer L. (2002) ''Biochemistry.'' W. H. Freeman and Company {{ISBN|0-7167-4955-6}}</ref> Multiple [[nucleotide]] in ligamine, como in ADN, isto polymer es nominate [[polynucleotide]].<ref name=IUPAC>[http://www.chem.qmul.ac.uk/iupac/misc/naabb.html Abbreviations and Symbols for Nucleic Acids, Polynucleotides and their Constituents] IUPAC-IUB Commission on Biochemical Nomenclature (CBN), Accessed 03 Jan 2006</ref> === Cannellaturas === [[File:DNA orbit animated.gif|frame|right|Animation de la structura de un section de ADN. <ref>Creato ab [http://www.rcsb.org/pdb/cgi/explore.cgi?pdbId=1D65 PDB 1D65]</ref>]] Le helice duble es un spiral dextera. <ref>{{cite journal |author=Wing R, Drew H, Takano T, Broka C, Tanaka S, Itakura K, Dickerson R |title=Crystal structure analysis of a complete turn of B-DNA |url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_1980-10-23_287_5784/page/755 |journal=Nature |volume=287 |issue=5784 |pages=755–8 |year=1980 |pmid=7432492 |doi=10.1038/287755a0}}</ref> <!--The narrowness of the minor groove means that the edges of the bases are more accessible in the major groove. As a result, proteins like [[transcription factor]]s that can bind to specific sequences in double-stranded DNA usually make contacts to the sides of the bases exposed in the major groove.--><ref>{{cite journal |author=Pabo C, Sauer R |title=Protein-DNA recognition |url=https://archive.org/details/sim_annual-review-of-biochemistry_1984_53_annual/page/293 |journal=Annu Rev Biochem |volume=53 |pages=293–321 |year=1984 |pmid=6236744 | doi = 10.1146/annurev.bi.53.070184.001453}}</ref> == Historia de recerca de DNA == [[File:Francis Crick.png|thumb|right|[[Francis Crick]]]] '''ADN''' esseva primero isolate de le physician [[Switza|Switze]] [[Friedrich Miescher]] [[1869]], quando il discoperiva un substantia microscopic in le [[pure]] de bandages chirurgic. Proque il esseva discoperite in le [[nucleo (biologia)|nucleo]] del [[cellula]], il lo nominava ille "nuclein".<ref>{{en}} {{cite journal |author=Dahm R |title=Friedrich Miescher and the discovery of DNA | journal=Dev Biol |volume=278 |issue=2 | pages=274–88 |year=2005 |pmid=15680349 |doi=10.1016/j.ydbio.2004.11.028}}</ref> In [[1919]], [[Phoebus Levene]] discoperiva le unitate basic del ADN, le [[nucleotide]]<ref>{{en}} Levine, Phoebus A. [http://www.jbc.org/content/40/2/415.full.pdf+html The Structure of Yeast Nucleic Acid]. Journal of Biological Chemistry: 40, 415-424.</ref> In le [[annos 1950]], [[Edwin Chargaff]] discoperiva que le amonta de [[thymine]] (T) esse casi equivilante al amonta del [[adenine]] (A); per isto, il discoperiva que le mesmo occure con guanine (G) e cytosine (C). Un annos postea in [[1952]], un scientista britannic, [[Rosalind Franklin]], studiava crystallos de DNA - specialmente, su diffraction de [[radio X|radios X]]. Con iste imagines e con communicationes private con Chargaff, [[James Dewey Watson|James Watson]] e [[Francis Crick]] sugeriva que hodie esse reguardava como le prime modello correcte del structura helical duple de ADN. Con [[Maurice Wilkins]], cuje labor supportava le hypothese de Watson e Crick, illos ganiava le [[Premio Nobel]] pro physiologia o medicina in [[1962]]. (Franklin esseva considerate un pionero equal, ma ille moriva in [[1958]] per cancere ovarian, e le premio nobel non esse acccordate postumemente.) Le final discoperatura in le analyse de DNA esseva le labor facite per [[Har Gobind Khorana|Khorana]], [[Robert Holley|Holley]] e [[Marshall Warren Nirenberg|Nirenberg]]. Per le discoperatura per Crick que le codice genetic esseva basate in triplettos de bases, nominate "[[codon]]", Khorana, Holley, e Nirenberg discoperiva lo pro que le codones codiva; iste esseva le initio de [[biologia molecular]]. == Vide etiam == <div style="-moz-column-count:2; column-count:2;"> * [[Perturbation genetic]] * [[Plasmid]] * [[Nucleic acid analogues]] * [[Nucleic acid methodes]] * [[Nucleic Acid Notationes]] * [[ADN sequentiante]] * [[Polymerase chain reaction]] * [[Phosphoramidite]] </div> {{Referentias}} == Lectura in plus == * Clayton, Julie. (Ed.). ''50 Years of DNA'', Palgrave MacMillan Press, 2003. {{ISBN|978-1-4039-1479-8}} * Judson, Horace Freeland. ''The Eighth Day of Creation: Makers of the Revolution in Biology'', Cold Spring Harbor Laboratory Press, 1996. {{ISBN|978-0-87969-478-4}} * [[Robert Olby|Olby, Robert]]. ''The Path to The Double Helix: Discovery of DNA'', first published in October 1974 by MacMillan, with foreword by Francis Crick; {{ISBN|978-0-486-68117-7}}; the definitive DNA textbook, revised in 1994, with a 9 page postscript. * [[Matt Ridley|Ridley, Matt]]. ''Francis Crick: Discoverer of the Genetic Code (Eminent Lives)'' HarperCollins Publishers; 192 pp, {{ISBN|978-0-06-082333-7}} 2006 * Rose, Steven. ''The Chemistry of Life'', Penguin, {{ISBN|978-0-14-027273-4}}. * Watson, James D. and Francis H.C. Crick. [http://www.nature.com/nature/dna50/watsoncrick.pdf A structure for Deoxyribose Nucleic Acid] (PDF). ''[[Nature (journal)|Nature]]'' 171, 737–738, 25 April 1953. * Watson, James D. ''DNA: The Secret of Life'' {{ISBN|978-0-375-41546-3}}. * Watson, James D. ''[[The Double Helix|The Double Helix: A Personal Account of the Discovery of the Structure of DNA (Norton Critical Editions)]]''. {{ISBN|978-0-393-95075-5}} * Watson, James D. "Avoid boring people and other lessons from a life in science" (2007) New York: Random House. {{ISBN|978-0-375-41284-4}} * Calladine, Chris R.; Drew, Horace R.; Luisi, Ben F. and Travers, Andrew A. ''Understanding DNA'', Elsevier Academic Press, 2003. {{ISBN|978-0-12-155089-9}} {{Nucleic acids}} [[Categoria:ADN| ]] [[Categoria:Genetica]] [[Categoria:Biologia cellular]] [[Categoria:Anatomia]] [[Categoria:Biologia]] 7ya45ex26r6ykqfmj3q90a4c896cuin 0 14868 699202 684011 2026-08-27T17:40:40Z InternetArchiveBot 40773 Add 2 books for [[Wikipedia:Verificabilitate]] (20260827)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 699202 wikitext text/x-wiki {{infobox/articulo}} Le '''autodiagnose''' es le processo de [[diagnose]], o identification, de conditiones medic in se mesme, possibilemente con le assistentia de dictionarios medic, libros, ressources in Internet, experientias personal, o le recognoscentia de [[symptomas]] o [[Signo clinic|signos clinic]] de un condition que un membro del familia habeva anteriormente. Le autodiagnose es propense al error e pote esser periculose si decisiones inappropriate es facite a base de un diagnose false.<ref name="titleHealth information on the Internet - Better Health Channel.">{{cite web |url=http://www.betterhealth.vic.gov.au/bhcv2/bhcarticles.nsf/(Pages)/Health_information_on_the_Internet?OpenDocument |title=Health information on the Internet - Better Health Channel. |accessdate=2008-03-23 |format= |work= |archivedate=2015-09-23 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150923184127/http://www.betterhealth.vic.gov.au/bhcv2/bhcarticles.nsf/(Pages)/Health_information_on_the_Internet?OpenDocument }}</ref> A causa del riscos, le autodiagnose es officialmente disconsiliate per governamentos,<ref name="titleHealth information on the Internet - Better Health Channel."/> medicos, e organisationes pro patientes. Mesmo le medicos es disconsiliate de facer autodiagnose,<ref name="titleAHRQ WebM&M: Case & Commentary">{{cite web |url=http://www.webmm.ahrq.gov/case.aspx?caseID=71&searchStr=saline |title=AHRQ WebM&M: Case & Commentary |accessdate=2008-03-23 |format= |work= |archivedate=2011-07-21 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110721032233/http://www.webmm.ahrq.gov/case.aspx?caseID=71&searchStr=saline }}</ref> post que illes face equalmente errores in le diagnose de se mesme.<ref name="titleA case of self-diagnosis.">{{cite web |url=http://www.pubmedcentral.nih.gov/articlerender.fcgi?artid=1602738 |title=A case of self-diagnosis. |accessdate=2008-03-23 |format= |work= |archivedate=2020-01-26 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200126222504/https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC1602738/ }}</ref> Si le autodiagnose es incorrecte, le diagnose false pote resultar in cura erronee, como tractamentos incorrecte e manco de cura pro conditiones grave.<ref name="titleCRICO/RMF - Case Studies - High Risk Areas - Diagnosis - Reliance on Patient’s Self Diagnosis Obscures Fatal Condition">{{cite web |url=http://www.rmf.harvard.edu/case-studies/high-risk-areas/diagnosis/reliance-on-patients-self-diagnosis-obscures-fatal-condition.aspx |title=CRICO/RMF - Case Studies - High Risk Areas - Diagnosis - Reliance on Patient’s Self Diagnosis Obscures Fatal Condition |accessdate=2008-03-23 |format= |work=}}</ref> Nonobstante, le autodiagnose pote esser appropriate sub certe circumstantias.<ref name="isbn0-471-98655-0">{{cite book |author=Peter D. Stonier; Fletcher, Andrew; Lionel D. Edwards; Fox, Anthony D |title=Principles and practice of pharmaceutical medicine |url=https://archive.org/details/principlespracti0000unse_w9i6 |publisher=Wiley |location=New York |year=2002 |pages=[https://archive.org/details/principlespracti0000unse_w9i6/page/142 142] |isbn=0-471-98655-0 |oclc= |doi=}}</ref><ref name="titleCurbside Consultation - August 1, 2006 -- American Family Physician">{{cite web |url=http://www.aafp.org/afp/20060801/curbside.html |title=Curbside Consultation - August 1, 2006 -- American Family Physician |accessdate=2008-03-23 |format= |work= |archivedate=2008-05-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080516065805/http://www.aafp.org/afp/20060801/curbside.html }}</ref> Tote le medicinas non prescription es offerite sub le assumption que le gente es capace de autodiagnose.<ref name="isbn0-471-98655-0"/> Alcun conditiones es frequentemente autodiagnosate, specialmente le conditiones simple como [[pediculo]]s del capite e [[Abrasion (medic)|abrasiones]] del pelle, o conditiones familiar como [[crampos menstrual]], [[cephalea]] (mal de capite) o le [[frigido commun]]. Le conditiones complexe pro le quales se face multe publicitate pro medicinas, como [[ADHD]] in adultos,<ref name="isbn0-8018-8585-X">{{cite book |author=Conrad, Peter |title=The Medicalization of Society: On the Transformation of Human Conditions into Treatable Disorders |url=https://archive.org/details/medicalizationof0000conr |publisher=The Johns Hopkins University Press |location=Baltimore |year=2007 |pages=[https://archive.org/details/medicalizationof0000conr/page/59 59] |isbn=0-8018-8585-X}}</ref> presenta un defia plus seriose. Le publicitate de medicinas, dirigite verso consumitores, es multo criticate pro su promotion del autodiagnose inappropriate.<ref name="titleSelf diagnosis from TV drug ads can be dangerous | ajc.com">{{cite web |url=http://www.ajc.com/health/content/health/stories/2007/01/08/0108meshmeds.html |title=Self diagnosis from TV drug ads can be dangerous |3=ajc.com |accessdate=2008-03-23 |format= |work= |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070111162228/http://www.ajc.com/health/content/health/stories/2007/01/08/0108meshmeds.html |archivedate=2007-01-11 }}</ref><ref name="titleAMA (Professionalism) E-5.015 Direct-to-consumer advertisements of prescription drugs">{{cite web |url=http://www.ama-assn.org/ama/pub/category/8347.html |title=AMA (Professionalism) E-5.015 Direct-to-consumer advertisements of prescription drugs |accessdate=2008-03-23 |format= |work= |archivedate=2004-12-11 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20041211200735/http://www.ama-assn.org/ama/pub/category/8347.html }}</ref> Inter le altere conditiones frequentemente autodiagnosate se trova le [[celiachia]].<ref>Clinic Handbook: Gastroenterology by J L H Wong (redactor), I. A. Murray (redactor), S. H. Hussaini (redactor), H. R. Dalton (redactor). {{ISBN|978-1-85996-053-0}}. Page 151.</ref> == Vide etiam == * [[Curation]] * [[Cyberchondria]] * [[Remedio domestic]] * Disordines mental connexe: ** [[Delirio dermatozoic]] ** [[Syndrome del studente in medicina]] ** [[Hypochondria]] ** [[Morgellons]] * [[Therapia]] == Referentias == {{reflist|2}} [[Categoria:Medicina]] lhn18ayhamo94o1fndpgj6k73xzc9nr 0 14901 699197 662805 2026-08-27T17:37:08Z InternetArchiveBot 40773 Add 1 book for [[Wikipedia:Verificabilitate]] (20260827)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 699197 wikitext text/x-wiki {{infobox/typo/languoid}} '''Russo''' ({{audio-ru|русский язык|Ru-russkiy jizyk.ogg}}, [[Romanisation del russo|transliteration]]: ''{{transl|ru|ALA|ruskiy yazyk}}'', {{IPA|ˈruskʲɪj jɪˈzɨk}}) es le plus diffuse lingua de [[Eurasia]], le plus parlate [[linguas slave|lingua slave]], e le plus grande [[lingua native]] in [[Europa]]. Russo esse del familia de linguas [[lingua indoeuropee|indoeuropee]], e esse un del tres linguas totevia existente del [[linguas slave oriental]] (le alteres esse [[Lingua bielorusse|bielorusse]] e [[Lingua ukrainian|ukrainian]]). Exemplos scribite del [[lingua slavonic vetere oriental]], e habe essite existente desde le [[seculo 10]] e postea. Hodie Russo es usate in plure paises foras de [[Russia]]. Il esse le lingua official de Russia, [[Belarus]], [[Kazakhstan]], [[Kyrgyzstan]], e le paises non recognoscite [[Transnistria]], e [[Ossetia del Sud]], e [[Abkhazia]]. Plus que un quarte del litteratura scientific del mundo esse publicate in Russo<ref>[[Universitate del Stato de Moscova]], Centro del Lingua Russe - [http://www.rlcentre.com/russian-language-course.shtml sito official] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160205074901/http://rlcentre.com/russian-language-course.shtml |date=2016-02-05 }}</ref>. Russo etiam es un lingua necesse del communicationes mundial (communication aeree e spatial, television, et cetera). Gratias al stato del [[Union Sovietic]] in le [[Seculo 20]], le lingua russe habeva un nivello alte de importantia politic. Ergo, russo es un del 6 linguas official del [[Nationes Unite]]. Russo ha un distinction inter [[consonante]]s con e sin articulation palatal, frequentemente nominate sonos "dur" e "molle". Iste distinction es trovate in quasi tote le consonante e es un del characteristicas notabile del lingua. Un altere aspecto importante es que le [[reduction vocal|reduction]] del [[vocal]]es accentuate, que esse similar al systema del [[Lingua anglese|anglese]]. Accento, que es non-predicibile, non usualmente esse indicate orthographicamente, ma secundo le [[Instituto del Lingua Russe]] del [[Academia Russe de Scientias]], un [[accento acute]] optional (''{{lang|ru|знак ударения}}'') pote, e a veces debe, esser usate pro marcar le accentuation (como pro distinguer inter duo vocabulos identic o pro indicar le pronunciation de nomines o parolas non commun). == Alphabeto == [[File:Azbuka 1574 by Ivan Fyodorov.png|thumb|right|Un pagina de ''[[Azbuka]]'' ([[libro del alphabeto]]), le prime libro de instruction in russo. Imprimite per [[Ivan Fyodorov]] in [[1574]]. Iste pagina monstra le [[alphabeto cyrillic]].]] Russo usa le [[alphabeto cyrillic]]. Iste alphabeto ha 33 litteras. {| align=center cellpadding=4 style="text-align:center;" |- |[[A (Cyrillic)|А]]<br />{{IPA|/a/}}||[[Be (Cyrillic)|Б]]<br />{{IPA|/b/}}||[[Ve (Cyrillic)|В]]<br />{{IPA|/v/}}||[[Ge (Cyrillic)|Г]]<br />{{IPA|/g/}}||[[De (Cyrillic)|Д]]<br />{{IPA|/d/}}||[[Ye (Cyrillic)|Е]]<br />{{IPA|/je/}}||[[Yo (Cyrillic)|Ё]]<br />{{IPA|/jo/}}||[[Zhe (Cyrillic)|Ж]]<br />{{IPA|/ʐ/}}||[[Ze (Cyrillic)|З]]<br />{{IPA|/z/}}||[[I (Cyrillic)|И]]<br />{{IPA|/i/}}||[[Short I|Й]]<br />{{IPA|/j/}} |- |[[Ka (Cyrillic)|К]]<br />{{IPA|/k/}}||[[El (Cyrillic)|Л]]<br />{{IPA|/l/}}||[[Em (Cyrillic)|М]]<br />{{IPA|/m/}}||[[En (Cyrillic)|Н]]<br />{{IPA|/n/}}||[[O (Cyrillic)|О]]<br />{{IPA|/o/}}||[[Pe (Cyrillic)|П]]<br />{{IPA|/p/}}||[[Er (Cyrillic)|Р]]<br />{{IPA|/r/}}||[[Es (Cyrillic)|С]]<br />{{IPA|/s/}}||[[Te (Cyrillic)|Т]]<br />{{IPA|/t/}}||[[U (Cyrillic)|У]]<br />{{IPA|/u/}}||[[Ef (Cyrillic)|Ф]]<br />{{IPA|/f/}} |- |[[Kha|Х]]<br />{{IPA|/x/}}||[[Tse (Cyrillic)|Ц]]<br />{{IPA|/t͡s/}}||[[Che (Cyrillic)|Ч]]<br />{{IPA|/t͡ɕ/}}||[[Sha|Ш]]<br />{{IPA|/ʂ/}}||[[Shcha (Cyrillic)|Щ]] <br />{{IPA|/ɕɕ/}}||[[Yer|Ъ]]<br />{{IPA|/-/}}||[[Yery|Ы]]<br /> {{IPA|[ɨ]}}||[[Soft sign|Ь]]<br />{{IPA|/◌ʲ/}}||[[E (Cyrillic)|Э]]<br />{{IPA|/e/}}||[[Yu (Cyrillic)|Ю]]<br />{{IPA|/ju/}}||[[Ya (Cyrillic)|Я]]<br />{{IPA|/ja/}} |} === Orthographia === Le orthographia russe esse generalmente phonemic in practica. Accentos es permittite, sed non es usate normalmente excepte in textos educational o in casos potentialmente ambigue. Pro exemplo: * замо́к/за́мок ('serratura'/'castello') * чудно́/чу́дно ('[Iste es] eccentric'/'[Iste es] meraviliose') * узна́ю/узнаю́ ('Io [lo] apprendera'/'Io [lo] apprende') * Nomines personal (Гарси́а, Оле́ша, Фе́рми) * Parola accentuate in phrases ambigue (Ты́ съел печенье?/Ты съе́л печенье?/Ты съел пече́нье? - 'Esseva tu que mangiava le biscuit?'/'Mangiava tu le biscuit?'/'Esseva le biscuit tu repasto?'). === Consonantes === {| class="wikitable" style="margin-left: auto; margin-right: auto; border: none;" |- ! colspan=2|&nbsp; ! [[Consonante bilabial|Bilabial]] ! [[Consonante labiodental|Labio-<br />dental]] ! [[Consonante dental|Dental]] & <br /> [[Consonante alveolar|Alveolar]] ! [[Consonante post-alveolar|Post-<br />alveolar]] ! [[Consonante palatal|Palatal]] ! [[Consonante velar|Velar]] |- ! rowspan=2 style="text-align: left;"|[[Consonante nasal|Nasal]] !style="font-size: 88%; text-align: left" | Dur | {{IPA|/m/}} | &nbsp; | {{IPA|/n/}} | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; |- !style="font-size: 88%; text-align: left" | Blande |{{IPA|/mʲ/}} | &nbsp; | {{IPA|/nʲ/}} | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; |- ! rowspan=2 style="text-align: left;" | [[Consonante occlusive|Occlusive]] !style="font-size: 88%; text-align: left" | Dur | {{IPA|/p/}} &nbsp; {{IPA|/b/}} | &nbsp; | {{IPA|/t/}} &nbsp; {{IPA|/d/}} | &nbsp; | &nbsp; | {{IPA|/k/}} &nbsp; {{IPA|/g/}} |- !style="font-size: 88%; text-align: left" | Blande | {{IPA|/pʲ/}} &nbsp; {{IPA|/bʲ/}} | &nbsp; | {{IPA|/tʲ/}} &nbsp; {{IPA|/dʲ/}} | &nbsp; | &nbsp; | {{IPA|/kʲ/*}} &nbsp; {{IPA|[gʲ]}} |- ! rowspan=2 style="text-align: left;" | [[Consonante affricate|Affricate]] !style="font-size: 88%; text-align: left" | Dur | &nbsp; | &nbsp; |{{IPA|/ʦ/}}&nbsp;&nbsp;&nbsp; | &nbsp;&nbsp;&nbsp; | &nbsp; | &nbsp; |- !style="font-size: 88%; text-align: left" | Blande | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp;&nbsp;&nbsp; |{{IPA|/tɕ/}}&nbsp;&nbsp;&nbsp; | &nbsp; | &nbsp; |- ! rowspan=2 style="text-align: left;" | [[Consonante fricative|Fricative]] !style="font-size: 88%; text-align: left" | Dur | &nbsp; | {{IPA|/f/}} &nbsp; {{IPA|/v/}} | {{IPA|/s/}} &nbsp; {{IPA|/z/}} | {{IPA|/ʂ/}} &nbsp; {{IPA|/ʐ/}} | &nbsp; | {{IPA|/x/}} &nbsp;&nbsp; &nbsp; |- !style="font-size: 88%; text-align: left" | Blande | &nbsp; | {{IPA|/fʲ/}} &nbsp; {{IPA|/vʲ/}} | {{IPA|/sʲ/}} &nbsp; {{IPA|/zʲ/}} | {{IPA|/ɕː/}}* &nbsp; {{IPA|/ʑː/}}* | &nbsp; | {{IPA|[xʲ]}} &nbsp;&nbsp; &nbsp; |- ! rowspan=2 style="text-align: left;" | [[Consonante vibrante|Vibrante]] !style="font-size: 88%; text-align: left" | Dur | &nbsp; | &nbsp; | {{IPA|/r/}} | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; |- !style="font-size: 88%; text-align: left" | Blande | &nbsp; | &nbsp; | {{IPA|/rʲ/}} | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; |- ! rowspan=2 style="text-align: left;" | [[Consonante approximante|Approximante]] !style="font-size: 88%; text-align: left" | Dur | &nbsp; | &nbsp; | {{IPA|/l/}} | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; |- !style="font-size: 88%; text-align: left" | Blande | &nbsp; | &nbsp; | {{IPA|/lʲ/}} | &nbsp; | {{IPA|/j/}} | &nbsp; |} Le lingua russe es notabile pro su distinction basate in le [[palatalisation]] del majoritate del consonantes. Si {{IPA|/k/, /g/, /x/}} ha [[allophone]]s palatalisate {{IPA|[kʲ, gʲ, xʲ]}}, solmente {{IPA|/kʲ/}} se pote consider un phoneme ("это ткёт"/"этот кот"). Palatalisation es que le centro del lingua es elevate durante e post le articulation del consonante. In le caso de {{IPA|/tʲ/ e /dʲ/}}, le lingua es elevate bastante que producer fricamento legier (sonos fricative). Le sonos: {{IPA|/t, d, ʦ, s, z, n e rʲ/}} es [[dental consonant]], producite con le alto del lingua contra le dentes e non contra le [[cresta alveolar]]. == Vocabulario == Le numero de parolas in lingua russe es difficile de recognicer proque es simple de crear paroles composite e diminutive paroles, etc. {|class="wikitable" align="center" cellpadding="4" style="text-align:left" |- ! Obra||Anno||Parolas||Notas |- |Dictionario academic, Ed. I||1789–1794||43,257||Russo e slavonic ecclesiastic con vocabulario de russe antique |- |Dictionario academic, Ed. II||1806–1822||51,388||Russo e slavonic ecclesiastic con vocabulario de russe antique |- |Obras complete de Pushkin||1810–1837||21,197||- |- |Dictionario academic, Ed. III||1847||114,749||Russe e slavonic ecclesiastic con vocabulario de russe antique |- |[[Dictionario de Dahl]]||1880–1882||195,844||44,000 entratas lexicalmente gruppate; essaya catalogar le complete lingua vulgar, include alicun paroles propriemente ukranian e bielorusse |- |[[Dictionario de Ushakov]]||1934–1940||85,289||Lingua actual con alicun archaismos |- |[[Dictionario academic de le lingua russe|Dictionario academic]]||1950–1965||120,480||Dictionario complete de le "Lingua moderne" |- |[[Dictionario de Ozhegov]]||1950s–1960s||61,458||Plus o minus le lingua actual a le tempore |- |[[Dictionario de Lopatin]]||2000||c.160,000||Ortographic, lingua actual |} == Exemplos == Зи́мний ве́чер [Zímniy vécher] Бу́ря мгло́ю не́бо кро́ет, [Búrya mglóyu nyébo króyet] Ви́хри сне́жные крутя́; [Víkhri snyézhnyye krutyá] То, как зверь, она́ заво́ет, [To, kak zver' oná zavóyet] То запла́чет, как дитя́, [To zapláchet, kak dityá] То по кро́вле обветша́лой [To po króvle obvetsháloy] Вдруг соло́мой зашуми́т, [Vdrug solómoy zashumít] То, как пу́тник запозда́лый, [To, kak pútnik zapozdályy] К нам в око́шко застучи́т. [K nam v okóshko zastuchít] Orthographia reform de 1918 face le lingua russe un lingua moderna e il progresso de scientia in Russia habeva un grande influentia in le [[seculo 20]]. == Vide etiam == * [[Alphabeto russo]] == Referentias == {{reflist}} == Bibliographia == === In Anglese === * {{cite book|author=[[Comrie, Bernard]], Gerald Stone, Maria Polinsky|title=The Russian Language in the Twentieth Century|edition=2nd ed.|location=Oxford|publisher=[[Oxford University Press]]|year=1996|id=019824066X|}} * {{cite book|title= Introduction to the Phonological History of the Slavic Languages|url= https://archive.org/details/introductiontoph0000carl|author=Carleton, T.R.|year=1991|publisher=Slavica Press|location= Columbus, Ohio |}} * {{cite book|author=Cubberley, P.|title=Russian: A Linguistic Introduction|edition=1st ed.|location=Cambridge|publisher=Cambridge University Press|year=2002|}} * {{cite book|title= Sound Pattern of Russian|author= [[Morris Halle|Halle, Morris]]|year=1959| publisher= MIT Press|}} * {{cite book|title= The Sounds of the World's Languages|author= [[Peter Ladefoged|Ladefoged, Peter]] and [[Ian Maddieson|Maddieson, Ian]]|year=1996|publisher= Blackwell Publishers |}} * {{cite book|author=Matthews, W.K.|title=Russian Historical Grammar|location=London|publisher=University of London, Athlone Press|year=1960}} * {{cite book|author=Stender-Petersen, A.|title=Anthology of old Russian literature|location=New York|publisher=Columbia University Press|year=1954|}} * {{cite book|author=Wade, Terrence|title=A Comprehensive Russian Grammar|edition=2nd ed.|location=Oxford|publisher=[[Blackwell Publishing]]|year=2000|id=0631207570|}} === In Russo === * Востриков О. В., Финно-угорский субстрат в русском языке: Учебное пособие по спецкурсу. – Свердловск, 1990. – 99 c. – В надзаг.: Уральский гос. ун-т им. А. М. Горького. * Жуковская Л. П., отв. ред. Древнерусский литературный язык и его отношение к старославянскому. М.: «Наука», 1987. * Иванов В. В. Историческая грамматика русского языка. – М.: «Просвещение», 1990. * Михельсон Т. Н. Рассказы русских летописей XV–XVII веков. – М.: 1978. * Новиков Л. А. Современный русский язык: для высшей школы. – Москва: Лань, 2003. * Филин Ф. П., [http://www.philology.ru/linguistics2/filin-82.htm О словарном составе языка Великорусского народа]. // Вопросы языкознания. - М.: 1982. – № 5. – С. 18–28 * Цыганенко Г. П. Этимологический словарь русского языка, Киев, 1970. * Шанский Н. М., Иванов В. В., Шанская Т. В. Краткий этимологический словарь русского языка. – М.: 1961. * Шицгал А. Русский гражданский шрифт. – М.: «Искусство», 1958. 2-e изд.: 1983. {{Linguas official del ONU}} [[Categoria:Linguas slave|Russo]] ld38r2ilzte1zxuvuxyk10hens7xi3r 0 14988 699141 698282 2026-08-27T16:49:08Z InternetArchiveBot 40773 Add 25 books for [[Wikipedia:Verificabilitate]] (20260827)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 699141 wikitext text/x-wiki [[File:Woody Guthrie NYWTS.jpg|right|thumb|Woody Guthrie, autor del canto "This Land Is Your Land." In su guitarra es le phrase "Iste machina occide fascistas."]] Le '''musica de SUA''' reflecte le multi-ethnic population del pais con multe diverse stilos. [[Rock]], [[blues]], [[musica country|country]], [[rhythm & blues]], [[jazz]], [[musica pop|pop]], [[techno]], [[salsa]], [[boogaloo]], e [[musica hip hop|hip hop]] es le multe cognoscite SUA [[genere de musica]]s. SUA ha le large industria de musica in mundo e le musica de SUA es ascoltate in tote le mundo. {{Commonscat|Music of the United States}} === Identitate social === Le musica interveni con aspectos de identitate cultural e aspectos social, [[Linguas in Statos Unite de America|linguas]], racia e ethnicitate. Le relation inter le racia e musica es le plus determinante. <ref>Wolfe, Charles K. with Jacqueline Cogdell DjeDje, "Two Views of Music, Race, Ethnicity and Nationhood" in the ''Garland Encyclopedia of World Music''</ref> === Diversitate === [[File:USmusicmap.png|center|800px|]] Le Statos Unite de America es un mixtura de culturas e de nationalitates del mundo. <ref>Cowdery, James R. with Anne Lederman, "Blurring the Boundaries of Social and Musical Identities" in the ''Garland Encyclopedia of World Music'', pp 322–333</ref> == Musica folk american == {{Main|Musica folk Americana}} Le tribos de americanos native canta un specific varietate de musica folk. Le gruppos de americanos de ancestria african ha disveloppate le [[musica blues]] e le [[musica gospel]]. Compositores statounitese de cantos influencite per le tradition de musica folk de lor pais include [[Pete Seeger]], le autor del canto anti-guerra "[[Where Have All the Flowers Gone?]]" ("A Ubi Veniva Omne le Flores?"), e [[Woody Guthrie]], cuje canto "[[This Land Is Your Land]]" ("Iste Terra es Tu Terra") era scripte in opposition al typo de patriotismo nationalistic que appoia le abusos del governamento e del classes ric contra le major parte del populo. {{sample box start|Musica folk de SUA}} {{multi-listen start}} {{multi-listen item | filename=Cotton-EyedJoe.ogg | title="Cotton-Eyed Joe" | description=[[Cotton-Eyed Joe]] es un canto folk traditional e un [[dansa in ligna]] cognoscite in le sud del SUA | format=[[Ogg]]}} {{multi-listen end}} {{sample box end}} === Altere communitates de immigrantes === Le Statos Unite de America es un amalgama de immigrantes. [[Espania]] e sequente [[Mexico]] controlate multe del territorio del west de Statos Unite de America ante le [[Guerra Mexican-American]], inclusive le state de [[Texas]]. Dupo Texas e altere territorios esseva addite ab le Statos Unite de America, le nativos texan que ha vivite in isto statos comenciava de disveloppar un musica basate al musica texan con influentias de musica traditional mexican como le [[mariachi]] e le [[corrido]]<ref>Burr, Ramiro. "Accordion Enchilada" in the ''Rough Guide to World Music, Volume 2'', pg. 604</ref> Le [[accordion]] esseva adoptate de musicos de folk Tejano ab le initio del [[seculo 20]]. == Musica popular == Musica popular origine es le [[Renascentia]] periodo de Europa con [[ballada]]s e altere traditiones popular. === Popular cantos ante le tempore === {{sample box start|[[Musica patriotic de SUA]]}} {{multi-listen start}} {{multi-listen item | filename=Star-spangled banner.ogg | title="The Star-Spangled Banner" | description=Performate de Fred Waring (1942) | format=[[Ogg]]}} {{multi-listen item | filename=USMC stars stripes forever.ogg | title="Stars and Stripes Forever" | description=de John Phillip Sousa | format=[[Ogg]]}} {{multi-listen item | filename=Dixie (1916).ogg | title="Dixie" | description=Performed in 1916 de Metropolitan Mixed Chorus | format=[[Ogg]]}} {{multi-listen end}} {{sample box end}} [[File:1900sc SM Dixie.jpg|thumb|right|150px|Sheet music for "[[Dixie (song)|Dixie]]"]] === Blues e spiritual === Le musica spiritual esseva le expression de religion, cantata per sclavos [[Statouniteses african|african-american]] on le plantationes del sud.<ref>Garofalo, pg. 19</ref> Blues es un combination de cantos de labor african. Blues e spiritual o gospel. {{sample box start|blues-derived early popular music}} {{multi-listen start}} {{multi-listen item | filename=Maple Leaf RagQ.ogg | title="Maple Leaf Rag" | description=Composition de Scott Joplin | format=[[Ogg]]}} {{multi-listen end}} {{sample box end}} {{main|Blues|gospel music}} [[File:Bessie Smith (1936) by Carl Van Vechten.jpg|thumb|left|150px|Cantator de blues [[Bessie Smith]]]] === Jazz === {{AP|Jazz}} [[Jazz]] es un typo de musica characterisate de [[swung]], [[blues]] e improvisation. [[File:Dizzy Gillespie playing horn 1955.jpg|thumb|right|200px|Bebop pioneer [[Dizzy Gillespie]] ]] === Musica Country === Musica Country es un mixtura de musica blues de african-american e musica spiritual adaptate pro popular audientias (primarimente personas blanc in le west interior e le sud del SUA) comenciante in le [[annos 1920]]. [[File:Randytravis.jpg|thumb|left|200px|Cantator de Country [[Randy Travis]]]] === R&B e soul === R&B es le abbreviation de ''rhythm & blues'' e habite le initio in le [[annos 1930]] e [[annos 1940]]. [[File:Mariah Carey11 Edwards Dec 1998 uncropped.jpg|thumb|right|200px|Cantator de R&B [[Mariah Carey]].]] === Rock, metal e punk === {{AP|Rock music|heavy metal music|punk rock}} Rock & roll es un typo de musica popular disveloppate in altere paises con blues e R&B. Le origines del rock es un subjecto de debatto in SUA. [[File:Aerosmith_Tom_Hamilton.jpg|thumb|left|200px|[[Aerosmith]] in 2003]] Heavy metal es characterisate per rhythmos aggressive, guitarras con distortion e amplificate. === Hip hop === [[Hip hop]] es un movimento cultural, e le musica es parte de illo. === Musica latin in SUA === [[File:Map of USA showing Latin music.png|thumb|right|250px|Latin music in the United States]] Musica latino in SUA es basato al musica mexican [[corrido]], al musica Puerto Rican [[reggaeton]], e al musica colombian [[cumbia]]. Le stilos multo populare include [[conga]], [[rumba]], [[mambo]], le [[annos 1950]] [[cha-cha-cha]] e le [[salsa]]. == Governamento, politicas e lege == Le governmento de SUA enforce le leges e le derectos de [[proprietate intellectual]] in le industria de musica. == Industria e economia == Total industria de musica revenue es 40 miliardes de dollares de SUA in tote le mundo e 12 miliarde de dollares in SUA.<ref>Le mundo numero es del {{cite web|url=http://www.idea.piercelaw.edu/articles/40/40_3/14.Richard.pdf|title=The Music Industry and Its Digital Future: Introducing MP3 Technology|work=PTC Research Foundation of Franklin Pierce (pdf)|accessmonthday=April 12|year=2006|format=PDF|accessdate=2008-10-20|archivedate=2006-06-14|archiveurl=https://web.archive.org/web/20060614200034/http://www.idea.piercelaw.edu/articles/40/40_3/14.Richard.pdf}}</ref> Multe de companies de recorda de musica es basato in SUA. == Education == Musica es un parte importante del [[education in SUA]]. == Festivales == {{sample box start|Musica de Christmas}} {{multi-listen start}} {{multi-listen item | filename=Jingle Bells.ogg | title="Jingle Bells" | description=Canto secular de Christmas | format=[[Ogg]]}} {{multi-listen item | filename=Oh Holy Night (Kevin MacLeod) (ISRC USUAN1100127).oga | title="O Holy Night" | description=Canto religious de Christmas | format=[[Ogg]]}} {{multi-listen end}} {{sample box end}} Musica es un parte importante de dias festive in SUA. == Referentias == * {{cite book |author = [[Amiri Baraka|Baraka, Amiri]] (Leroi Jones) |isbn = 0-688-18474-X |publisher = William Morrow |title = Blues People: Negro Music in White America |url = https://archive.org/details/bluespeoplenegro00bara |year = 1963 }} * {{cite book |author = Blush, Steven |isbn = 0-922915-71-7 |publisher = Feral House |title = American Hardcore: A Tribal History |url = https://archive.org/details/americanhardcore00blus |year = 2001 }} * {{cite book |author = Chase, Gilbert |isbn = 0-252-00454-X |publisher = University of Illinois Press |title = America's Music: From the Pilgrims to the Present |url = https://archive.org/details/americasmusicfro0000chas |year = 2000 }} * {{cite book |author = Clarke, Donald |isbn = 0-312-11573-3 |publisher = St. Martin's Press |title = The Rise and Fall of Popular Music |url = https://archive.org/details/risefallofpopula00clar |year = 1995 }} * {{cite book |author = Collins, Ace |isbn = 1-57297-072-3 |publisher = Boulevard Books |title = The Stories Behind Country Music's All-Time Greatest 100 Songs |url = https://archive.org/details/storiesbehindcou0000coll |year = 1996 }} * {{cite book |author = Crawford, Richard |isbn = 0-393-04810-1 |publisher = W. W. Norton & Company |title = America's Musical Life: A History |year = 2001 }} * {{cite book |author = Ewen, David |publisher = Prentice Hall |title = Panorama of American Popular Music |url = https://archive.org/details/panoramaofameric00ewen |year = 1957 }} * {{cite book |author = Ferris, Jean |isbn = 0-697-12516-5 |publisher = Brown & Benchmark |title = America's Musical Landscape |url = https://archive.org/details/americasmusicall0000ferr |year = 1993 }} * {{cite book |editor = Koskoff, Ellen (ed.) |isbn = 0-8240-4944-6 |publisher = Garland Publishing |title = Garland Encyclopedia of World Music, Volume 3: The United States and Canada |url = https://archive.org/details/garlandencyclope0003unse |year = 2000 }} * {{cite book |author = Garofalo, Reebee |isbn = 0-205-13703-2 |publisher = Allyn & Bacon |title = Rockin' Out: Popular Music in the USA |url = https://archive.org/details/rockinoutpopular00garo_0 |year = 1997 }} * {{cite book |author = Gillett, Charlie |isbn = 0-285-62619-1 |publisher = Outerbridge and Dienstfrey |title = The Sound of the City: The Rise of Rock and Roll |year = 1970 |others = cited in Garofalo }} * {{cite book |author = Nelson, George |isbn = 978-0-252-07498-1 |location = New York |publisher = University of Illinois Press |title = Where Did Our Love Go?: The Rise and Fall of the Motown Sound? |url = https://archive.org/details/wheredidourloveg0000geor |year = 2007 }} * {{cite book |author = Kempton, Arthur |isbn = 0-375-42172-6 |location = New York |publisher = Pantheon Books |title = Boogaloo: The Quintessence of American Popular Music |url = https://archive.org/details/boogalooquintess00kemp |year = 2003 }} * {{cite book |author = Lipsitz, George |isbn = 0-03-059207-0 |publisher = J. F. Bergin |title = Class and Culture in Cold War America |url = https://archive.org/details/classcultureinco0000lips |year = 1982 }} * {{cite book |author = Malone, Bill C. |isbn = 0-292-71096-8 |publisher = University of Texas Press |title = Country Music USA: Revised Edition |url = https://archive.org/details/countrymusicusa00bill |year = 1985 |others = cited in Garofalo }} * {{cite book |author = Nettl, Bruno |publisher = Prentice-Hall |title = Folk and Traditional Music of the Western Continents |url = https://archive.org/details/iaunidentified0000unse_h4x6 |year = 1965 }} * {{cite journal |author = Palmer, Robert |journal = Rolling Stone |pages = 48 |title = The Fifties |url = https://archive.org/details/sim_rolling-stone_1990-04-19_576/page/n55 |date = April 19, 1990 |others = cited in Garofalo }} * {{cite book |author = Ward, Ed, Geoffrey Stokes and Ken Tucker |isbn = 0-671-54438-1 |publisher = Rolling Stone Press |title = Rock of Ages: The ''Rolling Stone'' History of Rock and Roll |year = 1986 }} * {{cite book |author = Broughton, Simon and Ellingham, Mark with McConnachie, James and Duane, Orla (Ed.) |isbn = 1-85828-636-0 |publisher = Rough Guides Ltd, Penguin Books |title = Rough Guide to World Music |year = 2000 }} * {{cite book |author = Sawyers, June Skinner |isbn = 0-306-81007-7 |publisher = Da Capo Press |title = Celtic Music: A Complete Guide |url = https://archive.org/details/celticmusiccompl0000sawy |year = 2000 }} * {{cite book |author = Schuller, Gunther |isbn = 0-19-504043-0 |publisher = Oxford University Press |title = Early Jazz: Its Roots and Musical Development |url = https://archive.org/details/earlyjazzitsroo000schu |year = 1968 }} * {{cite book |author = Struble, John Warthen |isbn = 0-8160-2927-X |publisher = Facts on File |title = The History of American Classical Music |url = https://archive.org/details/historyofamerica0000john_f5j8 |year = 1995 }} * {{cite book |author = [[David Szatmary]] |isbn = 0-13-022636-X |publisher = Prentice Hall |title = Rockin' in Time: A Social History of Rock-And-Roll |url = https://archive.org/details/rockinintimesoci00szat_2 |year = 2000 }} * {{cite book |author = Werner, Craig |isbn = 0-452-28065-6 |publisher = Plume |title = A Change Is Gonna Come: Music, Race and the Soul of America |url = https://archive.org/details/changeisgonnacom00wern |year = 1998 }} == Referentias == <references/> == Plus de literatura == * {{cite book|author=Claghorn, Charles Eugene|title=Biographical Dictionary of American Music|url=https://archive.org/details/biographicaldict00clag|publisher=Parker Publishing Company, Inc|year=1973|isbn=0-13-076331-4}} * {{cite book|author=Elson, Charles Louis|title=The History of American Music|url=https://archive.org/details/historyofamerica0000loui_j0u3|publisher=Kessinger Publishing|year=2005|isbn=1-4179-5961-4}} * {{cite book|author=Gann, Kyle|title=American Music in the 20th Century|url=https://archive.org/details/americanmusicint0000gann_b6s4|year=1997|publisher=Schirmer|isbn=0-02-864655-X}} * {{cite book|author=Hamm, Charles|title=Music in the New World|url=https://archive.org/details/musicinnewworld0000hamm_s2k6|year=1983|publisher=W. W. Norton & Company|isbn=0-393-95193-6}} * {{cite book|author=Hitchcock, H. Wiley|title=Music in the United States: A Historical Introduction|url=https://archive.org/details/musicinunitedsta0000hitc_4edi|publisher=Prentice Hall|year=1999|isbn=0-13-907643-3}} * {{cite book|author=Kingman, Daniel|year=1990|title=American Music: A Panorama|url=https://archive.org/details/americanmusicpan0002king|edition=2nd ed|location=New York|publisher=Schirmer Books}} * {{cite book|author=Nicholls, David (ed.)|title=The Cambridge History of American Music|publisher=Cambridge University Press|year=1998|isbn=0-521-45429-8}} * {{cite book|author=Seeger, Ruth Crawford|title=The Music of American Folk Song and Selected Other Writings on American Folk Music|publisher=Boydell & Brewer|year=2003|isbn=1-58046-136-0}} * {{cite web|title=Performing Arts, Music|work=Library of Congress Collections|url=http://memory.loc.gov/ammem/browse/ListSome.php?category=Performing%20Arts,%20Music}} == Ligamines externe == * [http://www.afm.org/public/home/index.php American Federation of Musicians] * [http://www.americanguild.org/ American Guild of Music] * [http://www.americanmusicpreservation.com/ American Music Preservation] * [http://www.afm.org/public/home/index.php ''Music Business Journal''] * [http://www.mpa.org/ Music Publisher's Association] * [http://www.musiclibraryassoc.org/ Music Library Association] [[Categoria:Musica in Statos Unite de America| ]] {{revision}} jffqr4bqgxzx8e83yhmnapcdpdlemep 0 15993 699279 697269 2026-08-27T19:03:08Z InternetArchiveBot 40773 Add 3 books for [[Wikipedia:Verificabilitate]] (20260827)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 699279 wikitext text/x-wiki {{eminente}} {{revision}} {{infobox/articulo/entitate territorial}} Le '''Grecia antique'''{{linfo}} es le nomine con le qual se cognosce le periodo del historia [[Grecia|grec]], durante un millennio usque le morte de [[Alexandro Magne]], evenimento que marcava le comenciamento del [[periodo hellenistic]]. Le Grecia antique es considerate per le historicos como le fundamento del cultura occidental. Le cultura grec habeva un influentia potente in le [[Imperio Roman]], e in general super tote le cultura occidental, super le qual ha influite e continua influer, super toto in le [[linguistica|lingua]], le [[politica]], le [[education|systemas educative]], le [[philosophia]], le [[scientia]], le [[arte]] e le [[architectura]] del mundo moderne, stimulante le [[Renascentia]] del [[Europa Occidental]] e le [[neoclassicismo]] in le seculos [[seculo 18|18]] e [[seculo 19|19]] in [[Europa]] e [[America]]. Le Grecia antique o Hellade es un termino usate pro referer se al mundo de linguage grec del [[antiquitate]]. Se refere non solmente al peninsula geographic del Grecia moderne, ma anque a omne le areas del cultura grec que esseva colonisate per le grecos. [[Cypro]] e le insulas del [[Mar Egee]], le costa de [[Anatolia]], [[Sicilia]] e le sud de [[Italia]] (region cognoscite alora como le [[Magne Grecia]]), de plus de diverse domicilios e colonias in le actual statos de [[Albania]], [[Bulgaria]], [[Egypto]], [[Francia]] meridional, [[Libya]], le [[Mar Mediterranee|costa mediterranee]] del [[Peninsula Iberic]] e [[Ukraina]] (le peninsula de [[Crimea]]). Anque ibi se include le [[Imperio perse]] de alora, depost le conquestas de [[Alexandro Magne]]. <br><br><br>{{Grecia antique2}} == Historia == === Civilisation prehistoric e le Etate de Bronzo === Le prime discopertas de vita human in territorio grec constata le existentia de populationes autochthone in le [[Paleolithico]], verso le 70.000 a.Chr.<ref name="Sealey1112">{{cite book |last=Sealey |first=Raphael |date=1976 |title=A history of the Greek city states, ca. 700-338 B.C. |url=http://books.google.com/books?id=kAvbhZrv4gUC&dq= |publisher=University of California Press |page=11–12 |isbn=9780631226673}}</ref> Circa le 6000 a.Chr. -in le albores del [[Neolithico]]- le populos native disveloppava le agricultura e con illo se tornava progressivemente sedentari, extendeva le practica del fabrication del ceramica e creava institutiones politic basic.<ref name="Sealey1112" /> Postea comenciava a utilisar le bronzo, ma le affinamento de su usage se produceva postea del contacto con le populationes immigrante. Se crede que le tribos que se converterea in le grecos migrava verso le sud al Balcanes in varie oleatas comenciante a mediatos del Etate de Bronzo (c. 2000 a.Chr.).<ref>{{cite book |last=Beye |first=Charles Rowan |date=1987 |title=Ancient Greek Literature and Society |url=https://archive.org/details/ancientgreeklite00beye |location=Ithaca, New York |publisher=Cornell University Press |page= |isbn=0-8014-1874-7 |url-status= |archive-url= |archive-date= |access-date=}}</ref> Altere fontes indica un processo migratori ja in le quinte millennio a.Chr. proveniente de Mesopotamia e Syria. Secundo istos, le prime migrantes trovava habitantes native que lassava a illes que arrivava un grande numero de traditiones; durante que illes portava al zona le cultura del ceramica, le agricultura e un prime deitate del fertilitate (que postea esserea Demeter).<ref>{{cite book |last=Görlich |first=Ernst Joseph |date=1973 |title=Historia del mundo |url= |location=Barcelona |publisher=Ediciones Martínez Roca |page=70 |isbn=84-270-0093-6 |url-status= |archive-url= |archive-date= |access-date=}}</ref> Iste ultime version, de esser exacte, negarea le existentia de un periodo neolithic inter le populos autochthone con anterioritate al immigration estranier, situante los in un periodo cultural plus proxime al mesolithic. [[File:Mycenaean gold goblet BM 820.jpg|thumb|Vaso de auro mycenian (''circa'' 1500 a.Chr.).]] Le lingua proto-grec se datarea verso le periodo que immediatemente precedeva iste migrationes, ja que sia a finales del III millennio a.Chr. o al 17e seculo a.Chr. Le civilisation del proto-grecos del Etate de Bronzo es generalmente cognoscite como helladic e precedeva a illo que es cognoscite como “Antique Grecia”. Le periodo helladic, secundo alicun historicos,<ref name="Kinder47">{{cite book |last=Hilgemann |first=Werner |date=1979 |title=Atlas histórico mundial: de los orígenes a la Revolución Francesa |url=https://archive.org/details/atlashistoricomu00kind/page/47 |location=Madrid |publisher=Istmo |page=47 |isbn=84-7090-005-6 |url-status= |archive-url= |archive-date= |access-date=}}</ref> pote esser dividite analyticamente in quatro stadios ben delimitate: * Helladico antique (2600 a.Chr. – 2000 a.Chr.) Conformate per populationes ceramic de cultura agrari (possibilemente carios e etruscos) que dominava le territorio egee; de linguas non indoeuropee. * Helladico medie (2000 a.Chr. – 1600 a.Chr.) Conformate per populationes equalmente agrari con polimento e inricchimento chromatic del ceramica. Comenciava a facer uso del cavallo e realisar practicas de inhumation de cadaveres sin offerendas. * Helladico recente o Myceniano antique) (1600 a.Chr. – 1400 a.Chr.) Periodo de successive immigrationes de populos usatores de bestias (acheos, jonios), que cognosceva le metallos e introduceva le carro de guerra e le ambra. Illos edificava le fortalessas monumental de [[Mycenas]], Tirinto e Pylos, e formava le urbes a lor contornos. Illos commerciava con Troia, Sicilia e le peninsula italic. Illos expandeva lor dominios e fundava colonias in Mileto, Rhodos, Pamphylia, Lycia e Cypro. * Myceniano recente (1400 a.Chr. – 1150 a.Chr.). Le denominate civilisation mycenian -in consideration al position privilegiate e dominante de Mycene, terra del acheos- attingeva su apogeo in iste epocha, que occupa un importante loco in le famose poemas epic de [[Homero]], le [[Iliade]] e le [[Odyssea]]. Iste cultura collabeva spectacularmente verso 1150 a.Chr. mais le causa del collapso es incognite e existe varie theses al respecto. Un de illos attribue le cadita del civilisation mycenian al invasion del doricos, beotios e thessalicos.<ref name="Kinder47" /> Secundo iste these, postea incendiar e destruer le fortalessas mycenian, le tribos invasor saccheava e occupava lor terras. Un secunde these parla anque de un invasion, mais del populos del mar; un tertie lo attribue a un disastro natural e, un quarte, a conflictos interne. Iste processo coincide con le final del Etate del Bronzo e le successive ingresso del cultura grec in un periodo de “obscuritate” archeologic e documental. [[File:Creta - Palazzo di Cnosso.jpg|thumb|Ruinas del palatio de Cnossos; secundo le legenda, era le residentia del rege Minos.]] Durante le periodo in que le Grecia peninsular totevia resplendeva sub le impressionante cultura mycenian, in le insula de Creta se produceva le florimento del civilisation minoan cretese con capital in Cnossos (1600 – 1250 a.Chr.).<ref name="GrlichCreta">{{cite book |last=Görlich |first=Ernst J. |title=Op. cit. |page=70–71}}</ref> Iste civilisation debe su nomine al semilegendari rege Minos. Le creteses commerciava per tote le Mediterraneo e exportava ceramica, texitos e objectos de bronzo. Illo es probabile, pro su parte, que le cultura mycenian se videva influite per le minoan, particularmente in le periodo de major splendor de iste ultima.<ref name="Sealey1112" /> Le sensation de poter del reges de Creta era tal que le urbes, palatios e templos cretese non era circumvallate per muros.<ref name="GrlichCreta" /> Le excavationes ha trovate meraviliosa evidentias del avantia technologic que haveva le minoanos in isse momento: luxuose lavabos, installationes de ventilation, puteo hygienic, filtros, elaborate picturas, e scutos de armas. In iste epocha era frequente que le filios del principes estranier era inviate a luctar con un tauro como forma de sacrificio, e in tal senso es interpretate le representationes pictoric de juvenes de ambe sexos ballante circum de un tauro o luctante con ille.<ref name="GrlichCreta" /> Pro su parte, iste practica ha su clar puncto de contacto mythologic con le legenda del minotauro o “tauro de Minos”, que recipeva periodicamente le tributo de varie juvenes atheniese por sacrificio. Le civilisation minoic periva pauc ante le micenic; alcun versiones indica que illes esseva invadite per iste ultimes, durante que alteres se inclina a affirmar que le disparition del regno de Creta se debeva a un catastrophe natural.<ref name="GrlichCreta"/> === Etate obscur === [[File: Achillii 490 84, Greece - panoramio (13).jpg |thumb|Statua de Achilles, in le Achilleion, protagonista del [[Guerra de Troia]], un del capitulos del poema epic del [[Iliade]], narrate per Homero in le 8e seculo a.Chr.]] Desde 1200 usque al 8e seculo a.Chr., iste periodo es cognoscite como le Etate obscur —in consequentia del collapso del Etate del Bronze—. De iste periodo non ha supervivite alcun texto primari, e solmente remane parcissime evidentia archaeologic. Alcun textos secundari e tertiari contine breve chronologias e listas del reges de iste periodo, includente le ''Historia'' de Herodoto, le ''Description de Grecia'' de Pausanias, le ''Bibliotheca historic'' de Diodoro Siculo e le ''Chronicon'' de Jeronimo. Le absentia de documentos primari se explica per le quasi desaparition del systema de scriptura mycene (Linear B). In le cultura mycene, iste systema esseva restringite a circulos reducite, particularmente al scribas del palatios, incaricati de registrar le recapitulationes de movimento e distribution de bonos; post le ruina del economia mycenae, non esseva plus necessari personas pro exequer iste labor.<ref name="MartinWriting">{{cita web |autor=Thomas R. Martin |url=http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.04.0009%3Achapter%3D3%3Asection%3D1 |título=Op. cit. |fechaacceso=31 de marzo de 2010}}</ref> Le traditiones e leges sobreviveva, desde le Etate del Bronze usque al Epoca Archaic, solmente gratias al transmission oral.<ref name="MartinWriting"/> In iste tempore occurreva un brusque declino [[Demographia|demographic]] e un serie massive de [[Migration human|migrationes]] que resultava in le establimento de populationes spontane e pauc organisate in varie regiones del Grecia continental, le insulas Cycladas e le occidente de Asia Minor. Iste migrationes habeva un character ethnic; assi, per exemplo, le Dorios occupava le major parte del Peloponneso, Grecia Central e Creta, durante que le Ionios colonisava le major parte del Cycladas.<ref name="Sealey1214">{{cite book|last=Sealey|first=Raphael |title=Op. cit.|page=12-14}}</ref> Isto se reflecteva in le lingua, que deveniva multiplicate in numerose dialectos.<ref name="Sealey1214"/> Le economia, florente in le periodo mycenae, se reduceva al agricultura, sustentate per sclavos, travaliatores (''thêtes'') e mezzadros (''hektemoroi'').<ref name="Kinder47"/> Le paupertate se generalisava e le rare pecudes esseva acquirite per solmente alcun grandes proprietarios.<ref name="Kinder47"/> Non existe registros de Statos politicamente organisate in iste periodo, e multo minus del normas structurate del typo mycenae, que regulava le economia e assecurava un relative distribution del ricchessa, permittente que le vita quotidian del agricultores, pastores e ceramistas restava tolerabile.<ref name="MartinDarkEconomy">{{cita web |autor=Thomas R. Martin |url=http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.04.0009%3Achapter%3D3%3Asection%3D3 |título=Op. cit. |fechaacceso=31 de marzo de 2010 |urlarchivo=https://web.archive.org/web/20110115004752/http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.04.0009%3Achapter%3D3%3Asection%3D3 |fechaarchivo=15 de enero de 2011 }}</ref> In iste contexto, le laboratores del terra se dedicava al agricultura de subsistentia, organisate in parve communitates que rarmente excedeva vinti personas.<ref name="MartinDarkEconomy" /> Le necessitate de nove pasturas pro le animales produceva a su vice un augmento del nomadismo.<ref name="MartinDarkEconomy" /> In le ambito religiose, continuava le cultos mycenic.<ref name="Kinder47" /> In le campo del arte e del ceramica, occurreva un impoverimento del formas mycenae; ulteriormente se generava duo periodos archeologic: le protogeometric (1050–950 a.Chr.) e le geometric (950–700 a.Chr.), que faceva evolver lentemente le qualitate e technica artesenal usque attinger, al initios del Epoca Archaic, un mundo ornamental nove e plenmente disveloppate.<ref name="Kinder47" /> Le evolution mentionate durante iste periodos se limita quasi exclusivemente al ceramic; non existe evidentia que monumentos esseva erigite durante le Etate obscur —practica commun durante le epoca mycenae— e le representationes anthropomorphic esseva usualmente incise in amphoras.<ref name="MartinDarkEconomy" /> In le ambito del architectura, on abandonava le construction in petra.<ref name="Sealey1112" /> Athenas esseva le exception al regula del ruina del civilisation. Su acropole, centro civilisate in le ultimos tempos del Etate del Bronze, non suffreva damnos, e passava trans le Etate obscur in un quadro de relative prosperitate.<ref name="Sealey14">{{cite book|last=Sealey| first=Raphael |title=Op. cit. |page=14}}</ref> Tamen, su institutiones social e politic non succedava a superar iste periodo, e, al initio del epoca archaic, Athenas habeva perdite le patrimonio cultural e sociopolitic accumulato in le periodo mycenae, essente obligate a reconstruer su institutiones con non multo plus que le monogamia como sustento institutional hereditate.<ref name="Sealey14"/> === Epocha archaic === In le 8e seculo a.Chr., Grecia comenciava a sortir del Etate obscur que habeva sequite al cadita del civilisation mycene. Al populo mancava alphabatisation e le systema de scriptura mycene, Linear B, habeva essite obliviate. Ma le Grecos adoptava le alphabeto phenicio e lo modificava pro crear le [[alphabeto grec]].<ref>{{cite book |last=Pomeroy |first=Sarah B. |title=Op. cit. |page=73-74}}</ref><ref name="MartinEastern">{{cita web |autor=Thomas R. Martin |url=http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.04.0009%3Achapter%3D5%3Asection%3D10 |título=Op. cit. |fechaacceso=15 de abril de 2010}}</ref> A partir del 9e seculo a.Chr.<ref>{{cite book|last=Hall|first=Jonathan M. |title=A history of the archaic Greek world, ca. 1200-479 BCE|editorial=Wiley-Blackwell|año=2007| isbn= 9780631226673 |url=http://books.google.com/books?id=WGNH-oxXiAUC&dq= |page=57}}</ref> —secundo alcun autores, specificamente in le 8e a.Chr.<ref>{{cite book|last=Sealey|first=Raphael |title=Op. cit. |page=15}}</ref>— comenciava a apparer scriptos. Grecia se divideva in multe parve communitates autonome. Iste configuration esseva in grande parte imponite per le geographia grec, ubi cata insula, valle e planitie es isolate del alteres per le mar o per montanias.<ref>{{cite book|last=Sealey| nombre=Raphael |title=Op. cit. |page=10-11}}</ref> Como producto directe del migrationes previe, iste communitates monstrava un character ethnic: durante le 7e seculo a.Chr. Argos, habitata per Dorios, emergeva como un del principales citates del [[Peloponneso]].<ref name="Sealey1516">{{cite book|last=Sealey |first=Raphael |title=Op. cit. |page=15-16}}</ref> Iste citate cedeva gradualmente influentia a su rivale [[Sparta]], etiam doric.<ref name="Sealey1516" /> [[Athenas]], per su parte, deveniva le residentia principal del Ionios in le [[Balkanes]].<ref name="GrlichMigraciones">{{cite book |apellido=Görlich |nombre=Ernst J. |título=Op. cit. |páginas=78-79}}</ref> [[File:Theatre of Epidaurus OLC.jpg|thumb|250px|Le theatro de Epidauro, construite in le 4e seculo a.Chr. In Grecia existeva centenas de theatros, multo pauc ha conservate le structura vertical del scenario.]] Le prime medietate del 7e seculo a.Chr. videva le guerra Lelantine (circa 710–650 a.Chr.), un conflicto prolongate que se distingue como le plus ancian guerra documentate del Grecia antique. In illo se affrontava le citates-stato Calcis e Eretria super le fertile planitie lelantina de Euboea. Ambes citates pare haber suffrite declinos como resultato de iste guerra longeva, ben que Calcis esseva le vencedora nominal. In le prime medietate del 7e seculo emergeva un classe mercantil, e, durante le 6e seculo a.Chr., on comenciava a usar monetas (probabilemente per imitation del Lydios), ben que essera necessari plure seculos pro disveloppar un economia monetari plen.<ref name="MartinEastern" /> Pare haber se generate tension in multe citates-stato. Le regimenes aristocratic que generalmente governava le polis se sentiva menaciate per le nove ricchessa del mercantes, que a lor vice desirava poter politic. A partir de 650 a.Chr., le aristocracias debeva luctar pro evitar esser derrocate e reimplaciate per tyrannos populistas. Le parola deriva del termino grec non peyorative τύραννος (tyrannos), que significa “sovrano illegitime”, e que poteva applicar se tanto a bon como a mal duces.<ref>«[http://www.etymonline.com/index.php?term=tyrant Tyrant]»: ''Online Etymology Dictionary'' (en inglés).</ref><ref>«[http://buscon.rae.es/draeI/SrvltConsulta?LEMA=tirano Tirano]»: ''Diccionario de la Real Academia Española''.</ref> Un population sempre plus grande e le carentia de terras provocava conflictos interne inter le pauperes e le ricos in multe citates-stato. In [[Sparta]], le guerras messenias resultava in le conquista de Messenia e in le servitude del Messenios, a partir del secunda medietate del 8e seculo a.Chr., constituente un acto sin precedentes in le Grecia antique. Iste practica produceva un revolution social.<ref>Holland, T. ''Persian Fire'', ISBN 978-0-349-11717-1, pp. 69-70.</ref> Le population subjugit, desde tunc cognoscite como helotas, cultivava e laborava pro Sparta, durante que tote le citatanos masculini deveniva soldados de un stato permanentemente militarisate. Mesmo le elites esseva obligate a viver e a exercitar se como soldados; iste equalitate inter pauperes e ricos serviva a atenuar le conflictos social. Le reformas precedente, attribuite al enigmatic [[Lycurgo|Lycurgo de Sparta]], esseva probabilemente completate ante 650 a.Chr. Athenas, per su parte, suffreva carentia de terras e un crisi agrari al fin del 7e seculo, lo que etiam resultava in conflictos civil. Le archonte (magistrato) Draco promulgava reformas sever in 621 a.Chr. (de ibi le parola moderne “draconian”), ma istes non poteva calmar le conflicto. Finalmente, le reformas moderate de Solon (594 a.Chr.) dava a Athenas un certe stabilitate, meliorante le vita del pauperes, ben que al mesme tempore consolidava le potentia del aristocratia. [[File:Map athenian empire 431 BC-es.svg|right|thumb|Liga de Delos (le «Imperio atheniense»), immediatemente ante le guerra del Peloponneso in le 431 a.Chr.]] In le 6e seculo a.Chr., varie citates se habeva convertite in dominantes del civilisation grec: Athenas, Sparta, Corintho e Thebas. Cata un habeva ponite le areas rural e le villages minor circumstante sub su controlo. In ultra, Athenas e Corintho se habeva convertite in grande potentias maritim e mercantil. Le rapide augmentos demografic in le 8e e 7e seculos desencatenava un phenomeno emigratori que toccava a multe Grecos, los conducente a establir colonias in Magna Grecia (''Mezzogiorno''), Asia Minor e mesmo plus lontan. Le emigration terminava finalmente in le 6e seculo. A iste tempore, le mundo grec habeva disseminate su cultura e su lingua in un extension que superava multo le limites del actual Grecia. Le colonias grec non esseva politicamente controlate per le citates fundatrices, ben que multo vices illas manteneva vinculos religiose e commercial inter se. Durante iste periodo occurreva grande disveloppamentos economic in Grecia e etiam in su colonias ultra-mar, que experimentava crescimento del commercio e del industria. Le nivello de vita del population etiam meliorava de maniera considerate. Un studio de Ian Morris estima que le domo grec typical augmentava de costo inter cinque e dece vices inter 800 e 300 a.Chr.<ref>Roberto Morales Harley, ''[https://revistas.ucr.ac.cr/index.php/economicas/article/download/17268/16752/ ''El costo de la vida en la Grecia Antigua''], p.235, en revista ''Ciencias Económicas'' vol. 32-n.º 2 (2014), pp. 227-238, ISSN 0252-9521.</ref> In le secunda medietate del 6e seculo, Athenas cadeva sub le tyrannia de Pisistrato, e postea de su heredes Hipias e Hipparcho. Tamen, in 510 a.Chr., a requesta del aristocrata Clisthenes de Athenas, le rege spartano Cleomenes I adjutava le Athenienses a derrocar le tyrannia. Poco postea, tamen, Sparta e Athenas initiava relationes hostile, e Cleomenes I instaurava Isagoras como archonte pro-spartano. Con le objectivo de evitar que Athenas deveniva un “guberno-marionetta” sub dominio spartano, Clisthenes proponeva a su concitatanos Athenienses que Athenas subiva un revolution politic, que tote le citatanos compartiva le poter sin reguardo a lor stato social, que Athenas deveniva un “democratia”. Le Athenienses accipteva iste idea con tanto enthusiasmo que, post derrocar Isagoras e implantar le reformas de Clisthenes, illes poteva facilemente repeller un invasion a tres frontes que le Spartanos habeva lanciate pro reinstaurar Isagoras.<ref>Holland, T. ''Persian Fire'', ISBN 978-0-349-11717-1, pp. 131-138.</ref> Le venita del democratia resolveva multe del problemas de Athenas, dando initio a un “etate de auro” pro le Athenienses. === Grecia classic === [[File:Temple of Hephaestos; Greece, Athens 450-441 B.C..jpg|thumb|300x300px|Aspecto actual del templo de Hephaesto (Athenas), in Athenas, construite in le 5e seculo a.Chr.]] [[File:Riace bronzes - Statue A- Ancient Greek warrior.jpg|thumb|upright|Un guerrero greco antique. Un del bronces de Riace, del 5e seculo a.Chr.]] In le 5e seculo a.Chr., Athenas e Sparta, rivales traditional, debeva aliar se contra le plus grande menacia que Grecia antique habeva jam facite fronte usque al conquestas roman. Post haber supprimit le revolta ionian (un rebellion del citates grec de Ionia), Dario I de Persia, “rege del reges” del dynastia achemenida, decideva subjugar Grecia. Su invasion in 490 a.Chr. esseva frustrate per le victoria heroic del Athenienses in le battalia de Marathon sub Milciades le Juven. Xerxes I de Persia, herede de Dario I, tentava su proprie invasion dece annos plus tarde. Ma malgrado le numero overwhelming de soldados in su armea, Xerxes I esseva finalmente derrotate post le famose battalia de retroguarda al Thermopylas e le victorias del alliate grecos in le battalias de Salamina, Mycale e Platea. Le guerras medic continuava usque 449 a.Chr., sub le direction del Athenienses e lor Confederation de Delos, durante le qual Macedonia, Thracia, le Insulas Egee e Ionia esseva liberate del influentia persa. Le position dominante del imperio maritim atheniese menaciava Sparta e le Liga del Peloponneso, formate per citates del Grecia continental. Isto inevitabilemente causava le guerra del Peloponneso (431–404 a.Chr.). Ben que le major parte del guerra esseva indecise, Athenas suffreva multe reversos. Un grande peste in 430 a.Chr., sequite per un expedition militar disastrose contra Sicilia, debilitava severemente Athenas.<ref>{{cita web |url=http://www.livescience.com/history/060123_athens_fall.html |título=Typhoid Fever Behind Fall of Athens |fechaacceso=18 de marzo de 2010 |fecha=23 de enero de 2006 |editorial=LiveScience |idioma=inglés}}</ref> Sparta excitava rebellion inter le alliate de Athenas, debilitante ancora plus su capacitate de guerra. Le momento decisive occurreva in 405 a.Chr., quando Sparta interrumpeva le provision de frumento del Hellesponto a Athenas. Forzate a attaccar, le flotte atheniese, ja debilitata, esseva completemente disfatte per le Spartanos sub Lysandro in Aegospotamos. In 404 a.Chr. Athenas demandava pace, e Sparta imponeva un accordo severissime: Athenas perdeva su muros (incluse le Muros Longue), su flotte e tote su possessiones ultra-mar. Grecia entrava assi in le 4e seculo a.Chr. sub hegemonia spartana, ma isto esseva evidentemente fragile. Un crisi demographic debilitava Sparta, e in 395 a.Chr. Athenas, Argos, Thebas e Corintho credeva se capace de defiar su dominio, lo que resultava in le guerra de Corintho (395–387 a.Chr.), un altere conflicto indecise que restabliva le statu quo. Le hegemonia spartana durava ancora dece-sedese annos, usque a lor disfacimento decisive in Leuctra (371 a.Chr.), ubi le Thebanos sub le brillante general Epaminondas liberava Messenia e causava le declino irreversibile de Sparta. Le hegemonia theban esseva tamen breve: in Mantinea (362 a.Chr.), ben que victoriose, Thebas perdeva Epaminondas e troppe homines. Nulle citate-stato poteva reimponer su dominio. Durante iste debilitate del Grecia central, emergite Macedonia sub Philippo II. In vinti annos ille unificava e expandiva su regno, introducente innovationes militar decisive. Su victoria decisive esseva in Chaeronea (338 a.Chr.), ubi ille derrotava Athenas e Thebas, deveniente hegemon de facto de Grecia. Le major parte del citates esseva obligate a entrar in le Liga de Corintho. Philippo se preparava a un guerra contra Persia, ma esseva assassinate al initio del campania. Alexandro Magne, su filio, continuava le guerra, derrotava Dario III e dissolveva completemente le imperio achemenida, annexeante lo a Macedonia. A su morte in 323 a.Chr., Grecia attingeva su apogeo, ma le civilisation classic del polis esseva gradualmente reimplaciate per le cultura hellenistic. === Grecia hellenistic === [[File:Bust Alexander BM 1857.jpg|thumb|Alexandro Magno (busto 2e seculo a.Chr., Alexandria). Ille continuava le plano de su patre Philippo II in affirmar le dominio super Grecia, extendeva le territorios usque al sud-este de Europa, e poneva in marcha le plano panhellenic pro prender le imperio de Persia: le citates grec de Asia Minor usque a Egypto, e finalmente conquireva le imperio persa, usque attinger Afghanistan e limites de India. Ille moriva al etate de 32 annos.]] Le periodo hellenistic se extendite ab 323 a.Chr., con le morte de [[Alexandro Magne]], usque al conquestas roman in 146 a.Chr. Ben que le dominio roman non rumpeva le continuation cultural hellenistic (que persistava usque al christianismo), illo signava le fin del independentia politic grec. Durante iste periodo, “Grecia proprie” (le territorio del Grecia moderne) perdeva importantia in favor de nove centros cultural: Alexandria in Egypto e Antiochia in Syria. Le conquestas de Alexandro allargava enormemente le mundo grec e stimulava un emigration continue verso le nove regnos in [[Asia]], includite le Bactria e le India, ubi remaneva regnos greco-bactrian e indo-grec usque al fin del 1e seculo a.Chr. Isto inaugurava un era de contactes sin precedente inter [[Europa]], [[Africa]] e [[Asia]]. Post le morte de Alexandro, su imperio esseva dividite inter su generales (diadochos): le Regno Ptolemaic in Egypto, le Imperio Seleucida in le Levante, Mesopotamia e Persia, e le dynastia Antigonida in Macedonia. In Grecia, le polis recuperava parte de lor libertate, ma organisava se in duos ligas: le Liga Achee (Thebas, Corintho, Argos) e le Liga Aetolia (Sparta, Athenas). Iste ligas sovente combatteva inter se, mentre se aliante con differente facciones inter le diadochos. Le regno Antigonida de Macedonia entrava in conflicto con Roma al fin del 3e seculo a.Chr., resultante in le guerres macedonic. Durante le prime guerra, Philippo V se aliateva con [[Carthago]], ma sin grande consequentias. Finalmente, post le tertie guerra macedonic, Perseus esseva derrotate in 168 a.Chr., e Macedonia esseva dividite in quatro republicas sub Roma. In 150 a.Chr., un usurpator, Andrisco, tentava restaurar le monarchia, ma esseva battite; Macedonia deveniva provincia roman. Le Liga Etolia, hostil al intervention roman, esseva annexate post supportar le Seleucidas in le guerra romano-syriac. Le Liga Achaea, que durava un poco plus longe, esseva finalmente destruite in 146 a.Chr., quando Corintho esseva ruitate. Assi Roma terminava con le independentia grec, imponente su politica de divide et impera, que entrava in historia universal. === Grecia roman === [[File:Diadochi es.svg|alt=|300x300px|thumb|Le major dominios hellenistic del 4e e 3e seculos a.Chr., hereditate del campania de Alexandro Magno contra Persia: le Regno Ptolemaic (blau obscur), le Imperio Seleucida (jalne), Macedonia (verde) e Epiro (rosa). Le generales qui hereditava su imperio habeva un prolongate confrontamento inter se per longe decennios: le Guerra del Diadochos. Post un logic debilitamento, in le 2e seculo a.Chr. Roma se appropriava de Grecia, Egypto e Asia Minor.]] Le expression "Grecia Roman" designa le periodo del historia grec que sequeva al victoria roman super Corintho post le Battalia de Corintho in 146 a.Chr., usque al restauration del citate de [[Constantinopole|Byzantio]] e su proclamation, per le imperator Constantino I, como capital del Imperio Roman (le Nove Roma), renominate [[Constantinopole]] in 330. Le colonisation politic de [[Grecia]] per Roma habeva su contrapartida in un sorta de colonisation cultural inverse. Le [[Cultura del Roma antique|cultura roman]] deveniva in facto un cultura greco-roman. Le [[Lingua grec ancian|lingua grec]] deveniva lingua franca in le Oriente e anque in [[Italia]]. In le domos del nobiles romans, iste lingua esseva le usual, e le infantes del aristocratia esseva educate per preceptores grec.<ref>{{cite book |last=Görlich |first=Ernst J. |title=Op. cit. |page=136}}</ref> Le vita interne de Grecia durante le dominio roman non se videva culturalmente affectate. Il habeva, in cambio, modificationes importante in le organisation del structura social. Al disparition del appellate "classe medie" sequeva le evanescentia del differentia classic inter patricios e plebeios, formante se, in cambio, un nove strata componite per patricios e plebeios ric: le nobilitate official, claudite al movimento social e aspirante al occupation del melior postos public,<ref name="Gorlich137">{{cite book|last=Görlich |first=Ernst J. |title=Op. cit. |page=137}}</ref> assi como un nove sector financiari protocapitalista, beneficiate con le cadita del ric citates commercial de Carthago e Corintho.<ref name="Gorlich137"/> Durante le 2e e 3e seculos, Grecia esseva dividite in provincias: Achea, Macedonia, Epirus, Thracia e Moesia. Ben que Grecia continuava a esser parte del relative unificate “medietate levantin” del Imperio roman, sub [[Constantino I|Constantino]] le centro del Oriente se displaciava verso [[Constantinopole]] e [[Anatolia]]. Athenas, Sparta e altere citates grec perdeva lor importantia, e multe de lor statuas e obras artistic esseva transferite a Constantinopole. == Geographia == === Regiones === [[File:Ancient Regions Mainland Greece.png|thumb|upright=1.25|Le major regiones del Grecia antique continental e le terras barbaric adjacente.]] Le territorio de Grecia es montaniose, e como resultato, le Grecia antique consisteva de multe regiones plus parve, cata un con su proprie dialecto, particularitates cultural e identitate. Regionalismo e conflictos regional esseva aspectos prominente del Grecia antique. Le citates tendeva a esser situate in valles inter montanias o in planitias litoral, e illas dominava un certe area circum se. In le sud se trovava le [[Peloponneso]], que consisteva del regiones de Laconia (sud-est), Messenia (sud-oeste), Elis (oeste), Achaia (nord), Korinthia (nord-est), Argolis (est) e Arcadia (centro). Iste nomines sobrevive usque hodie como unitates regional del Grecia moderne, ben que con frontieras un poco differente. Grecia continental al nord, hodie cognoscite como Grecia Central, consisteva de Etolia e Acarnania al ovest, Locris, Doris e Phocis al centro, durante que in le est se trovava Beotia, Attica e Megaris. Al nord-est se situava Thessalia, durante que Epirus se trovava al nord-oeste. Epirus se extendeva ab le Golfo Ambracian in le sud usque al Montanias Ceraunian e le fluvio Aoos in le nord, e consisteva de Chaonia (nord), Molossia (centro) e Thesprotia (sud). In le angulo nord-est se trovava Macedonia<ref name=britannica>[https://www.britannica.com/EBchecked/topic/354266/Macedonia Encyclopædia Britannica (2008) ''Macedonia'']</ref>, originalmente consistite de Macedonia Inferior e su regiones, tal como Elimeia, Pieria e Orestis. Circa le tempore de Alexandro I de Macedonia, le reges Argeada de Macedonia comenciava a expander se in Macedonia Superior, terras inhabitata per tribos macedonian independente como le Lyncestae, Orestae e Elimiotae, e al ovest, ultra le fluvio Axius, in Eordaia, Bottiaea, Mygdonia e Almopia, regiones occupate per tribos Thracian.<ref>[https://books.google.com/books?id=vx251bK988gC&pg=RA6-PA750 ''The Cambridge Ancient History: The fourth century B.C.''] edited by D. M. Lewis et al. I. E. S. Edwards, Cambridge University Press, D. M. Lewis, John Boardman, [[Cyril John Gadd]], Nicholas Geoffrey Lemprière Hammond, 2000, {{ISBN|0-521-23348-8}}, pp.&nbsp;723–724.</ref> Al nord de Macedonia se trovava varie populos non-grec, como le Paeonios directemente al nord, le Thracios al nord-est, e le Illyrios, con le quales le Macedonianos esseva frequentemente in conflicto, al nord-oeste. Chalcidice esseva colonisate jam cedo per colonos grec meridional e esseva considerate parte del mundo grec, durante que ab le fin del 2e millennio a.Chr. occurreva etiam importante colonisation grec super le costas oriental del mar Aegaeo, in Anatolia. === Colonias === [[File:Griechischen und phönizischen Kolonien.jpg|thumb|Citates e colonias grec c. 350 a.Chr.]] Durante le epocha archaic le population de [[Grecia]] cresceva fora del capacitate de su limitate terra cultivabile (secundo le calculo, le population se multiplicava plus de dece vices inter le 800 e le 400 a.Chr., ab 800.000 usque un population total estimate inter 10 e 13 milliones).<ref name="umsystem">{{cite book |last=Hansen |first=Mogen Herman |date=2006 |title=The Shotgun Method: The Demography of the Ancient Greek City-State Culture |url=http://books.google.com.uy/books?id=0QSVh83hCcAC&dq=The+Shotgun+Method&ei=Ra3IS7iANpWwNv2uzZEG |location=Columbia, Missouri |publisher=University of Missouri Press |page= |isbn=978-0-8262-1667-0 |url-status= |archive-url= |archive-date= |access-date=16 April 2010}}</ref> Verso 750 a.Chr. le grecos comenciava 250 annos de expansion, colonisante in tote directiones. Al este, colonisava prime le costa egee de Asia Minor, postea [[Cypro]] e le costas de [[Thracia]], le [[Mar de Marmara]] e le costa sud del [[Mar Nigre]]. Al final le colonisation grec extendeva se tanto que attingeva, al nordest, zonas de [[Ukraina]] e [[Russia]]; al west, le costas de Illyria, [[Sicilia]] e [[Italia]] del sud; postea, [[Francia]] del sud, [[Corsica]] e le nordest de [[Espania]]. Anque se establiva colonias grec in [[Egypto]] e [[Libya]]. Le actuales [[Syracusa]], [[Neapole]], [[Marseille]] e [[Istanbul]] comenciava como le colonias grec de ''Syracusae ''(Συρακούσαι), ''Neapolis ''(Νεάπολις), ''Massalia ''(Μασσαλία) e ''Byzantion ''(Βυζάντιον). Iste colonias teneva un rolo in le diffusion del influentia grec a traverso de Europa, e anque adjutava a establir retes de commercio de longe distantia inter le citates-stato grec, stimulante le economia in le Grecia antique. == Politica == [[File:Bust Pericles Chiaramonti.jpg|thumb|upright=0.8|Busto de marmore de Pericles con un [[galea corinthie]], copia roman de un original grec, [[Museo Chiaramonti]], Museos del Vaticano; Pericles esseva un figura politic [[populista]] clave in le disveloppamento del radical [[democratia atheniese]].<ref>Ruden, Sarah (2003). ''Lysistrata''. Hackett, p. 80. {{ISBN|0-87220-603-3}}.</ref>]] === Structura politic === Le Grecia antique consisteva de plure centos de citates-stato relativemente independente (poleis). Isto esseva un situation differentissime de la major parte del altere societates contemporanee, que esseva o tribal o regnos governante super territorios relativemente grande. Sin dubita, le geographia de Grecia — dividite e subdividite per collinas, montanias e fluvios — contribuiva al natura fragmentari del Grecia antique. Da un latere, le Grecos antique non habeva dubita que illes esseva “un populo”: illes habeva le mesme religion, le mesme cultura fundamental, e le mesme lingua. In ultra, le Grecos esseva ben conscie de lor origines tribal; Herodoto poteva categorisar extensivemente le citates-stato per tribo. Eppure, ben que iste relationes de nivello plus alte existeva, illos rarmente pareva haber un rolo major in le politica grec. Le independentia del poleis esseva defendite con ferocitate; le unification esseva qualcosa rarmente contemplate per le Grecos antique. Mesmo quando, durante le secunde invasion persa de Grecia, un gruppo de citates-stato se aligava pro defender Grecia, le majoritate del poleis remaneva neutral, e post le disfacta persa, le alliatos tosto retornava al conflictos inter se.<ref>Holland, T. ''Persian Fire'', Abacus.</ref> Assi, le particularitates principal del systema politic grec esseva su natura fragmentari (e le facto que isto non pare haber un origine principalmente tribal), e le attention special sur centros urban intra estados alteremente parve. Iste particularitates del systema grec es ancora plus evidente per le colonias que illes fundava in tote le Mediterraneo, que, ben que illas poteva considerar un certe polis grec como lor “matre” (e remaner sympathic a illa), esseva completemente independente del citate fundatrici. Inevitabilemente, poleis plus parve poteva esser dominate per vicinos plus grande, ma conquestar o imponer un dominio directe per un altere citate-stato pareva esser bastante rar. In loco de isto, le poleis se aggregava in ligas, le membros del qual esseva in un stato constante de fluxo. Plus tarde, in le periodo classic, le ligas deveniva minus numerose ma plus grande, dominate per un sol citate (in particular Athenas, Sparta e Thebas); e sovente le poleis esseva compelite a junger se sub menacia de guerra (o como parte de un tractato de pace). Mesmo post que Philippo II de Macedonia conquistava le regiones central del Grecia antique, ille non tentava annectar le territorio ni unificar lo in un nove provincia, ma compelleva le major parte del poleis a junger se a su proprie Liga Corinthie. === Governamento e lege === [[File:SpartaGreatRhetra.png|thumb|right|upright=2|Structura del Constitution Spartan.]] Initialmente multe citates-stato grec pareva esser parve regnos; sovente il habeva un officio citatin con certe functiones residual e ceremonial del rege (''basileus''), p.ex. le archon basileus in Athenas.<ref>Holland, T. ''Persian Fire'', p. 94.</ref> Tamen, ja per le periodo archaic e le prime conscientia historic, le major parte habeva devenite oligarchias aristocratic. Non es clar exactemente como iste cambio occurreva. Per exemplo, in Athenas, le regato esseva reducite circa 1050 a.Chr. a un magistratura hereditari a vita (archon); per 753 a.Chr. isto deveniva un archon eligite pro dece annos, e finalmente in 683 a.Chr. un archon eligite annalmente. A cata stadio, plus potestate esseva transferite al aristocratia como un toto, e removite de un singule individuo. Inevitabilemente, le domination politic e le aggregation de ricchessa per parve gruppos de familias esseva inclinate a causar inquietude social in multe poleis. In multe citates un tyrannos (non in le senso moderne de autocratia repressive) sequeva prender controlo e governar secundo su proprie voluntate; sovente un agenda populista les adjutava a mantener se in poter. In un systema lacerate per conflictos de classe, governar per un “homine forte” esseva frequentemente le solution melior. Athenas cadeva sub un tyrannia in le secunde medietate del 6e seculo a.Chr. Quando iste tyrannia terminava, le Athenienses fundava le prime democratia del mundo como un solution radical pro impedir le aristocratia de recuperar le poter. Un assemblea de citatanos (Ecclesia), pro le discussion del politica citatin, existeva ja ab le reformas de Draco in 621 a.Chr.; omnes citatanos poteva assister post le reformas de Solon (initio del 6e seculo), ma le plus povre non poteva parlar in le assemblea ni candidatar se pro officio.<ref>Pedro Guevara, «Democracia multirepresentativa», en ''Revista de la Facultad de Ciencias Jurídicas y Políticas de la Universidad Central de Venezuela'' 112 (1999), Universidad Central de Venezuela, pp. 85-123.</ref> Con le stabilimento del democratia, le assemblea deveniva le mechanismo de jure de governo; omnes citatanos habeva privilegios equal in le assemblea. Tamen, non-citatanos, tal como metics (stranieros residente in Athenas) o sclavos, non habeva nulle derectos politic. Post le ascension del democratia in Athenas, altere citates-stato fundava democratia. Tamen, multe retineva formas plus traditional de governo. Como in tante altere aspectos, Sparta esseva un exception notabile, governate durante tote le periodo non per un, ma per duo monarchos hereditari. Isto esseva un forma de diarchia. Le reges de Sparta pertineva al Agiadas e le Eurypontidas, descendentes respectivemente de Eurysthenes e Procles. On credeva que ambe dynastias descendeva de duo gemellos, filios de Aristodemus, un regente Heraclide. Tamen, le poteres de iste reges esseva limitate per un consilio de seniores (Gerousia) e per magistratos specialmente nominate pro vigilar le reges (Ephoros). === Le citate === {{Citation|Le citatano es necessariemente differente secundo cata ''politeia'' ''(hic: «constitution»)''. Es pro isto que le citatano de qui nos ha parlate existe super toto in un democratia; in certe citates, il non ha un populo [un populo deliberante] ni sessiones regular del Assemblea, sed solmente reuniones super convocationes, e le processos es repartite inter certe judices; […]. Le natura del citatano resulta assi clarmente de iste precisiones; quicunque ha le possibilitate de participar in le poter deliberative e judiciari, nos dice que ille es citatano de iste citate, e nos appella citate le collectivitate del citatanos qui ha le fruition de iste derecto, e in numero sufficiente pro assecurar al citate, si on pote dicer lo, un plen independentia.|Le citatanitate e le citate, secundo [[Aristotele]], ''[[Politica (Aristotele)|Politica]]''<ref>''Politica'' III 2 1275-b, trad. J. Tricot, Vrin, 1962, citate per {{harvsp|Brulé|1998|p=103}}.</ref>}} Le termino grec polis pote esser traducite per «citate-Stato» in un contexto politic, ma illo pote etiam designar un simple «citate». Illo esseva le forma le plus diffuse de organisation politic durante le Antiquitate in Grecia central e meridional, in Asia Minor grec e in le colonias grecas. Illo se constitue progressivemente durante le epocha archaic, secundo modalitates que es difficile tracciar con exactitude. On pote sequer iste processo in le disveloppamento gradual de societates urban, con un urbanismo e un architectura characteristic del citates, ben distincte del villas e burgores, con plus fort stratification social e specialisation professional, le uso crescente del scriptura, le expansion del cambiamentos commercial. Le fundation de nove citates, le colonias, a partir del medio del 8e seculo a.Chr., es le manifestation le plus evident del phenomeno. Ma non es ante le 6e seculo a.Chr. que le characteristicas del citates es completemente constituite. Le question del proque isto occurreva in iste periodo particular e non in altere maniera (le modello de citate-Stato non es unic al Grecia, ma illo distingueva la de monarchias territorial del Oriente) resta ancora in debate. Le citate-Stato<ref>{{cite book |last=Hansen |first=Mogens Herman |date=2006 |title=Polis: An Introduction to the Ancient Greek City-State |url=https://archive.org/details/isbn_9780199208500 |location=Oxford |publisher=Oxford University Press}}</ref> se define ante toto como un communitate human: in le discursos official, le citate es designate per su habitantes, o plus precisamente per le corpore de su citatanos (politai), dunque “Athenienses”, “Spartanos”, “Milesianos”, etc. Illes es illes qui prendeva parte al decisiones politicas, a los que on accedeva secundo principios varie, ma in tote le casos illes esseva homines adulte, lo que excludeva un grande parte del population que viveva in le citate. Ergo, es le communitate de citatanos que constitue le condition fundamental pro su existentia, plus que le territorio ubi illa exerceva su souveranitate – e isto es lo que face specific le modello grec. [[File:Ortigia dall'alto.jpg|thumb|left|Ortygia, sito del original polis del Syracusa classic (ora de lingua italian), le plus grande polis de lingua grec antique, plus grande mesmo que Athenas. Le polis esseva un colonia placiate sur le insula in 733/732 a.C. como un interprisa [[Ancient Corinth|corinthie]] sub [[Archias of Corinth|Archias]].<ref>{{harvnb|Hansen|2004|p=19}}</ref> Illo comenciava como un polis unite con un constitution e subsequentemente se synoecisava gradualmente con villages de population indigene sur le terra firme. Non-grecs, illes esseva invitate a junger se. Iste citate comenciava con un citate centralisate subitemente erigite e acquireva le districtos plus tarde. Il non habeva connexiones de parentela inter le polis e le komai.]] Cata citate habeva un centro principal, generalmente un urbe (ma non sempre), ubi se trovava su institutiones: un assemblea, un consilio, tribunales, e magistratos eligite secundo modalitates varie, ma in general simile inter citates. A partir del 6e seculo a.Chr. leges scribite regiva le organisation del citates. Le population (ultra le citatanos) affirmava su cohesion e identitate per cultos civic, specialmente illos dedicate al divinitate protectrice del citate (le deo “poliadic”) e al heroes local, cuje sanctuarios structura su territorio. Plus general, un insimul de costumas ancestral stringeva le communitate. In realitate, le familias, le gruppos de apparentia, le economia, le religion e le cultura esseva subordinate al citate, que los orientava in un senso politic. Le citate era le principal referentia de un Greco antic, super le apparentias o ethnos. Le implication del corpore civic in le decisiones politicas generava debates e reflexiones, lo que stimulava un cultura politic que influentiava tote le aspectos del vita del citate. Isto se manifestava in particular durante le epocha classic. On trovava alora un myriade de citates de dimensiones multo varie, microcosmos sovente pauc aperte verso le exterior.<ref>Patrice Brun, « Cité », dans {{harvsp|id=DMGA|Sartre|Sartre-Fauriat|Brulé|2009|p=122-126}}.</ref>{{,}}<ref>{{en}} Oswyn Murray, « Polis », dans {{harvsp|id=OCD|OCD|2012|p=1170-1171}}</ref> Scribente in le momento in que le processo era completate, Aristoteles poteva definir le homine grec como un “animal politic” que non pote florir nisi in un polis. Isto explica proque on attribue sovente al polis le merito de haber stimulate le innovationes intellectual del Grecia antique. Le fin del epocha classic es marcate per le disfallimento politic del citates e le perdita de lor autonomia fronte al regnos e, postea, al expansion roman. Ma isto non significa le fin del citates grec, ni mesmo lor declino. Illos remane le forma ordinari de organisation del communitates grecas, e ancora plus, post que multe nove fundationes se produce durante iste periodo, initiate per reges, lo que assecura le diffusion del modello. In le territorios conquistate per le regnos hellenistic in Asia e, in minor mesura, in Egypto, isto se traduceva in enclaves grec que dominava un retro-pais autochton. Le citatanitate e le education intellectual e physic que la accompaniava deveniva elementares del identitate grec: le polis esseva etiam un modello cultural. Isto explica su superviventia sub le Imperio Roman.<ref>{{en}} Oswyn Murray, « Polis », dans {{harvsp|id=OCD|OCD|2012|p=1171}}</ref>. De facto, le citates grec formava le structura fundamental del organisation politic in le medietate oriental del Imperio roman, e le hellenismo trovava in isto un vehiculo de expansion in le mundo “greco-roman”.<ref>{{en}} Simon Hornblower, « Hellenism, Hellenization », dans {{harvsp|id=OCD|OCD|2012|p=657}}.</ref> Colonias romanes esseva fundate in le mundo grec (in senso large, le parte oriental del Imperio), talvolta in citates grec ja existente.<ref>Maurice Sartre, « Colonie romaine », dans {{harvsp|id=DMGA|Sartre|Sartre-Fauriat|Brun|2009|p=132}}.</ref> Juridicamente, le domination roman esseva accompaniate per le attribution progressive del citatanitate romana al habitantes del mundo grec, superimponite al citatanitate grec original. Illo esseva generalisate per le edicto de Caracalla in 212 p.Chr.<ref>Anne Sartre-Fauriat, « Citoyenneté romaine », dans {{harvsp|id=DMGA|Sartre|Sartre-Fauriat|Brun|2009|p=127}}.</ref> Durante le Antiquitate tardive, le citates grec restava prospere e continuava a exister al minus usque al 6e seculo. Illos dispareva postea, in le crisis que colpiva le Imperio Roman de Oriente in le 7e seculo, que affligeva severemente le urbes, durante que le poter byzantin instaurava un systema provincial que assumeva lor rolo in le affaires local. === Le ethnos === Durante que le citate se constitueva in le epocha archaic, un altere forma de organisation politic dominava in le Grecia del Nord e del West: le ethnos (pl. ethnè). On lo trovava, per exemplo, in alte Macedonia, Epiro, Thessalia, Phocide, e etiam in Achaia e Messenia in le Peloponneso. Le mundo grec non pote dunque esser reducite solo al mundo del citates: le duo modellos coexisteva, e mesmo se superponeva in plure casos (Achaia, Beotia, Acarnania). Le ethnos debe esser vidite como un altere forma de Stato evolutive, que se disveloppava al latere del citate-Stato, e non como un forma primitive o inferior de illo. Illo etiam reuneva un communitate de habitantes, habeva un dimension territorial, e poteva comprender urbes, ben que le regiones interessate habeva generalmente un population plus sparnite que illas ubi le citate dominava. Le ethnè esseva de dimensiones multo varie: alcunos reuneva populationes numerose. In general illes pare esser plus aperte que le citates al admission de nove membros, lo que explica probabilemente proque plures de illes experimentava un forte expansion in le 4e-3e seculos a.Chr., justo quando multe citates suffreva de un erosion de lor corpore civic. Lor institutiones esseva regite per leges e organisate in plure nivellos territorial (village, districtos, postea le ethnos), disponeva de assembleas, e poteva esser governate per reges, de qui le poter esseva contra-balanceate per le magistratos e le costumas que limitava lor campo de action.{{sfn|Cabanes|2015|p=61-65}} === Le federation === Le “Statos federal” o “ligas” esseva formas de organisation que reuneva plure entitates politicas, citates o ethnè. In antiquitate illos esseva appellate koinon, termino que significa “lo que es commun” (a tote le membros del gruppo). Iste forma de organisation se affirmava in particular verso le fin del epocha classic e durante le epocha hellenistic, con le emergentia de entitates potente como le Beotia (con Thebas como centro), le Etolia, le Epiro e le Achaia. Illos se distingueva de altere formas de association inter citates e ethnè (alliantias militar, gruppos religiose) per le existentia de un citatanitate proprie del koinon, que se superponeva a celle del citates e ethnè que lo componeva, secundo un principio de organisation pyramidal. Le membros del koinon pertineva generalmente a un mesme insimul cultural, un populo (ethnos in senso non-politic), parlante un dialecto commun, unite circa cultos commun. Illes poneva in commun lor medios militar e diplomatic, e poteva batter moneta. Al capite del koinon se trovava o ben un executive exercite per un rege (como in Epiro), o per magistratos militar – per exemplo, un collegio de strategoi in Acarnania – insimul con un consilio que representava le communitates federate. Un assemblea reuneva periodicamente tote le membros (per exemplo, in Etolia un vice per anno, in primavera). Le institutiones federal disponeva de un poter plus o minus extendite secundo le koinon. Le federations esseva finalmente vincite per Roma; postea illas poteva ancora supervivere, ma esseva private de lor potentia politic e militar.<ref>Pierre Fröhlich, « ''koinon'' », in {{harvsp|id=DMGA|Sartre|Sartre-Fauriat|Brun|2009|p=281}}.</ref>{{sfn|Cabanes|2015|p=67-70}} == Societate == === Structura social === Solmente homines libere, proprietarios de terra, e nate in le citate poteva esser citatanos con tote le protection legal in un polis. In le major parte del citates-stato, contrariamente al situation in Roma, prominentia social non conferiva derectos special. A vices familias controlava functiones religiose public, ma isto normalmente non dava poter politic additional. In Athenas, le population esseva dividite in quatro classes social basate super ricchessa. Le personas poteva cambiar de classe si illos ganava plus moneta. In Sparta, tote le citatanos mascul esseva appellate homoioi, significante “pares”. Tamen, le reges spartano, que serviva como duple capites militar e religiose del polis, proveniva ex duo familias.<ref>{{cite book |last1=Powell |first1=Anton |title=A Companion to Sparta |date=2017 |publisher=John Wiley & Sons |isbn=978-1-119-07237-9 |page=187 |url=https://books.google.com/books?id=QqA6DwAAQBAJ |access-date=4 July 2022}}</ref> Le feminas in le Grecia antique pare a haber principalmente exequite cargas domestic, gerite le familia, e generate e educate filios. ==== Sclavitude ==== Le sclavos non habeva poter ni stato. Illos habeva le derecto de haber un familia e posseder proprietate, sub le benevolentia e permission de lor patrono, ma illos non habeva nulle derectos politic. Per 600 a.Chr., le sclavitude chattel se habeva diffundite in Grecia. Per le 5e seculo a.Chr., le sclavos formava un tertio del population total in alcun poleis. Inter 40% e 80% del population del Athenas classic esseva sclavos.<ref>[http://student.britannica.com/comptons/article-201729/ANCIENT-GREECE Slavery in Ancient Greece] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081201123710/http://student.britannica.com/comptons/article-201729/ANCIENT-GREECE |date=1 December 2008 }}. ''Britannica Student Encyclopædia''.</ref> Foras de Sparta, le sclavos quasi nunquam se revoltava proque illos esseva troppo multo mesclate de nationalitates e troppo disperse pro organisar se. Tamen, contrarimente al culturas occidental plus tarde, le Grecos antique non pensava in terminos de “rassa”.<ref>{{Cite book |publisher=W. W. Norton |isbn=978-0-393-04934-3 |last=Painter |first=Nell |title=The History of White People |location=New York |date=2010 |page=[https://archive.org/details/historyofwhitepe00pain/page/5 5] |url=https://archive.org/details/historyofwhitepe00pain/page/5}}</ref> Le major parte del familias possedeva sclavos como servitores domestic e laboratores, e mesmo familias povre poteva haber un o duo sclavos. Le patronos non habeva le derecto de batter o occider lor sclavos. Sovente illos prometteva liberar sclavos in le futuro pro incitar les a travaliar dur. Contrarimente a Roma, libertos non deveniva citatanos. In loco, illos esseva mesclate inter le population de metics, que includeva estranieros o citatanos de altere poleis permittite viver officialmente in le stato. Le citates-stato possedeva legalmente sclavos. Iste sclavos public habeva un grado plus grande de independentia que los possedite per familias, vivendo per conto proprio e exequente cargas specialisate. In Athenas, sclavos public esseva formate pro vigilar moneta falsificate, durante que sclavos de templo serviva al divinitate del sanctuario, e sclavos Scythian esseva employate como un sorta de policia pro corriger le citatanos al functiones politic. Sparta habeva un typo special de sclavos appellate helotes. Le helotes esseva Messenianos reducite in sclavitude in massa durante le guerras messenian per le stato e assignate a familias ubi illes esseva obligate a remaner. Illes cultivava alimento e faceva cargas domestic de maniera que le feminas poteva concentrar se in producer filios robuste e le homines poteva dedicar se al disciplina como hoplites. Lor patronos los tractava con dureza, e le helotes se revoltava varie vices contra illes. In 370/369 a.Chr., como resultato del liberation de Messenia ab le dominio spartano per Epaminondas, le systema de helotes ibi terminava e illes ganiava lor libertate.<ref>{{cite book |last=Cartledge |first=Paul |title=The Spartans: An Epic History |url=https://archive.org/details/spartansepichist0000cart_y2k2 |year=2002 |publisher=Pan Macmillan |page=[https://archive.org/details/spartansepichist0000cart_y2k2/page/67 67]}}</ref> Tamen, illo persisteva in Laconia usque al 2e seculo a.Chr. === Nutrition e banchettos === [[File:Symposion scene Staatliche Antikensammlungen 2646.jpg|197px|thumb|right|Homine banquetante divertite per un musico, cuppa a figuras rubie, v. 480 a.C. Staatliche Antikensammlungen.]] Le regime alimentar del Grecos antique se funda super le «triade mediterranee»: frumento, oleo de oliva e vino. Le cereales (frumento durum, spelto e orzo) constitueva le base del alimentation grec, in particular le platto plus commun, le maza, un pappas preparate con farina de orzo pre-cocite al qual on adjungeva un liquido (aqua, oleo, lacte, melle). Pan esseva etiam fabricate sub forma de tortas, e le textos mentiona certe typos de pasteles. Le termino opson designava lo que accompaniava le cereales in le repasto. Le leguminosas (cicer, lenticulas, fabas, vescias) esseva un altere elemento importante del dieta, in sopas, con condimentos e legumines (allio, cepa, porro, nabos, brassicas, cucumeres, etc.). Le fructos esseva etiam frequentemente consumite (figos, uvas, malos, piras). Le pisce, fresc, seccate o in salmoira, esseva un alimento diffuse. Le carne esseva consumite solmente in occasiones festive o in sacrificios pro le commun del Grecos, proveniente de animales domestic o de venation. Le oleo de oliva esseva le grassia le plus usate pro le coction. Le lacte serviva pro producer caseo, ma non esseva multo bibite ni transformate in butyro, practicas considerate como typic del barbaros, como etiam le consumo de cervisia. Le Grecos bibeva plus tosto vino. Le approvisionamento alimentar esseva un preoccupation constante pro le citates grec, que produceva rarmente plus que lo que illos consumiva, e solmente pauc esseva autarchic, malgrado effortios continue pro augmentar le production agricole, specialmente celle del cereales. De isto, tote lo que poteva perturbar le cerealicultura esseva un fonte potential de calamitate: primo un clima defavorable e le guerra, que poteva regularmente generar penurias, mesmo famines. Le plus pauperes esseva frequentemente victimas de malnutrition. Le penurias de cereales generava tensiones social, e le institutiones civic rarmente habeva granarios collectivos pro compensar isto, lor actiones esseva generalmente plus tosto controles de precios in le mercados, incitationes al disveloppamento del commercio cerealier e a su distribution; a partir del 5e seculo a.Chr. illos practicava plus e plus le acquisition de cereales con fundos public in casos de penuria e alte precios, sin tamen succeder a compensar completemente le mancos. Le plus ric citatanos, assi como reges e plus tarde imperatores, forniva grano al citate como beneficentia (evergetismo), e ne retirava prestigio. Le cocina esseva in su majoritate le obra del feminas in le ambito domestic. Pro le sacrificios e banchettos collectivos il habeva cocinieros public, e panificatores que etiam vendeva productos. Le qualitate del repasos esseva un elemento de distinction social, per le medio de productos varie e de bon qualitate, specialmente illos de origine renommate, in particular condimentos, salsas, vinos e oleos, cuje combination faceva le valor del repasos. Un forma de alta cocina se disveloppava intra le elites durante le Antiquitate. Le preparation del plattos sacrificiale esseva ritualisate, con methodos e ordine codificate. Post le immolation del animal, le carnes esseva distribuite a illes que habeva derecto, e isto poteva implicar tote le citate durante le grande festivitates poliade. Spatios pro banchettos esseva frequentemente aménagiate in sanctuarios pro reciper le convivas. Iste banchettos civican esseva un momento forte del vita commun, participante al identitate collective del citatanos. Le plus ric contribuiva de plus in plus a lor financiamento con le tempore, reforcante assi lor peso in le citate. Alteres formas de banchettos esseva organisate in un quadro civic, inter homines de un mesme classe de etate e/o de un mesme gruppo social (syssitia in Sparta, andria in Creta). Textos e imagines forni descriptiones del repasos e banchettos del elites, reservate al homines, que se teneva in residentias private, in le sala appellate andron: illos comenciava con le deipnon, le cena, sequite del symposion, le banchetto proprie, immortalisate per Platon, durante le qual on bibeva vino, accompaniate de fructos e plattos dulci, discutente inter se. Le vases usate esseva eligite con cura, le ordine del servicio esseva codificate, divertimentos esseva organisate (con musicos, hetaerae). Iste typo de banchetto constitueva un elemento major del sociabilitate del elites grec del epocas archaic e classic. === Education === [[File:Douris' Cup (School Scene).jpg|thumb|284x284px|Pintate sur le famose Cuppa de Douris circa 480 a.Chr., le depiction de scenas educational involvente ''grammata'' e ''mousikē''.]] Durante le major parte del historia grec, le education esseva private, excepte in Sparta. Durante le periodo hellenistic, alcun poleis instituiva scholas public. Solmente familias ric poteva pagar un magistro. Le pueros apprendeva leger, scriber e recitar litteratura. Illes etiam apprendeva a cantar e sonar un instrumento musical e esseva trainate como athletas pro servicio militar. Le studio non esseva pro obtener un profession, ma pro devenir un citatano efficace. Le pueras etiam apprendeva leger, scriber e facer arithmetica simple pro administrar le domo. Post le infantia, illas quasi nunquam recipeva education.<ref>{{Cite book |last=Bloomer |first=W. Martin |title=A Companion to Ancient Education |publisher=Willey-Blackwell |year=2016 |isbn=978-1-118-99741-3 |location=Malden, MA |page=305}}</ref> Le pueros comenciava a ir al schola a etate de septe annos, o al caserna, si illes viveva in Sparta. Le tres typos de instructiones esseva: grammatistes pro arithmetica, kitharistes pro musica e dansa, e paedotribae pro sportes. Le pueros de familias ric esseva accompaniate al lectiones private per un paidagogos, un sclavo domestic designate a iste rolo, qui accompaniava le puer durante le die. Le classes se teneva in le casas private del magistratores, e includeva lectura, scriptura, mathematica, canto, e le practica del lyra e flauta. Quando le puer attingeva 12 annos, le curricula se allargava pro includer sportes como lucta, curso, e le lanceamento de discus e javelina. In Athenas, juveniles plus vetere frequentava academias pro disciplinas plus elevate como cultura, scientias, musica e artes. Le education se terminava al etate de 18 annos, sequite per un periodo de instruction militar in le exercito, usualmente de un o duo annos. Alcune del plus grande scholas de Athenas includeva le Lyceo (le schola peripatetic fundate per [[Aristotele]] de Stageira) e le Academia Platonica (fundate per Plato de Athenas). Le systema educative del Grecos ric es etiam appellate Paideia.<ref>{{Cite book |last1=Woodruff |first1=Paul |title=Nine Education (Paideia) |chapter=Education (Paideia) |url=https://academic.oup.com/book/8502/chapter-abstract/154343006?redirectedFrom=fulltext |access-date=21 August 2024 |date=March 2006 |pages=191–210 |doi=10.1093/acprof:oso/9780195304541.003.0009 |isbn=978-0-19-530454-1}}</ref> === Economia === [[File:Helike-coin.jpg|175x175px|thumb|Moneta del Peloponneso, 5e seculo a.Chr.]] Al apice economic in le 5e e 4e seculos a.Chr., le citatanos libere del Grecia classic representava forsan le societate le plus prospere del mundo antique, e alcun historicos economic considera Grecia como un del economias pre-industrial le plus avantiate. In terminos de tritico, le salario quotidian pro un obrero non qualificate in [[Athenas]] urban esseva estimate inter 7–12 kg, circa 2–3 vices le 3,75 kg de un obrero rural in Egypto roman. Tamen, le entratas agricole grec esseva in media plus basse que illos del operarios urbane. Le conditiones de sclavos variava multo, ma le institution de sclavitude serviva a mantener le entratas del citatanos libere. Un estimation del disveloppamento economic basate solmente sur iste categoria pote superestimar le nivello real, malgrado le evidentia de alte standardes de vita. === Guerra === [[File:Greek-Persian duel.jpg|thumb|Hoplite grec e guerrero persian depictate combattente, sur un antique kylix, 5e seculo a.Chr.]] Al minus durante le periodo archaic, le natura fragmentari del Grecia antique, con su plure poleis competitores, augmentava le frequentia de conflictos ma limitava le scala del guerras. Incapace de mantener exercitos professional, le poleis se basava sur lor proprie citatanos. Isto reduceva le duration del campanias, proque le citatanos deberea retornar a lor professiones (especialmente le agricultores). Assi, le campanias occurreva generalmente in estate. Le battalias esseva in general decisive e a campo aperte. Le perdas esseva relativamente limitate, rarmente plus que 5% del parte perdente, ma inter le mortos se trovava sovente le plus eminente citatanos e generales qui combatteva al fronte. Le scala e le natura del guerra in le Grecia antique cambiava dramaticamente con le guerras greco-persan. Affrontar le exercitos enormemente numerose del Imperio Achemenide esseva impossibile pro un sol polis. Le victoria grec esseva obtenite per medio de alliantias inter poleis, lo que permitteva unir ressources e divider labores. Isto esseva un nove phenomeno in iste scala. Le ascension de Athenas e Sparta como potentias dominante durante iste guerra conduceva directemente al Guerra del Peloponneso, que refineva strategias e tacticas. Illo esseva combattite inter ligas de poleis dominate per Athenas e Sparta, con plus grande ressources human e financial. Isto augmentava le scala del guerras, con naval battles, blocadas e assedios, e causava multe plus victimas e disruption social. Athenas possedeva un del plus grande flottas militar del Grecia antique. Illo habeva plus de 200 triremes, cata un propulsate per 170 rematores in tres rangos sur cata latere. Le citate poteva mantener un tal flotta proque illo possedeva multe minas de argento laborate per sclavos. Secundo Josiah Ober, le poleis grecas habeva circa un possibilitate de un in tres de esser destruite durante le periodo archaic e classic. === Religion === [[File:Map greek sanctuaries-fr.svg|thumb|Localisation del principal sanctuarios grec antique.]] Le religion grec antique presenta un profilo multo differente del religiones del etate moderne, in tanto que illo non habe ni textos sacre, ni dogma, ni Ecclesia. Su credentias non se basa super un revelation sacre, sed es le producto de un experientia cumulative que lassa spatio a un diversitate de opiniones que nulle “orthodoxia” pretende extinguer. Illo se interessa plus al affaires del vivos que a lo que eveni post le morte. Illo es polytheiste e accorda grande importantia al ritos, minus al devotion personal. Le pietate verso le deos e le puritate ritual es primordial, durante que le ethica es secundari. On ha scribite que es un religion “incastrate” in le societate, organisate principalmente in le quadro del citate, mesmo si le ritos domestic es importante e si se disveloppa approches plus personal con le cultos de mysteros. ==== Divinitates ==== [[File:Statuette of Athena (3rd cent. A.D.) in the National Archaeological Museum of Athens on 14 April 2018 (cropped).jpg|left|thumb|Statuetta de Athena del Varvakeion, copia de epocha roman del statua chryselephantin del Parthenon facite per Phidias, Museo National Archeologic de Athenas.]] Le Grecos ancian era polytheistas: illes venerava un multitudine de deos (theoi), de qui le principal characteristica era lor immortalitate e potentia, que garantiava lor superioritate super le humanos. Le attentiones que le homines les prestava habeva como objectivo obtener le beneficios de lor poter. Illes era generalmente representate in forma human (anthropomorphismo), e se comportava de maniera simile al homines, secundo le vision divulgate per Homero e Hesiodo. Cata deo habeva un dominio determinate de competentia, e mesmo plures, distincte ma complementari a ille del alteres. On retrova un mesme ensemble de divinitates principal in tote le mundo grec, ma in variantes local, distinguite per un secunde nomine (epiclesis), sovente ligate a lor loco precise de culto (Hera de Samo, Hera de Argo, etc.). In altere casos, un deo pote esser identificate sub un aspecto specific (Apollon Agyieus pro le stratas, Zeus Xenios pro le hospitalitate, etc.). Isto reflecte le complexitate del systema polytheiste: de un latere, cata deo local es specific; de altere latere, existe le conscientia de un unitate detra iste multiplicitate, reunite per un nucleo commun. Le pantheones local reuneva le divinitates principal de cata citate e faceva parte de su identitate. In plus del grande deos panhellenic, multe cultos local esseva associate. Le societate divine se organisava in torno a Zeus, con le gruppo del “olympianos”, frequentemente reducite in le litteratura moderne a dece-duo divinitates major. Ma iste lista poteva variar, includente Hades, Hestia, o ancora Demeter con su filia Persephone. Alcun semideos como Heracles o Asclepio obteneva le statuto de deos plen. Ultra iste gruppo, existeva un multitudine de divinitates minor, sovente local, con poteres limitate. Al marges del mundo divin on trovava nimphas e altere esseres supernatural. Heroes e heroinas, homines defuncte divinisate post morte, occupava un rolo importante in le cultos local. Durant le epocha hellenistic e roman, le universo divin evolveva: appariva nove cultos (Tyche, Isis, Sarapis), mesmo cultos de sovrano divinisate. Philosophos, in particular Xenophanes, Platonic e Stoicos, elaborava conceptiones de un Deo unic, metaphysic e transcendente, que contrastava con le polytheismo popular. ==== Mythos ==== Le termino mytho veni del grec mythos, significante “parola, narration”. In su senso moderne, illo es un “narration traditional con un referentia secundari a qualcosa de importantia collective”. Le mythos grec nos es principalmente cognoscite per scripto: [[Hesiodo]] (Theogonia), [[Homero]], [[Pindaro]], tragedos como [[Eschylo]], [[Sophocles]], [[Euripides]], e compilationes del epocha hellenistic (Pseudo-Apollodoro). Ma illos circulava oralmente antea, e contine elementos de fundo indo-european, e etiam influentias de civilisations vicin. Le mythos tracta del relationes inter deos e humanos: Zeus deveni rex del deos, Prometheo roba le foco pro donar lo al homines, Pandora es create in punition, etc. Illes presenta sovente le deos sub aspecto human e mesmo criticabile (Zeus adultere, Hera crudele, Hermes furator, Dionysos orgiastic). Exemples notabile es le cyclo de Troia, le Argonautas, le historias de Heracles, Oedipo, Theseo, Perseo. Le interpretation del mythos es complexe: illos pote esser historia pro divertir, pro explicar le relation inter homine e deo, pro justificar ritos o normas social. Studiosos ha cercate structuras mental o contextos historic detra illos. Alcunos reflecte ritos de initiation, alteres historias de colonisation o dynastias regias. In Athenas classic, mythos es usate pro parlar de relationes familiar o civic. ==== Cultos ==== Le religion grec antique es profundemente incastrate in le societate, e il non ha vermente un separation inter le profan e le sacre<ref name=ocd1262/>. Le termino grec que refere le plus a iste ultime notion, ''hieros'', face referentia a alco consecrate a un deo, e ''hiera'' a lo que es connectite al culto, dunque al rituales e materiales religiose (includente lo que es sacrificate). Duo altere notiones fundamental es ''hosios'', que designa un tradition o mesmo un lege religiose, al qual il es necessari conformar se, lo que es appropriate facer verso le deos, e ''eusebeia'', que refere al pietate, al facto de monstrar un respecto appropriate verso le deos. Al contrario, le conducta incorrecte del puncto de vista del lege divin e plus largemente un infraction al moral traditional, ''anosion'', es condemnate<ref>{{en}} Emily Kearns, « Religion, Greek, terms relating to », in {{harvsp|id=OCD|OCD|2012|p=1263-1264}}.</ref>. Le considerationes de puritate e de pollution es etiam al corde del practicas ritual. Le deos grec s’interessa plus al pietate de lor fideles que a lor ethica, dunque al honores que illes les rende. Illes mantene con illes un relation fundate sur le « favor » o « gratia », ''charis'', trovante gaudio in le sacrificios, offertas e altere actos pie facite per le humanos (cantos, dansas), e accordante les beneficios in cambio (sanitate, fertilitate, prosperitate, securitate). Il es dunque un relation de reciprocitate inter personas de potentia differente, que vole esser mutuemente benefic<ref>{{cite book |last=Mikalson |first=Jon D. |date=2010 |title=Ancient Greek Religion |url=https://archive.org/details/ancientgreekreli0000mika |location=Malden and Oxford |publisher=Wiley-Blackwell |page=[https://archive.org/details/ancientgreekreli0000mika/page/21 21]-26}}</ref>. Le religion grec non pone in avant le preoccupationes individual, le culto essente generalmente de natura communitari: illo se disrola al nivello del citate, del ''ethnos'', del federation, del regno, del tribo, del communitate local, del familia, e etiam del associationes cultual de amicos, que dispone de lor proprie calendario ritual marcate per festas major que es un elemento marcante de lor identitate commun. Iste culto es assumite per le representantes de iste gruppos, dunque le magistratos al nivello del citate, e il non ha un statuto special pro le clero del sanctuarios, al differentia de multe civilisationes antique<ref name=ocd1262>{{en}} Emily Kearns, « Religion, Greek », in {{harvsp|id=OCD|OCD|2012|p=1262}}.</ref>{{sfn|Cabanes|2015|p=98}}. Le acto central del culto es le sacrificio sanguinee de un animal al divinitates, que occupa le loco major in le majoritate del rituales; in certe casos le animal sacrificial es consumite per le foco (holocausto). Le sacrificio sanguinee servi tanto a marcar le relation inter le humanos e le deos, per un acto de offerta, como le relation inter le membros del communitate, per le partition collective del repasto sacrificial constituite per le restos del animal immolate. Iste rito pote esser effectuate quotidianemente, ma il existe occasiones plus importante, le festas religiose, que es generalmente public e organisate secundo le sequentia procession, sacrificio, banchetto e postea concurso, e pote reunir tote le citate, como le Panathénées e le Grandes Dionysies de Athènes, o mesmo le mundo grec con le festas panhellenic que ha loco cata quatro annos in locos de culto major (a Olympie, Corinthe, Delphes e Némée)<ref name=ocd1262/>. Altere cultos ha un aspecto plus secrete, le mysterios, reservate a initiatos e referente a preoccupationes concernente le destino del individuo post le morte<ref name = ocd1262/>. Le sanctuarios grec es designate per le termino ''hieron'', o etiam ''temenos'', que concerne plus specificemente le spatio sacre delimitate. Illes se disveloppa inter le 9e e le 8e seculos a.Chr., in relation con le emergentia del citates. Illes ha diverse niveles de importantia: multe servi un culto local, certe ha importantia al nivello de un citate, altere al nivello regional o mesmo national o supranational, como le sanctuarios « panhellenic » (Olympia, Nemea, Delphos). Illes pote esser localisate in un citate, in un villaggio, o in le spatio rural, notabilemente al limites del citates. Illes es accessible a tote le personas, al minus in lor major parte, e pote servir pro congregationes importante durante le grandes festas. Lor dimension varia multo, e non sempre secundo lor importantia. Al minimo, le presentia de un altare sacrificial es necessari e sufficient, notabilemente in le boscos sacre. Le templo con le statua de culto destinata al sacrificios non es elementos indispensabile, assi como un muro de recinto que delimita claremente le temenos. Secundo le configurationes, un sanctuario pote includer etiam entratas monumentale, temples secundari, salas de banchetto, locos de reunion, habitationes pro le sacerdotes o peregrinos, ateliers, e altere structuras ligate a lor function specific, como le balnea e spacios de incubation in le sanctuarios del deos sanatores, le theatros, stades e gymnasios del sanctuarios que organisava concursos sportive, theatrale o musical. Le templo ha proprietates sacre, proveniente del offertas que i ha dedicate, que pote formar un thesauro multo ric, le plus importante (statues, monumentos) non essente abitate. Le cultos chthonian o de mysterios se disrola in salas specific, non exposite al regardes<ref>Marie-Christine Hellmann, « Sanctuaire grec », dans {{harvsp|id=Leclant|Leclant|2005|p=317}}.</ref><ref>{{en}} Richard Allan Tomlinson, « Sanctuaries, Greek », dans {{harvsp|id=OCD|OCD|2012|p=1314-1315}}.</ref>. Al quotidian, le individuos pote presentar lor honoros al divinitates quando illes passa ante un de lor capellas, facer un parve sacrificio personal de victualias o de incenso (non sanguinee), o exposer un imagine divine. Le preces e offertas votive es actos evidentemente commun. Le consultationes oracular es un altere medio de communicar con le divin, usate per individuos pro preoccupationes quotidian<ref name=ocd1262/>. Le rituales domestic occupa un loco importante in le cadre familial, pro assecurar le protection del portas de entrata, del spacios de deposito, del focos domestic, e plus largemente del grupo familial<ref>{{en}} J. D. Mikalson, « Worship, household », in {{harvsp|id=OCD|OCD|2012|p=}}.</ref>. [[File:Oracle of Delphi, red-figure kylix, 440-430 BC, Kodros Painter, Berlin F 2538, 141668.jpg|thumb|Aegeo consultante le Pythia de Delphi, ceramica grec antique del 5e seculo a.Chr.]] Le oraculos es un forma de divination que joca un rolo multo importante in le mundo grec, ab le epoca archaic. Iste termino designate un responsa que un deo o un heroe da a un fidele que le interroga in un de su locos de culto specific. Le plus cognoscite es le oraculos rendite per Apollon a Delphes, ma illes existe in tote le mundo grec. Alcune ha un importantia local, altere, al contrario, es sollicitate in tote le mundo grec, como illes de Apollon a Didymes e Claros in Asia Minor o a Cumes in Italia, ille de Zeus a Dodone, o illes ubi le message es dispensate per un heroe (Amphiaraos a Oropos, Trophonios a Lébadée). Le oraculos del sanctuarios de Apollon es pronunciate per un prophetessa, le Sibylle (Pythie a Delphes). Le oraculos del temples de Asclépios occurre per somnios suscitate (incubation) e concerne le questiones de sanitate. Iste de Dodone es documentate per tabulas de plombo que contine le questiones pose al deo. Iste fontes offere un perspectiva del preoccupationes del fideles: parto, occasione de matrimonio, carriera, sanitate, e plus largemente le maniera de obtenir le favor divin. Le questiones pose per le Statos, minus numerose ma que suscita le attention maxime, concerne in especial a Dodone le practicas cultual, e a Delphes in le epoca archaic e classic le affaires politic e militar, assi como le fundation de citates. Illes es cognoscite pro lor formulation cryptic que pote esser interpretate in diverse manieras{{sfn|Mossé|1992|p=353-354}}<ref>{{en}} Robert Parker, « Oracles », in {{harvsp|id=OCD|OCD|2012|p=1043}}.</ref>. ==== Credentias e practicas funerari ==== Le antiguos Grecos crede que le mortes se rende al Inferos, un mundo subterranee (cui le description le plus influente pro le representationes greco-romane se trova in le libro XI del [[Odyssea]]e), ubi le existentia es un errantia sin scopo e sin fin, pathetic e morose. Le actiones, que illes sia bon o mal, ha consequencias solmente pro le viventes, e le major parte del Grecos non pare haber sperate multo de lo que succedera post lor morte. Al contrario, il existe etiam historias de fantomas; offertas de victualias es facite al mortes, evidentemente pro lor ben-esser, e le mythologia mentiona que alcun del defunctos ha un trato differente in le Inferos: illes que ha committite grande fautas verso le deos es torturate eternamente in le Tartaro, durante que le plus virtuose ha le droit al gaudio in le Campos Elysee. De maniera marginal, credentias divergente in formas de vita post le morte existe inter philosophos (le reincarnation secundo Platon), o le possibilitate de meliorar lor sorte in le ultramundo in le orphismo e in certe cultos de mysterios. Le credentias super le morte es dunque diverse e a vices contradictor{{sfn|Mossé|1992|p=335}}<ref name=ocd417>{{en}} R. S. J. Garland, « Death, attitudes to », in {{harvsp|id=OCD|OCD|2012|p=417}}.</ref>. [[File:Gela Painter - Black-Figure "Pinax" (Plaque) - Walters 48225.jpg|thumb|Placa representante un scena de exposition de un defuncto (prothese), ceramica attic a figuras nigre, secunde medietate del 6e seculo a.Chr., Museo de Arte Walters.]] Le rituales funeraries ha le scopo de accompaniar le defuncto verso le ultramundo. Es primari render honoros al defuncto e poter sepellir su restos, le impossibilitate de facer lo essente considerate un scandal de prime ordine{{sfn|Mossé|1992|p=334-335}}. Le morte es lavate, involvite in un sudario, e postea exposite durante un die. Un cortège funebre lo porta postea verso su tumulo. Le corpore pote esser inhumate in un sarcofago, o incinerate, le cinere essente alora collocate in un vase que es sepellite. Ambes practicas es documentate, sin que nos sape le ration que guida le selection de un metodo o del altere{{sfn|Mossé|1992|p=334}}<ref name=ocd417/>. Le archaeologia indica que le formas de tractamento del mortes varia secundo le locos e le epocas in le mundo grec. Assi, a Athènes illes evolue al longo del tempore: prime le cremation in urnas durante le aetates obscur, postea inhumationes in tumbas de fossa durante le periodo 750-700 a.Chr., ante un retorno al cremation in le tumba usque al medio del 6e seculo a.Chr., e postea le predominantia del inhumation, in tumbas de fossa, o ben coperite con tegulas, o sarcofagos. Durante le epoca archaic, on trova tumbas riche, ma le sepultura pare plus simple ab le 6e seculo a.Chr., lo que pote esser explicate per leges sumptuari que vole render le inegalitates minus visibile. Le major parte del Grecia classic practica le inhumation in fossas, ma in le Grecia occidental on inhuma sovente le adultos in grandes urces<ref>{{en}} Ian Morris, « Dead, disposal of », dans {{harvsp|id=OCD|OCD|2012|p=415-416}}.</ref>. Le tumba pote esser individual, familial o collective, include etiam offertas funerari (vasos, armas e altere objectos), e pote esser indicate per un stela inscribite{{sfn|Mossé|1992|p=334}}<ref name=ocd417/>. In le Athenas classic, es commun facer offertas de panecillos e libationes de aqua super le tumbas durante un festa annual dedicate al defunctos<ref name=ocd417/>. Durante le epoca hellenistic, le vasta tumbas a volta del plus ric se disveloppa, secundo le exemplo del Macedonia ubi le reges ha demonstrate le practica (tumba de Philippe II a Vergina), a exception de Athènes. Le communitates grec in Egypto e in le Medio Oriente adopta generalemente le practicas del region in que illes se establi<ref>{{en}} Ian Morris, « Dead, disposal of », in {{harvsp|id=OCD|OCD|2012|p=416}}.</ref>. ==== Christianisation e fin del polytheismo ==== [[File:Tomb of Saint John the Apostle.jpg|thumb|Sanctuario del basilica de Sancte Johannes de Epheso, con le platteforma supra le sito reputate del tumba del apostolo.]] Le [[christianismo]] se forma ab le [[judaismo]], ma illo occurre in un mundo ubi le cultura grec domina, lo que explica proque le textos del Novo Testamento es scribite in grec. Le predication de Paul de Tarse, determinante pro le futur de iste religione, se dirige verso le citates grec, in Asia Minor e in le Grecia continental. Communitates christian se disveloppa ibi inter le 2e e 3e seculos; illes subi le persecutiones organisate per le governamento romano, cuje amplezza exacte remane incerta, ma que produce multe cultos de martires que contribui al consolidation del gruppos christian. Con le conversion del imperatores, comenciate con Constantin, le christianismo connosce un auge marcate in le 4e seculo. Le concilios fixa le doctrina, e locos de culto christian es erigite quasi ubique<ref>Pierre Maraval, « Grèce chrétienne », in {{harvsp|id=Leclant|Leclant|2005|p=1002-1003}}.</ref>{{sfn|Hall|2016|p=254-260}}. Le traditiones polytheiste remane vivente per multe annos malgrado le auge del christianismo. Le polytheismo ha experientiate diverse evolutiones, in parte causate per le concurrentia del christianismo: le sacrificio sanguinee es substituite per le sacrificio de incenso, auge del practicas private, e assimile. Ma verso le medio del 5e seculo, le christianismo probable es devenite majoritari, e le polytheismo dispare gradualmente. In multe aspectos, le auge de iste nove religione pote esser considerate como marcante le fin del civilisation grec antique. Le imperatores christian implementa legislation que se dirige a illes que on appellava alora le « Hellènes » (synonime de « pagano »; on parla plus sovente de « gentiles » in iste periodo), le repetition de iste termino indica su limites; tamen, iste mesuras sona le fin de multe aspectos caracteristic del cultura grec antique: le prohibition del sacrificios sanguinee e cultos pagane, le ultime oraculo de Delphes e le ultime ludic olympic (antique) date de 393, Justiniano ordina le obligation de baptisme in 529, assi como le clausura del scholas de philosophia. Vers iste tempore, le polytheismo dispare gradualmente{{sfn|Hall|2016|p=274-275}}. == Cultura == Al exito del etates obscur, le cultura grec experimenta mutationes major: le adoption del scriptura alphabetic genera un litteratura, comenciando con le epopeas homeric que remane, durante tote le historia grec antique, textos fundational, e un florescentia intellectual que vide le nascentia del philosophia, e postea celle de altere disciplinas (historia, rhetorica, theatro, etc.), durante que emerge nove formas artistic e architectural, que evolve rapidemente. Tote isto se appoia super le integration e appropriation de varie elementos cultural proveniente del civilisationes oriental (in prime loco le alphabeto), e occurre in le contexto del instauration del citate grec, institution e quadro social in retro del qual on vide sovente un causa major del cambios cultural al origine del civilisation grec antique. Iste fervor attinge su culmine in Athenas durante le etate “classic”, que es considerate, ja ab le seculos sequente, como un referencia. Ben que on non pote resumer le realisationes del cultura grec antique a illos de iste citate e iste periodo, illo se characterisa incontestabilemente per un remarcabile creativitate, que exerceva un fascination super le civilisationes que le succedava e que lo erigeva in modello, mesmo si isto pertine sovente al idealisation e renvia a considerationes que dice plus super le receptores que super le origine. Le mundo grec del epocas hellenistic e roman non se limitava, totevia, a duplicar o a inspirar se de iste modello, pois que illo cognosceva realisationes cultural e intellectual de prime ordine. Durante le Antiquitate tardive le evolutiones esseva ancora importante, in grande parte ligate al christianisation, que certo causava le fin de numerose aspectos characteristic del cultura grec antique, ma un parte significative de su hereditage esseva preservate in le etate medieval in le cultura byzantin. === Philosophia === {{AP|Philosophia grec}} [[File:British Museum - Four Greek philosophers.jpg|thumb|left|Le bustos sculpturate de quatro philosophos grec antique, exponite in le Museo Britannic. De sinistra a dextera: Socrates, Antisthenes, Chrysippo, e Epicuro.]] Le philosophia grec se centrava in le rolo del ration e le investigation. In multe formas, il ha un influentia importante in le philosophia e scientias moderne. Lineas de influentia clar e continue se conduce ab le Grecia antique e le philosophos hellenistic, per le philosophos e scientificos musulman medieval, per le [[Renascentia]] e le [[Illuminismo]] in Europa usque le scientias secular de nostre dies. Ni ration ni investigation comenciava con le grecos. Definir le differentia inter le cerca grec de cognoscentia e le cercas del civilisationes plus antique, como le egyptios e le babylonicos antique, ha essite un thema de studio per le theorisatores del civilisation. Le prime philosophos cognoscite de Grecia esseva le pre-socraticos, qui tentava de dar descripton naturalistic, non-mythologic del mundo. Illes esseva sequite per [[Socrates]], un de le prime philosophos basate in Atenas durante su etate aurea, cuje ideas, in despecto de esser cognoscite per relatos de secunda mano invece de per su proprie scripto, fundamentava le base del philosophia occidental. Le discipulo de Socrates, Platon, qui scriberea ''Le Republica'' e establiva un differente radicale inter le ideas e le mundo concret, e le discipulo de [[Platon]], [[Aristotele]], qui scriberea extensivemente super natura e ethica, es etiam immensemente influent in le philosophia occidental usque hodie. Le philosophia hellenistic posteriore, etiam originante de Grecia, es definite per nomines como Antisthenes (cinismo), Zeno de Citium ([[stoicismo]]) e [[Plotino]] (Neoplatonismo). === Litteratura === {{AP|Litteratura grec}} Le plus antique litteratura grec esseva poesia e esseva componite pro le execution public, non pro le consumo private.<ref>{{harvnb|Power|2016|p=58}}</ref> Le plus vetere poeta grec cognoscite es [[Homero]], ben que ille faceva sin dubita parte de un tradition existente de poesia oral.<ref>{{harvnb|Kirk|1985|p=44}}</ref> Le poesia de Homero, mesmo si illo se disveloppava circa le mesme tempore in que le grecos discoperiva le [[scriptura]], esseva componite oralmente; le prime poeta que componeva su obra con certezza per scripto esseva Archilocho, un poeta lyric del medio del 7e seculo a.Chr.<ref>{{harvnb|Kirk|1985|p=45}}</ref> Le tragedia se disveloppava verso le fin del periodo archaic, prendente elementos de plure generos existente del poesia del periodo.<ref>{{harvnb|Power|2016|p=60}}</ref> Verso le initio del periodo classic, le comedia comenciava a emergir—le prime data associate con iste genero es 486 a.Chr., quando un concurso de comedia deveniva un evento official al Dionysia del urbe in [[Athenas]], ben que le prime comedia ancian conservate es ''Le Acharnianos'' de [[Aristophanes]], producite in 425.<ref>{{harvnb|Handley|1985|p=355}}</ref> [[File:Hypnos Thanatos BM Vase D56 full.jpg|thumb|upright=0.8|Un scena del [[Iliade]]: Hypnos e Thanatos transportante le corpore de Sarpedon del campo de battalia de Troia; detalio de un lekythos attic con fundo blanc, 440 a.Chr.]] Como le poesia, le prosa grec ha su origine in le periodo archaic, e le plus antique autores de philosophia, historia, e litteratura medical greca data del 6e seculo a.Chr.<ref name="mcglew79">{{harvnb|McGlew|2016|p=79}}</ref> Le prosa emergeva primarimente como le stilo scribal adoptate per le philosophos presocratic Anaximandro e Anaximenes—ben que Thales de Miletus, considerate le prime philosopho grec, apparentemente non scribiva nihil.<ref>{{harvnb|McGlew|2016|p=81}}</ref> Le prosa como genero attingeva su maturitate in le era classic,<ref name="mcglew79" /> e le majores generos de prosa grec—philosophia, historia, rhetorica, e dialogo—se sviluppava in iste periodo.<ref>{{harvnb|McGlew|2016|p=84}}</ref> Le periodo hellenistic videva le centro litterari del mundo grec mover se de Athenas, ubi illo esseva durante le era classic, a Alexandria. Al mesme tempore, altere reges hellenistic como le Antigonidas e le Attalidas esseva protectores del erudition e litteratura, transformante respectivemente Pella e Pergamon in centros cultural.<ref>{{harvnb|Mori|2016|p=93}}</ref> Esseva gratias a iste patronato cultural per reges hellenistic, e specialmente al Museum in Alexandria, que tanto litteratura grec ancian ha supervivite.<ref name="bulloch542">{{harvnb|Bulloch|1985|p=542}}</ref> Le [[Bibliotheca de Alexandria]], parte del Museum, habeva le scopo—antea inimaginabile—de colliger copias de tote le autores cognoscite in grec. Quasi tote le litteratura hellenistic non technic que ha supervivite es poesia,<ref name="bulloch542" /> e iste poesia tendeva a esser fortemente intellectual,<ref>{{harvnb|Bulloch|1985|pp=542–543}}</ref> miscento generos e traditiones, e evitante narrationes linear<ref>{{harvnb|Mori|2016|p=99}}</ref>. Le periodo hellenistic videva etiam un cambio in le modo in que le litteratura esseva consumite—durante le periodos archaic e classic le litteratura esseva generalmente experientiate in executiones public, ma in le periodo hellenistic illo esseva plus frequentemente legite in maniera private.<ref>{{harvnb|Mori|2016|p=98}}</ref> Al mesme tempore, poetas hellenistic comenciava a scriber pro un publico private, plus que pro execution public.<ref>{{harvnb|Bulloch|1985|p=543}}</ref> Con le victoria de Octavian a Actio in 31 a.Chr., [[Roma antique|Roma]] comenciava a devenir un centro major del [[litteratura grec]], pois que importantes autores greco como Strabo e Dionysio de Halicarnasso veniva a Roma.<ref>{{harvnb|Bowersock|1985|pp=642–643}}</ref> Le periodo de major innovation in litteratura grec sub dominio roman esseva le “lungo secundo seculo,” ab circa 80 p.Chr. usque circa 230 p.Chr.<ref name="konig113">{{harvnb|König|2016|p=113}}</ref> Iste innovation esseva specialmente marcate in prosa, con le disveloppamento del romance e un revival del oratoria de demonstration, ambes datante ab iste periodo.<ref name="konig113" /> === Poesia === Le poesia se trova al junctura inter le oral e le scriptum: illo es sovente cantate, accompaniate de musica, in un contexto ceremonial; nos lo cognosce per scripto, e illo es le plus ancian forma de litteratura grec cognoscite. Illo se funda super un rhythmo syllabic, alternant syllabas long e breve secundo schematos definite, pro formar diverse typos de verso, le plus frequente essente le iambic, le heroic e le lyric.<ref name=dmga397/> Le poemas epic attribuite a Homero initia le historia litterari grec. Le Iliade narra un episodio del ultime parte del legendares guerra de Troia, centrate super le heroe Achilles, su ira post le morte de Patroclo e su venjanza destructori; e le Odyssea conta le longe errantia de Ulisse post le fin de iste conflicto pro reganiar su pais, Ithaca. Iste duo maestros remaneva un modello durante tote le Antiquitate grec e ultra. Iste litteratura trova su origine in le poemas declamate per le aedes durante le banchettos aristocratic del initios del etate archaic, que comprendeva un insimul de racontos transmittite oralmente, ponite in scriptura post le adoption del alphabeto, e tote disparite excepte iste duo exemplos. Iste poemas stimulava emulos ja in le etate classic, sovente basate etiam super le cyclo troian, que es etiam perdite. Hesiodo, contemporanee de Homero, es un caso aparte per le diversitate de su obra e per le facto que illo habeva etiam un grande influentia: le Theogonia, que es le base del cognition del mythos grec, e Le Travallos e le Dies, que misce description practic del vita de un dominio agricole e aspectos religiose. Le philosophos presocratic se exprimeva etiam sovente in forma poetic, durante que illos del periodo sequente scribebant in prosa.<ref name=dmga397>Cécile Bost-Pouderon, « Poésie », dans {{harvsp|id=DMGA|Sartre|Sartre-Fauriat|Brun|2009|p=397}}.</ref> Le poesia lyric se disveloppa ab le fin del 7e seculo a.Chr. e flori in le seculo sequente, recitate durante le banchettos e devenite subjecto de concursos. Le majoritate del obras del etate es perdite, le plus fortunate preservate in fragmentos. Inter le poetas celbrate de iste tempore se trova Alcman, Tyrtaeus, Archilochus e le Lesbicos Alcaeus e Sappho, cuje obras es un poco melior preservate. Le plus cognoscite e le plus renominate in le Antiquitate es le Boeotian Pindaro, cuje poemas celebrava le vencedores del concursos sportive e ha essite preservate. Le poesia lyric se expande a partir del fin del 7e seculo a.Chr. e flori in le seculo sequente, recitate durante le banquetes e dante loco a concursos. Le major parte del operas del epocha es perdite, le plus fortunate habente essite preservate per fragmentos. Inter le poetas celebrate de iste epocha se trova Alcman, Tyrteo, Archilocho e le lesbianos Alceo e Sappho, de qui le operas es un pauc melior preservate. Le melior cognoscite e le plus recognoscite in le Antiquitate es le beotiano Pindaro, de qui le poemas celebrante le vincitores del concursos sportive ha essite preservate. Le poesia lyric declina durante le epocha classic, ubi le arte poetic se retrova in le tragedias e comedias atheniese de qui le grande nomines es [[Eschylo]], [[Sophocles]], [[Euripides]], [[Aristophanes]] e [[Menandro]]. Le poesia hellenistic es cognoscite principalmente ab le ambitos erudite de Alexandria, con grande figuras como Theocrito, Callimaco e [[Appolonio de Rhodos]] (con su epopea Le Argonauticas). Ci se disveloppa nove formas de poesia erudite e raffinate, con themas bucolic, pastoral e amorose. Un forma plus realistic de poesia se trova in le Mimiacos de Herondas. Le epigramma in forma poetic, breve pecia super subjectos varie, habeva grande popularitate in iste periodo e remane popular in le etate roman imperial.<ref>Cécile Bost-Pouderon, « Poésie », in {{harvsp|id=DMGA|Sartre|Sartre-Fauriat|Brun|2009|p=397-398}}.</ref><ref>Monique Trédé, « Poésie hellénistique », in {{harvsp|Leclant|2005|p=1734-1735|id=Leclant}}</ref> Pro le Antiquitate tardive, le principal obra poetic cognoscite es le epopea de Nonnus de Panopolis, le Dionysiacas. Le poesia christian in lingua grec se disveloppava pro fin liturgic e missionari. Gregorio de Nazianzo se illustra in un poesia plus erudite.<ref>Cécile Bost-Pouderon, « Poésie », in {{harvsp|id=DMGA|Sartre|Sartre-Fauriat|Brun|2009|p=398}}.</ref> === Rhetorica === Le arte de ben parlar e captivar su auditorio acquereva un grande importantia in le mundo grec durante le etate classic, in particular pro convencer le citatanos in le argumentationes politic, specialmente in le systemas democratic (Athenas e Syracuse). Certe, alcunos del especialistas in rhetorica, le Sophistas, poteva disveloppar technicas pro trompar lor auditores, convincente los de toto e de su contrario per un simple dominio de lor argumentation, ma iste arte requireva sovente le disveloppamento de argumentos e logicas multo elaborate. Le discursos esseva pronunciate pro decisiones politic, litigios juridic, orationes funebre; le circumstantias determinava le modo in que le discurso debeva esser elaborate. Iste arte implicava saper ben scriber e ben declamar. Le primos theoreticos de rhetorica (Gorgias, Isocrate, [[Aristotele]]) produceva importante reflexiones que poneva le bases de iste arte, tanto concernente su finalitates como su technicas. Illos defini le varie phases de rhetorica (invention, disposition, elocution, action e memoria), le divisiones de un discurso, le figuras de stilo, e le generes (epidictic, deliberative, judicial). Le discursos del grande oratores (como le oratores attic Demosthenes e Lysias) ha essite transmittite pro servir como modelos. Lor stilo esseva imitate per le rhetorios del secunde sophistica, in le etate roman, durante le qual le arte de ben discurrer esseva multo valorisate, fundate jam plus super le virtuositate e le stilo que super le persuasion. Le rhetorica grec habeva ancora illustres representantes durante le Antiquitate tardive (Libanios, le schola de Gaza). Interim, illo habeva date nascentia a un arte oratori in latino (Cicero, Quintilian), fundate super le bases ponite in le etate grec classic.<ref>{{en}} Donald Russell, « Rhetoric, Greek », in {{harvsp|id=OCD|OCD|2012|p=1275-1276}}.</ref><ref>Monique Trédé et Marc Baratin, « Rhétorique », in {{harvsp|id=Leclant|Leclant|2005|p=1891-1893}}.</ref> === Historia e geographia === Le parola historia proveni del nomine grec del obra de [[Herodoto]] (ca. 480–425 a.Chr.), ''Historiai'' (“inquistas”), lo que valeva a iste autor le surnomine de “patre del Historia”. Ille forsan prendeva como modello le obras de Hecataeo de Mileto (ca. 550–480), del qual nihil ha remanite. Il se tractava tunc de collectiones que reuniava un vaste insimul de information concernente eventos historic, anecdotas edificante e extraordinari (sovente pauc credibile), e etiam descriptiones de populos e de lor paises. Herodoto structura su obra circa le guerras medic, cercante explicar le triumpho del Grecos super le Persas. Post ille, le litteratura historic deveni plus specialisate super un subjecto o un registro, in particular le historias de conflictos, de populos o de personas, e illa cognosceva evolutiones constante. [[Thucydides]] (ca. 460–400/395) narrava assi le [[guerra del Peloponneso]], con le intento de traher lectiones pro la posteritate, con reflexiones plus rational que illos de su predecessor. [[Xenophon]] (ca. 430–355) voleva continuar su obra, ma on le recognosce generalmente minus de talento. Altere autores disveloppava postea relatos con un quadro plus vaste (Ephoros de Cumes, Theopompos), ma illos es cognoscite solmente per fragmentos. [[Polybio]] (ca. 208–126) reintroduceva le reflexion super le evolutiones historic in su historia del ascension del potentia roman. Pro le epocas hellenistic e roman, quasi un millenario de autores de obras historic es identificate — signo del popularitate del genere — ma lor travallos es cognoscite pro le major parte solmente per citationes o paraphrases in altere obras. Illos del quales al minus un parte del obras ha supervivite es Diodoro de Sicilia, Dionysio de Halicarnasso, Appian, Arrian, Dion Cassius, Herodian e [[Plutarcho]]. Inter le historiatores de lingua grec proveniente de populationes hellenisate se trova le judeo Flavio Josepho e le egyptio Manethon.<ref>{{en}} Kenneth S. Sacks, « Historiography, hellenistic », dans {{harvsp|id=OCD|OCD|2012|p=692-693}}.</ref> Durante le Antiquitate tardive, historiatores como Zosimus e Procopius de Caesarea assicurava le continuation de iste tradition, e Eusebio de Caesarea la christianisava ponente le bases del historia ecclesiastic. Le parola geographia, del qual veni “geographia”, esseva forjate in le etate hellenistic per Eratosthenes (ca. 276–198 a.Chr.) pro designar un studio del Terra. Isto concerneva tanto le corpo celeste como su superficie, e un geographo antique poteva esser tanto le autor de un tractato como de un mappa.<ref>Stéphane Lebreton, « Géographie », dans {{harvsp|id=DMGA|Sartre|Sartre-Fauriat|Brun|2009|p=241-242}}.</ref> Le origine del cartographia es attribuite a Anaximandro, durante que le geographia descriptiv in senso moderne deriva, como le historia, del obras de Hecataeo e Herodoto, que comprendeva etiam elementos de ethnographia e anthropologia, rendente difficile lor categorisation secundo criterios moderne. Isto se trova etiam in relatos de viages (periplos), que faceva progreder le cognition del regiones del mundo. Le recercas cartographic e descriptiones geographic progredeva ulteriormente, como illustra le monumental ''Geographia'' de Strabon (ca. 60 a.Chr.–20 p.Chr.). Eratosthenes introduceva le mathematica in le disciplina per su tentativa de mesurar le Terra. Plus tarde, Marinus de Tyro e Ptolemaeo precideva ancora plus le cognoscentia del mundo.<ref>Pauline Le Ven, « Géographes grecs », dans {{harvsp|id=Leclant|Leclant|2005|p=975-976}}.</ref> === Theatro === Le parola theatro veni del grec theatron (“loco de ubi on reguarda”), e designava in Antiquitate le structura que comprendeva le spacios de representation: le orchestra (ubi se trovava le choro, le actores e le musicos), le skenè (a un vice coulissas e secunde spatio de joco pro le actores), e le auditorium (koilon), spatio de reception del publico, situate sur un declive sin arrangementos e a vices con grados de ligno, postea con grados fixe (petra, bricka) al fin del etate classic. Le theatro como edificio deveniva un elemento characteristic del citates grec ab le etate hellenistic. Le theatro como spectaculo es un designo moderne, pois que le Antiquos distingueva tres generes: le tragedia, le comedia, e le drama satyric. Illo es specialmente cognoscite pro Athenas, loco de origine del principales autores de pecias antique. Le activitate theatral esseva ligate, como multe altere, al festivitates religiose sub le auspicio de Dionysos: le Dionysias e Grande Dionysias, que dava origine a concursos theatral. Durante le etate hellenistic, iste concursos esseva dedicate de plus in plus a altere divinitates (Apollo, le Muses, Asclepio). Le theatro habeva un dimension politic, proprie a un citate in su origines, in particular a Athenas, ubi le obras reflecteva sovente le vita politic; illo habeva etiam aspectos social, pois que tote le communitate se reuniva pro le grande representationes (alcun theatros poteva accommodar milles de spectatores); e aspectos economic, date le costos del constructiones e del messe in scena (finantiate in Athenas per le choregia, sur le pecunias de un ric benefactor).<ref>Brigitte Le Guen, « Théâtre », dans {{harvsp|id=DMGA|Sartre|Sartre-Fauriat|Brun|2009|p=478-482}}.</ref> Le grande nomines del tragedia athenian del 5e seculo a.Chr. es [[Eschylo|Aeschylus]], [[Sophocles]] e [[Euripides]], durante que le comedia del mesme epoca es marcate per le obra de Aristophanes. Del seculo sequente quasi nihil ha essite preservate, excepte Menander, autor comic major del fin del 4e seculo a.Chr. Si le creation theatral in grec continuava postea, illo non ha lassate un impression marcante, durante que le grande autores athenian deveniva classicos: lor pecias esseva reprenite, messe in scriptura, e deveniva un del elementos fundamental del ''paideia''.<ref>Brigitte Le Guen, « Théâtre », dans {{harvsp|id=DMGA|Sartre|Sartre-Fauriat|Brun|2009|p=480}}.</ref> In le citates grec de Italia meridional se disveloppava al 4e seculo a.Chr. un sorta de farce, le joco de Phlyax, que pareva diffunder se usque [[Alexandria ad Egypto|Alexandria]].<ref>{{en}} Geoffrey Arnott, « ''Phlyakes'' », in {{harvsp|id=OCD|OCD|2012|p=1138}}.</ref> Le pecias esseva, ab le medio del 5e seculo a.Chr., representate per tres actores (sempre homines), que interpretava plure rolos identificate per le masca que illes portava, accompaniate de un choro de dece-duo a dece-cinque personas e de musicos. Le pecias athenian reflecteva le vita del citate: le comedias recurrava sovente a personas real (politicos, magistratos, philosophos, artesanos, etc.), e al repertorio de typos stereotypate (senior, juvene, juvenetta, cortisana, soldato, etc.) con intrigas imaginari; durante que le tragedias se basava plus super le repertorio mythologic (o a vices eventos real, militar), fundate plus super le organisation del intriga que super le psychologia del personages, con reflexiones ligate al momento de lor redaction. Le tragedias sequeva un schema similar, tractava generalmente un episodio unic in un tempore breve, mesmo si trilogias permitteva a vices disveloppar un historia plus longe (le Orestia de Eschylo). Le theatro esseva multo popular durante le etate hellenistic (in particular le comedias de Menander), quando illo deveniva un elemento characteristic del citates grec. Illo restava ancora frequente (ben que mal documentate) in le etate roman, ma le representationes theatral pareva devenir minus frequente inter le 3e e 6e seculos.<ref>{{en}} J. R. Green, « Theatre staging, Greek », in {{harvsp|id=OCD|OCD|2012|p=1451}}.</ref> In vice, le spectaculos de mimos e pantomimos cognosceva un grande expansion in le etate roman, e esseva mesmo integrate al concursos ab le 2e seculo.<ref name=dmga458>Brigitte Le Guen, « Spectacles », dans {{harvsp|id=DMGA|Sartre|Sartre-Fauriat|Brun|2009|p=458}}.</ref> Al 4e seculo, le representationes theatral pareva ancora commun in un citate como Antiochia. Con le christianisation, illos esseva condemnate per pensatores christian, que les considerava como spectaculos obscen e decadente{{sfn|Hall|2016|p=270-271}}. === Sport === [[File: Discobolo13.JPG|thumb|''Le Discobolo''. Statua que representa le lanceamento de disco.]] Le sport in Grecia es un affaira individual, resultante de un spirito de competition, con le scopo de superar le rivales. Le practica sportive purmente recreative habeva pauc spatio in iste contexto, ben que illo poteva exister. On parla tunc de athletismo, notion que remitte exactemente al lucta e al competition, e isto includeva plus que le athletismo moderne, pois que in le concursos sportive on trovava: * sports de curso (distinguite per distantia: stade, double stade, dece-duo tornos de stade; e etiam le curso in armas), * sports de combate (pugilato, lucta e pancratio), * le pentathlon que combinava curso (stade), lucta, lancios del disco e del javelin, e salto in longitude. * Le competitiones equestre esseva etiam parte de isto. Le athletismo formava un parte importante del education grec, e le equipamientos sportive destinate al citatanos — le gymnasio e le palestra — esseva locos characteristic del citates grec. Le athletas professional sequeva un entranamento plus intens, con un instructor (sovente lor patre e/o ancianos vencedores de concursos), lo que includeva etiam un alimentation appropriate. Le athletismo se practicava generalmente nude, con le corpore coperite de oleo pro evitar le polvere. Le physico del athletas excitava admiration, in particular pro su attraction erotic. Iste activitate esseva fundamentalmente masculine, ma le feminas non esseva totalmente excludite: illas poteva participar in un curso al festivitates de Olympia (Heraia).<ref name=da205455>Jean-Paul Thuillier, « Sport », in {{harvsp|id=Leclant|Leclant|2005|p=2054-2055}}.</ref>{{,}}<ref>{{en}} Steohen Instone, « Athletics », in {{harvsp|id=OCD|OCD|2012|p=198}}.</ref> Le athletismo esseva le forma privilegiate de concursos e competitiones (agones), characteristic del spirito del Grecia del citates, ma que concerneva etiam musica, poesia e theatro. Le concursos panhellenic, organisate in occasiones de festas religiose, esseva momentos major del mundo grec, a comenciar per illos de Olympia, le Jogos olympic, fundate secundo le tradition in 776 a.Chr. Con le tempore se addeva le Jogos pythic de Delphi, le concursos del Isthmo de Corintho e illos de Nemea. Formate durante le etate archaic, illos constitueva un “circuito” (periodos), se disveloppava in stadios grandiose specialmente construite, attirava grande multitudes, e le vencedores ganiava un immense prestigio. Le concursos athletic del Grande Panatheneas de Athenas esseva etiam renominate, ma minus celebre. Durante le etates hellenistic e roman, numerose altere concursos athletic esseva organisate, generalmente de importantia local o regional, deveniente un characteristica del hellenismo tardive, plenmente adoptate per le Romanos. Le christianisation contribuiva al declino del majoritate de iste concursos e spectaculos, que dispareva al 6e seculo.<ref name=da205455/>{{,}}<ref>{{en}} Stephen Instone et Antony Spawforth, « Agōnes », dans {{harvsp|id=OCD|OCD|2012|p=40-41}}.</ref> Le etate roman videva etiam le disveloppamento in le mundo grec de spectaculos de sport e combate sub nove formas venite de Roma: le chassas, le combates de animales e de gladiatores. Le curridas de carros habeva un grande successo, e remaneva multo appretiate durante le etate byzantin, mesmo post que le christianisation habeva ponite fin al spectaculos violente.<ref name=dmga458/> ==== Jocos Olympic ==== Le Jocos Olympic (in greco: Ολυμπιακοί αγώνες / Olympiakoi Agones) esseva un serie de competitiones athletic disputate per representantes de varie citates-Estado del Grecia antique. Le registros indica que illos comenciava in 776 a.Chr. in Olympia (Grecia) e se celebrava usque al anno 393 p.Chr. Le Jocos habeva generalmente loco cata quatro annos, un periodo appellate olympiade, que esseva etiam un unitate de tempore. Durante le celebration del Jocos on proclamava un tregua, le «pace olympic», pro permitter al atletas viagiar securmente desde lor polis usque a Olympia. Le Jocos Olympic antique esseva multo differente del moderne: il habeva minus provas, e solmente homines libere parlante greco poteva competir; illos habeva sempre loco in Olympia, e non in diverse locos como hodie. Quando le pueros libere grecos attingeva dece-duo annos, illes entrava in le palestra, ubi illes apprendeva a disveloppar le musculos e a disciplinar le nervos. A dece-septe annos illes passava al gymnasio, ubi se faceva exercitios physic e athletic. Iste gymnasios habeva un pista e spacios al aere libere inter boscos. A vinti annos le Grecos completava lor formation sportive, recipiva armas e esseva preste a participar in le Jocos Olympic. Le ultime Jocos Olympic del Antiquitate se celebrava in 393 p.Chr., quasi dece-duo seculos post lor comenciamento.<ref>{{en}}Committe Olympic International [http://www.olympic.org/ancient-olympic-games Ancient Olympic Games]. Consultado el 30 de julio de 2012.</ref> Post que le christianismo deveniva obligatori como religion official in tote le Imperio Roman (per le Edicto de Thessalonica, anno 380 p.Chr.), le imperator hispano-roman Theodosius I prohibeva omne celebration e culto pagan, includente le Jocos. Illos esseva restabilite solmente post plus que 1500 annos, in le era moderne e con character international. ==== Jocos Panathenaic ==== Le Panatheneas (in greco antique Παναθήναια / Panathénaia) esseva festivitates religiose que se celebrava annalmente in Athenas in honor de Athena, dea poliada (protectrice del citate). Illos cadeva durante plure dies del mense hecatombeon (prime mense del calendario attic), correspondent al fin de julio o initio de augusto moderne. Illo esseva le celebration religiose le plus ancian e importante de Athenas. Parade militar partiva del Ceramic, passava per le Agora e arrivava al Acropole. Le Grande Panatheneas esseva reorganisate o create in 566 a.Chr. sub le arconte Hipoclides, o, secundo altere fontes, per Pisistrato.<ref>Valdés Guía, Miriam, ''El nacimiento de la autoctonía ateniense: cultos, mítos cívicos y sociedad de la Atenas del {{Siglo|VI|a|a}}'', p.134.</ref><ref name="VAL1">Valdés Guía, Miriam (2008), ''[http://www.academia.edu/20825798/El_nacimiento_de_la_autocton%C3%ADa_ateniense_cultos_mitos_c%C3%ADvicos_y_sociedad_de_la_Atenas_del_s.VI_a.C._Madrid_Anejos_de_ILU_Revista_de_Ciencias_de_las_Religiones_2008_274_p%C3%A1g._ISBN_978-84-669-3063-5 El nacimiento de la autoctonía ateniense: cultos, mítos cívicos y sociedad de la Atenas del s. VI aC.]'', pp.125-126, Madrid: Universidad Complutense, ISBN 978-84-669-3063-5.</ref> Inspirate per le Jocos Pythic, iste reorganisation includeva non solmente competitiones athletic ma etiam certamines de poesia e musica. Alcun competitiones esseva reservate al Athenienses, alteres aperte a tote le Grecos. Inter istes: curras (stadio, diaulo, dolico, e curras de homines armate), pugilato, lucta, pancratio, pentathlon, lanceamento de javelina a cavallo e curras de quadrigas in plure modalidades. Le vencedores del certamines artistic (recitation e musica) recipiva un corona de auro e pecunia.<ref>De la Nuez Pérez, María Eugenia, ''Las Panateneas: iconografía de la fiesta'', pp.59-62.</ref><ref>Comesaña López, Ana María, ''Estudio sobre la fiesta y el culto griegos en las Vidas paralelas de Plutarco'', p.124.</ref> ==== Jocos Nemeic ==== Secundo le chronica de Paros, le Jocos Nemeic esseva fundate in 1251 a.Chr.<ref>[http://www.hs-augsburg.de/~harsch/graeca/Chronologia/S_ante03/MarmorParium/mar_pari.html ''Crónica de Paros'' A 22.]</ref> Illos esseva un del grande competitiones panhellenic de Grecia antique, tenite in Nemea (Argolide). In lor origine illos esseva jocos funebre, e le judices portava vestimentos nigre in signo de lucto.<ref>Robert Graves, ''Los mitos griegos'' 106 h.</ref> Prope al loco de celebration se trovava le templo de Zeus Nemeo. Ab initio illos habeva loco cata duo annos, in julio, durante le secunde e quarte anno de cata olympiade. Le programma includeva curras, pentathlon, pancratio, pugilato, lucta,<ref>Pausanias II,15,3; VI,3,2; VI,4,11; VI,16,5; VI,17,2; Píndaro, ''Nemeas'' VIII.</ref> equitation e musica.<ref>Plutarco, ''Vida de Filopemen'' 11; Pausanias VIII,50,3.</ref> Le estadio poteva reciper usque a 40 000 spectatores. Il habeva tres categorias de competitores: pueros, juveniles e adultos. Secundo Eusebio de Cesarea, le character panhellenic de istes Jocos se fixava in 573 a.Chr. Durante le periodo hellenistic, al competitiones gymnic e hiptic se adjungeva etiam provas musical. ==== Jocos Pythic ==== Le Jocos Pythic esseva un del quatro grande Jocos Panhellenic (con le [[Jocos Olympic]], Nemeic e Isthmic). Illos se celebrava in le sanctuario de Delphi in honor de Apollo, e le premio esseva un corona de lauro. Secundo le Chronica de Paros, in 590 a.Chr.<ref>Crónica de Paros [http://www.hs-augsburg.de/~harsch/graeca/Chronologia/S_ante03/MarmorParium/mar_pari.html A 37-38].</ref> ja occurreva un ''agon gymnikos khrematites'', un competition gymnic con premios de grande valor proveniente de botinos de guerra. Ma ab 582 a.Chr. illos deveniva un ''agon stephanites'', con solmente un corona de lauro como premio.<ref>Plutarco, ''La E de Delfos'' 2 (385B)</ref> Isto marca le comenciamento official del era del Jocos Pythic. Post le certamines musical se celebrava le provas athletic: stadio, dolico (curra longe de 24 stadios), diaulo (curra duple), pancratio, lucta, pugilato, curra con armas, pentathlon (con curra, salto longe, lucta, disco e javelina). Un nove categoria esseva introducite, le «imberbes» (''ageneioi''), inter juventute e adulte. Es registrate victorias de feminas, ma non es clar si lor participation esseva habitual o occasional. Pausanias nota que Hesiodo non poteva participar proque ille non sapeva accompaniar se con cithara, e que Homero non poteva entrar proque ille ja esseva cec.<ref>Pausanias X,7,2-3.</ref> ==== Jocos Isthmic ==== Le Jocos Isthmic esseva parte del Jocos Panhellenic de Grecia antique, appellate assi proque illos se celebrava in le istmo de Corintho, in honor de Poseidon.<ref>Pindaro, ''Ístmicas'' II,16, VIII,64.</ref><ref>Higino, ''Fábulas'' 2; Euripides, ''Ifigenia entre los Tauros'' 270; Apolodoro, ''Biblioteca mitológica'' III,4,3; Ovidio, ''Metamorfosis'' IV,522.</ref> Le sanctuario panhellenic de iste deo in Isthmia esseva preparate pro reciper los. Le situation geographica extraordinari de Corintho, «inter duo mares» in le streto istmo que liga le duo partes de Grecia continental, contribuiva a lor successo e importantia politic, con Poseidon e Melicertes como figuras central. Le Jocos Isthmic habeva loco cata duo annos, in primavera, e durava plure dies. Le programma includeva certamines gymnic (curras, pugilato, pancratio, pentathlon) e hiptic.<ref>Dion Crisóstomo, ''Discursos'' IX; Píndaro, ''Ístmicas''; Pausanias VI,3,11; VI,4,2; VI,4,10; VI,7,10; VI,10,3; VI,11,5; VI,13,10; VI,16,2; VI,17,2; VII,17,5.</ref> In le 4e seculo a.Chr. esseva construite un theatro, e on adjungeva competitiones musical, poetic e mesmo pictoric. Feminas es mentionate como victoriose in provas athletic, poetic e musical, ma non se sape si lor participation esseva regular o exceptional. Durante le jocos, on celebrava rituales religiose con libationes, sacrificios e processiones in honor de Poseidon, Amphitrite, Leucothea e Palemon.<ref>Elio Arístides XLVI,31.</ref> ==== Jocos Hereic ==== Le Jocos Hereic (in greco τὰ Ἡραῖα / ta Hêraia) esseva competitiones sportive organisate in Argos e in Olympia in honor del dea Hera, e reservate al feminas. Illos pote esser considerate le ancestre del sport feminine competitive e le version feminine del Jocos Olympic antique. Pausanias los mentiona.<ref>Pausanias V,16,4-6.</ref> Secundo le tradition, in Olympia illos esseva institute per Hippodamia como action de gratia a Hera post su matrimonio con Pelops. Ma Pausanias etiam indica un origine historic circa 580 a.Chr., quando le tyranno Damofonte de Pisa (Grecia) habeva causate multe males al habitantes de Elide. Post su morte, un gruppo de dece-sex feminas (un per cata citate del region) fundava le Jocos Hereic. Illas tegeva cata cinque annos un peplo pro Hera. Le jocos esseva organisate per iste «dece-sex feminas» e consisteva in curras pro puellas in tres categorias de etate. Illas curreva con le capillos solute, portante un tunica que arrivava un poco supra le geniculo e lassava le spatula dextere e parte del pectore al nude.<ref>Fernando García Romero, ''[http://pendientedemigracion.ucm.es/centros/cont/descargas/documento8399.pdf El deporte femenino en la Antigua Grecia]'', pp.11-13.</ref> === Arte === {{AP|Arte del Grecia antique}} ==== Sculptura ==== Le sculptura del etates obscur es pauc documentate, forsan quia illo esseva realisate principalmente in ligno, material peribile que ha disparite. Un gruppo de statuas de divinitates de Dreros ([[Creta]]), in bronzeo placate super ligno, data circa 750 a.Chr. Le sculptura cretese se disveloppa in le seculo sequente con le stilo dedalic, a formas angular, de inspiration oriental. In le Cyclades, le sculptura del mesme periodo cerca su inspiration plus tosto in le Egypto, adaptante le statuario masculine egyptie pro crear statuas in marmore de juvene homines (kouroi, singular kouros), nude e in pede, characteristic del arte grec archaic. Esseva create etiam statuas de juvene feminas (korè), postea le formas dedalic esseva abandonate in favor de un recerca de realismo. Le sculptura de stilo archaic (ca. 600–480 a.Chr.) de juvene homines demonstra un voluntate de transcriber in petra le ideales de belle physica, que variava secundo le preferentias del scholas, situate in insulas (Naxos, Samos) e super le continente (Beotia, Athenas). Del latere del juvene feminas, vestite, le sculptores se concentrava super le visages e le formas del vestimentos, specialmente quando se comenciava a representar vestimentos ample (chiton e himation), lo que permitteva jocar con le draperias. Le commandas artistic de iste epoca habeva finalitates principalmentemente religiose, accompaniantes le disveloppamento del sanctuarios. Pro le decoration del templos, se disveloppava un sculptura architectural in calcari e marmore, in basso o alto-relievo, representantes scenas e creaturas mythologic, con effortios pro render scenas frappante e dramatic per le posture del personages. Pro le sculptura in petra, le marmore esseva usate de plus in plus. Se disveloppava etiam un statuario in metallo, minus ben preservate pois que le metallos esseva generalmente refondite. Al fin del etate archaic, le creativitate explodeva, cata schola cercante innovar e experimentar, con stilos que cambiava rapidemente, mesmo intra un mesme atelier. Le sculptura del etate classic (ca. 480–330 a.Chr.), generalmente considerate como le apogeo del arte grec, se orientava verso expressiones plus realistic e naturalistic, con grande attention al narration, e un recerca de interioritate, miscentia sapientia e moderation (sophrosyne), in connexion con le reflexiones super le homine contemporanee. Le materiales restava marmore e bronzeo; le majoritate del obras original ha disparite, ma lor prestigio rapidemente acquirite faceva que illos esseva copiate (includite statuas in bronzeo copiate in petra), lo que permitte nos cognoscer los. Inter le principal sculptores del 5e seculo a.Chr. (que comprende le periodo del “classicismo” in senso strict, specialmente ca. 450–420), se trova Polycleto de Argos (active ca. 470–420), qui se illustra in su representationes de nudos masculinos pro le quales ille elabora un nove canon; e su contemporaneo Phidias de Athenas, maestro del chantier del Acropole, celebrate pro su representationes del divin, in particular su statua chrys-elephantine de Athena que troneva in le Parthenon. Su discipulos continuava le decoration del templos athenian durante le tempore difficile del guerra del Peloponneso (periodo de activitate de Callimachus). Post le guerra, le sculptura athenian se orientava specialmente verso stelas funebre. Le grande sculptores del 4e seculo a.Chr. (in particular le “secunde classicismo”, post 370) es Praxiteles, cognoscite pro haber disveloppate le nu feminino con su statua de Aphrodite; Scopas, qui dirigeva le programma sculptural del Mausoleo de Halicarnasso; e Lysippo (active ca. 370–310), qui revolutionava le representation del nu mascul, e se illustra in su portraits detaliate (in particular de Alexander le Grande). Le expansion del mundo grec durante le etate hellenistic offereva nove occasiones al sculptores, qui trovava inspiration in le maestros del epocas precedente. Alcunos disveloppava stilos eclectic, combinante elementos varie; alteres restava plus prudente, plus vicino al modello classic. A Alexandria, le portraits regale emanava un impression de serenitate suprahuman; a Pergamo se disveloppava un arte realistic, con Epigonos que realisava obras celebrante le exploits guerrier del regno. Le sculptura hellenistic se diffundeva usque al citates del extremitates del mundo indian e del Asia central, in particular in le sito afghan de Ai-Khanoum, ubi illo donava nascentia al arte greco-buddhic. Inter le obras famose del periodo se trova le Victoria de Samothrace (ca. 190 a.Chr.), de stilo baroc, que testifica un voluntate de messe in scena dramatic; le Fauno Barberini (ca. 230–200), exemplo de statuario plus fantasiose, appretiate per le elites in un cadre private; e le Venere de Milo (ca. 100), un nu feminino de stilo neoclassic, al maniera de Praxiteles. Le guerras de conquista roman esseva devastante pro le sculptura grec: centenas de statuas esseva prendite e portate in Italia, ubi illos respondeva al gustos del elites. Isto esseva accompaniate per un crescent demanda de copias de obras classic, que repleva le carnets de commanda del ateliers del mundo grec. Per iste mercato, que non se exhauriva, es cognoscite le majoritate del obras del grande sculptores grec. Durante iste basse etate hellenistic se realisava etiam le grande altar de Pergamo, con frisas de stilo baroc que representava un gigantomachia e le fundation mythic del citate. Le sculptura private es attestate in le riche domos de Delos. Post le guerras mithridatic, multe sculptores grec se installava in Italia, ubi illos fundava le ultime scholas hellenistic.<ref>{{en}} A. Stewart, « Sculpture, Greek », dans {{harvsp|id=OCD|OCD|2012|p=1332-1334}}.</ref> Le sculptura del etate roman es in multe aspectos ancora ancorate al passato, marcate per copias e imitationes de modellos antique, sequente stilos classic e hellenistic. Le ateliers esseva situate in Grecia (in particular Athenas) e in Asia Minor, ma le artifex poteva viagiar in tote le imperio, ubi lor labor se trovava. Inter le grande chantiers del epoca con programma sculptural ambiti se trova, per exemplo, le Sebasteion de Aphrodisias in Caria. Le ateliers grec esseva etiam importantes centros de production de sarcophagos sculptate destinate al elites roman. ==== Figurinas in terracotta ==== Le ''coroplastica'', le production de figurinas modellate in terracotta, representa un aspecto plus popular del sculptura. Illo ha cognoscite un disveloppamento importante in le mundo grec, in particular durante le etate hellenistic. Le centro principal de production cognoscite es Tanagra in Beotia, e iste figurinas es frequentemente appellate «tanagras». Ma illo non esseva le sol centro, proque importantes atelieres esseva identificate etiam in Asia Minor (Myrina, Smyrna, Tarsos). Iste figurinas habeva in prime loco le scopo de esser offert a divinitates o defunctos, ma poteva haber etiam un function decorative. Illas representa frequentemente juvene feminas, ephebes, infantes, divinitates (Eros, Aphrodite, Victoria), inspirante se sovente del stilo de sculptores renominate. ==== Ceramica picte ==== [[File:Herakles Ceryneian Hind Louvre F 234bis.jpg|thumb|right|200px|Ceramica picte ]] Le ceramica pingite es un characteristica del mundo egee ja ab le epochas minoic e mycenaeic, ma le formas e stilos esseva perturbate durante le etates obscur. Post un phase «submycenaeic», ancora fortemente marcate per le traditiones anterior, le stilo proto-geometric e geometric (ca. 1050–700 a.Chr.) se characterisa per decorationes picte in nigre super fundo beige, a bandas que poteva coperir tote le vaso. In le 8e seculo a.Chr. appare scenas figurate (scenas funebre, procession de carros, battalias). Stilos local emerge (notabilemente in Attica, ubi le necropoles ha livrate abundante material ceramic, ma etiam in Argos), e le «manos» de artistas se comencia a discerner (p.ex. le «Maestro del Dipylon»). Le stilo orientalisante (ca. 700–600 a.Chr.), disveloppate circa atelieres corinthie, attic e in le parte oriental del mundo grec, integra elementos del Proxime Oriente (motivos floral e animal), que supplantava le motivos geometric, e disveloppava le polychromia. Le representationes figurate deveniva plus complexe. Post 600 se disveloppava le stilo a figuras nigre, como su nomine indica, con scenas pectite in nigre, a vices augmentate de altere colores o incisiones pro detalias, super vasos de formas varie (coupes, cratères). In iste periodo appare le prime nomines de artistas cognoscite (Sophilos, Exekias), e deveniva habitual inscriber le nomines de olleros, pictores o chefs de atelier super le vasos. Un ceramic a figuras nigre de grande qualitate esseva etiam producite in Laconia. Circa 525 appare le stilo attic a figuras rubie (con le «Pictor de Andokides» e Psiax), que invertiva le schema chromatic precedente: iste vice le fundo e le detalias esseva in nigre, e le figuras lassate del color rubie del argilla, con uso crescente de altere colores (specialmente le blanc) pro detalias. Artistas como Euphronios disveloppava representationes anatomic plus detaliate, rendite possibile per le nove technica que permitteva un tractamento plus precise del musculatura. Le pictura attic habeva un grande successo in Italia, ubi illo esseva importate e imitate. Le ceramic del initio del etate classic continuava sur iste bases, introducente scenas intime (specialmente de gyneceo), postea le ceramic pectite super fundo blanc (notabilemente pro lekythos), e le polychromia reveniva. Quando Athenas declinava post le guerra del Peloponneso, le atelieres de Magna Grecia prendeva le prime rolo al initio del 4e seculo a.Chr., producente ceramic a figuras rubie con scenas ric. Le ceramic a figuras rubie esseva abandonate al fin del 4e seculo a.Chr., e le etate hellenistic videva generalmente un declino del ceramic pectite de qualitate: le decoration se limitava sovente a frisas e motivos floral, ma se faceva etiam decorationes in relieve moldite super vasos.<ref>Adeline Grand-Clément, « Céramique », dans {{harvsp|id=DMGA|Sartre|Sartre-Fauriat|Brun|2009|p=115-117}}.</ref>{{,}}<ref>{{en}} Karim Arafat et Catherine A. Morgan, « Pottery, Greek », dans {{harvsp|id=OCD|OCD|2012|p=1199-1200}}.</ref> Postea emergite le ceramic a vernissure rubie classic del etate roman (sigillata), con decoration a motivos stampate, del qual le atelieres del mundo grec (in particular Asia Minor) contribuiva al production massive. ==== Altere picturas ==== In ultra le ceramic, le pictura se trovava etiam super sculpturas antique, ben que illo ha generalmente disparite. Le pictura mural grande o sur pannellos de ligno es cognoscite principalmente per descriptiones antique (Plinio le Senior, Pausanias) e per copias in mosaicos. Scopertas archaeologic, specialmente funebre, como in le tumbas macedonic de Vergina e Agios Athanasios, ha clarificate nostre cognoscentia de iste arte major. Le pictores e lor arte gaudiva de un alte prestigio in antiquitate. Le textos antique preservava lor grande nomines. Cimon de Cleones haberea essite un del pioneros al fin del 6e seculo a.Chr.; postea Polygnoto de Thasos e Micon disveloppava iste arte in Athenas al initio del etate classic, representando temas mythologic. Apollodoro de Athenas se illustrava al fin del 5e seculo a.Chr. per su labor super ombra e lumine, postea emergite le schola ionian (Zeuxis de Heraclea, Parrhasios de Epheso) e super toto le schola de Sicyon, renominate pro portraits individual e expression del sentimentes (le pictura deberea reflecter tanto le traits physic como moral del subjecto), specialmente con Apelle de Cos, pictor de Alexander. Le picturas de Vergina, realisate circa le mesme periodo, representa themas mythologic (rapto de Persephone per Hades) e scenas de chassa. Durante le etate hellenistic, le pictura mural esseva employate in cadres private, representando themas floral, scenas de genere, architecturas, e a vices themas grotesc o erotic. Le elites roman commandava copias de picturas grec, como se vide in Pompeii e Herculano, etiam in mosaico (le famose «mosaico de Alexander» de Pompeii es reputate esser un copia de un pictura hellenistic renommate). Le Romanos etiam faceva venir pictores grec in Italia (p.ex. Metrodoro de Athenas e Iaia de Cyzico, un del rare feminas pictoras cognoscite) pro satisfacer lor demanda. Assi le stilos del initio del etate imperial roman derivava de illos del pictura hellenistic tardive. Le pictura del Alto Imperio es mal cognoscite; pro le mundo grec illo es attestate principalmente per le numerose portraits funebre del Fayum. ==== Mosaicos ==== Le arte del [[mosaico]] appare in Grecia durante le etate classic, forsan a partir de modelos anatolic, con mosaicos de galetos. Illo es attestat al fin del 5e seculo a.Chr. in Olynthos e Corintho, reproducente motivos geometric e scenas figurate, probabilemente pro imitar le motivos de tapetes que ornava le domos ric. Le mosaicos de sol in le domos ric de Pella, in le secunde medietate del 4e seculo a.Chr., testifica le disveloppamento de iste arte, con un extension del repertorio chromatic e iconographic, attingente a scenas de grande qualitate, inspirate probabilemente del picturas. Le periodo hellenistic vide le disveloppamento del mosaicos in tessellae (parve pecias de marmore o altere petra), forsan originate in Sicilia, ubi illo es attestat in prime loco. Isto conduceva a un perfectionamento del arte del mosaico, que rivalisava con le pictura per le inventivitate de su compositiones, generalemente con un pannello central circumferite per decorationes vegetal o geometric. Illos se trova in le sol de domos ric e etiam in edificios public, notabilemente in Alexandria, Pergamo e Delos. Ultra lor aspecto decorative, illos manifestava le statuto social del commanditario, e esseva specialmente usate in un contexto private, in particular pro le salas de banchetto. Le technica se diffunde ja in iste periodo in le mundo roman, ubi illo deveni etiam mural, e servi, como vidite supra, pro reproductiones de picturas celebre in le domos de Pompeii. Pro le mundo grec-roman, le arte del mosaico es ben attestat in [[Syria]], in le region de Antiochia, a Zeugma e Apamea, e isto usque al initio del etate byzantin. Illo es etiam adoptate in le Levante pro synagogas e ecclesias christian. ==== Antiquitate tardive ==== Le arte del Antiquitate tardive se characterisa per su mosaicos de grande qualitate destinate al ecclesias, del qual le exemplo plus famose es le mosaicos del basilica de San Vital de Ravenna, commanditate per Justiniano. Le themas e motivos christian prende progressivemente plus importantia in le imaginario del etate (Christo, angelos, cruces). Le sculptura continua super le bases greco-romane, con grande importantia accordate al portraits de imperatores e del elites, ante que evolver verso formas plus stylisate e expressiv. Le pictura trova nove supportos de expression con le illuminationes sur manuscripto e le icones super ligno. De altere latere, le christianisation face que le representationes mythologic, como le nudes, se efface progressivemente, sobrevivente solmente per un tempore in artes «minor» luxuose e discrete (ourivreria, ebore, textilios brodate). === Architectura === ==== Epocas archaic e classic ==== Post le fin del epoca mycenic, le architectura grec retornava a un stadio rudimental in materiales poc durabile, con constructiones monumental multo rare (Lefkandi, Thermos). Le retorno a un architectura monumental occurre in le sanctuarios, al initio del epoca archaic, con structuras absidial e pois rectangular, ponente le bases del forma classic del templo grec. Al 7e seculo a.Chr. appare le prime edificios in petra. Technicas de extraction e sculptura del petra esseva introducite ex Egypto circa le mesme tempore, e le construction in petra se disveloppava, con le prime formation del ordines architectonic, le doric e le ionic. Illos es clarmente visibile in templos del initio del 6e seculo a.Chr., quando se fixa le bases del templo grec typic: rectangular, circumdate de columnas (periptero), con un portico de ingresso (pronaos), un sala central rectangular ubi se trova le statua divine (naos) e un sorta de falso portico al retro (opisthodomos); in alcun casos, specialmente in occidente, se trova un sala retro le naos, le adyton. In le Cyclades le marmore esseva usate, altrove plus tosto calcario, ma al 5e seculo a.Chr. Athenas etiam usava marmore gratias a su carriera del Pentelic. Le petra esseva picturate, le decoration ludente super le contrasto inter claritate e obscuritate, plus e plus cargate de basso in alto. Le ordines architectonic grec nos es cognoscite per le scriptor Vitruvio (1e seculo a.Chr.), qui los heredava de tractatos grec. Le ordine doric, le plus ancian (circa 550 a.Chr.), se characterisa per su apparentia geometric, columnas sin base con circa vinti canneluras, capitellos con echino profilate supportante un abaco rectangular. Le planos de templos es marcate per symmetria e axialitate. Le ordine ionic se recognosce per su capitello a volutas horizontal, columnas gracile con base mouldurate. Le ordine corinthie (apparente atheniese) es in realitate un variation del precedente, recognoscite per capitellos decorate con folios de acantho. In practica, le regulas esseva sequite ab circa le fin del 6e seculo usque al prime medietate del 4e seculo a.Chr., ma postea eclecticismo dominava e confundiva le differentias. Le templos del epoca archaic es malmente conservate. De iste tempore data constructiones monumental in Ionia (templo de Artemis de Epheso, templo de Hera de Samos) e in citates de Sicilia. Le 5e seculo a.Chr. es dominate per le chantier del Acropolede Athenas, circa le Parthenon, templo de la dea Athena, e le edificios vicin (Propyleos, Erechtheion, templo de Athena Nike), traditionalmente considerate le quintessentia del architectura grec classic. Ma templos simile e non minus remarcabile esseva erigite ubique in le mundo grec, specialmente in [[Sicilia]] (Selinunte, Poseidonia, Agrigento, Segesta). Le grande sanctuarios panhellenic e federal (Olympia, Delphi, Delos) etiam reuni grupos monumental impressionante. Le architectura de templos influentiava celle de altere edificios. Colonnadas esseva usate pro circumdar cortes, o pro sustener porticos (stoa) con functiones varie. In constructiones domestic, le principio del corte central esseva adoptate e ben establite al 4e seculo a.Chr., como puncto focal del edificio. Isto se trova etiam in edificios public. Le formas simple, rectangular, esseva privilegiate, e le edificios curvilinee es rare. Edificios a plano complexe existe, generalemente per juxtaposition de unitates rectangular (Propyleos, Erechtheion in Athenas). Le construction de theatros con gradines in petra comenciava in le secunde medietate del 5e seculo a.Chr. in Athenas. Ab le 4e seculo a.Chr., le arricchimento del ricos permitteva les de construer domos plus grande e luxuose, e le architectura palatial retornava con le ascension del regno macedonie. Del mesme periodo e regno proveni le tumbas real abobinate de Vergina, con facciatas picturate imitante templos. Un altere tumba monumental, le Mausoleo de Halicarnasso, misce influentias grec e persic. Le urbanismo “hippodamean”, in plano a reticulo, se diffundeva ab le epocha del colonias archaic, e esseva usate pro citates nove al fin del epoca classic e in le era hellenistic. Isto es attestate a Olynthos, Pella, Messene. Omne citate grec digne de iste nomine debeva posseder un insimul distincte de edificios administrative (sala de consilio, tribunal), un gymnasio, un theatro, un agora con su monumentos (templo, altar, porticos), e un stadio.<ref>{{en}} Richard Allan Tomlinson, « Architecture, Greek », dans {{harvsp|id=OCD|OCD|2012|p=142-143}}.</ref><ref >Marie-Christine Hellmann, « Architecture (Grèce) », in {{harvsp|id=Leclant|Leclant|2005|p=200}}.</ref> ==== Epocha hellenistic ==== Durante le epocha hellenistic, le principios architectonic definite in le epocas anterior trovava application plus large. Lutos crude e ligno restava le materiales plus commun, ma le uso del petra se diffundeva ultra templos, con columnas, e le edificios a corte se multiplicava e deveniva plus complexe. Variationes al technicas e stilos traditional se disveloppava, como capitellos in forma de folios de palma a Pergamo. Le capitellos corinthie del mundo seleucide habeva motifs ornamentale inspirate ab traditiones local anterior. Le gruppo monumental de Pergamo, construite super un colline abrupt, con su grande altar, es le exemplo melio conservate de insimul architectural de iste periodo. Le plus grande citate del epoca, Alexandria, es cognoscite principalemente per descriptiones, specialmente su vaste sector palatial e su phare. Urbanismo e architectura hellenistic se trovava usque in Afghanistan, in le sito de Ai Khanoum. ==== Epocha roman e antiquitate tarde ==== Le epocha roman non conduceva a un evolution marcate in architectura. Durante le Alto Imperio le constructiones esseva numerose; le prosperitate permitteva mesmo a citates plus modest de eriger grupos monumental simile a illos del grande urbes. Le uso del petra esseva dominante; le cemento esseva rarmente empleate; poc edificios de stilo roman es attestate, excepte thermas o templos specificamente roman, super podium. Le edificios monumental del mundo grec roman derivava de stilos hellenistic o classic. Le citates del Antiquitate tarde habeva le mesme typo de edificios que illas del Alto Imperio, construite e restaurate usque al crisi post le fin del 3e seculo. Le principale evolution, como sovente in iste periodo, esseva ligate al christianisation: le templos polytheistic lassava loco al ecclesias, cuje formas architectonic inspirava se plus tosto del edificios civil roman — le basilica rectangular e le edificio circular o polygonal a plano central, a vices coperite per un cupola — del qual le exemplo plus spectacular es Sancta Sophia de Constantinopole. === Scientias e technicas === {{AP|Scientia in le Antiquitate classic}} [[File:Antikythera mechanism.svg|thumb|Mechanismo de Antikythera.]] Le scientia grec antique se disveloppava durante le epoca archaic, circa le « physicos » de Ionia (Thales, Anaximenes, Anaximandro), qui pote esser definite tanto como philosophos quanto como scientistas. Illes reprendeva le cognoscentias scientific del civilisationes mesopotamian e egyptie, e los repensava in un nove quadro conceptual, marcate per le studio del natura e le recerca de explicationes foras del mythos (non necessari rational in le senso moderne). Postea, in Magna Grecia, le speculationes quasi-mystic del Pythagoreos los orientava verso considerationes mathematic, contribuente al disveloppamento de iste sapere. A pensatores de iste epoca es etiam attribuite tractatos de botanica, zoologia e astronomia, hodie perdite. Le ascension del scientia grec es ligate al florescentia del citates, ubi le debate habeva un rolo central, como in le vita politic. Le 4e seculo a.Chr. vide un specialisation scientific: in vice de cercar un explication global del phenomenos cosmic, le studiosos se orientava verso questiones plus specialisate, con speculationes abstracte, supra toto mathematic, e un disveloppamento del observation e del empirismo, visibile specialmente in le circulos hippocratic que dava impulso al medicina grec, e in le tractatos botanic del schola aristotelic. Le studiosos grecos sovente se basava super testes elaboratemente concipite, formas ancian de experimento, pro verificar theorias — visibile in optica, zoologia, anatomia.<ref>{{en}} Geoffrey Lloyd, « Experiment », dans {{harvsp|id=OCD|OCD|2012|p=560}}.</ref> Le scientias grec floreva durante le epoca hellenistic, in particular in astronomia e geometria, e continuava su progresso durante le epoca roman, con studiosos eminente como Claudius Ptolemeo e Galeno. ==== Mathematica ==== Le mathematica grec se disveloppava super bases vicino-oriental, ma le disciplina mathematikè, in le senso grec, representava un ruptura: illos se basava super methodo deductive, caracteristic del spirito grec, amante le debate e le persuasion, e ponente le bases del methodo scientific moderne. Le grecos attribueva le origine del mathematica a [[Thales]] e [[Pythagoras]], mesmo si lor famose theoremas esseva jam cognoscite in [[Babylonia]]. Illes integrava le mathematica in lor reflexiones philosophic, lo que los portava verso abstraction (specialmente le Pythagoreos, que explicava le cosmos per numeros). Le prime grande disveloppamento occurreva in le epoca hellenistic, con mathematic distincte del philosophia. Le tractatos mathematic esseva discursos de persuasion, con theoremas e axiomas deducite ex problemas, como in le obras de Euclide (circa 300 a.Chr.), Archimedes (287–212 a.Chr.) e Apollonios de Perga (240–190 a.Chr.). Le mathematica se concentrava super figuras plan geometric, rationes, proportiones, includente rationes incommensurabile. Il habeva mathematica “pure” (geometria, arithmetica), ma etiam applicationes in astronomia, mechanica, optica. In le epoca roman, Heron e Ptolemeo continuava iste tradition, e in periodos tardive Diophantos, Pappus e Theon de Alexandria. ==== Astronomia ==== Le astronomia grec scientific derivava de cognoscentias traditional (pro calendarios, agricultura) e speculationes cosmologic del physicos archaic, cum influentias babylonic (Zodiaco, constellationes, cyclo metonic). In le 4e seculo a.Chr., Eudoxos de Cnido explicava le motiones celeste con modelos geometric de motiones circular. Aristarco de Samos (circa 280 a.Chr.) proponeva le prime systema heliocentric cognoscite. Hipparcho (145–125 a.Chr.) revolutionava astronomia grec introducente modelos predictiv, inspirate del babylones, ma plus geometric que arithmetic. Le seculos sequente vide le disveloppamento de modelos mathematic, etiam pro astrologia. In le 2e seculo, Claudio Ptolemeo (circa 100–168) componeva su Almageste, obra de referentia usque al etate moderne. Illo organisava observationes del sol, luna, planetas, stellas fix, con tabulas de calculo de grande precision pro le epocha. ==== Medicina ==== Le cognoscentias medical traditional misceva remedios pharmaceutic, incantationes e amulettas. In le epoca archaic non existeva medicos specialisate, ma varie prestatores (vendeores de herbas, obstetrices). Templos de divinitates guaritori (Asclepio) habeva rolo central. In le epoca classic, medicos itinerante curava patientes, e citates poteva assumer los. Le corpus hippocratic (circa 60 textos), associate a Hippocrates de Cos, ma de multiple autores, stabiliva le fundationes. Le medicina grec integrava ideas egyptie e mesopotamian, plus le theorias physicophilosophic (teoria del humores). Le tractamentos se basava super dietetica, pharmacopeia, chirurgia e manipulationes. Le reflexion ethic e professional (incluse le famose “juramento de Hippocrate”) appareva. In Alexandria, Herophilos e Erasistrato faceva progressos in anatomia e physiologia. In le Imperio roman, Celsus resumia le differentes scholas (dogmatic, empiric, methodic). [[Galeno]] (129–199) dominava medicina antique, con circa 170 tractatos que systematisava e re-interpretava Hippocrate, basate super anatomia e physiologia. ==== Botanica ==== Le [[botanica]] originava de cognoscentias traditional, observationes e credentias super plantas (usos magic, pharmaceutic). Aristoteles reflecteva super lor classification; su discipulo Theophrasto (370–285 a.Chr.) componeva tractatos basate super observationes minutiose de partes de plantas, distingueva monocotyledones e dicotyledones, describeba lor diffusion geographic, cultura e usos. In le epoca hellenistic, novas plantas del Oriente esseva studiate, cognoscite postea per citationes in Dioscoride e Plinio le Senior, o Galeno pro applicationes medical. ==== Optica ==== Le grecos etiam disveloppava reflexiones super optica, intendite como theoria del vision. Duo approches competeva: intromissionista (l’ojo recipe emanationes del objectos) e extramissionista (l’ojo emette radios verso le objecto). Le secunde predominava, adoptate per Euclide, qui proponeva theoremas geometric de optica, plus tarde commentate per Pappo de Alexandria. Ptolemeo etiam componeva un tractato de optica, cognoscite solo per fragmentos. Altri tractava catoptrica, studio del reflexion del imagines in speculos. ==== Technica ==== Il es generalmente considerate que le mundo grec e greco-roman produceva inventiones, ma rarmente los applicava, a causa de factores social e religiose. Le opposition “Greco theoretic inventores” vs “Romano practic applicatores” es nunc considerate simplificatorie: technicas esseva integrate al societate e economia. Super un base technologic del Neolithico e Etate del Bronze, augmentate per influentias exterior, technologia restava stabile in metallurgia, extraction, ceramica, architectura, transporto, agricultura. Ma il habeva cambiamentos de scala: metallurgia del Laurion per exemplo passava per phases de expansion e contraction. Le constructiones in marmore, milles de monetas, utensiles domestic e agricultural diffundeva. Innovationes significative includeva: molin a aqua, pompas, vitro inflat, pressa a vis. Illos habeva applicationes economic (agricultura, minas). Le stato beneficiava de technicas como moneta frappate, machinas elevatori pro construction. Ingenieros specialisate (Ctesibio, Philo de Byzantio, Heron de Alexandria) disveloppava machinas complexe: clepsydras con mechanismos automate, pompas a piston, organo hydraulic, automatos theatric. Le celebre machina de Anticythera, trovate in un naufragio (2e seculo a.Chr.), con ingranages, poteva reproducer motiones de astros, combinante scientia e technica del tempore. == Vide etiam == * [[Arte grec]] ** [[Architectura grec classic]] ** [[Sculptura grec]] ** [[Ceramica grec]] ** [[Poesia grec]] * [[Mythologia grec]] * [[Philosophia grec]] * [[Grecia|Grecia moderne]] {{ref}} == Bibliographia == * {{cite book |last=Bowersock |first=G. W. |title=The Cambridge History of Classical Literature |chapter=The literature of the Empire |editor1-last=Easterling |editor1-first=P. E. |editor1-link=P. E. Easterling |editor2-last=Knox |editor2-first=Bernard M. W. |editor2-link=Bernard Knox |year=1985 |publisher=Cambridge University Press |location=Cambridge}} * {{cite book |last=Brulé |first=Pierre |year=1998 |title=Les Grecs et leur monde |location=Paris |publisher=Gallimard |series=Découvertes texto |isbn=2-07-053422-7}} * {{cite book |last=Bulloch |first=A. W. |title=The Cambridge History of Classical Literature |chapter=Hellenistic Poetry |editor1-last=Easterling |editor2-last=Knox |editor1-first=P. E. |editor2-first=Bernard M. W. |year=1985 |publisher=Cambridge University Press |location=Cambridge}} * {{cite book |last=Cabanes |first=Pierre |year=2015 |title=Le monde grec |location=Paris |publisher=Armand Colin |edition=2 |series=128}} * {{cite book |last=Hall |first=Edith |year=2016 |title=The Ancient Greeks |subtitle=Ten Ways They Shaped The Modern World |location=London |publisher=Vintage}} * {{cite book |last=Handley |first=E. W. |title=The Cambridge History of Classical Literature |chapter=Comedy |editor1-last=Easterling |editor2-last=Knox |editor1-first=P. E. |editor2-first=Bernard M. W. |year=1985 |publisher=Cambridge University Press |location=Cambridge}} * {{cite book |last=Kirk |first=G. S. |title=The Cambridge History of Classical Literature |chapter=Homer |editor1-last=Easterling |editor2-last=Knox |editor1-first=P. E. |editor2-first=Bernard M. W. |year=1985 |publisher=Cambridge University Press |location=Cambridge}} * {{cite book |last=König |first=Jason |title=A Companion to Greek Literature |chapter=Literature in the Roman World |publisher=John Wiley & Sons |year=2016 |editor1-last=Hose |editor1-first=Martin |editor2-last=Schenker |editor2-first=David}} * {{cite book |last=McGlew |first=James |title=A Companion to Greek Literature |chapter=Literature in the Classical Age of Greece |publisher=John Wiley & Sons |year=2016 |editor1-last=Hose |editor1-first=Martin |editor2-last=Schenker |editor2-first=David}} * {{cite book |last=Mori |first=Anatole |title=A Companion to Greek Literature |chapter=Literature in the Hellenistic World |publisher=John Wiley & Sons |year=2016 |editor1-last=Hose |editor1-first=Martin |editor2-last=Schenker |editor2-first=David}} * {{cite book |last=Mossé |first=Claude |year=1992 |title=Dictionnaire de la civilisation grecque |location=Paris |publisher=Complexe}} * {{cite book |last=Power |first=Timothy |title=A Companion to Greek Literature |chapter=Literature in the Archaic Age |publisher=John Wiley & Sons |year=2016 |editor1-last=Hose |editor1-first=Martin |editor2-last=Schenker |editor2-first=David}} == Ligationes externe == * {{ia}} [https://www.interlingua.com/e-libros/cultura-classic/ Cultura classic (Vicente Costalago)] {{Grecia antique}} [[Categoria:Grecia antique| ]] [[Categoria:Historia de Grecia]] klv6yllgcajssvl5e34wnshvln96936 0 16269 699264 696678 2026-08-27T18:56:42Z InternetArchiveBot 40773 Add 1 book for [[Wikipedia:Verificabilitate]] (20260827)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 699264 wikitext text/x-wiki {{infobox}} Le '''alphabeto phonetic international'''{{linfo}} ('''API''', vel '''IPA''' del [[lingua anglese|anglese]] '''International Phonetic Alphabet ''' <ref>"Le acronymo 'IPA' strictemente refere [...] al '[[International Phonetic Association]]'. Sed il es nunc un practica commun usar le acronymo etiam pro referer al alphabeto ipse (del phrase 'International Phonetic Alphabet') que le resistentia sembla pedante. Le contexto usualmente serve pro disambiguar le duo usos." (Laver 1994:561) </ref>) es un systema de [[transcription phonetic|notation phonetic]] basate sur le [[alphabeto latin]], imaginate per le [[International Phonetic Association]] como un representation standardisate del sonos de linguas parlate.<ref name="IPA 1999">International Phonetic Association (IPA), ''Handbook''.</ref> Le alphabeto phonetic international es usate per studentes e instructores de linguas extere, linguistas, therapeutas de pathologias del linguage, [[cantator]]es, [[actor]]es, lexicographos, e traductores.<ref name="world">{{cite book|last=MacMahon|first=Michael K. C.|chapter=Phonetic Notation|editor=P. T. Daniels and W. Bright (eds.)|title=The World's Writing Systems|url=https://archive.org/details/isbn_9780195079937|pages=[https://archive.org/details/isbn_9780195079937/page/821 821]–846|publisher=Oxford University Press|year=1996|location=New York|isbn=0-19-507993-0}}</ref><ref>{{cite book |first=Joan |last=Wall |title=International Phonetic Alphabet for Singers: A Manual for English and Foreign Language Diction |publisher=Pst |date=1989 |isbn=1877761508 |url=http://www.amazon.com/International-Phonetic-Alphabet-Singers-Language/dp/1877761508}}</ref> Le alphabeto phonetic international es designate pro representar solmente ille qualitates del linguage que es distinctive in [[linguas parlate]]: [[phonema]]s, [[intonation]], e le separation del [[parola]]s e [[syllaba]]s.<ref name="IPA 1999" /> Pro representar qualitates additional del linguage como frictionar le dentes, le pronunciation miscite o incorrecte de 's' e 'z', e sonos facite con un fissura del palato, un [[insimul]] extendite de symbolos appellate [[extensiones al IPA|extensiones al API]] es usate.<ref name="world" /> Occasionalmente alicun symbolos es addite, removite, o modificate per le International Phonetic Association. In 2008, il ha 107 litteras distincte, 52 [[diacritico]]s, e quatro marcas [[prosodia (linguistica)|prosodic]] in le alphabeto phonetic international. ==Vide etiam== *[[Appendice:Lista de classes de phonos]] == Referentias == <references/> [[Categoria:Alphabetos phonetic]] [[Categoria:Linguistica]] 4uifvaljl6ojalo96oy9n2w3ik9g6zh 0 16297 699191 684997 2026-08-27T17:25:22Z InternetArchiveBot 40773 Add 3 books for [[Wikipedia:Verificabilitate]] (20260827)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 699191 wikitext text/x-wiki [[File:Sandro Botticelli 065.jpg|thumb|alt=|300px|''Le Madonna del libro'', pictura per [[Sandro Botticelli]]]] Le '''Renascentia''' esseva un movimento cultural e artistic occurse dum le seculos <small>XV</small> e <small>XVI</small>.<ref>«''I suoi limiti cronologici possono fissarsi con buona approssimazione tra la metà circa del Trecento e la fine del Cinquecento, anche se alcuni studiosi tendono a circoscrivere l’arco cronologico tra il 1450 e il 1575, altri tra il 1492 e il 1600.''» cfr. ''[https://www.treccani.it/enciclopedia/rinascimento/ Enciclopedia Italiana Treccani]''.</ref> Qua un periodo historic, illo marca le passage ab le [[Medievo]] al [[Etate Moderne]] et esseva characterisate per le intention de facer renascer e superar in grandor le successos e le ideas del [[Antiquitate]] classic. Associate con considerabile cambiamentos in plure campos e disciplinas – sicut le [[arte]], [[architectura]], [[politica]], [[litteratura]], [[exploration]] e [[scientia]] – le Renascentia in le principio incipeva in le [[Republica de Florentia]] e postea se diffundeva a [[Lombardia Magne]] e partes de [[Italia]], sed etiam in tote [[Europa]]. Le termino ''rinascita'' (renascentia) usate pro referer se a iste periodo historic compare per le prime vice in 1550 in ''Le vite de’ più eccellenti pittori, scultori e architettori'' per [[Giorgio Vasari]].<ref>{{cite book |last1=Brotton |first1=Jerry |title=The Renaissance: a very short introduction |url=https://archive.org/details/renaissanceverys0000brot |date=2006 |publisher=Oxford Univ. Press |location=Oxford |isbn=978-0-19-280163-0 |pages=[https://archive.org/details/renaissanceverys0000brot/page/9 9] |edition=1. publ}}</ref> Le fundationes intellectual del Renascentia esseva basate super le [[humanismo]], derivate ab le conceptos del ''[[humanitas]]'' roman e ab le rediscoperta del [[philosophia grec classic]]. Qua un movimento cultural, le Renascentia videva le floritura del [[latino]] litterari e vermente un explosion del litteratura in [[vulgar|linguas vulgar]]. Preterea, illo videva plure reformas e contributiones al arte per personages sicut [[Leonardo da Vinci]] e [[Michelangelo Buonarroti]], qui ha inspirate le termino “genio renascential” o [[polymathes]].<ref>BBC Science and Nature, ''[https://www.bbc.co.uk/science/leonardo/ Leonardo da Vinci]'' Retrieved 12 May 2007</ref><ref>BBC History, ''[https://www.bbc.co.uk/history/historic_figures/michelangelo.shtml Michelangelo]'' Retrieved 12 May 2007</ref> In politica, le Renascentia contribueva al disveloppamento de costumes e conventiones re diplomatia, e in le scientia ad haber un fiducia plus large in le methodos de observation e induction. Item, le periodo videva le introduction del moderne systema bancari.<ref name=jkdiwan>{{cite book |last=Diwan |first=Jaswith|title=Accounting Concepts & Theories|publisher=Morre|location=London|id=id# 94452|pages=1–2}}</ref> == Panoramica == Le Renascentia pote esser considerate ut le tentativa per intellectuales de studer e meliorar le realitate de lor tempore per medio de un revalutation del ideas del Antiquitate, etiam combinante los ad approches nove al pensamento e a toto in general. Secundo alicun philosophos como [[Hans Kohn]], iste epocha es descripte qua un periodo ubi, “Le homines se spectava circum recercante fundationes nove”; de facto, qualicun altere sicut [[Erasmo de Rotterdam]] e [[Thomas More]] se imaginava vermente un mundo con nove fundationes spiritual. <ref>{{cite book |last1=Kohn |first1=Hans |title=The Idea of Nationalism: A Study in Its Origins and Background |url=https://archive.org/details/bwb_P9-CSY-568 |date=1944 |publisher=Macmillan |location=New York}}</ref> Le periodo renascential incipe dum le [[crise de 1300]] e conventionalmente fini con le expirata del humanismo in 1600, e in le arte con le arrivata del [[Baroco]]. Illo comenciava in [[Florentia]]<ref>Burke, P., ''The European Renaissance: Centre and Peripheries'' 1998</ref> e il habe plure theorias re proque illo sia initiate exactemente ibi: illo pote esser nam le structura politic del territorio, le familias le plus prominente in le panorama social florentin, le [[Medici (familia)|Medicis]]<ref name="strathern">Strathern, Paul ''The Medici: Godfathers of the Renaissance'' (2003)</ref> e le migration de scholares grec ab Italia dum le [[Cadita de Constantinopole]].<ref name=Britannica1>''Encyclopædia Britannica'', "Renaissance", 2008, O.Ed.</ref><ref>Harris, Michael H. ''History of Libraries in the Western World'', Scarecrow Press Incorporate, 1999, p. 69, {{ISBN|0810837242}}</ref><ref name=Norwich>Norwich, John Julius, ''A Short History of Byzantium'', 1997, Knopf, {{ISBN|0679450882}}</ref> Altere centros importantissime esseva [[Venetia]], [[Genua]], [[Milan]], [[Roma]] e [[Neapole]]. == Characteristicas == === Philosophia e humanismo === [[File:"The School of Athens" by Raffaello Sanzio da Urbino.jpg|thumb|alt=|400px|''Le schola de Athenas'' per [[Raffaello Sanzio]] (1511)]] Le [[humanismo]] esseva le valor le plus cultivate in le Renascentia, basante se super le conceptos originante in le [[Antiquitate]] classic. Secundo Lorenzo Casini, “Un del fundationes del movimento renascential esseva le idea que le exemplo del Antiquitate classic constitueva un modello inestimabile de excellentia al qual le tempores moderne – assi decadente e indigne – poteva referer se pro struer le damnos abducte per le [[Cadita del Imperio Roman]]”. Le idea etiam esseva que Deo habeva date al mundo solo un veritate – le christian – quamquam fragmentos de isto poteva trovar se tamben in altere culturas, inclusive le greco-roman. Nam hoc, tote lo que proveniva ab le Antiquitate in terminos de bibliographia e altere reliquias simile esseva tenite in alte consideration.<ref name="Casini">Casini, Lorenzo. [http://www.iep.utm.edu/renaissa/ "Renaissance Philosophy"]. In: ''Internet Encyclopedia of Philosophy — A Peer-Reviewd Academic Resource''.</ref> Tamen, le humanismo renascential non esseva un philosophia, sed un methodo de apprehendimento. De facto, le humanistas studeva textos antique in lingua original e lor education comprehendeva le studio de cinque subjectos humanistic particular: [[poesia]], [[grammatica]], [[historia]], [[philosophia moral]] e [[rhetorica]]. Ergo, le humanismo esseva un movimento pro rediscoperir, interpretar e absorber le linguas, litteratura, cognoscentia e valores del antique mundo greco-roman.<ref>Burke, P., "The spread of Italian humanism", in ''The Impact of Humanism on Western Europe'', ed. A. Goodman and A. MacKay, London, 1990, p. 2.</ref> De facto, al contrario de lo que occurreva in le Alte Medievo in que scholares se focalisava quasi in toto super le studio del obras grec e arabe de scientia natural, philosophia e mathematica, le academicos renascential esseva plus interessate in studer textos grec e latin in relation a litteratura, historia e oratoria. Iste phenomeno incipeva con [[Petrarcha]] e altere tal figuras qui habeva ite a perquirer bibliothecas europee pro recercar le obras del autores latin le plus celebre, sicut [[Lucretio]], [[Livio]] e [[Seneca]].<ref name="Reynolds">{{cite book |last1=Reynolds |first1=L. D. |last2=Wilson |first2=Nigel |title=Scribes and Scholars: A Guide to the Transmission of Greek and Latin Literature |date=1974 |publisher=Clarendon Press |location=Oxford |isbn=978-0199686339|ol=OL26919731M}}</ref> Le philosophos politic – como [[Niccolò Machiavelli]] – essayava de describer le vita politic ut illo esseva, id esse illes voleva que le homines lo comprehendeva per medio del ration. Item, il habeva un interesse renovate pro le philosophia [[neoplatonismo|neoplatonic]], que abduceva seco un considerabile passion pro le [[pulchritude]]. Le amor pro le pulchritude e le harmonia del cosmo conduceva, de facto, al production de plure obras de arte. Tamen, le Renascentia nunquam succedeva in esser un imitation complete del cultura antique, quod illo se actuava in un societate catholic que habeva valores multo differente quam les de [[paganismo|Europa pagan]]. Assi, le Renascentia esseva etiam un tentativa original de harmonisar le neoplatonismo pagan con le religion christian, insimul a influentias oriental, hebraic e arabe, in le quales le studio del [[magia]] e del [[astrologia]] esseva importantissime.<ref name="Western ph">"Western Philosophy: Renaissance Philosophy". In: ''Encyclopadedia Britannica'' online, consulta em 17/10/2017</ref><ref name="Brotton">Brotton, Jerry. ''The Renaissance: A Very Short Introduction''. Oxford University Press, 2006, s/pp.</ref><ref name="Nunes">Nunes, Benedito. "Diretrizes da Filosofia no Renascimento". In: Franco, Afonso Arinos de Melo ''et alii''. ''O Renascimento''. Agir / MNBA, 1978, pp. 64-77</ref> === Arte === [[File:Basilica Palladiana (Vicenza) - facade on Piazza dei signori.jpg|thumb|alt=|400px|''Basilica palladian'' in Vicenza]] [[File:Botticelli-primavera.jpg|thumb|alt=|400px|''Primavera'' per [[Sandro Botticelli]] (c. 1482)]][[File:Tiziano - Amor Sacro y Amor Profano (Galería Borghese, Roma, 1514).jpg|thumb|alt=|400px|''Amor sacrate e Amor profan'' per [[Titiano]] (c. 1514)]] Un del characteristicas del Renascentia esseva quidem le magne production de extraordinari obras de arte. Artistas sicut [[Giotto]], [[Filippo Brunelleschi]] e [[Leon Battista Alberti]] ha totes essite creditate con le discoperta de nove technicas artistic in lor professiones respective.<ref>Clare, John D. & Millen, Alan, ''Italian Renaissance'', London, 1994, p. 14.</ref> Pictores disveloppava altere technicas studente le lumine, le umbra e le anatomia human, specialmente in le caso de [[Leonardo da Vinci]]. Tote hoc exhibiva le desiro de pinger le pulchritude del natura e disvelar le axiomas del [[esthetica]], qua on pote vider in le obras per [[Michelangelo Buonarroti]] e [[Raffaello Sanzio]].<ref>Vasari, Giorgio, ''Lives of the Artists'', translated by George Bull, Penguin Classics, 1965, {{ISBN|0140441646}}.</ref> Altere artistas importantissime esseva [[Sandro Botticelli]] e [[Titiano]]. Il habe al minus tres elementos principal del nove stylo renascential: # Le formulation de regulas de [[perspectiva]] linear centric, que organisava le spatio in maniera unitari; # Le attention al homine como individuo, et in le physionomia e anatomia, et in le representation de su emotiones; # Le repudio de elementos ornamental pro retornar al essentialitate. Le arte renascential videva le studio e le rediscoperta del modellos antique, et in [[architectura]], et in [[sculptura]]. On rediscoperiva e reutilisava elementos del architectura e arte classic, sicut le organisation harmonic del volumines, del spatios e del lumine intra le edificio. Le architectura igitur deveniva harmonia, proportion e symmetria. In particular, si on considera le disveloppamento del architectura, on pote constatar que le passage ab le formas constructive medieval a les renascential non occurreva in un maniera nette, sed illo es associate a plure adoptiones e continuitates. In le seculo <small>XVI</small> le stylo classico-antique de [[Andrea Palladio]] – basate super le studios de [[Vitruvio]] – se diffundeva non solo a Lombardia e a Italia, sed etiam ad Anglaterra e America septentrional. Su obras ha producte un concepto esthetic de base e un stylo de architectura particularmente efficace in le construction de villas de campania. Differentemente de un ric palatio urban, quidem, le position del edificio non esseva assi importante, sed lo que importava esseva le connexiones inter le commoditates del vita campestre e le functiones economic de un ferma.<ref>Herfried Münkler, Marina Münkler: ''Palladio, Andrea.'' In: Dieselben: ''Lexikon der Renaissance.'' München 2000.</ref> Le effecto persistente del stylo de Palladio se reflecteva tamben in le terminos associate con su nomine, como “palladianismo” e “motivo palladian”. Le locos principal ubi Palladio esseva active esseva [[Vicenza]] e [[Venetia]], e ille succedeva in associar le faciada del templos antique al edificios sacrate del Renascentia, un projecto in le qual nemo habeva unquam successe ante de ille.<ref>Barbara Borngässer: ''Architektur der Renaissance in Italien.'' In: Toman (Hrsg.) 2011.</ref> In lo que concerne le [[pictura]], il esseva importante le uso del [[lumine]] e del [[color]]. Le color habeva retenite – etiamnum in le seculo <small>XVI</small> – un rolo subinde symbolic e functional, ligate a su valor intrinsec; pro exemplo, le figuras de un scena religiose esseva realisate con un certe quantitate de rubro, auro e blau, totes materiales carissime que habeva le function de representar un offerta a Deo. Desde le seculo <small>XV</small>, tamen, il jam habeva un uso plus libere del color. [[Leon Battista Alberti]] in su ''De pictura'' (1435–1436) ha clarificate le terminos del question, remarcante quomodo le color non habe un valor intrinsec proprie, sed illo depende ante de toto per le illumination. Alique de vermente characteristic de iste tempore esse, totevia, le tentativa de includer e representar in le arte le realitate quotidian e le conditiones natural del homine: le eventos del vita de omne die, personas in lor actiones e in lor naturalitate, sed etiam le eventos politic esseva semper plus utilisate qua un representation.<ref name="Rauch">Alexander Rauch: ''Malerei der Renaissance in Italien.'' In: Toman (Hrsg.) 2011.</ref> Tamen, le nove objectivos del pictura renascential, le proximitate al natura e le representation del realitate, exigeva nove medios. Un reguardo a un camera picte o un paisage requireva un effecto de [[profunditate spatial]]: lo que se trova in prime piano del pictura debe esser representate in un contexto plus luminose e visivemente relevante quam lo que esse in le fundo.<ref name="Rauch"/> Le profunditate spatial esseva dunque create geometricamente con precision usante le medios del perspectiva central, id esse un systema de lineas de fuga; a isto on adde le medios del perspectiva aeree e del color. Le uso del [[perspectiva central]] ha permisse de crear le illusion de un spatio tridimensional super un superficie bidimensional. Post que le conquestas del perspectiva deveniva un instrumento commun, on passava a un superficie plus de aere e lumine, interea que on essayava de capturar e reproducer plus profundemente le statos mental del subjectos pro depinger les plus fidelmente.<ref>Alexander Rauch: ''Malerei der Hochrenaissance in Rom und Mittelitalien.'' In: Rolf Toman (Hrsg.): ''Die Kunst der italienischen Renaissance.'' Tandem Verlag, Potsdam 2007, S. 308.</ref> In le pictura renascential – que se emancipava semper plus ab le orientationes del formas de representation medieval – on etiam recognosce dignitate interior e grandor: “Le expression individual del persona depicte deveni indispensabile pro le naturalitate del representation”.<ref name="Rauch"/> Excepte le Ecclesia como le committente le plus importante de obras de arte, in le Renascentia il habeva semper plus seniores laic e representantes de corporationes de mestieros a commissionar le labores de artistas. Tote hoc conduceva a un expansion del themas del pictura, supertoto quia le motivationes del committentes includeva non solo le pietate christian, sed etiam le placer e le prestigio. In addition a princes, il esseva interessate al artes anque nobiles local, ecclesiasticos le plus importante, mercantes, bancheros, e artistas ipse.<ref>Rolf Toman: ''Einleitung.'' In: Ders. (Hrsg.): ''Die Kunst der italienischen Renaissance.'' Tandem Verlag, Potsdam 2007</ref> === Theatro === [[File:Theater Sabbioneta (13384718983).jpg|thumb|400px|thumb|alt=|Le ''Theatro al antique'' in [[Sabbioneta]]]] Le Renascentia esseva le [[Etate Auree]] del theatro in le majoritate de Europa. Le rediscoperta del classicos grec e latin conduceva a un diffusion de spectaculos theatral que, progressivemente, superava in numero le representationes a thema religiose. On poterea affirmar, dunque, que le theatro habeva devenite plus [[laicitate|laic]]. Le rediscoperta del assi dicte “comedia al antique” occurreva in [[Ferrara]], gratias al interesse del duce [[Ercole I de Este]], qui habeva jam promovite spectaculos in lingua vulgar per autores latin.<ref name=":022">Letteratura italiana 1. Dalle origini al Seicento, a cura di Andrea Battistini, Società editrice il Mulino, 2014, pp. 252-255.</ref> Quod omne filio de Ercole de Este se habeva maritate in familias importante de [[Lombardia Magne]], le theatro ferrarese postea se diffundeva al majoritate del cortes lombarde.<ref name=":022"/> Gratias a [[Beatrice de Este]], [[Ludovico le Maure]] faceva construer le prime theatro in Milan, post spectar un representation in Ferrara.<ref>[https://www.google.it/books/edition/L_imitazione_classica_nella_commedia_ita/1jzBpzEF808C?hl=it&gbpv=0 L'imitazione classica nella commedia italiana del XVI secolo], Vincenzo De Amicis, 1873, p. 56.</ref> Le generes disveloppate e proposite esseva le [[comedia]], [[tragedia]], le [[drama pastoral]] e – postea – le [[melodrama]], omnes le quales habeva un considerabile influentia super le theatro europee de celle tempore. Le tradition medieval del representation sacrate prosequeva, habente plure exponentes tamben dum le Renascentia. === Musica === [[File:The Concert A22894.jpg|thumb|alt=|400x400px|''Le concerto'' per Gerard van Honthorst (1623)]] Le [[musica]] videva le [[schola franco-flaminge]] ut un de su protagonistas. Le invention del pressa permitteva de compartir le musica a un numero plus vaste de homines. Supertoto in le ambientes culte e ric, le demanda pro musica e intertenimento in general habeva crescite. Le musica se liberava gradualmente ab le ligamines medieval que adhuc habeva, quod illo esseva permisse plus varietate in rhythmo, harmonia e forma. In le Renascentia, le musica deveniva un vehiculo de expression personal, con compositores inveniente nove manieras pro dar plus expression al musica vocal. La musica secular incipeva ad absorber le technicas del musica sacrate, e vice versa. Item, formas popular sicut le [[madrigal]] se diffundeva in tote Europa. Desde le annos ’70 de 1500 il habeva plure tentativas – pro exemplo per le florentin [[Girolamo Mei]] e per le francese [[Jean-Antoine de Baïf]] – de facer renascer le musica del [[Grecia antique]]. Ut le resultato de lor recerca super fontes, Mei describeva le differentias inter le varie stylos grec. Ille juncto con alteres postea criticava le musica polyphonic supportante le homophonia sub le nomine de “canto firme”.<ref name="Burke">Peter Burke: ''Die europäische Renaissance. Zentren und Peripherien.'' Beck, München 2005, {{ISBN|3-406-52796-5}}. (Englischsprachige Originalausgabe: Oxford 1998)</ref> Le characteristicas de stylo del musica renascential include: # Le musica intendite ut un obra per compositores. Illo es utilisate pro intertener e non solo pro laudar Deo. Il habe multe polyphonia in le musica sacrate e in le melodias del cantiones le plus popular tractate in un maniera homophonic in le area secular; # Familias integre produce instrumentos, sicut violinos, flautas, violas e varie instrumentos a flato e citheras. Comparate al musica medieval, le perception del harmonia ha cambiate; # Il esse characteristic del musica medieval le effortio a crear un unitate harmonic inter le differente structuras polyphonic e accordal, sed etiam inter polyphonia e comprehensibilitate del texto;<ref>Herfried Münkler und Marina Münkler: ''Musik.'' In: Dieselben: ''Lexikon der Renaissance.'' München 2000, S. 283 und 285.</ref> # Le puncto de maxime realisation musical del ideas renascential esseva le creation del [[opera]] circa in 1600. [[Jacopo Peri]] componeva le drama musical ''Euridice'', presentate per le prime vice in 1600. [[Claudio Monteverdi]] componeva le operas ''Orpheo'' (1697) e ''Ariadna'' (1608).<ref name="Burke"/> === Scientia === [[File:Jan Matejko-Astronomer Copernicus-Conversation with God.jpg|thumb|alt=|400px|''Astronomo Copernico, o conversation con Deo'' per Jan Matejko (1872)]] Le rediscoperta de textos antique e le invention del [[pressa]] circa in 1440 habeva democratisate le apprehendimento e consentiva al informationes de diffunder se plus rapidemente. Le scientia se misceva al arte ubi personages sicut Leonardo da Vinci faceva designos re le anatomia e le natura. Altere disveloppamentos importante esseva in le processo de discoperta, id esse le methodo scientific que se focalisava super le evidentia empiric e le importantia del mathematica.<ref name="short-science">Brotton, J., "Science and Philosophy", ''The Renaissance: A Very Short Introduction'' [[Oxford University Press]], 2006 {{ISBN|0192801635}}.</ref> Le nove methodo scientific conduceva a magne progressos in le campos del [[astronomia]], [[physica]], [[biologia]] e [[anatomia]].<ref>{{Cite book|last=Hunt|first=Shelby D.|title=Controversy in marketing theory: for reason, realism, truth, and objectivity|url=https://books.google.com/books?id=07lchJbdWGgC|publisher=M.E. Sharpe|year=2003|page=18|isbn=978-0765609328}}</ref> Post [[Copernico|Nicolao Copernico]] e [[Tycho Brahe]], [[Johannes Kepler]] se demonstrava in fin un pensator revolutionari e un genio mathematic in le theoria e recerca astronomic dum le Renascentia. Lo que esseva interessantissime esseva su habilitate de determinar le regularitate del percurso del planetas circum le [[Sol]], incipiente con [[Marte]]. Secundo Kepler ipse, le calculos que le conduceva a comprehender le forma elliptic del orbita de Marte habeva essite complicatissime.<ref name="Roeck">Bernd Roeck: ''Der Morgen der Welt. Geschichte der Renaissance.'' C. H. Beck, München 2017, {{ISBN|978-3-406-69876-7}}.</ref> Le Renascentia platonic in le secunde medietate del seculo <small>XV</small> contribueva al nascentia de studios mathematic e al affirmation scientific del mathematica, quod le tradition platonico-pythagoric esseva basate super le “organisation del cosmo secundo mesura e numero” e que, “monstrava le divinitate in illo, in su regularitate e in su pulchritude. Deo, ille qui ha create le mundo, se habeva transformate in un mathematico”.<ref name="Roeck"/> Le physica de [[Archimedes]], a su vice, esseva de un importantia central in le recercas per [[Galileo Galilei]] que, secundo Roeck, misceva le capacitates de un brillante mathematico e observator con les de un usator practic: Galileo optimisava, inter altere cosas, le [[telescopio]] pro su studios, que le conduceva a celebre observationes astronomic e a conclusiones heliocentric.<ref name="Roeck"/> === Exploration === [[File:Landing of Columbus (2).jpg|thumb|alt=|400px|''Le arrivata de Christophoro Columbo'' (1847)]] Dum le Renascentia – inter 1450 e 1650<ref>{{cite book |last1=Woodward |first1=David |title=The History of Cartography, Volume Three: Cartography in the European Renaissance |date=2007 |publisher=University of Chicago Press |location=Chicago and London |isbn=978-0226907338}}</ref> – le Europeos visitava e mappava omne continente, excepte [[Antarctica]]. In 1492, [[Christophoro Columbo]] transversava le [[Oceano Atlantic]] pro trovar un route que le poteva conducer a [[India]]. Erroneemente, ille adveniva in [[America]], etsi ille credeva de haber advenite in le Indias. In 1606, le navigator nederlandese [[Willem Janszoon]] partiva ab le Indias con un vascello e adveniva in [[Australia]]. Postea, plure exploratores sequeva su route e mappava le continente integre. === Religion === Le nove ideales humanistic abduceva seco aspectos plus secular, que se disveloppava in un contexto marcatemente christian. Le majoritate del obras de arte esseva o commissionate directemente per le [[Ecclesia Catholic]], o dedicate a illo.<ref name="openuni">Open University, ''[http://www.open.ac.uk/Arts/renaissance2/religion.htm Looking at the Renaissance: Religious Context in the Renaissance]'' (Retrieved 10 May 2007)</ref> In lor voluntate de facer renascer le ideales del [[neoplatonismo]], le humanistas renascential tamen non repudiava le [[christianismo]], sed, al contrario, illes lo dedicava plure obras et essayos. Le Renascentia ha habite un effecto profunde super le [[theologia]] contemporanee, supertoto super le maniera in le qual on percipe le relation inter Deo e le homine.<ref name="openuni" /> Plure theologos renascential sequeva le methodo humanista, sicut, pro exemplo, [[Erasmo de Rotterdam]], [[Thomas More]], [[Martin Luther]] e [[Johannes Calvin]]. Le Renascentia tamben esseva un periodo de disordine religiose, in particular con le [[schisma]] inter le [[Ecclesia Catholic]] e le [[protestantismo|Protestante]], ubi tres homines differente se declarava papa contemporaneemente.<ref>[[Catholic Encyclopedia]], ''[http://www.newadvent.org/cathen/13539a.htm Western Schism]'' (Retrieved 10 May 2007)</ref> Le Ecclesia esseva corrupte in su costumes, qua il esse testimoniate per le comportamento de [[Papa Alexandro VI|Papa Alexandro <small>VI</small>]], qui ingenerava filios illegitime interea ille esseva adhuc un cardinal.<ref>[[Catholic Encyclopedia]], ''[http://www.newadvent.org/cathen/01289a.htm Alexander VI]'' (Retrieved 10 May 2007)</ref> == Diffusion == === Renascentia in Lombardia historic === [[File:Giorgione - Sleeping Venus - Google Art Project 2.jpg|thumb|alt=|400px|''Le [[Venus (dea)|Venere]] addormite'' per [[Georgion]]]][[File:Certosa di Pavia 29 (cropped).jpg|thumb|alt=|400px|Le Carthusia in [[Pavia]]]][[File:Ceiling of the Room of the giants in Palazzo Te, Mantua.jpg|thumb|alt=|400px|Le volta del ''Camera del Gigantes'' in le [[Palazzo Tè]] in Mantua]] Le Renascentia habeva un rolo importantissime in [[Lombardia historic]]. In le [[Ducato de Milan]], il habeva le passage de poter ab le [[Visconti (dynastia)|Viscontis]] al [[Sforza (dynastia)|Sforzas]] verso le medietate del seculo <small>XV</small> que coincideva con le transition ab le [[stylo gothic]] al [[humanismo]].<ref name="Zuffi400">{{Cite book |last=Zuffi |first=Stefano |title=Il Quattrocento |publisher=Electa |year=2004 |isbn=8837023154 |location=Milan |ref=zuffi1}}</ref> Dum le seculo <small>XV</small>, le scena artistic milanese se disveloppava sin problemas, e absorbeva influentias importante ab le stylos [[Padua|paduan]], [[Florentia|florentin]] e [[Ferrara|ferrarese]]. Con le arrivata de [[Bramante]] e [[Leonardo da Vinci]], Milan attingeva su maxime splendor artistic in le panorama europee. [[Francesco Sforza]] esseva un magne patrocinator de artes a quem placeva multissimo le stylo sumptuose que le Viscontis jam soleva privilegiar. De consequentia, ille ingagiava plure artistas qui esseva jam active in Milan sub le Viscontis, sicut [[Bonifacio Bembo]].<ref name="DeVecchi">{{Cite book |last1=De Vecchi |first1=Pierluigi |title=I tempi dell'arte |last2=Cerchiari |first2=Elda |publisher=Bompiani |year=1999 |isbn=88-451-7212-0 |volume=2 |ref=vecchi cerchiari}}</ref> Pro consolidar su poter, Francesco incipeva subito a facer reconstruer le [[Castello Sforzesc de Milan]], le vetere residentia milanese del Viscontis. Non obstante hoc, su interprisa le plus splendide esseva le [[Cathedral de Milan]], quamquam illo adhuc sequeva le traditiones gothic e romanesc.<ref name="DeVecchi"/> Preterea, ille etiam faceva construer le [[Carthusia de Pavia]].<ref>{{cite book|author=Alison Cole|chapter=Tradition locale et talents importés : Milan et Pavie sous Ludovico le More|date=1995|language=fr|location=Paris|page=192|publisher=Flammarion|title=La Renaissance dans les cours italiennes|url=https://archive.org/details/larenaissancedan0000cole}}<!-- auto-translated by Module:CS1 translator --></ref> Anque [[Mantua]], sub le dominio del [[Gonzaga (dynastia)|Gonzagas]], esseva un importante centro renascential. Jam in le tempore de [[Ludovico III Gonzaga|Ludovico le Turc]], con le arrivata in Mantua de [[Leon Battista Alberti]] e de [[Andrea Mantegna]], le urbe habeva cambiate su apparentia. In le tempore de [[Isabella de Este]], le corte mantuana esseva un del plus raffinate de tote Lombardia Magne, ubi Mantegna essayava de facer renascer le grandor del Imperio Roman e le marchesa colligeva le obras de [[Leonardo da Vinci]], [[Michelangelo Buonarroti|Michelangelo]], [[Perugino]], [[Titiano]], [[Lorenzo Costa]] e [[Correggio (pictor)|Correggio]]. Le amor pro le artes del marchesa esseva postea hereditate per su filio, [[Frederico II Gonzaga]], un altere grande patrocinator de artes. Sub ille, [[Giulio Romano]], discipulo de [[Raffaello Sanzio]], designava le [[Palazzo Tè]] ubi ille pingeva le ''Camera del Gigantes''.<ref name="Zuffi500">Stefano Zuffi, ''Il Cinquecento'', Electa, Milano 2005. {{ISBN|88-370-3468-7}}</ref> In [[Venetia]], in vice, le influentia de su artes iva preter le Renascentia, retenente su prominentia in le panorama europee usque le seculo <small>XIX</small>.<ref>Denys Sutton, "Venetian Painting of the Golden Age." ''Apollo (Archive : 1925–2005)'' 110, no. 213 (Nov 01, 1979): 374.</ref> Quamquam le poter e le prestigio del [[Republica de Venetia|Serenissime]] esseva jam in declino, Venetia remaneva le urbe le plus ric, populate e potente de Lombardia.<ref name="Freedberg">[[Sydney Joseph Freedberg|Freedberg, Sydney J.]] ''Painting in Italy, 1500–1600'', 3rd edn. 1993, Yale, {{ISBN|0300055870}}</ref> Illo etiam controlava plure territorios de terra firme que postea contribueva al schola venetian, sicut [[Padua]], [[Brescia|Brixia]] e [[Verona]]. [[Istria]] e [[Dalmatia]] esseva tamben sub le dominio venetian, e anque illos contribueva al splendor artistic del Serenissime. In veritate, le majoritate del pictores e architectos venetian del seculo <small>XVI</small> esseva nate in le urbe solo rarmente,<ref name="Freedberg"/> e alicunes de illes laborava supertoto in le altere territorios del Republica. Le pictura venetian faceva cognoscer ubique importante artistas multo talentose, sicut [[Georgion]], [[Titian]], [[Tintoretto]] e [[Palma le Vetere]]. Le schola venetian exerceva un considerabile influentia super le disveloppamento de tote le pictura occidental.<ref>Gardner's: ''Art Through the Ages—International Edition'', Brace Harcourt Jovanovich, 9th edition, 1991.</ref> Le Renascentia etiam esseva relevante in [[Bergamo]] e [[Brescia|Brixia]], que videva un floritura de lor artes sub le stimulo del pictores venetian e milanese. In particular, ibi il habeva artistas como [[Vincenzo Foppa]], [[Gaudenzio Ferrari]] e [[Lorenzo Loto]]. In Brixia, pictores sicut [[Romanino]], [[Moretto]] e [[Savoldo]] misceva le differente stylos lombarde – supertoto le milanese e le venetian – ganiante resultatos de considerabile originalitate in le panorama artistic de Lombardia.<ref name="ReferenceA"/> === Renascentia in Florentia === In le ultime decennios del [[seculo XIV|seculo <small>XIV</small>]] e le primes del [[seculo XV|<small>XV</small>]], Florentia videva le floritura de su economia, con qualque successos militar e politic. Gratias a litteratos sicut [[Petrarcha]], le interesse pro le origines roman – tunc quasi completemente oblidate – deveniva plus popular. In relation al artes visive, aristas como [[Filippo Brunelleschi]], [[Masaccio]] e [[Donatello]] cambiava, respectivemente, le linguages del architectura, pictura e sculptura.<ref name="ReferenceA">Pierluigi De Vecchi ed Elda Cerchiari, ''I tempi dell'arte'', volume 2, Bompiani, Milano 1999. {{ISBN|88-451-7212-0}}</ref> Hoc indicava, dunque, un cambiamento non solo del tempore, sed etiam del mentalitate del gente.<ref name="ReferenceA"/> === Renascentia in Europa === Le Renascentia in Europa se diffundeva gradualmente dum le seculos <small>XV</small> e <small>XVI</small>. Un movimento de renovation independente ab lo que occurreva in Lombardia e Toscana se originava autonomemente in [[Flandra]] in le initio del [[seculo XV|seculo <small>XV</small>]]. Verso le fin del seculo <small>XV</small>, le fama del artistas lombarde e toscan habeva jam superpassate le [[Alpes]], quod plure cortes europee etiam voleva ingagiar les. Gratias al interesse de princes e seniores, le presentia de iste artistas in le corte deveniva semper plus consistente, generante scholas local super le modello tosco-lombarde. Isto esse le caso, pro exemplo, de [[Francisco I de Francia]] qui habeva hospitate in su corte aristas sicut [[Leonardo da Vinci]], [[Rosso Fiorentino]], [[Francesco Primaticcio]] e [[Benvenuto Cellini]]. Altere vices, il esseva le artistas ipse a transferer se a Lombardia pro apprehender le secretos del arte lombarde. Le artista german [[Albrecht Dürer]] – qui habeva visitate Venetia pro duo vices (1494–1495 e 1506–1507) – notava le differentia in stato social que artistas e artesianos habeva ibi plus tosto quam in [[Nuremberg]], le urbe unde ille proveniva. Dum le seculo <small>XVI</small>, il esseva clar e patente que tote Europa adorava le stylo renascential tosco-lombarde, que deveniva le modello a imitar pro omne artista del continente. Quidem, il nasceva ubique scholas renascential nove de character extra-lombarde, sicut le schola francese, le german, le espaniol, le anglese, le flaminge e le nederlandese. {{referentias}} == Ligamines interne == * [[Renascentia lombarde]] == Ligamines externe == {{commonscat|Renaissance}} {{Traduction|lmo|Renassiment}} [[Categoria:Historia]] [[Categoria:Renascentia|*]] njus36as6nlxzjy5xfdljz3rjayrt0n 0 16483 699278 641355 2026-08-27T19:02:08Z InternetArchiveBot 40773 Add 1 book for [[Wikipedia:Verificabilitate]] (20260827)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 699278 wikitext text/x-wiki {{infobox/articulo/generic}} '''Bira'''{{linfo}} (in [[Lingua latin|latino classic]]: '''cervesia''') es le plus ancian bibita alcoholic del mundo<ref>{{cite book|title=Origin and History of Beer and Brewing: From Prehistoric Times to the Beginning of Brewing Science and Technology|year=2005|url=https://archive.org/details/originhistoryofb0000arno|first=John P|last=Arnold|isbn=0-9662084-1-2}}</ref>, le plus consumite<ref>{{cite web| title=Volume of World Beer Production | work=European Beer Guide | url=http://www.europeanbeerguide.net/eustats.htm#production | accessdate=2006-10-17}}</ref>, e le tertie plus popular bibita post [[aqua]] e [[the]].<ref> {{cite web |url=http://books.google.co.uk/books?id=6xul0O_SI1MC&pg=PA1&dq=most+consumed+beverage&client=firefox-a |title=The Barbarian's Beverage: A History of Beer in Ancient Europe |publisher=books.google.co.uk |accessdate=2009-02-22 |last=Nelson |first=Max }}</ref> Le bira es producite per [[fermentation]] de [[malt]] o alie productos que contine [[fecula]]. Durante le production usualmente [[lupulo]] es addite. Le pappa que es distillate pro facer [[whisky]] pote esser considerate como un sorta de bira. == Referentias == <references/> [[Categoria:Bibita alcoholic]] [[Categoria:Alimentos]] 7qia356xjkqf5cv7rfz7m8iv6zwv2gl 0 16499 699211 600605 2026-08-27T18:05:32Z InternetArchiveBot 40773 Add 1 book for [[Wikipedia:Verificabilitate]] (20260827)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 699211 wikitext text/x-wiki In [[mathematica]] e [[informatica theoric]], le plus ample e le plus abstracte definition de un enumeration de un [[insimul]] es un lista exacte de su elementos (forsan con repetition). Le restrictiones imponite in le typo de lista usate depende del branca de mathematica e le contexto in le qual on labora. Specificamente, iste notion de enumeration contine duo differente typos de lista: un ubi il ha un [[ordination natural]] e un ubi le ordination es plus nebulose. Iste duo typos differente de lista corresponde al procedura pro listar omne membros de un insimul in alicun [[sequentia (mathematica)|sequentia]] definite, o un conta de objectos de un typo specific, respectivemente. Dum le duo typos de enumeration usualmente ha superposition in le plus natural situationes, illos pote assumer multo differente significatos in certe contextos. == Vide etiam == * [[numero ordinal]] == Referentias == * {{cite book|author=Jech, Thomas|title=Set theory, third millennium edition (revised and expanded)|url=https://archive.org/details/settheory0000jech_f7i4|publisher=Springer|year=2002|isbn=3-540-44085-2|authorlink=Thomas Jech}} {{Pecietta|mathematica}} [[Categoria:Informatica theoric]] fcxuklam3pw9l3ilp22q592a6misjy4 0 16670 699232 629570 2026-08-27T18:24:04Z InternetArchiveBot 40773 Add 2 books for [[Wikipedia:Verificabilitate]] (20260827)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 699232 wikitext text/x-wiki {{infobox/articulo}} Le '''derectos human'''{{linfo}} es le "[[derecto]]s e [[libertates]] basic que es garantite a omne humanos."<ref>Houghton Miffin Company (2006)</ref> Exemplos de derectos e libertates que ha arrivate a esser generalmente considerate como derectos human include [[derectos civil e politic]], como le derecto al [[vita]] e [[libertate]], [[libertate de expression]] e [[equalitate ante le lege]]; e [[derectos economic, social e cultural]], includente le derecto de participar in [[cultura]], le [[derecto a alimento]], le [[derecto a labor]] e le [[derecto a education]]. {{cquote|Tote le esseres human nasce libere e equal in dignitate e in derectos. Illes es dotate de ration e de conscientia e debe ager le unes verso le alteres in un spirito de fraternitate.|||Articulo 1 del [[Declaration Universal del Derectos Human]] (DUDH) del [[Nationes Unite]]<ref>{{cite web|title=Universal Declaration of Human Rights adopted by General Assembly resolution 217 A (III) of 10 December 1948|url=http://www.un.org/en/documents/udhr/index.shtml#a1}}</ref>}} == Historia == Ben que altere civilisationes – notabilemente illos de [[Persia]], [[India]], [[China]] e le [[mundo islamic]] – esseva al minus equal a Europa a varie stadios in le historia, e in multe aspectos in avantia de illo, illes non succedeva a propagar un ethica universal de derectos. In le [[seculo 16]], le "Grande Moghul," [[Akbar le Grande]] de India, concedeva a minoritates religiose le stato legal in su regno e condemnava practicas indian traditional como le comburer de viduas ([[suttee]]) e le [[sclavitude]].<ref>{{cite book|last=Ishay|first=Micheline|title=The History of Human Rights: From Ancient Times to the Globalization Era|url=https://archive.org/details/historyofhumanri0000isha_l5h5|page=[https://archive.org/details/historyofhumanri0000isha_l5h5/page/66 66]-67|publisher=University of California Press|year=2008|isbn=9780520256415}}</ref> Nonobstante, il non es clar quante tal libertates pote esser describite como "derectos human" in le senso moderne. Alcun historicos assere que in culturas non occidental – e in effecto in the Occidente ante le Medievo – il habeva nulle concepto de derectos human, ben que importante conceptos ethic esseva totevia presente. Le concepto de derectos certemente existeva in culturas pre-moderne; philosophos ancian como [[Aristoteles]] scribeva extensemente super le derectos (''to dikaion'' in [[greco ancian]], approximativemente un "pretension juste") de citatanos a proprietate e participation in affaires public. Nonobstante, ni le grecos ni le romanos habeva alcun concepto de derectos human universal; le sclavitude, per exemplo, esseva justificate in tempores e classic e medieval como condition natural.<ref>{{cite book|last=Freeman|first=Michael|title=Human rights: an interdisciplinary approach|url=https://archive.org/details/humanrightsinter0000free|publisher=Wiley-Blackwell|page=[https://archive.org/details/humanrightsinter0000free/page/15 15]-17|year=2002|isbn=9780745623559}}</ref> Le chartas medieval de libertate como le [[Magna Carta]] anglese non esseva chartas de derectos human, pro non parlar de chartas general de derectos. Illos constitueva in vice un forma de accordo politic e legal limitate pro tractar circumstantias politic specific, que in le caso de Magna Carta esseva mythologisate plus tarde in le curso del prime debattos moderne super derectos.<ref>Freeman, pp. 18-19</ref> ==Legislation moderne== Multo del legislation moderne de derectos human e le base del major parte del interpretationes de derectos human pote esser retraciate al historia europee relativemente recente. Le [[Dece-duo Articulos del Foreste Nigre]] (1525) es considerate de esser le prime documento de derectos human in Europa. Illos faceva parte del exigentias de paisanos sublevate verso le [[Lega Swabian]] in le [[Guerra del Paisanos]] in Germania. Le [[Bill of Rights britannic]] (o “Un Acto Declarante le Derectos e Libertates del Subjecto e Arrangiante le Succession del Corona”) de 1689 rendeva illegal un variation de actiones governamental oppressive in le Regno Unite. Duo major revolutiones occurreva durante le 18ve seculo, in le [[Statos Unite]] (1776) e in [[Francia]] (1789), resultante in le adoption del [[Declaration de Independentia del Statos Unite]] e in le francese [[Declaration del Derectos del Homine e del Citatano]] respectivemente, ambes del quales establiva certe [[derectos legal]]. In addition, le [[Declaration de Derectos de Virginia]] de 1776 codificava plure derectos e libertates fundamental in lege. [[File:Declaration of Human Rights.jpg|right|thumb|Declaration del Derectos del Homine e del Citatano approbate per le Assemblea National de Francia, le [[26 de augusto]] [[1789]].]] {{Cquote|Nos mantene iste Veritates esser evidente per se, que omne Homines es create equal, que illes es dotate per lor Creator con certe Derectos inalienabile, que inter istos es le Vita, le Libertate, e le Recerca del Felicitate.|30px|30px|Declaration de Independentia del Statos Unite, 1776}} Postea sequeva disveloppamentos in le philosophia del derectos human per philosophos como [[Thomas Paine]], [[John Stuart Mill]] e [[G. W. F. Hegel]] durante le 18ve e 19ne seculos. Le termino ''derectos human'' probabilemente entrava in uso un die inter ''Le Derectos del Homine'' de Paine e le scripturas de [[William Lloyd Garrison]]'s de 1831 in ''[[Le Liberator]]'' dicente que ille tentava inrolar su lectores in "le grande causa del derectos human"<ref>Mayer (2000) p. 110</ref>. Multe gruppos e movimentos ha succedite a attinger profunde cambios social durante le 20me seculo in le nomine del derectos human. In [[Europa del West]] e [[America del Nord]], [[syndicato]]s realisava leges que concedeva al obreros le derecto de exopero, establiva conditiones minimal de labor e prohibeva o regulava le [[labor de infantes]]. Le movimento pro le [[derectos del femina]] succedeva a ganiar pro multe feminas le derecto de [[voto]]. [[Movimentos de liberation national]] in multe paises succedeva a expeller le poteres [[colonial]]. Un del plus influentiales esseva le movimento de [[Mahatma Gandhi]] pro liberar su pais native, [[India]], del domination [[britannic]]. Movimentos de minoritates racial e religiose longemente opprimite succedeva in multe partes del mundo, includente le [[movimento del derectos civil]], e diverse movimentos de [[politica de identitate]] plus recente, al nomine de feminas e minoritates in le Statos Unite. Le establimento del [[Committee International del Cruce Rubie]], del [[Codice Lieber]] de 1864 e del prime del [[Conventiones de Geneva]] in 1864 formava le fundamentos del [[lege humanitari international]], pro esser disveloppate ulteriormente post le duo Guerras Mundial. Le Guerras Mundial, e le enorme perditas de vita e le abusos grosse del derectos human que habeva loco durante illos, esseva un del fortias que instigava le disveloppamento del moderne [[instrumentos del derectos human]]. Le [[Lega del Nations]] esseva establite in 1919 al negotiationes super le [[Tractato de Versailles]] post le fin del [[Prime Guerra Mundial]]. Le objectivos del Lege includeva disarmamento, le prevention del guerra per securitate collective, le resolution de disputas inter paises per negotiation, diplomatia e le melioration del ben-esser global. In su Charta esseva scribite un mandato de promover multes del derectos que esseva includite plus tarde in le Declaration Universal del Derectos Human. Al [[Conferentia de Yalta]] de 1945, le Poteres Alliate decideva de crear un nove corpore pro supplantar le rolo del Lega. Iste corpore devenirea le [[Nationes Unite]]. Le Nationes Unite ha jocate un rolo importante in le lege international del derectos human desde su creation. Post le Guerras Mundial le Nationes Unite e su membros disveloppava multo del discurso e del corpores de lege que forma hodie le [[lege international humanitari]] e le [[lege international del derectos human]]. == Referentias == <references/> [[Categoria:Derecto]] [[Categoria:Stato]] eamerh3cacox8nd6bz3i7tynvk2cqyv 0 16842 699269 697560 2026-08-27T18:58:37Z InternetArchiveBot 40773 Add 2 books for [[Wikipedia:Verificabilitate]] (20260827)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 699269 wikitext text/x-wiki {{infobox/articulo/generic}} Le '''apatheismo''' (un [[Contraction (grammatica)|contraction]] de ''[[apathia]]'' e ''[[theismo]]/[[atheismo]]''), cognoscite etiam como atheismo [[Pragmatismo|pragmatic]] o criticamente como atheismo practic, es ager con apathia, indifferentia o manco de interesse verso un credentia, o manco de credentia, in un [[deitate]]. Le apatheismo describe le ''maniera'' de ager verso un credentia o manco de credentia in un deitate, dunque es applicabile equalmente al theismo como al atheismo. Un apatheo es etiam un persona sin interesse in acceptar o negar assertiones que [[deo]]s existe o non existe. In altere parolas, un apatheo es un persona qui considera le question del existentia de deos como ni significative ni relevante a su vita. Le '''agnosticismo apathetic''' (etiam appallate agnosticismo pragmatic) es le opinion que milles de annos de debatto ha ni provate ni refutate le existentia de un o plus deitates (deos). Iste opinion conclude que mesmo si un o plus deitates existe, illes non pare preoccupar se del fato del humanos. Ergo, lor existentia pauco influentia le affaires human personal e deberea esser de pauc interesse theologic.<ref>{{en}} [http://www.religioustolerance.org/apatheism.htm Ontario Consultants on Religious Tolerance: Apatheism: "Does God exist? I don't know & I don't really care"]</ref> Le atheismo practic pote assumer varie formas: * Le absentia de motivation religiose: le credentia in deos non motiva action moral, religiose, o altere forma de action; * Exclusion active del question de deos e religion del exercitio intellectual e del action practic; o * Indifferentia: le absentia de omne interesse in le problemas de deos e religion. Historicamente, le atheismo practic esseva a vices considerate como esser associate a fallimento moral, ignorantia intentional e impietate. Del personas considerate como atheistas practic esseva dicite que illes se comportava como si Deo, ethica e responsabilitate social non existeva; que illes abandonava le deber e imbraciava le [[hedonismo]]. Secundo le philosopho catholic francese [[Étienne Borne]], "Le atheismo practic non es le negation del existentia de Deo, ma le atheismo complete de action; es un mal moral, implicante non le negation del validitate absolute del lege moral ma simplemente rebellion contra iste lege."<ref>{{cite book | last = Borne | first = Étienne |title = Atheism | url = https://archive.org/details/atheism0000born_v4q3 | year = 1961 | publisher = New York: Hawthorn Books | isbn = 0-415-04727-7}}</ref> Le philosopho [[Francia|francese]] del dece-octave seculo, [[Denis Diderot]], quando accusate de esser un atheista, respondeva que ille simplemente non se interessava de si Deo existeva o non. In responsa a [[Voltaire]], ille scribeva:<ref>{{cite book |last=Herrick |first=Jim |title=Against the Faith |url=https://archive.org/details/againstfaithsome0000herr |year=1985 |pages=[https://archive.org/details/againstfaithsome0000herr/page/75 75] |location=London |publisher=Glover & Blair |isbn=0-906681-09-X }}</ref> :{{cquote|Es multo importante non confunder [[Conium|conio]] e [[petrosilio]]; ma non del toto creder o non in Deo.}} [[Jonathan Rauch]] describeva le apatheismo como "un disinclination de interessar se multo de su proprie religion e un disinclination mesmo plus forte de interessar se de illo de altere personas".<ref>Rauch, Jonathan, ''Let It Be: Three Cheers for Apatheism'', ''[[The Atlantic Monthly]]'', maio 2003</ref> == Referentias == <references /> == Ligamines externe == * {{en}} http://www.hermetic.com/dionysos/apatheist.htm Apatheism, Allognosticism, and the American Religious Landscape.] * {{en}} [http://www.wunderland.com/WTS/Ginohn/cetera/apatheism.html The Church of Apatheism] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100401182320/http://www.wunderland.com/WTS/Ginohn/cetera/apatheism.html |date=2010-04-01 }}, a web page first published in August 2000 which also uses the terms “apatheism” and “apatheist” * {{en}} [http://atheism.about.com/library/glossary/general/bldef_apatheist.htm Apatheism defined on Atheism.about.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110718083956/http://atheism.about.com/library/glossary/general/bldef_apatheist.htm |date=2011-07-18 }} * {{en}} [http://www.jonathanrauch.com/jrauch_articles/apatheism_beyond_religion/index.html "Let It Be: Three Cheers for Apatheism"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090821003536/http://www.jonathanrauch.com/jrauch_articles/apatheism_beyond_religion/index.html |date=2009-08-21 }} by [[Jonathan Rauch]] ''Atlantic'' May 2003 * {{en}} [http://www.abc.net.au/newsradio/txt/s1620158.htm ABC New Radio:wordwatch, Apatheism] * {{en}} [http://apatheticagnostic.org/ Apathetic Agnostics] {{traduction|en|Apatheism|309181682}} [[Categoria:Religion]] tmkee0fvete0x58cr79ssdphgitw983 0 17303 699275 683989 2026-08-27T19:01:12Z InternetArchiveBot 40773 Add 1 book for [[Wikipedia:Verificabilitate]] (20260827)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 699275 wikitext text/x-wiki {{infobox}} '''ABBA''' esseva un gruppo de [[musica pop]] formate in [[Svedia]] in 1972, con quatro membros: Anni-Frid Lyngstad (Frida), Björn Ulvaeus, Benny Andersson e Agnetha Fältskog (Anna). Fältskog e Ulvaeus esseva un copula maritate, tamben Lyngstad e Andersson esseva maritate durante lor carriera, ma le duo copulas postea ha divorciate. ABBA deveniva un del plus successose gruppos in le historia del musica e esseva in le prime positiones in le summitate del listas de musica in le mundo durante 1972 a 1982. In 1999, le musica de ABBA esseva adaptate in un musical de successo [[Mamma Mia!]] que esseva presentate in le mundo e habeva un version de film in 2008. Le gruppo ABBA esseva introducite in Le Hall Rock & Roll de Fama le 15 de martio 2010.<ref>[http://www.latimes.com/entertainment/news/la-et-quick16-2009dec16,0,6237547.story ABBA makes Rock and Roll Hall of Fame Los Angeles Times 16 December 2009]</ref> == Discographia == {{Main|Discographia de ABBA}} * ''[[Ring Ring (album)|Ring Ring]]'' (1973) * ''[[waterloo (album)|Waterloo]]'' (1974) * ''[[ABBA (album)|ABBA]]'' (1975) * ''[[Arrival (ABBA album)|Arrival]]'' (1976) * ''[[The Album]]'' (1977) * ''[[Voulez-Vous (album)|Voulez-Vous]]'' (1979) * ''[[Super Trouper (album)|Super Trouper]]'' (1980) * ''[[The Visitors (ABBA album)|The Visitors]]'' (1981) * ''[[Voyage]]'' (2021) == Bibliographia == * Potiez, Jean-Marie: ''ABBA – The Book'' (2000). {{ISBN|1-85410-928-6}} * Palm, Carl Magnus: ''Bright Lights Dark Shadows: The Real Story of ABBA (2002).'' {{ISBN|0-7119-9194-4}} * Palm, Carl Joslin: ''From "ABBA" to "Mamma Mia!"'' (2004). {{ISBN|1-85227-864-1}} == Homages a ABBA == * [[Abbacadabra]] – Un musical francese pro infantes basate super le contos de ABBA * [[Abbaesque]] – Un banda irlandese in homage a ABBA * [[Abba-esque]] – Un EP de [[Erasure]] de 1992 * [[ABBAmania]] – Un programma e album de ITV in homage a ABBA publicate in 1999 * [[Abbasalutely]] – Un album de compilation publicate in 1995 in homage a ABBA * [[A*Teens]] – Un gruppo de musica pop de Stockholm, Svedia * [[Björn Again]] – Banda dante homage a ABBA * [[Mamma Mia!]] – Un musical basate super le cantos de ABBA * [[Mamma Mia! The Movie]] – Adaption de film del spectaculo de scena del musical == Referentias == <references/> == Referentias == * {{Cite book | last1 = Palm | first1 = Carl Magnus | title = Bright Lights, Dark Shadows: The Real Story of ABBA | url = https://archive.org/details/brightlightsdark0000palm | year = 2001 | publisher = Omnibus | location = London | isbn = 0-7119-8389-5 | ref = harv}} == Ligamines externe == * [http://www.rollingstone.com/news/story/31347781/abbas_benny_andersson_talks_hall_of_fame_induction_bands_reunion_prospects ABBA's Benny Andersson Talks Hall of Fame Induction, Band's Reunion Prospects], ''[[Rolling Stone]]'' {{s-start}} {{s-ach}} {{succession box | before=[[Anne-Marie David]]<br />con ''"[[Tu te reconnaîtras]]"'' | title=[[Eurovision|Ganiator del Concurso Eurovision de Cantos]] | years=[[Eurovision 1974|1974]] | after=[[Teach-In]]<br />con ''"[[Ding-A-Dong]]"'' }} {{succession box | before=[[Nova (band)|Nova]] e [[The Dolls (band)|The Dolls]]<br />con ''"[[You're Summer]]"'' | title=[[Svedia in le Concurso Eurovision]] | years=[[Eurovision 1974|1974]] | after=[[Lars Berghagen]] e [[The Dolls (band)|The Dolls]]<br />con ''"[[Jennie, Jennie]]"'' }} {{end box}} {{Eurovision winners}} {{Congratulations (Eurovision)}} {{Agnetha Fältskog}} {{Frida}} {{DEFAULTSORT:Abba}} [[Categoria:Gruppos musical]] [[Categoria:Ganiatores del Concurso de Canto Eurovision]] [[Categoria:Cantator svedese]] cz6wjcmdcediobbeygpcn9iiuyuilst 0 17334 699171 673125 2026-08-27T17:10:47Z InternetArchiveBot 40773 Add 1 book for [[Wikipedia:Verificabilitate]] (20260827)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 699171 wikitext text/x-wiki {{infobox/articulo/persona}} '''Céline Marie Claudette Dion''', [[Order of Canada|CC]], [[National Order of Quebec|OQ]] ([[30 de martio]] [[1968]] in Charlemagne, [[Québec]]) es un cantator [[Canada|Canadian]], compositor occasional, actrice, e interprenditor. Nascite in un grande e povre familia in [[Charlemagne, Quebec|Charlemagne]], Québec, Céline Dion esseva un star juvene in le mundo francese depost que [[René Angélil]] financiate su primero disco.<ref name=Jam>[http://jam.canoe.ca/Music/Pop_Encyclopedia/D/Dion_Celine.html Céline Dion Biography]. "[[Canadian Online Explorer|Canoe Jam!]]." Retrieved September 13, 2007.</ref> Dion obteneva recognition international in le annos 1980 per ganiar in le [[Yamaha]] [[Festival Mundial de Canto Popular]] e le [[Concurso de Canto Eurovision]] in [[1988]].<ref name=Bliss>Bliss, Karen. "25 Years of Canadian Artists." ''Canadian Musician''. March 1, 2004, p. 34. ISSN: 07089635</ref><ref>{{cite web|url=http://www.pubquizhelp.com/ent/eurovision-past-winners.html |title=Eurovision Winners|publisher=Baltics Worldwide|date=2007|accessdate=2010-01-07}}</ref> Durante le annos 1990, con le adjuta de Angélil, Céline Dion esseva multe famose in le mundo con discos in [[anglese]] e in [[francese]], deveniente un del artistas le plus successo in le historia del [[musica pop]].<ref name= Chuck>Taylor, Chuck. "Epic/550's Dion offers Hits." ''[[Billboard magazine|Billboard]]''. November 6, 1999, p. 1.</ref><ref name="CNNN">"[http://www.cnn.com/CNN/Programs/people/shows/dion/profile.html The Ultimate Diva]". [[CNN]]. October 22, 2002. Retrieved September 13, 2007.</ref> In 1999 al alte de su successo, Dion annunciava un retiramento temporari del showbiz pro comenciar un familia e esser con su marito, qui ha essite diagnosticate con cancere.<ref name="CNNN"/><ref name= Trans>Celine Dion. "Interview with Celine Dion." Peter Nansbridge. ''The National.'' With Alison Smith. ''[[CBC Television|CBC-TV]]''. March 28, 2002. Transcript.</ref> Céline Dion retornava al successo de musica pop in 2002 e signava un contract a performar al show del Colosseum in [[Caesars Palace]], [[Las Vegas]].<ref name= Lavid>Helligar, Jeremy. "Celine Dion livin' la vida Vegas!." ''Us''. March 31, 2003, p. 56.</ref><ref>"[http://www.digitaljournal.com/article/34152?tp=1 Celine Dion Releases 1st CD Since 1997]". (2002-04-15). ''Digital Journal'' Retrieved (2009-10-12)</ref><ref>Hilburn, Robert. "[http://pqasb.pqarchiver.com/latimes/access/113465576.html?dids=113465576:113465576&FMT=ABS&FMTS=ABS:FT&date=Apr+11%2C+2002&author=Robert+Hilburn&pub=Los+Angeles+Times&desc=Pop+Albums%3B+Ashanti+Displaces+Dion+at+Top&pqatl=google Pop Albums; Ashanti Displaces Dion at Top] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121103212239/http://pqasb.pqarchiver.com/latimes/access/113465576.html?dids=113465576:113465576&FMT=ABS&FMTS=ABS:FT&date=Apr+11,+2002&author=Robert+Hilburn&pub=Los+Angeles+Times&desc=Pop+Albums%3B+Ashanti+Displaces+Dion+at+Top&pqatl=google |date=2012-11-03 }}" (2002-04-11). ''[[Los Angeles Times]]''. Retrieved (2009-10-12)</ref> == Biographia == In un famila de 14 infantes de Adhémar Dion e [[Thérèse Dion]], Céline Dion esseva le plus juvene infante. Illa habeva un infantia felice in su domo del Charlemagne, Quebec, Canada.<ref name="CNNN"/><ref name="autogenerated12">"Profiles of Celine Dion, Enrique Iglesias, Moby." Paula Zahn, Charles Molineaux, Gail O'Neill. ''[[People in the News]]''. May 18, 2002. Transcript.</ref> Le parentes habeva un piano bar picolo nominate ''Le Vieux Baril'', ubi Dion cantava con su familia.<ref name=Time1>Alexander, Charles P. [http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,980285,00.html The Power of Celine Dion] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080612175925/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,980285,00.html |date=2008-06-12 }}". ''[[Time (Magazine)|Time]]''. March 7, 1994. Retrieved April 7, 2008.</ref> [[File:Celine Dion both walk of fame stars.jpg|thumb|left|Stellas de Céline Dion super [[Canada's Walk of Fame]] e le [[Hollywood Walk of Fame]].]] == Discographia == Companias de discos = Saisons, Super Étoiles, TBS (1981–1986)<br />[[Sony Music|Sony Music Canada]] (1986–present)<br />[[Epic Records|Epic]] (1990–2007)<br />[[550 Music|550]] (1992–2000)<br />[[Columbia Records|Columbia]] (2007–present) === Albumes === ==== Albumes de studio in lingua anglese ==== * ''[[Unison (album de Celine Dion)|Unison]]'' (1990) * ''[[Céline Dion (album)|Céline Dion]]'' (1992) * ''[[The Colour of My Love]]'' (1993) * ''[[Falling into You]]'' (1996) * ''[[Let's Talk About Love]]'' (1997) * ''[[These Are Special Times]]'' (1998) * ''[[A New Day Has Come]]'' (2002) * ''[[One Heart]]'' (2003) * ''[[Miracle (album de Celine Dion)|Miracle]]'' (2004) * ''[[Taking Chances]]'' (2007) ==== Albumes de studio in lingua francese ==== * ''[[La Voix du bon Dieu]]'' (1981) * ''[[Céline Dion chante Noël]]'' (1981) * ''[[Tellement j'ai d'amour...]]'' (1982) * ''[[Les Chemins de ma maison]]'' (1983) * ''[[Chants et contes de Noël]]'' (1983) * ''[[Mélanie (album)|Mélanie]]'' (1984) * ''[[C'est pour toi]]'' (1985) * ''[[Incognito (Céline Dion album)|Incognito]]'' (1987) * ''[[Dion chante Plamondon]]'' (1991) * ''[[D'eux]]'' (1995) * ''[[S'il suffisait d'aimer]]'' (1998) * ''[[1 fille & 4 types]]'' (2003) * ''[[D'elles]]'' (2007) === Singles === {| class="wikitable" ! rowspan="2" | Anno ! rowspan="2" | Single ! colspan="4" | Positiones de top |- !style="background: #F0F8FF;" width="60"|<small>[[Canadian Singles Chart|CAN]]</small> !style="background: #F0F8FF;" width="60"|<small>[[Billboard Hot 100|U.S.]]</small> !style="background: #F0F8FF;" width="60"|<small>[[UK Singles Chart|UK]]</small> !style="background: #F0F8FF;" width="60"|<small>[[Francia|FRA]]</small> |- |align="center" rowspan="1"|1990 |align="left"|"[[Where Does My Heart Beat Now]]" |align="center"|6 |align="center"|4 |align="center"|72 |align="center"|20 |- |align="center" rowspan="2"|1992 |align="left"|"[[If You Asked Me To#Céline Dion version|If You Asked Me To]]" |align="center"|3 |align="center"|4 |align="center"|57 |align="center"|— |- |align="left"|"[[Beauty and the Beast (Disney song)|Beauty and the Beast]]" <small>(duet with [[Peabo Bryson]])</small> |align="center"|2 |align="center"|9 |align="center"|9 |align="center"|— |- |align="center" rowspan="2"|1993 |align="left"|"[[The Power of Love (Jennifer Rush song)#Céline Dion version|The Power of Love]]" |align="center"|1 |align="center"|1 |align="center"|4 |align="center"|3 |- |align="left"|"[[Un garçon pas comme les autres (Ziggy)]]" |align="center"|— |align="center"|— |align="center"|— |align="center"|2 |- |align="center" rowspan="1"|1994 |align="left"|"[[Think Twice (song)|Think Twice]]" |align="center"|14 |align="center"|95 |align="center"|1 |align="center"|— |- |align="center" rowspan="3"|1995 |align="left"|"[[Pour que tu m'aimes encore]]" |align="center"|— |align="center"|— |align="center"|7 |align="center"|1 |- |align="left"|"[[Je sais pas]]" |align="center"|— |align="center"|— |align="center"|— |align="center"|1 |- |align="left"|"[[Because You Loved Me]]" |align="center"|1 |align="center"|1 |align="center"|5 |align="center"|19 |- |align="center" rowspan="2"|1996 |align="left"|"[[It's All Coming Back to Me Now#Céline Dion version|It's All Coming Back to Me Now]]" |align="center"|2 |align="center"|2 |align="center"|3 |align="center"|13 |- |align="left"|"[[All by Myself#Céline Dion version|All by Myself]]" |align="center"|— |align="center"|4 |align="center"|6 |align="center"|5 |- |align="center" rowspan="1"|1997 |align="left"|"[[Tell Him (Barbra Streisand and Céline Dion song)|Tell Him]]" <small>(duet with [[Barbra Streisand]])</small> |align="center"|12 |align="center"|— |align="center"|3 |align="center"|4 |- |align="center" rowspan="5"|1998 |align="left"|"[[The Reason (Céline Dion song)|The Reason]]" |align="center"|— |align="center"|— |align="center"|11 |align="center"|1 |- |align="left"|"[[My Heart Will Go On]]" |align="center"|14 |align="center"|1 |align="center"|1 |align="center"|1 |- |align="left"|"[[Immortality (Céline Dion song)|Immortality]]"<small>(duet with the [[Bee Gees]])</small> |align="center"|— |align="center"|— |align="center"|5 |align="center"|15 |- |align="left"|"[[I'm Your Angel]]" <small>(duet with [[R. Kelly]])</small> |align="center"|37 |align="center"|1 |align="center"|3 |align="center"|97 |- |align="left"|"[[S'il suffisait d'aimer (song)|S'il suffisait d'aimer]]" |align="center"|— |align="center"|— |align="center"|— |align="center"|4 |- |align="center" rowspan="1"|2000 |align="left"|"[[I Want You to Need Me]]" |align="center"|1 |align="center"|— |align="center"|— |align="center"|— |- |align="center" rowspan="1"|2001 |align="left"|"[[Sous le vent]]" <small>(duet with [[Garou (singer)|Garou]])</small> |align="center"|14 |align="center"|— |align="center"|— |align="center"|1 |- |align="center" rowspan="1"|2002 |align="left"|"[[A New Day Has Come (song)|A New Day Has Come]]" |align="center"|2 |align="center"|22 |align="center"|7 |align="center"|23 |- |align="center" rowspan="2"|2003 |align="left"|"[[I Drove All Night#Céline Dion version|I Drove All Night]]" |align="center"|1 |align="center"|45 |align="center"|27 |align="center"|22 |- |align="left"|"[[Tout l'or des hommes]]" |align="center"|2 |align="center"|— |align="center"|— |align="center"|3 |- |align="center" rowspan="1"|2005 |align="left"|"[[Je ne vous oublie pas]]" |align="center"|— |align="center"|— |align="center"|— |align="center"|2 |- |align="center" rowspan="1"|2007 |align="left"|"[[Et s'il n'en restait qu'une (je serais celle-là)]]" |align="center"|— |align="center"|— |align="center"|— |align="center"|1 |} == Tours == {| class="wikitable" |- !Anno !Titulo !Formato |- |1983–1984 |[[Les Chemins de ma maison tournée]] |None |- |1985 |[[C'est pour toi tournée]] |Vinyl ''[[Céline Dion en concert]]'' |- |1988 |[[Incognito tournée]] |None |- |1990–1991 |[[Unison Tour]] |VHS ''[[Unison (VHS)|Unison]]'' |- |1992–1993 |[[Celine Dion Tour]] |None |- |1994–1995 |[[The Colour of My Love Tour]] |VHS/DVD ''[[The Colour of My Love Concert]]''; CD ''[[À l'Olympia]]'' |- |1995 |[[D'eux Tour]] |VHS/DVD ''[[Live à Paris (DVD)|Live à Paris]]''; CD ''[[Live à Paris]]'' |- |1996–1997 |[[Falling into You Tour]] |VHS ''[[Live in Memphis]]'' |- |1998–1999 |[[Let's Talk About Love Tour]] |VHS/DVD ''[[Au cœur du stade (DVD)|Au cœur du stade]]''; CD ''[[Au cœur du stade]]'' |- |2003–2007 |''[[A New Day...]]'' |DVD/BD ''[[Live in Las Vegas - A New Day...]]''; CD ''[[A New Day... Live in Las Vegas]]'' |- |2008–2009 |[[Taking Chances Tour]] |DVD ''[[Céline sur les Plaines]]''; DVD/BD ''[[Céline sur les Plaines|Live à Quebec]]''; ''Taking Chances Tour |} == Filmographia == * ''[[Touched by an Angel]]'' * ''[[The Nanny (TV series)|The Nanny]]'' * ''[[All My Children]]'' * ''La fureur de Céline'' * ''Des fleurs sur la neige'' == Vide etiam == * [[Lista de premios ganiate de Celine Dion|Lista de premios ganiate per Celine Dion]] * [[Celine Dion videographia]] * [[Lista artistes de musica con le plus venditas|Lista artistas de musica con le plus venditas]] {{clear}} == Referentias == <references/> {{refbegin}} * {{cite book | author=Beaunoyer, Jean; Beaulne; | title=Rene Angelil: The Making of Céline Dion: The Unauthorized Biography | url=https://archive.org/details/reneangelilmakin0000beau | publisher=Dundurn Group | year=2004 | editor=Don Wilson| isbn= 1-55002-489-2 }} * {{cite book | author=Bogdanvo, Vladimir; Woodstra; Erlewine| title=Allmusic:The Definitive Guide to Popular Music| publisher=Backbeat Books| year=2001 | isbn= 0-87930-627-0 }} {{refend}} == Ligamines externe == * [http://www.celinedion.com/ CelineDion.com]&nbsp;– Sito official operate by Sony Music Canada (anglese, francese). * {{IMDb nomine|0001144}} {{Eurovision winners}} {{DEFAULTSORT:Dion, Celine}} [[Categoria:Cantator canadian]] [[Categoria:Ganiatores del Concurso de Canto Eurovision]] 1k36spoge390cmlje1yr4oonfiu7xl0 0 17391 699142 578593 2026-08-27T16:49:17Z InternetArchiveBot 40773 Add 1 book for [[Wikipedia:Verificabilitate]] (20260827)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 699142 wikitext text/x-wiki {{infobox}} '''Panthera''' es un [[taxon]]. ==Classification== ===Rango taxinomic=== * [[genere (rango taxinomic)|genere]] ===Supertaxones=== * classis = [[Mammalia]] * ordo = [[Carnivora]] * familia = [[Felidae]] * subfamilia = [[Pantherinae]] Le genus componer se de medie del [[Pantherinae]] sub-familia, le [[grande cato]]s. === Subtaxones === Se compone de 4 plus cognoscite in vivo [[specie (rango taxinomic)|species]]: le [[Tigre]], le [[Leon]], le [[Jaguar]], e le [[Leopardo]]. {{Clade | style=font-size:100%;line-height:100% | label1=''[[Panthera]]'' | 1={{clade | 1=''[[Panthera leo]]'' (Leon) | 2=''[[Panthera onca]]'' (Jaguar) | 3=''[[Panthera pardus]]'' (Leopardo o Pantera) | 4=''[[Panthera tigris]]'' (Tigre) }} }} Taxones fossil, prehistoric: *[[Panthera blytheae]] *[[Panthera combaszoe]] *[[Panthera crassidens]] *[[Panthera palaeosinensis]] *[[Panthera schreuderi]] *[[Panthera shawi]] *[[Panthera toscana]] *[[Panthera youngi]] *[[Panthera zdanskyi]] ==Description== Unicamente le catos del specie ''Panthera'' ha le structura anatomic que face capace de [[rugito]]. Le ratione pro iste esseva le [[ossification]] incomplete de le osso del collo, ma nove recercas demonstra que le abilitate de rugir es due de altere characteristica [[Morphologia|morphologic]], special le [[larynx]]. Le Leopardo de neige, ''[[Uncia uncia]]'', que es de tempore in tempore includite con ''Panthera'', non rugi. Ille ha un incomplete ossification de le osso del collo, e no ha le morphologia special de le larynx.<ref>{{cite book | last = Nowak | first = Ronald M. | title = Walker's Mammals of the World | url = https://archive.org/details/walkersmammalsof0002nowa_d2q4 | publisher = [[Johns Hopkins University Press]] | date = 1999 | isbn = 0-8018-5789-9}}</ref> == Referentias == <references/> [[Categoria:Felidae]] dzly6oieo8mskadrzqw8jkdot9n5vvo 0 19835 699203 698217 2026-08-27T17:41:00Z InternetArchiveBot 40773 Add 1 book for [[Wikipedia:Verificabilitate]] (20260827)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 699203 wikitext text/x-wiki {{eminente}} {{infobox/articulo/generic}} [[File:Tutmask.jpg|thumb|right|Le mascara del pharaon [[Tutankhamun]], un artefacto iconic del [[pharoan]] del Egypto e (per isto) le governamento e cultura del egypto antique.]] Le '''Egypto antique'''{{linfo}} esseva un [[civilisation]] del est de Nord-Africa, concentrate preter le fluvio [[Nilo]] in le [[Etate de Bronzo]] in lo que hodie es le pais de [[Egypto]]. Le civilisation egyptian se formava circa [[3150 a.Chr.]] con le unification politic de [[Egypto Alte]] e [[Egypto Basse]] sub le prime [[pharaon]]. Le historia del Egypto ancian occurreva in un serie de regnos stabile, separate de eras de instabilitate nominate le ''evos intermediate''. Le tres regnos principe esseva le [[Regno Ancian]], le [[Regno Medio|Regno Medie]], e le [[Regno Nove]], le final regno notabile. Le pinnaculo del civilisation esseva in le Regno Nove, in le [[regno de Ramses]]. Post su regno, le civilisation falleva lentemente, e Egypto esseva conquirite per un succession de poteres estranier in iste etate tarde. Le dynastia final esseva le [[Dynastia Ptolemaic]], fundate per [[Ptolemeo I|Ptolemeo Soter]], un general de [[Alexander le Grande|Alexandro le Grande]]. Le Dynastia Ptolemaic durava usque [[30 a.Chr.]], quando esseva capturate per le [[Imperio Roman]] e deveniva un [[Aegyptus|provincia roman]]. Le successo del civilisation egyptie esseva partialmente pro su habilitate de adaptar-se al conditiones del [[Valle del Nilo]]. Le prediction del [[Inundation|inundationes]] e le [[irrigation]] controlate del valle fertile produceva surplus de recoltas, que duceva a un [[disvellopament social|disveloppamento social]] e [[cultura]]l. Con ressources disponibile, le governamento patrocinava le exploitation mineral del valle e [[deserto]] ambiente, le disveloppamento de un del prime systemas de scriber ([[hieroglyphico]]s); le organisation de projectos massive de [[construction]] e [[agricultura]]; commercio con regiones ambiente; e un [[fortia armate]] que poteva batter inimicos estranier e asserer controlo egyptian. Lo que motivava e organisava iste activitate esseva un [[bureaucratia]] de [[scriba]]s, capites religiose, e administratores sub le controlo de un pharaon qui assecurava le cooperation e unitate del gente egyptian con un systema elaborate de credentias religiose. Le complimentos plure de Egypto ancian include le creation del technicas de [[metition|metir]], construction, e de facer petrerias, que facilitava le creation de [[pyramide]]s, [[templo]]s, e [[obelisco]]s; un systema de [[mathematica]]; un systema practic e effective de [[medicina]]; systemas de [[irrigation]] e technicas de production agricultural; le prime [[nave]]s cognoscite; [[vitro]]; nove formas del [[litteratura]]; e le prime [[tractato de pace]] cognoscite. Su arte e architectura esseva copiate largemente, e su antiquitates portate al areas distante del mundo. Le [[ruina]]s de su monumentos ha inspirate le imaginationes de viagiatores e scriptores per seculos. Un respecto nove verso antiquitates e excavationes in le prime annos del etate moderne causava le investigation scientific del civilisation egyptian e un appreciation melior de su legato cultural. == Historia == {|class="infobox" style="font-size: 95%; text-align: center; background:#FFFFEB;" |- |style="border-bottom:1px solid #FFF; background:#FFFFEB;"|'''Antique Egypto<br />[[Annexo:Lista de pharaones de Egypto|Dynastias e pharaones]]''' |- |[[Periodo predynastic de Egypto|Periodo predynastic]] |- |[[Periodo protodynastic de Egypto|Periodo protodynastic]] |- |style="border-top: 1px solid #ccc;"|''[[Periodo archaic de Egypto|'Periodo archaic']]'': [[Dynastia I de Egypto|I]]-[[Dynastia II de Egypto|II]] |- |style="border-top: 1px solid #ccc;"|'''[[Regno Antique de Egypto|Regno Antique]]''': [[Dynastia III de Egypto|III]] [[Dynastia IV de Egypto|IV]] [[Dynastia V de Egypto|V]] [[Dynastia VI de Egypto|VI]] |- |style="border-top: 1px solid #ccc;"|[[Prime periodo intermedie de Egypto|'''I''' PI]]: [[Dynastia VII de Egypto|VII]] [[Dynastia VIII de Egypto|VIII]] [[Dynastia IX de Egypto|IX]] [[Dynastia X de Egypto|X]] [[Dynastia XI de Egypto|XI]] |- |style="border-top: 1px solid #ccc;"|'''[[Regno Medie de Egypto|Regno Medie]]''': [[Dynastia XI de Egypto|XI]] [[Dynastia XII de Egypto|XII]] |- |style="border-top: 1px solid #ccc;"|[[Secunde periodo intermedie de Egypto|'''II''' PI]]: [[Dynastia XIII de Egypto|XIII]] [[Dynastia XIV de Egypto|XIV]] [[Dynastia XV de Egypto|XV]] [[Dynastia XVI de Egypto|XVI]] [[Dynastia XVII de Egypto|XVII]] |- |style="border-top: 1px solid #ccc;"|'''[[Imperio Nove de Egypto|Imperio Nove]]''': [[Dynastia XVIII de Egypto|XVIII]] [[Dynastia XIX de Egypto|XIX]] [[Dynastia XX de Egypto|XX]] |- |style="border-top: 1px solid #ccc;"|[[Tertie periodo intermedie de Egypto|'''III''' PI]]: [[Dynastia XXI de Egypto|XXI]] [[Dynastia XXII de Egypto|XXII]] [[Dynastia XXIII de Egypto|XXIII]] [[Dynastia XXIV de Egypto|XXIV]] [[Dynastia XXV de Egypto|XXV]] |- |style="border-top: 1px solid #ccc;"|'''[[Periodo tardive de Egypto|Periodo tardive]]''': [[Dynastia XXVI de Egypto|XXVI]] [[Dynastia XXVII de Egypto|XXVII]] |- |[[Dynastia XXVIII de Egypto|XXVIII]] [[Dynastia XXIX de Egypto|XXIX]] [[Dynastia XXX de Egypto|XXX]] [[Dynastia XXXI de Egypto|XXXI]] |- |style="border-top: 1px solid #ccc;"|'''[[Periodo Hellenistic de Egypto|Periodo Hellenistic]]''': |- |[[Dynastia Macedonic de Egypto|Macedonic]]. [[Dynastia Ptolemaic|Ptolemaico]] |- |style="border-top: 1px solid #ddd;"|'''[[Periodo Roman de Egypto|Periodo Roman]]''' |} Le obtention de un chronologia exacte del antique Egypto es un carga complexe. Existe diverse criterios de datation inter [[egyptologo]]s, con divergentias de alcun annos in le ultime periodos, de decennios al principio del Imperio Nove e de quasi un seculo durante le [[Regno Antique]] (vide: [[Chronologia del Antique Egypto]]). Le prime problema surge per le facto que le egyptios non utilisava un systema de datation homogenee: illes non habeva un concepto de un era simile al [[Anno Domini]], o le costume de nominar le annos, como in [[Mesopotamia]] (vide [[Limmu]]). Illes datava con referentia al regnatos del diverse pharaones, superponente possibilemente le interregnos e le epochas de [[corregentia]]. Un problema addite surge al comparar le distincte [[Listas Regal]] de [[pharaon]]es, proque illos es incomplete o con datos contradictori, mesme in le proprie texto. Le operas del melior historico antique super Egypto, [[Manethon]], se perdeva e nos los cognosce solmente a transverso de [[epitome]]s de scriptores posterior como [[Flavio Josepho]], [[Eusebio de Cesarea]], [[Sexto Julio Africano]] o le monacho [[Georgio Syncello]]. Infortunatemente le datas de alcun regnatos varia de un autor a un altere. ==== Comenciamentos ==== Le evidentias [[archeologia|archeologic]] indica que le civilisation egyptie comenciava circa le VI millennio a.Chr., durante le [[Neolithico]], quando se stabiliva le prime populatores (vide le [[Periodo predynastic de Egypto|periodo predynastic]]). Le fluvio [[Nilo]], circa le qual se stabiliva le population, ha essite le linea de referentia pro le [[Cultura del Antique Egypto|cultura egyptie]] depost que le [[nomade]]s [[Chassa-collection|chassatores-collectores]] comenciava a viver in su ripas durante le [[pleistoceno]]. Le tracias de iste prime populatores remaneva in le objectos e signos gravate in le roccas al longe del valle del Nilo e in le [[oases]]. Al longe del Nilo, in le [[Mesolithico|XI millennio a.Chr.]], una cultura de collectores de grano habeva essite substituite per un altere de [[chassa]]tores, [[piscator]]es e collectores qui usava [[Etate de Petra|instrumentos de petra]]. Le studios tamben indica stabilimentos human in le sud-west de Egypto, vicin al frontiera con [[Sudan]], ante 8000 a.Chr. Le evidentia [[geologia|geologic]] e studios [[climatologia|climatologic]] suggere que le cambios del [[climate]], circa 8000 a.Chr., comenciava a [[Desertification|desiccar]] le terras de chassa e pastura de Egypto, conformante paulatim le [[deserto del Sahara]]. Le tribos del region tendeva a aggruppar se in le vicinitate del fluvio, ubi surgeva parve vicos que developpava un economia agricola. Il ha evidentias de pastura e del cultivation de [[cereal]]es in le est del Sahara in le VII millennio a.Chr. Circa 6000 a.Chr., jam habeva apparite in le valle del Nilo le [[agricultura]] organisate e le construction de grande vicos. Al mesme tempore, in le sud-west illes se dedicava al elevamento de bestial e tamben construeva. Le [[mortero de calce]] se usava jam in 4000 a.Chr. Es le denominate periodo predynastic, que comencia con le cultura de [[Naqada]]. Inter 5500 e 3100 a.Chr., durante le Predynastico, le parve stabilimentos prosperava al longe del Nilo. In 3300 a.Chr., momentos ante le [[Dynastia I|prime dynastia]], Egypto esseva dividite in duo regnos, cognoscite como [[Alte Egypto]] (''Ta Shemau'') e [[Basse Egypto]] (''Ta Mehu'').<ref>{{cita libro|autor=Adkins, L. and Adkins, R.|título=The Little Book of Egyptian Hieroglyphics|url=https://archive.org/details/littlebookofegyp0000adki_b9s5|año=2001|isbn =0-340-79485-2|editorial = Londres: Hodder and Stoughton}}</ref> Le frontiera inter ambes se situava in le actual zona de [[Cairo]], al sud del [[delta del Nilo]]. Le historia de Egypto, como Stato unificate, comencia circa 3050 a.Chr. con [[Menes]] ([[Narmer]]), qui unificava le Alte e le Basse Egypto e esseva su prime rege. Le [[Cultura del Antique Egypto|cultura]] e [[Costumes del Antique Egypto|costumes]] egyptie esseva notabilemente stabile e a pena variava in quasi 3000 annos, includente [[Mythologia egyptie|religion]], [[Arte del Antique Egypto|expression artistic]], architectura e structura social. Le chronologia del reges egyptie comencia in ille epocha. Le [[Annexo:Lista de pharaones de Egypto|chronologia conventional]] es le acceptate durante le [[Seculo XX|20e seculo]], sin includer alcun del revisiones que se ha facite in ille tempore. Mesme in un mesme travalio, le archeologos offere frequentemente, como possibile, varie datas e mesme varie chronologias, e pro isto pote haber discrepantias inter le datas monstrate in le distincte fontes. Tamben se da varie possibile transcriptiones del nomines. Traditionalmente le [[egyptologia]] classifica le historia del civilisation pharaonic dividite in dynastias, sequente le structura narrative del [[epitome]]s del ''[[Aegyptiaca]]'' (''Historia de Egypto''), del sacerdote egyptie [[Manethon]]. ==== Periodo predynastic ==== {{AP|Periodo Predynastic de Egypto|l1=Periodo predynastic}} {{VT|Naqada I|Naqada II}} In le periodo predynastic (c. 5500 a.Chr.-3300 a.Chr.) le prime populatores de [[Egypto]] attingeva le ripas del [[fluvio Nilo]], tunc un conglomerato de paludes e foco de [[malaria]], in lor fuga del crescente desertification del [[Sahara]]. [[File:Egypte louvre 316.jpg|thumb|Un typic Naqada II vasa decorate con gazellas. (Periodo predynastic)]] On sape per le restos archeologic que in le antiquitate le [[Sahara]] habeva un climate mediterranee, plus humide que le actual. In le massivos del [[Ahaggar]] e le [[Tibesti]] habeva abundante vegetation. Pro ille populatores, le Sahara serea un extense steppa con grande herbivores a chassar. Le culturas saharian es, in grande mesura, incognite, sed non pro isto inexistente. Le successive phases del [[neolithico]] es representate per le culturas de [[El Fayum]], verso 5000 a.Chr., le cultura [[tasiense]], verso 4500 a.Chr. e le cultura de [[Merimde]], verso 4000 a.Chr. Tote illos cognosce le petra polite, le ceramica, le agricultura e le elevamento de bestial. Le base del economia esseva le agricultura que se realisava profitante le [[limo]], fertilisante natural que apportava le annue inundationes del fluvio Nilo. Post iste culturas appareva le [[badariense]] e le amratiense o [[Naqada I]], inter 4000 e 3800 a.Chr. Verso le anno 3600 a.Chr. surge le gerzeense o [[Naqada II]], que se diffunde per tote Egypto, unificante lo culturalmente. Iste consonantia cultural ducera al unitate politic, que surgera post un periodo de luctas e alianzas inter clanes pro imponer lor suprematia. Pro attinger major efficacia de production, verso 3500 a.Chr., comenciava a realisar se le prime operas de canalisation e surge le scriptura con [[hieroglyphico]]s in [[Abydos]]. In iste epocha comenciava le proto-Statos: Le prime communitates faceva habitabile le pais e se organisava in regiones appellate [[nomo]]s. Le habitantes del Delta habeva un organisation feudal e arrivava a stabilir duo regnos con duo chefs o monarchas respectivemente. Un regno esseva stabilite in un loco paludose, que se appellava ''regno del Junco'' e habeva como symbolo un thallo de junco. Su capital esseva [[Buto]]; illes habeva un [[cobra]] como [[totem]]. Le altere regno habeva como capital [[Busiris (Basse Egypto)|Busiris]] e como totem un [[vulture]] sed su symbolo esseva un [[ape]] e arrivava a esser cognoscite como ''regno del Ape''. Ambe regnos esseva separate per un bracio del fluvio Nilo. Le ''regno del Ape'' conquireva le ''regno del Junco'' de maniera que le Delta remaneva unificate. Sed alcun del vincitos fugiva pro stabilir se in le zona del [[Alte Egypto]] ubi illes fundava citates dante les le mesme nomine que illos que illes habeva lassate in le Delta. Pro isto multe citates de iste epocha ha nomines simile in le Alte e Basse Egypto. Iste gente prosperava considerabilemente usque a arrivar a organisar se in un Stato. ==== Periodo protodynastic ==== {{AP|Periodo protodynastic de Egypto|l1=Periodo protodynastic}} {{VT|Naqada III}} [[File:Egypte louvre 321.jpg|thumb|Paletta ceremonial de epocha protodynastic. [[Louvre]].]] Le protodynastico (c. 3300-3050 a.Chr.) es considerate le phase final del periodo predynastic, tamben cognoscite como [[dynastia 0]], predynastico tardive, o periodo Naqada III. Illo es regite per governantes del [[Alte Egypto]] qui residera in [[Thinis]], se face representar con un [[serekh]] e adora [[Horus]]. Le nomine de iste reges figura in le [[Petra de Palermo]], gravate 700 annos postea. In iste periodo surge le prime authentic citates, tal como Thinis, [[Nubet]], [[Nekheb]], [[Nekhen]], etc. Es typic de iste epocha le magnific vasas taliate in petra, cultellos e palettas ceremonial, o le capites de macias votive. [[Narmer]] poteva esser le ultime rege de iste epocha, e le fundator del dynastia I. ==== Periodo Archaic ==== {{AP|Periodo archaic de Egypto|l1=Periodo Archaic}} [[File:CeremonialFlintKnife-Djer.png|thumb|Cultello ceremonial de epocha archaic. Royal Ontario Museum.]] Le periodo archaic (c. 3050-2890 a.Chr.) seque le predynastico, al fin del qual Egypto se trovava dividite in parve regnos; le principales esseva: illo de [[Hieraconpolis]] (Nekhen) in le [[Alte Egypto]] e illo de [[Buto]] (Pe) in le [[Basse Egypto]]. Le processo de unification esseva realisate per le reges de Hieraconpolis. Le tradition egyptie attribueva le unification a [[Menes]], remanente isto reflectite in le [[Listas Regal]]. Iste personage es, secundo [[Alan Gardiner]], le rege [[Narmer]], le prime [[pharaon]] del qual on ha constantia que regnava in tote Egypto, post un serie de luctas, tal como remaneva testificate in le [[paletta de Narmer]]. Iste periodo es formate per le dynastias I e II. ==== Imperio Antique ==== {{AP|Imperio Antique de Egypto|l1=Imperio Antique}} [[File:Ancient Egypt old and middle kingdom-es.svg|thumb|Egypto durante le imperios antique e nove.]] [[File:Khafre statue.jpg|thumb|Statua de Kephren.]] [[File:All Gizah Pyramids.jpg|thumb|Le Pyramides de Giza.]] In le Imperio Antique (c. 2686-2181 a.Chr.), sub le dynastia III le capital se stabiliva definitivemente in [[Memphis (Egypto)|Memphis]], de ubi procede le denomination del pais, post que le nomine del principal templo, ''Hat Ka Ptah'' «casa del spirito de [[Ptah]]», que passava al greco como ''Aegyptos'', con le tempore designava primo le quartiero in le qual illo se trovava, postea tote le citate e plus tarde le regno. In le epocha del tertie dynastia comenciava le costume de eriger grande [[Pyramide (architectura)|pyramides]] e monumental conjunctos in petra, gratias al pharaon [[Djoser]]. Tamben le grande pyramides de [[Giza]], attribuite al pharaones [[Cheops]], [[Kephren]] e [[Mycerino]] se data in iste periodo. Le [[dynastia V]] marca le ascension del alte clero e le influente governatores local ([[Nomarcha|nomarchas]]), e durante le longe regnato de [[Pepy II]] se accentuara un epocha de forte decentralisation, denominate [[prime periodo intermedie de Egypto]]. Le Imperio Antique comprende le dynastias III a VI. ==== Prime Periodo Intermedie ==== {{AP|Prime Periodo Intermedie de Egypto|l1=Prime periodo intermedie}} Iste periodo (c. 2181-2050 a.Chr.) esseva un epocha ubi le poter esseva decentralisate e se transfere inter le Imperio Antique e le Imperio Medie. Comprende desde le dynastia VII usque al medie del dynastia XI, quando Mentuhotep II reunificava le pais sub su commando. Malgrado le decadentia, iste epocha se distingueva per un grande florescentia litterari, con textos doctrinal o didactic, que monstra le grande cambio social. Le importante cambio de mentalitate, assi como le crescentia del classes medie in le citates originava un nove conception del credentias, reflectente se in le apparition del denominate [[Textos del Sarcophagos]]. [[Osiris]] se converteva in le divinitate plus popular, con [[Montu]] e [[Amon (mythologia)|Amon]]. Le [[nomo]]s de [[Heracleopolis]] e [[Thebas (Egypto)|Thebas]] se constitueva como hegemonic, imponente se finalmente iste ultime. Es le dynastias VII a XI. [[File:MentuhotepII-FuneraryStatue-CloseUp MetropolitanMuseum c.jpg|thumb|Mentuhotep II. [[MMNY]].]] ==== Imperio Medie ==== {{AP|Imperio Medie de Egypto|l1=Imperio Medie}} [[File:Egypte louvre 231 visage.jpg|thumb|Amenemhat III, le ultime monarcha grande del Imperio Medie.]] On considera que le Imperio Medie (c. 2050-1750 a.Chr.) se initia con le reunification de Egypto sub [[Mentuhotep II]]. Es un periodo de grande prosperitate economic e expansion exterior, con pharaones pragmatic e interprendente. Iste periodo es formate per le fin del dynastia XI e le XII. Se realisava ambitiose projectos de irrigation in [[El Fayum]], pro regular le grande inundationes del Nilo deviante lo verso le laco ''[[Moeris]]'' (El Fayum). Tamben se potentiava le relationes commercial con le regiones circumvicin african, asiatic e mediterranee. Le representationes artistic se humanisava, e se imponeva le culto al deo [[Amon (mythologia)|Amon]]. In le medie de 1800 a.Chr., le dirigentes [[hyksos]] vinceva le pharaones egyptie; lo que comenciava como un migration gradual de libyanos e cananeos verso le delta del Nilo, se transformava con le tempore in conquesta militar de quasi tote le territorio egyptie, originante le cadita del Imperio Medie. Le hyksos vinceva proque illes possedeva melior armas, e sapeva utilisar le factor surprisa. ==== Secunde Periodo Intermedie ==== {{AP|Secunde Periodo Intermedie de Egypto|l1=Secunde periodo intermedie}} In iste periodo (c. 1750-1500 a.Chr.) in Egypto dominava le governantes [[hyksos]], chefes de populos nomade del peripheria, specialmente libyos e asiaticos, qui se stabiliva in le delta, e habeva como capital le citate de [[Avaris]]. Finalmente, le dirigentes egyptie de Thebas declarava le independentia, essente denominate le dynastia XVII. Illes proclamava le «salvation de Egypto» e dirigeva un «guerra de liberation» contra le hyksos. Esseva le dynastias XIII a XVII, partialmente coetanee. [[File:Egypt Picture6.jpg|thumb|[[Ramses II]]. Imperio Nove. [[Luxor]].]] ==== Imperio Nove ==== {{AP|Imperio Nove de Egypto|l1=Imperio Nove}} Le Imperio Nove (c. 1500-1070 a.Chr.) es un periodo de grande expansion exterior, tanto in [[Asia]] —ubi illes arriva al [[Euphrates]]— como in [[Kush]] (Nubia). Le [[Dynastia XVIII de Egypto|dynastia XVIII]] comenciava con un serie de pharaones guerreros, desde [[Amosis I]] usque a [[Thutmosis III]] e [[Thutmosis IV]]. Sub [[Amenophis III]] se arrestava le expansion e se initiava un periodo de pace interne e externe. Post un periodo de debilitate monarchic, arrivava al poter le castas militar, le [[Dynastia XIX de Egypto|dynastia XIX]] o [[Ramesida]] que, fundamentalmente sub [[Seti I]] e [[Ramses II]], se monstrava energic contra le expansionista reges [[hittita]]s. Durante le regnatos de [[Merenptah]], successor de [[Ramses II]], e [[Ramses III]], del [[Dynastia XX de Egypto|dynastia XX]], Egypto habeva a confruntar le invasiones del [[populos del mar]], originari de diverse areas del [[Mar Mediterranee|Mediterraneo]] oriental ([[civilisation egee|Egeo]], [[Anatolia]]), e del [[Libia|libyos]]. [[File:Il tempio di Hatshepsut.JPG|thumb|Djeser-Djeseru (le sublime del sublimes) de [[Hatshepsut]] es le edificio principal del complexo de templos funerari in [[Deir el-Bahari]].]] Le pharaones del [[Imperio Nove de Egypto|Imperio Nove]] initiava un campania de construction a grande scala pro promover le deo [[Amon]], de qui le crescente culto se stabiliva in [[Karnak]]. Tamben illes construeva monumentos pro glorificar lor proprie complimentos, tanto real como imaginari. Hatshepsut utilisara tal hyperbole durante su regnato de quasi vinti-duo annos que esseva multo succedite, marcate per un longe periodo de pace e prosperitate, con expeditiones commercial a Punt, le restauration del retes de commercio exterior, grande projectos de construction, includente un elegante templo funerari que rivalisa con le architectura grec de mille annos plus tarde, obeliscos colossal e un [[capella]] in Karnak. [[File:SFEC EGYPT ABUSIMBEL 2006-003.JPG|thumb|Quatro statuas colossal de [[Ramses II]] flanquea le entrata de su templo de [[Abu Simbel]].]] Malgrado su complimentos, le herede de [[Hatshepsut]], su fillastro [[Thutmosis III]], tentava de rader tote tracia de su legato verso le fin del regnato, appropriante se de multe de su complimentos. Ille tamben tentava de cambiar multe traditiones stabilite que se habeva developpate al longe de seculos. Possibilemente esseva un tentativa inutile de evitar que altere feminas se deveniva pharaon e frenar assi lor influentia in le regno. Circa 1350 a.Chr., le stabilitate del Imperio pareva menaciate, ancora plus quando [[Amenhotep IV]] ascendeva al throno e institueva un serie de reformas radical, que habeva un resultato chaotic. Cambiante su nomine per illo de [[Akhenaton]], ille promoveva como deitate supreme le usque tunc obscur deitate solar [[Aton]], initiante un reforma religiose tendente al [[monotheismo]]. In parte, le monotheismo de Akhenaton esseva un producto del absolutismo regal; le vetere deos habeva disparite, sed le rege manteneva —pro su proprie beneficio politic— su rolo traditional como mediator inter le homines e le desiderios del nove deo. Le pharaon supprimeva le culto al majoritate del altere deitates e, super toto, tentava de annullar le poter del influente sacerdotes de Amon in [[Thebas (Egypto)|Thebas]], a qui ille videva como corrupte. Al transferer le capital al nove citate de Akhet-Aton (actual Amarna), Akhenaton faceva aures surde al evenimentos del Proxime Oriente (ubi le hittitas, Mitanni e le assyrios se disputava le controlo) e se concentrava unicamente in le nove religion. Le nove philosophia religiose comportava un nove stylo artistic, que accentuava le humanitate del rege super le monumentalitate. Post su morte, le culto de Aton esseva abandonate rapidemente, le sacerdotes de Amon recuperava le poter e retornava le capital a Thebas. Sub lor influentia le pharaones posterior —[[Tutankhamon]], [[Ay]] e [[Horemheb]]— tentava de rader tote mention de [[Akhenaton]] e su «heresia», ora cognoscite como le Periodo de [[Amarna]]. Circa 1279 a.Chr. ascendeva al throno [[Ramses II]], tamben cognoscite como ''le Grande''. Le sue serea un del regnatos plus longe del historia egyptie. Ille mandava construer plus templos, plus statuas e obeliscos, e ingenerar plus filios que qualcunque altere pharaon. Audace chef militar, Ramses II conduceva su armea contra le hittitas in le [[battalia de Kadesh]] (in le actual Syria); post arrivar a un puncto morte, finalmente ille acceptava un tractato de pace con le regno hittita. Es le tractato de pace plus antique registrate, circa 1258 ante Christo. Egypto se retirava del major parte de su possessiones asiatic lassante le hittitas competer, sin successo, con le crescente poter emergente de Assyria e le novemente arrivate phrygios. Le ricchessa de Egypto, totevia, se habeva convertite in un objectivo tentante pro le invasion; in particular, pro le libyos beduinos del west e le [[populos del mar]], que formava parte del potente confederation de piratas grecs del [[mar Egeo]]. Initialmente, le armea esseva capace de repeller le invasiones, sed Egypto terminava per perder le controlo de su territorios in le sud de Syria e Canaan, que in grande parte cadeva in poter del assyrios e hittitas. Le impacto del menacias externe se videva aggravate per problemas interne como le corruption, le furto del tumbas regal e le tumultos popular. Post recuperar lor poter, le summe sacerdotes del templo de [[Amon]] in Thebas habeva accumulate vaste extensiones de terra e multa ricchessa, debilitante le Stato. Le pais terminava dividite, dante initio al [[Tertie Periodo Intermedie]]. ==== Tertie Periodo Intermedie ==== {{AP|Tertie periodo intermedie de Egypto|l1=Tertie periodo intermedie}} Le Tertie Periodo Intermedie (c. 1070-656 a.Chr.) comencia con le instauration de duo dynastias de origine [[Populos libyc|libyc]] que se repartiva Egypto: un, desde [[Tanis (Egypto)|Tanis]], le biblic Zoan, in le [[Basse Egypto]], e un altere, de qui le reges prendeva le titulo de [[Summe sacerdotes de Amon]], desde [[Thebas (Egypto)|Thebas]]. Le periodo termina con le domination del reges [[Cush]]itas. Es le dynastias, partialmente coetanee, XXI a XXV. ==== Periodo tardive ==== {{AP|Periodo Tardive de Egypto|l1=Periodo Tardive}} Le periodo tardive (c. 656-332 a.Chr.) comencia con le dynastia [[Saita]], seque un dynastia nubie, un tentativa de invasion assyrie e con duo periodos de domination [[Persia|persa]], assi como con varie dynastias coetanee de governantes egyptie independente. Egypto se converteva finalmente in un [[satrapia]]. Es le dynastias XXVI a XXXI. ==== Periodo hellenistic ==== {{AP|Periodo Hellenistic de Egypto}} {{Vide etiam|Alexandro Magne|Alexandria ad Egypto|Periodo hellenistic}} [[File:Napoli BW 2013-05-16 16-24-01.jpg|left|thumb|Alexandro Magne.]] Le periodo hellenistic (332-30 a.Chr.) se initia con le conquesta de Αἴɣυπτος (''Aígyptos'') per [[Alexandro Magne]] de [[Macedonia historic|Macedonia]] in 332 a.Chr., e le arrivata al poter in 305 a.Chr. de le [[dynastia ptolemaic]], de origine macedonic. Illo fini con le incorporation de Egypto al [[Imperio roman]] post le [[battalia de Actium]], in le anno 31 a.Chr. In le anno 30 a.Chr. mori [[Cleopatra VII|Cleopatra]] e Egypto se converte in un provincia del Imperio roman. ==== Periodo Roman ==== {{AP|Periodo Roman de Egypto}} Iste periodo (30 a.Chr.-640 p.Chr.) comencia le 30 de julio del anno 30 a.Chr., [[Cesar Augusto|Octavio]] entrava in [[Alexandria]], liquidante definitivemente le independentia politic de [[Egypto (provincia romana)|Egypto]] e convertente lo in provincia [[Antique Roma|roman]]. Illo passava a su succesores le [[Imperio byzantin]] post que le Imperio roman esseva repartite le anno 395 in Occidente e Oriente, e remaneva in su manos usque al conquesta per le [[populo arabe]] del anno 640. Le ultime vestigios del traditional cultura del Antique Egypto fini definitivemente a comenciamentos del [[Seculo VI|6e seculo]], con le ultime sacerdotes de [[Isis]], qui officiava le templo del insula de [[Philae]], al proscriber se le culto al «deos pagan». == Geographia == Le geographia del Antique Egypto, tanto in su aspecto climatic como geopolitic, esseva multo simile a celle del Egypto moderne. Le territorio se organisava circum un stricte frangia fertile a ambe lateres del [[Nilo]] —includente le delta e alcun oasis disperse— durante que le resto del pais esseva coperite per vaste desertos: le libyc a occidente, le arabic a oriente e le peninsula del Sinai a nord-oriente. Iste configuration natural ha profundemente formate le civilisation egyptie, attrahente colonias preter le valle del fluvio durante que le terras adjacente remaneva inhabitabile. [[File:Ancient Egypt map-fr.svg|thumb|180px|Locos principal de Egypto antique.]] === Climate e dynamica fluvial === Egypto habeva un climate predominantemente desertic e calide. Le zonas apte pro agricultura esseva extrememente limitate, concentrate in le fertile banda del Nilo e in alcun oasis. In le antiquitate, le phenomeno de desertification progredeva lentemente, con areas como le plateau de Giza devenite desertic malgrado haber essite savanna. Le crescentia annual del Nilo esseva fundamental pro le agricultura: su inundationes depositava limo nigre que fertilisava le solo, e su variationes poteva significar tanto prosperitate como disastro pro le population. === Frontieras natural e extension territorial === Le frontieras traditional del Antique Egypto coincideva in grande mesura con los del Egypto moderne: al nord, le Mar Mediterranee; al sud, le prime cataracta del [[Nilo]]; al west, le deserto libyc; al est, le Mar Rubie e le [[Deserto del Sinai|deserto del Sinai]]. Ben que iste formationes marcava le limites del pais, le influentia egyptie se extendite occasionalmente ultra illos —al sud usque a Nubia, e verso Asia Minor e le region del [[Euphrate]] al nord e est—, ma iste expansion era sovente temporari. === Organisation administrative: le nomos === Le Antique Egypto esseva dividite in unitates administrative appellate nomos (territorios), dirigite per un nomarcha in nomine del pharaon. Iste divisiones habeva un rolo purmente administrative in periodos de forte centralisation, ma in epochas de debilitate del poter pharaonic —como durante le periodos intermedie— illos ganiava autonomia e poteva mesmo functionar como principatos independente. <center> <gallery> File:Lower Egypt Nomes 01.png|thumb|Nomos in Basse Egypto. File:UpperEgyptNomes.png|thumb|Nomos in Alte Egypto. </gallery> </center> === Regiones geographic principal === Le geographia egyptie se subdivideva in plure regiones major: le Basse Egypto (le delta) al nord, le Medio Egypto (circa Asyut), le Alte Egypto (le valle verso le sud), e Nubia, situate al sud del curso del Nilo. Le Basse Egypto esseva plus humide e de basse altitude, durante que le Alte Egypto, plus estrete e elevate, concentrava le major parte del civilisation. Nubia, ben que geographicamente externe al nucleo egyptie, manteneva relationes commercial e militar importante con le valle del Nilo. == Governamento == === Organisation politic === {{AP|Stato pharaonic}} [[File:Pharaoh with double crown.svg|197px|thumb|Le pharaon es frequentemente representate con le symbolos del poter regal.]] Le Egypto antique es un monarchia [[Theocratia|theocratic]]. Ben plus que un rege, le [[pharaon]] es simultaneemente le administrator principal, le chef del armeas, le prime magistrato e le [[Clero del Egypto antique|prestre supreme de Egypto]]. In effecto, [[Pharaon]] habeva un mission a complir: mitter in opera le regula de [[Maat]] sur Terra, es dicer, assecurar le harmonia inter le homines e le celo, esser garante del moral de su populo, contribuente assi a assecurar su eternitate. Pro exercer su controlo sur le terras e le ressources, le pharaon se appoia sur un administration composite de functionarios qui gere su affaires quotidianmente. Iste administration es dirigite per su homine de confidentia, le [[Vizir in le Egypto antique|vesir]], qui age como representante del rege e coordina le agrimensura del terras, le tresor, le projectos de construction, le systema juridic e le archivos<ref name="Manuelian358">{{harvsp|Der Manuelian|1998|p=358}}</ref>. Le territorio egyptie es dividite in quaranta-duo regiones administrative, appellate [[Nomo (Egypto antique)|nomos]], que es cata un regite per un [[nomarcha]], responsabile ante le vesir de su competentia. Le templos constitue le spina dorsal del economia egyptie. Assi, le templos es non solmente locos de culto sed illos es equalmente responsabile del collecta e del immagazinage del ricchessas del nation in un systema administrate de granarios e de tresorerias que redistribue le cereales e le benes{{sfn|Der Manuelian|1998|p=363}}. === Systema judiciari === [[File:Louvre-antiquites-egyptiennes-p1020372 Cropped and bg reduced.png|thumb|Le [[Scriba in le Egypto antique|scribas]] ha le carga de consignar le taxas e tote le documentos administrative.]] Al culmine del systema judiciari egyptie se trova officialmente le pharaon qui es cargate de promulgar le leges, de render justitia e de mantener le ordine public, un concepto que le antique egyptios denomina [[Maat]]<ref name="Manuelian358"/>. Ben que necun [[Lista de codices juridic|codice juridic]] ha supervivite, le documentos judiciari del epocha monstra que le lege egyptie es fundate sur le bon senso inter le ben e le mal que se basa ante toto sur le resolution de conflictos e sur le conclusion de accordos plus tosto que sur un insimul complexe de leges<ref name=UCJohnson/>. Consilios de ancianos, cognoscite sub le nomine de [[Kenbet]] in le Nove Imperio, es cargate de judicar localmente le affaires judiciari implicante parve creditos e conflictos minor<ref name="Manuelian358"/>. Le casos le plus grave implicante homicidios, importante operationes immobiliari e [[Pillage de tumbas egyptie|pillage de tumbas]] es inviate al ''Grande Kenbet'', presidite per le vesir o le pharaon. Le demandatores e le defendentes se representa se ipse e jura haber dicite tote le veritate. In certe casos, le Stato assume simultaneemente le rolo de procurator e de judice. Il non es alora rar que le accusato sia fustigate pro obtener confessiones e le nomines del conspiratores. Nonobstante, que le accusationes sia grave o non, le scribas judiciari prende nota per scripto del planca, del testimonios e del verdicto del caso pro referentia futur{{sfn|Oakes|2003|p=472}}. Secundo le gravitate del actos incriminate, le sententias pro le crimines minor varia de un simple multa al mutilation del facie, passante per colpos o le exilio. Le criminales le plus periculose tal como le homicidas o le piliatores de tumbas es condemnate al morte, sia per decapitation, per submersion o per impalamento. In le casos multo grave, le sanction poteva mesmo esser extendite al familia del criminal<ref name="Manuelian358"/>. A partir del Nove Imperio, le oraculos joca un rolo major in le systema judiciari rendente justitia in le affaires civil e penal. Le procedura consiste in demandar al deo un « si » o un « no » a un question concernente le benfundato de un caso. Con le supporto de un certe numero de prestres, le deo rende su judicamento seligente le un o le altere del responsas, inclinante se in avante o in retro o punctante un del responsas scripte sur un folio de [[Papyro (papiro)|papyro]] o un [[ostracon]]<ref>{{Ouvrage|langue=ia|auteur1=A. G. McDowell|titre=Village life in ancient Egypt|sous-titre=laundry lists and love songs|lieu=Oxford|éditeur=[[Oxford University Press]]|année=1999|pages totales=279|passage=168|isbn=0-19-814998-0}}</ref>. === Le armea === {{Vide anque|Armea egyptie}} Durante le Vetule Regno non habeva necessitate de un armea permanente. Quando on habeva besonio de affrontar un incursion beduin o le necessitate de un predonage, on organisava un levata; juvenes esseva dunque recrutate qui, un vice terminate le guerra, retornava a lor travalio habitual. Multo plus commun esseva totevia le recrutamento de mercenarios, in particular libyos e nubianos. Iste ultimes esseva multo appreciate como archeros. Le armea assumeva un rolo importante a partir del Medio Regno, arrivante a su culmine in le Nove Regno, periodo de grande expeditiones militar. Le armea egyptie esseva perfectemente organisate, e al guida del truppas stava sempre le pharaon, sur qui recadeva le commando absolute. Malgrado iste concentration de poter, ille, como occurreva con su poter religiose, delegava su functiones al generales. Il ha totevia multe pharaones, prime inter omnes Ramses II, qui accompaniava le truppas in battalia e frequentemente combatteva a lor latere. Le truppas esseva composte de corpores de archeros, de infanteria e de cavalleria, o pro dicer melior "carriera", iste ultime reservate principalmente al aristocraticos. Multo frequentemente in le armeas egyptie le truppa sur le carros esseva le plus numerose. Illos esseva carros legier, differente (per exemplo) de illos hittita, e veloce. Illos esseva frequentemente usate como truppa de ruptura in le armeas egyptie. Sur le carro habeva un archero sed supertoto un soldato armate de un longe lancea de guerra. Del carros egyptie on pote dicer que illos constitueva le "cavalleria legier" del armea, precisemente proque illos esseva veloce e versatile. Le egyptios habeva cognoscite le carro de guerra per le populo invasor Hyksos. == Economia == === Agricultura === Le economia del antique Egypto esseva fundamentalmente basate super le agricultura e le elevamento de animales. Le vita dependeva del cultivation de terras inundate annualmente per le [[Fluvio Nilo|Fluvio Nilo]].<ref>{{Cita libro|título=Egipto : El mundo de los faraones|url=[https://www.worldcat.org/oclc/636855248|editorial=Konemann|fecha=1997|fechaacceso=2022-05-24|isbn=3-89508-898-6|oclc=636855248|nombre=Regine|apellidos=Schulz|nombre2=Matthias|apellidos2=Seidel}}](https://www.worldcat.org/oclc/636855248|editorial=Konemann|fecha=1997|fechaacceso=2022-05-24|isbn=3-89508-898-6|oclc=636855248|nombre=Regine|apellidos=Schulz|nombre2=Matthias|apellidos2=Seidel}})</ref> Le egyptios developpava un extense systema de dicas, stagnos, e canales de irrigation que se extendeva a transverso del terra agricola. Preter ripas del fluvio, le paisanos cultivava varie typos de cereales. Le grano recoltate esseva immagazinate in granarios e postea usate pro producer pan e bira. Le principal culturas esseva frumento, hordeo, e lino. Le agricultura esseva structurate circa le cyclo annual del Nilo. Quatro phases descriptive esseva traditionalmente identificate: “perla blanc” (quando le Nilo ascendeva e inundava, apportante limo fertile), “perla nigre” (quando le aquas se retirava, lassante ric limo nigre), “esmeraldo verde” (quando le culturas germinava), e “auro rubie” (quando le campos maturava). Plus formalmente, le anno esseva dividite in tres saisons: ''Akhet'', ''Peret'', e ''Shemu''. ''Akhet'', le saison del inundation (junio a septembre), lassava un strato de limo ric in minerales sur le campos, renovante le fertilitate del solo. Durante ''Peret'' (octobre a februario), le saison del semination, le fermeros attendeva que le aquas se exhaurirea ante de ara e seminar le solo inricchite. Le irrigation esseva mantenite per canales e dicas. Finalmente, ''Shemu'' (martio a maio) esseva le saison del recolta, quando le culturas esseva colligite usante falces de ligno. In plus de cereales, le jardines egyptie produceva pisos, lenticulas, cibollas, porros, cucumeres, e lactuca, assi como uvas, dactylos, ficos, e granatas. Le bestial elevate pro carne includeva porcos, bovinos, oves, capras, aucas, e anates. Le egyptios produceva plus alimentos de lo que illes consumeva e se dedicava al excambio de benes excedentari. Le importationes ab territorios estranier includeva incenso, argento, e fin ligno de cedro. Multe commercio egyptie esseva realisate per barca al longo del Nilo e a transverso del Mediterraneo. Durante le major parte de su historia de tres millennios, le antique Egypto esseva considerate inter le regiones le plus ric del mundo antique. === Commercio === Le activitate commercial in le antique Egypto se extendeva ultra le excambio de productos agricola e materias prime. Expeditiones esseva organisate pro obtener benes de luxo e joieles pro le tresor regal del pharaones, e il ha anque evidentia de traffico de sclavos e mesmo le vendita de positiones administrative o de servicio in le templos. Un classe de agentes commercial cognoscite como ''shutiu'' realisava activitates de emption e vendita pro conto del major institutiones pharaonic tal como templos, le palatio regal, e le proprietates del corona. Illes poteva anque vender sclavos a individuos private o realisar transactiones commercial independente pro profito personal. Discoperitas archeologic in le antique citate de Balat, situate in le Oase de Dakhla, ha revelate quasi 200 tablettas de argilla e numerose inscriptiones. Iste trovatas indica que durante le fin del tertie millennio a.Chr., Balat serviva como un base de operationes e puncto de providimento pro expeditiones inviate per le pharaones a in Africa central. Iste expeditiones, a vices comprendente circa 400 homines, cercava pigmentos preciose que esseva transportate per caravana al Valle del Nilo. Le ruta commercial esseva marcate per depositos de vasos placiate a intervallos de approximatemente 30 kilometros a transverso del deserto, extendente se usque al plateau de [[Gilf Kebir|Gilf Kebir]] in le sud-west de Egypto.<ref name=":0" /> Investigatores suggere que le ruta pote haber attingite usque al region del [[Laco Chad|Laco Chad]].<ref>{{cita libro |apellido=Moreno García |nombre=Juan Carlos |capítulo=Los vendedores en el Antiguo Egipto |título=Los vendedores y las civilizaciones |editor=Felip Masó Ferrer |año=2007 |editorial=Würth España, S.A. |isbn=84-611-6707-4 |páginas=11-36}}</ref> === Administration e taxation === Pro scopos administrative, Egypto esseva dividite in unitates territorial cognoscite como ''sepats'' (nominate ''nomos'' in greco). Iste division data del periodo predynastic (ante 3100 a.Chr.), quando le nomos functionava como citate-statos autonome, e illo durava plus de tres millennios. Finalmente, le pais comprendeva 42 nomos: 20 in le Basse Egypto e 22 in le Alte Egypto. Cata nomo esseva governate per un nomarcha qui exercitava autoritate regional. Le governamento imponeva varie impostos, que esseva pagate in natura—per medio de labor o benes—post que le moneta non existeva in periodos anterior. Le vesir (''tyaty'') esseva responsabile de supervisar le systema fiscal pro conto del pharaon. Su officiales manteneva registros del reservas immagazinate e del rendimentos projectate. Le impostos esseva evalutate secundo le occupation e le productivitate: le paisanos (o plus tarde le proprietarios de terras) pagava in productos agricola; le artisanos contribueva con parte de lor benes manufacturate; le piscatores e chassatores pagava con lor capturas. Le stato exigeva anque labor de [[corvée]] del familias durante plure septimanas cata anno. Le individuos participava in operas public tal como excavation o mundation de canales, construction de templos e tumbas, e, quando necessari, expeditiones minor (a minus que prisioneros de guerra esseva disponibile pro tal cargas). Familias plus ric poteva ingagiar substitutos pro complir iste obligationes. In general, le economia del antique Egypto esseva strictemente integrate con su institutiones administrative e religiose, formante un systema centralmente organisate in le qual le agricultura, le taxation, le labor, e le commercio esseva pilares interdependente del poter e prosperitate del stato. == Societate == [[File:Figurenpaar Ägypten Museum Rietberg RAG 1.jpg|thumb|Un copula egyptie sedite]] Le societate presentava un structura fortemente [[hierarchia|hierarchisate]].{{sfn|name=Go53|Gomes|2010|p=53}}{{sfn|name=Co31|Cotrim|1999|p=31-32}} Illo esseva [[patriarchato|patriarchal]], con le homine administrante le domo, con participation del femina, e decidente le heredes per medio de su testamento. Le ancianos esseva consultate e honorate post le morte.{{sfn|name=Be19|Beting|2009|p=19}} Le maritage in le mundo egyptie esseva [[monogamia|monogame]] (ben que il ha casos de [[bigamia]] e [[poligamia]] in le corte pharaonic) e non esseva sanctionate per le religion. Non existeva un ceremonia de maritage, ni un registro de illo. Apparentemente il bastava que un copula affirmava que illes voleva cohabitar pro que le union esseva acceptate. Le homines se maritava inter le dece-sex e le dece-octo annos e le feminas circa le dece-duo o dece-quatro annos. Proque le feminas esseva le transmissores del sanguine regal, como forma de legitimation del poter, il habeva maritages inter fratres. Tamben il habeva maritages inter pharaones e un de lor filias.{{sfn|name=Be24|Besozzi|2005|p=24}} Le homines con un position economic plus elevate poteva haber, ultra le sposa legitime (''nebet-per'', "le seniora del domo"), varie [[concubina]]s, lo que esseva vidite como un signo de ricchessa. Tamen, le feminas qui habeva plus de un homine esseva occidite.{{sfn|Gomes|2010|p=55}} Le [[prostitution]] esseva un practica moralmente condemnate, sed illo esseva practicate sur le ripas del Nilo. Esseva registrate in [[papyro]]s e [[ostracon]]s le practica de favores sexual in excambio de moneta, assi como mention de relationes sexual collective, lo que duce a considerar le possibilitate del existentia de [[prostibulo]]s. In Egypto non habeva prostitution sacrate, essente le relation divinitate-sacerdotissa mermente symbolic.<ref name=Be24/> Le antique egyptios videva homines e feminas, includente le personas de tote le classes social, excepte le sclavos, como essentialmente equal ante le lege, e mesmo le plus humile paisano habeva le derecto de petition al [[Tjati|vesir]] e su corte pro reparation. Tanto homines quanto feminas habeva le derecto de posseder e vender immobiles, facer contractos, maritar se e [[divortio|divortiar se]], reciper hereditage e haber litigios in tribunal. Le cupulas poteva posseder benes in commun e proteger se con contractos de [[maritage]] in caso de divortio, que stipulava le obligationes financiari del marito verso le sposa e le infantes al fin del maritage. Le feminas habeva un grande gamma de electiones personal e opportunitates de realisation. Illas poteva esser del regalitate, travaliar in le palatio como nutrices, concubinas o [[escantion|escantiones]] (servitores de [[vino]] del pharaon) e, in le templos, ab cantatrices a sacerdotessas.{{sfn|name=Be23|Beting|2009|p=23}} Alteres exerceva poteres divin como [[Sposas divin de Amon|sposas de Amon]]. Malgrado iste libertates, le feminas frequentemente non participava in rolos official del administration, serviente solmente in rolos secundari, e non esseva tan susceptibile de esser educate como le homines.<ref name=Jo2004/> Quando le marito moriva, le feminas assumeva le direction de familia e, in le caso del pharaones, le Stato. Feminas como [[Hatshepsut]] e [[Cleopatra]] arrivava a devedir pharaones. Le feminas poteva reciper hereditage paterne. Normalmente, le filio le plus vetere assumeva le throno pharaonic post le morte de su patre, tamen, quando il habeva solmente filias como successores al throno, le plus vetere debeva maritar se pro que su marito assumeva le throno.<ref name=Be23/> [[File:CopulatingCouple-PtolemaicPeriod BrooklynMuseum.png|thumb|vertical|Arte erotic]] {{Citation2|bq=s| 1=Sia como illo vult, […] le femina esseva ''[[sui juris]]'', potente disponer liberemente de su benes, intamar processos in le justitia, prender le initiativa del divortio tanto quanto le homine, ducer un rolo active in diverse activitates productive, de servicios e eventualmente de gestion, in fin ir e venir con ample libertate. Il habeva, sin dubita, certe limitationes. Assi, per exemplo, si […] nos trova feminas qui exerce functiones administrative o sacerdotal del quales depende benes e personas pertinente al palatio e al templos, isto diminue multo in le periodos posterior. Mesmo pro le Imperio Ancian, le presentia de feminas in ille functiones sempre esseva quantitativemente multo inferior a illo del homines. In altere parolas, le direction del vita public sempre esseva massivemente in manos masculin; e tal tendentia se reinfortiava con le tempore. In le vita private, tamen, in terminos general, se manteneva le ample derectos del femina: equal participation in le hereditage paterne e materne, controlo sur su benes personal (mesmo quando gerite per le marito, situation satis currente), etc. Il es certe, nonobstante, que le femina esseva considerate como habente un vocation essentialmente domestic […] ligate sia al administration del domo […], sia al realisation de cargas in su ambito: fabrication de pan e cerevisia, manufactura de filos e texitos. […] Con major frequentia, esseva le homine qui interveniva in transactiones e, in general, in le gestion del patrimonio familiar, ben que le intervention directe del femina esseva considerate como alique normal in multe casos, per exemplo, al esser absente le marito, o in su incapacitate, o ancora durante le viduitate, essente le filios minor.| 2=Cardoso, Ciro Flamarion. ''Algumas visões da mulher na literatura do Egito faraônico'' ({{AC|II milênio|n}}). Citado em: ''História''. São Paulo: UNESP, 1993, v. 12. p. 103-5.<ref name=Pa71/>}} === Education === [[File:The seated scribe.jpg|thumb|vertical|Statua de un [[scriba]] sedite (IV dynastia, {{Circa|{{formatnum:2620}}-{{AC|2500|n}})|nl}}]] Le infantes (pueros e puellas) initiava lor education basic in le sino familiar; le pueros apprendeva de lor patres principios ethic, visiones del vita, conducta social, ritos popular, etc; le purass apprendeva de lor matres economia domestic, culinaria, preparation e confection de vestimentos; le purass ric poteva apprender a sonar instrumentos, cantar, dansar assi como a leger, scriber e travaliar con operationes arithmetic.{{sfn|name=ROM2018|ROM|2018}} In le processo educational del classes plus opulente on utilisava le si-nominate "Libros de Instruction", que contineva regulas pro viver ordinatemente in societate assi como elementos moral tal como justitia, sapientia, obedientia, bonitate e moderation.{{sfn|name=Al2017|Alchin|2017}} In le Antique Egypto il habeva pauc scholas functionante exclusivemente pro le education de homines del regalitate, del nobilitate o de illes qui aspirava a devenir scribas, sacerdotes, artistas, sculptores o designatores. Initiante lor studios inter le cinque e septe annos, le pueros apprendeva [[lectura]] e [[scriptura]], [[historia]] e [[geographia]], [[scientia]], [[medicina]] e [[astronomia]], [[arithmetica]] e [[geometria]] e [[musica]]. Illos esseva institutiones con disciplina multo rigorose, ubi le pueros qui se comportava mal o non prestava attention esseva fustigate.<ref name=ROM2018/><ref name=Al2017/> Differente del juvenes del classes opulente qui ibat al schola, le juvene filios de paisanos, piscatores e artisanos apprendeva ab un etate tener le officios de lor patres pro que assi illes poteva succeder los.{{sfn|Parsons|2017b}} === Hierarchia social === [[File:Egypt Queen Pharaoh Hatshepsut statue.jpg|thumb|vertical|Le [[pharaon]] exprimeva le proprie vita de Egypto e esseva le culmine del hierarchia. In le foto statua de [[Hatshepsut]], in le [[Museo Egyptie (Cairo)|Museo Egyptie]] de [[Cairo]]]] Al culmine del hierarchia social esseva le [[pharaon]], qui possedeva poteres absolute, prendente decisiones militar, religiose, economic e judicial,{{sfn|name=Bra103|Braick|2006|p=103}} ultra esser le proprietario nominal de tote le terras.<ref name=Go53/>{{sfn|name=Be22|Besozzi|2005|p=22}} In le periodos de inundation le pharaon ordinava que le population exerceva altere functiones como, per exemplo, le construction de obras public.{{sfn|Shaw|1995|p=141}} Durante que vive, le pharaon esseva considerate como un personification del deo [[Horus]], durante que su antecessor defuncte esseva associate a [[Osiris]], patre de Horus, habeva o non relation de consanguinitate inter le soveranos. A partir del V dynastia egyptie le reges se presenta tamben como filios de [[Ra]], le deo solar.{{sfn|name=Pe28|Pedro|2005|p=28}} Le pharaones possedeva multe feminas e filios. Su femina principal, denominate ''hemet nesut'', "sposa del rege", poteva esser su soror o un de su filias. Le pharaones possedeva diverse insignias: le ''pschent'' (le union del coronas del [[Alte Egypto|Alte]] e [[Basse Egypto]]), le [[sceptro]]s ''crossa'' e [[flagello]], le ''nemes'' (ornamento pro le capite decorate con un colubra e un vulture que symbolisava, respectivemente, le Basse e Alte Egypto) e le barba posticie. Illo poteva esser symbolicamente traducite como [[sphinge]], e esseva associate a animales como le panthera, le leon e le bove. Le parola pharaon, veniente del egyptie ''per aâ'', significa "Casa Grande". Illo deveniva le nomine official del chefs de Egypto solmente durante le XVIII dynastia egyptie, proque usque tunc habitualmente le lideres se refereva a se mesme como ''nesu'' (rege) o ''neb'' (senior). A partir del V dynastia egyptie le [[titulatura regal egyptie|titulatura]] del reges includeva cinque nomines regal: nomine de [[Horus]], nomine del Duo Mestressas, nomine de Horus de Auro, prenomine e nomine.<ref name=Be22/> Infra le pharaon e su familia in le pyramide social se trovava le gruppo denominate como "[[classe social|classe]] del faldetta blanc" (o classe del dominantes), in referentia al vestimento de lino decorate que illes portava.{{sfn|Billard|1978|p=109}} Primarimente veniva le nomarchas e vesires. Le nomarchas administrava le provincias imperial durante que le vesires controlava le collecta de impostos, fiscalisava le obras public, le granarios regal, participava in le alte tribunal de justitia e dirigeva le policia e le truppas. Infra istes esseva le sacerdotes qui administrava le templos, cultos e le festas religiose, esseva consilieros del pharaones e usufrueva de terras, exemption de impostos e prestigio. Multo importante pro le machina bureaucratic del governamento, le [[scriba]]s colligeva impostos, organisava le leges e le scriptura, determinava le valor del terras, copiava poemas, hymnos e historias, scribeva litteras, realisava [[censo demographic|censos populational]] e calculava le stock de alimentos, production agricola, area de terras arabile, activitates commercial, de soldatos, necessitates del palatio, etc. A partir del Imperio Nove surge un nove classe, le grande commerciantes, qui monopolisava le commercio exterior.<ref name=Go53/><ref name=Be22/> [[File:Slavebeating.jpg|thumb|left|Fustigation de un sclavo]] Infra le classes dominante se situava le classes dominate. Primarimente veniva le soldatos qui recipeva productos pro servicios prestate e prendeva predas de [[saccheo]], sed qui nunquam ascendeva a alte postos in le exercito. Infra istes veniva le [[artisano]]s ([[textura|textores]], pictores, barbitonsores, cocos, barcheros, ceramistas, sculptores, joieleros, [[ferrero]]s, etc.), qui travalia specialmente pro le pharaones, pro le nobilitate e pro le templos e pro le parve commerciantes qui vendeva lor productos in le mercatos del citates. Le paisanos (o ''fellahs'') formava le major parte del population e esseva agricultores, elevatores de boves e piscatores. Mesmo essente illes le productores, le productos agricola esseva proprietate directe del Stato, del templos o del familia nobile qui possedeva le terra.{{sfn|Manuelian|1998|p=383}} Le paisanos tamben esseva subjecte a un imposto sur le travalio e esseva obligate a travaliar in le construction de ovras public e mundation de canales in un systema simile al [[corvea]] [[Etate Media|medieval]] in Europa.{{sfn|James|2005|p=136}} Tamben illes esseva obligate a travaliar in le transportos e a vices in le exercito. Infra le paisanos veniva le base del pyramide, le [[sclavo]]s (''hemu'' e/o ''baku''{{sfn|name=Be54|Beting|2009|p=54}}). Captivos o condamnatos del justitia, illes travaliava in activitates domestic, public o religiose.{{sfn|Santiago|2006|p=96}} Illes frueva de derectos civil e apprendeva le scriptura.<ref name=Go53/><ref name=Co31/> === Vita quotidian === [[File:Lawrence Alma-Tadema Egyptian Chess Players.jpg|thumb|left|[[Nobilitate|Nobiles]] jocante un forma primitive de [[schacos]], secundo le conception artistic de [[Sir]] [[Lawrence Alma-Tadema]], (1879)]] [[File:Female topless egyption dancer on ancient ostrakon.jpg|thumb|left|Dansatrice]] [[File:Maler der Grabkammer der Nefertari 003.jpg|thumb|sinistra|'Nefertari jocante Senet', pictura del tumba del Regina [[Nefertari]] de Egypto {{-nwrap||1295|1255}}]] [[File:LowClassAncientEgyptianStatuettes.png|thumb|left|Occupationes del classes inferior]] Le majoritate del antique egyptios esseva fermeros ligate al terra. Lor habitationes esseva restringite al membros del familia immediate, e esseva construite de briccas de fango designate pro remaner fresc in le calor del die. Cata domo habeva un cocina con un tecto aperte, que contineva un mola pro moler grano e un parve furno pro panificar.{{sfnp|Manuelian|1998|p=401}} Le ceramica serviva como utensiles domestic pro le immagazinage, preparation, transporto, e consumption de alimentos, bibitas, e materias prime. Le muros esseva pingite in blanc e poteva esser coperite con tapisseria de lino tincte. Le solos esseva coperite con mattas de canna, durante que scannos de ligno, lectos elevate del terra e tabulas individual componeva le mobilario.{{sfnp|Manuelian|1998|p=403}} [[File:Ägyptischer Maler um 1400 v. Chr. 001.jpg|thumb|Le egyptios celebrava festas e festivales, accompaniate per musica e dansa.]] Le antique egyptios accordava un grande valor al hygiene e al apparentia. Le majoritate se baniaba in le Nilo e usava un sapon pastose facite de grassia animal e creta. Le homines radeva lor corpores integre pro munditia; perfumos e unguentos aromatic coperiva mal odores e leniva le pelle.{{sfnp|Manuelian|1998|p=405}} Le vestimentos esseva facite de simple folios de lino blanchite, e tanto homines como feminas del classes superior portava perruccas, joieles, e cosmeticos. Le infantes iva sin vestimentos usque al maturitate, a circa 12 annos, e a iste etate le masculos esseva circumcidite e habeva lor capites rasate. Le matres esseva responsabile del cura del infantes, durante que le patre forniva le subsistentia del familia.{{sfnp|Manuelian|1998|pp=406–407}} Musica e dansa esseva divertimentos popular pro illes qui poteva permitter se los. Instrumentos antique includeva flautas e harpas, durante que instrumentos simile a trompettas, oboes, e fistulas se developpava plus tarde e deveniva popular. In le Nove Regno, le egyptios jocava campanas, cymbalos, tamburinos, tambures, e lutos e lyras importate de Asia.{{sfnp|Music in Ancient Egypt|2003}} Le sistro esseva un instrumento musical simile a un sonalia que esseva specialmente importante in ceremonias religiose. [[File:ThebesDeirMedinaLandscape.jpg|right|thumb|Ruinas de Deir el-Medina]] Le antique egyptios frueva de un varietate de activitates de otio, includente jocos e musica. Senet, un joco de tabuliero ubi le pecias se moveva secundo le hasardo, esseva particularmente popular depost le tempores le plus antique; un altere joco simile esseva mehen, que habeva un tabuliero de joco circular. "Canes e Chacalos", anque cognoscite como 58 foros, es un altere exemplo de jocos de tabuliero jocate in le Antique Egypto. Le prime joco complete de iste joco esseva discoperite in un tumba theban del pharaon egyptio Amenemhat IV que data del XIII Dynastia.{{sfnmp|1a1=Metcalfe|1y=2018|2a1=Seaburn|2y=2018}} Jongleria e jocos de balla esseva popular con le infantes, e le lucta es anque documentate in un tumba a Beni Hasan.{{sfnp|Manuelian|1998|p=126}} Le membros ric del antique societate egyptie frueva anque del chassa, pisca, e de viages in barca. Le excavation del village de laboratores de Deir el-Medina ha resultate in un del contos le plus completemente documentate del vita communitari in le mundo antique, que se extende per quasi quatro centos annos. Il non ha un sito comparabile in le qual le organisation, interactiones social, e conditiones de travalio e de vita de un communitate ha essite studiate in tal detalio.{{sfnp|Hayes|1973|p=380}} ===Lingua=== {{AP|Lingua egyptie}} ====Disveloppamento historic==== {{Hiero | ''r n kmt''<br /> 'Lingua egyptie' | <hiero>r:Z1 n km m t:O49</hiero> | align=right | era=egypt}} Le [[lingua egyptie]] es un lingua [[Linguas afro-asiatic|afro-asiatic]] del nord strictemente ligate al [[linguas berber]] e [[linguas semitic|semitic]].{{sfnp|Loprieno|1995b|p=2137}} Le lingua egyptie antique compartiva similmente ligamines linguistic con altere linguas afro-asiatic como le [[linguas chadic]] de Africa occidental e central, le linguas [[Linguas cushitic|cushitic]] de Africa del nord-est, e le [[linguas ethio-semitic]], que se trova in Ethiopia e Eritrea.<ref>{{cite book |last1=Morkot |first1=Robert |title=The Egyptians: an introduction |url=https://archive.org/details/egyptiansintrodu0000mork |date=2005 |publisher=Routledge |location=New York |isbn=0-415-27104-5 |page=[https://archive.org/details/egyptiansintrodu0000mork/page/10 10]}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Schuh |first1=Russell G. |title=The Use and Misuse of Language in the Study of African History |journal=Ufahamu: A Journal of African Studies |date=1997 |volume=25 |issue=1 |pages=36–81 |doi=10.5070/F7251016656 |url=https://escholarship.org/uc/item/0qt6q69k |language=en |issn=0041-5715|doi-access=free }}</ref> Multe academicos ha acceptate un origine de phylo linguistic african post que cinque del sex subfamilias afro-asiatic, incluse le lingua egyptie, es parlate in le continente african, e solmente un in Asia.<ref>{{cite journal |last1=Mc Call |first1=Daniel F. |title=The Afroasiatic Language Phylum: African in Origin, or Asian? |url=https://archive.org/details/sim_current-anthropology_1998-02_39_1/page/139 |journal=Current Anthropology |date=1998 |volume=39 |issue=1 |pages=139–144 |doi=10.1086/204702 |jstor=10.1086/204702 |issn=0011-3204}}</ref> Illo ha le plus longe historia cognoscite de omne lingua, habente essite scribite ab {{circa|3200}}{{nbsp}}a.Chr. usque al Medievo e remanente como un lingua parlate pro plus tempore. Le phases del egyptio antique es le [[egyptio antique]], le [[egyptio medie]] (egyptio classic), le [[egyptio tardive]], le [[Demotico (egyptio)|demotico]] e le [[lingua copte|copto]].{{sfnp|Loprieno|2004|p=161}} Le scriptos egyptie non monstra differentias dialectal ante le copto, sed illo esseva probabilemente parlate in dialectos regional circa Memphis e plus tarde Thebas.{{sfnp|Loprieno|2004|p=162}} Le egyptio antique esseva un [[lingua synthetic]], sed illo deveniva plus [[Lingua analytic|analytic]] plus tarde. Le egyptio tardive disveloppava [[Articulo (grammatica)|articulos]] definite e indefinite prefixal, que reimplaciava le ancian [[suffixo]]s inflectional. Habeva un cambio del ancian [[ordine de parolas]] [[verbo–subjecto–objecto]] a [[subjecto–verbo–objecto]].{{sfnp|Loprieno|1995b|pp=2137–2138}} Le scripturas [[Hieroglypho egyptie|hieroglyphic]], [[hieratico]] e demotic egyptie esseva eventualmente reimplaciate per le [[alphabeto copte]], plus phonetic. Le copto es ancora usate in le liturgia del [[Ecclesia Orthodoxe Copte|Ecclesia Orthodoxe Egyptie]], e tracias de illo se trova in le [[arabe egyptie]] moderne.{{sfnp|Vittman|1991|pp=197–227}} ====Sonos e grammatica==== Le egyptio antique ha 25 consonantes simile a illos de altere linguas afro-asiatic. Istos include consonantes [[consonante pharyngee|pharyngee]] e [[consonante emphatic|emphatic]], occlusivas sonor e surde, [[consonante fricativa|fricativas]] surde e [[consonante affricata|affricatas]] sonor e surde. Illo ha tres vocales longe e tres curte, que se expandeva in le egyptio tardive a circa novem.{{sfnp|Loprieno|1995a|p=46}} Le parola de base in egyptio, simile al semitico e al berber, es un [[radice semitic|radice triliteral]] o biliteral de consonantes e semiconsonantes. Suffixos es addite pro formar parolas. Le conjugation verbal corresponde al [[persona (grammatica)|persona]]. Per exemplo, le skeleto triconsonantal '''S-Ḏ-M''' es le nucleo semantic del parola 'audir'; su conjugation de base es ''sḏm'', 'ille audi'. Si le subjecto es un substantivo, suffixos non es addite al verbo:{{sfnp|Loprieno|1995a|p=74}} ''sḏm ḥmt'', 'le femina audi'. Le adjectivos es derivate de substantivos per un processo que le egyptologos appella ''[[grammatica arabe|nisbation]]'' a causa de su similitude con le arabe.{{sfnp|Loprieno|2004|p=175}} Le ordine de parolas es {{smallcaps|predicato–subjecto}} in sententias verbal e adjectival, e {{smallcaps|subjecto–predicato}} in sententias nominal e adverbial.{{sfnp|Allen|2000|pp=67, 70, 109}} Le subjecto pote esser movite al initio del sententias si illo es longe e es sequite per un pronomine resumptive.{{sfnp|Loprieno|1995b|p=2147}} Verbos e substantivos es negate per le [[particula (grammatica)|particula]] ''n'', sed ''nn'' es usate pro sententias adverbial e adjectival. Le [[accento (linguistica)|accento]] cade sur le ultime o penultime syllaba, que pote esser aperte (CV) o claudite (CVC).{{sfnp|Loprieno|2004|p=173}} ====Scriptura==== [[File:Rosetta Stone BW.jpeg|thumb|Le [[Petra de Rosetta]] ({{circa|196}} a.Chr.) permitteva al linguistas comenciar le [[dechifrumento del scripturas egyptie antique|deciframento del scripturas egyptie antique]].{{sfnp|Allen|2000|p=13}}|280x280px]] Le [[Hieroglypho egyptie|scriptura hieroglyphic]] data de {{circa|3000}}{{nbsp}}a.Chr., e es componite de centenas de symbolos. Un hieroglypho pote representar un parola, un sono, o un determinativo silente; e le mesme symbolo pote servir a differente propositos in differente contextos. Le hieroglyphos esseva un scriptura formal, usate sur monumentos de petra e in tumbas, que poteva esser tan detaliate como obras de arte individual. In le scriptura quotidian, le scribas usava un forma cursive de scriptura, appellate [[hieratico]], que esseva plus rapide e facile. Ben que le hieroglyphos formal pote esser legite in filas o columnas in ambe directiones (ben que typicamente scribite de dextra a sinistra), le hieratico esseva sempre scribite de dextra a sinistra, usualmente in filas horizontal. Un nove forma de scriptura, le [[Demotico (egyptio)|demotico]], deveniva le stylo de scriptura prevalente, e es iste forma de scriptura—insimul con le hieroglyphos formal—que accompania le texto grec sur le Petra de Rosetta.{{sfnp|Loprieno|1995a|pp=10–26}} Circa le prime seculo p.Chr., le alphabeto copte comenciava a esser usate insimul con le scriptura demotic. Le copto es un [[alphabeto grec]] modificate con le addition de alcun signos demotic.{{sfnp|Allen|2000|p=7}} Ben que le hieroglyphos formal esseva usate in un rolo ceremonial usque al quarte seculo, verso le fin solmente un pauc de sacerdotes poteva ancora leger los. Quando le institutiones religiose traditional esseva dissolvite, le cognoscentia del scriptura hieroglyphic esseva in su major parte perdite. Tentativas de dechifrar los data del periodos byzantin{{sfnp|Loprieno|2004|p=166}} e islamic in Egypto,{{sfnp|El-Daly|2005|p=164}} sed solmente in le annos 1820, post le discoperta del Petra de Rosetta e annos de recerca per [[Thomas Young (scientifico)|Thomas Young]] e [[Jean-François Champollion]], esseva le hieroglyphos [[dechifrumento del scripturas egyptie antique|substantialmente dechifrate]].{{sfnp|Allen|2000|p=8}} ===Litteratura=== {{AP|Litteratura egyptie antique}} [[File:Minnakht 01.JPG|thumb|Hieroglyphos sur un stela in le [[Louvre]], {{circa|1321}} a.Chr.]] Le scriptura appareva prime in association con le regalitate sur etiquettas e marcas pro articulos trovate in tumbas regal. Illo esseva primarimente un occupation del scribas, qui laborava in le institution ''Per Ankh'' o le Domo del Vita. Iste ultime comprendeva officios, bibliothecas (appellate Domo de Libros), laboratorios e observatorios.{{sfnp|Strouhal|1989|p=235}} Alcun del pecias le plus cognoscite del litteratura egyptie antique, como le [[Textos del Pyramides]] e del [[Textos del Sarcophagos|Sarcophagos]], esseva scribite in egyptio classic, que continuava a esser le lingua de scriptura usque a circa 1300{{nbsp}}a.Chr. Le egyptio tardive esseva parlate ab le Nove Regno in avante e es representate in documentos administrative del [[Periodo ramesside|periodo ramesside]], poesia de amor e contos, assi como in textos demotic e copte. Durante iste periodo, le tradition de scriptura habeva evolvite in le autobiographia de tumba, como illos de [[Harkhuf]] e [[Weni le Elder|Weni]]. Le genero cognoscite como ''[[Sebayt]]'' ('instructiones') esseva disveloppate pro communicar inseniamentos e guidantia de nobiles famose; le [[Papyro de Ipuwer]], un poema de lamentationes que describe [[disastro natural|disastros natural]] e agitacion social, es un exemplo famose. Le ''[[Historia de Sinuhe]]'', scribite in [[egyptio medie]], poterea esser le classico del litteratura egyptie.{{sfnp|Lichtheim|1975|p=11}} Alsi scribite in iste tempore esseva le [[Papyro Westcar]], un insimul de historias contate a [[Khufu]] per su filios relative al meravillas peractivate per sacerdotes.{{sfnp|Lichtheim|1975|p=215}} Le [[Instruction de Amenemope]] es considerate un chef-d'œuvre del litteratura del Proxime Oriente.{{sfnp|Day|Gordon|Williamson|1995|p=23}} Verso le fin del Nove Regno, le [[egyptio tardive|lingua vernacular]] esseva plus frequentemente empleate pro scriber pecias popular como le [[Historia de Wenamun]] e le [[Instruction de Any]]. Le prime conta le historia de un nobile qui es robate sur su cammino pro emer cedro de Libano e de su lucta pro retornar a Egypto. Ab circa 700{{nbsp}}a.Chr., historias narrative e instructiones, como le popular Instructiones de Onchsheshonqy, assi como documentos personal e de commercio esseva scribite in le scriptura e phase [[Demotico (egyptio)|demotic]] del egyptio. Multe historias scribite in demotico durante le periodo [[Greco-roman]] esseva situate in eras historic previe, quando Egypto esseva un nation independente governate per grande pharaones como [[Ramesses II]].{{sfnp|Lichtheim|1980|p=159}} === Religion === {{AP|Religion del Antique Egypto}} [[File:The judgement of the dead in the presence of Osiris.jpg|thumb|upright=1.35|Le Libro del Mortos esseva un guida pro le viage del defuncto in le vita post le morte.]] [[File:La Tombe de Horemheb cropped.jpg|alt=Relievo pingite de un homine sedite con pelle verde e vestimentos stricte, un homine con le capite de un chacal, e un homine con le capite de un falcon|thumb|Le deos Osiris, Anubis, e Horus in le tumba de Horemheb (KV57) in le Valle del Reges]] Le religion del Antique Egypto esseva un systema complexe de credentias e practicas que impregnava tote le vita quotidian, politic e artistic del pais desde le epocha predynastic usque al arrivata del [[christianismo]] e del [[islam]]ismo durante le periodos grecoroman e arabe. Le governamento pharaonic se basava sur le derecto divin del rege, considerate como intermediario inter le deos e le humanitate. Le pantheon egyptie esseva populate per numerose deitates con poteres supernatural, invocate pro adjuta e protection. Tamen, le deos non esseva sempre vidite como totalmente benevolente; illos debeva esser placate per offrendas, preces e rituales. Le mythos e conceptiones religiose variava e evolveva con le tempore, e le sacerdotes non tentava unificar le differente traditiones in un systema unic e coerente.<ref>{{sfnp|James|2005|p=102}}</ref><ref>{{sfnp|Redford|2003|p=106}}</ref> Iste pluralitate de ideas esseva considerate como diverse facetas del realitate plus tosto que contradictiones. Le deos esseva adorate in templos administrate per sacerdotes in nomine del pharaon. Al centro del templo se trovava le statua sacrate del deo in un sanctuario. Le templos non esseva generalmente aperite al publico; solmente durante certe festas le statua esseva portate foras pro adoration popular.<ref>{{sfnp|James|2005|p=117}}</ref> Con le tempore, specialmente post le [[Imperio Nove]], le rolo spiritual exclusive del pharaon diminuiva, e le sacerdotes developpava systemas de oraculos pro communicar directemente le voluntate del deos al populo.<ref>{{sfnp|Shaw|2003|p=313}}</ref> Le egyptios credeva que le esser human esseva componite de plure elementos: le corpore physic e aspectos spiritual como le ''ka'' (fortia vital), le ''ba'' (personalitate o anima), le ''akh'' (spirito efficiente), le ''šwt'' (umbra) e le nomine.<ref>{{sfnp|Allen|2000|pp=79,94–95}}</ref> Le corde esseva considerate le sede del pensamento e del emotiones. Post le morte, le aspectos spiritual requireva le preservation del corpore o un substituto, como un statua, pro servir de habitation permanente. Le preparation pro le vita post le morte occupava un loco central in le religion egyptie. Textos como le ''[[Libro del Mortos]]'' contineva instructiones pro guidar le defuncto in le ultra-tumba. Durante le judicio final, le corde del defuncto esseva pesate contra le pluma del veritate. Si illo esseva trovate digne, le defuncto deveniva un del "mortos benedicte" e poteva viver como un ''akh'' in harmonia con le deos; si non, su corde esseva devorate per Ammit e ille esseva annihilate.<ref>{{sfnp|Wasserman|1994|pp=150–153}}</ref> Le construction de pyramides, hypogeos e tumbas ricmente decorate reflecte iste credentias. Le preservation del corpore per mumification e le deposition de alimentos, joieles e objectos personal in le tumba garantiva le continuation del existentia in le altere vita. Initialmente solmente le pharaones habeva le derecto al immortalitate, ma durante le [[Imperio Nove]] iste sperantia se extendeva a tote le population, secundo lor medios economic. Le religion influentiava profundemente le arte egyptie, caracterisate per ordine, symmetria e representationes de deos, pharaones e symbolos sacrate. Le contactos commercial con regiones como [[Nubia]], [[Punt]], le mundo egee e le [[Proxime Oriente]] contribuiva al diffusion de elementos cultural e religiose, ma le base del systema mythologic remaneva distinctemente african. ==Cultura== ===Cocina=== [[File:Maler der Grabkammer der Itet 002.jpg|thumb|Chassa de aves salvage e aration de un campo, tumba de Nefermaat e su sposa Itet (circa 2700 a.Chr.)]] Le cocina egyptie remaneva remarcabilemente stabile trans le tempore; de facto, le cocina del Egypto moderne conserva alcun similitudes frappante con le cocina del ancianos. Le dieta de base consisteva de pan e bira, supplementate con vegetales como cibollas e alio, e fructos como dactylos e ficus. Vino e carne esseva fruite per omnes in dies de festa, durante que le classes superior se lo permitteva de un maniera plus regular. Pisces, carne, e aves poteva esser salate o siccate, e poteva esser cocite in ragout o rostite sur un grillia.{{sfnp|Manuelian|1998|pp=399–400}} ===Architectura=== {{Main|Architectura del Egypto antique}} Le architectura del Antique Egypto include alcun del structuras le plus famose in le mundo: le Grande Pyramides de Giza e le templos a Thebas. Projectos de construction esseva organisate e financiate per le stato pro scopos religiose e commemorative, sed anque pro reinfortiar le vaste poter del pharaon. Le antique egyptios esseva constructores experte; usante solmente instrumentos simple sed efficace e instrumentos de observation, le architectos poteva construer grande structuras de petra con grande accuratessa e precision que es ancora invidiate hodie.{{sfnp|Clarke|Engelbach|1990|pp=94–97}} Le habitationes domestic de egyptios de élite e ordinari esseva construite de materiales peribile como briccas de fango e ligno, e non ha supervivite. Le paisanos viveva in domos simple, durante que le palatios del élite e del pharaon esseva structuras plus elaborate. Alcun palatios supervivente del Nove Regno, como illos in Malkata e Amarna, monstra muros e solos ricamente decorate con scenas de personas, aves, stagnos de aqua, deitates e designos geometric.{{sfnp|Badawy|1968|p=50}} Structuras importante como templos e tumbas que esseva destinate a durar pro sempre esseva construite de petra in loco de briccas de fango. Le elementos architectural usate in le prime edificio de petra a grande scala del mundo, le complexo mortuari de Djoser, include supportos de columna e architrave in le motivo de papyro e loto. Le templos egyptian antique le plus antique preservate, como illos a Giza, consiste de salas singule e claudite con placas de tecto supportate per columnas. In le Nove Regno, le architectos addeva le pylon, le patio aperte, e le sala hypostyle claudite al fronte del sanctuario del templo, un stylo que esseva standard usque al periodo greco-roman.{{sfnp|Types of temples in ancient Egypt|2003}} Le architectura de tumba le plus antique e popular in le Regno Antique esseva le mastaba, un structura rectangular con tecto platte de bricca de fango o petra construite super un camera de sepultura subterranee. Le pyramide a scalones de Djoser es un serie de mastabas de petra accumulate le un super le altere. Pyramides esseva construite durante le Regnos Antique e Medie, sed le majoritate del governantes posterior los abandonava in favor de tumbas excavate in le roca minus conspicue.{{sfnp|Dodson|1991|p=23}} Le uso del forma de pyramide continuava in capellas de tumbas private del Nove Regno e in le pyramides nubian regal de Nubia.{{sfnp|Dodson|Ikram|2008|pages=218, 275–276}} <gallery mode="packed" class="center" heights="170"> File:Model of a Porch and Garden MET DP350593.jpg|Modello de un portico e jardin domestic, circa 1981–1975 a.Chr. File:The Temple of Dendur MET DT563.jpg|Le Templo de Dendur, completate verso 10 a.Chr., Metropolitan Museum of Art (New York City) File:Philae temple at night.jpg|Le Templo de Isis de Philae, ben preservate, es un exemplo de architectura egyptie e sculptura architectural. File:Lepsius-Projekt tw 1-2-108.jpg|Illustration de varie typos de capitales, per Karl Richard Lepsius </gallery> ===Arte=== {{Vide etiam|Arte del Egypto antique|Pictura del Egypto antique|Sculptura del Egypto antique}} [[File:Menna and Family Hunting in the Marshes, Tomb of Menna MET DT10878.jpg|thumb|Menna e su familia chassante in le paludes, Tumba de Menna, circa 1400 a.Chr.]] Le antique egyptios produceva arte pro servir scopos functional. Durante plus de 3500 annos, le artistas adhereva a formas artistic e iconographia que esseva developpate durante le Regno Antique, sequente un stricte insimul de principios que resisteva al influentia estranier e al cambio interne.{{sfnp|Robins|2008|p=29}} Iste standardes artistic—lineas simple, formas, e areas platte de color combinate con le characteristic projection platte de figuras sin indication de profunditate spatial—creava un senso de ordine e equilibrio intra un composition. Imagines e texto esseva intimemente intertexite sur muros de tumbas e templos, sarcophagos, stelas, e mesmo statuas. Le Paletta de Narmer, per exemplo, exhibi figuras que pote anque esser legite como hieroglyphos.{{sfnp|Robins|2008|p=21}} A causa del regulas rigide que governava su apparentia altemente stilisate e symbolic, le arte egyptie antique serviva su scopos politic e religiose con precision e claritate.{{sfnp|Robins|2008|p=12}} [[File:Calcite Basin Supporting a Boat with Shrine00 (6).jpg|thumb|Modellos de tumbas egyptie como benes funerari]] Artisanos egyptie antique usava petra como un medio pro sculper statuas e fin relievos, sed usava ligno como un substituto economic e facile a sculper. Pigmentos esseva obtenite de minerales como minerales de ferro (ocres rubie e jalne), minerales de cupro (blau e verde), fuligine o carbon de ligno (nigre), e petra calcari (blanc). Pigmentos poteva esser miscite con gumma arabic como un ligator e pressate in peciettas, que poteva esser humidificate con aqua quando necessari.{{sfnp|Nicholson|Shaw|2000|p=105}} Le pharaones usava relievos pro registrar victorias in battalia, decretos regal, e scenas religiose. Citatanos commun habeva accesso a pecias de arte funerari, como statuas ushabti e libros del mortos, que illes credeva los protegerea in le vita de ultra-tumba.{{sfnp|James|2005|p=122}} Durante le Regno Medie, modellos de ligno o argilla que depingeva scenas del vita quotidian deveniva additiones popular al tumba. In un tentativa de duplicar le activitates del viventes in le vita post le morte, iste modellos monstra laboratores, domos, barcas, e even formationes militar que es representationes a scala del ideal vita post le morte.{{sfnp|Robins|2008|p=74}} Malgrado le homogeneitate del arte egyptian antique, le stylos de tempores e locos particular reflecteva a vices cambiante attitudes cultural o politic. Post le invasion del Hyksos in le Secunde Periodo Intermediari, frescos de stylo minoic esseva trovate in Avaris.{{sfnp|Shaw|2003|p=204}} Le exemplo le plus frappante de un cambio politicamente motivate in formas artistic veni del Periodo de Amarna, ubi figuras esseva radicalmente alterate pro conformar se al ideas religiose revolutionari de Akhenaten.{{sfnp|Robins|2008|p=149}} Iste stylo, cognoscite como arte de Amarna, esseva rapidemente abandonate post le morte de Akhenaten e reimplaciate per le formas traditional.{{sfnp|Robins|2008|p=158}} <gallery mode="packed" class="center" heights="170"> File:Kneeling portrait statue of Amenemhat holding a stele with an inscription 01.jpg|Statua stelophore de Amenemhat; circa 1500 a.Chr. File:Tomb of Nebamun.jpg|Fresco que depinge Nebamun chassante aves; circa 1350 a.Chr. File:Portrait head of pharaoh Hatshepsut or Thutmose III 01.jpg|Capite de portrait del pharaon Hatshepsut o Thutmose III; 1480–1425 a.Chr. File:Falcon Box with Wrapped Contents MET 12.182.5a b EGDP023129.jpg|Cassa de falcon con contento involvite; 332–30 a.Chr. </gallery> ===Costumes de sepultura=== [[File:Anubis attending the mummy of Sennedjem.jpg|thumb|Anubis, le deo associate con le mummification e le rituales de sepultura, curante un mummia]] Le antique egyptios manteneva un insimul elaborate de costumes de sepultura que illes credeva esseva necessari pro assecurar le immortalitate post le morte. Iste costumes implicava le preservation del corpore per mummification, le execution de ceremonias de sepultura, e le interramento con le corpore de benes que le defuncto usarea in le vita post le morte.{{sfnp|James|2005|p=122}} Ante le Regno Antique, corpores sepultate in fossas del deserto esseva naturalmente preservate per desiccation. Le conditiones aride e desertic esseva un beneficio durante tote le historia del Antique Egypto pro sepulturas del pauperes, qui non poteva permitter se le elaborate preparationes de sepultura disponibile pro le elite. Egyptios plus ric comenciava a sepultar lor mortos in tumbas de petra e usar mummification artificial, que implicava remover le organos interne, envolver le corpore in lino, e sepultar lo in un sarcophago de petra rectangular o un lecto de ligno. Comenciante in le Quarte Dynastia, alcun partes esseva preservate separatemente in vasos canopic.{{sfnp|Ikram|Dodson|1998|p=29}} [[File:Tutankhamun tomb photographs 4 326.jpg|thumb|upright|Un figura de ligno pingite trovate in le tumba regal de Tutankhamun]] Verso le Nove Regno, le antique egyptios habeva perfectionate le arte del mummification; le optime technica prendeva 70 dies e implicava remover le organos interne, remover le cerebro per le naso, e siccar le corpore in un mixtura de salas appellate natron. Le corpore esseva tunc involvite in lino con amuletos protective inserite inter le stratos e placiate in un sarcophago anthropoide decorate. Mummias del Periodo Tardive esseva anque placiate in cassas de mummias de cartonnage pingite. Le practicas de preservation real declinava durante le eras ptolemaic e roman, durante que un major emphase esseva placiate sur le apparentia exterior del mummia, que esseva decorate.{{sfnp|Ikram|Dodson|1998|pp=40, 51, 138}} Egyptios ric esseva sepultate con plus grande quantitates de articulos de luxo, sed tote le sepulturas, independentemente del stato social, includeva benes pro le defuncto. Textos funerari esseva frequentemente includite in le tumba, e, comenciante in le Nove Regno, anque statuas ushabti que on credeva executarea labores manual pro illes in le vita post le morte.{{sfnp|Shabtis|2001}} Rituales in le quales le defuncto esseva magicamente re-animate accompaniava le sepulturas. Post le sepultura, on expectava que le parentes vivente apportarea occasionalmente mangiar al tumba e recitarea preces in nomine del defuncto.{{sfnp|James|2005|p=124}} ==Technologia, medicina e mathematica== ===Technologia=== [[File:Egyptian glass jar.jpg|thumb|right|Le fabrication de vitro esseva un arte multo disveloppate.]] In technologia, medicina, e mathematica, le Antique Egypto attingeva un nivello relativemente alte de productivitate e sophistication. Le [[empirismo]] traditional, como evidenciate per le papyros de [[Edwin Smith Papyrus|Edwin Smith]] e de [[Ebers Papyrus|Ebers]] ({{circa|1600 a.Chr.}}), es primarimente accreditate al Egypto. Le egyptios creava lor proprie alphabeto e [[decimal|systema decimal]]. ===Faience e vitro=== Mesme ante le Regno Antique, le antique egyptios habeva disveloppate un material vitrose cognoscite como [[faience]], le qual illes tractava como un typo de petra semipreciose artificial. Le faience es un ceramica non argillose facite de [[Silicon dioxide|silica]], parve quantitates de [[Calcium oxide|calce]] e [[Sodium oxide|soda]], e un colorante, typicamente cupro.{{sfnp|Nicholson|Shaw|2000|p=177}} Le material esseva usate pro facer granos de collar, tegulas, figurines, e parve mercantias. Plure methodos pote esser usate pro crear faience, sed typicamente le production involveva le application del materiales pulverisate in forma de un pasta super un nucleo de argilla, le qual esseva postea cocite. Per un technica connexe, le antique egyptios produceva un pigmento cognoscite como [[Egyptian blue|blau egyptie]], anque appellate frita blau, le qual es producite per fusion (o [[sintering|sinterisation]]) de silica, cupro, calce, e un alkali tal como natron. Le producto pote esser molite e usate como un pigmento.{{sfnp|Nicholson|Shaw|2000|p=109}} Le antique egyptios poteva fabricar un grande varietate de objectos de vitro con grande habilitate, sed il non es clar si illes disveloppava le processo independentemente.{{sfnp|Nicholson|Shaw|2000|p=195}} Il es anque incerte si illes faceva lor proprie vitro brute o simplemente importava lingotes pre-fabricate, le quales illes fundeva e finiva. Tamen, illes habeva expertisa technic in le confection de objectos, assi como in le addition de [[Micromineral|elementos de tracia]] pro controlar le color del vitro finite. Un gamma de colores poteva esser producite, incluse jalne, rubie, verde, blau, purpura, e blanc, e le vitro poteva esser facite o transparente o opaque.{{sfnp|Nicholson|Shaw|2000|p=215}} ===Medicina=== Le problemas medic del antique egyptios derivava directemente de lor ambiente. Viver e travaliar proxime al Nilo apportava hasardos de [[malaria]] e debilitante parasitos de [[schistosomiasis]], le quales causava damnos hepatic e intestinal. Fauna salvage periculose tal como crocodiles e hippopotamos esseva anque un menacia commun. Le labores de tote le vita in le agricultura e le construction poneva tension super le spina dorsal e le articulationes, e vulneres traumatic del construction e del guerra causava un impacto significante sur le corpore. Le arena e le particulas de petra del farina molite per petra abradeva le dentes, lassante los susceptibile a [[abscess]]os (ben que le [[dental caries|carie dental]] esseva rar).{{sfnp|Filer|1995|p=94}} Le dietas del riccos esseva ric in sucros, lo que promoveva maladias [[Periodontitis|periodontal]].{{sfnp|Filer|1995|pp=78–80}} Malgrado le physicos idealisate portrayate sur le muros del tumbas, le mumias obese de multe membros del classe superior monstra le effectos de un vita de excessos.{{sfnp|Filer|1995|p=21}} Le [[life expectancy|sperantia de vita]] adulte esseva circa 35 annos pro homines e 30 pro feminas, sed attinger le edat adulte esseva difficile proque circa un tertio del population moriva in le infantia.{{efn|Le figuras es date pro le sperantia de vita ''adulte'' e non reflecte le sperantia de vita ''al nascentia.'' ({{harvp|Filer|1995|p=25}})}} [[File:Edwin Smith Papyrus v2.jpg|thumb|left|Le [[Edwin Smith Papyrus|papyro chirurgic de Edwin Smith]] describe anatomia e tractamentos medic, scribite in [[hieratic|hieratico]], {{circa|1550 a.Chr.}}.]] Le medicos del Antique Egypto esseva renominate in le ancian Oriente Proxime pro lor habilitates de sanation, e alcunos, tal como [[Imhotep]], remaneva famose multo post lor mortes.{{sfnp|Filer|1995|p=39}} Herodotus remarcava que existeva un alte grado de specialisation inter le medicos egyptie, con alcunos tractante solmente le capite o le stomaco, durante que alteres esseva medicos de oculos e dentistas.{{sfnp|Strouhal|1989|p=243}} Le formation del medicos occurreva in le institution ''Per Ankh'' o "Casa del Vita", specialmente illos con sede in [[Bubastis|Per-Bastet]] durante le Nove Regno e in [[Abydos, Egypt|Abydos]] e [[Sais, Egypt|Saïs]] in le periodo tardive. [[Medical papyri|Papyros medic]] monstra [[Empirical evidence|cognoscentia empiric]] de anatomia, vulneres, e tractamentos practic.{{sfnp|Strouhal|1989|pp=244–246}} Le vulneres esseva tractate per bandar los con carne crude, lino blanc, suturas, retes, tampones, e pannos impregnate de melle pro prevenir infectiones,{{sfnp|Strouhal|1989|p=250}} durante que [[opium]], [[thyme|thymo]], e [[Atropa belladonna|belladonna]] esseva usate pro alleviar le dolor. Le prime registros de tractamento de combustiones describe pansamentos que usava le lacte de matres de infantes mascule. Precationes esseva facite al dea [[Isis]]. Pan mucide, melle, e sales de cupro esseva anque usate pro prevenir infectiones causate per le impuritate in le combustiones.{{sfnp|Pećanac|Janjić|Komarcević|Pajić|2013|pages=263–267}} Alio e cebollas esseva usate regularmente pro promover le bon sanitate e on pensava que illos alleviava le symptomas de [[asthma]]. Le chirurgos del Antique Egypto suturava vulneres, reduceva [[broken bones|fracturas de ossos]], e amputava membros malade, sed illes recognosceva que alcun vulneres esseva tan grave que illes poteva solmente render le patiente confortabile usque al morte.{{sfnp|Filer|1995|p=38}} ===Technologia maritime=== Le prime egyptios sapeva como assemblar plancas de ligno in un [[hull (watercraft)|casco de nave]] e habeva maestrate formas avantiate de [[construction naval]] jam in 3000 a.Chr. Le [[Archaeological Institute of America]] reporta que le naves de [[Plank (wood)|plancas]] le plus ancian cognoscite es le [[Abydos boats|barcas de Abydos]].{{sfnp|Ward|2001}} Un gruppo de 14 naves discoperite in [[Abydos, Egypt|Abydos]] esseva construite de plancas de ligno "sute" insimul. Discoperite per le egyptologo David O'Connor del [[New York University]],{{sfnp|Schuster|2000}} on trovava que [[strap|corrigias]] texite habeva essite usate pro ligar le plancas insimul,{{sfnp|Ward|2001}} e [[Cyperus papyrus|cannas]] o [[Poaceae|herba]] insertate inter le plancas adjutava a sigillar le juncturas.{{sfnp|Ward|2001}} Proque le naves es omnes sepultate insimul e proxime a un edificio mortuari pertinente al [[Khasekhemwy|pharaon Khasekhemwy]], originalmente on pensava que omnes pertineva a ille, sed un del 14 naves data de 3000{{nbsp}}a.Chr., e le vasos de ceramica associate sepultate con le vascellos suggere anque datas anterior. Le nave datante de 3000{{nbsp}}a.Chr. habeva un longitude de 75 m e on pensa ora que illo forsan pertineva a un pharaon anterior, forsan un tan antique como [[Hor-Aha]].{{sfnp|Schuster|2000}} Le prime egyptios sapeva anque como assemblar plancas de ligno con [[treenail|clavos de ligno]] pro fixar los insimul, usante resina pro [[calafatage]] del juncturas. Le "[[Khufu ship|nave de Khufu]]", un vascello de 43.6 m sigillate in un fovea in le complexo de pyramides de Giza al pede del [[Great Pyramid of Giza|Grande Pyramide de Giza]] in le [[Fourth dynasty of Egypt|Quarte Dynastia]] circa 2500{{nbsp}}a.Chr., es un exemplo supervivente de dimension complete que pote haber complite le function symbolic de un [[solar barque|barca solar]]. Le prime egyptios sapeva anque como fixar le plancas de iste nave insimul con juncturas de [[mortise and tenon|morsa e tenon]].{{sfnp|Ward|2001}} [[File:Ancient Egyptian Seafaring Ship.jpg|thumb|left|Nave maritime de un expedition a Punt, de un relievo del [[Mortuary temple of Hatshepsut|templo mortuari de Hatshepsut]], Deir el-Bahari]]Se sape que grande naves maritime esseva multo usate per le egyptios in lor commercio con le citates-statos del Mediterraneo oriental, specialmente [[Byblos]] (sur le costa del Libano moderne), e in plure expeditiones al Mar Rubie verso le [[Land of Punt|Pais de Punt]]. De facto, un del prime parolas egyptie pro un nave maritime es un "Nave de Byblos", lo que originalmente definiva un classe de naves maritime egyptie usate in le ruta de Byblos; tamen, al fin del Regno Antique, le termino habeva venite a includer grande naves maritime, qualcunque esseva lor destination.{{sfnp|Wachsmann|2009|p=19}} In 1977, un ancian canal nord-sud esseva discoperite extendente se del [[Lake Timsah|Laco Timsah]] al Lacos Ballah.{{sfnp|Shea|1977|pp=31–38}} Illo esseva datate al [[Middle Kingdom of Egypt|Regno Medie del Egypto]] per extrapolation del datas de ancian sitos construite secundo su curso.{{sfnp|Shea|1977|pp=31–38}}{{efn|Vide [[Suez Canal|Canal de Suez]].}} In 2011, archeologos de Italia, le Statos Unite, e Egypto, excavante un laguna siccate cognoscite como [[Mersa Gawasis]], discoperiva tracias de un ancian porto que olim lanceava prime viages, tal como le expedition de [[Hatshepsut]] a Punt, verso le oceano aperte. Alcun del evidentias le plus evocative del sito pro le proessa maritime del antique egyptios include grande fustes de nave e centenas de pedes de cordas, facite de papyro, bobinate in enorme fardellos.{{sfnp|Curry|2011}} In 2013, un equipa de archeologos franco-egyptie discoperiva lo que on crede esser le porto le plus ancian del mundo, datante de circa 4500 annos retro, del tempore del rege Khufu, sur le costa del Mar Rubie, proxime a Wadi el-Jarf (circa 110 millias al sud de [[Suez]]).{{sfnmp|1a1=Boyle|1y=2013|2a1=Lorenzi|2y=2013}} ===Mathematica=== [[File:Senenmut-Grab.JPG|right|thumb|Facsimile del [[Astronomical ceiling of Senenmut's Tomb|carta astronomic in le tumba de Senenmut]], 18ve dynastia{{sfnp|Astronomical Ceiling|2020}}]] Le prime exemplos attestate de calculos mathematic se data del periodo predynastic de [[Naqada]], e monstra un [[Egyptian numerals|systema de numerales egyptie]] plenmente disveloppate.{{efn|Le comprension del mathematica egyptie es incomplete debite al paucitate de material disponibile e al manco de studio exhaustive del textos que ha essite discoperite ({{harvp|Imhausen|2007|p=13}}).}} Le importantia del mathematica pro un egyptio educate es suggerite per un littera ficticie del Nove Regno in le qual le scriptor propone un competition erudite inter se e un altere scriba concernente le tascas de calculo quotidian tal como le contabilitate de terra, labor, e grano.{{sfnp|Imhausen|2007|p=11}} Textos tal como le [[Rhind Mathematical Papyrus|Papyro Mathematic de Rhind]] e le [[Moscow Mathematical Papyrus|Papyro Mathematic de Moscova]] monstra que le Antique egyptios poteva realisar le quatro operationes mathematic de base — addition, subtraction, [[Ancient Egyptian multiplication|multiplication]], e division — usar fractiones, calcular le areas de rectangulos, triangulos, e circulos e computar le volumines de cassas, columnas e pyramides. Illes comprendeva conceptos basic de [[Egyptian algebra|algebra]] e [[Egyptian geometry|geometria]], e poteva solver [[systems of equations|systemas de equationes]].{{sfnp|Clarke|Engelbach|1990|p=222}} Le nubianos anque exercitava un methodologia [[Trigonometry|trigonometric]] comparabile a lor homonimos egyptie.<ref>{{Cite journal |author=Armelagos, George |date=2000 |title=Take Two Beers and Call Me in 1,600 Years: Use of Tetracycline by Nubians and Ancient Egyptians |url=https://digitallibrary.amnh.org/items/482bd90a-de71-49b3-9bbc-d8ff0ab974b3 |journal=Natural History |volume=109 |issue=5 |pages=50–3 |s2cid=89542474}}</ref><ref>{{Cite journal|title=Gnomons at Meroë and Early Trigonometry|first=Leo|last=Depuydt|date=1 January 1998|journal=The Journal of Egyptian Archaeology|volume=84|pages=171–180|doi=10.2307/3822211|jstor=3822211}}</ref> {{hiero | {{frac|2|3}} | <hiero>D22</hiero>| align=right| era=egypt}} Le [[Mathematical notation|notation mathematic]] esseva decimal, e basate sur signos hieroglyphic pro cata potentia de dece usque a un million. Cata un de istos poteva esser scribite tante vices como necessari pro summar le numero desirate; assi, pro scriber le numero octoginta o octocento, le symbolo pro dece o cento esseva scribite octo vices respectivemente.{{sfnp|Clarke|Engelbach|1990|p=217}} Proque lor methodos de calculo non poteva tractar le majoritate del fractiones con un numerator major que un, illes debeva scriber [[Egyptian fraction|fractiones]] como le summa de plure fractiones. Per exemplo, illes resolveva le fraction ''duo quintos'' in le summa de ''un tertio'' + ''un dece-quinto''. Tabellas de valores standard facilitava isto.{{sfnp|Clarke|Engelbach|1990|p=218}} Alcun [[Vulgar fraction|fractiones commun]], tamen, esseva scribite con un glypho special — le equivalente del moderne duo tertios es monstrate a dextra.{{sfnp|Gardiner|1957|p=197}} Le mathematicos del Antique Egypto cognosceva le [[Pythagorean theorem|theorema de Pythagoras]] como un formula empiric. Illes esseva conscie, per exemplo, que un triangulo habeva un angulo recte opposite al [[hypotenuse|hypotenusa]] quando su lateres esseva in un ration de 3–4–5.{{sfnp|Strouhal|1989|p=241}} Illes esseva capace de estimar le area de un [[circle|circulo]] per subtraher un nono de su diametro e quadrar le resultato: :Area ≈ [({{frac|8|9}})''D'']² = ({{frac|256|81}})''r''² ≈ 3.16''r''², un approximation rationabile del formula {{nowrap|'''[[Pi|π]]'''''r''²}}.{{sfnmp|1a1=Strouhal|1y=1989|1p=241|2a1=Imhausen|2y=2007|2p=31}} == Notas == <references group="lower-alpha"/> {{ref}} {{traduction|en|Ancient Egypt|439875029}} {{traduction|es|Antiguo Egipto|89395803}} [[Categoria:Egypto antique| ]] e4wzopofz7h3kltlp58z6k3a0usiwx9 0 20660 699237 698143 2026-08-27T18:35:26Z InternetArchiveBot 40773 Add 1 book for [[Wikipedia:Verificabilitate]] (20260827)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 699237 wikitext text/x-wiki {{Infobox entitate territorial administrative}} '''Salt Lake City''', frequentemente abbreviate a '''Salt Lake''' o '''SLC''', es le [[Lista de capitales del Statos Unite|capital]] e le [[Lista de citates in Utah|citate le plus populate]] del stato statounitese de [[Utah]]. Illo es le [[sede de contato]] del [[contato de Salt Lake]], le contato le plus populate del stato. Le population esseva 199.723 habitantes al [[Censo del Statos Unite de 2020|censo de 2020]],<ref>{{cite web |last=Division |first=U.S. Census Bureau, Data Integration |title=City and Town Population Totals: 2010–2018 |url=https://www.census.gov/quickfacts/fact/table/saltlakecitycityutah,US/PST045219 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190524221221/https://census.gov/data/tables/time-series/demo/popest/2010s-total-cities-and-towns.html |archive-date=May 24, 2019 |access-date=October 6, 2019 |website=census.gov}}</ref> dum le [[area metropolitan de Salt Lake City]] ha un population estimate de 1,3 milliones de habitantes e es le [[Area statistic metropolitan|46e plus grande area metropolitan]] in le Statos Unite. Illo es tamben parte del plus grande [[area statistic combinate]] de Salt Lake City–Ogden–Provo, un corridor urban al longo de un segmento de {{convert|120|mi|km|adj=on}} del [[Wasatch Front]] con un population de approximativemente 2,8 milliones. Illo es un del principal centros urban intra le [[Gran Bassino]], insimul con [[Reno (Nevada)|Reno, Nevada]]. Salt Lake City esseva fundate in 1847 per colones conducite per [[Brigham Young]], qui cercava de escapar le persecution que illes habeva experimentate durante lor vita plus al est. Le [[pionieros mormon]], como illes venirea a esser cognoscite, entrava in un valle semi-aride e immediatemente comenciava a construer un extensive rete de irrigation que poterea nutrir le population e promover le crescimento futur. Le systema de vias de Salt Lake City es basate super un plan standard de quadrillage con le punctos cardinales, con le angulo sud-este de [[Temple Square]] serviente como le origine del [[meridiano de Salt Lake]]. A causa de su proximitate al [[Grande Lac Salate]], le citate esseva originalmente nominate Great Salt Lake City; le parola "Great" esseva removite del nomine del citate in 1868.<ref>{{cite book|last=Van Cott|first=John W.|title=Nomines de locos de Utah: un guida comprehensive al origines del nomines geographic: un compilation|url=https://archive.org/details/utahplacenamesco0000vanc|publisher=[[University of Utah Press]]|year=1990|isbn=978-0-87480-345-7|page=[https://archive.org/details/utahplacenamesco0000vanc/page/327 327]|id=Accedite le 25 de julio 2011}}</ref> Le immigration de membros international del [[Ecclesia de Jesus Christo del Sanctos del Ultime Dies|Ecclesia SUD]], le [[mineria|boom de mineria]], e le construction del [[prime ferrovia transcontinental]] apportava crescimento economic, e le citate recipeva le nomine "Le Crucevia del West". Illa esseva traversate per le [[Lincoln Highway]], le prime autostrada transcontinental, in 1913. Duo grande autostradas interstatale transcontinental, [[Interstate 15 in Utah|I-15]] e [[Interstate 80 in Utah|I-80]], nunc se intersecant in le citate. Le citate ha etiam un [[via de circulation circumferential|via de circumvallation]], [[Interstate 215 (Utah)|I-215]]. Salt Lake City ha disveloppate un forte industria de turismo basate principalmente super [[ski]], [[recreation al aere libere]], e [[turismo religiose]]. Illa hospitava le [[Olimpiades de Inverno de 2002]] e esseva formalmente seligite pro hospitar le [[Olimpiades de Inverno de 2034]] per le [[Comitato Olympic International]] le 24 de julio 2024. Illa es cognoscite pro su cultura [[Liberalismo moderne in le Statos Unite|politicamente liberal]], que sta in contrasto con le orientationes generalmente [[conservatismo|conservative]] de gran parte del resto del stato.<ref>{{cite web|title=Salt Lake City: Un insula de azul liberal in un mar de rubie conservative|url=https://utahpolicy.com/index.php/features/today-at-utah-policy/18103-salt-lake-city-an-island-of-liberal-blue-in-a-sea-of-conservative-red|access-date=29 de octobre 2020|website=Utah Policy|author-first1=Bob|author-last1=Bernick|date=15 de octobre 2018|language=en-gb}}</ref> Illa es le domicilio de un communitate [[LGBT]] significative e hospita le annual [[Festival de Orgullo de Utah]].<ref>{{cite web|title=Survey classifica le population LGBT de Salt Lake City al 7me loco inter le 50 principales areas metropolitan|author-first1=Jennifer|author-last1=Dobner|url=https://archive.sltrib.com/article.php?id=2315479&itype=CMSID|access-date=2 de augusto 2021|website=The Salt Lake Tribune|language=en-US}}</ref> Illa es le centro de [[banca industrial]] del Statos Unite.<ref>{{cite web|url=http://www.fdic.gov/regulations/examinations/supervisory/insights/sisum04/industrial_loans.html|title=Bancos industrial del FDIC|publisher=[[Federal Deposit Insurance Corporation]]|date=25 de junio 2004|access-date=6 de martio 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070702194834/http://www.fdic.gov/regulations/examinations/supervisory/insights/sisum04/industrial_loans.html|archive-date=2 de julio 2007|url-status=live|accessdate=2026-07-30|archivedate=2016-03-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304030752/http://www.fdic.gov/regulations/examinations/supervisory/insights/sisum04/industrial_loans.html}}</ref> Salt Lake City e le area circumstante es etiam le location de plure institutiones de education superior, includente le institution de recerca principal del stato, le [[Universitate de Utah]]. Le [[secheressa]] persistente in Utah ha mittite sub pression le [[securitate hydric]] de Salt Lake City, causante que le nivello del [[Grande Lac Salate]] cadeva a nivellos minime historic<ref>{{cite web |url=https://www.slc.gov/mayor/drought/ |title=Secheressa 2022|website=[www.slc.gov](http://www.slc.gov) |access-date=16 de april 2022}}{{title missing|date=maio 2022}}</ref><ref>{{cite web |title=Le Grande Lac Salate attinge un nove minime historic |url=https://www.usgs.gov/news/great-salt-lake-reaches-new-historic-low |website=USGS |publisher=Departimento del Interior del Statos Unite |access-date=16 de april 2022}}</ref>, e habente un impacto super le economia local e estatal.<ref>{{cite web |url=https://www.utahbusiness.com/if-we-want-growth-we-need-water-solutions/ |title=Si nos vole crescimento, nos necessita solutiones hydric |website=[www.utahbusiness.com](http://www.utahbusiness.com) |date=11 de maio 2022|access-date=13 de julio 2022}}{{title missing|date=septembre 2022}}</ref> Le retrahimento del lac ha exponite [[arsenico]], que pote devenir aerotransportate, exponente le habitantes del area a pulvere toxic.<ref name=Flavelle2022/> Le citate es etiam sub menacia de damnos major per terremoto, amplificate per duo ramificationes del proxime [[Falla de Wasatch]] que se junge sub le area del centro urbane.<ref name=USGS2021/> {{Referentias}} [[Categoria:Citates in Utah]] e9jzwcfk3stjkmcfily985moqyi7m0i 0 24104 699173 676077 2026-08-27T17:11:34Z InternetArchiveBot 40773 Add 1 book for [[Wikipedia:Verificabilitate]] (20260827)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 699173 wikitext text/x-wiki {{infobox/articulo/persona}} '''Robert Burns''' (Allloway, [[Scotia]] le [[25 de januario]] [[1759]]&nbsp;– Dumfries, Scotia le [[21 de julio]] [[1796]]) esseva un [[poeta]] romantic e es le poeta national de [[Scotia]]. Ille nasceva apud Ayr e scribeva in un mixtura de [[scots]] e [[anglese]]. Le poeta habeva grande successo critic con ''Poems, Chiefly in the Scottish Dialect'' (1786) ma ille esseva plus tarde constringite a laborar in su ferma e como perceptor de impostos. Ille moriva a Dumfries.<ref>{{cite book |last1= Burns |first1= Robert |authorlink1= |editor1-first= Andrew |editor1-last= Noble |editor1-link= |editor2-first=Patrick Scott |editor2-last= Hogg |editor2-link= |title=The Canongate Burns: The Complete Poems and Songs of Robert Burns |url= https://archive.org/details/canongateburns0000burn_w0f7 |publisher=Canongate Books |location=Edinburgh |year=2003 |pages= |isbn=1-84195-380-6 }} </ref> == Referentias == {{commonscat|Robert Burns}} <references /> {{DEFAULTSORT:Burns, Robert}} [[Categoria:Gente scote]] [[Categoria:Poetas]] [[Categoria:Litteratura in le lingua anglese]] kx7vmlg6avtz593mt22lbgkbg0z4bjg 0 24895 699233 698142 2026-08-27T18:33:31Z InternetArchiveBot 40773 Add 25 books for [[Wikipedia:Verificabilitate]] (20260827)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 699233 wikitext text/x-wiki {{eminente}} {{citation2|Roma invicta manet.|col2=Roma remane invicte.|[[Vergilio]]|llengua1={{la}}|llengua2={{ia}}}} {{Historia de Roma}} '''Roma antique'''{{linfoX}} (in [[latino]]: ''Rōma''), o '''Civilisation roman''', designa omne characteristicas differente de un organisation assimilabile a un Stato, surgite del expansion del citate de [[Roma]], que in su epocha de apogeo, arrivava a extender se desde [[Grande Britannia]] usque le [[deserto del Sahara]] e desde le [[Peninsula iberic|peninsula Iberic]] al [[fluvio Euphrates]]. In principio, post su fundation (753 a.Chr.) Roma esseva un [[Monarchia roman|monarchia]] etrusc. Plus tarde (509 a.Chr.) esseva un [[Republica Roman|republica]] latin e in 27 a.Chr. se converteva in [[Imperio Roman|imperio]]. Le periodo de plus grande splendor es cognoscite como ''pax romana'' (pace roman) pro le relative stato de harmonia que prevaleva in le regiones que esseva sub le dominio roman; un periodo de ordine e prosperitate que cognosceva le Imperio sub le [[dynastia Antonin|dynastia del Antoninos]] (96-192) e etiam sub le [[Dynastia severan|Severos]] (193-235). Ille civilisation es un elemento decisive del developpamento de [[Occidente]] e, plus tarde, anque de Oriente. == Monarchia roman == {{AP|Monarchia roman}} [[File:Italy topographic map-ancient Roman roads.svg|397px|right|thumb|Le sito de Roma se situa super vias protohistoric que constitui axes de communication strategic, permitiente in particular le connexion inter Etruria e Campania. Illo representa un puncto major de passage super le Tiber al intersection inter le Via Campana e le Via Salaria (tractate per le Sabinos in le II millennio a.Chr.), connectite per le vadato de le insula Tiberina, favoriente le commercio de sal recollite in le paludes salant de Ostia, e le commercio de carne proveniente del descensus del greges in transhumantia ex le Apenninos.]] === Le prime Romanos === Le sito de Roma se situa super vias protohistoric (de) que constitueva axes de communication strategic permittente, in particular, le connexion inter Etruria e Campania. Illo representa un puncto major de passage super le Tiber al intersection inter le Via Campana<ref>Le toponymia popular propone erroneemente que iste via conduce al campania, sed le etymologia scientific suggere que illo duce al ''Campus salinarum''.</ref> e le Via Salaria (pavite per le Sabinos in le II millennio a.Chr.), connectite per le vado del insula Tiberina, favoriente le commercio de sal recoltate in le paludes salate de Ostia, e le commercio de carne proveniente del descendentia del greges in transhumantia ex le [[Apenninos]]<ref>{{Cite book|language=en|author=Ada Cioffarelli|title=Archaeological routes|editorial=Bonsignori|date=1993|page=11}}</ref><ref>Les troupeaux pouvaient ainsi {{Citation|franchir le Tibre pour gagner les riches pâturages de plaine des territoires de la rive droite du fleuve. Là, la multitude des sentes de montagne rejoignait les routes principales, les via Salaria en provenance des hauts pâturages de la Sabine, et futures viae Latina et Appia en provenance des monts Albains. Le contrôle des points de passage sur le Tibre, à hauteur de Passo Corese, de Fidènes, de Ficana ou de Rome devait ainsi revêtir une importance certaine pour l'activité pastorale qui était encore l'activité dominante des populations de l'intérieur accidenté}}. Cf {{Cite book|author=Thierry Camous|title=Le roi et le fleuve. Ancus Marcius Rex aux origines de la puissance romaine|editorial=Belles Lettres|date=2004|page=132}}.</ref>. Le archeologia monstra que Roma es plus vetule que lo que suggere le [[Litteratura antique|autores antique]] qui vole inscriber le origine de lor citate in un [[Mythologia roman|passato legendari]]. Le prime communitates human se stabiliva de maniera permanente<ref>Le archeologia mette in evidentia tracias de occupation saisonal depost le Paleolithico.</ref> in le sito de Roma, initialmente [[Cloaca Maxima|infestate per paludes]] e subjecte al inundationes del Tiber, in particular super le Palatino e altere collinas roman ab le 10e seculo a.Chr. (epocha del bronzo recente), sub forma de parve villages<ref>{{Cite book |last=Boatwright |first=Mary T. |title=The Romans: From Village to Empire |url=https://archive.org/details/romansfromvillag0000unse |publisher=Oxford University Press |year=2012 |isbn=978-0-19-973057-5 |edition=2nd |language=en}}</ref>. Le prime Romanos esseva organisate in gruppos hereditari appellate ''gentes''<ref name="gentes-premiers-romains-avant-fondation-85-88">{{Cite book |last=Poucet |first=Jacques |title=Les origines de Rome: tradition et histoire |publisher=Publications Fac St Louis |year=1985 |pages=85–88 |url=https://books.google.fr/books?id=gWpGTF_Vt54C&pg=PA86&dq=Rome+fondation+Albe-la-longue+gentes |access-date=6 October 2016 |language=fr }}</ref> o « clans ». Durante multe tempore, iste genere de divisiones esseva commun pro le majoritate del Indo-Europeos. Cata clan se compone de un aggregato de familias vivente sub le tutela de un patriarcha, appellate ''pater'' (parola latin pro « patre »)<ref name="gens-pater-tribus-clans-romains-avant-fonation-Rome-451-462">{{article | langue = fr | nom1 = Ménager | prénom1 = Léon-Robert | titre = Les collèges sacerdotaux, les tribus et la formation primordiale de Rome| périodique = [[MEFRA|Mélanges de l’École française de Rome]]. Antiquité | volume = tome 88 | numéro = 2 | année = 1976 | passage = 451-462|doi=10.3406/mefr.1976.1073 | consulté le = 06 octobre 2016 | lire en ligne = http://www.persee.fr/doc/mefr_0223-5102_1976_num_88_2_1073 |issn = 0223-5102 }}.</ref>. Cata gens constitue un unitate auto-governate e cata membro de un gens particular comparti le mesme derectos e responsabilitates que le altere membros<ref name="gens-pater-tribus-clans-romains-avant-fonation-Rome-451-462"/>. Cata clan se governa a se mesme de maniera democratic (cata membro pote votar) o aristocratic (un gruppo de senior solve le problemas)<ref name="gens-pater-tribus-clans-romains-avant-fonation-Rome-451-462"/>. Multo ante le date traditional de le fundation de Roma, un communitate se fusionava in un confederation, con le citate de Alba Longa constituente su puncto de reunion<ref name="gérard-Capdeville-155-156-166-171-avant-fondation-Rome-capitale-Albe-la-longue">{{Cite book |last=Capdeville |first=Gérard |chapter=Jeux athlétiques et rituels de fondation |title=Spectacles sportifs et scéniques dans le monde étrusco-italique: Actes de la table ronde de Rome (3–4 mai 1991) |publisher=École française de Rome |series=Publications de l'École française de Rome |volume=172 |location=Rome |year=1993 |pages=155–156, 166, 171 |url=http://www.persee.fr/doc/efr_0000-0000_1993_act_172_1_3056 |access-date=6 October 2016 |language=fr }}</ref><ref name="avant-fondation-rome-albe-la-longue-Anne-Dubourdieu-71-82"/><ref name="Liou-Gille-77-Albe-la-Longue-fondation-avant-Rome">{{article | langue = fr | nom1 = Liou-Gille | prénom1 = Bernadette | titre = Naissance de la ligue latine | sous-titre = Mythe et culte de fondation. | périodique = Revue belge de philologie et d'histoire | volume = tome 74 | numéro = fascicule 1 | année = 1996 | éditeur = Antiquité - Oudheid | passage = 77|doi=10.3406/rbph.1996.4096 | consulté le = 06 octobre 2016 | lire en ligne = http://www.persee.fr/doc/rbph_0035-0818_1996_num_74_1_4096}}.</ref>. Tamen, post un certe tempore, le sede de iste confederation se translata a Roma{{sfn|Abbott|1901|p=1-2}}<ref name="gérard-Capdeville-155-156-166-171-avant-fondation-Rome-capitale-Albe-la-longue"/><ref name="avant-fondation-rome-albe-la-longue-Anne-Dubourdieu-71-82">{{Cite book |last=Dubourdieu |first=Annie |chapter=Denys d'Halicarnasse et Lavinium |title=Denys d'Halicarnasse historien des origines de Rome |publisher=Pallas |volume=39 |year=1993 |pages=71–82 |doi=10.3406/palla.1993.1274 |url=http://www.persee.fr/doc/palla_0031-0387_1993_num_39_1_1274 |access-date=6 October 2016 |language=fr }}</ref>. === Fundation del citate (753 a.Chr.) === {{AP|Fundation de Roma}} Le citate de [[Roma]] se situa al centro del [[Peninsula Italian|peninsula Italian]], al sud de [[Europa]] e in un position central del [[Bassino mediterranee|bassino mediterranee]]. Le sito mesme del citate, con su septe collinas e un spatio paludose al limite del Tiber, in le plano del Latio, es favorabile al intercambios commercial. Le prime Romanos probabilemente se installava super le ripa sinistre del Tiber, a circa 20 km ab le ostio del flumine. Le prime village independente se trova certe super le Palatino. Altere villages se formava super le Quirinale, le Esquilino, le Capitolio e super le collinas del Cælio. Al summitate de cata collina se trova un citadelle que protege le habitantes. Multo presto, iste villages effectiva un synecismo (union de casas) pro formar le [[Roma|citate de Roma]]. In torno a iste periodo, existe probabilmente extensiones verso le sud, assi como le long del ripa sinistre usque al imbuccatura del Tiber{{sfn|Abbott|1901|p=5}}. ==== Le fundation secundo le legenda ==== [[File:Aineias Ankhises Louvre F118.jpg|right|thumb|[[Eneas]] portante Anchises, oenochoe con figuras nigre, verso 520–510 a.Chr., Museo del Louvre (F 118).]] [[File:Lupa Capitolina, Rome.jpg|right|thumb|Le Lupa Capitolina (secundo le legenda, Roma es fundate per Romulo e Remo, qui, in lor infantia, haberea essite nutrite per un lupa).]] Secundo le tradition roman, [[Romulo e Remo|Romulo]] e su fratre [[Romulo e Remo|Remo]] esseva le fundatores de Roma e del [[Senato roman]]. Le historiographia actual considera falsa ista tradition, fixante le origine del citate a finales del 8e seculo a.Chr.<ref>Bravo Castañeda, Gonzalo (1998) ''Historia de la Roma antigua'', capitulo 1.</ref> Numitor esseva le rege de un citate del Latio nominate Alba Longa. Esseva subverse per su fratre Amulio, qui lo expelleva del citate e procedeva a occider tote le filios excepte su unic filia Rhea Silvia. Perque ille non voleva que Rhea habeva filios, ille la obligava a dedicar se al culto de Vesta, assecurante se de iste maniera que illa esserea virgine. Rhea Silvia trovava se durmente in le rivo de un fluvio e le deo Marte se inamorava de illa, la possedeva e la lassava embarassate. Como consequentia illa faceva nascer duo geminos que nominava Romulo e Remo. Ante que le rege Amulio notava le successo, collocava a su filios in un canasta in le fluvio Tiber por que non suffreva le mesme via que lor oncles. Le canasta arenava e le parves esseva allactate per un lupa, Luperca, e plu tarde collectate per un pastor Faustulo e colite per su sposa, Acca Larentia. Se diceva que haveva essite educate en Gabio, localitate del Latio; plu tarde istos decideva fundar Roma. Quando illos cresceva, discoperiva su origine, pro lo que regressava a Alba Longa, occideva Amulio e reponeva a su avo Numitor in the throno. Iste les delivrava territorios al nord-west del Latio. In 753 a.Chr. le duo fratres decideva fundar un citate in iste territorio in un prateria del fluvio Tiber, secundo le rito etrusc, in le precise loco in ubi arenava le canasta. Delimitava le clauso del citate (''pomoerium'') con un arate que esserea le supposite Roma quadrata del Palatino. Romulo jurava occider totes qui transpassarea le limites sin permission. Discutente re le nomine del citate decideva que lo seligeva qui videva plu aves, prova que superava Romulo e la donava le nomine de Roma. Remo, irritate, discuteva con Romulo e borrava le sulco del limites del futura citate. Compliente le juramento, Romulo lo occideva. Le citate esseva construite in le ''pomoerium'' palatine, e Romulo esseva le soverano. Creava le senato, composite per cento membros (''patres'') cuje descendentes esseva nominate patricios e divideva le population in 30 curias. Por popular le citate, Romulo acceptava tote typo de gente (''asylum''): refugiate, libertos, sclavos, fugitivos... Romulo moriva in 717 a.Chr. Existe varie versiones de su morte, abuccate per le celos in medie de un tempestate provocate per su patre Marte o assassinate per un senatores discrepante. In honor al data de su disparition se celebrava le festas Nonas Caprotina. Ille serea divinisate e adorate sub le nomine de Quirino. Poste su morte se producera un anno de interregno usque que le senato elige como rege a [[Numa Pompilio]]. In le chronologia actual le data del [[fundation de Roma]] se fixava le 21 de april 753 a.Chr. Prendeva como puncto de referentia por datar eventos in le mundo roman. Esseva alludite como le Nascentia de Roma (200 aUC: Anno 200 ab Urbe Condita “In le anno 200 ab le Fundation del Urbe o del Nascentia de Roma”). === Initios del Monarchia (8e e 7e seculos a.Chr.) === Le [[Monarchia roman|Monarchia]] pote esser divise in duo periodos. Le prime vide le regno del quatro prime reges legendari (Romulo/[[Tito Tatio]], [[Numa Pompilio]], [[Tullo Hostilio]] e [[Anco Marcio]]), a qui le annalistas attribue le fundation del institutiones politic e religiose del citate. Iste es organise in curias, e le Senato e le comitia curiata deveni official. Roma se involvi in plure guerras de conquista. In iste epoca probabilmente se fundava le porto de Ostia e se construiva le prime ponte super le Tiber{{sfn|Abbott|1901|p=3-6}}. ==== Familias patrician e lor division in curias ==== [[File:Jean Auguste Dominique Ingres 019.jpg|right|thumb|Jean-Auguste-Dominique Ingres, Romulo, victor de Acron, porta le spolias opime al templo de Jupiter Feretrio, 1812, Bellas Artes de Paris, Paris.]] Secunde le tradition, le antique Romanos esseva divise in tres gruppos o tribos romulane: le Tities, le Ramnes e le Luceres. Le origine e le composition de iste tribos remane un subjecto de debate pro le historicos<ref>{{Harvsp|Heurgon|1993|p=212-213}}</ref>. Le familias que appatteneva a un de iste tres grupos constituiva le prime familias patrician. Pro organisar le citate, iste familias patrician divideva Roma in unitates appelate curias, quamvis, secunde le legenda, iste organisation es attribuite al prime rege, Romulo. Cata tres tribos es divise in dece curias{{sfn|Abbott|1901|p=3-5}}. ==== Creation del Senato, del ''comitia'' e del Rege de Roma ==== Alcuno del clanes se governava democraticamente, con cata membro possedente le derecto de votar. Altere se governava aristocraticamente, organisate intorno a un consilio de senior. Quando iste clanes se fusionava pro formar un communitate plus grande, ambes methodos esseva conservate pro governar. Le prime Romanos se exprimeva democraticamente per medio de un ''comitia'' (« assemblea »). Le duo assembleas principal es cognoscite sub le nomines de ''comitia curiata'' e ''comitia calata''. Le ''comitia'' representa le tendentias democratic del prime clanes. Pro respectar melio le forma de democratia directe usate per le clanes confederate, le duo comitia esseva organisate pro reflecter le divisiones tribal del citate. Ergo, le ''comitia'' es organisate per curias. Le membros de cata tres tribos (Ramnes, Tities e Luceres) es assignate a un curia specific, cata gruppo divise in dece curias. Le equivalente aristocratic del assembleas assume le forma de un consilio municipal de senior. Dum le consilios de cata clan se componeva del senior del familias dirigente del clan, le consilio municipal se componeva del senior del clanes dirigente del citate, consilio que devenira le Senato. Secunde le legenda, illo se componeva de 300 senior (''patres'') veniente de cata tres tribos, constituente le prime senatores romanos{{sfn|Abbott|1901|p=6}}. Le ''populus'' e le senior recognosceva le necessitate de haber un dirigente politic unic, appellate le ''rex''. Le ''populus'' electiva le rege, dum le senior le consilia{{sfn|Abbott|1901|p=6}}. === Monarchia tardive (6e seculo a.Chr.) === {{Historia de Italia}} Le secunde periodo, plus ric in eventos que le prime, vide le regno del tres ultime reges legendari, le importante expansion del territorio roman e le disveloppamento del classe plebeie con su integration partial al structura politic del citate. Finalmente, iste secunde periodo vide le solmente reges extranger que regnava super Roma, con lor successiones basate in hereditate. Le tres reges etrusc semi-legendari initia un politica de conquesta. Sin analysar in detalio le grado de veritate de iste legendas, es multo probabile que tal conquestas vermente habeva loco al fin del Monarchia. Il deveni necessario determinar quid debe esser facite del populos conquestate{{sfn|Abbott|1901|p=6}}. Le prime rege etrusc de Roma, [[Tarquinio le Vetule]], succede a [[Anco Marcio]]. On ha suggerite que Roma esseva invadite per le [[etruscos]], quamvis isto remane improbabile proque le citate se situa in un position facilemente defendibile e su rapide expansion attrahente le populationes de tote le region. Le politica liberal del citate offere opportunitate a un dirigente competente pro ganiar le throno{{sfn|Abbott|1901|p=9-10}}. ==== Apparition del classe plebeie ==== Le plus sovente, le habitantes de citates conquerite remane in lor citates. Lor vita quotidian e lor systema de governo remane le mesme, ma lor citates perde lor independentia verso Roma. Tamen, un certo numero veni a Roma. Pro acquirer un statuto economic viable e legal, le nove venientes debe acceptar un dependentia verso un familia patrician o verso le rege (qui es ipse un patrician); illes deveni clientes de un familia patrician. Finalmente, illes que se attachava al rege es liberate de lor dependentia. Iste constituera le prime plebeios{{sfn|Abbott|1901|p=7}}. Como Roma se expandiva, plus e plus soldatos es necessitate pro le conquestas. Le non-patricios appertineva al mesme curia que lor patronos. In iste tempore, le exercito es organisate secunde le curias, de sorte que le individuos dependente de familias debeva combatter. Tamen, quando illes es liberate de lor dependentia, illes quitava le curia al qual lor patrono appertineva. Illes non esseva plus obligate de combatter, ma illes perdeva tote statuto politic o economic{{sfn|Abbott|1901|p=7-8}}. Pro remaner iste plebeios in le exercito, le patricios debeva facer concessiones, le natura exacte del quales non es cognoscite. Un del consequentias es que le plebeios ora habeva le derecto de posseder lor proprie terras. Illes habeva ora toto interesse a defender le citate: si illa esseva conquerite, illes perdeva tote lor terras. Tamen, illes non recipeva poter politic{{sfn|Abbott|1901|p=8}}. Tote iste elementos, quando se implementava, conduceva al conflicte de ordines sub le [[Republica Roman|Republica]]. ==== Reorganisation servian del exercito ==== Pro remaner le plebeios in le exercito, le rege [[Servio Tullio]] aboliva le vetule sistema que organisava le exercitos secunde le curias e lo reemplaciava per un systema basate sur le proprietate de terras. Secunde le reorganisation de Servio Tullio, duo nove unitates esseva create e le exercito esseva dividite in centurias (''centuriæ''). Futur reorganisationes basate sur le tribos{{sfn|Abbott|1901|p=4-9}} esserea plus efficiente. Le centurias se congregava in un nove assemblea appellate ''comitia centuriata'' (comices centuriates). Al momento de su creation, iste assemblea non habeva poter politic o legislative. Illo esseva solmente usate como puncto de reunion del exercito{{sfn|Abbott|1901|p=21}}. === Reges mythologic === Le philologo e comparativista Georges Dumézil vide in le succession del prime reges un exemplo del functiones tripartite indo-europee<ref>[[Georges Dumézil]], ''Mythe et Épopée, I. II. & III.'', [[Gallimard]], [[Paris]], [[1995]].</ref>: Romulo, le fundator, e le pie Numa Pompilio exerce le function soveran, al mesme tempore organisative e sacerdotal; Tullo Hostilio exerce le function belligerente; Anco Marcio exerce le function productive. A cata rege legendari on attribue un contribution particular al nascentia e creation del institutiones roman e al disveloppamento socio-politic del citate. Le reges etrusc, Tarquinio le Vetule urbanisa Roma, Servio Tullio organisa le population citatan e militar, e Tarquinio le Superbe, per su comportamento, precipita le instauration del Republica. == Republica roman == {{AP|Republica Roman}} Le parola "republica" veni del latino res publica, que significa "le cosa public". Governar le citate es, assi, un affaire public e collective. Le lema del Republica es "Senatus populusque romanus", "le Senato e le populo roman". Illo symbolisa le union del Senato roman, ubi originalmente siede le familias patricie, e le totalitate del citatanos roman. De facto, le Romanos es dividite in duo gruppos, le patricios e le plebeios. Iste ultime forma le massa del artifices e agricultores. Illes vive foras del organisation patricie e non honora ulle ancestre particular. Le patricios es frequentemente proprietarios de vastes dominios cultivabile. Illes appertine a famas famas, le gentes. Cata ''gens'' ha su proprie cultos includente le culto del ancestres e lor traditiones. Illo comprende un numero plus o minus grande de clientes qui debe obedientia a lor "patrono" e recipe auxilio e assistentia in caso de necessitate. === Advenimento del Republica (5e seculo e principio del 4e seculo a.Chr.) === ==== Fin del regnos etrusc e institution del Republica ==== [[File:City of Rome during time of republic.jpg|thumb|left|Vision romantic de Roma, con le Tiber, le muro de Servio e le ponte Sublicio, dominante per le Capitolio e le templo dedicate al triade de Jupiter, Juno e Minerva.]] Le historia del initios del Republica es multo obscur: excepte le discopertas archeologic, que rarmente permitte un narration del eventos, on non possede fontes contemporanee de iste periodo. Assi, on pote scriber su historia solmente a base de le relationes historic que le Romanos mesme forni, relationes frequentemente imprecise, interdum contradictorie, ubi le legenda e le rescription politic se mixtura con le memoria del eventos le plus ancian. Nonobstante, ben que il es evidente que le tradition imbelli le factos pro non attribuer a Roma un rolo negative, hodie on admite que le tradition roman se basa super factos historic, ben que il es multo difficile e sovente impossibile disentanglar le ver del fals{{sfn|Cébeillac-Gervasoni|2006|p=40-41}}. [[File:Capitoline Brutus Musei Capitolini MC1183.jpg|right|thumb|upright=0.8|Busto de Lucius Junius Brutus in le museos del Capitolio.]] Secundo le traditiones, Junius Brutus, le nepote del ultime rege Tarquin le Superbe, es le fundator legendarie del Republica roman, in 509 a.Chr. Tarquin es depellite, pois ille usa su poteres pro establir un tyrannia. Su abusos es talmente extreme que le Senato e le populo roman vident le concepto del monarchia como odios. Le Senato perde le controlo del election de nove reges sub le dinastia etrusque del Tarquins, e iste intrusion al sovereignitate del Senato, plus que un tyrannia intolerabile, incita le patricios, plus que le populo integre, a expeller le ultime rege. Tarquin le Superbe incita civitates etrusque contra le republica in le initio ma illos es superate. Porsenna, rege etrusc de Clusium, assedia alors Roma pro restaurar Tarquin, ma ille renuncia ante le obstination del Romanos. Autores moderne questiona tote le evenimentos obscur narrate per le historiographos roman, particularmente le episodio de Porsenna<ref name="EB">''[[Encyclopædia Britannica]]'' 2008, « Ancient Rome ».</ref>. Nonobstante, multe citates latin se libera del dominio etrusque al fin del 5e seculo a.Chr. Le tyranno se refugia postea a Tusculum ubi ille incita su genero Octavius Mamilius al guerra. Alleate con le Latinos, ille dirige le ultime conflicto contra Roma al laco Regillus ubi ille es vincite, postea moriente alcun annos plus tarde a Cumas ubi ille face de su hospite, le tyranno Aristodeme, su herede<ref>{{RefRA|TL|I|56|59}} & {{RefRA|tl|II|1|15}}.</ref><ref>{{RefRA|DH|IV|64|85|4D}}, {{RefRA|dh|V|1|18|5A}} & {{RefRA|dh|V|21|36|5B}}.</ref>. Alcun legendas suggere que le monarchia differe radicalmente del republica nascente. Il es plus probabile que il habeva un transition plus gradual. Pote esser occurreva un subversion rapide del monarchia, ma le sol cambio immediate a ille tempore es le substitution del rege per un magistratura con duo capites limitate temporalmente. Le altere cambios probabilemente occurreva plus gradualmente que lo que le tradition suggere. ==== Guerras exterior ==== Le battalia del Laco Regille, como etiam le fallimento de Porsenna, marca definitivemente le fin del regno del Tarquinios a Roma. In 493 a.Chr., un alliantia es signate con le [[Liga Latin|Liga latin]]: le ''[[foedus Cassianum]]''. Isto pone fin al guerra inter Romanos e Latinos e colloca Roma al par con tote le membros del Liga latin reunite. Isto crea circa Roma un parapetto contra le Volscos e Equos<ref>Tito Livio, ''Historia roman'', II.33</ref><ref>Dionisio de Halicarnasso, ''Antiquitates roman'', VI.95</ref>, pois Roma alliga se etiam con le Hernicos in 486 a.Chr.<ref>{{RefRA|DH|VIII|64|68|8C}}.</ref> Le historia roman del 5e seculo a.Chr. es disturbate per guerras contra le Volscos e Equos e occasionalmente le Sabines, ma Roma resiste e repelle le montaneros, infligente les graves disfetas e treugas plus o minus longe, nonobstante alcun reversos<ref>{{RefRA|TL|II}} a {{RefRA|tl|VI}}.</ref>. Roma e Veies se oppone pro rationes economic. Gratias a Fidene, situate supra Roma in un guado del Tevere, Veies controlla le Via Salaria e le traffico del sale in le region<ref>[[Jérôme Carcopino]], ''Virgile et les origines d'Ostie'', {{2e}} éd., [[Paris]], [[1968]], p. 416-420.</ref><ref>[[Adalberto Giovannini]], ''Le sel et la fortune de Rome'', dans ''Athenaeum'' [[1985]], p. 373-286.</ref>. Un prime guerra, private, es conducite per le Fabios, massacrate in le batalia del Cremera<ref>{{RefRA|TL|II|48}}.</ref>. Postea, circa 435 a.Chr., Roma occupa Fidene pro le prime vice<ref>{{RefRA|TL|IV|22}}.</ref>, que deveni un colonia roman, e postea definitivemente in 425 a.Chr., anno ubi un treuga de 20 annos es conciliate<ref>{{RefRA|TL|IV|34}}.</ref>. In 406 a.Chr., Roma assedia Veies<ref>{{RefRA|TL|IV|60|61}}.</ref>. Le guerra e le assedio dura dece annos, usque a 396 a.Chr., quando le citate etrusc cade in le manos del Romanos dirigite per le dictator Camillo in le anno 396 a.Chr.<ref>{{RefRA|TL|V|20|21}}.</ref> Iste guerra e iste captura es un evento major in le historia roman: pro le prime vice, le soldatos-agricoltores remane in le armea plus que un anno complete, sin retornar a lor casas pro le hiberno, e pro le prime vice, como compensation, illes recipe un salario extrahite de un nove imposto pagate per le proprietarios de terras, le ''tributum''<ref>{{RefRA|TL|V|2}}.</ref>. Le territorio roman duplica quasi su dimension e Roma prende le ascendantia in le alliance eternal inter equalos conciliate con le Liga latin, dominante le altere citates. Assi, Roma nunquam ha essite tan forte e necun citate latin o etrusc pare capace de facer le ombra{{sfn|Cébeillac-Gervasoni|2006|p=47-49}}. Ma in 390 a.Chr., un horda gallic, dirigite per Brenno, disface le armea roman. Le autoritates religiose e le objectos sacre es securisate a Caere, un alliate, ante que le Gallos occupa Roma e assedia le Capitolio, ubi le ultime defensores resiste<ref>{{RefRA|TL|V|38|41}}.</ref>. Si on crede le traditiones, Roma es totalmente depilliate, destruite e incendiate<ref>{{RefRA|TL|V|42}}.</ref>, solmente le Capitolio es parcite, defendite heroicamente (specialmente le episodio del ocas del Capitolio<ref>{{RefRA|TL|V|47}}.</ref>). In realitate, il pote esser que isto esseva solmente un sacco general, le Gallos depillante toto, specialmente le templos, plus que un destruction radical. Iste sacco remane a sempre un trauma pro le Republica roman, e assi le traditiones pote esser multo exaggerate<ref>Dominique Briquel, ''La prise de Rome par les Gaulois'', Paris, PUPS, 2008.</ref>. Le sacco de Roma es solmente un evento minor in un guerra inter le tyrannos de Syracusa, Dionysio le Senior al initio del 4e seculo a.Chr., alliatos del Gallos que illes usa forsan como mercenarios (hypothese del historiante Marta Sordi<ref>{{Cite book |last=Sordi |first=Marta |title=Guerra e diritto nel mondo greco e romano |publisher=Vita e Pensiero |year=2002 |page=381 |language=it }}</ref>), e le Etruscos de Caere (Caere e Siracusa luctante pro tenir le potentia thalassocratic), que es le objectivo del attacco gallic, e que suffre graves perditas simile a Roma{{sfn|Cébeillac-Gervasoni|2006|p=64-65}}. ==== Institutiones primitive e lucta inter patricios et plebeios ==== Post le cade del [[Monarchia roman|monarchia]], le Senato, e principalmente le duo sol magistratos, recuperava le poter supreme, transitant de un systema monarchic a un systema oligarchic. Isto cambio de governamento solo beneficia un minoritate, le nove elite: le patricios. Multe plebeios esseva profundemente debitate e subiva assi le lege del patriciato. Le prime secession del plebe occurre in 495 a.Chr. e le plebe obtene le creation del magistratura del tribunato del plebe, interdicte al patricios, incumbite de defender lor interesse. Le tribunos del plebe es inviolabile. Illes pote opponer se a cata lege proponite per le altere magistratos: isto es le intercessio<ref>{{RefRA|TL|II|23|33}}.</ref>. Le tribunos del plebe gania poter gradualmente. Per le ''Lex Publilia Voleronis'', le plebeios se organisa per tribu<ref>{{RefRA|TL|II|55|58}}.</ref><ref>{{RefRA|DH|IX|37|49|9B}}.</ref>, deveniente politicamente independente del patricios{{sfn|Abbott|1901|p=29}}. Postea, illes demanda le scriptura del lege, per le medio del projecto del ''Lex Terentilia'', circum le qual Roma luctava pro un decada<ref>{{RefRA|TL|III|9|31}}.</ref>, usque que un commission extraordinari, le decemviros, esseva establite pro rediger le leges scripte. Le Leges ''[[Lege del Dece-duo Tabulas|Duodecim Tabularum]]'' esseva scripte in duo vices. Le secunde commission de decemviros essayava mantener lor poter absolute, ma a causa del secession del plebe, retirate sur le monte Sacro, illes debeva resignar, e le lege esseva approbate per le populo romano<ref>{{RefRA|TL|III|32|55}}.</ref>{{,}}<ref>{{RefRA|DH|X|56|60|10D}}.</ref>{{,}}<ref>{{RefRA|DS|XII|9|10}}.</ref>. Secundo studio modern, le secunde decemvirate nunquam eveniva<ref name="EB"/><ref>[[Olga Tellegen-Couperus]], ''A Short History of Roman Law'', p. 19-20.</ref>. Le Leges ''Duodecim Tabularum'' constitue le prime corpore de leges roman scripte. Lor redaction es le acto fundante del jure roman, del institutiones del [[Republica Roman]] e del [[mos maiorum]]. Un serie de leges es postea votate, per le quales le plebiscitos promulgate per le comitia tributa ha fortia de lege sub le condition que le Senato le ratifica, le derecto de appellar al populo es restabilite, le sacrosanctitate e inviolabilitate del tribunos del plebe es proclamate: ille es le leges ''Valeriae Horatiae''<ref>{{RefRA|TL|III|55}}.</ref>, assi como le abolition del prohibition de matrimonio inter plebeios e patricios: le ''lex Canuleia''. Pro facer facie al petition que le consulato se aperi al plebeios, le Senato propone le creation del tribunato militari con poteres consulare, aperite a omnes, e con quasi toto le poteres del consulato, excepte illes date a un nove magistratura patrician, le censura<ref>{{RefRA|TL|IV|1|7}}.</ref>. Al principio, le patricios monopolisa le nove magistratura, ma gradatim, le plebeios deveni plus numerose e accede plus e plus al tribunato militari con poteres consulare, que deveni quasi systematic, substituente le consulato. In 376 a.Chr., un serie de leges es proponite pro meliorar le condition del plebe a Roma. Illo tracta de leges politic, economic e social, que visa dividere le poter supreme inter plebeios e patricios, luctar contra le accumulation per le patricios del terras recentemente annexite circum Roma (ager publicus) e allevar le plebe que es opprimite per debitas: le propositiones include le restablimento del consulato, con necessariemente un electe plebeio inter le duo consules, le prohibition de occupar plus que 500 jugeres del ager publicus e le deduction del capital del interesses jam pagate e le extension del repagamento del debitas sur tres annos, assi como le abolition del nexum. Le tres leges, unite in un sol pro le votation, es approbate<ref>{{RefRA|TL|VI|35|42}}.</ref>. Le consulato plebeie implica implicitemente le accesso al dictatura e al censura. Durante tote iste periodo, le Republica Roman confronta se con multes inimicos, e es continualmente in guerra contra populos italic, frequentemente recurrendo a le election de un dictator pro facer facie a minacias exterior, e es plure vices proxime al catastrophe, como in le sacco de Roma in 390 a.Chr. === Conquesta de Italia (4e e initio del 3e seculo a.Chr.) === Le 4e seculo a.Chr. representa un puncto de cambio major in le historia de Roma, pois illo pone le bases del expansion que porta al extension del territorio roman usque al [[Campania]], malgrado le forte resistentia del montanieros samnita. Historicos contemporanee identifica plure factores pro explicar iste cambios: le trauma del invasiones gallic e le difficultates subsequente con su vicinos pare haber persuadite le Romanos a non plus acceptar menacias e a comenciar un expansion que a vices es qualificate de «imperialismo defensive». ==== Guerra del ordines ==== Le periodo post le leges licinio-sextie vide le emergentia de tendentias alarmante, como le approximation continue del tribunos e del senatores. Circa le medietate del 4e seculo a.Chr., le concilio plebeie ratifica le Lex Ovinia, que permitte al censores de decider le admission al Senato de omne magistrato recentemente eligite. Como le plebeios ja deteneva multe magistraturas, lor numero in le Senato cresce probabilmente rapidemente. Isto facilita le creation de un nove aristocratia plebeie, que se fusiona progressivemente con le vetere aristocratia patricie, creando un aristocratia combinate «patricio-plebeie»{{sfn|Abbott|1901|p=43-48}}. In 287 a.Chr., le plebeios face secession. Pro terminar iste nove sedition, le leges hortensianae es adoptate, que da valor legal a resolutiones del assemblea del plebe (plebiscitos) sin necessitate de ratification senatorial. Isto priva le patricios de omne medio de opposition e pone le controlo del Stato in le manos del nove aristocratia patrician-plebeie{{sfn|Abbott|1901|p=51-53}}. ==== Un armea de citatanos ==== [[File:Centurion 2 Boulogne Luc Viatour.jpg|thumb|redresse=0.8|Centurion in un reconstitution historic.]] Solmente citatanos proprietarios ha le deber de combatter pro le Republica. Le plus ric serve in le cavalleria (''equites''), le alteres como infanteria (''pedites'')<ref>{{RefRA|TL|I|43}}.</ref>. Post le reformas de Camillo<ref>{{RefRA|Plu|Camille}}.</ref>, illes forma legiones de circa 4 500 homines: ''hastati'' (''iuniores'', juvene e ben trainate, in prime linea), ''principes'' (juvene ma plus experte, in secunde linea), e ''triarii'' (seniores, in le ultime linea e como reserva). Le plus paupere combatte como ''velites''. Existeva etiam truppas auxiliar, sin citatanitate roman, que assisteva le legiones. In le legione regnava un disciplina rigorose. ==== Historia del conquesta ==== In 390 a.Chr., Roma es prendite per le [[Gallia|Gallos]] e suffre su prime sacco. Pro le Romanos, iste episodio es vivite como un catastropha national. Le urbe non prende multo tempore pro relevar se de iste disastro<ref>{{RefRA|TL|VI|1|20}}.</ref>. Post alcun conflictos con su vicinos, in particular le [[Etruscos]] de Tarquinii vencite e alcun citates latinas rebelliose, e post haber facite fronte a nove incursion es gallic, Roma comencia le conquesta del [[Italia]]<ref>{{RefRA|TL|VII|1|28}}.</ref>. Roma habeva sapite poner fin a su divisiones social e poteva assi presentar un modello politic seductor al aristocratias del altere citates mediterranee, un atuto diplomatic non negligibile. Le diplomatia, in effecto, joca in le conquesta roman un rolo sovente negligite in favor del aspectos purmente militar. Le deditio de Capua in 343 a.Chr. constitue le melior exemplo: pro beneficiar del protection roman, le citate campanian de Capua se rende completemente a Roma, que vide su zona de action traditionalmente extendite subitemente al ric region que es Campania{{sfn|Cébeillac-Gervasoni|2006|p=68}}{{sfn|Hinard|2000|p=260 sq.}}. Le interpenetration del élites es si importante que on parla a vices de un “Stato romano-campanian”{{sfn|Hinard|2000|p=266-267}}. In omne caso, un mechanismo essential del futuras conquestas se pone in marcha: Roma se appoia super le aristocratias local, o super un parte de illos, pro extender su territorio; in cambio, illa offere a iste aristocratias le stabilitate politic e le integration valorisante in un insimul plus vaste, le accesso a un scala superior. Assi, durante le prime guerra samnitic, le Romanos interveni, in 343 a.Chr., pro proteger [[Capua]] contra le Samnitas. Iste es vencite in 341 a.Chr., ma Roma non pote exploitar su successo e debe retraer se a causa del insurrection del Latinos, que menacia directemente Roma<ref>{{RefRA|TL|VII|30|42}}.</ref>. Seque le guerras latinas, que oppone Roma al Liga latina, que circumfereva in parte le territorio roman. Un tentativa del populos latinos de obtener lor independentia de Roma es le causa principal del guerra. Le defaite del Latinos resulta in le dissolution del Liga latina, assi como le incorporation de su territorios in le sphera de influentia roman. In iste occasion, le Latinos recipe derectos partial e differente nivellos de citatanitate, e lor citates es transformate, o in municipes, o in colonias roman<ref>{{RefRA|TL|VIII|1|14}}.</ref>. Inter 336 e 327 a.Chr., Roma se impone plus al sud del Italia e in Campania, e stabilisa le territorios novemente conquestate<ref>{{RefRA|TL|VIII|15|26}}.</ref>. Le fundation roman de Fregellae al frontiera samnitic e grave tensiones a Neapole provoca un reaction hostile immediate del Samnitas. Le conflicto dura quasi 40 annos. Le Romanos reporta le prime battalias, ma post plure annos de guerras de frontiera, le consules roman decide, in 321 a.Chr., de portar le guerra in territorio samnitic, un initiative que termina per le captura humilianti de duo legiones per le samnita Caius Pontius al battalia del Furcas Caudinas. Le hostilitates fini in 316 a.Chr. e le tregua es in favor del Samnitas, que obtene del Romanos le cessione del colonia roman de Fregellae<ref>{{RefRA|TL|VIII|27|40}}.</ref>. Le hostilitates recommencia in 314 a.Chr., e Roma vince un vaste coalition que include le Samnitas, le Etruscos, le Umbros, le Marsos, le Hernicos, le Pelignos e le Salentinos<ref>{{RefRA|TL|IX|1|28}}.</ref>. In 304 a.Chr., le Marsos, le Pelignos, le Marrucinos e le Volscos es a lor vice subjugate. Le Aequos, vencite per un campania fulminante, es annexe<ref>{{RefRA|TL|X|1|13}}.</ref>. In 295 a.Chr., le Samnitas succede a introducer un armea in Italia del Nord, con le adjuta de lor alliate etruscos e umbros, in guerra contra Roma depost 302 a.Chr. In plus, illos profitava del presentia del Gaules, que depost 299 a.Chr. faceva incursion es regular in Italia del Nord. Le Romanos es victoriose super iste coalition, e le territorio samnitic es invadite: iste capitula in 290 a.Chr., Roma subjuga lor citates e annexa lor territorio<ref>{{RefRA|TL|X|14|47}}.</ref>. [[File:Pyrrhus route.jpg|thumb|Campanias de Pyrrho I de Epiro.]] Roma sortiva del guerras samnitic dominante in Italia central e in contacto directe con le citates grec que borde le costas sud del peninsula e que controla un parte del commercio mediterranee. Tarento appella al juvene rege de Epiro, [[Pyrrho de Epiro|Pyrrho]] I, pro retardar le progression roman<ref name="FloI18">{{RefRA|Flo|I|18}}.</ref>. In 280 a.Chr. Pyrrho disimbarca in Italia e vince le Romanos. Le populationes ancora independente del Bruttium e de Lucania se allia con Pyrrho, sequite per le Samnitas, e le juvene rege reporta de novo un “victoria pyrrhic”<ref name="FloI18"/>. In medio de su campanias in Italia, Pyrrho porta su adjuta al Sicilianos contra Carthago, lo que impelle Roma a alliar se con Carthago pro proteger Sicilia del appetitos de Pyrrho. Le avantia de Pyrrho es fulminante. Totevia, Pyrrho es obligate a partir de Sicilia pro occupar se de altere asuntos in Italia meridional<ref name="FloI18"/>. In 275 a.Chr., le Romanos finalmente vince Pyrrho, que quita Italia e retorna a Epirus, lassante un garnison a Tarento<ref name="FloI18"/>. Le Sallentinos e le Piceninos es a lor vice subjuga. In 265 e 264 a.Chr., Roma prende e destrue le citate etrusc de Volsinii, e le ultime citates etrusc ancora independente al sud del Arno es integrate in le Republica roman<ref>{{RefRA|Flo|I|19|21}}.</ref>. ==== Economia, societate e organisation del Italia ==== A iste epocha, le Republica roman jam domina un grande parte del Italia e permitte al peninsula de stabilisar se e de prosperar pro le prime vice in su historia; le economia roman e italian es florente. In Roma mesme, le institutiones se consolida e se diversifica, le conflicto del ordines prende fin, e lo Stato trova se un sol e unic maestro del poter: le Senato{{sfn|Cébeillac-Gervasoni|2006|p=94-98}}. [[File:Magna Grecia 280aC.jpg|thumb|Le Magne Grecia circa 280 a.Chr. (ante Christo).]] Post le cadita de Tarento in 272 a.Chr., tote le terras del [[Peninsula Italian|peninsula italian]] situate al sud del fluvio Arno es sub domination plus o minus directe de Roma. De tote iste populos e citates, necuno ha succedite a resister longemente al avantia roman, necun coalition bastante forte ha potite formar se pro resister al fortias roman, proque tote iste populos e citates esseva disunite in tempore de pace. Roma apporta al Italia un stabilitate al initio del 3e seculo a.Chr., al mesme tempore in que le institutiones del Republica etiam se stabilisa{{sfn|Cébeillac-Gervasoni|2006|p=99}}. Tote le populationes e tote le citates italian esseva dividite ante que Roma se imponeva, e iste ultime succede a mantener differentias inter illos, tractante con cata urbe e cata populo sub conditiones differente e pro statutos differente. De tote le Italia central e meridional, il non remaneva plus que “le Romanos, le Latinos e le alliate italian”, le sol libere homines intra le communitate roman. Il s tracta dunque de Roma e del populos o citates que esseva totalmente integrate, del territorios semi-integrate, e del alliate de Roma, al initio per alliantias inter egales, que deveniva rapidemente pactos dominate per Roma{{sfn|Cébeillac-Gervasoni|2006|p=99-100}}. Il existe duo typos de citatanitate roman: le citatanos de plen derecto, que frue de tote le derectos e de tote le deberes, in particular le derecto de votar e esser eligite, de proprietate, de reciper un solda in le armea, assi como le deber de servir sub le armas e de pagar tributos; e illes que ha le mesme derectos e deberes salvo lo de votar e de poter esser eligite magistrato. Un parte del ancianos Latinos que formava le Liga latina es incorporate a Roma con le citatanitate. Roma, de concerto con le Latinos, va fundar numerose colonias latinas in locos strategic del territorio roman. Iste systema de colonia latina, ubi le colonos non es citatinos roman, ma possede un certe numero de derectos intra le colonia quasi independente de Roma, va perdurar a longe, essente al avantage de Roma e del colonos. Finalmente, le alliatos es al base del structura administrative roman. Illes es le plus sovente ligate a Roma per un alliantia inequal, e in omne caso, iste alliatos debe fornir a Roma un certe numero de tropas e de fornimentos militar, sin que Roma debe pagar los, lo que allevia le citatanos roman{{sfn|Cébeillac-Gervasoni|2006|p=101-103}}. Assi, Roma habeva sapite crear circa se, intra un mosaico de statutos, un certe equilibrio e super toto un prosperitate que Italia non habeva cognoscite antea, attenuante in parte le inequalitates intra le organisation roman{{sfn|Cébeillac-Gervasoni|2006|p=99-103}}. ==== Institutiones politic ==== [[File:Organigramme république romaine.png|397px|right|thumb|Functionamento theoric del Republica roman circa le 3e e 2e seculos a.Chr.]] Ben que al comenciamentos del Republica es le consules qui detene le poter, pauc a pauc le Senato emerge e se impone in le sino del institutiones roman. Le assemblea deveni permanente e stabili su autoritate sur le magistratos roman al fin del quarte seculo a.Chr., passante de un consilio de seniores al organo principal del poter de qui le magistratos es subordinatos. Le Senato roman es orientate essentialmente verso le politica estranier. Ben que su rolo in le conflictos armate se limita theoricamente a illo de consiliero, le Senato fini per supervisar iste conflictos. In plus, le Senato gere le administration civile intra le citate. Ben que le Senato pote influentiar le promulgation de leges, ille non face officialmente iste leges. Le assembleas legislative, considerate como le incarnation del populo de Roma, face le leges domestic que guberna le populo. Le Senato promulga decretos appellate senatus consultum. Officialmente, il se tracta de "consilios" date al magistratos, sed in practica, iste decretos es frequentemente sequite al littera per illes<ref name="Pol">{{PolHis}}, VI.</ref>{{,}}<ref>{{Cite book |last=Byrd |first=Robert |title=The Senate of the Roman Republic |url=https://archive.org/details/bwb_W9-DFD-587 |year=1995 |page=[https://archive.org/details/bwb_W9-DFD-587/page/44 44] |language=en }}</ref>. Durante tote le Republica, le citatanos es repartite in centurias pro finis militar, e in tribus pro finis civile. Ciascun del duo gruppos se assembla pro fines legislative, electoral e judiciari. Le comitios centuriate es organisate de un maniera multo aristocratic. Secundo iste organisation, le classes le plus elevate controla sufficiente centurias pro obtener le majoritate in cata voto. Solmente le comitios centuriate pote eliger le consules, pretores e censores, declarar un guerra offensive, o anque validar le censo. Le comitios tribute elige le questores, le ediles curule e le tribunos militar. Illos ha egalmente le poter de instruer casos judiciari. Le concilio plebeie non representa tote le populo, proque le patricios es excludite de illo. Le concilio plebeie elige su proprie representantes (tribunos del plebe e ediles plebeie, considerate como magistratos). In effecto, le concilio plebeie es le assemblea del tribus plebeie durante que le comitios tribute es le assemblea del tribus "patricio-plebeie"<ref name="Cic">[[Cicéron]], ''De la République'', II {{lire en ligne|lien=http://remacle.org/bloodwolf/orateurs/republique2.htm}}.</ref><ref name="Pol"/>{{,}}{{sfn|Abbott|1901|p=196, 257-259}}<ref>[[Lily Ross Taylor]], ''Roman Voting Assemblies: From the Hannibalic War to the Dictatorship of Caesar'', [[1966]], p. 3-7 & 63.</ref>. Le magistraturas es elective e annue, excepte le censura e le dictatura. Tote le magistratos ha un certe rango de poter. Le dictatores possede plus de poteres que n'importa qual altere magistrato, sequite per le consules e le pretores, magistratos ordinari. Cata magistrato pote solmente blocar per su veto un action prendite per un magistrato de rango egal o inferior a su proprie. Per consequente, necun magistrato pote opponer se per su veto al decisiones del Senato o del assembleas. Como le tribunos del plebe e le ediles plebeie non es propiemente parlate magistratos, illes non es concernite per le repartition del "poteres major". In general, isto face de illes magistratos independente del alteres. Illes non pote vider lor actos blocate per le veto del consules. Si un magistrato, un assemblea o le Senato non se conforma al ordines de un tribuno, iste, usante le intercessio, potera blocar iste action particular. Cata magistrato republican detene certe poteres (potestas), que comprende le imperium, le coercitio e le auspicia (poteres religiose). Iste poteres es equilibrate per plure constrictiones constitutional, includente le collegialitate (collega), le derecto del citatanos de appellar al populo (provocatio) e un division constitutional del poteres (provincia). Solmente le populo de Roma (plebeios e patricios) ha le derecto de conferer iste poteres a un magistrato<ref name="Cic"/><ref name="Pol"/>{{sfn|Abbott|1901|p=151, 196}}<ref>[[Andrew Lintott]], ''The Constitution of the Roman Republic'', [[1999]], p. 95-113.</ref>{{sfn|Byrd|1995|p=20}}. === Conquesta del Mediterraneo (3e e 2e seculos a.Chr.) === ==== Conquesta del Occidente mediterranee ==== [[File:CarthageMap.png|thumb|Le [[Carthago|republica de Carthago]] ante le prime guerra punic.]] A partir de 264 a.Chr. comencia le grande affrontamento contra [[Carthago]], que marca un puncto de tornata in le historia de Roma. Carthago, ancian colonia phenicie, habeva primo disveloppate factores commercial, postea bases e colonias in tote le Mediterraneo occidental, in particular al occidente de [[Sicilia]] gratias a su spirito de entreprisa. Roma se diffide del ambitiones carthaginese in Sicilia: isto es le causa del prime guerra punic, que dura quasi vinti-cinque annos. Le Carthagineses prende primo le urbe de Messina, reprendite per surprisa per le Romanos, lo que disbocca al initio del guerra. Seque vinti annos de guerras con fortunes varie: le prime victorias es roman, postea le Carthagineses se reprende e arresta le avanciata roman. Finalmente, Roma prende le controlo del mares, e le victoria naval ante le insulas Egates compelle Carthago a signar un pace humiliator. Illo abandona Sicilia, postea [[Sardinia]] e [[Corsica]], e paga un forte tributo<ref name="FloII2">{{RefRA|Flo|II|2}}.</ref>. [[File:Second Punic War full-fr.svg|thumb|Campanias del secunde guerra punic.]] Post le prime guerra punic, Roma se expande in Illyria, post haber vincite le Ligures, le Insubres, e reducite le Gallia cisalpin in provincia roman<ref>{{RefRA|Flo|II|3|5}}.</ref>. De su latere, Carthago se lancea al conquesta de [[Espania|Hispania]]. Iste expansion inquieta Roma, que relance le hostilitates in 219 a.C<ref>{{RefRA|TL-|XXI|1|18}}.</ref>. Ma le Republica trova in facie de se un adversario reducibile: [[Hannibal]], un genio politic e militar. Hannibal gania in le nord de Italia un serie de victorias, passa le Apenninos, e avantia verso le sud. Illac, ille distrue duo vices le exercitos roman, a Trasimeno e a Cannes. Le citates alliate a Roma in le sud de Italia (ma solmente illac) se allia con Hannibal, que se instala a Capua<ref>{{RefRA|TL-|XXI}} à {{RefRA|tl-|XXIII}}.</ref>. Roma refusa de ceder, e gania successivemente a Nola, a Syracusa con Claudio Marcello, postea in Hispania e finalmente in Africa sub le direction de Scipione le African. Iste ultime finalmente vince Hannibal in 202 a.Chr., in le plaine de Zama, lo que pone fin al secunde guerra punic. Le victite, qui perde lor possessiones exterior, debe pagar un enorme tributo a Roma, que deveni in 202 a.Chr. le prime potentia del Mediterraneo occidental<ref>{{RefRA|TL-|XXII}} à {{RefRA|tl-|XXX}}.</ref>. Inter le rationes del successo roman on pote citar: le refusar del classe politic roman de se considerar jammais como vincite, mesmo si ella se divide super le strategia a adoptar (offensiva o defensiva) ; le capacitate de reclutamento, que reface sin cessation su perdas, al precio de un pression extenuante super su alliatos ; le maestria del mar ; e le fidelitate del populos alliatos circa Roma, que forni un glacis protectori e le major parte del portos del sud de Italia. Carthago es finalmente destruite in 146 a.Chr., al fin del tertie guerra punic (149–146)<ref>{{RefRA|Flo|II|15}}.</ref>. Malgrado multe revoltas, Hispania remane roman. Le Occidente mediterranee es assi sub domination roman in le 2e seculo a.Chr. Solmente le future Gallia transalpin non es ancora roman, ma illa deveni provincia in 121 a.Chr., perque le conquesta de tote le terras litoral de iste latere del Mediterraneo se completa. ==== Domination super le Oriente mediterranee ==== Durante le secunde guerra punic, Philippo V de Macedonia se allia con [[Hannibal|Hannibal Barca]]. Le guerra termina sin resultato clar in 205 a.Chr., con le division inter Roma e Macedonia de un territorio minor al littore del [[Mar Adriatic|Adriatico]] pro “combatter le pirateria”: Illyria<ref>{{RefRA|TL-|XXIII}} à {{RefRA|tl-|XXIX}}.</ref>. In 201 a.Chr., le secunde guerra macedone es declanchate per Roma, con le adjuta de quasi tote le mundo grec. Iste conflicto resta indecise usque al victoria roman al battalia de Cynocephales in 197 a.Chr. In 194 a.Chr., Roma declara le Grecia “libere” e se retira completemente del [[Balkanes]]<ref>{{RefRA|TL-|XXXI}} à {{RefRA|tl-|XXXIII}}.</ref>. Le Liga etolian, insatisficite del territorios obtenite, “invita” Antiocho III del Imperio Seleucida a les adjutar pro liberar Grecia del “oppression roman”. Roma responde expellente le Seleucidas de Grecia e infligente les derrotas in Asia Minor, compellente Antiocho a signar le Tractato de Apamea in 188 a.Chr.<ref>{{RefRA|TL-|XXXV}} à {{RefRA|tl-|XXXVIII}}.</ref> Post le morte de Philippo V in 179 a.Chr., su filio Perseus provoca le tertie guerra macedonic. Al initio, le forças roman ha difficultates, ma in 168 a.Chr. illes schianta lor adversarios a Pydna. Macedonia es dividite in quatro republicas dirigite per marionettas roman<ref>{{RefRA|TL-|XLII}} à {{RefRA|tl-|XLV}}.</ref>. Roma reprime un rebellion macedonic e non se retira plus: illa forma le provincia de Macedonia, stabiliente un poter permanent super le peninsula grec. Inter 149 e 146 a.Chr., le Liga achean se revolta etiam: victoria roman, pillage e destruction de Corintho. In 133 a.Chr., le regno de Pergamo cade per hereditage a Roma, deveniente le provincia de Asia. ==== Roma e Italia in le 2e seculo a.Chr. ==== [[File:The Growth of Roman Power in Italy.jpg|thumb|Italia in le 2e seculo a.Chr., un mosaico de statos.]] In 287 a.Chr., le guerra del ordines terminava con le leges hortensian, que resolveva un del grande problemas del initios del Republica. Nonobstante, il non ha modificationes politice major inter 287 e 133 a.Chr. Le leges decisive de iste periodo es sempre ratificate per le Senato. Le fin del 2e seculo a.Chr. vide un aggravamento del problemas economic pro multe plebeios: le longas campanias militar tene multe citatinos foras de lor domos, impediente les de occupar se de lor terras, lassate al abandono. Le parve agricultores falle, e convergi postea verso Roma, ubi illes amplia le rangos del assemblate popular, ubi lor stato economic les induce a votar pro le candidatos que lor promitte le melior futuro. Nasce un nove cultura de dependentia, que favorisa le ascension del conductores le plus popular{{sfn|Abbott|1901|p=65-80}}. Durante tote le secunde guerra punic, excepte alcun defectiones in le sud, le territorios latinos e alliatos remane fidel a Roma, contribuente enormemente al effortio de guerra, sia humanemente que materialmente. Totevia, le citatanitate roman es solmente limitatemente extendite, e rancores e motivos de rebellion se accumula contra le centro de poter a Roma, cec. Le organisation general del Italia non ha cambiate desde quasi duo seculos, mesmo si le territorio roman se extende ora super un grande parte del Mediterraneo. Iste blocage porta a un guerra civil terribile al initio del prime seculo a.Chr., cognoscite como le “guerra social”, inter Romanos e lor alliatos{{sfn|Cébeillac-Gervasoni|2006|p=137}}. Le Republica se trova como sol dominator de un parte integre del Mediterraneo, ubi le territorios es florente. Le prisa de Grecia e de un parte del Asia multiplica le influxo de ricchessas in tote le Republica. Le numero de sclavos se multiplica enormemente, lor benes es acquisite per Roma. Le contribution pecuniari de tote iste guerras e territorios absorbite es extraordinari. Le sclavitude deveni le motor del societate roman post le secunde guerra punic, quando le ricos Romanos comencia a crear grande proprietates (''latifundia'') in le provincias conquestate{{sfn|Cébeillac-Gervasoni|2006|p=141-145}}. Roma, deveniente dominator del Italia e specialmente del citates del Magna Grecia post le [[Secunde Guerra Punic]], fortifica su hellenisation. Le grec deveni un secunde lingua, largemente usate in le commercio e como lingua de cultura. Le Romanos le plus ricos invia lor filios al scholas grec. Le prisa de Grecia in 146 a.Chr. non face nisi consolidar iste phenomeno. Le arte grec experimenta un ver renascentia al medietate del 2e seculo a.Chr., e su influentia super le arte italic es considerabile. Le profonde hellenisation del arte roman es deliberate e desirate per le pais dominator{{sfn|Cébeillac-Gervasoni|2006|p=146-148}}. === Crises del Republica (fin del 2e e 1e seculos a.Chr.) === Le fin del Republica es marcate per le numerose guerras civil e exterior que ha incidentias considerabile super le economia e le societate roman. Le institutiones politic republican es poco a poco vacuate de lor contento in favor del general a capite de exercitos de veteranos devote a illes. ==== Guerras civil e fin del Republica ==== Le guerra profita specialmente al riccos. Le rangos del citatanes parve proprietarios se es rarefacte, specialmente durante le [[Secunde Guerra Punic|secunde guerra punic]]. Ergo, il ha minus agricultores. Le campanias se coperi de vastos pasturas. Le grano importate de Sicilia compete con illo del parve productores latinos que, ruinates, vende lor terras a basso precio al grande proprietarios e se move a Roma pro junger se al plebe urbane. Le grande familias se constitue assi immense domanios, le latifundia, ubi se installa colonos (agricultores non proprietarios) e numerose sclavos. Illes forma le ''nobilitas'', le nobilitate que monopolisa le magistraturas e reimple le Senato. Al latere de iste nobilitate fundiari, appare un nove classe de negotiatores qui se enrichi in commercio, banca e credito. Lor ricchessa les permitte tener un rolo importante in le ordine del equites. Nobilitate e equites se accorda pro expoliar le emergente imperio, dividite in provincias. Negotiatores e magistratos de origine nobilitari se enrichi per plunderar iste provincias de maniera systematic{{sfn|Cébeillac-Gervasoni|2006|p=152-153}}. In le urbe, tamen, le disoccupation cresce; le mano de obra salariate es concurrite per le massa de sclavos apportate per le conquestas. Roma deveni un urbe bigarrate con, al latere de citatanes roman, italicos, grecos e libertos de omne origines. Iste multitudine alimenta un agitation constante in le citate. A partir de 133 a.Chr., le tensiones se multiplica inter le riccos e le povres, tanto plus que le plus luxuriose excessos ha facite apparition a Roma. Un [[Reformas Gracchan|tentative de reforma]] appare tamen con le Gracchos, originari de un grande familia nobile. Illes pensa que un reforma agraire es necessari pro resolver le problema del plebe, ma le duo fratres es assassinate in succession, e lor reformas abandonate{{sfn|Cébeillac-Gervasoni|2006|p=153-158}}. [[File:Marius Glyptothek Munich 319.jpg|197px|left|thumb|Caio Mario (157 a.Chr. — 86 a.Chr.).]] Germanos invade le Gallia e supervince plure vices le exercitos roman. Un reforma militar profunde es initiate, admitte in le rangos del exercito le proletarii, i.e. le citatanes sin proprietate, que non habeva usque tunc accesso al legiones. Un exercito de povres e sin proprietarios succede assi al exercitos de citatanes proprietarios terren, ma illo deveni un exercito professional, preste a dedicar se a su chef e a aperir le via al poter, tanto plus si ille es generose. Iste nove exercito permitte a Roma e a Marius de triumphar contra duo menacias{{sfn|Cébeillac-Gervasoni|2006|p=159-160}}. [[File:Sulla Glyptothek Munich 309.jpg|197px|left|thumb|Sylla<br>(138 a.Chr. — 78 a.Chr.)]] Post le Gracchos, veni le tempore del ambitiose que lucta pro le poter. Gratias al reforma militar e a su victorias in Africa e in Gallia, Marius domina le vita politic, associando al su poter le chefs del parte popular. In 91 a.Chr. comencia le guerra social, que oppone le Senato al italicos que tenta obtener le citatanitate roman. Nam illes, benque parte del Republica desde longe tempore e contributores major al exercito, non habe pro le major parte le statuto de citatano e es ancora considerate como subditos. Roma succede a blocar le rebellion per conceder le citatanitate al alliantos que non se habeva revoltate, e postea a omnes que deponerea le armas. Sylla vence le ultime citates irreductibile. Al fin del guerra social, le italicos obtene assi le citatanitate roman e Italia es unificate sub un sol statuto juridic. Ma le problemas persiste. Le institutiones republican functiona mal. Equites e nobilitas se affronta pro le exploitation del provincias. Sucede guerras civil inter Sylla e Marius, massacros reciproc in Roma, e finalmente le dictatura de Sylla, qui face importante reformas politic, reforcante le poter del aristocrates e diminuente illo del tribunos del plebe. Il se retira postea del vita politic{{sfn|Cébeillac-Gervasoni|2006|p=162-168}}. Rapidemente, nove revoltas produce nove expeditiones militar, favorisante le emergentia de nove generalos victoriose que se disputa le poter. Pompeo e Crasso affronta con successo le rebelliones e le inimicos de Roma. Pompeo alora se allia con Crasso e con Julio Cesar, in plena ascension politic. Le tres homines se comparti le poter e forma le Prime Triumvirato. De 58 a 51 a.Chr., Julio Cesar conquesta le Gallia independente, obtenente prestigio e ricchessa. Il pote assi consacrar se a su ambition supremo: le conquesto del poter a Roma. Il pote contar super le fidelitate de su legiones e de su supportos politic in Roma. Interim, Crasso trova le morte contra le Parthos a Carrhas in 53 a.Chr. Pompeo, profitante del absentia de Cesar, es nominate consul unic per le Senato in 52 a.Chr., pro mitter fin al agitation politic incessante in le urbe. Al fin de 50, comencio de 49 a.Chr., le nobilitate roman confide a Pompeo le mission de proteger Italia. Cesar, con tropas experimentate per 9 annos de guerra in Gallia, invade Italia e batte le exercitos de Pompeo in Hispania e postea a Pharsalo in 48 a.Chr. Le ultime partisans de Pompeo es battite in Africa in 46 a.Chr. Cesar resta le sol dominator de Roma post 4 annos de guerra{{sfn|Cébeillac-Gervasoni|2006|p=170-180}}. [[File:Giulio-cesare-enhanced 1-800x1450.jpg|197px|right|thumb|Julio Cesar (circa 100 a.Chr. — 44 a.Chr.).]] Il organisa un monarchia que non se appella assi. Il es nominate dictatore per 10 annos, postea dictatore a vita in 44 a.Chr. Il es “eligite” consul cata anno, es censor e porta le titulo imperator, capite supremo del exercitos. Il detene etiam le inviolabilitate tribunician. Il reorganisa le Senato, aperiente lo a familias non roman originari del provincias. Il practica un politica favorabile al povres: remission de debitos, lotisation pro veteranos, grande obras pro embellir Roma. Il mori assassinate al Idus de Marte in 44 a.Chr. per un complotto dirigite per Bruto e Cassio{{sfn|Cébeillac-Gervasoni|2006|p=180-181}}. [[File:Republica Romana.svg|left|thumb|Roma al tempo del morte de Julio Cesar.]] Post la morte de Julio Cesar, Octaviano, su nepote e filio adoptive, Marco Antonio, su tenente e consul in exercitio, e Lepido, magistro de cavalleria del defuncto dictatore, se accorda pro divider le poter. Illes forma le Secunde Triumvirato. Lor prime objectivo es vingar la morte de Cesar. Cassio e Bruto es occidite in 42 a.Chr. al battalia de Philippi. Octaviano obtene le titulo de Imperator e plure territorios (Corsica, Sardinia…) in 38 a.Chr., benque le triumvirato de cinque annos sia renovate per le Tractato de Tarento le mesme anno. Post la destitution del triumviro Lepido per Octaviano, iste e Marco Antonio se trova facie a facie. Le conflicto es inevitabile. Marco Antonio, alliate a Cleopatra, es battite a Actium in 31 a.Chr. Octaviano prosegue methodicamente le conquesto del Oriente, usque in augusto 30 a.Chr. Quando Marco Antonio e Cleopatra se suicida, Octaviano resta le sol dominator de Roma. In ultra, le opinion public es fatigate del disordines e del guerras civil; illo demanda un regime stabile, mesmo si autoritari{{sfn|Cébeillac-Gervasoni|2006|p=182}}. De retorno in le citate, Octaviano inaugura un nove era que se terminara solmente con le catauta de Roma in le 5e seculo. == Imperio roman == {{AP|Imperio Roman}} === Alte-Imperio (1e seculo usque al initio del 3e seculo) === Le Senato confereva alora a Octaviano le titulo de Augusto. Mesmo si on lassava le functionamento del ancian magistraturas e del Senato, Augusto concentrava tote le potentias in su manos. Su successores, le imperatores [[Dynastia julio-claudie |julio-claudian]], le [[Dynastia flavie|flavianos]] e le [[Dynastia Antonin|Antoninos]], portava le Imperio Roman a su apogeo. In le 2e seculo, le superficie del Imperio Roman esseva a su maxime extension, e contava inter 50 e 80 milliones de habitantes. Roma, con su superficie de 1 385 hectares<ref>{{Cite book |last1=Lafont |first1=Bertrand |last2=Tenu |first2=Aline |last3=Clancier |first3=Philippe |last4=Joannès |first4=Francis |title=Mésopotamie: De Gilgamesh à Artaban (3300–120 av. J.-C.) |publisher=Belin |location=Paris |series=Mondes anciens |year=2017 |page=54 |isbn=978-2-7011-6490-8 |language=fr }}</ref> e su million de habitantes, esseva le plus grande citate del mundo mediterranee. Durante le regno de [[Constantino I]], un lista esseva producite super le monumentos in Roma (40 arcos de triumpho; 12 foros; 28 bibliothecas; 12 basilicas; 11 grande thermas e circa 1 000 baños public; 100 templos; 3 500 statuas de bronzo de personages illustre e 160 de auro o de ebore de deos e deas, al quales se adjungeva 25 statuas equestre; 15 obeliscos egyptie; 46 lupanares; 11 aqueductos e 1 352 fontes public; 2 circos pro le corridas de carros (le plus grande, le ''Circus Maximus'', poteva reciper circa 400 000 spectatores); 2 amphitheatros pro le gladiatores (le plus imponente, le Amphitheatro Flavian, con 50 000 a 70 000 placias); 4 theatros (le plus vaste, le Theatro de Pompeio, con 25 000 placias); 2 immense naumachias (lacos artificial pro spectaculos aquatic e reconstitutiones de battalias naval); e 1 stadio de 30 000 placias, le Stadio de Domitiano, pro le competitiones de athletismo). E le lista non se arrestava ibi<ref>{{Cite book |last=Angela |first=Alberto |title=Une journée dans la Rome antique: Sur les pas d'un Romain, dans la capitale du plus puissant des empires |publisher=Payot |year=2022 |page=29 |isbn=9782228930376 |language=fr }}</ref>. ==== De Augusto al fin del Severos ==== [[File:Statue-Augustus.jpg|thumb|''Augusto de Prima Porta'', in le Museos del Vaticano (Braccio Nuovo), Vaticano, Roma.]] Auguste (Octaviano), le prime imperator de Roma, recipe le poter proconsular pro dece annos. Il divide le Imperio in provincias senatoral (pacificate) e imperial (ubi se trovava le fortes armate). Il assume le controlo absolute del exercito, del qual ille assecura le financiamiento, e es permanentemente protegite per le guarda pretorian, stationate in le ''Urbs'' (usque ad alora nulle tropa habeva resideva in Roma). Le Senato retine o recipe importante prerogativas in le dominios del administration civil (Roma, Italia, provincias), del financias, del justitia e del moneta. Augusto voleva que ille fosse, fronte al exercito (reformate e devenite definitivamente un exercito professional), le sol elemento civil que contava in le Stato. Sub le principato de Augusto, Roma esseva dividite in dece-quatro « regiones ». Obras esseva initiate pro stabilisar le rivas del Tiberi. Pro luctar contra le incendios, satis frequente in le capital, un corpo de vigiles esseva instaurate, e nove aqueductos esseva construite. Multe altere monumentos esseva edificate durante su regno<ref>Suetonio, ''Vita del Dece-duo Cesares'': ''Augusto''.</ref><ref>[[Jean-Pierre Néraudau]], ''Auguste'', [[Les Belles Lettres]], [[2007]].</ref>. A su morte, esseva su ultime filio adoptive, [[Tiberio]] — filio de un prime matrimonio de Livia — que deveniva imperator. Le Imperio prosperava e accumulava fundos que contribueva a sanear le financias, ma su regno esseva equalmente marcate per le assassinos de personalitates politic, e ille moriva odiate<ref>Suetonio, ''Vita del Dece-duo Cesares'': ''Tiberio''.</ref><ref>[[Pierre Renucci|P. Renucci]], ''Tibère, l'empereur malgré lui'', éd.[[Mare et Martin]], [[2005]].</ref>. [[Caligula]], su parvo-nepote e nepote adoptive, tertie filio de Germanico, assumeva postea le poter. Durante sex menses, le Romanos poteva felicitar se de haber un imperator juste, utile e liberal, que les faceva oblidar le sinistre fin del regno de Tiberio; ma un grave maladia cambiava dramaticamente Caligula, qui deveniva un tyranno. Un conspiration lo supprimeva, e [[Claudio]], su oncle, le succedeva<ref>Suetonio, ''Vita del Dece-duo Cesares'': ''Caligula''.</ref><ref>[[Pierre Renucci]], ''Caligula, l'impudent'', [[in-folio]], [[2007]].</ref>. Malgrado su manco de experientia politic, [[Claudio]] se monstrava un administrator capace e un grande constructor public. Su regno videva le expansion del Imperio: cinque provincias se adjungeva al Imperio, inter illos Britannia (in 43), Lycia, Mauritania, Norico e Thracia. Ille extendeva le citatanitate roman a multe provincias, inter illas le Gallia, ubi ille esseva nate. Ma ille esseva un imperator debile, e ille moriva envenenate al instigation de Agrippina in 54, post haber, super su consilios, adoptate su filio [[Neron]]<ref>Suetonio, ''Vita del Dece-duo Cesares'': ''Claudio''.</ref>. Le prime annos del regno de Neron esseva recognoscite como exemplos de bon administration, ma numerose scandalos appareva, inter illos le grande incendio de Roma. Mal circumferite, ille prendeva mal decisiones e demandava le suicidio (le ultime de troppo) del excellente general Corbulo, provocante le rebellion de plure de su pares. Le imperator esseva destitute per le Senato e se suicidava<ref>Suetonio, ''Vita del Dece-duo Cesares'': ''Neron''.</ref><ref>[[Eugen Cizek]], ''Néron'', [[Fayard (édition)|Fayard]], [[1982]].</ref>. Isto signava le fin del [[Dynastia julio-claudie|Julio-Claudianos]]. A la morte de Neron, le Imperio experientia un prime crisis. Generales — Galba, Othon e Vitellio — es nominate imperatores a turno per lor truppas, pro esser postea assassinate in 69<ref>Suetonio, ''Vita del Dece-duo Cesares'': ''Galba''., Suetonio, ''Vita del Dece-duo Cesares'': ''Othon''. e Suetonio, ''Vita del Dece-duo Cesares'': ''Vitellio''.</ref>. Finalmente, le chef del exercito de Oriente, Vespasiano, un italiano, deveniva imperator, dante assi origine al [[dynastia flavie]]. Il restabili le ordine e le pace in Roma, assi como in le provincias revoltate. Pro consolidar su poter, le imperator se inspirava del modello augustee, reprendente le grande themas de su regno e monopolisante le magistraturas superior. Al scala del Imperio, ille menava un politica inter continuitate e innovation. Como su predecessores, ille multiplicava le constructiones public, in particular le Colosseo que ille initiava. In plus, ille introduceva ver innovationes in le campo financiari. Le frontieras del Imperio se stabiliva e se fortificava con le construction de un systema defensive pro vigilar le populos barbaric ultra le [[Rheno]] e le [[Danubio]] (Germanos, Dacos, Sarmates, Chattos)<ref>Suetonio, ''Vita del Dece-duo Cesares'': ''Vespasiano''.</ref><ref>[[Léon Homo]], ''Vespasien l’empereur du bon sens'', [[Éditions Albin Michel]], [[Paris]], [[1949]].</ref>. Su filio Tito, qui habeva jocate un grande rolo durante su regno, le succedeva, ma esseva imperator solmente duo annos. Le secunde filio de Vespasiano deveniva alora a su torno imperator<ref>Suetonio, ''Vita del Dece-duo Cesares'': ''Tito''.</ref>. Le conquesta de Britannia per Agricola se continuava con brillantia, e Domitiano lanceava un offensive surprise contra le populo germanic del Rheno le plus potente del epoca, le Chattos, que ille venceva. Le presentia roman in Britannia e in Germania esseva seriemente reforciate. Sed multo tosto le situation se degradava super le Danubio. Le Dacos se univa, e Domitiano interveniva in persona con le guarda pretorian pro los chassar. Finalmente, post le reversos de generales romanos, Domitiano prefereva tractar e concludeva pace con le rege daco Decebalus, qui deveniva un rege cliente e recipeva subsidios. Al initio de su regno, Domitiano se monstrava liberal e juste. Ille esseva laudate pro su senso de justitia e de religion. Totevia, su natura inquiete, su tendentia a vider conspirationes ubique, su violentia e su autoritarismo obscurava le fin de su regno. Ille esseva assassinate in 96 per un conspiration de palatio<ref>Suetonio, ''Vita del Dece-duo Cesares'': ''Domitiano''.</ref>. Le Senato habeva ja previste un reimplacia in le persona de Nerva, qui dava origine al [[dynastia antonin]]. Il adoptava su successor Trajano, un romano de Hispania. Cinque imperatores remarcabile sur sex eligeva, durante lor vita, lor successores, proque illes non habeva filios; totevia, le selection se faceva sempre inter parentes proxime. Le regnos de Trajano e de su successor Hadriano correspondeva al apogeo del Imperio Roman. Trajano, durante que ille favorisava le agricultura e meliorava le administration, conquestava Dacia, le Imperio Parthe e annexava Arabia. Le imperator promoveva etiam le romanisation del Imperio. Le conquesta del Parthia, tamen, non le superviveva<ref>[[Paul Petit]], ''Histoire générale de l'Empire romain, T. 1 : Le Haut-Empire'', [[Éditions du Seuil]], [[1974]], p. 150 et suivants.</ref>. Le imperator Hadriano se dedica a ducer un politica plus defensive. Sub su regno, in plure regiones de frontiera, specialmente in Africa e Britannia, importante fortificationes se disveloppava, frequentemente appellate ''limes''. In plus, Hadriano laborava pro meliorar le functionamento del Imperio. In le continuitate de un effortio jam initiate per altere imperatores, ille promoveva le integration del provincial, specialmente per le creation de colonias honorari: durante que le termino colonia designava usualmente le installation de colonos romanos, illo deveniva ora un titulo honorific concedite a un citate e que donava le citatanitate roman a tote su habitantes{{sfn|Petit|1974|p=170 et suivants}}. Le regno de Antonino le Pio non esseva marcate per conquestas, ma plus tosto per un voluntate de consolidar le stato actual. Es traditionalmente durante su regno que on considera que le Imperio Roman attingeva su apogeo, a causa del absentia de guerras e de revoltas major in provincia. Es tamen iste politica defensive e expectative que annunciava le difficultates financiari e militar del Imperio<ref>[[Bernard Rémy]], ''Antonin le Pieux. Le siècle d'or de Rome (138-161)'', [[Fayard (édition)|Fayard]], [[2005]].</ref>. [[Marco Aurelio]] e Lucio Vero succedeva a Antonino. Le secunde moriva post octo annos de regno, sin grande actos. Le prime esseva cognoscite como un imperator-philosopho stoic. Sur le plano interior, ille realisava un importante obra legislative. Ille passava dece-quinque annos super le frontiera danubian a luctar contra le Barbaros. In effecto, le Imperio entrava in un periodo multo minus favorabile: su vicinos al frontieras pareva plus potente, e le Imperio debeva affrontar difficultates agricole, fames e le epidemia del peste antonin<ref>[[Marc Aurèle]], ''Pensées à moi-même'', éd. [[Mille et une nuits]], [[2005]].</ref><ref>[[Pierre Grimal]], ''Marc Aurèle'', [[Fayard (édition)|Fayard]], [[Paris]].</ref>. Marco Aurelio eligeva su filio Commodo como successore. Le assassinio de iste, qui se habeva comportate como un tyranno durante un grande parte de su regno, poneva fin al dynastia del Antoninos. Su assassinato in decembre 192 aperiva un crisis politic, como al fin del dynastia julio-claudie. Le guarda pretorian assassinava le nove imperator Pertinax e portava al poter Didio Juliano. [[File:Septimius Severus Glyptothek Munich 357.jpg|thumb|Busto de Septimio Severo, Glyptotheca de Munich.]] Finalmente, le general del exercito del Danubio, le african Septimio Severo, prendeva le poter. Ille cumulava de beneficios le exercito, del qual ille augmentava le effectivos, e reforciava le poter imperial. Le pretorianos, qui habeva facite e disfacite tante imperatores, esseva de ora in avante recrutate inter le legiones del Danubio fidel a Septimio Severo. Ille salvava pro un tempore le Imperio ab le anarchia e initiava importante reformas politic, militar, economic e social. Le mixtura cultural portate per le Imperio se accresceva, e le religiones venite de Oriente deveniva plus popular in le Imperio, in particular le culto de Mithra inter le militares. Iste aspecto ha essite a vices exaggerate per le historicos, qui describeva le Severos como un dynastia oriental, un judicio que es hodie considerabilemente relativisate<ref name="Sév">[[Marcel Le Glay]], ''Rome : T 2, Grandeur et chute de l'Empire'', [[Éditions Perrin]], [[2005]], p. 336-337.</ref>. Ille nominava su duo filios Augusto, ma a su morte, Caracalla se hastava a occider su juvene fratre Geta. Ille es cognoscite pro haber publicate in 212 le famose edicto que porta su nomine, le qual dava a tote le homines libere del Imperio le citatanitate roman. Ille moriva assassinate in le fronte parthe per ordine del prefecto del pretorio Macrino, qui solmente pro breve tempore succedeva prender su placia. Ille nominava su proprie filio Diadumeniano Cesare e pois Augusto in 218, ma ambe esseva assassinate<ref name="Sév"/>. Le cosino de Caracalla, Elagabal, deveniva postea imperator, ma, tote occupate per le culto del deo del mesme nomine, ille lassava le governamento a su avia Julia Maesa. Ille esseva occidite per le pretorianos, e su cosino Severo Alexandro le succedeva pro un regno de 13 annos. Post su assassinato, le Imperio cadeva in un periodo multo plus turbate, traditionalmente appellate « [[anarchia militar]] », termino tamen improprie, proque, ben que le poter imperial esseva a vices dividite, illo nunquam esseva absente. ==== Poter e culto imperial ==== Le imperatores porta le titulo de ''imperator'', chef supreme del exercitos. Durante tote le duration del Imperio Roman, le victoria es un potente factor de consolidation del poter. Le imperator vincite vide se facilemente contestate in su poter per un altere general ambitiose. Tote le imperatores prende le habitude de facer se eliger consule pro monstrar le continuitate inter le institutiones republican e le principato. Isto etiam confere les le ''imperium'', le poter de constringer e de esser obedite per omnes<ref name="Veyne">[[Paul Veyne]], « Qu'était-ce qu'un empereur romain », ''Diogène'', {{n°|199}}, 2002/3 {{lire en ligne|lien=http://www.cairn.info/revue-diogene-2002-3-page-3.htm%20Qu'est%20ce%20qu'un%20empereur%20romain?}}.</ref>. Illes ha etiam le imperio proconsular, lo que les da le autoritate de governar tote le provincias. Como detentores del potentia tribunician, illes possede le intercessio, isto es, le derecto de opponer se a qualcunque decision del magistratos del Imperio. Como [[Julio Cesare|Julio Cesar]], illes porta le titulo de grande pontifice, lo que face de illes le chefes del religion roman. Illes recipe un juramento de fidelitate personal de tote le habitantes del Imperio. Usque al fin del [[Imperio roman de oriente|Imperio Byzantin]], le succession de un membro del familia al defuncte imperator non es automatic. Le poter non pertine ni a un individuo ni a un dynastia. Assi, il ha riscos importante de guerras civil a cata fin de regno. Le periodo del Antoninos, ubi le imperator eligeva su successores foras de su familia, e ubi non occurreva disturbios al accession del nove imperator, es un exception<ref name="Veyne"/>. Le Senato e le populo es penetrate per le timor de un guerra civil a cata succession. Illes dunque accepta con empressemento le idea que un descendente del principe reinante prendeva le sequite de su patre. Un del deberes de cata imperator es preparar le transmission pacific de su throno. Le election le plus logic es, mesmo pro le Romanos, designar su filio o adoptar un. In caso de crise, un general portate in triumpho per su soldatos pote per le armas attinger le poter supreme. Le guarda pretorian, incaricate de custodiar le securitate del imperatores, joca un rolo crescente in le complottos e le assassinatos que marca le periodo imperial. Le function de grande pontifice procura al imperatores un character sacre. In ultra, in le credentias popular, Scipion le African, Mario e Silla habe un character divine. Cesare disveloppava circa se un legenda de divinitate, pretendente descender de Venus e Eneas. Le imperator Augusto instaura le culto imperial. Ille face divinisar Cesare e assi, como su herede, ille se eleva supra le humanitate. Ille se dice filio de Apollo. Ille associa etiam tote le communitate al culto del genio familiar, deveniente assi le patre de omnes, de ubi su titulo de “patre del patria”. Augusto refusa de esser divinisate in su vita. Ille tamen permitte que on construe templos dedicate a ille, specialmente in le Oriente habituate a considerar su sovranos como deos vivente, a condition que su nomine sia associate a illo de Roma divinisate. Le movimento continua post su morte. Tote le imperatores se pone sub le auspicio de un deo. Pauco a pauco, illes es assimilate a deos vivente in tote le Imperio. Post le morte illes recipe le apotheose. Le Antoninos prende Jove capitolin como deo supreme. Durante le regno de Hadriano, le divinisation del imperator vivente progresse ancora in Oriente. Le ideologia imperial assume aspectos plus philosophic. Le imperator debe su successo a su merito (Virtus) e al protection divin<ref>{{Cite book |last=Petit |first=Paul |title=Histoire générale de l'Empire romain |volume=1 |publisher=Éditions du Seuil |year=1974 |page=181 |language=fr }}</ref>. Le culto imperial es etiam un maniera de habituar le habitantes del Imperio, si dissimiles per cultura e credentias, a respectar le poter de Roma per medio de un imperator divinisate. In tote le Imperio, on restaura o construe templos dedicate al culto imperial. Ceremonias es organisate in honor del imperator. Isto es le occurrentia pro le communitate de reunir se in procession con sacrificios, bancchetes e tote sorta de spectaculos. ==== Administration imperial ==== [[File:Roman Empire Map.png|thumb|Le Imperio roman sub Hadriano, con frontieras stabilisate, circa le anno 120.]] In le provincias senatorial, le governator, un proconsul o un propretor, es nominate per le Senato. Iste provincias es in pace e nulle legione reside ibi permanentemente. In le provincias imperial le governator, un legato propretorio o procurator, es nominate per le imperator. Le Egypto es dirigite per un prefetto del ordine equestre, nominate per le imperator. Totevia, le imperator dispone de poter de controlo in tote le provincias. Ille pote nominar legatos extraordinari in le provincias senatorial. Ubique in le Imperio, le dominios imperial, le impostos indirecte e le minas es administrate per un procurator nominate per le imperator. Italia gode de un statuto privilegiate: illo escappa al imposto fundiari e es administrate directemente per le Senato. Le governatores es nominate pro un duration de 4 a 6 annos. Illes mantene ligamines strictes con le poter central gratias a un correspondentia multo active. Illes debe supervider le impostos, le ordine public, le censimento, le respectos del proprietates. Illes dispone de un administration multo reducite. De facto, illes interveni in le vita del provincias specialmente pro judicar un citatano roman, reprimer disturbios importante al ordine public, resolver difficultates financial del citates. Le majoritate del questiones administrative es resolvite al nivello local intra le quadro del citate. Pro le Romanos, iste citate constitue le quadro de vita ideal. Ubi illo non existeva, specialmente in Occidente, le Romanos lo creava. In le capital, on trova circa le sovrano organismos e homines que le adjuta a governar. Le consilio del prince, del qual ille se circumda pro prender le decisiones capital, es componite de homines eligite pro lor competentias militar, juridic o diplomatic. Le consilio deveni poco a poco permanente e prende un rolo predominante in le governamento del Imperio. Le prefetto del pretorio es le persona le plus importante del entourage imperial. Ille dirige le guarda pretorian e es le comandante secunde durante le expeditiones militar. Finalmente ille mesmo fini per menaciar le poter imperial. ==== Organisation militar ==== [[File:Roman Legions camps - AD 80.png|thumb|left|Displicamento del 27 legiones roman in le anno 80.]] Usque al medio del 2e seculo, le exercito remane un exercito de conquestas. Augusto annexiona Illyria e tenta vanmente de subjugar Germania. Ille fixa le frontieras del Imperio al [[Rheno]] e al [[Danubio]]. Claudio face le conquesta de Britannia; Trajano, celle de Dacia e de Arabia. Ille realisa etiam le ephimere conquesta de Parthia. A partir de Hadriano, le plus importante es mantener le Imperio e non plus subjugar nove territorios. Un del prioritates de Hadriano es de enclavar le spatio roman detra un muro destinate a proteger le Imperio contra le barbaros. A ille on debe le famose Muro de Hadriano al nord de Britannia<ref name="Vassal1">[[Véronique Vassal]], « Le nouvel Hadrien », ''L'Histoire'' {{n°|335}}, octobre 2008, p. 28.</ref>. Su successores continua su obra. Al frontieras de Germania, de Oriente e de Africa, muros es erigite. On finiva per dar les le nomine de limes, ben que in latino limes significava simplemente un via de patrulemento al frontiera. Vias strategic permitteva de transitar facilemente usque al frontieras pro defender los in caso de attacco. In total, le Romanos habeva 9 000 km de frontiera a defender. Le exercito remane stationate al frontieras. Le governatores del provincias frontalier que habeva legiones es eligite con cura per le imperator, pois que illes assume lor commandamento. In total, 400 000 homines, distribuite in 30 legiones (25 al tempore de Augusto), defendebant le frontieras. [[File:Roman legion at attack.jpg|thumb|Soldatos roman circa le anno 70 (reconstruction ludic).]] Le exercito roman comprende circa 150 000 legionarios de citatanitate roman, engageate pro 20 annos. Illes es duplice per truppas auxiliar recrutate inter non-cittadinos, que recipeva le citatanitate roman post 25 annos de servicio militar. A partir de [[Hadriano]], un parte del auxiliares se distingueva del exercito roman, proque illes reteneva lor armamento traditional<ref name="Vassal1"/>. Le Italianos, que al prime seculo ancora esseva majoritari in le legiones, reluctava sempre plus a facer lor servicio militar. Il esseva dunque necessari cercar recrutas in le provincias que, quando illas esseva multo romanisate, anque reluctava a partir al exercito. Le soldatos esseva dunque recrutate sempre plus in le provincias minus romanisate, ben que, al secunde seculo, le guarda pretorian e le officiales (centuriones) esseva sempre recrutate inter Italianos. Italia remaneva etiam le principal loco de recruta pro le formation de nove legiones, como al etate de Marco Aurelio (''Legio III Italica''). Le exercito roman deveniva tamen un exercito professional que habeva amalgamate le varie populos del Imperio. Su unitate proveniva de un spirito de corpore date per un entrenamiento rigorose, un disciplina ferree elevate al rango de divinitate, un religion specific del campamentos circa le deos traditional romanos e le culto imperial, e un encadramento de qualitate. Al corpore del ingenieros militar on debe le construction de canales, de vias, de aqueductos e de fortification de citates. Le presentia del exercito al frontieras esseva un grande factor de disveloppamento economic pro iste zonas e un potente instrumento de romanisation. ==== Societate del Alte-Imperio ==== Le 80 milliones de habitantes del Imperio pertine, per nascentia o per fortuna, a differente gruppos social. On nasce sclavo, homine libere o citatano roman. Le sclavos non ha alcun derecto. Illes vive un vita multo dur in le grande dominios o in le minas. In le urbes, lor condition es plus clemente. Illes labora como domestic, artisanos, e mesmo professores o artistas pro le plus erudite. Alcunos tene boteca e versa un summa a lor domino pro poter travaliar. Assi illes pote pagar lor manumission. Le subditos del Imperio es homines libere que non es citatanos romanos. Illes pote testificar in judicio. Illes debe tamen pagar un imposto supplementari: le tributum. On deveni citatano roman per nascentia, per decreto, o post 25 annos de servicio militar. Le majoritate del citatanos exerce parve mestieros. A Roma, il existe 200 000 citatanos paupere pro qui le distributiones gratuite del annona es vital. Le plus riccos es reunite in le ordine equestre o in le ordine senatorial per decision del imperator. In iste societate de ordines — ordine senatorial, ordine equestre, ordine decurional — le nobilitas se distingue per un recognition de origine e non per un statuto. Tamen, le nobilitas perde certe de su marcatores social. Al secunde seculo, le procession del portraitos dispare. Illo es de facto reservate de nunc solmente al funerales imperial<ref name="Badel">[[Christophe Badel]], ''La Noblesse de l'Empire romain. Les masques et la vertu'', [[Champ Vallon]], [[Seyssel (Ain)|Seyssel]], [[2005]].</ref>. Al initio del Imperio, le societate non es fixate. Le sclavos, specialmente urbanos, pote esser facilemente manumitite per lor domino. Pauco a pauco, tote le homines libere accede al cittadinia. Le edicto de Caracalla, in 212, rende tote le homines libere cittadinos romanos, lo que “fortifica le unitate moral del Imperio”. Tamen, le barbaros subjugit per le fortia, assi como le basse stratos del population egyptie, non recipe le cittadinia. Assi, a Volubilis, le paisanos isolate e le tribos semi-nomade vicin al citate remane subditos del Imperio, excepte alcun chefes recompensate assi pro lor supporto<ref>J.L. Panetier, en collaboration avec H. Limane, ''Volubilis, une cité du Maroc antique'', éd. Maisonneuve et Larose/Malika, [[Paris]], [[2002]].</ref>. Ma pauco a pauco, le distinction se face inter le honestiores, le potentes, e le humiliores, le humiles. Illes es tractate de maniera inegale ante le justitia: al distinction juridic inter cittadino e non-cittadino se substitue un distinction social inter ricos e pauperes. ==== Le urbe, loco del civilisation roman ==== [[File:Map of downtown Rome during the Roman Empire large.png|left|thumb|Mappa del centro de Roma durante le Imperio roman.]] In quasi tote le citates del Imperio on vive al hora roman. Secundo certe estimationes<ref>Secundo le numero e le importantia del aqueductos, le recenseamentos.</ref>, Roma, le capital, contava plus de un million de habitantes sub le Alte Imperio (inter 600 000 e 1,2 million)<ref>{{Cite book |last=Duiker |first=William |title=World History |url=https://archive.org/details/worldhistory0000duik |publisher=Wadsworth |year=2001 |page=[https://archive.org/details/worldhistory0000duik/page/149 149] |isbn=0-534-57168-9 |language=en }}</ref>. Le Romanos la appella simplemente ''urbs'', le citate. Illa es, con Alexandria, le plus grande citate del mundo roman. Desde le prime seculo, le citate esseva multo embellite per le imperatores. Iste numerose monumentos symbolisa le grandor de Roma e le arte de viver del Romanos. Le fora, locos de vita politic sub le Republica, deveniva insimul monumental continente basilicas, numerose templos, arcos triumphal e bibliothecas. Le colline del Palatino es occupate per le palatios imperial, le domo del Augustos. Ma Roma es supra toto, in le imagination popular, le citate del jocos. Plure monumentos extraordinari les es dedicate: le Circo Maximo inter le monte Palatino e le Aventino; le Coliseo, le plus grande amphitheatro del mundo roman, dedicate al jocos del circus, essencialmente combates de gladiatores. Le thermas appare al fin del Republica. Le imperatores ne construe multes pro le otio del plebe roman. Pro apportar le aqua necessari al thermas e al numerose population, multe aqueductos es construite. Al prime seculo, illes poteva apportar quasi un million de metros cubos de aqua per die al citate. Roma cresceva durante le seculos de maniera disordinate: le stratas es stricte e sinuos. In 64, post le incendio de Roma, Neron face reconstruer le citate con axos large e aerate. Le plus ricos vive in vaste villas, durante que le plus modeste habita in immobiles collectivos, le insulae. [[file:Domus suomi.png|thumb|Plano e maquette de un villa suburban de typo pompeian.]] Le architectura roman flore in le citates. Le architectura imperial innova per le generalisation del volta a pleno circulo e per le uso systematic del mortero (''opus caementicium'') e postea del ladrillo (''opus latericium''), realisante monumentos sempre plus audace a Roma (Pantheon, Coliseo, fora imperial, thermas, etc.) e in le provincias (Ponte del Gard, arenas de Nemausus, etc.). Le grande metropoles como Carthago e Antiochia reflore. Le Romanos edifica ubique in le Imperio citates con plano regular appellate plano hippodamian. Le citate se organisa circa duo axos: le cardo e le decumanus. On trova ibi tote le monumentos typic del romanitate. Le citates ha a lor capite un senato local appellate curia, recrutate inter le ricos habitantes del Imperio. Illes forma le ordine decurional. In su seno es eligite le magistratos: aediles — incaricate del policia del mercados e del vias —, duumviri — magistratos con attributiones judicial —, duumviri quinquennales — eligite cata cinque annos con functiones censorial. Le ordo decurionum debe gerer le finantias (pecunia publica) e le territorio del citate, garantir le ordine public e le relationes con le poter central. Le decuriones, e specialmente le magistratos, finantia in grande parte ex lor proprie pecunia le construction de monumentos e templos. A summas legalmente definite e exigite, illes pote adder voluntarimente un donation personal. Iste practica appellate evergetismo occupa un placia importante in le construction e le vita del citates. Le evergetismo permitte al aristocrates del citates de manifestar lor liberalitate e lor fasto; illo pote esser un instrumento de autocelebration, supportar un strategia familiar, le monumento donate rememorante le gloria del familia trans generationes, al mesme tempore que illo funda un cohesion politic e social. Le donation del evergete pote esser concipite como un contra-don que responde al respecto monstrate per le citate e al poter politic que illa le confereva. Festas, spectaculos e distributiones varie, sovente resultante del evergetismo, contribue in le citates al elaboration e postea al mantenentia de un cultura municipal e de un cohesion civic. Si le historiographia videva in le passato in le evergetismo un factor explicante le abandono del functiones politicas per le aristocratias local, iste hypothese non es nunc acceptate, e on non imagina plus un desertion generalisate del curiae. In le citates del Occidente del Imperio, le latino se diffunde, durante que le Oriente remane fidel al lingua greca. ==== Prosperitate economic ==== In regula general, le majoritate del ricchessas producite proveni del campanias e del agricultura. Sub le Alte Imperio, le tendentia al concentration del possessiones fundiari se confirma. Le nobilitas o le templos de Oriente possede vaste dominios. Ma le plus grande proprietario del Imperio es le imperator ipse, qui amplia su possessiones per confiscar illos de su adversarios. Le centro del grande dominio o latifundium es le villa, le residentia del domino con su dependentias. Si le ideal proclamate es illo de autarchia — pois que es le patrimonio fundiari e le autosufficientia que funda le dignitate social — il existe importante regiones de culturas commercial. Le principal cultura es celle del cereales, que permitte de nutrir tote le habitantes del dominio. Le agronomos romanos recommenda reservar un parte del superficie a culturas commercial como le vinea e le olivo. Le parve proprietate non ha disparite completemente: illa remane le ideal del societate roman, ma su importantia se ha reducite. Si sub le Imperio le agricultura ha paucemente evolvite, illo ha tamen diffusite certe practicas technic. Le existentia de ganhos de productivitate non es excludite, secundo certe autores. Le principal activitates artisanal es exercite in le campanias, ma etiam in le citates: production textile, fabrication e mantenentia de utensiles, production de ceramica. Durante multo tempore, le historicos considerava le citates antique como purmente consumitores; post discussiones importante, iste opinion es hodie multo relativisate. Importante regiones minari existeva in Hispania e in le regiones danubian. Ma ibi etiam, le progressos technic es minime. Le labor manual e le activitate mercantil es, pro le classes instruite, fonte de disprecio, reservate al classes inferior e al sclavos. Le existentia de sclavos ha forsan constituite etiam un obstaculo al disveloppamento del progresso technologic. Totevia, recenter recercas archaeologic relativisa fortemente iste judicios ancian: archaeologos e historicos concorda hodie, per exemplo, super le diffusion importante e precoce del molino a aqua in le Imperio Roman. Le pace e le prosperitate del Alte Imperio provoca un crescimento del activitates commercial. Le Mediterraneo, al corde del Imperio Roman, cognosce un traffico intense. Le pirateria es multo reducite gratias al flottas de guerra del imperatores que patruia permanentemente. Le naves se aventura sempre plus in alto mar pro abbreviar le duration del traversiones; ma pro itinerarios breve o medie, le marinarios prefere le cabotage longo del costas. Le Mediterraneo es aperte de martio usque a octobre, isto es, le navigation ibi es autorisate; in inverno, non ha navigation. Le grande portos mediterranee es Ostia (le porto de Roma), [[Alexandria ad Egypto|Alexandria]] in Egypto e [[Carthago]] in Africa. Le ligamines commercial attinge etiam le [[Mar Baltic|Baltico]], le Africa nigre per caravanas trans-saharian, India e China. Assi on vide que le Imperio non es un spatio claudite. Le gusto del Romanos pro productos de luxo alimenta le grande commercio international. In iste senso, le Imperio prolonga le duo ultime seculos del Republica, ma le domination economic italian in certe campos — ceramicas de qualitate, amphoras, vinos — cede, con le tempore, al productiones provincial. === Crise del Imperio Roman (3e seculo) === {{AP|Crise del Tertie Seculo}} ==== Origines del crise ==== Le historicos ancora se interroga super le causas del crise profunde que traversa le [[Imperio Roman]] al 3e seculo. Alcun causas externe al Imperio pote explicar lo. In Oriente, le Imperio Parthe in disgregation cede le loco al Imperio Sassanida in le secunde quarto del 3e seculo. Iste imperio potente, ben structurate e aggressive, exerce un pression constante super le provincias de Asia. In le nord-est de Europa, le Germanos oriental, que vive in le regiones del mar Baltico, initia un migration lente verso le Sud e le Sud-Est europee. In facer isto, illes expelle altere tribos que se trova sur le territorios que illes transversa. Iste tribos cerca refugio in le Imperio Roman, sperante trovar ibi nove terras e un ric botino{{sfn|Christol|Nony|1974|p=191}}. Lor incursion revela le debilitate del strategia defensive roman: le legiones es massate al frontieras, ma, un vice transversate le region frontalier, le barbaros pote devastar quasi sin impedimento le provincias. Le dispositivo militar roman e le organisation del poter imperial es etiam multo poco adaptate a un guerra simultanee sur duo frontes, in Oriente e sur le ensemble Rheno-Danubio. Le difficultates interne es debite al distantia sempre plus grande inter le militares, preste a imponer pesante sacrificios al civiles pro proteger le Imperio del menacias de invasion, e le classe possedente, que accepta difficilemente le augmento de su cargas fiscal. Politicamente, isto se traduce per le ascension del ordine equestre, titular del grande prefecturas e sempre plus presente in le provincias como governator in loco del classe senatorial{{sfn|Christol|Nony|1974|p=192-193}}. In plus, a partir de 250, le Imperio Roman es attingite per epidemias que provoca, al minus regionalmente, un depopulation e un crise economic, que afflige principalmente le Occidente jam devastate per le incursion germanic. Le stato plus recente del recerca relativisa tamen le character general e continu del crise. Le 3e seculo es ora plus tosto describite como marcate per alcun grande crises ben definite ab le puncto de vista chronologic: crise politic in 238; duo graves crises in le annos 250 e 260, le periodo le plus difficile pro le poter imperial. Ma on insiste etiam super le diversitate del situationes regional, le mantenentia de prosperitate in Africa, le existentia de periodos de redressamento, o super le capacitate de recuperation e de resistentia, inducente plus un periodo de mutation que un crise e un declino continu. ==== Instabilitate imperial ==== Le periodo inter 235 e 268 es satis mal cognoscite. Dece-septe imperatores se succedite, facite e disfascite per le fortuna del armas. Le imperatores es create per un nove gruppo, le stato-major del exercito. Illo elige le nove imperator, qui es postea avalisate per le Senato. Le rango imperial deveniva, al oculos del militares, le grado plus elevate in le hierarchia del officieros<ref name="Veyne"/>. Assi, Maximino I le Thrace es le prime militar de carriera a devenir imperator per le voluntate sol de su soldatos<ref>{{RefRA|Eut|IX|1}}.</ref>. Ille dispende grande energia pro securisar le frontiera contra le Dacos e le Sarmatas. Ille exige de la classe senatorial e del provincias pesante tributos pro facer fronte al despesas militar que attinge le medietate del budgeto del Stato. Iste pression fiscal provoca le fraude fiscal del senatores, cuje fortuna supera le million de sestercios<ref>Jean-Pierre Brun, « La croissance à Rome », émission ''[[La Marche de l'Histoire]]'' sur [[France Inter]], 31 mai 2012.</ref>, e le revolta del grande proprietarios de Africa que porta al poter Gordiano I in association con su filio Gordiano II in 238. Illes es rapidemente vincite. Maximino es occidite ante Aquileia, insimul con Pupieno e Balbinus, eligite per le Senato como noves Augustos. Al fin de 238, Gordiano III, le nepote de Gordiano I, deveni imperator. Ille periva assassinate al instigation del prefecto del pretorio, Philippo le Arabe, qui debe eliminar plure concurrentes ante esser occidite in affrontar Decius. Decio es le prime imperator occidite per barbaros, durante le grave disastro de Abritto contra le Gothos in 251. Treboniano Gallo e Emiliano se succede a ritmo rapide. Iste ultime regna solmente octo-octo dies. Le legitimitate imperial, que se basava super le victoria, es submittite a rude prova: le crise militar incoragia le usurpationes, con le exercitos que cerca un general efficace e le regiones menaciate que desira un imperator proxime pro proteger los. Valerian regna associate a su filio Gallieno. Iste es le ultime aristocrate a attinger le Imperio. Illes debe affrontar le incursiones del Alamanni e del Francos in [[Gallia]] e le offensiva del souverano sassanida Sapor in Syria. In 260, Valerian es mesmo capturate per le Persas e termina su dies como sclavo in Iran. Gallieno, remanente sol imperator, succede a arrestar un invasion del Alamanni per vincer los in Italia del Nord. Ille abandona le Dacia, conquestate per Trajano, que deveniva troppo difficile a defender, e fixa le frontiera del Imperio super le [[Danubio]]. Ma ille debe affrontar numerose usurpationes: celle de Macriano e Quieto in Oriente, de Regaliano in Pannonia e de Postumo in Gallia, qui proclama le Imperio de Gallias. Le successores de Gallieno es tote militares a qui le armea ha date un grande rigore e le fide in le eternitate del Imperio Roman. Le Imperio es devenite militar. A partir del reformes initiate sub Gallieno — exclusion del senatores del commando militar — le imperatores illiricos affronta le crise e reorganisa le defensa del Imperio. Aurelian reunifica le Imperio ponente fin al secessiones palmyrenian e gallic e fortifica Roma. ==== Transformationes post 260 ==== Gallieno initia un mutation profunde del strategia militar. Il distribue in profunditate le medios de defensa per placer in le principal nodos viari de Illyria detachamentos del legiones de fronteira. Il constitue un importante cavalleria con un commando autonome. Il exclude le senatores del cargas militar e los reimplacia per equites. Il introduce in le armea barbaros vincite, initiando assi le « barbarisation » del exercito{{sfn|Christol|Nony|1974|p=197}}. Le armea absorbe un parte semper plus grande del ressources del Statu. Un imposto special, le annona militar, es prelevate pro su mantenentia. [[File:Romanworld271AD.jpg|right|thumb|Le Imperio dividite circa 271: le imperio del Gallias e illo de Palmyra.]] Le functiones de generalissime e de duce victoriose, que le imperator tene traditionalmente, es fortificate in iste periodos de guerras incessante. In addition al appellativos habitual como felix, on associa plus e plus le termino invictus. De facto, un imperator victoriose pote sperar le fidelitate de su subjectos e de su tropas. In caso de disfacta militar, concurrentes appare inter le altere generales. Le imperatores tamen tenta trovar legitimitate per transformar le culto imperial. Aureliano es divinisate durante su vita. In su monetas, on pote leger le inscription ''deus et dominus natus'' (Deo e senior de nascentia). Le difficultates del tertie seculo induce le Romanos a pensar que illes ha essite abandonate per le deos, e de isto seque un periodo ubi le citatanos que refusa participar al cultos public, como le christianos e le judeos, es persequitate. Decio, a partir de 250, e postea Valeriano, renova le obligation de sacrificios, lo que produce persecutiones contra le refractarios. In 260, su filio Gallieno publica un edicto de tolerantia que constitue le prime legitimation official del christianismo per le autoritates roman<ref>{{Cite book |last=Barnes |first=Timothy David |title=Early Christian Hagiography and Roman History |chapter=The "Great Persecution" (303–313) |volume=III |publisher=Mohr Siebeck |year=2018 |page=97 |isbn=978-3-16-150226-2 |language=en }</ref>, e que es mantenite per su successores durante 40 annos. Le opposition inter le ''nobilitas'' e le homo novus es plus vivace que jammais. Le Imperio passa in le manos de familias que nunquam habeva exercite le function imperial. Le emperores novi lassa a su familia le nobilitate in hereditage. Le ''honestiores'' del provincias occidental e le dirigentes del populos barbar vicin obtene etiam le ''nobilitas'', que los incorpora in le stratos plus elevate. Concernente le nobilitate roman, illa conserva un immense prestigio social, ma perde quasi tote su autoritate politic<ref name="Badel"/>. === Antiquitate tardive (fin del 3e seculo usque al 5e seculo) === ==== Imperatores del Basse-Imperio ==== Pauc menses post su advento al poter, Diocletiano comprende que ille non pote regir le Imperio sol e confide a Maximiano le carga de occupar se del Occidente in le titulo de Cesar e postea de Augustus. In 293, ille da a Maximiano un adjutante que porta le titulo de Cesar, Constantio Chloro, e se elige ipse un, Galerius. Assi, le necessitates del Imperio face nascer quasi per caso le tetrarchia, isto es, le poter a quatro. Il non ha un division territorial del Imperio Roman, ma le quatro homines se distribue le commando del tropas e le sectores ubi illes interveni. Diocletiano remane tamen al culmine{{Sfn|Christol|Nony|1974|p=206}}. Iste nove organisation permitte eliminar le usurpatores que seminava le disturbio in Gallia e repeller le barbaros. Le victoria super le Sassanidas permitte reforciar le presentia roman in [[Mesopotamia]] con le constitution de cinque nove provincias<ref name="AntTarEnc">[[Paul Petit]] et [[Yann Le Bohec]], « L'Antiquité tardive », ''Encyclopædia universalis'', DVD 2007.</ref>. Le politica interior de Diocletiano se insere in le linea del imperatores del tertie seculo. Ille reforcia le divinisatio del function imperial. Ille etiam desencatena le ultime e plus violente persecution contra le christianos. In 305, le duo Augusti abdica le mesme die pro lassar le loco a lor Cesares, Galerio e Constantio Chloro, que deveni a lor turno Augusti. Diocletiano elige duo novos Cesares, Maximino II Daia e Severo, excludente deliberatemente del succession le filios de Maximiano e de Constantio Chloro. Postea, Diocletiano se retira a Spalato. [[File:Head Constantine Musei Capitolini MC1072.jpg|197px|right|thumb|Constantino I (imperator roman), bronzo del 4e seculo, Museos del Capitolio.]] Le secunde tetrarchia se confronta con le ambiciones de Maxentio e Constantino, filios respective de Maximiano e de Constantio Chloro. Un periodo de instabilitate seque, con usque a septe Augusti al mesme tempore. In 313, duo imperatores remane in lucta: Constantino I, installate in Nicomedia, e Licinio. Iste ultime es vincite un prime vice in 316 e finalmente eliminate in 324. Constantino, le prime imperator que se convertiva al christianismo, remane assi le sol sovereign. In le mesme anno, ille elige le ancian colonia grec de Byzantio, situate super le ripa europee del Bosphoro, pro fundar un nove capitale que portara su nomine: Constantinopole. Construite sur le modello de Roma, illa es inaugurate in 330. Quando [[Constantino I|Constantino]] moriva in 337, ille non habeva reglate su succession. Su tres filios se parte le Imperio, ma termina per disputationes. Finalmente, le Imperio es reunite sub le autoritate del secunde filio de Constantino I, Constantio II, qui nomina duo Cesares con poteres multo limitate. Le nove imperator continua le politica de su patre. Un del Cesares, Juliano, responsabile de Gallia, reporta un grande victoria super le Alamanni in 357. Su soldatos lo proclama imperator contra su voluntate a Lutetia. Constantio II mori le anno sequente. Juliano, cosino del defuncte imperator, renuncia al christianismo pro amor al pensamento grec, unde su surnomine de apostata. Ille tenta restaurar le religiones ancian per reaperir le templos e obtener numerose apostasias. Ille mori post 18 menses de regno, in 363, in un escaramuccia durante le retorno de un campania contra le Persas. Su successores, Joviano, Valentiniano I in Occidente e Valente in Oriente, retorna a un absolute neutralitate religiose. Le imperator oriental Valente, fratre de Valentiniano I, debe gerer le difficultates causate per le presentia del Gothos ultra le Danubio. Valentiniano I lassa su poter a su duo juvene filios, Gratiano e Valentiniano II. Post le morte de Valente in le battalia de Adrianopole in 378, Gratiano se elige un nove collega pro le Oriente: Theodosio le Joven. Gratiano es assassinate in 383. Valentiniano II, le juvene fratre de Gratiano, remane alora sol ''augustus'' de Occidente, con al su latere le general franco Arbogaste, qui lo assassina in 392. In 394, Theodosio vincite le usurpator in le battalia del fluvio frigido, ubi le duo exercitos perde le major parte de lor fortias. Dum le periculo barbar deveni sempre plus imminente, le defension del Imperio es debilitates per interminabile guerras civil. [[File:Theodosius I's empire.png|thumb|Le division del Imperio roman in le anno 395, post le morte de Theodosio I.]] In 395, [[Theodosio I|Theodosio le Grande]] mori post haber dividite le Imperio inter su duo filios: Arcadio, le major, recipe le Oriente, e Honorio le Occidente. Iste division se inscribe in le continuitate del regnos precedente. Le division se vole purmente administrative. Le unitate del Imperio debe dunque esser preservate. Ma le Occidente de Honorio es affaibilite per annos de guerras civil e contra le barbaros. Illo ha perdite un grande parte de su tropas. Le economia del Occidente remane fragile, durante que illo del Oriente es florente. Le duo partes del Imperio se separa definitivamente. ==== Instrumentos del poter ==== Le [[Crise del Tertie Seculo|crise del tertie seculo]] ha transformate le poter imperial, que es devenite absolute. Le [[Senato roman|Senato]] non ha plus alcun influentia. On ha passate del principato al dominato. Le imperatores del antiquitate tardive frue etiam de un construction ideologic que, a poc a poc, assimilava les a divinitates vivente, justificante assi lor poter absolute. Pro Constantino como pro Diocletiano, le autoritate imperial es de natura divine. Diocletiano e Galerio, su filio adoptive, pretendeva esser descendentes de Jupiter. Illes prendeva le surnomine de Joviano, durante que su collega Maximiano e su co-Cesar assumeva illo de Herculiano. Iste sacralisation del poter imperial habeva etiam pro scopo remover tote legitimitate ab eventual usurpatores, post que solmente le imperator es eligite per le deos, e solmente su successor es legittime. In 312, Constantino elige le christianismo proque illo le dava un legitimitate nove e superior a tote le alteres<ref name="conversion Constantin">[http://aphgcaen.free.fr/conferences/moderan.htm La conversion de Constantin et la christianisation de l'Empire romain].</ref>. [[Constantino I|Constantino]] non cerca affirmar un filiation divine. Ille pretende plus tosto haber essite investite per le Deo del christianos pro governar le Imperio. Le moneta del tempore monstra un mano que emerge ab le celo e que le tende un corona. Le imperator age quasi como un clerico in su maniera de exercitar le poter. A Constantinopole, ille construye su palatio quasi como si illo esseva un ecclesia; ille affirma haber recipite un vision de Christo quasi como un apostolo; ille age como un episcopo durante le concilio de Nicea, convocate per ille mesme, ben que ille non esseva tal<ref name="dagron">[[Gilbert Dagron]], ''Empereur et prêtre, étude sur le césaropapisme byzantin'', [[Gallimard]], [[1996]].</ref>. Constantino affirma que ille es le representante de Deo super le terra. In su intelligentia se reflecte le intelligentia supreme<ref name="Diehl">[[Charles Diehl]], ''Histoire de l'Empire Byzantin'', Picard, 1920 ({{Lire en ligne|url=http://www.mediterranee-antique.info/Auteurs/Fichiers/DEF/Diehl/Histoire_Byzance/HB_001.htm}}]).</ref>. Ille se circumfere de un fasto incredibile pro exaltar le grandor del function imperial. De ora in avante, le romanitate e le religion christian es ligate. Eusebio de Caesarea, reprendente le theses de Meliton de Sardes<ref name="X-Passion">''Christianisme et stoïcisme'', X-Passion, 2001 dans [http://www.polytechnique.fr/eleves/binets/xpassion/article.php?id=42&page=3].</ref>, elabora in iste epoca le theologia del imperio christian. Pro ille, le unification politic ha permittite le unification religiose. Le imperator es in iste quadro le servitor de Deo e como le imagine del Filio de Deo, dominator del universo<ref>[[Eusèbe de Césarée]], ''La théologie politique de l'empire chrétien'', Cerf, 2001.</ref>. Le imperator recipe etiam le mission de guiar verso le salute e le fide christian. Su crescente intervention in le questiones religiose es assi legitimisate, insimul con le cesaropapismo. ==== Organisation militar ==== Le numero de soldatos per legione non ha facite que decrescer depost le reforma de Mario al fin del secundo seculo a.Chr. Ille passava de 6 000 a 5 000 sub le Alte Imperio, e esseva certemente circa 2 000 al initio del regno de Diocletiano. Diocletiano augmenta le numero de militares. Ille confide a soldatos, sovente de origine barbara, le ''limitanei''<ref name="AntTarEnc"/>, le cura de defender le limes. Le legiones de manovra es de dimension plus reducite — circa 1 000 legionarios — ma plus numerose que in le periodo precedente. Illos passa de 39 a 60. Illos es incaricate de interceptar le barbaros que ha succedite a transversar un frontiera semper plus fortificate. Le necessitate de defender le Imperio justifica le abandono de Roma como residentia imperial, in favor de citates plus proxime al frontieras: Treviris, Mediolanum, Sirmium, Nicomedia. Constantino completa le transformation del armea e instaura le ''comitatus'', le armea de campania. Su commando es confidite a un magister peditum pro le infanteria e a un magister equitum pro le cavalleria{{sfn|Christol|Nony|1974|p=214}}. In caso de necessitate, magistri militum pote esser create pro un region particular, como in Illyria. In le provincias e le dioceses plus exponite, le tropas pote esser dirigite per un comes o un dux. Iste armea es tractate con particular cura per le imperatores. On suppone que le armea roman del 4e seculo contava inter 250 000 e 300 000 homines. Pro remediar al difficultates de reclutamento, Diocletiano impone nove regulas. Le proprietarios debe de cetero fornir recrutas al armea roman. Durante le 4e seculo, illes obtene le derecto de reimplaciar le recrutas per un summa in auro, le aurum tironicum{{sfn|Lançon|1997|p=41}}. Iste systema es supprimite in 375, ma solmente pro le Oriente. Un numero significative de citatanos cerca fugir le enrolamento in le armea per partir in le deserto, per se mutilar (per exemple, cortar le pollice) o per devenir clerico. Le grave condemnationes contra desertores, e le hereditate del profession de soldato, non evita le difficultates de reclutamento, lo que compelle le imperatores a appellar al barbaros. Diocletiano e Constantino I recruta auxiliares de origine barbara pro vigilar le limes. Iste ultime ha pauco a vider con le spirito roman. Le distinction inter ''comitatus'' e ''limitanei'' da origine al armea roman del Basso Imperio. Sub [[Theodosio I|Theodosio]], le armea se barbarisa ancora plus. Le Imperio Roman de Oriente retine le mesme dispositiones del 2e usque al 7e seculo. Le principal novitate es le substitution del systema de conscription, tanto inique, per illo del voluntariato. Pro attraher recrutas, illes recipe exemptiones fiscal super lor terras. Assi, le armea non manca plus de soldatos{{sfn|Ducellier|Kaplan|Martin|1978|p=23}}. Al initio del 5e seculo, le armea de Occidente comprende theoreticamente 200 000 homines al frontieras — ''limitanei'' quasi tote de origine barbara — e 50 000 homines in le armea de manovra, le ''comitatus''. Le paradox del armea es que le frontieras es defendite per soldatos proveniente de populos que mesme cerca invader le Imperio{{sfn|Balard|Genet|Rouche|1973|p=16}}. ==== Administration e fiscalitate ==== [[File:Flavius Felix 00.JPG|thumb|Flavius Felix, consul in 428, Roma, ebore de elephante, ancian tresor del abbatia de Sancte Juniano de Limoges.]] Sub Diocletiano, le distinctiones inter provincias senatoriales e provincias imperiales es supprimite. In 297, ille divide los in entitates plus parve, faciente los passar de 47 a plus de 100. Iste nove provincias es raggruppate in 12 dioceses, dirigite per vicarios equestris que obedi directemente al imperatores. Iste multiplication de circumscriptiones e de grados administrative es considerate plus efficace pro luctar contra le males del Imperio. In 312, on conta 108 provincias, e in 425 ja 116{{sfn|Lançon|1997|p=32}}. [[Constantino I|Constantino]] divide le Imperio in grande circumscriptiones de limites fluctuant: le praefecturae regionales, con al lor testa un praefectus praetorio. Iste praefectos ha vaste prerogativas civil e judiciari{{sfn|Christol|Nony|1974|p=213}}. Cata nivello administrative — praefectura regional, diocesis, provincia — ha su capitale, su officios, su functionarios. Le poter imperial es assi plus presente a cata nivello, ma le massa salarial del functionarios es multiplicate per quatro, e le grande poteres que illes possede es factores de autonomia e de corruption{{sfn|Lançon|1997|p=33}}. Le organisation del poter central es etiam transformate. Le ''praefectus praetorio'' es reimplaciate per le quaestor sacri palatii, qui redacta le edictos. Iste ultime dirige le consistorium sacrum, que substitue le consilio del imperator. Le magister officiorum dirige le personal administrative, le fabricas de armas e le ''scholae'' del guarda; le magister militum, le infanteria e le cavalleria; le comes sacrarum largitionum, le fisc; le comes rerum privatarum, le res privata, isto es, le cassa private del imperator, su entratas personal proveniente in major parte del immense domanios imperial. Le grande novitate es tamen le forte augmento del numero de functionarios que labora in le officios central. Un multitude de notarios, de encargatos de mission e agentes secrete (agentes in rebus, etiam appellate curiosi), circa 1 000 functionarios al 5e seculo{{sfn|Ducellier|Kaplan|Martin|1978|p=22}}, e multe altere impiegatos, transforma le Imperio Roman in un veritabile bureaucratia{{sfn|Christol|Nony|1974|p=214}}. Iste administration central exuberante contribue al isolation del imperator respectu al resto del societate. Le financias es primarimente destinate a sustener le armea. Le annona militaris esseva instaurate gradualmente a partir del dynastia del Severos. Sub Diocletiano, illo es pagate sia in natura sia in moneta. Pro facer fronte al crescent despesas, le imperator ordina que tote le ressources del Imperio — homines, bestial e altere richessas — sia recensite. Iste censimento, que occurre cata dece-quince annos, servi de base pro establir un nove imposto: le capitatio. Le fiscalitate pesa in maniera special super le habitantes del campagne. Ultra le capitatio, illes debe pagar le iugatio super le possessiones fundiari. Le senatores debe solver le collatio glebalis cata quatro annos. Sub le regno de Theodosio, le fiscalitate se indura ancora plus, provocante revoltas (como a Antiochia in 387). In theoria, le revenues del res privata debe mantener le corte e le familia imperial, ma un parte sempre plus grande de iste cassa es dedicate al immense necessitates del Statu. ==== Economia e societate ==== Le economia roman es fundamentalmente agricole. Le trilogia mediterranee domina le production: frumento, vite (vino), olivo (oleo). Sicilia, Africa, Egypto, le Gallias e Hispania produce le cereales que alimenta le grande citates del Imperio. Le allevamento de cavallos, indispensabile pro le ludos e pro le armea, es concentrate in Hispania, Africa, Syria, Thracia e Asia. A iste epocha, duo sectores del economia pote esser qualificate de industrial: le exploitation de minas e le production de ceramic sigillata. Iste ultime es ligate al exportation de productos agricole. Assi, in le grande regiones de production on trova le principal officinas ceramic. Circa quaranta fabricas de armas es disseminate in le Imperio. Illas pertine al industrias del Statu, insimul con le fabricas de armaturas, vestimentos pro soldatos e tinturerias{{sfn|Le Bohec|Le Glay|Voisin|2011|p=505}}. [[File:Constantinople center.svg|197px|right|thumb|Plano del centro de [[Constantinopole]].]] Al 4e seculo, le prefecturas del urbe e del pretorio se adjunge al consulato como cargas que permitte entrar in le nobilitas. Constantino decide suppler le ordine equestre, cuje membros quasi omnes entra in le ordine senatorial. Le numero de senatores passa de 600 a 2 000 membros{{sfn|Christol|Nony|1974|p=221}}. Le Senato create a Constantinopole conta etiam 2 000 membros. Le ordine senatorial oriental es recrutate inter le notabiles del citates provincial grec<ref>[[Peter Brown (historien)|Peter Brown]], ''Pouvoir et persuasion dans l’Antiquité tardive : vers un Empire chrétien'', [[Éditions du Seuil]], [[1998]], p. 37.</ref>. Le ''nobilitas'' roman se characterisa etiam per su resistentia al adoption del christianismo. Ligate al culto del ancestres, al cultura greco-roman e al philosophia, illa diffunde un abundante litteratura antichristian{{sfn|Christol|Nony|1974|p=234}}. Totevia, al medio del 4e seculo, le grande familias roman se converte paulatinemente al christianismo. Le invasion barbaric non impedi le aristocratia senatorial de conservar su ricchessas fundiari e su influentia usque al 8e seculo. Illa monopolisa le cargas de comes e de episcopo{{sfn|Balard|Genet|Rouche|1973|p=28}}. Depost le tertie seculo, le Imperio Roman se nutri del apportos barbaric. Le rolo essential del populos federate in le armea roman ha jam essite evocate. Illes etiam populava le regiones septentrional del Imperio, minacciate per despoblamento. Le decretos de Valentiniano I que prohibeva le matrimonios romano-barbar monstra que jam existeva un mixtion non negligibile a iste epocha. Le casos de officeros barbar que viveva in le Imperio e se romanisava es frequente al 4e seculo. Le citate remane le corde del romanitate. Le locos traditional del vita roman — le thermas, le circos e le amphitheatros — es frequentate usque al fin del 6e seculo, e mesmo plus tarde in Constantinopole. Ma multe monumentos ancian se degrada, proque le financias public es insufficiente pro mantener los, tanto plus que le antiquitate tardive esseva riche in terramotos. Le citates del Imperio experimenta transformationes: illas construe murallas al 3e e 4e seculos pro se proteger. Le grande novitate architectonic es le construction de edificios christian — un basilica, un baptisterio e le domo del episcopo{{sfn|Le Bohec|Le Glay|Voisin|2011|p=501-502}} — del qual un parte del materiales proveniva de monumentos ancian abandonate. Le nove residentias imperial — Treviris, Mediolanum, Sirmium, Nicomedia — beneficia del presentia del tropas e del imperatores. ==== Litteratura e artes ==== A partir del 3e e 4e seculos, le portrettos imperial assume un aspecto colossale e imponente (como le statua de [[Constantino I]]), durante que le generalisation del inhumation da un nove impulso al arte del basso-relievo super sarcophagos, con themas decorativ dionysiac o paleochristian. Le Romanos revolutionava le supporto scriptural del libros, donante les le forma moderne que nos cognosce hodie: illes generalisava le codex, volumine de folios ligate, plus commode e plus facile a leger que le traditional rotulo (volumen). Le libro deveniva un objecto practic, facile a transportar, a deponer, e a leger per un sol individuo. Totevia, illo restava un objecto car, ben que le numero de volumines in circulation cresceva considerabilemente. Le uso del pergamena, plus solide ma plus costose, se diffundeva al detrimento del papiro. Le transition del volumen al codex, a vices de dimension multo reducite, habeva como consequentia le perdita de un parte del textos antique que non esseva plus consultate{{sfn|Lançon|1997|p=104}}. Le rolo del scriptura in le societate deveniva assi sempre plus importante. A partir del 4e seculo, le fonte principal del litteratura es essencialmente christian. Le correspondentia de alcun grande spiritos del tempore, multo ben conservate, permitte haber un cognoscentia precise del mentalitates del antiquitate tardive. Le rhetorica grec es utilisate per le [[Patres del Ecclesia]], sia pro rediger sermones, sia pro explication del textos sacre, sia pro tentar convincer le non-christianos. Le [[hagiographia]] se multiplica. In racontar le vita del sanctos al maniera de [[Suetonio]] o [[Plutarcho]], illa se concentra super le virtutes christian del sanctos pro presentar los como exemplos al lectores. Al 6e e 7e seculos, le genere hagiographic multiplica le narrationes de miraculos, que prende le primato super le exemplo moral{{sfn|Lançon|1997|p=89}}. Il non es dunque sorprendente que le major obra del antiquitate tardive sia un obra religiose: ''Le Citate de Deo'' de [[Augustino de Hippona]], completate in 423. Illa responde in maniera magistral al detractores del christianismo que accusava le religion de esser responsabile del sacco de Roma in 410. In su theoria del duo citates, ille disveloppa le idea que Roma es un citate terrestrial e dunque mortal. Le citate del christianos es le Regno de Deo, que les attende post le morte. Illes non debe dunque ligar lor fide christian al existentia de Roma, mesmo si illes debe servir fidelmente le Imperio. ==== Expansion del christianismo ==== [[File:Aquileia, storia di giona, pavimento della basilica, 1a metà del IV secolo.jpg|left|thumb|Le historia de Jonas, mosaica del 4e seculo, basilica patriarchal de Aquileia.]] Durante multo tempore ha predominava le idea que, al comenciamento del 4e seculo, le provincias oriental era majoritariemente acquisite al [[christianismo]]. In Occidente, le provincias mediterranee esseva plus toccate per le nove religion que le alteres. Totevia, ubique in iste parte del [[Imperio Roman]], le campania remaneva profundemente polytheiste{{sfn|Christol|Nony|1974|p=233}}. Hodie, le extension del [[Christianisation del Imperio Roman como diffusion de innovation|christianisation del Imperio]] es remise in question<ref>Inter alteres per Alan Cameron e Robin Lane Fox in le Statos Unite, e Pierre Chuvin e Claude Lepelley in Francia.</ref>. Il sembla que in 312, le christianos non representava plus que 4 a 5 % del population total del Imperio. Constantino se convertiva al christianismo durante su campania contra Maxentio in 312. In 313, le Edicto de Milano proclamava le libertate de culto e previde restituir al christianos le bonios confiscate durante le grande persecution de Diocletiano. Iste conversion poneva le problema del relationes inter le Ecclesia e le poter imperial<ref name="dagron"/>. Circumdate de episcopos, Constantino interveniva in le disputas doctrinal del Ecclesia. Un de su objectivos esseva restaurar le pace civil in le Imperio. Ille combatteva le donatismo in Africa e le arianismo in Oriente. Ille mesmo presideva le Concile de Nicea in 325, que recognosceva Christo como Deo e homine a unanimite, mesmo si [[Ario]] assenti a iste doctrina<ref name="X-Passion"/>. Totevia, Ario continuava su predication e esseva excommunicate. Le arianos adoptava positiones multo favorabile al poter imperial, recognoscente le derecto del imperator a decider in questiones religiose. Constantino finiva per se converter a iste forma de christianismo e esseva baptisate super su lecto de morte per un sacerdote ariano<ref name="AntTarEnc"/>. Iste conversion al arianismo es contestate per le Ecclesia catholic e per alcun historicos. Su filio, Constancio II, esseva un ariano fervente. Ille non hesitava a persequer le christianos nicean plus que le paganos. Malgrado su intervention in numerose concilios, ille falleva a facer adoptar un credo que satisfacia simultaneemente arianos e niceanos. Su successores, desirante mantener le pace civil, observava un neutralitate stricte inter le duo factiones. Le disastro de Adrianopoli contra le visigothos arianos permitteva al catholicos orthodoxe de prender le offensiva. Ambrosio de Milano, defendente le credo de Nicea contra le arianos, denunciava iste heresia como un duplice trahition: contra le Ecclesia e contra le Imperio<ref>[[Ambrosio de Milan|Ambrosio]], Litteras, 10, 9-10.</ref>. [[File:AmbroseOfMilan.jpg|197px|right|thumb|Mosaico del [[basilica religiose|basilica]] [[Basilica de Sancto Ambrosio|Sancto Ambrosio]] de [[Milan]].]] Gratiano finalmente se orientava verso un condemnation del arianismo sub le influentia conjugate de su collega Theodosio e de Ambrosio. Le imperator oriental promulgava leges que prohibeva doctrinas opponite al fide de Nicea<ref>[[Codice de Theodosio]], 16,1,2 et 16,5,4.</ref>. In 380, con le Edicto de Thessalonica, ille faceva del christianismo la religion de Stato. Como su collega, ille promulgava leges anti-heretic<ref>Codice de Theodosio, 16,5,5.</ref>. Ille convocava un concilio a Aquileia in 381, sub la direction de Ambrosio: duo episcopos arianos esseva excommunicate. Le [[Ecclesia Catholic]] jam esseva bastante forte pro resister al corte imperial. Post la morte de Gratiano, le partito ariano recuperava influentia al corte, e sub su pression, in 386 esseva promulgate un lege que prevideva le pena de morte pro quicunque opponente se al libertate de conscientia e de cultos<ref>Codice de Theodosio, 16,1,4.</ref>. Ambrosio, con le appoio del populo e del aristocratia de Milano, refusava de ceder un basilica extra muros al arianos: le corte imperial esseva obligate a ceder. Gratias a homines como Ambrosio, le Ecclesia poteva emancipar se del tutela imperial, specialmente in Occidente, e mesmo reclamar le primato del poter spiritual super le temporal, rememorante al imperator su deberes de christian. Tamen, le christianos etiam habeva necessitate del fortia public pro imponer lor puncto de vista. Assi, Porphyrio de Gaza obteneva de l’imperatrice Eudoxia que su marito Arcadio claudeva le templos polytheista de Gaza. Le imperatores concedeva numerose privilegios al membros del clero. Illes esseva dispensate del oneres fiscal imponite al citatanos. Le episcopos recipeva potestates de jurisdiction civil. Le personas perseguite per le poter imperial godeva del derecto de asylo, que permitteva los escapar del justitia imperial. Le clericos non dependeva del jurisdictiones ordinari e se trovava assi supra le derecto commun. Constantino dava al Ecclesia un personalitate juridic, que le permitteva reciper donationes e legatos. Isto accresceva su potentia material. Al 5e seculo, illa possedeva immense dominos, de quales alcunes supportava institutiones caritativ del Ecclesia. Le disveloppamento de su institutiones permitteva al Ecclesia de occupar un vacuo lassate per le systemas pagan de redistribution, interessantes se al povres como tales, e non plus solmente como citatanos o clientes<ref>[[Peter Garnsey]] et [[Caroline Humfress]], ''L'Évolution du monde de l'antiquité tardive'', chapitre 4, La Découverte, 2005.</ref>. ==== Permanentia del paganismo ==== Durante tote le 4e seculo, le cultos polytheista traditional continuava a esser practicatos, insimul con le cultos a mysterio de origine oriental, como illos de [[Mithras]], [[Cybele]], Isis e Serapis, malgrado restrictiones progressive. Le textos christian que los denunciava violentemente, le dedicationes, le ex-voto, o le attestations de labor in le templos es testimonio de isto<ref>La conversion de Constantin et la christianisation de l'Empire romain par Yves Modéran dans [http://aphgcaen.free.fr/conferences/moderan.htm].</ref>. In Egypto, Chenoute, abbate del Monasterio Blanc in Alte-Egypto e morite circa 466, relata in su obras su lucta contra le paganos, que ille appellava “le Grecos”<ref>Le Monde de la Bible, entretien avec Anne Boud’hors dans [http://www.mondedelabible.com/article/index.jsp?docId=2300670].</ref>. Le historico pagan Zosimo indica que le nove religion non era ancora diffuse in tote le Imperio Roman, pois que le paganismo se manteneva longe in le villages, mesmo post su extinction in le citates. Constantino interveniva pauco: ille prohibeva solmente le sacrificios nocturne, le practica de sortilegio e magia, e le ritos de haruspicia private, considerate superstitio. Ille sempre cercava, mesmo post 324, a tener bon relation con le paganos. Ille conservava per su vita integre le titulo de Pontifex Maximus, lo que le faceva le capite del religion traditional, e manifestava generalmente un grande tolerantia verso tote le formas de paganismo<ref name="conversion Constantin"/>. In veritate, le major parte de su subditos esseva ancora paganos, e ille se debeva moderar. In 356, Constancio II prohibeva tote sacrificios, de nocte como de die, claudeva templos isolate e minaciava con pena de morte tote illes qui practicava magia o divination<ref>[[André Chastagnol]], ''Le Bas-Empire'', [[Armand Colin]], [[1999]].</ref>. Le imperator Juliano, revertite al paganismo, promulgava in 361 un Edicto de Tolerantia que permitteva practicar le culto de su preferentia. Ille demandava que le christianos restitueva le tresoros del cultos paganos que illes habeva occupate. Su successores esseva tote christianos. In 379, Gratiano abandonava le carga de Pontifex Maximus. A partir de 382, sub le influentia de Ambrosio, episcopo de Milano, le Altare del Victoria, symbolo al Senato, esseva removite del Curia; le Vestales e tote le sacerdotes perdeva lor immunitates. Le 24 de februario 391, un lege de Theodosio prohibeva a qualcunque persona entrar in un templo, adorar le statuas del deos, o celebrar sacrificios, “sub pena de morte”<ref>[[Pierre Chuvin]], ''Chronique des derniers païens'', [[Les Belles Lettres]], [[1994]].</ref>. In 392, Theodosio prohibeva le [[Jocos Olympic]], ligate a Zeus e Hera, ma etiam a causa del nuditate del competitores, que le christianismo disdegnava como culto del corpore. Progressivemente, le templos abandonate cadeva in ruina. Altere esseva destruite, como le Serapeum de Alexandria in 391, o le templo de Caelestis, grande dea carthaginian e herede de Tanit, in 399. In altere aspecte, le christianismo mesme se trovava impregnate de vetere ritos paganos. Alcun festas traditional roman continuava a esser celebrate ancora al fin del 5e seculo, como le Lupercalia, dedicate a fertilitate e al amantes. Pro eradicar la, le papa Gelasio I decideva in 495 de celebrar le festa de Sancto Valentin le 14 de februario, un die ante le Lupercalia, pro celebrar le amantes — un ver tentativa de christianisar un rito pagan. In Africa, le population continuava a celebrar banchettos sur le tumbas in le anniversarios del mortos. Al 6e seculo, Cesario de Arelate denunciava in su sermones le practicas paganas persistente inter su fideles. Le portamento de amuletas, le cultos al arbores e fontes non habeva disparite del sud de Gallia. Le lamentationes del clericos es numerose usque al fin del Antiquitate Tardive. == Geographia == [[File:The Roman Empire ca 400 AD.png|397px|thumb|right|Mappa physic del Imperio Roman circa le anno 400.]] Le territorio del civilisation roman evolveva de un citate a un imperio que se extendeva ab la [[Oceano Atlantic]] in le west, le [[Mar del Nord]] al nord, [[Africa del Nord]] in le sud e [[Anatolia]] in le est. === Geographia physic === Le [[historia de Roma]] es fundamentalmente ligate a su geographia. Desde un parve vico presso un vado del fluvio Tiberis usque a un imperio que circumvalva le [[Mar Mediterranee]], le ambiente physic determinava le economia, le defensa e le expansion de iste civilisation. ==== Monarchia: Origine del septe colles ==== In le epocha regal (753 a.Chr. – 509 a.Chr.), le geographia de Roma esseva local e circumscripte al region del Latium Vetus. Le puncto central esseva le famose Septe Colles (Palatino, Aventino, Capitolino, Quirinale, Viminale, Esquilino e Celio), que offereva protection natural contra attaccos e inundationes. * Le Fluvio Tiber: Illo esseva vital pro le communication e le commercio. Le position de Roma esseva strategic proque se trovava in un puncto ubi le fluvio esseva facile a transversar (le Isola Tiberina). * Le valles e paludes: Inter le colles existeva zonas basse e paludose que esseva malsan. Le construction del Cloaca Maxima esseva le prime grande obra de ingenieria pro siccar iste terras e permitter le creation del Foro Roman. * Ressources: Le region circumvicine offereva silvas pro ligno e pasturas pro le bestial, lo que permitteva un economia de subsistentia initial. ==== Republica: expansion italic e mediterranee ==== Durante le Republica (509 a.Chr. – 27 a.Chr.), Roma comenciava su expansion trans le peninsula italic e ultra. Iste phase representava le incontro con diverse barrieras e opportunitates geographic. * Le [[Apenninos]]: Iste catena montaniose, que transversa Italia de nord a sud, serviva initialmente como un barriera, ma postea le romanos construeva vias pro connectar le Mar Tyrrheno con le Mar Adriatic. * Le Planitie Padan: Al nord, le fertilitate del valle del fluvio Pado (Gallia Cisalpina) forni de immense ressources agricole e cerealier. * Le ''[[Mar Mediterranee|Mare Nostrum]]'': Post le Guerras Punic contra Carthago, le geographia physic de Roma se extendeva a insulas como Sicilia, Sardinia e Corsica. Le controllo del Mediterraneo transformava iste mar in un "laco roman", facilitante le transporte de merchandisias e legiones. ==== Le Imperio: le dominio de tres continentes ==== In le epocha del Imperio (27 a.Chr. – 476 p.Chr.), specialmente sub Trajano, Roma attingeva su maxime expansion. Le geographia physic del mundo roman includeva tunc biomas multo variate, desde le desertos de Africa usque al boscas de Germania. * Le limites natural (''Limes''): Le Imperio cercava frontieras physic stabile. Al nord, le fluvios Rheno e Danubio serviva como limites natural contra le tribos germanic. Al sud, le Deserto del Sahara formava un barriera impassabile. * Varietate climatic: Le Imperio controlava le planities de Gallia, le montanias de Hispania (Ricos in metallos), le valles fertile del Nilo in Egypto (le "granario de Roma"), e le plateas de Anatolia. * Le rete de vias: Roma vinceva le geographia physic per medio de un rete de stratas que superava montanias e fluvios, integrate per pontes e tunnels que assecurava que "tote le vias duceva a Roma". Iste evolution geographic monstra como Roma sapeva adaptar se a differente terrenos, transformante obstaculos natural in avantages pro su stabilitate e grandor. === Geographia politic === ==== Del colonisation in Italia al romanisation provincial ==== [[File:Scavi Etruschi e Romani di Sasso Pisano.jpg|thumb|upright=1.3|Complexo thermal etrusco e roman de Sasso Pisano.]] Como habeva potite un parve potentia regional ancora al initio del quarte seculo a.Chr. devenir ''caput mundi''<ref>Definition del poeta latino [[Marco Anneo Lucano]] in su ''[[Pharsalia]]''.</ref> in le curso de 500 annos? Le explication non jace solmente in le efficientia militar del legiones o in le determination politic del Senato e del populo roman. Illo esseva super toto le consenso suscitate inter le gentes non roman (italic primo e provincial postea) que rendeva stabile le dominio de Roma durante seculos e seculos. Le ''socii'' italic se convinceva a adherer al causa roman primemente per le partition del successo in guerra, postea (post le guerra social) per le participation effective al vita politic del Urbe<ref>Michel H. Crawford, ''Roma nell'età repubblicana'', Il Mulino, 1984.</ref>. Quanto al consenso in le provincias (que, a differentia de Italia, esseva submittite a tributum), es interessante le definition de Santo Mazzarino: ''Le imperio roman esseva un unitate supernational, de cultura romano-hellenistic, cuje ideal esseva le pax confidate a un armea permanente''<ref>Santo Mazzarino, ''L'impero romano'', Tumminelli, 1956.</ref>. Roma non poteva pensar a un occupation permanente de tote le territorios conquirite: troppo grande esseva le imperio e troppo numerose le personal necessari pro un tal designo. Il esseva per lo tanto necessari, jam in epocha republican, facer recurso al elemento local e in particular al classes elevate del citates: in cambio de un loyal collaboration (fiscal, ante toto), Roma reinfortiava ubique le poter del aristocratias urban, confidante al plus ricches le governamento del citates e del territorio.<ref>Secun le historico Giorgio Ruffolo, un del aspectos le plus unic e successose del systema politic de Roma esseva le autonomia del municipia. Roma non imponeva un controlo absolute, ma preferiva lassar le administration del citates in le manos del elites local, cognoscite como decuriones. Iste politica de respecto verso le structuras administrative, le deos, le festas e le costumes local permitteva que le populos conquirite se sentiva integrate e non opprimite. In parolas de Ruffolo, le libertate del citates representava le fundamento mesme del consenso politic que manteneva le stabilitate del Imperio durante seculos.</ref> ==== Colonias roman ==== [[File:Aeclanum_(Ruins-03).jpg|thumb|upright=1.1|Ruinas de Aeclanum, antique colonia roman.]] Un colonia roman esseva un communitate autonome, situate in un territorio conquirite per Roma in le qual citatanos roman se habeva stabilite, ligate per vinculas de eterne alliantia con le matrepatria. Le plus antique esseva Antium (hodie [[Nettuno]] e [[Anzio]]<ref>Paola Brandizzi Vittucci, ''Antium: Anzio e Nettuno in epoca romana'', Roma, Bardi Editore, 2000.</ref>), fundate in le anno 338 a.Chr. Initialmente illas serviva como avante-posto pro controlar un territorio que serea ulteriormente colonisate: in iste senso, le rolo de Aquileia in le expansion roman verso le nord-est esseva multo importante. Verso le fin del Republica roman, le colonias serviva super toto como territorio habitabile per le proletarios o per le veteranos del armea roman: de iste modo se reduceva le pression demographic del Urbe. Existeva duo differente typos de colonias: illos formate per citatanos roman e illos de jure latin. * ''Coloniae civium Romanorum'': Le habitantes habeva le citatanitate roman complete e un administration directemente ligate a Roma. * ''Coloniae Latinae'': Illas esseva nove entitates statal con autonomia administrative e lor proprie magistratos. Ben que illas poteva emitter monetas, illas habeva le obligation de fornir adjuta militar secundo le formula togatorum. Le habitantes del colonias latin non esseva ''Cives Romani Optimo Jure'', ma possedeva le ''jus connubii'' (jure de maritage) e le ''jus commercii'' (jure de commercio). Iste modello serviva pro limitar le diffusion del citatanitate roman e pro permitter que le communitates local ageva plus rapidemente in caso de periculo militar sin attender le ordines directe de Roma. ==== Romanisation ==== Le processo de romanisation, i.e. le assimilation cultural e politic del populos conquirite intra le systema roman, esseva rapide e extese, totevia, super toto in le prime seculos del Imperio. Le systema economic e bureaucratic imperial forniva, de facto, grande opportunitates de carriera non solmente al élites aristocratic, ma anque e specialmente al citatanos de rango equestre. Tal processo habeva plen successo in quanto a profunditate e durantia in Occidente (le provinciis plus romanisate esseva le Gallia Narbonense, Hispania e Africa<ref>Colin M. Wells, ''L'impero romano'', Il Mulino, 1984.</ref>), ubi se affirmava le lingua e le cultura latin; illo esseva del altere latere minor in Oriente, ubi le lingua grec e le cultura hellenistic representava un obstaculo insuperabile al penetration del romanitate.<ref>Anque perque le opera de urbanisation per medio del qual Roma affirmava su proprie dominio e su proprie prestigio sur le provinciis esseva multo intense in le Occidente europee (in le majoritate del casos le centros urban, como illos de London, Paris, Vienna e Colonia, habeva origine del fundation de colonias o de campos militar, con le tempore crescite sur se mesme usque a transformar se in citates), dum le Oriente esseva ja notabilemente urbanisate anque ante que arrivava le romanos. (cfr. in particular P.-A. Février, ''Le province dell'Europa occidentale'', in ''Storia di Roma'', II.2, Einaudi, Torino 1991).</ref> Le citates esseva le instrumento principal de diffusion per medio del qual Roma exerceva ille opera de integration e de assimilation del provinciis, lo que assecurava durante alcun seculos le stabilitate e le unitate del Imperio.<ref>Paolo Desideri, ''La romanizzazione dell'Impero'', in ''Storia di Roma'', II,2, Einaudi, Torino, 1991.</ref> In le populose citates imperial residia le classes privilegiate, multo ben integrate in le systema de poter. Iste centros urban esseva le locos ubi se distribueva e consumeva le ricchessa producite in le campanias e, finalmente, illas esseva le foco de diffusion del modellos de comportamento e del cultura del societate roman. Iste rolo del citates explica pro quo le romanisation esseva tan effective: le citate non esseva solmente un centro administrative, ma un stilo de vita que le elites local voleva imitar pro ascender socialmente. Le secreto de Roma esseva, dunque, le capacitate de assimilar le diverse culturas sur le quales illo dominava e de integrar los in un systema coherente, lo que, ben que ric in diversificationes, sapeva dar le senso de un commun pertenentia. Isto es lo que faceva que le Imperio Roman durava tanto tempore. In loco de supprimer completemente le identitates local, Roma offereva un identitate superior: le de esser roman. Per medio del jure, le architectura e le administration, populos multo differente se sentiva parte de un sol mundo unitari.<ref>Gabriella Poma, ''Le istituzioni politiche del mondo romano'', Il Mulino, 2002.</ref> ==== Provincias roman ==== [[File:RomanEmpire 117 it.svg|upright=1.4|thumb|Le Imperio roman, con le subdivision in provincias sub Trajano, representava le periodo de maxime expansion territorial.]] Le termino provincia, post le amplicaciones del territorio del Republica inter le fin del 3e e 2e seculo a.Chr., passava gradualmente a significar non plus le sphera de competentia de un magistrato, ma le territorio sur le qual iste exerceva su proprie poteres. Le organisation del nove territorios annexate al res publica roman esseva normalmente realisate per le general qui los habeva conquirite, per medio de un ''lex provinciae'' (lege del provincia), emanate sur le base del poteres delegate. Iste lege debeva esser ratificate per le Senato, que poteva anque inviar commissiones de legatos con poteres consultative. Le lege stabiliva le subdivision in circumscriptiones administrative (frequentemente appellate ''conventus'') e le grado de autonomia del citates existente. Le provincias esseva governate per magistratos electe (''pretores'') o per ancian consules o pretores de qui on prolongava le carga (''prorogatio imperii'': proconsules e propretores), adjutate per proquestores e altere functionarios del ''cohors praetoria''. ==== Limes ==== Le ''limes'' (in latino, limite, confinio) esseva le linea artificial que marcava le frontiera del Imperio roman. Iste limites non esseva solmente muros defensiva, sed anque zonas de transito e de intense intercambio cultural e economic inter le mundo roman e le populos que habitava ultra le frontieras. Le limites roman le plus notabile esseva: * Muro de Hadriano – Limes Britannicus (Patrimonio del Humanitate UNESCO ID 430bis–001) * Muro de Antonino – in Scotia (Sito de Patrimonio del Humanitate UNESCO) * Litus Saxonicum, limes roman tarde in le sud-est de Anglaterra. * Limes Germanicus, con le Limes de Germania Superior e Rhetia (Patrimonio del Humanitate UNESCO ID 430bis–002) * Limes Arabicus, le frontiera del provincia roman de Arabia Petraea faciante verso le deserto. * Limes Tripolitanus, le frontiera in le territorio del Libia moderne faciante verso le Sahara. * Limes Alutanus, le frontiera est del provincia roman de Dacia. * Limes Transalutanus, le frontiera in le Danubio inferior. * Limes Moesiae, le frontiera del provincia roman de Moesia, de Singidunum (Serbia) secundo le Danubio usque a Moldova. * Limes Norici, le frontiera del provincia roman de Noricum, del fluvio Inn secundo le Danubio usque a Cannabiaca (Zeiselmauer-Wolfpassing) in Austria. * Limes Pannonicus, le frontiera del provincia roman de Pannonia, secundo le Danubio de Klosterneuburg (Austria) usque a Taurunum in Serbia. == Politica == === Structura social e politic === Le prime structura social e politic del latino esseva le familia: le patre (''pater familias''), le sposa (unita al patre per le rito sacre del torta), le filios, le sposas del filios, le filios del filios e le filias non maritate. Del union de alicun familias del mesme trunco, surgeva le gens, e de un conjuncto de familias surgeva le tribos. Le familia esta formate per le plus proxime (''agnados'') ma, in tanto que le familia se extende, integrate per le familia complete propriemente (adnati) e per le gentiles, totos illos procedente del memes antepassato. Como se produce le union del diverse gruppos, sia de gens o de tribos? Cata gruppo ha un puncto commun de incontro, generalmente por le culto religiose (benque non exclusivemente por tal fin), puncto que constitue le embryon del civitas (''citates''). === Le citate === [[File:SoutherCircusFlaminiusInRomeByGismondi.jpg|thumb| Maquette del antique citate de Roma, ubi se apprecia le ''Theatro de Marcelo'' e le ''Theatro de Balbo'']] Le fundation de Roma se attribue a tres tribos: le [[romanos]], le [[Titios]] e le [[Luceres]]. Iste tres gruppos fundava le nominate [[Roma Quadrata]] in le [[Monte Palatino]]. Altere citate fundate per altere gruppo o gruppos in le [[Quirinal]], se univa al Roma Quadrata, surgente assi le ''civitas'' ("citate") nominate [[Roma]]. Al prime citatanos roman se le nominava [[patritio]]s o (''patres'') proque o esseva patres de familia (''pater familias'') o esseva filios de patres de familia vinculate al obedientia paterne (le filios no attingeva le condition de patre de familia usque le patre moriva e se independisava). Le filios del [[patritio]]s, quando compliva 17 annos (plus tarde le etate se bassarea usque 14 annos) acquireva le condition de [[citatano]]s plen (con tal motivo celebrava un festivitate in le qual lassava de vestir le ''[[toga praetexta]]'' proprie del garsones e se collocava le ''[[toga viril]]is'', proprie del homines), ma continuava subjecte al potestate del patre usque su morte. Al patritios corresponde le derecto plen de citatanitate: forma le populo e son de inter le habitantes lo de classe social plus elevate. Lor derectos esseva: le suffragio, le realisation de cargos public politic o religiose, le derecto a assignation de terras public, le derectos civil proprie del ''gens'' (tutela, succession, potestate, etc.), le derecto de maritar se con altere membros del [[gens]], le derecto de patronato, le derecto de contratation (le unic que anque se extendeva al non patritios libere) e le derecto de facer testamento (le conjuncte de derectos constitueva le ''ius quiritium'' o ''ius civitatis''). Como obligationes on pote citar: le servicio militar, e le deber de contribuer con certe [[imposto]]s al sustenimento del Stato. === Citates dependente de Roma === Con le initio del expansion territorial roman, multe citates passava a depender de Roma. Quando un civitate se submitteva a Roma a discretion, su citatinos remaneva con le statuto juridic de dediticii (Dediticius). Ben que le majoritate del citates subjugate a discretion lo esseva post le prime guerra punic, probabilemente le institution es anterior. Roma reservava pro se le eminentia del souveranitate super iste citates, ma restituiva les le usufructo, con exception del ager publicus. Roma recognosceva le autonomia de qualcunque de iste citates, ma lor terras remaneva submittite al decima del recolta; in caso de exemption, iste se dava a titulo personal (per exemplo al habitantes de un civitate mesmo si illes cultivava terras in un altere civitate). Le decima esseva generalmente pagate in natura, e le beneficio permittite al collectores esseva limitate. Le citates submittite a Roma, con lor territorio rural includite, non habeva le derecto de declarar guerra per lor conto, ma debeva facer lo obligatoriamente quando Roma lo declarava. Illes etiam habeva prohibition de facer tractatos con altere statos o citates. In ultra, illes non poteva batter moneta: solmente le moneta roman habeva curso legal in tote iste citates. Il habeva varie typos de citates ligate a Roma: * Citates de derecto roman: Initialmente, in le prime periodo republicane, durante le expansion de Roma in Italia, alcun citates italicas recipeva le derecto complete de citatanitate roman (''civitas optimo jure''), specialmente le ancian citates alliate del Liga Latin, le citates sabine e un grande parte del citates volsce. A istes se addeva altere colonias roman e municipios cum suffragio, que gaudiva del derecto de citatanitate, dispergite per tote le peninsula italica. Post le Guerra Social e le Lex Plautia Papiria, le citatanitate roman esseva concedite a tote le habitantes de Italia. Plus tarde, specialmente in etate imperial, le citatanitate roman comenciava a esser date a certe colonias e municipios in le territorios provincial, extra Italia.<ref>{{Cita web |url=https://www.britannica.com/topic/civitas|título=Encyclopædia Britannica: ''cives romani''}}</ref> * Citates de derecto latin: Le citates subjecte al derecto latin esseva initialmente illas del Liga Latin que non habeva recipite le citatanitate roman. Plus tarde, ancora in le prime etate republicane, le colonias de derecto latin (colonias sin derecto de suffragio e participation al vita politic) se diffundeva similarmente al colonias de derecto roman, primo in Italia e postea in provincias. In Italia iste categoria dispareva quando tote le italicos recipeva le citatanitate roman, ma se expandiva in le etate imperial a alcun territorios provincial.<ref>{{Cita web |url=https://www.britannica.com/topic/jus-Latii|título=Encyclopædia Britannica: ''ius latii''}}</ref> * Citates sin voto: In tertie loco esseva le citates con derecto de civitas sed sin suffragio (civitas sine suffragio), que, ben que illes poteva esser appellate citatinos, debeva supportar tote le oneres civic (reclutamento militar, tributos ordinari, servicios special) sin compensation, es dicer sin derecto de votar. Iste citates esseva administrate in asuntos judiciar per un ''Praefectus'' annual designate per le Pretores de Roma, e lor administration civil remaneva in manos de lor magistratos local, generalmente del aristocratia. Como le colonias de derecto latin, iste citates esseva numerose, specialmente in le provincias durante le Imperio. * Citates confederate: Initialmente, al comencio del periodo republicane, le socii (alliate) e foederati (confederatos) esseva citates italicas sin citatanitate roman, cuje derectos esseva definite per tractatos particular. Illes forniva contingentes al exercito, organisate in le alae sociorum (tropas alliate), con lor proprie equipage a carga del civitate confederate. Illes esseva governate per magistratos local del aristocratia. Iste categoria dispareva total in le republica quando tote le italicos recipeva citatanitate roman, e esseva substitute per le categoria del auxiliares, recrutate inter le indigenas provincial sin citatanitate.<ref>{{Cite web |url=https://www.treccani.it/enciclopedia/peregrini_%28Enciclopedia-Italiana%29/|title=Dr. Christopher J. Dart:''The Social War, 91 to 88 BCE.A History of the Italian Insurgency against the Roman Republic''}}</ref> === Governamento === {{AP|Governamento del Roma antique}} [[File:Cicero Denounces Catiline in the Roman Senate by Cesare Maccari.png|thumb|upright=1.15|Representation de un session del Senato Roman: Cicero attacca Catilina, ab un fresco del 19e seculo per Cesare Maccari, in Palatio Madama, Roma, le sede del Senato de Italia.]] Al initio, Roma habeva reges, eligite ab le tribos principal. Su poter esseva forsan absolute, specialmente in le armeas e in le religion. Al latere del rege: * Senato: consilio consultative, * Comitia Curiata: ratificava leges, * Comitia Calata: collegio sacerdotal pro proclamationes e calendarios. In le Republica, le mixtura de democracia e oligarchia deveniva clar: * Le comitia tributa votava leges e magistratos. * Le Senato, un institution oligarchic, habeva auctoritas ma non potestate legislativ formal. Censores nominava e removeva senatores. Magistratos esseva eligite annualmente e divideva poter (per exemplo, duo consules). In crises, se nominava un dictator temporari. Le systema esseva flexibil ma inefficace pro un imperio expandente – lo que favoriva le transition al Imperio. In le Imperio, le emperatores manteneva le fiction del republica: illes se presentava como princeps (“prime citatino”), ma in realitate su governo deveniva autocratic. Le Senato perdeva potestate e deveniva consilio del princeps. ==== Rege ==== Roma esseva governate per un rege, representante del institution monarchic, al qual correspondeva tote le poter (imperium), e qui dictava le ordines (dictator). Ille esseva eligite inter le populo como capite de un grande familia politic (magister populi). Le rege esseva assistite per le lictores, officiales que precedeva le rege con hacha e virgas. In su absentia le potestates administrativ esseva date a un delegate (''praefectus urbis''). Si le rege non designava un successor, in le interregno le citatinos eligeva un interrex pro cinque dies; postea se eligeva un nove rege o se designava un altere interrex con facultate de nominar un nove capite. ==== Senato ==== {{AP|Senato roman}} Ante le rege se erigeva le institution del Consilio de Ancianos (''senatus'') pro contrabalançar le institution regal. Le prime senatores esseva representantes designate per cata gens. Illes habeva character vitalici. Como le numero de gens esseva fixate, etiam le numero de senatores restava fixate. Le senato habeva solmente character consultive, ma le rege lo convocava sovente e considerava su propositiones. Le sessiones se celebrava in le comitium (foro), in un sala appellate bule. Division del population roman: le gens, le curiae e le tribos. Le division del populo se faceva a partir del gens: * 10 gens = 1 curia * 10 curias = 1 tribu * 10 tribos = 1 civitas Le systema decimal regiva in multe aspectos: cata gens forniva 10 soldados de infanteria (miles), 1 de cavalleria (eques) e 1 senator. In le civitates submittite, se instituiva un Consilio de Cento Ancianos (centumviri), cata uno capite de 10 domos. Con le tempore iste systema deveniva solmente theoretic, ma se manteneva le tradition. Le curias se reuniva in comitios, le comitia curiata, ubi se votava duo vices al anno (24 martio e 24 majo). Le citatinos esseva dividite in 35 tribus: 4 urban (Collina, Esquilina, Palatina, Suburana) e 31 rural, addeva gradualmente durante le expansion in Italia. Finalmente, in 241 a.Chr., se fixava le numero a 35. ==== Comitia ==== {{AP|Assembleas roman}} Le decisiones in Roma se prendeva in le comitia, le assembleas de voto. Le plus ancian esseva le comitia calata, convocata per le rege pro actos religiose. Le comitia politic esseva illos ubi le populo organisate in curiae votava. Illes decideva super election del rege, asuntos politic importante e concessiones de citatanitate. === Lege === Le principios juridic del romanos antique ha su radices in le ''[[Lege del Dece-duo Tabulas|Lex Duodecim Tabularum]]'' (449 a.Chr.) e in le codification de lege ordinate per le Imperator [[Justiniano I]] circa 530 p.Chr. (''Corpus Juris Civilis''). Le lege roman, preservate in iste codices, se continuava in le Imperio Byzantin e deveniva base del codificationes juridic in Europa occidental. Illo esseva applicate in varie formas usque al fin del 17e seculo. Le principal divisiones del lege roman, como continite in le codices theodosian e justinian, esseva: * ''Jus civile'' – le corpo de lege applicabile a citatinos romanos. * ''Jus gentium'' – le lege commun pro estranieros e lor relationes con citatinos romanos. * ''Jus naturale'' – le lege natural, considerate commun a tote le esseres. === Exercito === [[File:Roman soldiers with aquilifer signifer centurio 70 aC.jpg|thumb|upright=1.4|Reconstruction historic del exercito roman al epocha del imperator roman Trajano.]] Le exercito roman primitive (circa 500 a.Chr.) esseva un militia civitan que practicava tacticas de hoplites. Illo esseva dividite in cinque classes. Le armea esseva parve e essencialmente defensive{{Sfn|Keegan|1993|pages=[https://archive.org/details/historyofwarfare00keeg/page/263 263–264]}}<ref name="Potter-2004">{{Cite book |last=Potter |first=David |title=The Roman Army and Navy |date=2004 |pages=[https://archive.org/details/cambridgecompani0000unse_s0h2/page/67 67–70]}} in {{Harvnb|Flower|2004}}</ref><ref>For a discussion of hoplite tactics and their sociocultural setting, see {{Cite book |first=Victor Davis |last=Hanson |title=The Western Way of War: Infantry Battle in Classical Greece |url=https://archive.org/details/westernwayofwari00vict |publisher=Alfred A. Knopf |location=New York |date=1989 |isbn=0-394-57188-6}}</ref>. In le 3e seculo a.Chr., le romanos abandonava le phalanxa pro le systema de manipulos (gruppos de 120 o 60 homines). Trenta manipulos formava un legion (4,000–5,000 homines){{Sfn|Keegan|1993|pages=[https://archive.org/details/historyofwarfare00keeg/page/263 263–264]}}<ref name="Potter-2004" />. Le legion republican esseva dividite in: * infanteria pesante (hastati, principes, triarii), * infanteria leve (velites), * cavalleria (equites){{Sfn|Keegan|1993|pages=[https://archive.org/details/historyofwarfare00keeg/page/263 263–264]}}<ref name="Potter-2004" />. Usque al tarde periodo republican, le legionario typic esseva un fermero citatan proprietari de terra de un area rural (un adsiduus) qui serviva pro campanias particular (frequentemente annual), e qui forniva su proprie equipage. Post 200 a.Chr., le conditiones economic in areas rural deteriorava a mesura que le necessitates de mano de obra cresceva, de modo que le qualificationes de proprietate pro le servicio obligatori esseva gradualmente reducite. Comenciante in le seculo 3 a.Chr., le legionarios recipeva un stipendio. Al tempore de Augusto, le ideal del citatan-soldato habeva essite abandonate e le legiones habeva devenite plenmente professional. Al fin del Guerra Civil, Augusto reorganisava le fortias militar roman, dispensante soldatos e dissolvente legiones. Ille reteneva 28 legiones, distribuite a transverso del provincias del Imperio<ref>{{Harvnb|Mackay|2004|pp=249–250}} Mackay points out that the number of legions grew to 30 by 125&nbsp;AD and 33 during the [[Severan]] period (200–235&nbsp;AD).</ref>. Durante le Principato, le organisation tactic del Armea continuava a evolver. Le auxilia remaneva cohortes independente, e le truppas legionario operava frequentemente como gruppos de cohortes in loco de como legiones complete. Un nove e versatile typo de unitate, le cohortes equitatae, combinava cavalleria e legionarios in un singule formation. Illos poteva esser collocate in garnisiones o avantpostas e poteva combatter per se proprie como parve fortias equilibrate o combinar se con unitates simile como un fortia plus grande del dimension de un legion. Iste augmento de flexibilitate organisational adjutava a assecurar le successo a longe termino del fortias militar roman{{sfn|Goldsworthy|1996|pp=36–37}}. Le Imperator Gallieno (253–268 p.Chr.) comenciava un reorganisation que creava le ultime structura militar del Imperio tardive. Retirante alcun legionarios ab le bases fixe sur le frontiera, Gallieno creava fortias mobile (le comitatenses, o armeas de campo) e los stationava detra e a alcun distantia del frontieras como un reserva strategic. Le truppas de frontiera (limitanei) stationate in bases fixe continuava a esser le prime linea de defensa. Le unitates basic del armea de campo esseva regimental: legiones o auxilia pro infantaria e vexillationes pro cavalleria. Le fortias nominal pote haber essite 1.200 homines pro regimentos de infantaria e 600 pro cavalleria, sed le nivellos real de truppas poteva esser multo plus basse — 800 infantaros e 400 cavalleros. Multe regimentos de infantaria e cavalleria operava in pares sub le commando de un comes. Le armeas de campo includeva regimentos recrutate ab tribos alliante e cognoscite como foederati. Verso 400 p.Chr., le regimentos foederati habeva devenite unitates permanentemente stabilite del armea roman, pagate e equipate per le Imperio, ducite per un tribuno roman e usate exactemente como unitates roman. Le Imperio tamben usava gruppos de barbaros pro combatter juncto con le legiones como alliates sin integration in le armeas de campo, sub le commando general de un general roman, sed ducite per lor proprie officieros{{Sfn|Elton|1996|pages=89–96}}. Le direction militar evolveva durante le curso del historia de Roma. Sub le monarchia, le armeas hoplite esseva ducite per le reges. Durante le prime e medie Republica Roman, le fortias militar esseva sub le commando de un del duo consules electe pro le anno. Durante le Republica posterior, membros del elita senatorial roman, como parte del sequentia normal de officios public electe cognoscite como le cursus honorum, serviva prime como questor (frequentemente postate como substitutos del commandantes de campo), postea como pretor<ref>{{Cite book |last=Brennan |first=Correy T. |title=Power and Process Under the Republican 'Constitution' |date=2004 |pages=[https://archive.org/details/cambridgecompani0000unse_s0h2/page/66 66–68]}} in {{Harvnb|Flower|2004}}</ref>{{Sfn|Goldsworthy|1996|pp=121–125}}. Post le fin de un mandato como pretor o consul, un senator poteva esser appunctate per le Senato como un propretor o proconsul (dependente del officio le plus alte previemente occupate) pro governar un provincia estranier. Sub Augusto, cuje prioritate politic le plus importante esseva poner le armea sub un commando permanente e unitari, le Imperator esseva le commandante legal de cata legion sed exerceva ille commando per medio de un legatus (legato) quem ille nominava ex le elita senatorial. In un provincia con un sol legion, le legato commandava le legion (''legatus legionis'') e serviva como governator provincial, durante que in un provincia con plus de un legion, cata legion esseva commandate per un legato e le legatos esseva commandate per le governator provincial (tamben un legato sed de rango plus alte).{{Sfn|Mackay|2004|pp=245–252}} Durante le stadios posterior del periodo imperial (comenciante forsan con Diocletiano), le modello augustee esseva abandonate. Le governatores provincial esseva private de autoritate militar, e le commando del armeas in un gruppo de provincias esseva date a generales (duces) appunctate per le Imperator. Istes non esseva plus membros del elita roman sed homines qui ascendeva per le rangos e habeva vidite multe activitate militar practic. Con frequentia crescente, iste homines tentava (alcun vices con successo) usurpar le positiones del Imperatores. Le diminuite ressources, le crescente chaos politic e le guerra civil finalmente lassava le Imperio Occidental vulnerabile al attacco e conquesta per le populos barbaro vicin.<ref>{{Harvnb|Mackay|2004|pp=295–296}} Etiam capitulos 23–24.</ref> ==== Marina ==== [[File:D473-birème romaine-Liv2-ch10.png|thumb|Un bireme naval roman depictate in un relievo del Templo de Fortuna Primigenia in Preneste (Palestrina)<ref>{{Cite book |first=D. B. |last=Saddington |editor-first=Paul |editor-last=Erdkamp |date=2011 |orig-date=2007 |title=A Companion to the Roman Army |chapter=Classes: the Evolution of the Roman Imperial Fleets |pages=201–217 (Plate 12.2 on p. 204) |publisher=Wiley-Blackwell |isbn=978-1-4051-2153-8}}</ref> , que esseva construite circa 120 a.Chr.<ref>Coarelli, Filippo (1987), ''I Santuari del Lazio in età repubblicana''. NIS, Rome, pp. 35–84.</ref>; exhibite in le Museo Pio-Clementino in le Museos Vaticanos.]] On sape minus re le marina roman que re le armea roman. Ante le medie del 3e seculo a.Chr., officiales cognoscite como duumviri navales commandava un flotta de vinti naves usate principalmente pro controlar le pirateria. Iste flotta esseva abandonate in 278 p.Chr. e substituite per fortias alliante. Le [[Prime Guerra Punic]] requireva que Roma construeva grande flottas, e illo lo faceva amplemente con le assistentia e le financiamento de alliatos. Iste dependentia de alliatos continuava usque al fin del [[Republica Roman]]. Le quinquereme esseva le nave de guerra principal in ambe lateres del Guerras Punic e remaneva le pilar principal del fortias naval roman usque al tempore de [[Cesare Augusto]], quando illo esseva substituite per vascellos plus legier e plus manovrabile<ref name="This paragraph is based upon Potter 2004">Iste paragrafo es basate super {{Harvnb|Potter|2004|pp=76–78}}</ref>. In comparation con un trireme, le quinquereme permitteva le uso de un mixtura de membros de equipage experte e inexperte (un avantage pro un potentia primarimente terrestre), e su minor manovrabilitate permitteva al romanos adoptar e perfectionar tacticas de abordage usante un truppa de circa 40 marineros in loco del ariete. Le naves esseva commandate per un navarcho, un rango equal a un centurion, qui generalmente non esseva un citatano. Potter suggere que, proque le flotta esseva dominate per non-romanos, le marina esseva considerate non-roman e on permitteva su atrophia in tempores de pace.<ref name="This paragraph is based upon Potter 2004" /> Information suggere que vers le fin del Imperio (350 p.Chr.), le marina roman comprendeva plure flottas includente naves de guerra e vascellos mercante pro transportation e provision. Le naves de guerra esseva galeas de velo e de remos con tres a cinque rangos de rematores. Le bases del flotta includeva tal portos como Ravenna, Arles, Aquilea, Misenum e le bucca del fluvio Somme in le West, e Alexandria e Rhodos in le Est. Flotillas de parve imbarcationes fluvial (classes) faceva parte del limitanei (truppas de frontiera) durante iste periodo, basate in portos fluvial fortificate al longo del Rheno e del Danubio. Le facto que generales prominente commandava e armeas e flottas suggere que le fortias naval esseva tractate como auxiliares al armea e non como un servicio independente. Le detalios del structura de commando e le fortias del flottas durante iste periodo non es ben cognoscite, ben que le flottas esseva commandate per prefectos{{Sfn|Elton|1996|pages=99–101}}. == Societate == [[File:Foro romano dal campidoglio 04.JPG|thumb|upright=0.8|Le Foro Roman, le centro politic, economic, cultural, e religiose del citate durante le Republica e le Imperio posterior.]] Le citate imperial de Roma esseva le plus grande centro urban del imperio, con un population estimate inter 450,000 e quasi un million<ref>{{Harvnb|Duiker|Spielvogel|2001|page=[https://archive.org/details/worldhistoryto1500duik/page/149 149]}}; [https://web.archive.org/web/20110501052229/http://www.highbeam.com/doc/1G1-20586744.html ''Abstract of'' The population of ancient Rome.] by Glenn R. Storey. HighBeam Research. 1 December 1997. Retrieved 22 April 2007.; [https://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/secondary/journals/CP/29/2/Population_of_Rome*.html#note6 The Population of Rome] by Whitney J. Oates. Originally published in ''Classical Philology''. Vol. 29, No. 2 (April 1934), pp.&nbsp;101–116. Retrieved 22 April 2007.</ref>. Circa 20% del population sub jurisdiction de Roma antique (25–40% in Italia roman, secundo le criterios)<ref>N.Morley, ''Metropolis and Hinterland'' (Cambridge, 1996) 174–183</ref> viveva in innumerabile centros urbane con plus que 10,000 habitantes e plure settlementos militar – un grado de urbanisation multo alte pro standards pre-industrial. Le majoritate de istes habeva un forum, templos, e altere edificios similar a illos de Roma. Le expectation medie de vita in le Imperio Medio esseva circa 26–28 annos<ref>{{Cite book |last=Gawande |first=Atul |title=Being Mortal |url=https://archive.org/details/beingmortalillne0000gawa |date=2014 |publisher=Profile Books |isbn=978-1-84668-582-8 |page=32}}</ref><ref>{{Cite book |last=Rossi |first=Lino |title=Rotocalchi di pietra. Segni e disegni dei tempi sui monumenti trionfali dell'Impero romano |date=1981 |publisher=Jaca Book |isbn=978-8-8164-0071-9 |page=59 |language=it}}</ref>. === Structura social === [[File:Arringatore 04.JPG|thumb|upright=0.8|''Le Orator'', circa 100 a.Chr., del Museo Archeologic National de Florentia, Italia, un statua de bronzo etrusco-roman que depinge Aulo Metelo (latino: ''Aulus Metellus''), un viro etruscan vestite de un toga roman durante que ille se occupa de rhetorica; le statua presenta un inscription in le lingua etruscan.]] Le societate roman esseva fortemente hierarchic: * servi (sclavos) al base, * liberti (liberatos) supra illes, * cives (citatinos libere) al summitate. Le citatinos libere se subdivideva in classes. Le division le plus ancian esseva inter patricios (descendentes del 100 patriarcas fundatores) e plebeos. In le Republica posterior, iste distinction perdeva importantia: plebeos poteva devenir ric e politicamente influente, durante que patricios poteva declinar economicamente. In ultra al citatinos plene o patricios (pater familias e su filios mascul), il habeva citatinos honorari (ex altere civitates) e clientes. Le clientes esseva principalmente sclavos liberate per patricios, qui remaneva ligate a lor patronos per tutela e servicios. Anque estrangeiros e exilatos poteva devenir clientes de un patricio o mesmo del civitate de Roma. Un altere linea de division se basava super servicio militar e proprietate, determinate per le censores: * Classe senatorial: dominava politica e armeas. * Equites (cavalieros): al initio, illes que poteva mantener un cavallo; postea, un potente classe mercantil. * Alteres classes militar, ordinate per armeamento, con le proletarii (citatinos sin proprietate, salvo lor filios) al base. Le potentia de voto in le Republica dependeva del classe: le tribos ric habeva minus membros e poteva influentiar plus rapidemente le resultato, facente que le classes basse rarmente exprimiva lor suffragio. Le feminas roman habeva alcun derectos basic ma non poteva votar ni participar in politica. Con le tempore, illas ganiava derectos juridic e proprietate, ma remaneva sin suffragio<ref>Frank Frost Abbott, ''Society and Politics in Ancient Rome'', BiblioBazaar, LLC, 2009, p. 41</ref>. Le civitates alliate recipiva frequentemente le Derectos Latin – un stato intermedio inter citatanitate plen e condition de peregrini. Post le Guerra Social (91–88 a.Chr.), le major parte de alliate italian recipeva citatanitate plen, e in 212 p.Chr. Caracalla lo extendite a tote homines libere del imperio (con exception del dediticii e esclavos liberatos). === Education === [[File:Busto maschile.JPG|thumb|Fresco de portraitura roman de un juvene viro con un rulo de papyro, de Herculano, del prime seculo p.Chr.]] In le prime Republica, il non habeva scholas public, assi pueros recipeva instruction in leger e scriber per lor parentes, o per sclavos educate, appellate paedagogi, habitualmente de origine grec<ref name="Lecture 13">[http://www.historyguide.org/ancient/lecture13b.html Lecture 13: A Brief Social History of the Roman Empire] by Steven Kreis. 11 October 2006. Retrieved 2 April 2007.</ref>{{Sfn|Adkins|Adkins|1998|p=211}}{{Sfn|Werner|1978|p=31}}. Le scopo principal del education durante iste periodo esseva trainar juvenes in agricultura, guerra, traditiones roman, e affaires public. Juvene pueros apprendeva multo sur le vita civic per accompania lor patres a functiones religiose e politic, incluse le Senato pro le filios de nobiles{{Sfn|Adkins|Adkins|1998|p=211}}. Le filios de nobiles esseva placiate como apprentices con un figura politic prominente al etate de 16 annos, e participava in campanias con le armea ab le etate de 17 annos{{Sfn|Adkins|Adkins|1998|p=211}}. Le practicas educative esseva modificate post le conquesta del regnos hellenistic in le seculo 3 a.Chr. e le resultate influentia grec, ben que le practicas educative roman esseva ancora multo differente del grecos{{Sfn|Adkins|Adkins|1998|p=211}}{{Sfn|Duiker|Spielvogel|2001|pages=[https://archive.org/details/worldhistoryto1500duik/page/143 143]}}. Si lor parentes poteva permitter se lo, pueros e alcun pueras al etate de 7 annos esseva inviate a un schola private foras del domo appellate un ludus, ubi un instructor (appellate un litterator o un magister ludi, e frequentemente de origine grec) inseniava a illes le base de leger, scriber, arithmetica, e a vices greco, usque al etate de 11 annos{{Sfn|Adkins|Adkins|1998|p=211}}{{Sfn|Werner|1978|p=31}}<ref name="Roman Education">[https://web.archive.org/web/20071225125840/http://www.txclassics.org/exceteducation.htm Roman Education]. Latin ExCET Preparation. Texas Classical Association, by Ginny Lindzey, September 1998. Retrieved 27 March 2007.</ref>. A partir del etate de 12 annos, le studentes frequentava scholas secundari, ubi le instructor (ora appellate un grammaticus) inseniava a illes sur le litteratura grec e roman{{Sfn|Adkins|Adkins|1998|p=211}}<ref name="Roman Education" />. Al etate de 16 annos, alcun studentes continuava lor studios in un schola de rhetorica (ubi le instructor, habitualmente grec, esseva appellate un rhetor){{Sfn|Adkins|Adkins|1998|p=211}}<ref name="Roman Education" />. Le education a iste nivello preparava le studentes pro carrieras legal, e requireva que le studentes memorisava le leges de Roma{{Sfn|Adkins|Adkins|1998|p=211}}. === Familia === [[File:Galla Placidia (rechts) und ihre Kinder.jpg|thumb|Un portrait in vitro aurate de un familia del Egypto roman. Le inscription grec in le medallion pote indicar o le nomine del artista o le pater familias qui es absente in le portrait. Iste pecia, que data del tertie seculo p.Chr., esseva probabilemente create per un greco alexandrin debite al uso de un dialecto egyptie in le inscription.]] Le unitates basic del societate roman esseva le domos e le familias{{Sfn|Duiker|Spielvogel|2001|page=[https://archive.org/details/worldhistoryto1500duik/page/146 146]}}. Gruppos de domos connectite per le linea mascule formava un familia (gens), basate sur ligamines de sanguine, un ancestre commun o adoption. Durante le Republica, alcun familias potente, o Gentes Maiores, veniva a dominar le vita politic. Le familias esseva dirigite per lor plus vetule citatano mascule, le pater familias (patre del familia), qui teneva autoritate legal (patria potestas, potentia del patre) super sposas, filios, filias e sclavos del domo, e le ricchessa del familia{{Sfn|Duiker|Spielvogel|2001|page=[https://archive.org/details/worldhistoryto1500duik/page/146 146]}}. Le expressiones extreme de iste potentia—le vender o le occider de membros del familia pro offensas moral o civil, incluse le simple disobedience—esseva multo rarmente exercite, e esseva prohibite in le era imperial. Un pater familias habeva deberes moral e legal verso tote le membros del familia. Mesmo le plus despotic pater familias esseva expectate consultar le membros senior de su domo e de su gens sur questiones que afficeva le ben-esser e le reputation del familia. Traditionalmente, tal questiones esseva considerate como foras del competentia del stato e de su magistratos; sub le imperatores, illos deveniva gradualmente subjecte al interferentia e legislation del stato<ref>Parkin, Tim, & Pomeroy, Arthur, ''Roman Social History, a Sourcebook,'' Routledge, 2007, p. 72. {{ISBN|978-0-4154-2675-6}}</ref>. Un vice que illes esseva acceptate in lor familia de nascentia per lor patres, le infantes esseva heredes potential. Illes non poteva esser legalmente date o vendite in sclavitude. Si le parentes esseva incapace de curar lor infante, o si su paternitate esseva in dubita, illes poteva render se al exposition de infantes (Boswell traduce isto como esser offerite al cura del deos o de estranieros). Si un neonato deforme o malade esseva patentemente inapte pro viver, occider lo esseva un deber del pater familias. Un patre citatano qui exponeva un infante san nascite libere non esseva punite, sed perdeva automaticamente su potestas super ille infante. Infantes abandonate esseva a vices adoptate; alcunos haberea essite vendite in sclavitude. Le sclavitude esseva quasi ubiquitari e quasi universalmente acceptate. In le prime Republica, le citatanos in debita poteva vender lor labor, e forsan lor filios, a lor creditor in un forma limitate de sclavitude appellate nexum, sed isto esseva abolite in le medie Republica. Le libertate esseva considerate un stato natural e proprie pro le citatanos; le sclavos poteva esser legalmente liberate, con le consentimento e supporto de lor proprietarios, e ancora servir le familia e le interesses financier de lor proprietarios como libertos o libertas. Isto esseva le base del relation cliente-patrono, un del characteristicas plus importante del economia e del societate de Roma{{Sfn|Casson|1998|pages=[https://archive.org/details/everydaylifeinan00cass/page/10 10–11], 24–32}}. In lege, un pater familias teneva potestas super su filios adulte con lor proprie domos. Isto poteva dar loco a anomalias legal, tal como filios adulte qui habeva tamben le stato de minores. Nulle viro poteva esser considerate un pater familias, ni poteva ille vermente posseder proprietate secundo le lege, durante que su proprie patre viveva{{Sfn|Casson|1998|pages=[https://archive.org/details/everydaylifeinan00cass/page/10 10–11, 24–32]}}<ref>[http://fathom.lib.uchicago.edu/1/777777121908/ Family Values in Ancient Rome] by Richard Saller. The University of Chicago Library Digital Collections: Fathom Archive. 2001. Visited 14 April 2007.</ref>. Durante le prime historia de Roma, le filias maritate passava sub le controlo (manus) del pater familias de lor sposos. Verso le fin del Republica, le majoritate del feminas maritate manteneva un connexion legal con lor familia de nascentia, ben que qualcunque infante del matrimonio pertineva al familia de su sposo. Le matre o un parente de etate avantiate frequentemente elevava tanto le pueros como le pueras<ref>{{Cite book |last=Rawson |first=Beryl |url=https://books.google.com/books?id=85Gdul_43DEC&pg=PP7 |title=The Family in Ancient Rome: New Perspectives |date=1987 |publisher=Cornell University Press |isbn=978-0-8014-9460-4 |page=7}}</ref>. Le moralistas roman susteneva que le matrimonio e le elevation de infantes compliva un deber basic verso le familia, le gens, e le stato. Rematrimonios multiple non esseva rar. Le patres usualmente comenciava cercar sposos pro lor filias quando istes attingeva un etate inter dece-duo e dece-quatro annos, sed le majoritate del feminas del classe commun remaneva celibe usque a lor vintes, e in general pare haber essite multo plus independente que le sposas del elite. Le divorcio requireva le consentimento de un parte, insimul con le retorno de omne dote. Ambe parentes habeva potentia super lor infantes durante lor minoritate e etate adulte, sed le sposos habeva multo minus controlo super lor sposas<ref>Frier, Bruce W., and McGinn, Thomas A. J. ''A Casebook on Roman Family Law'', Oxford University Press: American Philological Association, 2004, p. 20</ref>. Le feminas citatan roman teneva un forma restricte de citatanitate; illas non poteva votar sed esseva protegite per le lege. Illas dirigeva familias, poteva posseder e diriger interprisas, posseder e cultivar terra, scriber lor proprie testamentos, e litigar in le corte pro se ipse, o pro alteres, tote sub dispensation del cortes e le supervision nominal de un parente mascule senior. Durante le eras republican tarde e imperial, un natalitate diminuente inter le elite, e un augmento correspondente inter le gente commun esseva causa de preoccupation pro multe gentes; Augusto tentava tractar isto per medio de intervention del stato, offerente recompensas a qualcunque femina qui parturiva tres o plus infantes, e penalisante le personas sin infantes. Le secunde esseva multo resentite, e le prime habeva resultatos apparentemente negligibile. Le feminas aristocratic semblava esser de plus in plus disinclinate al procreation<ref>Rawson, Beryl, "The Roman Family", in ''The Family in Ancient Rome: New Perspectives'', Cornell University Press, 1986, pp. 30, 40–41.; Galinsky, Karl, ''Augustan Culture: An Interpretive Introduction'', Princeton University Press, 1998, pp. 130–132, {{ISBN|978-0-6910-5890-0}}</ref>. === Tempore e calendario === Le horas roman era contate ordinalmente de aurora a aurora. Assi, si le sollevamento occurreva a 6 a.m., alora 6 a 7 a.m. esseva nominate le ‘prime hora’. Le meridie esseva nominate ''meridies'', e es de iste parola que le termines ''a.m.'' (ante meridiem) e ''p.m.'' (post meridiem) proveni. Le Romanos habeva horologios (''horologia''), que includeva gigante solarios public (meridiane) e horologios de aqua (''clepsydrae''). Le septimana roman antique originale habeva octo dies, que esseva identificate per le litteras A a H, con le octavo die essente le *nundinum*, o die de mercato, un sorte de fin de septimana quando le agricultores vendeva lor productos in le stratas. Le septimana de septe dies, introducite ab le Oriente durante le primo Imperio, esseva adoptate officialmente durante le regno de Constantino. Le Romanos nominate le dies del septimana secundo corpora celeste al minus ab le 1e seculo p.Chr. Le anno roman originale habeva decem menses ab ''Martius'' (Martio) usque ''December'', con le periodo de inverno non includite in le calendario. Le prime quatro menses esseva nominate secundo deos (''Martius, Aprilis, Maius, Junius'') e le altere esseva numerate (''Quintilis, Sextilis, September, October, November, December''). Numa Pompilius, le secunde rege de Roma (716–673 a.Chr.), dice se haber introducite le menses de ''Januarius'' e ''Februarius'', ambes etiam nominate secundo deos, initiante le calendario de 12 menses que ancora se usa hodie. In 44 a.Chr., le mense ''Quintilis'' esseva renominate ''Julius'' (Julio) in honore de Julio Cesar, e in 8 a.Chr., ''Sextilis'' esseva renominate ''Augustus' (Augusto) in honore de Augusto. Le Romanos habeva plure modos de registrar annos. Un modo commun esseva le datation consular, que identificate annos secundo le duo consules que regnava in cata anno. Un altere modo, introducite in le fin del 3e seculo p.Chr., esseva contante annos ab le ''indictio'', un periodo de 15 annos basate sur le annunciamento de le distribution de victualias e altere mercantias al governamento. Un altere modo, minus popular ma plus simile al presentia, esseva ''ab urbe condita'', que contava annos ab le fundation mythic de Roma in 753 a.Chr. == Cultura == [[File:Seven Hills of Rome.svg|thumb|upright=1.3|Le septe collinas de Roma.]] Le vita in le Roma antique revolveva circa le citate de Roma, situate super septe colles. Le citate habeva un grande numero de structuras monumental como le [[Colosseo]], le Foro de Trajano e le Pantheon. Illa includeva theatros, gymnasios, mercatos, systemas de cloacas functional, complexos de balneos complete con bibliothecas e botecas, e fontanas con aqua potabile fresc fornite per centenares de millas de aqueductos. Per tote le territorio sub le controlo de Roma antique, le architectura residential variava ab casas modeste usque a villas campestre. In Roma, il habeva residencias imperial super le Collina Palatin. Le basse classes plebee e le classe equestrial medie viveva in le centro del citate, serrate in apartamentos, o insulae, que esseva quasi como moderne ghettos. Iste areas, frequentemente construite per proprietarios de classe alte pro le location, esseva sovente centrate super ''collegia'' o ''tabernae''. Iste personas, fornite con un provision gratuite de grano e displaciate per le jocos gladiatorial, esseva inscribite como clientes de patronos inter le patricios de classe alte, cuje adjuta illes cercava e cuje interesses illes supportava. === Lingua === [[File:Roman Empire 180 CE.png|thumb|right|350px|Le Imperio Roman in 180 AD. Le latino habeva un grande influentia in le parte occidental del imperio, tanto como lingua native como lingua administrative. In le parte oriental, le lingua grec era predominant.]] Le lingua native del Romanos esseva le [[latino]], un [[Linguas italic|lingua italic]] cuje grammatica dependeva poco del ordine del parolas, exprimente le signification per un systema de affixos attachate al radicales del parolas<ref>[http://www.utexas.edu/cola/centers/lrc/eieol/latol-0-X.html Latin Online: Series Introduction] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150429221355/http://www.utexas.edu/cola/centers/lrc/eieol/latol-0-X.html |date=29 April 2015 }} by Winfred P. Lehmann and Jonathan Slocum. Linguistics Research Center. The University of Texas at Austin. 15 February 2007. Retrieved 1 April 2007.</ref>. Su alphabeto esseva basate sur le alphabeto etrusc, que a su vice esseva basate sur le [[alphabeto grec]]<ref>{{Cite web |last=Calvert |first=J.B. |date=8 August 1999 |title=The Latin Alphabet |url=http://www.du.edu/~etuttle/classics/latalph.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20070403040205/http://www.du.edu/~etuttle/classics/latalph.htm |archive-date=3 April 2007 |website=University of Denver}}</ref>. Ben que le [[litteratura latin]] superstite consiste quasi totalmente de [[latino classic]], un lingua litterari artificial, multo stylisate e polite del prime seculo a.Chr., le lingua parlate in le Imperio Roman esseva le [[latino vulgar]], que differeva significativamente del latino classic in grammatica e vocabulario, e eventualmente in pronunciation<ref>[https://web.archive.org/web/20070810033726/http://classics.lss.wisc.edu/courses/Classical_Latin_Supplement.pdf Classical Latin Supplement]. p. 2. Retrieved 2 April 2007.</ref>. Parlatores del latino poteva comprender ambes formas usque al septime seculo, quando le latino parlate comenciava a diverger tanto que le "latino classic" o "bon latino" debeva esser apprendite como un secunde lingua<ref>József Herman, ''Vulgar Latin'', English translation 2000, pp. 109–114 {{ISBN|978-0-2710-2001-3}}</ref>. Durante que le latino remaneva le principal lingua scribite del Imperio Roman, le grec deveniva le lingua parlate per le elite ben educate, proque le major parte del litteratura studiate per le Romanos esseva scripte in grec. Le majoritate del emperatores esseva bilingue, ma habeva un preferentia pro le latino in le sphera public pro rationes politic, un practica que comenciava durante le guerras punic{{Sfnm|Rochette|2023|1pp=263,268|Rochette|2018|2pp=114-115,118}}. In le parte oriental del Imperio Roman (e plus tarde del [[Imperio roman de oriente|Imperio Roman Oriental]]), le latino nunquam poteva replaciar le grec, un hereditage del periodo hellenistic{{Sfn|Rochette|2018|p=108}}. [[Justiniano I|Justiniano]] esseva le ultime emperator a usar le latino in le governamento, marcante le momento in le qual le grec deveniva officialmente dominante{{Sfnm|1a1=Adkins|1a2=Adkins|1y=1998|1p=203|2a1=Kaldellis|2y=2023|2p=289|3a1=Rochette|3y=2011|3p=562|4a1=Rochette|4y=2023|4p=283}}. Le expansion del Imperio Roman diffundeva le latino per tote Europa, e le latino vulgar evolveva in multe [[linguas romanic]]. === Religion === [[File:August Labicana Massimo Inv56230.jpg|thumb|upright=0.7|left|[[Augusto]] con les vestes de ''Pontifex Maximus''.]] [[File:Pompeii - Casa dei Vettii - Ixion.jpg|thumb|Punition de Ixion: al centro es Mercurio tenente le caduceo; a su dextra Juno sede super su throno. Retro illa sta Iris, facente gestos. A sinistra es Vulcano (figura blonde), in pede retro le rotta, la governante, con Ixion jam ligate a illo. Nephele sede al pedes de Mercurio; un fresco roman del muro oriental del triclinium in le Domo del Vettii, Pompeii, Quarte Stilo (60–79 p.Chr.).]] Le [[religion roman]] archaic, al minus in lo que concerne le deos, non consisteva in narrativas scribite, ma in interrelationes complexe inter deos e humanos{{Sfn|Matyszak|2003|page=24}}. Divergente del mythologia grec, le deos non esseva personificate, ma esseva spirites sacre vagamente definite, appellate numina. Le Romanos credeva etiam que cata persona, loco o cosa habeva su proprie genius, o anima divine. Durante le Republica Roman, le religion esseva organisate sub un systema strict de officios sacerdotal, tenite per homines de rango senatorial. Le Collegium Pontificum esseva le organismo supremo in iste hierarchia, e su sacerdote principal, le Pontifex Maximus, esseva le capite del religion del stato. Le flamines curava le cultos de varie deos, durante que le augures esseva responsabile pro prender le auspicios. Le rex sacrorum (rege sacre) assumeva le responsabilidades religiose del reges deponite. In le Imperio Roman, emperatores defuncte qui habeva regnate ben esseva deificate per lor successores e per le Senato<ref>{{Cite book |last=Gibbon |first=Edward |author-link=Edward Gibbon |url=https://books.google.com/books?id=HvIbFyM1s54C&pg=PA91 |title=The history of the decline and fall of the Roman Empire |publisher=printed for J.J. Tourneisen |year=1787 |page=91}}; {{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=a75PAAAAMAAJ&pg=PA644 |title=The Encyclopedia Americana: A Library of Universal Knowledge |publisher=Encyclopedia Americana Corporation |year=1919 |page=644}}</ref>, e le culto imperial formal deveniva progressivemente plus prominente. Con le augmento del contacto con le Grecos, le vetere deos roman esseva sempre plus associate con le deos grec{{Sfn|Willis|2000|pages=166–168}}. Sub le Imperio, le Romanos absorbeva le mythologias de lor populos subjugate, frequentemente resultante in situaciones ubi templos e sacerdotes del deos traditional italian coexisteva con illos del deos extranee{{Sfn|Willis|2000}}. Comenciando con le Emperador [[Neron]] in le prime seculo p.Chr., le politica official del Romanos verso le christianismo esseva negative, e a certe puncto, esser christian poteva esser punite con le morte. Sub le Emperador Diocletiano, le persecution del christianos attingeva su apice. Totevia, le christianismo deveniva un religion supportate officialmente per le stato roman sub le successor de Diocletiano, Constantino I, con le signatura del Edicto de Milano in 313, e rapidemente deveniva dominante. Tote religiones excepte le christianismo esseva prohibite in 391 p.Chr. per un edicto del Emperador Theodosio I<ref>[http://www.roman-emperors.org/theo1.htm Theodosius I (379–395 AD)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150315015652/http://www.roman-emperors.org/theo1.htm |date=2015-03-15 }} by David Woods. De Imperatoribus Romanis. 2 February 1999. Retrieved 4 April 2007.</ref>. === Ethica e moralitate === Como multe culturas antique, le conceptos de ethica e moralitate, ben que compartente alcun similaritates con le societate moderne, differeva grandemente in plure aspectos importante. Proque civilisationes antique como Roma esseva sub constante menacia de attaccos per tribos maraudante, lor cultura esseva necessemente militaristic, con habilitates martial considerate como attributos de grande valor<ref name="Astore, William">{{Cite news |last=Astore, William |title=Bread and Circuses in Rome and America |url=https://www.huffingtonpost.com/william-astore/bread-and-circuses-in-rom_b_3414248.html |access-date=11 August 2017}}</ref>. Durante que societates moderne considera le compassion como un virtute, le societate roman considerava le compassion como un vicio, un defecto moral. In effecto, un del objectivos principal del jocos gladiatorial esseva de immunisar le citatanos roman contra iste debilitate<ref>{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=87_ImL1ryQ8C |title=Annual Editions: Western Civilization |publisher=McGraw-Hill |year=2002 |edition=12th |volume=1 |page=68 |quote=... where compassion was regarded as a moral defect ...}}</ref><ref name="Astore, William" /><ref>{{Cite book |last=Jackson, Michael Anthony |url=https://books.google.com/books?id=ZkU9IuW1IuAC |title=Look Back to Get Ahead: Life Lessons from History's Heroes |publisher=Arcade |year=2004 |isbn=978-1-55970-727-5 |page=174 |quote=Gladatorial games were popular because the Romans actually believed that compassion was a vice and a weakness}}</ref>. In vice, le Romanos appreciava virtutes como le corage e le conviction (''virtus''), un senso de deber verso su populo, le moderation e le evitamento del excessos (''moderatio''), le pardon e le comprension (''clementia''), le justitia firme (''severitas''), e le fidelitate (''pietas'')<ref>{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=agyhCwAAQBAJ |title=Daily Life in Ancient Rome: A Sourcebook |publisher=Hackett Publishing Company |year=2016 |isbn=978-1-58510-796-4 |editor-last=Harvey |editor-first=Brian K. |pages=21–28}}</ref>. Le societate roman habeva normas ben establite e restrictive in relation al sexualitate, ben que, como in multe societates, le major parte del responsabilitates cadeva super le feminas. Feminas esseva generalmente expectate a esser monogame, habente solmente un marito durante lor vita (''univira''), ben que isto esseva multo minus observate inter le elite, specialmente sub le imperio. Feminas esseva expectate a esser modeste in public, evitante apparitias provocante, e a demonstrar fidelitate absolute a lor maritos (''pudicitia''). In veritate, portar un velo esseva un expectation commun pro preservar le modestia. Le sexo extra matrimonio esseva generalmente disapprobate pro homines e feminas, e de facto esseva rendite illegal durante le periodo imperial<ref>{{Cite book |last=Langlands, Rebecca |url=https://books.google.com/books?id=GBLnttutuOMC |title=Sexual Morality in Ancient Rome |publisher=Cambridge University Press |year=2006 |isbn=978-0-521-85943-1 |pages=3–20}}</ref>. Totevia, le prostitution esseva un practica acceptate e regulate<ref>{{Cite book |author1=Mathew Dillon |author2=Lynda Garland |author2-link=Lynda Garland |url=https://books.google.com/books?id=qMNL0jqhygoC |title=Ancient Rome: From the Early Republic to the Assassination of Julius Caesar |publisher=Taylor & Francis |year=2005 |isbn=978-0-415-22459-8 |page=382}}</ref>. Demonstrationes public de morte, violentia, e brutalitate esseva usate como fonte de entertainmento in le communitates roman; tamen, isto esseva etiam un maniera de mantener le ordine social, demonstrar le potentia, e significar un unitate communal. === Arte, musica e litteratura === [[File:P. Fannius Synistor anagoria links.JPG|right|thumb|Femina sonante un cithara, del Villa Boscoreale, Italia, circa 40–30 a.Chr.]] Le stilos pictoric roman monstra influentias [[Grecia antique|grec]], e le exemplos superstite es principalmente frescos usate pro decorar muros e plafones de villas rustic, ben que le litteratura roman mentiona picturas super ligno, ebore e altere materiales{{Sfn|Adkins|Adkins|1998|pp=350–352}}<ref>[http://www.metmuseum.org/toah/hd/ropt/hd_ropt.htm Roman Painting] from Timeline of Art History. Department of Greek and Roman Art, The Metropolitan Museum of Art. 2004–10. Retrieved 22 April 2007.</ref>. Plure exemplos de pictura roman ha essite trovate in Pompeii, e ab iste exemplares, le historicos del arte divide le historia del pictura roman in quatro periodos. Le prime stilo pictoric esseva in uso ab le initio del secundo seculo a.Chr. usque al initio o medio del prime seculo a.Chr., e consisteva principalmente in imitationes de marmore e structuras de petra, talvolta includente figuras mythologic. Le secunde stilo comenciava in le prime seculo a.Chr. e cercava representar realisticamente elementos architectonic tridimensional e paisages. Le tertie stilo emergeva sub le regno de Augusto (27 a.Chr. – 14 p.Chr.), rejectante le realismo del secunde stilo in favor de ornamentation simple: un scena architectonic, paisage, o designo abstracte esseva placiate al centro, super un fundo monochromic. Le quarte stilo, que comenciava in le prime seculo p.Chr., illustrava scenas mythologic, conservante tamen elementos architectonic e patronos abstracte. Le sculptura de portreto usava proportiones juvene e classic, ma plus tarde evolveva in un mixtura de realismo e idealisation. Durante le periodos antonin e severan, deveniva popular le cabellos e barba ornate, con incisiones e perforationes profunde. Progressos esseva etiam facite in le sculpturas in basso-rilievo, usualmente representante victorias roman. Le musica roman esseva fortemente basate super le musica grec e habeva un rolo importante in multe aspectos del vita roman<ref name="Grout-1988">{{Cite book |first1=Donald Jay |last1=Grout |url=https://books.google.com/books?id=ise5AAAAIAAJ |title=A history of western music |first2=Claude V. |last2=Palisca |date=1988 |publisher=Norton |isbn=978-0-393-95627-6 |access-date=31 May 2012}}</ref>. In le armea roman, instrumentos como le tuba (un longe trompeta) o le cornu esseva usate pro dar diversas commandos, durante que le buccina (probabilemente un trompeta o corn) e le ''lituus'' (probabilemente un instrumento in forma de J allongate) esseva usate in cerimonias. Musica esseva sonate in le amphitheatros roman inter le combattes e in le odea, ubi on sape usava le cornu e le hydraulis (un typo de organo a aqua){{Sfn|Adkins|Adkins|1998|pp=349–350}}. Quasi tote le ritos religiose includeva presentationes musical. Alcun historicos de musica crede que musica esseva presente in quasi omne ceremonias public<ref name="Grout-1988" />. Le graffiti, lupanares, picturas e sculpturas trovate in Pompeii e Herculaneum suggere que le cultura roman esseva saturate de sexualitate. ==== Litteratura e bibliothecas ==== Le [[litteratura latin]] esseva, ab su initio, fortemente influentiate per autores grec. Alcun del plus vetere obras existente es epopeas historic que narra le prime eventos del historia militar de Roma. Con le expansion del Republica, autores comenciava a producer poesia, comedia, historia e tragedia. Le contributiones litterari de Roma antique es ancora recognoscite hodie, e le obras de autores roman antique esseva disponibile tanto in librerias quanto in bibliothecas public e private. Multes eruditos e homines de stato in Roma antique cultivava bibliothecas private, usate tanto como demonstrationes de cognoscentia quanto como signos de ricchessa e poter<ref>{{Cite journal |last=Dix |first=T. Keith |date=1994 |title="Public Libraries" in Ancient Rome: Ideology and Reality |url=https://www.jstor.org/stable/25542662 |journal=Libraries & Culture |volume=29 |issue=3 |pages=282–296 |jstor=25542662 |issn=0894-8631}}</ref>. Ben que Julio Cesare habeva le intention de establir bibliothecas public pro consolidar Roma como un grande centro cultural, simile a Athenas e Alexandria, ille moriva ante que isto esseva realisate. Su veterano subalterne, Gaio Asinio Pollio, continuava le projecto e inaugurava le prime bibliotheca public in Roma, in le Atrium Libertatis<ref>{{Cite web |title=Pliny the Elder, The Natural History, BOOK XXXV. AN ACCOUNT OF PAINTINGS AND COLOURS., CHAP. 2. (2.)—THE HONOUR ATTACHED TO PORTRAITS. |url=http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Plin.+Nat.+35.2&redirect=true |access-date=29 November 2023 |website=www.perseus.tufts.edu}}</ref>. Imperatores como Augusto, Tiberio, Vespasiano, Domitiano e Trajano tamben fundava o expandiva bibliothecas public durante lor regnos<ref>{{Cite web |title=Library – Ancient Rome, Collections, Archives {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/library/Rome |access-date=29 November 2023 |website=www.britannica.com |language=en}}</ref><ref>{{Cite journal |last=Houston |first=George W. |date=2008 |title=Tiberius and the Libraries: Public Book Collections and Library Buildings in the Early Roman Empire |url=https://muse.jhu.edu/pub/15/article/247571 |journal=Libraries & the Cultural Record |volume=43 |issue=3 |pages=247–269 |doi=10.1353/lac.0.0032 |s2cid=161471143 |issn=2166-3033|url-access=subscription }}</ref><ref>{{Cite book|last=Staikos |first=Konstantinos Sp |title=The History of the Library in Western Civilization, Volume II: From Cicero to Hadrian: The Roman World from the Beginnings of Latin Literature to the Monumental and Private Libraries of the Empire |date=25 October 2021 |url=https://brill.com/display/title/26053 |work=The History of the Library in Western Civilization, Volume II |access-date=29 November 2023 |publisher=Brill |language=en |doi=10.1163/9789004473508 |isbn=978-9-0044-7350-8|url-access=subscription }}</ref>. Isto includeva le Bibliotheca Ulpian in le Forum de Trajano e bibliothecas in le Templo de Apollo Palatinus, le Templo del Pace in le Foro Roman, e le Templo de ''Divus Augustus'', que esseva dedicate a Minerva quando illo esseva reconstruite sub le ordines del Emperador Domitiano<ref>{{Cite web |title=The Roman forum: its history and its monuments / Ch. Huelsen ; translated by Jesse Benedict Carter. |url=https://hdl.handle.net/2027/njp.32101076187390?urlappend=%3Bseq=19 |access-date=29 November 2023 |website=HathiTrust | date=1909 |hdl=2027/njp.32101076187390?urlappend=%3Bseq=19 |language=en}}</ref>. Al tempore del cadita del Imperio Roman Occidental, le citate de Roma contava plus que duo decenas de bibliothecas public<ref>{{Cite book |last=Boyd |first=C. E. |title=Public Libraries and Literary Culture in Ancient Rome |url=https://archive.org/details/publiclibrariesl00boyduoft |publisher=University of Chicago Press |year=1915 |isbn=978-1-164-83397-0}}</ref>. Con le expansion del Imperio Roman, bibliothecas public esseva establite in altere importante urbes e centros cultural, includente Ephesos, Athenas e Timgad<ref>{{Cite web |last=Cartwright |first=Mark |title=Libraries in the Ancient World |url=https://www.worldhistory.org/article/1428/libraries-in-the-ancient-world/ |access-date=29 November 2023 |website=World History Encyclopedia |date=23 July 2019 |language=en}}</ref><ref>{{Cite journal |last=Pfeiffer |first=Homer F. |date=1931 |title=The Roman Library at Timgad |url=https://www.jstor.org/stable/4238558 |journal=Memoirs of the American Academy in Rome |volume=9 |pages=157–165 |doi=10.2307/4238558 |jstor=4238558 |issn=0065-6801|url-access=subscription }}</ref>. === Cocina === [[File:Mosaico di un giovane come mese di giugno, III secolo dc..JPG|thumb|Un puero con un platto de fructos e, possibilemente, un sitella de crustaceos, in un cocina con pisces e calamares — in le pannello de junio de un mosaico del 3e seculo que representa le menses, in le Hermitage Museum in St. Petersburg, Russia.<ref>J. Carson Webster, ''The Labors of the Months in Antique and Mediaeval Art to the End of the Twelfth Century,'' Studies in the Humanities 4 (Northwestern University Press, 1938), p. 128. In the collections of the [[Hermitage Museum]].</ref>]] Le cocina del Roma antique cambiava super le longe duration de iste civilisation. Le habitudes alimentar esseva influentiate per le cultura grec, le cambios politic del Regno al Republica e postea al Imperio, e per le expansion enormemente vaste del Imperio, que exposeva le romanos a nove habitudes provincial e technicas de cocitura. Al initio, le differentias inter le classes social esseva relativemente modeste, ma se evolveva con le expansion del Imperio. Homines e feminas bibeva vino con lor repastos<ref>{{Cite book |last=Civitello |first=Linda |url=https://books.google.com/books?id=uaRl9ZUtBYkC&q=cuisine%20of%20ancient%20rome&pg=PR8 |title=Cuisine and Culture: A History of Food and People |date=2011 |publisher=John Wiley & Sons |isbn=978-0-470-40371-6 |language=en}}</ref>. Le dieta roman antique includeva multe elementos que es hodie basic in le culina italian moderne. Plinio le Senior describeva plus de 30 varietates de oliva, 40 typos de pira, ficus (local e importate ab Africa e le provincias oriental), e un grande varietate de legumina, includente carottas (de varie colores, ma non orange<ref>Phyllis Pray Bober, ''Art, Culture, and Cuisine: Ancient and Medieval Gastronomy'', University of Chicago Press (2001), p. 188.</ref>), apio, allio, bulbos de flores, brassicas como cavolo, kale e broccoli, lactuca, endivia, cepa, porro, asparago, ravanellos, napas, pastinacas, betas, pisum verde, acelga, cardo, olives e cucumbre<ref name="Patrick Faas">Patrick Faas, ''Around the Roman Table: Food and Feasting in Ancient Rome'', University of Chicago Press (2005), p. 209.</ref>. Tamen, alcun alimentos hodie associate con la culina italian non esseva usate<ref name="Phyllis Pray Bober">Phyllis Pray Bober, ''Art, Culture, and Cuisine: Ancient and Medieval Gastronomy'', University of Chicago Press (2001), p. 187.</ref>. In particular, spinacia e melongena (aubergine) esseva introducite plus tarde per le mundo arabic, e tomates, patatas, pimentos e mais (le fonte moderne del polenta)<ref name="Patrick Faas" /> solmente appareva in Europa post le descubrimento del Nove Mundo e le Exchange Columbin<ref name="Phyllis Pray Bober" />. Le romanos cognosceva le ris, ma illo esseva rarissime. Citrus esseva etiam pauc<ref name="Phyllis Pray Bober" />. Carnes de macellero como bove esseva un delicias rar. Le carne plus popular esseva porco, specialmente in forma de salsicias<ref>Maguelonne Toussaint-Samat, ''A History of Food'', John Wiley & Sons (2009), p. 93.</ref>. Pisces esseva plus commun que carne, con un aquacultura sophisticate e industrias extensive dedicate al cultura de ostreas. Le romanos tamben practicava le allevamento de cochleas e larvas de querco. Alcun typos de pisces esseva multo appreciate e habeva precios elevate, como le ''mullus'' del piscicultura de Cosa, e medios elaborate esseva inventate pro mantener los fresc<ref>John E. Stambaugh, ''The Ancient Roman City'', JHU Press (1988), p. 148.</ref>. Traditionalmente, un jentaculo (''ientaculum'')<ref name="Artman-2">Artman, John: "Ancient Rome- Independent Learning Unit", page 26, Good Apple, 1991.</ref> esseva consumite al alba. Al medie die o in le prime parte del postmeridie, on mangiava le cena<ref name="Artman-2" />, le plato principal del die, e al vespere un repasto leve appellate vesperna<ref name="Artman">Artman, John: "Ancient Rome- Independent Learning Unit", p. 26, Good Apple,1991.</ref>. Con le crescent importation de alimentos exotic, le cena deveniva plus abundante e varie, e se moveva gradualmente al vespere, dum le vesperna<ref name="Artman" /> esseva abandonate. Le repasto del medie die, prandio, deveniva un repasto leve pro mantener le fame usque al cena<ref name="Artman-2" />. === Moda === Le [[toga]], un vestimento commun durante le era de [[Julio Cesare]], esseva gradualemente abandonate per tote le classes social del [[Imperio Roman|Imperio]]. Al initio del 4e seculo, le toga esseva reducite a un vestimento portate solmente per senatores durante sessiones del [[Senato roman|Senato]] e in ceremonias official. In le 4e seculo, le toga esseva substitute per le ''paenula'' (un vestimento simile a un poncho) como vestimento quotidian del romanos, tanto del classes basse quanto alte. Un altere vestimento popular inter romanos in le annos plus tarde del [[Imperio roman de occidente|Imperio Roman de Occidente]] esseva le pallium, normalmente portate per philosophos e eruditos in general. A causa de influentias externe, principalemente ab populos germanic, le romanos adoptava tunicas multo simile a illos usate per le germanos con le quales illes interageva in le ultime annos del Imperio Occidental. Illes adoptava etiam pantalones e cappellos como le ''pileus pannonicus''. Durante le basse imperio, le ''paludamentum'' (un typo de vestimento militar) esseva portate solmente per le imperator roman (desde le regno de Augusto, le prime imperator), durante que le ''dalmatica'' (tamben usate per le clero christian) comenciava a diffunder se per tote le imperio<ref>{{Cite web |url=https://www.treccani.it/vocabolario/dalmatica/ |title=Dalmatica |access-date=12 August 2023 |language=it}}</ref>. === Jocos e recreation === [[File:Nennig Roman Villa and Mosaics - 51134391753.jpg|left|thumb|Le combatte de gladiatores esseva strictemente un sport de spectaculo. Iste mosaico roman monstra combattentes e un arbitro, del villa roman a Nennig, Germania, circa le 2e o 3e seculo p.C.]] [[File:Villa romana bikini girls.JPG|right|thumb|Le mosaico del puellas in bikini, que monstra feminas practicante sportes, del Villa Roman del Casale, Italia, provincia roman de Sicilia, 4e seculo.]] Le juventute de Roma habeva varie formas de joco athletic e exercitio. Le jocos pro pueros esseva destinate a preparar los pro le servicio militar active, como saltar, luctar, pugnar e currer.{{Sfn|Casson|1998|pages=[https://archive.org/details/everydaylifeinan00cass/page/98 98–108]}} In le campania, le passatempos del ricos includeva etiam le pesca e le chasse.<ref name="SPQR Online-1998">{{Cite web |year=1998 |title=Daily Life: Entertainment |url=http://library.thinkquest.org/26602/entertainment.htm#leisure |archive-url=https://web.archive.org/web/20070430025620/http://library.thinkquest.org/26602/entertainment.htm |archive-date=30 April 2007 |website=SPQR Online |accessdate=24 February 2026 |archivedate=30 April 2007 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070430025620/http://library.thinkquest.org/26602/entertainment.htm#leisure }}</ref> Le romanos habeva plure typos de jocos con bolas, includente un que resembleva le balla a mano.{{Sfn|Casson|1998|pages=[https://archive.org/details/everydaylifeinan00cass/page/98 98–108]}} Jocos de dados, jocos de tabula e jocos de alea esseva passatempos popular.{{Sfn|Casson|1998|pages=[https://archive.org/details/everydaylifeinan00cass/page/98 98–108]}} Pro le ricos, le banchettos offereva un opportunitate pro divertimento, a vices con musica, dansa, e lectiones de poesia.{{Sfn|Adkins|Adkins|1998|pp=350–352}} Le majoritate del populo, minus benestante, poteva gauder de banchettos simile per medio de collegios o associationes, ma pro le plus parte del romanos, mangiar pro placer significava visitar tavernas.{{Sfn|Adkins|Adkins|1998|pp=350–352}} Le infantes se divertiva con jocos e jocas como le saltar super amicos (leapfrog).<ref name="SPQR Online-1998" />{{Sfn|Adkins|Adkins|1998|pp=350–352}} Le jocos public e spectaculos esseva sponsorisate per romanos prominente qui voleva promover lor generositate e obtener favor popular; in Roma o su provincias, isto normalmente significava le imperator o su governatores. Locos specific pro le jocos public esseva construite in Roma e in le provincias. Le Colosseum de Roma esseva construite in 70 p.Chr. sub le imperator Vespasian e aperite in 80 p.Chr. pro hostar eventos e combatte de gladiatores. Le gladiatores combatteva a vices usque al morte, ma plus sovente usque a un victoria adjudicate, usualmente in accordo con le humor del multitud spectante. Spectaculos con animales exotic esseva popular in se mesme; ma a vices animales esseva collocate contra humanos, o professionales armate o criminales sin armas condamnate al morte public. Le cursas de carros esseva extrememente popular inter tote le classes social. In Roma, iste cursas habeva loco normalmente in le Circus Maximus, que esseva construite specialmente pro cursas de carros e de cavallos e, como le plus grande spatio public de Roma, esseva usate etiam pro festivales e spectaculos con animales.<ref>[http://penelope.uchicago.edu/~grout/encyclopaedia_romana/circusmaximus/circusmaximus.html Circus Maximus]. Encyclopedia Romana. University of Chicago. Retrieved 19 April 2007.</ref> Illo poteva accomodar circa 150,000 personas<ref>John Humphrey, ''Roman circuses: arenas for chariot racing'', University of California Press, 1986, p. 216.</ref>. == Economia == [[File:Pompeii - Fullonica of Veranius Hypsaeus 1 - MAN.jpg|thumb|Travaliatores in un officina de tractamento de pannos, in un pictura del ''fullonica'' de Veranius Hypsaeus in Pompeii.]] Roma commandava vaste territorios con multe recursos natural e human. Le economia restava basate sur [[Agricultura roman|agricultura]] e [[commercio]]. Grano de [[Sicilia]], [[Africa]] e [[Egypto]] alimentava Roma, durante que Italia exportava vino e oleo. Le industria esseva limitate a extraction e atelieres. Le labor servile dominava: circa 20% del population del imperio (e 40% in Roma) esseva sclavos. Con le cessation del conquestas, sclavos deveniva plus car e le labor pagate plus competitive. Le moneta roman era ben disveloppate: cupro, bronzo, argento e auro. Antea, le cupro se pesava a massa; postea appariva le as. Le denario esseva gradual debasate sub Nero. Le commercio terrestre e maritim connecteva tote le [[Mar Mediterranee|Mediterraneo]]. Navigation esseva 60 vices plus cheap que transporte terrestre. Un viage de Gades a Alexandria prendeva minus que un mense. === Etate regia === Al initio del etate del ferro (9e seculo a.Chr.) le economia del populos del Italia central esseva basate quasi exclusivemente super le productos del pastoralis e del agricultura. Allevamento e agricultura representava le principal activitates economic etiam durante le periodo archaic o monarchic (ab le 8e al 6e seculo a.Chr.) del historia de Roma antique. Illo esseva un economia de subsistentia: le destination del productos esseva, in effecto, le autoconsumo familiar o tribal. Roma, totevia, se disveloppava gratias a su position in un area de frontiera, cioè le via commercial inter le citates etrusc e le colonias grec del Campania lungo le directrice nord-sud, e le “via del sal” (via Salaria) inter le fauce del Tiber e le communitates sabin e umbro-sabellic del Appennino central in direction ovest-est. Le Tiber in le antiquitate constitueva le linea de demarcation inter duo areas con differentias distincte: illo etrusc al nord e illo latin al sud. Le sito ubi in le 8e seculo a.Chr. surse Roma esseva strategic economicamente, como puncto de incontro de vias commercial que se dirigeva in plure directiones. In particular, le controlo del trafficos ligate a un producto importante como le sal, proveniente del salinas al fauce del Tiber, constitueva le prime impulso pro le disveloppamento economic de Roma: le sal transiva, in effecto, per le citate pro esser transportate verso le interior, in territorio sabin, longo le percurso del via Salaria, cioè “via del sal”. === Etate republican === Como in grande parte del societates del mundo classic, etiam le economia del [[Republica Roman]] (del 5e al 1e seculo a.Chr.) esseva essencialmente, si non exclusivemente, basate super le production e le distribution de productos agricole (ma grande parte del production esseva destinate al autoconsumo). Le classe del aristocrates (patricios), que in iste periodo correspondeva etiam al strata social plus ric, esseva formate prevalentemente per grande proprietarios fundiari, qui se occupava personalmente del gestion del empresas agricole (villae rusticae). Solo in le etate republicane tarde comenciava a affirmar se economicamente le classe social del equites, que traheva su ricchessa non del agricultura, ma del commercio, del industrias e del finantia (exaction de taxas e prestitos a interesse). ==== Monetisation ==== Quando ab le baratto on passava a un prime systema monetari, le valor del unitate monetari, consistente in un certe quantitate de cupro o bronzo (aes rude), esseva stabilite equivalente a un ove o un bove. Postea le aes rude esseva substitute per le prime moneta de bronzo, le aes grave o asse librale (assí nominate proque illo pesava circa un libra). Con le apertura de Roma al commercio externe (in particular con Magna Grecia), in le 3e seculo a.Chr. appariva le prime monetas de argento, initialmente coniate per Cuma, usque quando Roma ipse comenciava a batter moneta: monetas de argento como le Denario e le Victoriato, e de auro como le Aureo, que se adjungeva a illos de bronzo (Asse). Le Sestertio durante le Republica esseva un parve moneta de argento con valor de 1/4 de denario (post le reforma monetari de Augusto illo designava in vice un moneta de cupro, o melio de auricalco). Le monetas plus precios esseva usate pro transactiones international, le minus valente pro le economia domestic. Le coherentia del systema esseva guarantee per cambios fixate: 1 Aureo = 25 Denarios = 100 Sestertios = 400 Asses. Le Stato durante tote le Republica ageva con prudentia e sagessa in le regulation del coniationes (quantitate de monetas emittite, lor peso e titulo). === Etate imperial === [[File:Map of the Periplus of the Erythraean Sea.jpg|thumb|upright=1.4|right|Mappa del Periplo del Mar Erythrean: Commercio roman con le India secundo le ''Periplus Maris Erythraei'' e le relationes diplomatic sino-roman.]] In le prime duo seculos del Imperio Roman, le disveloppamento de su economia se basava essencialmente super le conquestas militar, que apportava terras a distribuir al legionarios o al senatores ricos, mercantias a commerciar e sclavos a sfruttar in labores sin costo<ref>«Systema agrari-mercantil con base sclavista», con iste formula A. Schiavone defini le systema economico-social del prime era imperial de Roma antique (Momigliano e Schiavone, ''Storia di Roma'', Einaudi, 1988).</ref>. Pro iste motivo le economia pareva prospere (“seculo de auro”). In realitate, illa remaneva in stato de stagnation, que deveniva decadentia (declino del production agricole e contraction del grande fluxos commercial) con le fin del phase del grande guerras de conquesta (198 p.Chr., conquesta de Ctesiphon, capital del imperio parthe). Le Imperio Roman non esseva capace de realisar un disveloppamento economic endogene (non dependente del conquestas) ni de compensar le augmento del costos del spesa public (principalmente exercito e bureaucratia) con un systema fiscal plus efficiente que oppressivo. Le grave crisi consequente portava gradualmente a decadentia, usque al cassa del parte occidental in le 5e seculo per obra del populos germanic<ref>Secundo A. Fusari, le systema economic del era imperial esseva destinate al stagnation viste que le duo elementos que lo componeva, le agricultura e le commercio, e su base energetic principal, le sclavos, non esseva integrate in un mercato unic como in le economia capitalista, e su alimentation non derivava si non in minima parte del surplus reinvestite in le mercato (accumulation endogene promovite per factores agente intra le systema), sed del affluxo de ressources externe (accumulation exogene), fructo del rapina, del guerras e del exploitation del provincias. In plus, le ordine equestre, que haberea potite opponer se al aristocratia terratenente e guerriera como classe social que basava su proprie poter, su proprie ricchessa e su proprie identitate de classe precisemente sur le developpamento de un systema interprendurial mercantilista e industrial, nunquam aspirava a substituer se al aristocratia in le acquisition del poter (como haberea facite un authentic classe burgese), sed a facer parte de illo, reinvestinte le surplus commercial in le acquisition de un rendita fundiari (A. Fusari, L'avventura umana, Seam, 2000).</ref>. In le prime etate imperial, le impulso date per forte urbanisation<ref>Le civilisation imperial esseva essentialmente un civilisation urban. In le citates populose del Imperio resideva le classes privilegiate. Specialmente in Occidente, le citate esseva ante toto un centro administrative, a transverso del qual on exerceva le controlo e le exploitation del region agricola circumvicin, sed illo esseva tamben le loco ubi le ricchessa producite esseva distribuite e consumite, e le centro de diffusion del modellos de comportamento del societate imperial (E. Lo Cascio, ''Roma imperiale. Una metropoli antica'', Carocci 2010)</ref> e le securitate del lineas de traffico favoriva le expansion del commercio terrestre e maritim<ref>Da Narbona a Cartagine si impiegavano in media cinque giorni di navigazione, da Marsiglia ad Alessandria, invece, trenta ({{sfn|Ruffolo|p=130)}}.</ref><ref>Giorgio Ruffolo calcula in 4 miliardos de sestertios (un quinte del PIB total) le valor addite total del sector commercial in le prime seculo p.C. ({{sfn|Ruffolo|p=28}}).</ref><ref>Gratias a un systema altemente organisate de transporto e vendita, se moveva liberemente de un angulo al altere del Imperio millenas de tonnas de productos: metallos extrahite in le regiones montaniose del Europa occidental: stagno ex Britannia, ferro ex Espania, plumbo ex Sardinia; pelles, pannos e bestial ex le districtos pastoral de Britannia, de Espania e ex le mercatos del Mar Nigre; vino ex Provenza, ex Aquitania, ex Italia, ex Creta, ex Numidia; oleo ex Africa e ex Espania; lardo ex Lucania; melle ex Attica; caseo ex Dalmatia; fructos sic, dactilos e prunas ex Syria; cavallos ex Sicilia e ex Numidia; ligno, pice e cera ex Russia meridional e ex le nord de Anatolia; marmore ex le litorales egee, ex Asia Minor, ex Egypto, ex le Pyreneos e anque ex le Mar de Marmara; e - le plus importante de totes - grano ex le districtos del Africa del nord, del Egypto, del Sicilia, del Thessalia e del valle del Danubio pro le necessitates del grande citates (H. St. L. B. Moss, ''The Birth of the Middle Ages'', p. 1).</ref>: a Roma, per exemplo, se multiplicava botecas, empresas commercial a grande e parve scala, depositos, magazinos, corporationes de artesanos e transportatores. Le trafficos commercial attingeva le costas del Baltico, Arabia, India e China pro importar productos de luxo e prestigio a precios astronemic (al valor del mercantia se adjungeva le costos del transporto e un longe serie de taxas e pedaggios). Existiva un ligamine constante de importation via caravanas e commercio maritim con le regiones oriental, specialmente India e peninsula Arabic, unde veniva incenso, perfumes, perlas, gemmas, species, setas, carnes e pisces rare, fructos exotic, ebano, unguentos. Totevia, le effluxo de moneta in metallo precios pro iste productos de luxo habeva in le seculos sequente graves consequentias in le balancia commercial<ref>Plinio le Vetule calculava in 100 milliones de sestertios le summa que cata anno sortiva del Imperio pro pagar le mercantias pretiose: illo esseva un cifra vermente enorme, correspondente al recepta annual de tote le impostos indirecte e esseva equal a un quarte de tote le entratas del Imperio in le tempore de Vespasiano. (Plin. NH, XII, 84: ''minimaque computatione miliens centena milia sestertium annis omnibus India et Seres et paeninsula illa imperio nostro adimunt: tanti nobis deliciae et feminae constant. quota enim portio ex illis ad deos, quaeso, iam vel ad inferos pertinet?'').</ref><ref>Necun aristocrate roman haberea unquam soniate de nominar "consumos" le activitates ligate al emption de productos de luxo o al generation de placeres. Le ideal del societate aristocratic roman esseva le ''otium'', non le travalio productive. On se occupava pauc del reproducibilitate del ressources usate: il habeva le sclavos e le legiones pro provider a isto. Tanto minus on se occupava del inequalitate del distribution del ressources: le societate roman, como tote le societates antique, esseva impietose e considerava natural que al concentration del ricchessas in multo pauc manos corresponderia le paupertate extreme del consumos del massas. Lo que importava non esseva tanto meliorar le production de ressources e distribuer los melior, quanto plus tosto le intensitate del placeres que on poteva traher de lor exploitation. ({{sfn|Ruffolo|p=64}}).</ref>. ==== Aerarium militare e monetisation imperial ==== Le gigantesc apparato imperial comportava costos sempre plus alte. Augusto divideva le Imperio in provincias senatorie, cuje tributos entrava in le erario (antique cassa del Stato), e in provincias imperial, cuje entratas alimentava le fisco, cassa private del imperator, qui portava le oneros plus grave: exercito, bureaucratia e subsidios al plebe urban (distribution de frumento o moneta) pro evitar revoltas. Sub le successores de Augusto se creava confusione inter erario e fisco, a advantage de iste ultime. In ultra, pro le exercito on reservava un cassa special, le erario militare, ubi se accumulava fundos pro le pagamento del indemnitate al soldatos congedate<ref>Elio Lo Cascio, ''Le tecniche dell'amministrazione'', in ''Storia di Roma'', II.2, Einaudi, Torino, 1991, pp. 144-151.</ref>. Le costo del exercito<ref>In le etate augustee, le costo del legiones esseva circa le medietate del dispensa public total, sed illo representava solmente le 2,5 per cento del PIB. In recompensa, esseva enorme le ricchessas que, gratias a su conquestas, afflueva al Stato e supertoto al privatos: auro, thesauros, terras, operas de arte. Durante multe annos, le ''tributum'' del 5 per cento del reddito imponibile instituite per Augusto pro financiar le defensa del Imperio poteva esser remittite al citatanos roman ({{sfn|Ruffolo|p=51}}).</ref> esseva aggravate ancora per le uso, a partir de Claudio, de dar donativa al soldatos pro garantir lor fidelitate al momento del accession al throno. Addite al spesas inevitabile, le spreco del corte rendeva le finantias precari. Le decision de Augusto de consolidar le Imperio, con limites natural e secur, in vice de extender lo, dependeva etiam del conscientia que le ressources esseva limitate e incapace de sustener excessive esforços expansionistic<ref>Sulla strategia di conquista e consolidamento vd. Emilio Gabba, ''L'impero di Augusto'', in ''Storia di Roma'', II.2, Einaudi, Torino, 1991, pp. 13-17</ref>. Le successores, excepte Trajano, non se allontanava multo del linea augustee. Trajano portava le Imperio a su maximo extension etiam pro attinger le minas de auro del Dacia e le controlo del vias caravaniere del Oriente: le beneficio esseva tamen solmente temporanee. A longe termino, le fin del politica expansionistic, le diminution del moneta circulante (minas produceva minus metallo que le demanda), le rarefication e consequentemente augmento de precio del sclavos, rendeva le spesas sempre plus insupportabile, durante que le pression fiscal se revelava inefficace. Le Stato cognosceva un sol medio de intervention que non augmentava le pression fiscal: le svalutation del moneta, per reduction del peso del monetas (Neron esseva le prime a facer isto pro sustener su politica de prestigio e grande spesas). Le consequentia, evidente in le Tardo Imperio, esseva un inflation galoppante. == Technologia == [[File:Pont du Gard 3.jpg|thumb|right|Le Pont du Gard in Francia es un aquaducto roman construite in circa 19 a.Chr. Illo es un Sito del Patrimonio Mundial.]] Roma antique possedeva impressionante realisationes technologic, utilisante multe inventiones que se perdeva durante le [[Medievo]] e non esseva rivalisate usque al 19e e 20e seculos. Un exemplo de isto es le vitros isolate, que non esseva reinventate usque al annos 1930. Multe innovationes practic del romanos esseva adoptate ab designos plus ancian del grecos. Le progressos esseva frequentemente dividite e basate super artesanias, e le artifexes protegava lor technicas como secretos de mestiero<ref>Ancient Roman laws protected against a person corrupting slaves to obtain secrets about the master's arts. {{Cite book |last=Zeidman |first=Bob |url=https://archive.org/details/softwareipdetect00zeid_321 |title=The Software IP Detective's Handbook: : Measurement, Comparison, and Infringement Detection |date=2011 |publisher=Prentice Hall |isbn=978-0-13-703533-5 |edition= |page=[https://archive.org/details/softwareipdetect00zeid_321/page/n129 103] |url-access=limited}}</ref>. Le ingenieria civil e militar roman formava un parte major del superioritate e hereditage technologic de Roma, e contribuiva al construction de centos de stratas, pontes, aqueductos, thermae public, theatros e arenas. Multe monumentos, tal como le [[Colosseo]], le Pont du Gard e le Panteon, remane hodie como testeminios del ingenieria e cultura roman. Le romanos esseva renominate pro lor architectura, que es groupate con le traditiones grecas sub le titulo de architectura classic. Ben que multe differentias existeva inter architectura grec e roman, Roma mutuava multo de Grecia in su adhesion a designos strictemente formulari e proportionate. A parte de duo nove ordines de columnas – composite e tuscan – e del cupola, derivate del arc etrusc, Roma habeva relativemente poche innovationes architectonic usque al fin del Republica. In le prime seculo a.Chr., le romanos comenciava a usar largemente le concreto roman. Le concreto esseva inventate in le fin del 3e seculo a.Chr. Illo era un cemento potente derivate del puteolano, e rapidemente supplanteva le marmore como principal material de construction roman, permittente formas architectonic audace<ref>{{Cite journal |last=Winter |first=Thomas Nelson |date=1979 |title=Roman Concrete: The Ascent, Summit, and Decline of an Art |url=http://digitalcommons.unl.edu/classicsfacpub/1 |journal=Transactions of the Nebraska Academy of Sciences |volume=7 |pages=137–143}}</ref>. In le mesme periodo, [[Vitruvio]] scribeba ''[[De architectura]]'', forsan le prime tractato complete super architectura in le historia. Le romanos etiam construeva multo con [[ligno]], lo que causava un rapide declino del silvas circa [[Roma]]. Le prime evidentias de commercio de ligno a longe distantia proveni del discoperta de tabulas de ligno, taliate inter 40 e 60 p.Chr., in le montes Jura in nord-est de [[Francia]], que finiva plus que 1,700 km lontan, in le fundationes de un portico luxuriose in un villa patrician in Roma central. On suppone que iste traves, circa 4 metros de longitude, esseva transportate via le [[Rheno]] e le Saona, trans le [[Mar Mediterranee|Mediterraneo]], e per le Tiber usque a Roma<ref>Choi, Charles Q. (4 December 2019). [https://www.insidescience.org/news/muddy-find-shows-how-foreign-timber-helped-build-ancient-rome "Muddy Find Shows How Foreign Timber Helped Build Ancient Rome."] ''InsideScience.org''. Retrieved 22 May 2020.</ref>. [[File:Appia antica 2-7-05 048.jpg|thumb|left|Le Via Appia, un strata que connecte le citate de Roma con le partes meridional de Italia, remane usabile mesmo hodie.]] Con solidas fundationes e bon escolamento<ref>{{Cite encyclopedia |title=Roman road system |url=https://www.britannica.com/technology/Roman-road-system |access-date=19 August 2017 |encyclopedia=Encyclopædia Britannica}}</ref>, le stratas roman esseva cognoscite pro lor durabilitate, e multe segmentos del systema stradal roman esseva ancora in uso mille annos post le cadita de Roma. Le construction de un vasta e efficiente rete de vias in tote le Imperio augmentava dramaticamente le potentia e influentia de Roma. Illas permitteva al legiones roman de mover se rapidemente, con tempos de marcha predictibile inter punctos clave del imperio, sin reguardo al saison{{Sfn|Keegan|1993|page=[https://archive.org/details/historyofwarfare00keeg/page/303 303]}}. Iste vias habeva etiam enorme importantia economic, consolidante Roma como un cruciamento mercantil – le origine del dicto “tote le vias duce a Roma”. Le governamento roman manteneva un systema de stationes de reposo, cognoscite como ''cursus publicus'', e un systema de relaias a cavallo, permittente que messagerias poteva viagiar usque a 80 km per die. Le romanos construiva numerose [[Aqueducto|aqueductos]] pro fornir aqua a citates, locos industrial e al agricultura. Per le tertie seculo, le urbe de Roma esseva fornite per 11 aqueductos con un longitude total de 450 km. Le romanos faceva etiam major progressos in sanitation. Illes esseva particularimente renominate pro lor thermas public, usate tanto pro hygienic como pro scopo social. Multe domos roman habeva latrinas con fluxo de aqua e tubatura interior, e un complexe systema de cloacas, le Cloaca Maxima, esseva usate pro exhaurir paludes e portar residuos al Tiber. Alcun historicos ha speculate que le tubos de plumb in le systemas de cloaca e tubatura causava un envenenamento largemente diffuse que contribuiva al caduida de Roma; tamen, le contento real de plumb probabilemente esseva minimal<ref>{{Cite book |publisher=Duckworth |isbn=978-0-7156-2194-3 |title=Roman Aqueducts and Water Supply |url=https://archive.org/details/romanaqueductswa0000hodg |first=A.T. |last=Hodge |date=1992}}</ref><ref>{{Cite web |last=Grout |first=James |title=Lead Poisoning and Rome |url=http://penelope.uchicago.edu/~grout/encyclopaedia_romana/wine/leadpoisoning.html |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20120526104339/http://penelope.uchicago.edu/~grout/encyclopaedia_romana/wine/leadpoisoning.html |archive-date=26 May 2012 |access-date=22 July 2011 |publisher=University of Chicago}}</ref>. == Vide etiam == * ''[[Ab Urbe condita]]'' (historia de Roma per [[Tito Livio]]) {{Ref}} == Bibliographia == === Fontes antique === Un numero satis importante de textos historic del Antiquitate, redigite in latino o in greco antique, nos ha pervenite per le intermediario de copias. Ben que lor contento es frequentemente questionabile, illos es un fonte major de information sur le historia politic del Roma antique. On pote citar, inter illos de quales le de sujecto es le plus general: * Tito Livio, ''Historia roman'' :: Iste es un ovra monumental que retracia le historia de Roma depost su comenciamento usque al morte de Druso in le anno 9 a.Chr. Tamen, il nos resta solmente le prime libros, usque al guerras samnite, e depost le secunde guerra punic usque al battalia de Pydna in 168 a.Chr. Pro le periodos le plus antique, Tito Livio admitte que ille non pote distinguer inter le legenda e le realitate, sed ille es un fonte multo fidel a partir del 4e seculo a.Chr. * Ciceron, ''Re le Republica'' :: Iste es un tractato in sex libros del philosopho roman que tracta super le institutiones e le governamento del Republica roman ante le crise del 1e seculo a.Chr. * Polybio, ''Historia general'' :: Fonte preciose sur le guerras punic e exposition del institutiones roman. * Dio Cassio, ''Historia roman'' :: Ovra que retracia le historia de Roma depost le comenciamentos usque al anno 229 p.Chr., sed excepte fragmentos sur le comenciamentos del Republica, il nos resta solmente le ultime medietate, fidel, que tracta del guerras civile roman e del Imperio. * Suetonio, ''Vita del Dece-duo Cesares'' :: Il se tracta del biographias del dece-duo prime imperatores de Roma, de Julio Cesar a Domitiano. Su ovra es satis fidel ben que ille se monstra a vices pauc critic e non hesita a colportar rumores e calumnias. * Tacito, ''Historias'' e ''Annales'' :: Le Annales va de 14 a 68 e es in parte perdite. Le Historias va theoricamente de 68 a 96, sed solmente le parte que tracta del annos 69 e 70 es conservate. Altere textos dona informationes preciose sur eventos precise. In plus, le litteratura latin, del qual on ha conservate numerose textos, forni numerose informationes sur le mentalitate e le historia cultural de Roma. ==== Obras general ==== * {{Cite book |last=Mommsen |first=Theodor |title=Histoire de la Rome antique |location=Paris |year=1863–1872 |language=fr}} * {{Cite book |last=Dautry |first=Jean |last2=Hacquard |first2=Georges |last3=Maisani |first3=Olivier |title=Le Guide romain antique |publisher=Hachette |location=Paris |year=1952 |isbn=978-2-01-000488-9 |language=fr}} * {{Cite book |last=Grimal |first=Pierre |title=La Civilisation romaine |url=https://archive.org/details/lacivilisationro0000grim_i6c7 |publisher=Flammarion |location=Paris |year=1960 |isbn=978-2-08-081101-1 |language=fr}} * {{Cite book |last=Christol |first=Michel |last2=Nony |first2=Daniel |title=Des origines de Rome aux invasions barbares |url=https://archive.org/details/desoriginesderom0000chri |publisher=Hachette |location=Paris |year=1974 |isbn=978-2-01-000488-9 |language=fr}} * {{Cite book |last=Jerphagnon |first=Lucien |title=Histoire de la Rome antique : Les armes et les mots |publisher=Fayard |location=Paris |year=1987 |isbn=978-2818500958 |language=fr}} * {{Cite book |last=Moatti |first=Claudia |title=À la recherche de la Rome antique |publisher=Gallimard |location=Paris |year=1989 |language=fr}} * {{Cite book |last=Le Bohec |first=Yann |last2=Le Glay |first2=Marcel |last3=Voisin |first3=Jean-Louis |title=Histoire romaine |publisher=Presses universitaires de France |location=Paris |year=2011 |isbn=978-2-13-058910-5 |language=fr}} * {{Cite book |last=Cébeillac-Gervasoni |first=Mireille |title=Histoire romaine |publisher=Armand Colin |location=Paris |year=2006 |isbn=2-200-26587-5 |language=fr}} * {{Cite book |last=Beard |first=Mary |title=SPQR: histoire de l'ancienne Rome |publisher=Perrin |year=2016 |isbn=978-2-262-04871-6 |language=fr}} * {{Cite book |last=Bourdin |first=Stéphane |last2=Virlouvet |first2=Catherine |last3=Cornette |first3=Joël |title=Rome naissance d'un empire, de Romulus à Pompée, 753-70 av. J.-C. |publisher=Éditions Belin |year=2021 |isbn=978-2-7011-6495-3 |language=fr}} ==== Monarchia e Republica ==== * {{Cite book |last=Hinard |first=François |title=La République romaine |publisher=Presses universitaires de France |location=Paris |year=2000 |isbn=2-13-044546-2 |language=fr}} * {{Cite book |last=Heurgon |first=Jacques |title=Rome et la Méditerranée occidentale jusqu'aux guerres puniques |publisher=Presses universitaires de France |location=Paris |year=1993 |isbn=2-13-045701-0 |language=fr}} * {{Cite book |last=Le Glay |first=Marcel |title=Rome, grandeur et déclin de la République |url=https://archive.org/details/rometomeigrandeu0000legl |publisher=Perrin |location=Paris |year=1990 |isbn=978-2-262-01897-9 |language=fr}} * {{Cite book |last=Nicolet |first=Claude |title=Rome et la conquête du monde méditerranéen, 264-27 av. J.-C. |publisher=Presses universitaires de France |location=Paris |year=2001 |isbn=978-2-13-051964-5 |language=fr}} * {{Cite book |last=Roman |first=Danièle |title=Rome : la République impérialiste (264-27 av. J.-C.) |publisher=Éditions Ellipses |location=Paris |year=2000 |isbn=978-2-7298-0425-1 |language=fr}} * {{Cite book |last=Briquel |first=Dominique |title=La Prise de Rome par les Gaulois |location=Paris |publisher=PUPS |year=2008 |language=fr}} ==== Imperio Roman ==== * {{Cite book |last=Grimal |first=Pierre |title=L'Empire romain |url=https://archive.org/details/lempireromain0000pier |publisher=Fallois |location=Paris |year=1993 |isbn=978-2-253-06486-2 |language=fr}} * {{Cite book |last=Petit |first=Paul |title=Histoire générale de l'Empire romain |publisher=Le Seuil |location=Paris |year=1974 |isbn=978-2-02-002677-2 |language=fr}} * {{Cite book |last=Veyne |first=Paul |title=L'Empire gréco-romain |publisher=Le Seuil |location=Paris |year=2005 |isbn=978-2-02-057798-4 |language=fr}} * {{Cite book |last=Ponthus |first=René |title=Atlas des Romains |publisher=Casterman |location=Bruxelles/Paris |year=2005 |isbn=2-203-11651-X |language=fr}} ==== Antiquitate tardive ==== * {{Cite book |last=Balard |first=Michel |last2=Genet |first2=Jean-Philippe |last3=Rouche |first3=Michel |title=Des Barbares à la Renaissance |publisher=Hachette |location=Paris |year=1973 |language=fr}} * {{Cite book |last=Brown |first=Peter |title=Genèse de l'Antiquité tardive |publisher=Gallimard |location=Paris |year=2001 |isbn=2070700267 |language=fr}} * {{Cite book |last=Ducellier |first=Alain |last2=Kaplan |first2=Michel |last3=Martin |first3=Bernadette |title=Le Proche-Orient médiéval |publisher=Hachette |location=Paris |year=1978 |isbn=2-01-005523-3 |language=fr}} * {{Cite book |last=Gibbon |first=Edward |title=Histoire de la décadence et de la chute de l'Empire romain |url=https://archive.org/details/histoiredeladca07gibbgoog |year=1828 |language=fr}} * {{Cite book |last=Lançon |first=Bertrand |title=L'Antiquité tardive |publisher=Presses universitaires de France |location=Paris |year=1997 |isbn=2-13-048125-6 |language=fr}} ==== Societate roman ==== * {{Cite book |last=Andreae |first=Bernard |title=L’Art de l’ancienne Rome |publisher=Mazenod |location=Paris |year=1973 |isbn=978-2-85088-004-9 |language=fr}} * {{Cite book |last=Bade |first=Christophe |title=La noblesse de l'Empire romain |publisher=Champ Vallon |location=Seyssel |year=2005 |isbn=978-2-87673-415-9 |language=fr}} * {{Cite book |last=Boissier |first=Gaston |title=La religion romaine d’Auguste aux Antonins |year=1909 |language=fr}} * {{Cite book |last=Breaugh |first=Martin |title=L'Expérience plébéienne |publisher=Payot & Rivages |location=Paris |year=2007 |isbn=978-2-228-90260-1 |language=fr}} * {{Cite book |last=Dumézil |first=Georges |title=Mythe et Épopée |publisher=Gallimard |location=Paris |year=1995 |isbn=978-2-07-073656-0 |language=fr}} * {{Cite book |last=Marrou |first=Henri-Irénée |title=Histoire de l’éducation dans l’Antiquité |publisher=Éditions du Seuil |location=Paris |year=1948 |isbn=978-2-02-006015-8 |language=fr}} ==== Institutiones politic ==== * {{Cite book |last=Mommsen |first=Theodor |title=Le droit public romain |location=Paris |year=1871–1892 |language=fr}} * {{Cite book |last=Abbott |first=Frank Frost |title=A History and Description of Roman Political Institutions |url=https://archive.org/details/ahistoryanddesc02abbogoog |publisher=Ginn & Company |location=Boston |year=1901 |language=en}} * {{Cite book |last=Byrd |first=Robert |title=The Senate of the Roman Republic |url=https://archive.org/details/bwb_W9-DFD-587 |year=1995 |isbn=978-0-89875-393-6 |language=en}} * {{Cite book |last=Lintott |first=Andrew |title=The Constitution of the Roman Republic |url=https://archive.org/details/constitutionofro0000lint_o8s9 |publisher=Oxford University Press |year=1999 |isbn=978-0-19-926108-6 |language=en}} * {{Cite book |last=Taylor |first=Lily Ross |title=Roman Voting Assemblies |url=https://archive.org/details/romanvotingassem00tayl |publisher=University of Michigan Press |year=1966 |isbn=978-0-472-08125-7 |language=en}} ==== Altere obras usate ==== * {{Cite book |last1=Adkins |first1=Lesley |author-link=Roy and Lesley Adkins |author-link2=Roy and Lesley Adkins |title=Handbook to Life in Ancient Rome |url=https://archive.org/details/handbooktolifein0000adki_q8n6 |last2=Adkins |first2=Roy A. |year=1998 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-512332-6}} * {{Cite book |last=Cary |first=Max |title=A History of Rome Down to the Reign of Constantine |year=1967 |publisher=St. Martin's Press |edition=2nd}} * {{Cite book |last=Casson |first=Lionel |url=https://archive.org/details/everydaylifeinan00cass |title=Everyday Life in Ancient Rome |year=1998 |publisher=The Johns Hopkins University Press |isbn=978-0-8018-5992-2 |url-access=registration}} * {{Cite book |last=Cornell |first=Tim J. |title=The beginnings of Rome: Italy and Rome from the Bronze Age to the Punic Wars (c.&nbsp;1000–264 BC) |year=1995 |publisher=Routledge |author-link=Tim Cornell |oclc=31515793}} * {{Cite book |last1=Duiker |first1=William |author-link=William J. Duiker |url=https://archive.org/details/worldhistoryto1500duik |title=World History |last2=Spielvogel |first2=Jackson |author-link2=Jackson J. Spielvogel |year=2001 |publisher=Wadsworth |isbn=978-0-534-57168-9 |edition=3rd |ol=6786176M}} * {{Cite book |last1=Durant |first1=Will |title=The Story of Civilization |volume=III: Caesar and Christ |title-link=The Story of Civilization |last2=Durant |first2=Ariel |year=1944 |publisher=Simon and Schuster |isbn=978-1-56731-023-8}} * {{Cite book |last=Elton |first=Hugh |title=Warfare in Roman Europe AD 350–425 |year=1996 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-815241-5}} * {{Cite book |url=https://archive.org/details/cambridgecompani0000unse_s0h2 |title=The Cambridge Companion to the Roman Republic |year=2004 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-00390-2 |editor-last=Flower |editor-first=Harriet I.}} * {{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=bGxiE6jvzOcC |title=A Critical Dictionary of the French Revolution |year=1989 |publisher=Harvard University Press |isbn=978-0-674-17728-4 |editor-last=Furet |editor-first=François |editor-link=François Furet |editor-last2=Ozouf |editor-first2=Mona |editor-link2=Mona Ozouf}} * {{Cite book |last=Goldsworthy |first=Adrian Keith |title=The Roman Army at War: 100 BC – AD 200 |year=1996 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-815057-2 |author-link=Adrian Goldsworthy}} * {{Cite book |last=Goldsworthy |first=Adrian Keith |title=The Fall of Carthage: The Punic Wars 265–146 BC |url=https://archive.org/details/fallofcarthagepu0000gold |year=2006 |publisher=Phoenix |isbn=978-0-304-36642-2 |author-link=Adrian Goldsworthy}} * {{Cite book |last=Grant |first=Michael |title=Cities of Vesuvius: Pompeii and Herculaneum |url=https://archive.org/details/citiesofvesuvius0000gran |year=2005 |publisher=Phoenix Press |isbn=978-1-898800-45-3}} * {{Cite book |last=Haywood |first=Richard |url=https://archive.org/details/ancientworld0000unse |title=The Ancient World |year=1971 |publisher=David McKay Company, Inc. |url-access=registration}} * {{Cite book |last=Kaldellis |first=Anthony |author-link=Anthony Kaldellis |title=The New Roman Empire: A History of Byzantium |year=2023 |location=New York |publisher=[[Oxford University Press]] |doi=10.1093/oso/9780197549322.001.0001 |isbn=978-0-19-754932-2}} * {{Cite book |last=Keegan |first=John |url=https://archive.org/details/historyofwarfare00keeg |title=A History of Warfare |year=1993 |publisher=Alfred A. Knopf |isbn=978-0-394-58801-8}} * [[Livy]]. ''The Rise of Rome, Books 1–5,'' translated from [[Latin]] by T.J. Luce, 1998. Oxford World's Classics. Oxford: Oxford University Press. {{ISBN|0-1928-2296-9}}. * {{Cite book |last1=Luckham |first1=Robin |url=https://books.google.com/books?id=RMDnAAAAIAAJ |title=Democratization in the South: The Jagged Wave |last2=White |first2=Gordon |year=1996 |publisher=Manchester University Press |isbn=978-0-7190-4942-2}} * {{Cite book |last=Mackay |first=Christopher S. |title=Ancient Rome: A Military and Political History |url=https://archive.org/details/ancientromemilit0000mack |year=2004 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-80918-4}} * {{Cite book |last=Matyszak |first=Philip |title=Chronicle of the Roman Republic |url=https://archive.org/details/chronicleofroman0000maty |year=2003 |publisher=Thames & Hudson, Ltd. |isbn=978-0-500-05121-4}} * {{Cite book |last=Miles |first=Richard |title=Carthage Must be Destroyed |url=https://archive.org/details/isbn_9780141018096 |year=2011 |publisher=Penguin |isbn=978-0-14-101809-6 |author-link=Richard Miles (historian)}} * {{Cite book |last=O'Connell |first=Robert |url=https://archive.org/details/ofarmsmenhisto00ocon |title=Of Arms and Men: A History of War, Weapons, and Aggression |year=1989 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-505359-3 |url-access=registration}} * {{cite book |last=Rochette |first=Bruno |year=2011 |chapter=Language Policies in the Roman Republic and Empire |chapter-url=http://dx.doi.org/10.1002/9781444343397.ch30 |title=A Companion to the Latin Language |pages=549–563 |doi=10.1002/9781444343397.ch30 |hdl=2268/35932 |isbn=978-1-4051-8605-6 |hdl-access=free}} * {{Cite journal |last=Rochette |first=Bruno |year=2018 |title=Was there a Roman linguistic imperialism during the Republic and the early Principate? |url=https://www.rivisteweb.it/doi/10.1418/90426 |journal=Lingue e Linguaggio |issue=1/2018 |pages=107–128 |doi=10.1418/90426 |issn=1720-9331}} * {{Cite journal |last=Rochette |first=Bruno |title=The Attitude of the Roman Emperors towards Language Practices |journal=Social Factors in the Latinization of the Roman West |year=2023 |pages=258–285 |location=Oxford |doi=10.1093/oso/9780198887294.003.0012 |url=https://academic.oup.com/book/55330/chapter/428805545 |editor-last=Mullen |editor-first=Alex |access-date=22 December 2023 |edition=1 |publisher=Oxford Academic |language=en |isbn=978-0-19-888729-4 |doi-access=free}} * {{Cite book |last=Scarre |first=Chris |title=The Penguin Historical Atlas of Ancient Rome |url=https://archive.org/details/penguinhistorica0000scar |year=1995 |publisher=Penguin Books |isbn=978-0-14-051329-5}} * {{Cite book |last1=Scheidel |first1=Walter |title=The Cambridge Economic History of the Greco-Roman World |url=https://archive.org/details/cambridgeeconomi0000unse_m5e2 |last2=Saller |first2=Richard P. |last3=Morris |first3=Ian |year=2007 |publisher=Cambridge University Press |author-link=Walter Scheidel |isbn=978-0-521-78053-7 |ol=16929915W}} * {{Cite book |last=Sellers |first=Mortimer N. |url=https://books.google.com/books?id=zN7lgzjettgC |title=American Republicanism: Roman Ideology in the United States Constitution |year=1994 |publisher=NYU Press |isbn=978-0-8147-8005-3}} * {{Cite journal |last=Taagepera |first=Rein |author-link=Rein Taagepera |year=1979 |title=Size and Duration of Empires: Growth-Decline Curves, 600&nbsp;B.C. to 600&nbsp;A.D. |journal=Social Science History |volume=3 |issue=3/4 |pages=115–138 |doi=10.2307/1170959 |jstor=1170959 |issn=0145-5532}} * {{Cite journal |last1=Turchin |first1=Peter |author-link1=Peter Turchin |last2=Adams |first2=Jonathan M. |last3=Hall |first3=Thomas D. |year=December 2006 |title=East-West Orientation of Historical Empires |journal=Journal of World-Systems Research |volume=12 |issue=2 |page=222 |issn=1076-156X |doi=10.5195/JWSR.2006.369 |doi-access=free}} * {{Cite book |last=Ward-Perkins |first=John Bryan |url=https://archive.org/details/romanimperialarc00jbwa |title=Roman Imperial Architecture |year=1994 |publisher=Yale University Press |isbn=978-0-300-05292-3 |url-access=registration}} * {{Cite book |last=Werner |first=Paul |title=Life in Rome in Ancient Times |url=https://archive.org/details/lifeinromeinanci0000pwer |year=1978 |publisher=Editions Minerva S.A. |others=translated by David Macrae}} * {{Cite book |last=Willis |first=Roy |title=World Mythology: The Illustrated Guide |year=2000 |publisher=Ken Fin Books |isbn=978-1-86458-089-1}} == Ligamines externe == {{Commons|Category:Ancient Rome}} * {{ia}} [https://www.interlingua.com/e-libros/cultura-classic/ Cultura classic (Vicente Costalago)] {{Roma antique}} [[Categoria:Historia de Roma]] [[Categoria:Roma antique| ]] 3hefyq8z2ejqemgrgym35a4pn6x704x 0 25023 699231 606058 2026-08-27T18:23:27Z InternetArchiveBot 40773 Add 1 book for [[Wikipedia:Verificabilitate]] (20260827)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 699231 wikitext text/x-wiki {{infobox/articulo}} '''The Tao of Physics''' ([[interlingua]]: ''Le Tao del Physica'') es un libro per le [[physico]] Fritjof Capra, qui tenta explorar relationes inter physica moderne e mysticismo oriental. Le libro era publicate le prime vice in 1975 e postea multe editiones ha essite publicate in plure linguas.<ref name="a">{{cite book|title=The Tao of Physics|url=https://archive.org/details/taoofphysicsexpl0000capr|author=Fritjof Capra|publisher=Shambhala Publications, Inc.|year=2000|language=anglese|ISBN=1-5762-519-0}}</ref> Shambhala Publications, Inc. in le [[Statos Unite de America]] publicava le edition del 25me anniversario in 2000. Illo era le quarte edition anglese e es dividite in tres partes. Le prime parte contine 5 capitulos, le secunde 6 capitulos e le tertie 9 capitulos. Illo anque ha duo prefacios e duo epilogos.<ref name="a"/> == Referentias == <references/> {{DEFAULTSORT:Tao of Physics, The}} [[Categoria:Libros]] [[Categoria:Physica]] 8wywht14abtqrvqik3td15jc82vhq1k 0 25219 699199 675882 2026-08-27T17:38:13Z InternetArchiveBot 40773 Add 1 book for [[Wikipedia:Verificabilitate]] (20260827)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 699199 wikitext text/x-wiki {{infobox/articulo/generic}} Le '''Union International de Chimia Pur e Applicate''' ('''IUPAC''') es un federation international que representa chimicos in paises individual. Es un membro de le [[Conslio International pro Scientia]] (ICSU).<ref name="nao">{{cite web|url=http://www.iupac.org/nao |title=IUPAC National Adhering Organizations |publisher=Iupac.org |date=2011-06-02 |accessdate=2011-06-08}}</ref> Le centros international de IUPAC se situa in [[Zurich]], [[Switza]]. Le officio administrative, note como le "Secretariat de IUPAC", se situa in [[Research Triangle Park]], [[Carolina del Nord]], [[Statos Unite]]. Iste officia administrative es dirigete per le director executive de IUPAC.<ref>{{cite web|url=http://old.iupac.org/symposia/conferences/ga09/Council_Agenda_Book_2009.pdf|title=IUPAC Council Agenda Book 2009|publisher=IUPAC|accessdate=2010-04-17|year=2009}}</ref> IUPAC es le plus ben note pro su obras de nomenclatura normalisante in chimia e campos altere de scientia, sed IUPAC ha publicationes in multe campos include chimia, biologia, e physica.<ref name="History of IUPAC">{{Cite book|last= Fennel |first= R.W. |title= History of IUPAC, 1919-1987 |url= https://archive.org/details/historyofiupac1900fenn |publisher= Blackwell Science |year= 1994 |isbn= 0-86542-8786(94)}}</ref> Alicun labores importante que IUPAC ha facite in iste campos include le normalisation de nomines codice de sequentias base de [[nucleotide]]s, publicante libros pro scientistas ambiental, chimicos, e physicos, e monstar le cammino de meliorante education de scientia.<ref name="History of IUPAC"/><ref name="IYC">[http://www.chemistry2011.org/about-iyc/introduction IYC: Introduction.] July 9, 2009. Recuperate 15 april, 2010</ref> == Referentias == {{commonscat|IUPAC}} <references /> {{Traduction|en|International Union of Pure and Applied Chemistry|462923056}} [[Categoria:Organisationes de normas]] [[Categoria:Nomenclatura chimic]] {{Pecietta|chimia}} b393hhy6kny7biv7ictrqc7peqa3h8v 0 26360 699172 581979 2026-08-27T17:11:15Z InternetArchiveBot 40773 Add 1 book for [[Wikipedia:Verificabilitate]] (20260827)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 699172 wikitext text/x-wiki <div style="float: right; clear: right; margin-top: 10px; margin-left: 10px; margin-bottom: 10px; text-align: center;"> {| |- align="center" | [[Gruppo del tabella periodic|'''Gruppo''']] | style="width: 2em;" | [[Elementos de gruppo 1|'''1''']] | style="width: 2em;" | [[Elementos de gruppo 2|'''2''']] | style="width: 2em;" | [[Elementos de gruppo 13|'''13''']] | style="width: 2em;" | [[Elementos de gruppo 14|'''14''']] | style="width: 2em;" | [[Elementos de gruppo 15|'''15''']] | style="width: 2em;" | [[Elementos de gruppo 16|'''16''']] | style="width: 2em;" | [[Elementos de gruppo 17|'''17''']] | style="width: 2em;" | [[Elementos de gruppo 18|'''18''']] |- align="center" | [[Periodo del tabella periodic|'''Periodo''']] '''2''' | bgcolor="#ff6666" | <small>3</small><br />[[Lithium|Li]] | bgcolor="#ffdead" | <small>4</small><br />[[Beryllium|Be]] | bgcolor="#cccc99" | <small>5</small><br />[[Boro|B]] | bgcolor="#a0ffa0" | <small>6</small><br />[[Carbon (elemento)|C]] | bgcolor="#a0ffa0" | <small>7</small><br />[[Nitrogeno|N]] | bgcolor="#a0ffa0" | <small>8</small><br />[[Oxygeno|O]] | bgcolor="#ffff99" | <small>9</small><br />[[Fluor|F]] | bgcolor="#c0ffff" | <small>10</small><br />[[Neon|Ne]] |- align="center" | [[Bloco del tabella periodic|'''Bloco''']] | colspan="2" | [[Elementos de bloco s|'''s''']] | colspan="7" | [[Elementos de bloco p|'''p''']] |} </div> '''Periodo 2''' es le secunde [[periodo del tabella periodic|periodo]], (o rango) del [[tabella periodic]]. Illo contine le [[elemento chimic|elemento]]s [[lithium]], [[beryllium]], [[boro]], [[carbon (elemento)|carbon]], [[nitrogeno]], [[oxygeno]], [[fluor]], e [[neon]]. Iste situation pote esser explicate per theorias moderne de [[structura atomic]]. Secundo un description per le [[mechanica quantic]] de structura atomic, iste periodo corresponde al plenar del [[orbital atomic|orbitales]] [[Bloco s|2s]] e [[Bloco p|2p]]. Elementos de periodo 2 obedi le [[regula de octetto]] in tanto que illos require octo [[electron]]es pro compler lor [[concha de valentia]]. Le numero maxime de electrones que iste elementos pote allogiar es dece: duo in le orbital 1s, duo in le orbital 2s, e sex in le orbital 2p. Tote le elementos del periodo pote formar [[molecula diatomic|moleculas diatomic]] excepte [[beryllium]] e [[neon]]. == Tendentias periodic == Le tabella periodic se presenta in rangos pro illustrar tendentias recurrente (periodic) in le conducta chimic del elementos a mesura que lor [[numero atomic|numeros atomic]] augmenta: un rango nove se comencia quando conducta chimic comencia repeter, significante que elementos con conducta similar se alinea in le mesme columnas vertical. Periodo 2 es le prime periodo in le tabella periodic de que tendentias periodic se pote tirar. [[Periodo 1]], que contine solo duo elementos ([[hydrogeno]] e [[helium]]) es troppo parve pro tirar alicun tendentias conclusive de illo, specialmente proque le duo elementos non se comporta del toto como le elementos altere del bloco s. Periodo 2 ha tendentias multo plus conclusive. Pro omne elementos in periodo 2, a mesura que le [[numero atomic]] se augmenta, le [[radio atomic]] del elementos se diminue, le [[electronegativitate]] se augmenta, e le [[energia de ionisation]] se augmenta.<ref>{{cite book |title=Chemistry: Principles and reactions |url=https://archive.org/details/isbn_9780495387749 |last1=Masterson |first1=William |last2=Hurley |first2=Cecile |coauthors= |year=2009 |publisher=Brooks/Cole Cengage Learning |location=Belmont, CA |isbn=978-0-495-12671-3 |pages=[https://archive.org/details/isbn_9780495387749/page/24 24]–42|edition=sixth}}</ref> Periodo 2 ha solo duo [[metallo]]s, ([[lithium]] e [[beryllium]]), significante que illo es le periodo le minus metallic e le que contine le plus [[nonmetallo]]s, con quatro. Le elementos in periodo 2 frequentemente ha le proprietates le plus extreme in lor gruppos respective; pro exemplo, fluor es le [[halogeno]] le plus reactive, neon es le [[gas noble]] le plus inerte, e lithium es le [[metallo alcalin]] le minus reactive.<ref name="Gray" >{{cite book |last=Gray |first=Theodore |title=The Elements: A Visual Exploration of Every Known Atom in the Universe |year=2009 |publisher=Black Dog & Leventhal Publishers |location=New York |isbn=978-1-57912-814-2}}</ref> Omne elementos de periodo 2 completemente obedi le [[regula de Madelung]]; in periodo 2s, lithium e beryllium plena le subconcha 2s, e boro, carbon, nitrogeno, exygeno, fluor, e neon plena le subconcha 2p. Le periodo possede in commun iste tracto con periodos 1 e 3, nihil que contine [[elemento de transition|elementos de transition]] o [[elemento de transition interne|elementos de transition interne]], que frequentemente varia del regula.<ref name="Gray"/> == Referentias == <references/> {{Traduction-en|Period 2 element}} [[Categoria:Tabella periodic]] [[Categoria:Periodos del tabella periodic]] ddwn3qdh37qnf2h8j2lrxavb65pmdum 0 26467 699254 649194 2026-08-27T18:50:05Z InternetArchiveBot 40773 Add 1 book for [[Wikipedia:Verificabilitate]] (20260827)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 699254 wikitext text/x-wiki {{infobox}} [[File:FuncionLineal01.svg|290px|thumb|Tres lineas — le lineas rubie e blau ha le mesme pendente, e le ones rubie e verde ha le mesme ordinata al origine.]] Le notion de '''recta'''{{linfoX}} (etiam '''linea recte''') era introducite per le mathematicos ancian pro representar objectos recte con latitude e profunditate negligibile. Rectas es un idealisation de tal objectos. Ergo, usque le seculo XVII, rectas se defini como isto: "Le linea es le prime specie de quantitate, que ha solmente un dimension, a saper longitude, sin alicun latitude ni profunditate, e non es altere cosa que le fluxo o curso del puncto que [...] lassara de su movimento imaginari qualque vestigio in longitude, exempte de tote amplitude. [...] Le linea recte es illo que es equalmente extendite inter su punctos."<ref>In francese (antiquate): "La ligne est la première espece de quantité, laquelle a tant seulement une dimension à sçavoir longitude, sans aucune latitude ni profondité, & n'est autre chose que le flux ou coulement du poinct, lequel [...] laissera de son mouvement imaginaire quelque vestige en long, exempt de toute latitude. [...] La ligne droicte est celle qui est également estenduë entre ses poincts." Paginas 7 e 8 de ''Les quinze livres des éléments géométriques d'Euclide Megarien, traduits de Grec en François, & augmentez de plusieurs figures & demonstrations, avec la corrections des erreurs commises és autres traductions'', per Pierre Mardele, Lyon, MDCXLV (1645).</ref> == Semirecta == Si le concepto de "ordine" de puncto de un recta se defini, un ''semirecta'' (o ''radio'') pote definir se in plus. Un semirecta es parte de un recta que es finite in un direction, ma infinite in le altere. Illo pote esser definite per duo punctos, le puncto initial A, e un altere B. Le semirecta es tote le punctos in le [[segmento]] inter A e B insimul con tote punctos C in le recta per A e B tal que le puncto appare in le recta in le ordine A, B, C.<ref>{{cite book |title=Foundations of Euclidean and Non-Euclidean Geometry |url=https://archive.org/details/foundationsofeuc0000fabe |last=Faber |first=Richard L. |year=1983 |publisher=Marcel Dekker |location=New York, United States |isbn=0-8247-1748-1 |page=[https://archive.org/details/foundationsofeuc0000fabe/page/303 303] }}</ref> [[File:Ray_(A,_B,_C).svg|500px|center]] ==Vide etiam== *[[Appendice:Galeria de imagines de figuras geometric]] == Referentias == <references/> {{Pecietta|mathematica}} {{Traduction-en|Line (geometry)}} [[Categoria:Geometria]] [[Categoria:Formas geometric]] dpw3xv4ltb03enkm5ipjc3mlkayw2vb 0 29727 699238 698892 2026-08-27T18:37:54Z InternetArchiveBot 40773 Add 9 books for [[Wikipedia:Verificabilitate]] (20260827)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 699238 wikitext text/x-wiki {{Infobox/articulo/persona}} '''Michel Foucault''' (n. [[Poitiers]], 15 de octobre [[1926]]; † [[Paris]], 26 de junio [[1984]]) ha essite un [[philosophia|philosopho]] e [[Historia|historico]] [[Francia|francese]]. Ille era inter alia professor in le [[Collegio de Francia]] e in le [[Universitate de California]], in [[Berkeley]], ab [[1975]] usque su morte in [[1984]]. Foucault es principalmente cognoscite pro su analyse critic de plure institutiones social, per exemplo le [[psychiatria]], le [[medicina]], le [[education]] e le [[Carcere|carceres]]. Ille anque se ha dedicate al historia del [[Sexualitate|conducta sexual]]. Su theorias re le poter o re le relation inter poter, cognoscentia e "discurso" in le [[Occidente|cultura occidental]] ancora es discutite e es applicate. Influite per [[Karl Marx|Marx]], [[Friedrich Nietzsche|Nietzsche]] e [[Martin Heidegger|Heidegger]], Foucault ha investigate ab un puncto de vista [[Structuralismo|structuralistic]] e historic, le phenomenos del civilisation, specialmente le technicas del poter. ==Prime annos de vita== ===Prime annos: 1926–1938=== Paul-Michel Foucault nasceva le 15 de octobre 1926 in le citate de [[Poitiers]], in le centro-west de Francia, como le secunde de tres filios in un prosper, [[conservatismo social|socialmente conservative]] familia del [[classe medie superior]].{{sfnm|1a1=Macey|1y=1993|1p=3|2a1=Miller|2y=1993|2p=39}} Le tradition de familia prescribeva nominar le secundo su patre, Paul Foucault (1893–1959), sed su matre insisteva super le addition de Michel; appellate Paul al schola, ille exprimeva un preferentia pro "Michel" durante tote su vita.{{sfnm|1a1=Eribon|1y=1991|1pp=4–5|2a1=Macey|2y=1993|2p=3|3a1=Miller|3y=1993|3p=39}} Su patre, un chirurgo local de successo nascite in [[Fontainebleau]], se moveva a [[Poitiers]], ubi ille stabiliva su proprie consultation.{{sfnm|1a1=Eribon|1y=1991|1p=5|2a1=Macey|2y=1993|2pp=1–2}} Ille sposava Anne Malapert, le filia del prosper chirurgo Prosper Malapert, qui possedeva un consulta private e inseniava anatomia al Schola de Medicina del Universitate de Poitiers.{{sfnm|1a1=Eribon|1y=1991|1p=5|2a1=Macey|2y=1993|2p=1}} Paul Foucault postea assumeva le consultation medical de su patre affin, dum Anne se occupava de lor grande domo del medie del 19e seculo, Le Piroir, in le village de [[Vendeuvre-du-Poitou]].{{sfnm|1a1=Eribon|1y=1991|1p=5|2a1=Macey|2y=1993|2p=2}} Insimul le copula habeva tres filios—un puera nominate Francine e duo pueros, Paul-Michel e Denys—qui omnes compartiva le mesme capillos blonde e oculos blau brillante.{{sfnm|1a1=Eribon|1y=1991|1p=5|2a1=Macey|2y=1993|2p=3}} Le infantes esseva elevate como [[catholicos]] nominal, assistente al missa in le Ecclesia de Saint-Porchaire de Poitiers, e ben que Michel deveniva brevemente un [[ministrante]], nulle membro del familia esseva devote.{{sfnm|1a1=Eribon|1y=1991|1p=5|2a1=Macey|2y=1993|2p=4}} Plus tarde in su vita, Foucault revelava multo pauco super su infantia.{{sfnm|1a1=Macey|1y=1993|1p=4|2a1=Miller|2y=1993|2p=39}} Describente se ipse como un "delinquente juvenil", ille diceva que su patre esseva un "tyranno" qui le puniva severmente.{{sfn|Miller|1993|p=39}} In 1930, con duo annos de anticipation, Foucault comenciava su scholaritate al Lycée Henry-IV local. Ibi ille percurreva duo annos de education elementari ante de entrar in le ''[[lycée]]'' principal, ubi ille remaneva usque a 1936.{{sfn|Macey|1993|pp=8–9}} Postea, ille faceva su prime quatro annos de education secundari in le mesme stabilimento, distinguente se in francese, greco, latino e historia, ben que ille habeva mal resultatos in mathematica, inclusive in [[arithmetica]].{{sfn|Macey|1993|pp=8–9}} ===Desde adolescentia usque juvene etate adulte: 1939–1945=== In 1939, le Secunde Guerra Mundial comenciava, sequite per le occupation de Francia per le [[Germania nazi]] in 1940. Le parentes de Foucault se opponeva al occupation e al [[Francia de Vichy|regime de Vichy]], sed non se univa al [[Resistentia francese|Resistentia]].{{sfn|Macey|1993|p=7}} In ille anno, le matre de Foucault le inscribeva in le [[Collège Saint-Stanislas]], un stricte institution catholic dirigite per le [[Societate de Jesus|Jesuitas]]. Ben que ille plus tarde describeva su annos ibi como un «dur proba», Foucault excelleva academicamente, particularmente in philosophia, historia e litteratura.{{sfnm|1a1=Eribon|1y=1991|1pp=6–7|2a1=Macey|2y=1993|2p=10|3a1=Miller|3y=1993|3pp=39–40|4a1=Smart|4y=2002|4p=19}} In 1942, ille entrava in su ultime anno, le ''terminale'', ubi ille se concentrava super le studio del philosophia, obtenente su ''[[baccalauréat]]'' in 1943.{{sfn|Macey|1993|p=10}} Retornante al Lycée Henry-IV local, ille studeva historia e philosophia durante un anno,{{sfn|Macey|1993|p=13}} adjutate per un tutor personal, le philosopho Louis Girard.{{sfnm|1a1=Eribon|1y=1991|1p=9|2a1=Macey|2y=1993|2p=11}} Rejectante le desiderio de su patre que ille deveniva chirurgo, in 1945 Foucault iva a Paris, ubi ille se inscribeva in un del scholas secundari le plus prestigiose del pais, que esseva etiam cognoscite como le [[Lycée Henri-IV]]. Ibi ille studeva sub le philosopho [[Jean Hyppolite]], un [[existentialismo|existentialista]] e experto in le obra del philosopho german del 19e seculo [[Georg Wilhelm Friedrich Hegel]]. Hyppolite se habeva dedicate a unir le theorias existentialista con le [[dialectica|theorias dialectic]] de Hegel e [[Karl Marx]]. Iste ideas influentiava Foucault, qui adoptava le conviction de Hyppolite que le philosophia debe disveloppar se a transverso de un studio del historia.{{sfnm|1a1=Eribon|1y=1991|1pp=11, 14–21|2a1=Macey|2y=1993|2pp=15–17|3a1=Miller|3y=1993|3pp=40–41}} ===Studios universitari: 1946–1951=== {{rquote|right|''Io non esseva sempre intelligente, io esseva de facto multo stupide in le schola.{{nbsp}}... [I]l habeva un puero multo attractive qui esseva ancora plus stupide que io. E pro ingratiar me con iste puero qui esseva multo belle, io comenciava a facer su deberes pro ille — e es assi que io deveniva intelligente, io debeva facer toto iste travalio pro simplemente remaner un pauc in avante de ille, pro adjutar le. In un certe senso, tote le resto de mi vita io ha tentate facer cosas intellectual que attraherea pueros belle.''|Michel Foucault, 1983{{sfn|Miller|1993|p=56}}}} In autumno 1946, obtenente excellente resultatos, Foucault esseva admittite al élite {{Lang|fr|[[École Normale Supérieure]]|italic=no}} (ENS), pro le qual ille subiva examines e un interrogation oral per [[Georges Canguilhem]] e Pierre-Maxime Schuhl pro ganiar le entrata. Ex le cento studentes qui entrava in le ENS, Foucault se classificava in le quarte loco a partir de su resultatos de entrata, e incontrava le natura altemente competitive del institution. Como le major parte de su condiscipulos, ille viveva in le dormitorios communal del schola in le Rue d'Ulm parisian.{{sfnm|1a1=Eribon|1y=1991|1pp=24–25|2a1=Macey|2y=1993|2pp=17–22|3a1=Miller|3y=1993|3p=45}} Ille remaneva in grande parte impopular, passante multo tempore sol, legente voracemente. Su condiscipulos notava su amor pro le violentia e le macabre; ille decorava su camera con imagines de tortura e guerra designate durante le [[Guerras Napoleonic]] per le artista espaniol [[Francisco Goya]], e in un occasion ille persequeva un condiscipulo con un daga.{{sfnm|1a1=Eribon|1y=1991|1p=26|2a1=Miller|2y=1993|2p=45}} Prone al [[autolesion]], Foucault presumibilemente [[tentativa de suicidio|tentava suicidar se]] in 1948; su patre le inviava a consultar le psychiatra [[Jean Delay]] in le [[Centro Hospitalari Sainte-Anne]]. Obsedite per le idea de automutilation e suicidio, Foucault tentava iste ultime plure vices in le annos sequente, laudante le suicidio in scriptos posterior.{{sfnm|1a1=Eribon|1y=1991|1p=26|2a1=Macey|2y=1993|2pp=27–28|3a1=Miller|3y=1993|3pp=54–55}} Le medico del ENS examinava le stato mental de Foucault, suggerente que su tendentias suicidal emergeva del angustia circa su homosexualitate, proque le activitate sexual inter personas del mesme sexo esseva socialmente tabu in Francia.{{sfnm|1a1=Eribon|1y=1991|1p=26|2a1=Miller|2y=1993|3p=55}} A dclic tempore, Foucault se dedicava a activitates homosexual con viros que ille incontrava in le [[scena gay]] clandestine de Paris, e etiam se livrava al uso de drogas; secundo le biographo [[James Miller (academic)|James Miller]], ille frueva del emotion e del senso de periculo que iste activitates le offereva.{{sfnm|1a1=Macey|1y=1993|1p=30|2a1=Miller|2y=1993|2pp=55–56}} Ben que ille studiava varie materias, Foucault tosto gravitava verso le philosophia, legente non solmente Hegel e Marx, sed etiam [[Immanuel Kant]], [[Edmund Husserl]] e, le plus significativemente, [[Martin Heidegger]].{{sfnm|1a1=Macey|1y=1993|1p=34|2a1=Miller|2y=1993|2p=46}} Ille comenciava a leger le publicationes del philosopho [[Gaston Bachelard]], prendente un interesse particular in su obra que explorava le [[historia del scientia]].{{sfnm|1a1=Macey|1y=1993|1p=35|2a1=Miller|2y=1993|2pp=60–61}} Ille se diplomava del ENS con un [[Licence (Francia)|licentia (B.A.)]] in philosophia in 1948<ref name="Schrift p. 126"/> e un ''{{Interlanguage link|Diplôme d'études supérieures|fr}}'' (DES, grossiermente equivalente a un titulo de [[Maestro in Artes|M.A.]]) in [[philosophia]] in 1949.<ref name="Schrift p. 126"/> Su these de DES sub le direction de Hyppolite esseva titulate ''La Constitution d'un transcendental dans La Phénoménologie de l'esprit de Hegel'' (''Le constitution de un transcendental historic in le Phenomenologia del spirito de Hegel'').<ref name="Schrift p. 126"/> In 1948, le philosopho [[Louis Althusser]] deveniva un tutor in le ENS. Como [[marxismo|marxista]], ille influentiava tanto Foucault como un certe numero de altere studentes, incoragiante los a adherer al [[Partito Communista Francese]]. Foucault lo faceva in 1950, sed ille nunquam deveniva particularmente active in su activitates, e nunquam adoptava un puncto de vista [[marxismo orthodoxo|marxista orthodoxe]], rejectante dogmas central del marxismo como le [[lucta de classes]].{{sfnm|1a1=Eribon|1y=1991|1pp=32–36, 51–55|2a1=Macey|2y=1993|2pp=23–26, 37–40|3a1=Miller|3y=1993|3p=57}} Ille tosto deveniva insatisfacite con le intolerantia que ille experientiava intra le rangos del partido; ille faceva face personalmente al [[homophobia]] e esseva consternate per le [[antisemitismo]] exhibite durante le «[[complot del medicos]]» de 1952–53 in le [[Union Sovietic]]. Ille quitava le Partito Communista in 1953, sed remaneva le amico e defensor de Althusser pro le resto de su vita.{{sfnm|1a1=Eribon|1y=1991|1pp=56–57|2a1=Macey|2y=1993|2pp=39–40|3a1=Miller|3y=1993|3pp=57–58}} Ben que ille fiascava in le prime tentativa in 1950, ille passava su ''[[agrégation]]'' in philosophia in le secunde essayo, in 1951.{{sfnm|1a1=Eribon|1y=1991|1pp=36–38|2a1=Macey|2y=1993|2pp=43–45|3a1=Miller|3y=1993|3p=61}} Exemptate del [[servicio militar]] per motivos medic, ille decideva comenciar un doctorato in le [[Fondation Thiers]] in 1951, concentrante se sur le philosophia del psychologia,{{sfnm|1a1=Eribon|1y=1991|1pp=39–40|2a1=Macey|2y=1993|2pp=45–46, 49}} sed ille lo abandonava post solmente un anno in 1952.<ref>Robbins, Derek. 2012. ''French Post-War Social Theory: International Knowledge Transfer''. Sage Publications. p. 78.</ref> Foucault esseva etiam interessate in le psychologia e ille assisteva al cursos de [[Daniel Lagache]] in le Universitate de Paris, ubi ille obteneva un [[Licence (Francia)|licentia (B.A.)]] in psychologia in 1949 e un ''Diploma de Specialista in [[Psychopathologia]]'' (''Diplôme de psychopathologie'') del instituto de psychologia del universitate (ora appellate le Institut de psychologie de l'université Paris Descartes) in junio 1952.<ref name="Schrift p. 126"/> ==Cariera initial (1951–1960)== [[File:Nietzsche187a.jpg|thumb|left|Al initio del annos 1950, Foucault veniva sub le influentia del philosopho german [[Friedrich Nietzsche]], qui remaneva un influentia central in su obra durante tote su vita.]] ===Francia: 1951–1955=== Durante le sequente pauc annos, Foucault interprendeva un varietate de travalios de recerca e inseniamento.{{Sfn|Miller|1993|p=61}} De 1951 a 1955, ille travaliava como instructor de psychologia al ENS al invitation de Althusser.{{sfnm|1a1=Eribon|1y=1991|1p=50|2a1=Macey|2y=1993|2p=49|3a1=Miller|3y=1993|3p=62}} In Paris, ille compartiva un appartamento con su fratre, qui se formava como chirurgo, sed durante tres dies del septimana ille viagiava al citate septentrional de [[Lille]], inseniante psychologia al [[Université Lille Nord de France|Universitate de Lille]] de 1953 a 1954.{{sfnm|1a1=Eribon|1y=1991|1pp=61–62|2a1=Macey|2y=1993|2p=47}} Multe de su studentes amava su stilo de dar conferentias.{{Sfn|Macey|1993|p=56}} Intertanto, ille continuava a travaliar in su these, visitante le [[Bibliothèque Nationale]] cata die pro leger le obras de psychologos como [[Ivan Pavlov]], [[Jean Piaget]] e [[Karl Jaspers]].{{sfnm|1a1=Macey|1y=1993|1p=49|2a1=Miller|2y=1993|2pp=61–62}} Interprendente recercas al instituto psychiatric del Hospital Sainte-Anne, ille deveniva un interno inofficial, studiante le relation inter medico e patiente e assistente in experimentos in le laboratorio [[Electroencephalography|electroencephalographic]].{{sfnm|1a1=Eribon|1y=1991|1pp=41–49|2a1=Macey|2y=1993|2pp=56–58|3a1=Miller|3y=1993|3p=62}} Foucault adoptava multe del theorias del psychanalysta [[Sigmund Freud]], interprendente le interpretation psychanalytic de su proprie sonios e facente su amicos passar [[Rorschach test|testes de Rorschach]].{{Sfnm|Eribon|1991|1pp=30, 43|Miller|1993|2pp=62–63}} Abbraciante le [[avant-garde]] parisian, Foucault initiava un relation romantic con le compositor [[serialism|serialista]] [[Jean Barraqué]]. Insemble, illes tentava producer lor obra le plus grande, consumeva intensivemente drogas recreational e practicava activitates sexual [[sado-masochism|sado-masochistic]].{{sfnm|1a1=Eribon|1y=1991|1pp=65–68|2a1=Macey|2y=1993|2p=50–53|3a1=Miller|3y=1993|3pp=66, 79–82, 89–91}} In augusto 1953, Foucault e Barraqué passava vacantias in Italia, ubi le philosopho se immergeva in ''[[Untimely Meditations|Meditationes intempestive]]'' (1873–1876), un serie de quatro essayos per le philosopho [[Friedrich Nietzsche]]. Describente plus tarde le obra de Nietzsche como "un revelation", ille sentiva que le lectura del libro lo affectava profundemente, essente un momento decisive in su vita.{{Sfnm|1a1=Eribon|1y=1991|1p=52|2a1=Macey|2y=1993|2p=50|3a1=Miller|3y=1993|3pp=64–67}} Foucault posteriormente experimentava un altere autorevelation revolutionari quando ille spectava un representation parisian del nove piesa de [[Samuel Beckett]], ''[[Waiting for Godot|In attendente Godot]]'', in 1953.{{sfnm|1a1=Macey|1y=1993|1p=41|2a1=Miller|2y=1993|2pp=64–65}} Interessate in le litteratura, Foucault esseva un lector avide del recensiones de libros del philosopho [[Maurice Blanchot]] publicate in le ''[[Nouvelle Revue Française]]''. Inamorate del stilo litterari e del theorias critic de Blanchot, in obras posterior ille adoptava le technica de Blanchot de "intervistar" se ipse.{{Sfnm|1a1=Eribon|1y=1991|1p=58|2a1=Macey|2y=1993|2p=55|3a1=Miller|3y=1993|3pp=82–84}} Foucault anque discoperiva le roman de 1945 de [[Hermann Broch]], ''[[The Death of Virgil|Le morte de Virgilio]]'', un obra que obsessionava tanto a ille como a Barraqué. Dum iste ultime tentava converter le obra in un [[epic opera|opera epic]], Foucault admirava le texto de Broch pro su depiction del morte como un affirmation del vita.{{Sfnm|1a1=Eribon|1y=1991|1p=66|2a1=Macey|2y=1993|2p=53|3a1=Miller|3y=1993|3pp=84–85}} Le cupla habeva un interesse mutue in le obra de autores como le [[Marquis de Sade|Marchese de Sade]], [[Fyodor Dostoyevsky|Fiodor Dostoievski]], [[Franz Kafka]] e [[Jean Genet]], de qui tote le obras explorava le themas del sexo e del violentia.{{Sfnm|1a1=Eribon|1y=1991|1p=31|2a1=Macey|2y=1993|2pp=51–52}} {{rquote|right|''Io pertine a ille generation que, como studentes, habeva ante su oculos, e esseva limitate per, un horizonte consistente de marxismo, phenomenologia e existentialismo. Pro me, le ruptura esseva in primo ''In attendente Godot'' de Beckett, un representation stupende.''|Michel Foucault, 1983{{sfn|Miller|1993|p=65}}}} Interessate in le obra del psychologo suisse [[Ludwig Binswanger]], Foucault adjutava le amica de familia Jacqueline Verdeaux a traducer su obras in francese. Foucault esseva particularmente interessate in le studios de Binswanger super [[Ellen West]] qui, como ille ipse, habeva un profunde obsession con le suicidio, e qui finalmente se suicidava.{{Sfnm|1a1=Eribon|1y=1991|1pp=44–45|2a1=Macey|2y=1993|2pp=59–61|3a1=Miller|3y=1993|3pp=73–75}} In 1954, Foucault scribeva un introduction al articulo de Binswanger "Sonio e existentia", in le qual ille argumentava que le sonios constitueva "le nascentia del mundo" o "le corde ponite a nude", exprimente le desiderios le plus profunde del mente.{{Sfnm|1a1=Eribon|1y=1991|1pp=45–46|2a1=Macey|2y=1993|2pp=67–69|3a1=Miller|3y=1993|3pp=76–77}} In le mesme anno, Foucault publicava su prime libro, ''Maladie mentale et personnalité'' (''Maladia mental e personalitate''), in le qual ille monstrava su influentia recipite tanto del pensamento marxista como del heideggerian, tractante un ample gamma de temas, desde le psychologia de reflexos de Pavlov usque al psychanalyse classic de Freud. Referente se al obra de [[Sociology|sociologos]] e anthropologos como [[Émile Durkheim]] e [[Margaret Mead]], ille presentava su theoria de que le maladia esseva culturalmente relative.{{Sfnm|1a1=Eribon|1y=1991|1pp=68–70|2a1=Macey|2y=1993|2pp=63–66|3a1=Miller|3y=1993|3p=63}} Le biographo [[James Miller (academic)|James Miller]] notava que, ben que le libro exhibiva "erudition e evidente intelligentia", illo careva del "typo de ardor e brio" que Foucault monstrava in obras posterior.{{Sfn|Miller|1993|pp=63}} Illo esseva in grande parte ignorate per le critica, recipiente solmente un recension al epocha.{{Sfn|Macey|1993|p=67}} Foucault comenciava a detestar lo, tentante sin successo impedir su republication e su traduction in anglese.{{sfn|Eribon|1991|p=70}} ===Svedia, Polonia, e Germania Occidental: 1955–1960=== Foucault passava le sequente cinque annos al exterior, primo in Svedia, laborante como diplomate cultural al [[Universitate de Uppsala]], un empleo obtenite per medio de su cognoscentia con le historico de religiones [[Georges Dumézil]].{{Sfnm|1a1=Eribon|1y=1991|1pp=73–74|2a1=Macey|2y=1993|2pp=70–71}} In [[Uppsala]], ille esseva nominate lector de lingua e litteratura francese, e simultaneemente laborava como director del Maison de France, aperiente assi le possibilitate de un cariera cultural-diplomatic.{{Sfnm|1a1=Eribon|1y=1991|1pp=76–78|2a1=Macey|2y=1993|2pp=73, 76}} Ben que ille trovava difficile adaptar se al "melancholia nordic" e al longe hibernos, ille developpava amicitates intime con duo franceses, le biochimico Jean-François Miquel e le physico Jacques Papet-Lépine, e initiava relationes romantic e sexual con varie homines. In Uppsala ille deveniva cognoscite pro su grande consumo de alcohol e su conduction temerari in su nove [[Jaguar Cars|automobile Jaguar]].{{Sfnm|1a1=Eribon|1y=1991|1pp=74–77|2a1=Macey|2y=1993|2pp=74–75}} In le primavera de 1956, Barraqué rumpeva su relation con Foucault, annunciante que ille voleva abandonar le "vertigine del folia".{{Sfnm|1a1=Eribon|1y=1991|1p=68|2a1=Macey|2y=1993|2p=81|3a1=Miller|3y=1993|3p=91}} In Uppsala, Foucault passava multo de su tempore libere in le bibliotheca [[Carolina Rediviva]] del universitate, facente uso de su collection Bibliotheca Walleriana de textos super le historia del medicina pro su recerca in curso.{{sfn|Macey|1993|p=78}} Terminante su these doctoral, Foucault sperava que le Universitate de Uppsala lo acceptarea, sed [[Sten Lindroth]], un historico [[positivismo|positivista]] del scientia ibi, non se monstrava impressionate, affirmante que illo esseva plen de generalisationes speculative e que illo esseva un mediocre obra de historia; ille recusava permitter que Foucault recipeva un doctorato in Uppsala. In parte a causa de iste rejection, Foucault partiva de Svedia.{{sfnm|1a1=Eribon|1y=1991|1pp=83–86|2a1=Macey|2y=1993|2pp=79–80}} Plus tarde, Foucault admitteva que le obra esseva un prime redaction con un certe carentia de qualitate.{{sfnm|1a1=Eribon|1y=1991|1p=190}} De novo a instantia de Dumézil, in octobre 1958 Foucault arrivava in [[Varsovia]], le capital del [[Republica Popular de Polonia]], e assumeva le direction del Centre Français del [[Universitate de Varsovia]].{{Sfnm|1a1=Eribon|1y=1991|1p=87|2a1=Macey|2y=1993|2p=84|3a1=Miller|3y=1993|3p=91}} Foucault trovava le vita in Polonia difficile debite al carentia de benes material e servicios post le destruction del Secunde Guerra Mundial. Presenciante le consequentias del [[Octobre polonese]] de 1956, quando studentes habeva protestate contra le governante communista [[Partito Obriere Unificate Polonese]], ille sentiva que le major parte del poloneses dispreciava lor governamento como un [[regime marionette]] del [[Union Sovietic]], e pensava que le systema functionava "mal".{{Sfnm|1a1=Eribon|1y=1991|1p=194|2a1=Macey|2y=1993|2pp=84–85}} Considerante le universitate como un enclave liberal, ille viagiava per le pais dante conferentias; revelante se popular, ille adoptava le position de attachato cultural ''de facto''.{{Sfnm|1a1=Eribon|1y=1991|1p=88|2a1=Macey|2y=1993|2pp=85–86}} Como Francia e Svedia, Polonia tolerava legalmente sed disapprobava socialmente le activitate homosexual, e Foucault habeva relationes con un certe numero de homines; un de istes esseva con un agente de securitate polonese qui sperava attrapar Foucault in un situation embarrassante, lo que per consequente reflecterea negativemente super le ambassada francese. Involvite in un scandalo diplomatic, on le ordinava de abandonar Polonia pro un nove destination.{{Sfnm|1a1=Eribon|1y=1991|1p=89|2a1=Macey|2y=1993|2pp=86–87}} Varie postos esseva disponibile in [[Germania Occidental]], e assi Foucault se transfereva al Institut français de Hamburgo (ubi ille serviva como director in 1958–1960), inseniante le mesme cursos que ille habeva date in Uppsala e Varsovia.{{Sfnm|1a1=Eribon|1y=1991|1pp=89–90|2a1=Macey|2y=1993|2pp=87–88}}<ref name="21st Century">{{cite book|editor-last=Binkley|editor-first= Sam|editor2= Jorge Capetillo|date= 2009|title=A Foucault for the 21st Century: Governmentality, Biopolitics and Discipline in the New Millennium|publisher= [[Cambridge Scholars Publishing]]|page= 81}}</ref> Passante multo de su tempore in le [[districto de lanternas rubie]] de [[Reeperbahn]], ille initiava un relation con un [[travestite]].{{Sfn|Macey|1993|p=88}} ==Carriera crescente (1960–1970)== ===«Folia e civilisation»: 1960=== {{rquote|right|''Histoire de la folie'' non es un texto facile a leger, e illo defia tentativas de summarisar su contento. Foucault refere a un varietate perplexante de fontes, que va de autores ben cognoscite como [[Erasmo de Rotterdam|Erasmo]] e [[Molière]] a documentos de archivo e figuras oblidate in le historia del medicina e del psychiatria. Su erudition deriva de annos de meditation, pro citar [[Edgar Allan Poe|Poe]], «[[The Raven|super multe volumines curiose e singular de un saber oblidate]]», e su saber non es sempre portate legiermente.|Biographo de Foucault [[David Macey]], 1993{{Sfn|Macey|1993|p=96}}}} In Germania Occidental, Foucault completava in 1960 su these principal (''thèse principale'') pro su [[State doctorate|doctorato de Stato]], titulate ''[[Folie et déraison : Histoire de la folie à l'âge classique]]'' (trad. "Folia e insania: Historia del folia in le epocha classic"), un obra philosophic basate super su studios re le [[historia del medicina]]. Le libro discuteva como le societate de Europa Occidental habeva tractate le [[folia]], argumentante que illo esseva un constructo social distincte del [[morbo mental]]. Foucault seque le evolution del concepto de folia a transverso de tres phases: le [[Renascentia]], le fin del 17e e le 18e seculo, e le experientia moderne. Le obra allude al obra del poeta e dramaturgo francese [[Antonin Artaud]], qui exerceva un forte influentia super le pensamento de Foucault in ille epocha.{{Sfnm|1a1=Macey|1y=1993|1p=102|2a1=Miller|2y=1993|2p=96}} ''Histoire de la folie'' esseva un obra expansive, consistente de 943 paginas de texto, sequite per appendices e un bibliographia.{{sfn|Eribon|1991|p=101}} Foucault lo presentava al [[Universitate de Paris]], ben que le regulamentos del universitate pro le attribution de un doctorato de Stato exigeva le presentation tanto de su these principal como de un these complementari plus curte.{{sfnm|1a1=Eribon|1y=1991|1pp=90–92|2a1=Macey|2y=1993|2pp=88–89}} Obtener un doctorato in Francia in ille periodo esseva un processo de plure etapas. Le prime etapa esseva obtener un ''rapporteur'', o "sponsor" pro le obra: Foucault seligeva [[Georges Canguilhem]].{{sfnm|1a1=Eribon|1y=1991|1pp=101–102|2a1=Macey|2y=1993|2pp=103–106}} Le secunde esseva trovar un editor, e como resultato ''Folie et déraison'' esseva publicate in francese in maio 1961 per le casa editorial [[Plon]], le qual Foucault seligeva in loco de [[Presses Universitaires de France]] post haber essite rejectate per [[Gallimard]].{{sfnm|1a1=Eribon|1y=1991|1pp=105–107|2a1=Macey|2y=1993|2pp=106–109|3a1=Miller|3y=1993|3pp=117–118}} In 1964, un version multo abbreviate esseva publicate como un libro de tasca de grande diffusion, e postea traducite in anglese pro su publication le anno sequente sub le titulo ''Madness and Civilization: A History of Insanity in the Age of Reason''.{{sfnm|1a1=Eribon|1y=1991|1p=122|2a1=Miller|2y=1993|2pp=118}} ''Folie et déraison'' recipeva un reception mixte in Francia e in revistas estranier dedicate al affaires francese. Ben que illo esseva criticamente acclamate per [[Maurice Blanchot]], [[Michel Serres]], [[Roland Barthes]], [[Gaston Bachelard]] e [[Fernand Braudel]], illo esseva in grande parte ignorate per le pressa de sinistra, multo al deception de Foucault.{{Sfnm|1a1=Eribon|1y=1991|1p=116|2a1=Macey|2y=1993|2pp=113–119|3a1=Miller|3y=1993|3p=118}} Illo esseva notabilmente criticate pro defender le [[metaphysica]] per le juvene philosopho [[Jacques Derrida]] in un [[Cogito and the History of Madness|conferentia de martio 1963]] al [[Universitate de Paris]]. Respondente con un replica acerbe, Foucault criticava le interpretation de Derrida de [[René Descartes]]. Le duo remaneva rivales acerbe usque a lor reconciliation in 1981.{{Sfnm|1a1=Eribon|1y=1991|1pp=119–121|2a1=Macey|2y=1993|2pp=142–145|3a1=Miller|3y=1993|3pp=118–119}} In le mundo anglophone, le obra deveniva un influentia significative super le movimento de [[anti-psychiatry|antipsychiatria]] durante le annos 1960; Foucault habeva un attitude ambivalente a iste respecto, associante se con un certe numero de antipsychiatras, sed argumentante que le major parte de illes malcomprendeva su obra.{{Sfn|Eribon|1991|pp=122–126}} Le these secundari de Foucault ({{Lang|fr|thèse complémentaire}}), scribite in Hamburgo inter 1959 e 1960, esseva un traduction e commentario del ''Anthropologia ex un puncto de vista pragmatic'' (1798) del philosopho german [[Immanuel Kant]];<ref name="21st Century"/> le these esseva titulate ''[[Introduction à l'Anthropologie]]''.<ref>{{cite web| url = http://www.generation-online.org/p/fpfoucault1.htm| title = "Introduction to Kant's Anthropology from a pragmatic point of view" (English translation)}}</ref> Consistente in grande parte in le discussion de Foucault super le datation de textos — un "archeologia del texto kantian" —, ille concludeva le these con un evocation de Nietzsche, su major influentia philosophic.{{Sfnm|1a1=Eribon|1y=1991|1p=110|2a1=Macey|2y=1993|2p=89}} Le ''rapporteur'' de iste obra esseva le ancian tutor de Foucault e tunc director del ENS, Hyppolite, qui cognosceva ben le philosophia german.{{Sfn|Eribon|1991|p=101}} Post que ambe theses esseva defendite e examinate, ille sustineva su defensa public de su [[doctoral thesis|these doctoral]] (''soutenance de thèse'') le 20 de maio 1961.{{Sfn|Eribon|1991|pp=111–113}} Le academicos responsabile del examine de su obra esseva preocupate per le natura non conventional de su these principal; le examinator [[Henri Gouhier]] notava que illo non esseva un obra de historia conventional, facente vaste generalisationes sin un sufficiente argumentation particular, e que Foucault clarmente "pensa in allegorias".{{Sfn|Miller|1993|pp=104–105}} Tuttavia, illes omnes concordava que le projecto global habeva merito, accordante a Foucault su doctorato "malgrado reservationes".{{Sfn|Eribon|1991|p=115}} ===Universitate de Clermont-Ferrand, ''Le nascentia del clinica'', e ''Le ordine del cosas'': 1960–1966=== In octobre 1960, Foucault obteneva un posto titular de philosophia al [[Blaise Pascal University|Universitate de Clermont-Ferrand]], viagiante al citate cata septimana ab Paris,{{sfnm|1a1=Eribon|1y=1991|1p=129|2a1=Macey|2y=1993|2p=109}} ubi ille viveva in un edificio de grande altura in le rue du Dr Finlay.{{Sfn|Macey|1993|p=92}} Responsabile del inseniamento de psychologia, que esseva subsumite in le departimento de philosophia, ille esseva considerate un inseniante "fascinante" sed "assatis traditional" in Clermont.{{Sfn|Eribon|1991|pp=140–141}} Le departimento esseva dirigite per [[Jules Vuillemin]], qui bentosto developpava un amicitate con Foucault.{{Sfnm|1a1=Eribon|1y=1991|1p=131|2a1=Macey|2y=1993|2p=109}} Foucault alora assumeva le posto de Vuillemin quando iste ultime esseva elegite al [[Collège de France]] in 1962.{{Sfn|Eribon|1991|p=137}} In iste position, Foucault concipeva un antipathia pro un altere membro del personal a qui ille considerava stupide: [[Roger Garaudy]], un figura prominente in le Partito Communista. Foucault rendeva le vita in le universitate difficile pro Garaudy, lo que duceva a iste ultime a transferer se a Poitiers.{{Sfnm|1a1=Eribon|1y=1991|1pp=136–138|2a1=Macey|2y=1993|2pp=109–110}} Foucault causava tamben controversia per obtener un posto universitari pro su amante, le philosopho [[Daniel Defert]], con qui ille manteneva un relation non-monogame pro le resto de su vita.{{Sfnm|1a1=Eribon|1y=1991|1pp=141–142|2a1=Macey|2y=1993|2pp=92–93, 110|3a1=Halperin|3y=1997|3p=214}} [[File:Raymond roussel.jpg|thumb|Foucault adorava le obra de Raymond Roussel e scribeva un studio litterari super illo.]] Foucault manteneva un grande interesse pro le litteratura, publicante recensiones in jornales litterari, incluse ''[[Tel Quel]]'' e ''[[Nouvelle Revue Française]]'', e facente parte del comité de redaction de ''[[Critique (French journal)|Critique]].''{{Sfnm|1a1=Eribon|1y=1991|1pp=141, 151|2a1=Macey|2y=1993|2pp=120–121}} In maio 1963, ille publicava un libro dedicate al poeta, romancero e dramaturgo [[Raymond Roussel]]. Illo esseva scripte in minus de duo menses, publicate per Gallimard, e describite per le biographo [[David Macey]] como "un libro multo personal" que resultava de un "idillio" con le obra de Roussel. Illo esseva publicate in anglese in 1983 sub le titulo ''Death and the Labyrinth: The World of Raymond Roussel''.{{Sfnm|1a1=Eribon|1y=1991|1pp=145–48|2a1=Macey|2y=1993|2pp=124–129}} Recipiente pauc recensiones, illo esseva in grande parte ignorate.{{Sfn|Macey|1993|pp=140–142}} In le mesme anno ille publicava un continuation de ''Folie et déraison'', titulate ''Naissance de la Clinique'', postea traducite como ''[[The Birth of the Clinic|Le nascentia del clinica]]: Un archeologia del perception medic''. Plus curte que su predecessor, illo se concentrava super le cambiamentos que le institution medic subiva al fin del 18e e initio del 19e seculo.{{Sfnm|1a1=Eribon|1y=1991|1pp=152–154|2a1=Macey|2y=1993|2pp=130–137}} Como su obra precedente, ''Naissance de la Clinique'' esseva in grande parte ignorate per le critica, sed plus tarde illo ganiava un popularitate de culto.{{Sfn|Macey|1993|pp=140–142}} Illo esseva de interesse in le campo del [[medical ethics|ethica medic]], post que illo considerava le manieras in que le historia del medicina e del hospitales, e le formation que recipe le personas qui labora in illos, produce un modo particular de mirar le corpo: le '[[gaze|regardo]] medic'.<ref>{{Cite book|title=The Birth Of The Clinic|last=Foucault|first=Michel|publisher=Tavistock Publications Limited|year=1973|pages=35–45}}</ref> Foucault esseva tamben seligite pro facer parte del "Commission de Dece-octo Homines" que se reuniva inter novembre 1963 e martio 1964 pro discuter le reformas universitari que debeva esser implementate per [[Christian Fouchet]], le gaullista [[Ministry of National Education (France)|Ministro de Education National]]. Implementate in 1967, illos provocava greves del personal e protestas de studentes.{{Sfn|Eribon|1991|pp=133–136}} In april 1966, Gallimard publicava ''{{interlanguage link|Les Mots et les choses|fr}}'' (Parolas e cosas) de Foucault, postea traducite como ''[[The Order of Things|Le ordine del cosas]]: Un archeologia del scientias human''.{{Sfnm|1a1=Eribon|1y=1991|1pp=155–156|2a1=Macey|2y=1993|2p=159}} Explorante como le homine deveniva un objecto de cognoscentia, illo argumentava que tote le periodos del historia ha possedite certe conditiones subjacente de veritate que constitue lo que esseva acceptabile como discurso scientific. Foucault argumenta que iste conditiones de discurso ha cambiate con le tempore, ab le ''[[épistémè]]'' de un periodo a un altere.{{Sfn|Eribon|1991|pp=158–159}} Ben que concipite pro un publico specialisate, le obra attraheva le attention del medios de communication, deveniente un bestseller de surprisa in Francia.{{Sfnm|1a1=Eribon|1y=1991|1pp=155, 159|2a1=Macey|2y=1993|2p=160}} Apparente in le apogeo del interesse pro le [[structuralism|structuralismo]], Foucault esseva rapidemente gruppate con academicos como [[Jacques Lacan]], [[Claude Lévi-Strauss]] e [[Roland Barthes]], como le plus recente unda de pensatores preste a subverter le [[existentialism|existentialismo]] popularisate per [[Jean-Paul Sartre]]. Ben que initialmente ille acceptava iste description, Foucault bentosto lo rejectava vehementemente, proque ille "nunquam postulava un theoria universal del discurso, sed plus tosto cercava describer le formas historic assumite per le practicas discursive".<ref>{{Cite book |title=Michel Foucault: Beyond Structuralism and Hermeneutics |url=https://archive.org/details/michelfoucaultbe00drey_0 |last1=Dreyfus |first1=Hubert L. |author-link=Hubert Dreyfus |last2=Rabinow |first2=Paul|author-link2=Paul Rabinow |publisher=[[University of Chicago Press]] |location=Chicago |date=1983 |pages=xi–xii |isbn=978-0-226-16312-3}}</ref>{{sfn|Eribon|1991|pages=160–162, 167}} Foucault e Sartre se criticava regularmente le un le altere in le pressa. Tanto Sartre como [[Simone de Beauvoir]] attaccava le ideas de Foucault como "[[bourgeois|burgese]]", durante que Foucault replicava contra lor credentias marxista proclamante que "le marxismo existe in le pensamento del 19e seculo como un pisce existe in le aqua; es dicer, illo cessa de respirar in omne altere parte."{{Sfn|Macey|1993|pp=173–177}} ===Universitate de Tunis e Vincennes: 1966–1970=== {{rquote|right|''Io viveva [in Tunisia] durante duo annos e medie. Isto faceva un impression real. Io esseva presente in grande e violente tumultos studentesc que precedeva per plure septimanas lo que occurreva in maio in Francia. Isto esseva in martio 1968. Le agitation durava un anno integre: greves, cursos suspendite, arrestos. E in martio, un greve general del studentes. Le policia entrava in le universitate, colpeava le studentes, vulnerava gravemente plures de illes, e comenciava a facer arrestos... Io debe dicer que io esseva tremendemente impressionate per ille juvene viros e feminas qui prendeva riscos terribile per scriber o distribuer folietos o per appellar a greves, illes qui vermente riscava perder lor libertate! Isto esseva un experientia politic pro me.''|Michel Foucault, 1983{{Sfn|Eribon|1991|p=194}}}} In septembre 1966, Foucault acceptava un posto de inseniamento de psychologia al [[Universitate de Tunis]] in Tunisia. Su decision de facer lo esseva in grande parte proque su amante, Defert, habeva essite destinate al pais como parte de su [[servicio national]]. Foucault se installava a pauc kilometros de [[Tunis]], al vico de [[Sidi Bou Saïd]], ubi su collega academic Gérard Deledalle viveva con su sposa. Pauc post su arrivata, Foucault declarava que Tunisia esseva «benedicite per le historia», un nation que «merita viver pro sempre proque illo esseva le loco ubi [[Hannibal]] e [[Sancte Augustino]] viveva».{{sfnm|1a1=Eribon|1y=1991|1pp=187–188|2a1=Macey|2y=1993|2pp=145–146}} Su conferentias al universitate se revelava multo popular, e esseva multo frequentate. Ben que multe juvene studentes esseva enthusiastic super su inseniamento, illes criticava lo que illes considerava su opiniones politic de dextera, vidente in ille un «representante del technocratia gaullista», malgrado que ille se considerava un de sinistra.{{sfn|Eribon|1991|pp=188–189}} Foucault esseva in Tunis durante le tumultos antigovernamental e propalestinian que succuteva le citate in junio 1967, e que continuava durante un anno. Ben que multo critic del natura violente, ultranationalista e antisemitic de multe protestatores, ille usava su stato pro tentar impedir que alcunes de su studentes militante de sinistra esseva arrestate e torturate pro lor rolo in le agitation. Ille celava lor pressa de imprimer in su jardin, e tentava testimoniar in lor favor in lor processos, sed ille esseva impedite quando le processos deveniva a portas claudite.{{Sfn|Eribon|1991|pp=192–193}} Durante que ille esseva in Tunis, Foucault continuava a scriber. Inspirate per un correspondentia con le artista surrealista [[René Magritte]], Foucault comenciava a scriber un libro super le artista [[impressionismo|impressionista]] [[Édouard Manet]], sed nunquam lo completava.{{sfnm|1a1=Eribon|1y=1991|1p=190|2a1=Macey|2y=1993|2p=173}} In 1968, Foucault retornava a Paris, installante se in un appartamento in le Rue de Vaugirard.{{sfn|Eribon|1991|p=198}} Post le protestas studentesc de maio 1968, le Ministro de Education [[Edgar Faure]] respondeva per fundar nove universitates con major autonomia. Le plus prominente de istos esseva le [[Paris VIII|Centre Expérimental de Vincennes]] in [[Vincennes]], al peripheria de Paris. Un gruppo de academicos prominente esseva invitate a seliger inseniantes pro diriger le departimentos del centro, e Canguilhem recommendava Foucault como chef del Departimento de Philosophia.{{sfn|Eribon|1991|pp=201–202}} Devenite un professor titular de Vincennes, le desiderio de Foucault esseva obtener «le meliore del philosophia francese de hodie» pro su departimento, empleante [[Michel Serres]], [[Judith Miller (philosopher)|Judith Miller]], [[Alain Badiou]], [[Jacques Rancière]], [[François Regnault]], [[Henri Weber]], [[Étienne Balibar]], e [[François Châtelet]]; le major parte de illes esseva marxistas o activistas de ultra-sinistra.{{sfn|Eribon|1991|pp=203–205}} Le conferentias comenciava al universitate in januario 1969, e immediatemente su studentes e personal, includente Foucault, esseva implicate in occupationes e affrontamentos con le policia, lo que resultava in arrestos.{{sfn|Eribon|1991|p=205}} In februario, Foucault faceva un discurso denunciante le provocation policial ante le protestatores al [[Maison de la Mutualité]].{{sfn|Eribon|1991|p=206}} Tal actiones marcava le adhesion de Foucault al ultra-sinistra, indubitabilmente influentiate per Defert, qui habeva obtenite un empleo in le departimento de sociologia de Vincennes e qui habeva devenite un [[maoismo|maoista]].{{sfn|Eribon|1991|p=209}} Le major parte del cursos in le departimento de philosophia de Foucault esseva de orientation [[marxista]], ben que Foucault ipse dava cursos super Nietzsche, «Le fin del metaphysica» e «Le discurso del sexualitate», que esseva multo popular e habeva un excesso de inscriptiones.{{sfn|Eribon|1991|p=207}} Durante que le pressa de dextera criticava severmente iste nove institution, le nove Ministro de Education [[Olivier Guichard]] esseva irritate per su inclination ideologic e le absentia de examines, con studentes qui recipeva lor diplomas de maniera aleatori. Ille refusava le accreditation national del diplomas del departimento, lo que resultava in un refutation public de Foucault.{{sfn|Eribon|1991|pp=207–208}} ==Vita posterior (1970–1984)== ===Collège de France e ''Disciplina e punition'': 1970–1975=== Foucault desiderava quitar Vincennes e devenir un membro del prestigiose [[Collège de France]]. Il demandava su admission, occupante un cathedra in lo que il appellava le «historia del systemas de pensamento», e su requesta esseva defendite per le membros Dumézil, Hyppolite e Vuillemin. In novembre 1969, quando un posto deveniva vacante, Foucault esseva elegite al Collège, ben que con le opposition de un grande minoritate.{{sfn|Eribon|1991|pp=212–218}} Il pronunciava su lection inaugural in decembre 1970, lo que esseva posteriormente publicate como ''L'Ordre du discours'' (''Le ordine del discurso'').{{sfn|Eribon|1991|pp=212, 219}} Il esseva obligate a dar 12 lectiones septimanal per anno — e lo faceva pro le resto de su vita — tractante le topicos que il investigava a ille epocha; istos deveniva «un del eventos del vita intellectual parisian» e esseva repetitemente plen de gente.{{sfn|Eribon|1991|pp=222–223}} Le lundis, il dava etiam seminarios a un gruppo de studentes; multe de illes deveniva un «tribo foucauldian» que laborava con ille in su recercas. Il amava iste travalio in equipa e recerca collective, e insimul illes publicava un numero de libros breve.{{sfn|Eribon|1991|pp=256–258}} Laborar al Collège le permitteva viatjar amplement, dante conferentias in Brasil, Japon, Canada e le Statos Unite durante le sequente 14 annos.{{sfn|Eribon|1991|p=310}} In 1970 e 1972, Foucault serviva como professor in le Departimento de Francese del [[University at Buffalo|Universitate de Buffalo]] in Buffalo, New York.<ref>Miller, James, ''The Passion of Michel Foucault'', Harvard University Press, 2000, p. 246.</ref> In februario 1971, Foucault co-fundava le Groupe d'Information sur les Prisons (GIP) insimul con le historico [[Pierre Vidal-Naquet]] e le jornalista [[Jean-Marie Domenach]]. Le GIP mirava a investigar e denunciar le mal conditiones in le prisiones e dar un voce al prisioneros e ex-prisioneros in le societate francese. Illo esseva multo critic del systema penal, credente que illo converteva parve criminales in delinquentes indurate.{{sfn|Eribon|1991|pp=224–229}} Le GIP dava conferentias de pressa e organisava protestas circa le eventos del tumulto in le prision de Toul in decembre 1971, insimul con altere tumultos in prisiones que illo provocava; facente lo, illo se confrontava con le repression policial e arrestos repetite.{{sfn|Eribon|1991|pp=231–232}} Le gruppo deveniva active in tote Francia, con inter 2.000 e 3.000 membros, sed se dissolveva in decembre 1972.{{sfn|Eribon|1991|pp=233–234}} Campaniante etiam contra le pena de morte, Foucault co-redigeva un libro breve super le caso del assassino condamnate Pierre Rivière.{{sfn|Eribon|1991|pp=234–235}} Post su recercas super le systema penal, Foucault publicava ''Surveiller et punir: Naissance de la prison'' (''[[Discipline and Punish|Disciplina e punition: Le nascentia del prision]]'') in 1975, offerente un historia del systema in Europa occidental. In illo, Foucault examina le evolution penal ab le castigamento corporal e capital usque al systema penitentiari que comenciava in Europa e le Statos Unite circa le fin del 18e seculo.<ref>{{Cite journal|last=Druzin|first=Bryan|year=2015|title=The Theatre of Punishment: Case Studies in the Political Function of Corporal and Capital Punishment|url=https://works.bepress.com/bryan_druzin/14/|journal=Washington University Global Studies Law Review|volume=14|page=359}}</ref> Le biographo [[Didier Eribon]] lo describeva como «fortasse le plus belle» del operas de Foucault, e illo esseva ben recipite.{{sfn|Eribon|1991|pp=235–236}} Foucault esseva etiam active in campanias [[anti-racism|anti-racista]]; in novembre 1971, il esseva un figura de prime plano in le protestas post le homicidio, considerate racista, del migrante arabe Djellali Ben Ali.{{citation needed|date=June 2015}} In isto il laborava insimul con su ancian rival Sartre, le jornalista [[Claude Mauriac]], e un de su heroes litterari, Jean Genet. Iste campania se formalisava como le Comitato pro le Defensa del Derectos del Immigrantes, sed habeva tensiones in lor reuniones proque Foucault se opponeva al sentimento anti-israeli de multe laboratores arabe e activistas maoista.{{sfn|Eribon|1991|pp=238–242}} In un protesta in decembre 1972 contra le homicidio per le policia del laborator algerian Mohammad Diab, tanto Foucault como Genet esseva arrestate, lo que resultava in un grande publicitate.{{sfn|Eribon|1991|pp=241–242}} Foucault esseva etiam implicate in le fundation del Agence de Presse-Libération (APL), un gruppo de jornalistas de sinistra qui intendeva reportar novas negligite per le pressa majoritari. In 1973, illes stabiliva le diario ''[[Libération]]'', e Foucault suggereva que illes creava comitatos in tote Francia pro colliger novas e distribuer le jornal, e defendeva un columna cognoscite como le «Chronica del memoria del laboratores» pro permitter al laboratores exprimer lor opiniones. Foucault voleva un rolo journalistic active in le jornal, sed isto se monstrava insostenibile, e ille tosto deveniva disillusionate con ''Libération'', credente que illo distorqueva le factos; ille non publicava in illo usque a 1980.{{sfn|Eribon|1991|pp=250–254}} In 1975, il habeva un experientia con [[Lysergic acid diethylamide|LSD]] con Simeon Wade<ref>{{cite news |last1=Dundas |first1=Heather |title=Michel Foucault in Death Valley: A Boom interview with Simeon Wade |url=https://boomcalifornia.org/2017/09/10/michel-foucault-in-death-valley-a-boom-interview-with-simeon-wade/ |access-date=11 November 2025 |work=[[Boom California]] |date=11 September 2017}}</ref><ref name="dundas/foucault-calif">{{cite web |title=Foucault in California |url=https://heatherdundas.com/projects/foucault-in-california/ |website=Heather Dundas |access-date=11 November 2025 |language=en |date=20 February 2019}}</ref> e Michael Stoneman<ref name="salon/Dean/Foucault-LSD">{{cite news |last1=Dean |first1=Mitchell |title=The true story of Michel Foucault's LSD trip that changed history |url=https://www.salon.com/2021/03/13/the-true-story-of-michel-foucaults-lsd-trip-that-changed-history/ |access-date=11 November 2025 |work=[[Salon.com]] |date=13 March 2021}}</ref><ref name="legacy/17757954">{{cite news |title=SIMEON WADE Obituary |url=https://www.legacy.com/us/obituaries/nytimes/name/simeon-wade-obituary?id=17757954 |access-date=11 November 2025 |work=[[Legacy.com]] |agency=[[New York Times]] |date=2017}}</ref> in [[Death Valley|le Valle del Morte]], California, e plus tarde scribeva que «illo esseva le plus grande experientia de su vita, e que illo cambiava profundemente su vita e su opera». Fronte a [[Zabriskie Point]] illes prendeva LSD dum escoutava un programma musical ben preparate: ''[[Four Last Songs|Quatro ultime cantos]]'' de [[Richard Strauss]], sequite per ''[[Three Places in New England|Tres locos in Nove Anglia]]'' de [[Charles Ives]], finiente con alicun pecias de avant-garde de [[Karlheinz Stockhausen|Stockhausen]].<ref>{{cite web|url=https://lareviewofbooks.org/article/blowing-the-philosophers-fuses-michel-foucaults-lsd-trip-in-the-valley-of-death/|title=Blowing The Philosopher's Fuses: Michel Foucault's LSD Trip in The Valley of Death|last=Penner|first=James|website=Los Angeles Review of Books|date=17 June 2019|language=en-US|access-date=11 April 2021}} Wade: "We fell silent to listen to Stockhausen's ''[[Gesang der Jünglinge|Songs of Youth]]''. Zabriskie Point was filled with the sound of a kindergarten playground overlaid with electric tonalities. ''Kontakte'' followed. [[Glissando]]s bounced off the stars, which glowed like incandescent pinballs. Foucault turned to Michael and said this is the first time he really understood what Stockhausen had achieved".</ref><ref>{{cite web|url=http://www.openculture.com/2017/09/when-michel-foucault-tripped-on-acid-in-death-valley-and-called-it-the-greatest-experience-of-my-life-1975.html|title=When Michel Foucault Tripped on Acid in Death Valley and Called It "The Greatest Experience of My Life" (1975)|date=15 September 2017|website=Open Culture|language=en-US|access-date=15 March 2019}}</ref> Secundo Wade, immediatemente post su retorno a Paris, Foucault eliminava le manuscripto del secunde volumine de ''Le historia del sexualitate'' e repensava totalmente le integre projecto.<ref>{{Cite book|title=Foucault in California: [A True Story – Wherein the Great French Philosopher Drops Acid in the Valley of Death]|url=https://archive.org/details/foucaultincalifo0000wade|last=Wade|first=Simeon|publisher=Heyday Books|year=2019|isbn=978-1597144636}} In a letter to Wade, dated 16 September 1978, Foucault authorised the book's publication and added: "How could I not love you?"</ref> ===«Le historia del sexualitate» e le Revolution Iranian: 1976–1979=== In 1976, Gallimard publicava le opera de Foucault ''[[The History of Sexuality|Histoire de la sexualité: la volonté de savoir]]'' (''Le historia del sexualitate: Le voluntate de saper''), un libro breve que explorava lo que Foucault appellava le «hypothese repressive». Illo girava in grande parte circa le concepto de poter, rejectante tanto le theoria marxista como le freudian. Foucault lo intendeva como le prime de un exploration del materia in septe volumines.{{sfn|Eribon|1991|pp=269–274}} ''Histoire de la sexualité'' esseva un best-seller in Francia e obteneva recensiones positive in le pressa, sed un tepide interesse intellectual, un cosa que perturbava Foucault, qui sentiva que multe personas miscomprendeva su hypothese.{{sfn|Eribon|1991|pp=275–276}} Ille tosto deveniva insatisfacite con Gallimard post haber essite offendite per le alto cargo [[Pierre Nora]].{{sfn|Eribon|1991|p=292}} Insimul con [[Paul Veyne]] e [[François Wahl]], Foucault lanceava un nove serie de libros academic, cognoscite como ''Des travaux'' (''Alicun operas''), a transverso del editorial [[Seuil]], lo que il sperava meliorarea le stato del recerca academic in Francia.{{sfn|Eribon|1991|pp=193–195}} Ille etiam scribeva introductiones pro le memorias de [[Herculine Barbin]] e ''[[My Secret Life (erotica)|My Secret Life]]'' (''Mi vita secrete'').{{sfn|Eribon|1991|pp=277–278}} Le ''Histoire de la sexualité'' de Foucault se concentra super le relation inter veritate e sexo.<ref name=":02">{{Cite journal|date=21 September 2016|title=Sex and Truth: Foucault's History of Sexuality as History of Truth|journal=Cultural History}}</ref> Ille defini le veritate como un systema de proceduras ordinate pro le production, distribution, regulation, circulation e operation de enunciationes.<ref>{{Cite journal|last1=Heroux|first1=Erick|last2=Foucault|first2=Michel|last3=Faubion|first3=James D.|last4=Hurley|first4=Robert|date=2001|title=Power. Volume 3 of Essential Works of Foucault: 1954–1984|journal=SubStance|volume=30|issue=3|page=143|doi=10.2307/3685769|issn=0049-2426|jstor=3685769}}</ref> A transverso de iste systema de veritate, structuras de poter es create e imponite. Ben que le definition de veritate de Foucault pote differer de illo de altere sociologos ante e post ille, su travalio super le veritate in relation con le structuras de poter, tal como le sexualitate, ha lassate un marca profunde in le theoria del scientias social. In su opera, ille examina le crescente curiositate re le sexualitate que induceva un «mundo de perversion» durante le 18e e 19e seculos, elite e capitalista, in le mundo occidental. Secundo Foucault in ''Le historia del sexualitate'', le societate del era moderne es symbolisate per le conception de discursos sexual e lor union con le systema de veritate.<ref name=":02"/> In le «mundo de perversion», includente affaires extramarital, comportamento homosexual e altere tal promiscuitates sexual, Foucault conclude que le relationes sexual de iste typo es construite circa le production del veritate.<ref name=":1">{{Cite journal|last=Rosenkrantz|first=Max|date=28 June 2016|title=Mark G.E. Kelly, Foucault's History of Sexuality Volume I; The Will to Knowledge (Edinburgh: Edinburgh University Press, 2013), vi–ix, 1–150 |isbn=978-0-7486-4889-4|journal=Foucault Studies|pages=262–266|doi=10.22439/fs.v0i0.5028|issn=1832-5203|doi-access=free}}</ref> Le sexo deveniva non solmente un medio de placer, sed un question de veritate.<ref name=":1" /> Le sexo es lo que confina un persona al obscuritate, sed etiam lo que lo duce al lumine.<ref>{{Cite journal|last=Weeks|first=Jeffrey|author-link=Jeffrey Weeks (sociologist)|date=2005|title=Remembering Foucault|journal=[[Journal of the History of Sexuality]]|volume=14|issue=1|pages=186–201|doi=10.1353/sex.2006.0018|s2cid=201774034|issn=1535-3605}}</ref> Similmente, in ''Le historia del sexualitate'', le societate valida e approba le personas basate sur le grado de lor correspondentia con le modello discursive del veritate sexual.<ref name=":2">{{Cite journal|date=2003|title=Index to Volume 12 (2003)|journal=Journal of the History of Sexuality|volume=12|issue=4|pages=683–690|doi=10.1353/sex.2004.0031|issn=1535-3605}}</ref> Como Foucault nos recorda, in le 18e e 19e seculos, le Ecclesia esseva le epitome del structura de poter intra le societate. Assi, multe personas alineava lor virtutes personal con illos del Ecclesia, interiorisante ancora plus lor credentias super le significato del sexo.<ref name=":2" /> Tamen, illes qui unifica lor relation sexual con le veritate deveni de minus in minus obligate a condivider lor opiniones interne con illos del Ecclesia. Illes non videra plus le arrangiamento del normas societal como un effecto del structura de poter profundemente radicate del Ecclesia. {{rquote|right|''Existe un citatanitate international que ha su derectos e su deberes, e que se compromitte a sublevar se contra omne abuso de poter, sin importar qui es le autor, sin importar qui es le victimas. Post toto, nos omnes es governate, e como tal, nos es solidari.''|Michel Foucault, 1981{{sfn|Eribon|1991|p=79}}}} Foucault remaneva un activista politic, concentrante se in protestar contra le abusos guvernamental del derectos human in tote le mundo. Ille esseva un actor clave in le protestas de 1975 contra le governamento espaniol que se preparava a executar 11 militantes condamnate al morte sin un processo juste. Esseva su idea viatjar a [[Madrid]] con altere sex personas pro dar un conferentia de pressa ibi; illes esseva posteriormente arrestate e deportate de retorno a Paris.{{sfn|Eribon|1991|pp=263–266}} In 1977, ille protestava contra le extradition de [[Klaus Croissant]] a Germania Occidental, e su costa esseva fracturate durante le affrontamentos con le policia de choc.{{sfn|Eribon|1991|p=280}} In julio de ille anno, ille organisava un assemblea de dissidentes del [[Bloco del Est]] pro marcar le visita del [[General Secretary of the Communist Party of the Soviet Union|secretario general sovietic]] [[Leonid Brezhnev]] a Paris.{{sfn|Eribon|1991|p=278}} In 1979, ille campaniaba pro que le dissidentes politic vietnamese obteneva asylo in Francia.{{sfn|Eribon|1991|pp=278–279}} In 1977, le jornal italian ''[[Corriere della sera]]'' demandava a Foucault de scriber un columna pro illes. In iste contexto, in 1978 ille viatjava a [[Tehran]] in Iran, dies post le massacro del [[Black Friday (1978)|Venerdi Nigre]]. Documentante le [[Revolution Iranian]] in developpamento, ille se incontrava con duces del opposition tal como [[Mohammad Kazem Shariatmadari]] e [[Mehdi Bazargan]], e discoperiva le supporto popular al [[Islamism|islamismo]].{{sfn|Eribon|1991|pp=281–285}} Retornante a Francia, ille esseva un del jornalistas qui visitava le [[Ayatollah Khomeini]], ante de visitar Tehran. Su articulos exprimeva admiration pro le movimento islamista de Khomeini, pro lo que ille esseva amplemente criticate in le pressa francese, includente per expatriatos iranian. Le responsa de Foucault esseva que le islamismo devenirea un fortia politic major in le region, e que le Occidente debe tractar lo con respecto in loco de hostilitate.{{sfn|Eribon|1991|pp=285–288}} In april 1978, Foucault viatjava a Japon, ubi ille studeva [[Zen Buddhism|buddhismo zen]] sub [[Omori Sogen]] in le templo Seionji in [[Uenohara]].{{sfn|Eribon|1991|p=310}} ===Annos final: 1980–1984=== Ben que ille remaneva critic del relationes de poter, Foucault exprimeva un caute supporto al governamento del [[French Socialist Party|Partito Socialista]] de [[François Mitterrand]] post su [[1981 French presidential election|victoria electoral in 1981]].{{sfn|Eribon|1991|pp=296–297}} Sed su supporto tosto se deteriorava quando ille partito refusava de condemnar le repression del governamento polonese contra le [[1982 demonstrations in Poland|demonstrationes de 1982 in Polonia]] orchestrate per le syndicato [[Solidarity (Polish trade union)|Solidaritate]]. Ille e le sociologo [[Pierre Bourdieu]] redigeva un documento que condemnava le inaction de Mitterrand, lo que esseva publicate in ''Libération'', e illes participava etiam in grande protestas public super iste question.{{sfn|Eribon|1991|pp=298–302}} Foucault continuava a supportar Solidaritate, e con su amica [[Simone Signoret]] viatjava a Polonia como parte de un expedition de [[Médecins du Monde]], prendente tempore pro visitar le [[Auschwitz concentration camp|campo de concentration de Auschwitz]].{{sfn|Eribon|1991|pp=303–303}} Ille continuava su recerca academic, e in junio 1984 Gallimard publicava le secunde e le tertie volumines de ''Histoire de la sexualité''. Le volumine duo, ''L'Usage des plaisirs'' (''Le uso del placeres''), tractava del «technicas del se» prescribite per le moralitate pagan del Grecia antique in relation con le ethica sexual, dum le volumine de tres, ''Le Souci de soi'' (''Le sollicitude de se''), explorava le mesme thema in le textos grec e latin del prime duo seculos del era comun. Un quarte volumine, ''Les Aveux de la chair'' (''Le confessiones del carne''), devia examinar le sexualitate in le prime christianismo, sed illo non esseva finite.{{sfn|Eribon|1991|pp=317–323}} In octobre 1980, Foucault deveniva professor visitante in le [[University of California, Berkeley|Universitate de California, Berkeley]], dante le Conferentias Howison super «Veritate e subjectivitate», dum in novembre ille dava conferentias in le [[New York Institute for the Humanities|Instituto pro le Humanitates]] del [[New York University|Universitate de New York]]. Su crescente popularitate in le circulos intellectual american esseva notate per le revista ''[[Time (magazine)|Time]]'', dum Foucault continuava a dar conferentias in le [[University of California, Los Angeles|Universitate de California, Los Angeles]] in 1981, le [[University of Vermont|Universitate de Vermont]] in 1982, e in Berkeley novemente in 1983, ubi su conferentias attraheva grande multitudes.{{sfn|Eribon|1991|pp=313–314}} Foucault passava multe vesperas in le [[LGBT culture in San Francisco|scena gay de San Francisco]], frequentante [[gay bathhouse|banyos public gay]] [[sado-masochism|sado-masochista]], e habente sexo non protegite. Ille laudava le activitate sado-masochista in interviews con le pressa gay, describente lo como «le ver creation de nove possibilitates de placer, del quales le gente non habeva idea previemente».{{sfnm|1a1=Eribon|1y=1991|1pp=314–316|2a1=Miller|2y=1993|2pp=26–27}} Foucault contraheva le [[HIV|VIH]] e eventualmente developpava [[AIDS|SIDA]]. On sapeva pauc re le virus a ille epocha; le prime casos habeva essite identificate solmente in 1980.{{sfn|Miller|1993|pp=21–22}} Foucault initialmente se refereva al SIDA como un «morbo imaginate».<ref>{{cite web |title=Q&A With Edmund White |url=https://www.thenation.com/article/archive/qa-edmund-white/ |date=2014 |publisher=The Nation |quote=I'd told him about it in 1981 when I was visiting, and he laughed at me and said, 'This is some new piece of American Puritanism. You've dreamed up a disease that punishes only gays and blacks?'{{thin space}} }}</ref> In le estate de 1983, ille developpava un tusse sic persistente, lo que preoccupava su amicos in Paris, sed Foucault insisteva que illo esseva solmente un infection pulmonar.{{sfnm|1a1=Eribon|1y=1991|1pp=324–325|2a1=Miller|2y=1993|2p=26}} Solmente quando ille esseva hospitalisate, Foucault esseva correctemente diagnosticate como [[HIV-positive people|seropositive al VIH]]; tractate con antibioticos, ille pronunciava un serie final de lectiones al Collège de France.{{sfn|Miller|1993|p=23}} Foucault entrava in le [[Pitié-Salpêtrière Hospital|Hôpital de la Salpêtrière]] de Paris — le mesme institution que ille habeva studiate in ''Follia e civilisation'' — le 10 de junio 1984, con symptomas neurologic complicate per [[sepsis]]. Ille moriva in le hospital le 25 de junio.{{sfnm|1a1=Eribon|1y=1991|1p=357|2a1=Miller|2y=1993|2pp=21, 24}} ==Morte== [[File:Graves of Michel Foucault, his mother and his father in Vendeuvre du Poitou.jpg|thumb|right|Tumbas de Michel Foucault, su matre (a dextra) e su patre (a sinistra) in [[Vendeuvre-du-Poitou]]]] Le 26 de junio 1984, {{lang|fr|[[Libération]]}} annunciava le morte de Foucault, mentionante le rumor que illo habeva essite provocate per le SIDA. Le sequente die, {{lang|fr|[[Le Monde]]}} publicava un bulletin medic autorisate per su familia que non faceva alcun referentia al VIH/SIDA.{{sfnm|1a1=Eribon|1y=1991|1p=327|2a1=Miller|2y=1993|2p=21}} Le 29 de junio, se celebrava le ceremonia de {{lang|fr|la levée du corps}} de Foucault, in le qual le ataut esseva transportate ab le morgue del hospital. Centenas de personas assisteva, includente activistas e amicos academic, dum [[Gilles Deleuze]] pronunciava un discurso usante excerptos de ''Le historia del sexualitate''.{{sfnm|1a1=Eribon|1y=1991|1p=329|2a1=Miller|2y=1993|2pp=34–36}} Su corpo esseva tunc sepelite in [[Vendeuvre-du-Poitou]] in un parve ceremonia.{{sfn|Eribon|1991|p=330}} Pauc post su morte, le companion de Foucault, [[Daniel Defert]], fundava le prime organisation national contra le VIH/SIDA in Francia, [[AIDES]]; un joco de parolas inter le parola francese pro «adjuta» ({{lang|fr|aide}}) e le acronymo in anglese pro le morbo.{{sfn|Miller|1993|pp=23–24}} In le secunde anniversario del morte de Foucault, Defert revelava publicamente in ''[[The Advocate (magazine)|The Advocate]]'' que le morte de Foucault esseva ligate al SIDA.{{sfn|Miller|1993|pp=24–25}} ==Vita personal== Le prime biographo de Foucault, [[Didier Eribon]], describerea le philosopho como «un character complexe, multifacetic», e que «sub un masca il ha sempre un altere».{{Sfn|Eribon|1991|p=xi}} Il notava etiam que ille manifestava un «enorme capacitate de labor».{{Sfn|Eribon|1991|p=64}} Al ENS, le condiscipulos de Foucault lo summarizava unanimemente como un figura que esseva al mesme tempore «disconcertante e estranie» e «un laborator passionate».{{Sfn|Eribon|1991|p=30}} Con su invecchiamento, su personalitate cambiava: Eribon notava que, durante que ille esseva un «adolescente torturate», post 1960 ille deveniva «un homine radiante, relaxate e allegre», etiam essente describite per le personas qui laborava con ille como un [[dandy]].{{Sfn|Eribon|1991|p=138}} Il notava que in 1969 Foucault incarnava le idea del «intellectuale militante».{{sfn|Eribon|1991|p=210}} Foucault esseva un [[atheismo|atheista]].<ref>"Si io non esseva un atheista total, io esserea un monacho ... un bon monacho." David Macey (2004). [[https://books.google.com/books?id=E9HAQvUjCC4C&q=atheist](https://books.google.com/books?id=E9HAQvUjCC4C&q=atheist) Michel Foucault]. Reaktion Books, p. 130.</ref><ref>"[...] le scriptos de tal postmodernistas atheistic como Jean Baudrillard, Jacques Derrida, Julia Kristeva, Michel Foucault, Jacques Lacan, Roland Barthes e Jean-François Lyotard." Michael D. Waggoner (2011). [[https://books.google.com/books?id=ReDBkcC1ETAC&pg=PA88](https://books.google.com/books?id=ReDBkcC1ETAC&pg=PA88) Tensiones sacre e secular in le education superior: Connecter universitates parallel]. Taylor & Francis, p. 88.</ref> Il amava le musica classic, in particular le obras de [[Johann Sebastian Bach]] e [[Wolfgang Amadeus Mozart]],{{sfn|Eribon|1991|p=83}} e deveniva cognoscite pro portar [[collo a polo|pullovers a collo alte]].{{sfn|Eribon|1991|p=311}} Post su morte, le amico de Foucault [[Georges Dumézil]] lo describerea como habente possedite «un profunde bonitate e benignitate», manifestante etiam un «intelligentia [que] literalmente non cognosceva limites».{{sfn|Eribon|1991|p=329}} Su companio de vita [[Daniel Defert]] heredava su patrimonio,<ref>{{cite web|url=[https://bibliobs.nouvelobs.com/essais/20121106.OBS8175/daniel-defert-les-archives-de-foucault-ont-une-histoire-politique.html|title=Daniel](https://bibliobs.nouvelobs.com/essais/20121106.OBS8175/daniel-defert-les-archives-de-foucault-ont-une-histoire-politique.html|title=Daniel) Defert: «Le archivos de Foucault ha un historia politic»|website=Bibliobs|date=26 November 2012|language=fr|access-date=21 February 2019}}</ref> cuje archivo esseva vendite in 2012 al [[Bibliothèque nationale de France|Bibliotheca National de Francia]] pro €3,8 milliones ($4,5 milliones in april 2021).<ref>{{Cite news|url=[https://www.lemonde.fr/culture/article/2012/12/20/archives-a-vendre-ou-a-laisser_1809068_3246.html|title=Archivos](https://www.lemonde.fr/culture/article/2012/12/20/archives-a-vendre-ou-a-laisser_1809068_3246.html|title=Archivos) a vender o a lassar|newspaper=Le Monde.fr|date=20 December 2012|language=fr|access-date=10 April 2021}}</ref> ===Politica=== Politicamente, Foucault esseva un homine de sinistra durante le major parte de su vita, ben que su position particular in le sinistra cambiava frequentemente. In le initio del annos 1950, ben que ille nunquam adoptava un position [[Marxismo|marxista]] orthodoxe, Foucault esseva membro del [[Partito Communista Francese]], lassante le partito post tres annos, pois que ille exprimeva disgusto verso le prejudicio existente intra su rangos contra le judeos e le homosexuales. Post haber passate un periodo laborante in le [[Seconda Republica Polonese|Polonia]], ille deveniva ancora plus disillusionate con le ideologia communista. Como resultato, al initio del annos 1960, Foucault esseva considerate «violentemente anticommunista» per alcun de su detractores,{{Sfn|Eribon|1991|p=136}} ben que ille participava in campanhas de sinistra insimul con le majoritate de su studentes e collegas.<ref>{{cite web|url=[https://www.iep.utm.edu/foucault/|title=Foucault](https://www.iep.utm.edu/foucault/|title=Foucault), Michel {{!}} Encyclopedia Internet del Philosophia|website=[www.iep.utm.edu|access-date=28](http://www.iep.utm.edu|access-date=28) March 2020}}</ref> ==Obra philosophic== Le collega de Foucault [[Pierre Bourdieu]] summarizava le pensamento del philosopho como «un longe exploration del transgression, del passar ultra le limites social, sempre inseparabilemente ligate al cognoscentia e al poter».{{sfn|Eribon|1991|p=328}} {{rquote|right|''Le thema que subjace a tote le obra de Foucault es le relation inter poter e cognoscentia, e como le prime es usate pro controlar e definir le secunde. Lo que le autoritates presenta como «cognoscentia scientific» es in realitate simplemente medios de controlo social. Foucault monstra como, per exemplo, in le 18e seculo, le «insania» esseva usate pro categorisar e stigmatizar non solmente le malate mentalmente, sed etiam le pauperes, le malades, le sin-tetto e, in effecto, quicunque cuje expressiones de individualitate esseva indesirate.''|Philip Stokes, ''Philosophia: 100 Pensatores Essential'' (2004){{Sfn|Stokes|2004|p=187}}}} Le philosopho Philip Stokes del [[Universitate de Reading]] notava que, in general, le obra de Foucault esseva «obscure e pessimistic». Tamen, illo lassa alcun spatio pro le optimismo, proque illo ilustra como le disciplina del philosophia pote esser usate pro poner in evidentia areas de domination. In faciente isto, como Stokes affirmava, le manieras in que nos es dominate deveni melior comprendite, de sorta que nos pote effortiar nos a construer structuras social que minimisa iste risco de domination.{{Sfn|Stokes|2004|p=187}} In tote iste disveloppamento, il esseva necessari prestar grande attention al detalio; es le detalio que finalmente individualisa le personas.<ref name="Marshall1996">{{cite book|first=J.D. |last=Marshall|title=Michel Foucault: Autonomia personal e education|url=[https://books.google.com/books?id=qN2CrfVRJSAC&pg=PA126|access-date=6](https://books.google.com/books?id=qN2CrfVRJSAC&pg=PA126|access-date=6) December 2012|year=1996|publisher=Springer|isbn=978-0-7923-4016-4|page=126}}</ref> Plus tarde in su vita, Foucault explicava que su obra esseva minus concernite con le analyse del poter como phenomeno e plus con le essayar de caracterisar le differente manieras in que le societate contemporanee ha exprimite le uso del poter pro «objectivar subjectos». Iste ha prendite tres formas general: un concernente le autoritate scientific pro classificar e «ordinar» le cognoscentia super le populationes human; le secunde esseva categorisar e «normalisar» le subjectos human (per identificar le insania, le maladia, characteristicas physic, e assi de suite); e le tertie se refere al maniera in que le impulso de formar identitates sexual e de adestrar le proprie corpore a participar in routinas e practicas termina per reproducer certe patronos intra un societate date.<ref name="Foucault1982">{{cite book|last=Foucault|first=Michel|title=Le Subjecto e le Poter|url=[https://archive.org/details/michelfoucaultbe00drey_0|access-date=25](https://archive.org/details/michelfoucaultbe00drey_0|access-date=25) November 2014|date=1982|publisher=University of Chicago Press|isbn=978-0226163123|url-access=registration}}</ref> ===Litteratura=== In addition a su obra philosophic, Foucault scribeva etiam super litteratura. ''Morte e le Labyrintho: Le Mundo de Raymond Roussel'', publicate in 1963 e traducite in anglese in 1986, es le sol obra de Foucault de dimensiones de libro dedicate al litteratura. Il lo describerea como «de longe le libro que io scribeva le plus facilemente, con le plus grande placer, e le plus rapidemente».<ref><nowiki>{{cite book | last = Foucault | first = Michel | title = Morte e le labyrintho: le mundo de Raymond Roussel | url = </nowiki>[https://archive.org/details/deathlabyrinthco00fouc](https://archive.org/details/deathlabyrinthco00fouc) | url-access = limited | publisher = Continuum | location = London & New York | year = 2004 | isbn = 978-0-8264-9362-0 |chapter=Un entrevista con Michel Foucault per Charles Ruas |page=[[https://archive.org/details/deathlabyrinthco00fouc/page/n212](https://archive.org/details/deathlabyrinthco00fouc/page/n212<nowiki>) 186] }}</nowiki></ref> Foucault explora le theoria, le critica e le psychologia in relation con le textos de [[Raymond Roussel]], un del prime notabile scriptores experimental. Foucault etiam pronunciava un conferentia respondente al celebre essayo de Roland Barthes «[[Le Morte del Autor]]», intitulate «[[Que es un Autor?]]» in 1969, ulteriormente publicate integralmente.<ref>{{Cite book|title=Le lector de Foucault|last=Foucault|first=Michel|date=1984|publisher=Pantheon Books|others=Rabinow, Paul.|isbn=0394529049|edition= |location=New York|chapter=Que es un Autor?|oclc=10021125}}</ref> Secundo le theoretico litterari Kornelije Kvas, pro Foucault, «negar le existentia de un autor historic a causa de su irrelevantia pro le interpretation es absurd, proque le autor es un function del texto que organisa su senso».<ref>{{Cite book|title=Le limites del realismo in le litteratura mundial|url=https://archive.org/details/boundariesofreal0000kvas|last=Kvas|first=Kornelije|publisher=Lexington Books|year=2020|isbn=978-1-7936-0910-6|location=Lanham, Boulder, New York, London|page=[https://archive.org/details/boundariesofreal0000kvas/page/90 90]}}</ref> ===Poter=== Le analyse del poter de Foucault veni in duo formas: [[Empirismo|empiric]] e [[Theoria|theoretic]]. Le analyses empiric concerne formas historic (e moderne) del poter e como illos emergeva de formas anterior del poter. Foucault describe tres typos de poter in su analyses empiric: poter ''soveran'', poter ''disciplinari'', e ''[[biopoter]]''.<ref name="Lynch2011">Lynch, R.A. (2011), Theoria del poter de Foucault. In Taylor, D. (ed.), ''Michel Foucault: Conceptos-clave'' (pp. 13–26). Acumen Publishing Ltd, {{ISBN|978-1-84465-234-1}}.</ref> Foucault es generalmente critic verso le «theorias» que tenta dar responsas absolute a «tote». Pro iste ration, ille considerava su proprie «theoria» del poter como plus proxime a un methodo que a un «theoria» typic. Secundo Foucault, le major parte del personas comprehende mal le poter. Pro iste ration, ille clarifica que le poter non pote esser completemente describite como:<ref name="Lynch2011" /> * Un gruppo de institutiones e/o mechanismos cuje objectivo es facer que un citatano obedi e se submitte al stato (un definition liberal typic del poter);<ref name="Lynch2011" /> * Submission a regulas (un definition [[psychoanalysi|psychoanalytic]] typic del poter);<ref name="Lynch2011" /> o * Un systema general e opprimente ubi un classe o gruppo societal oppresse un altere (un definition typic [[feminismo|feminista]] o [[Marxismo orthodoxe|marxista orthodoxe]] del poter).<ref name="Lynch2011" /> Foucault non critica le consideration de iste phenomenos como «poter», sed affirma que iste theorias del poter non pote describer completemente ''omne'' formas del poter. Foucault affirma etiam que un definition liberal del poter ha efficacemente celate altere formas de poter al puncto que le personas los ha acceptate sin critica.<ref name="Lynch2011"/> Le analyse del poter de Foucault comencia al micro-nivello, con «relationes de fortia» singular. [[Richard A. Lynch]] defini le concepto foucauldian de «relation de fortia» como «quicunque cosa in le interactiones social de un persona que le pulsa, incita o constrange a facer alique».<ref>Lynch (2011), p. 19</ref> Secundo Foucault, le relationes de fortia es un effecto de differentia, inegalitate o desequilibrio existente in altere formas de relationes (tal como le relationes sexual o economic). Fortia, e poter, non es tamen alique que un persona o gruppo «possede» (como in le definition soveran del poter); in loco, le poter es un gruppo complexe de fortias que veni de «omne» e ergo existe ubique. Le facto que le relationes de poter resulta sempre de inegalitate, differentia o desequilibrio significa etiam que le poter ha sempre un fin o proposito. Le poter veni in duo formas: tacticas e strategias. Le tactica es le poter al micro-nivello, que pote per exemplo esser le maniera in que un persona selige exprimer se per su vestimentos. Le strategia, del altere latere, es le poter al macro-nivello, que pote esser le stato del moda a un momento particular. Le strategias consiste de un combination de tacticas. Al mesme tempore, le poter es non-subjective secundo Foucault. Isto crea un paradoxon, secundo Lynch, proque «alcuno» debe exercer poter, durante que al mesme tempore il non pote haber «alcuno» que exerce iste poter.<ref name="Lynch2011"/> Secundo Lynch, iste paradoxon pote esser resolvite con duo observationes: * Per considerar le poter como alique que se extende plus longe que le influentia de personas o gruppos singular. Mesmo si individuos e gruppos tenta influentiar le moda, per exemplo, lor actiones habera sovente consequentias inesperate.<ref name="Lynch2011"/> * Mesmo si individuos e gruppos ha un libere election, illes es etiam affectate e limitate per lor contexto/situation.<ref name="Lynch2011"/> Secundo Foucault, le relationes de fortia cambia constantemente, interactante continuamente con altere relationes de fortia que pote debilitar, fortificar o cambiar le un le altere. Foucault scribe que le poter include sempre resistentia, lo que significa que il existe sempre un possibilitate que le poter e le relationes de fortia cambia in alcun maniera. Secundo Richard A. Lynch, le proposito del obra de Foucault super le poter es augmentar le conscientia del personas super como le poter ha formate lor maniera de esser, pensar e ager, e, per augmentar iste conscientia, render possibile que illes cambia lor maniera de esser, pensar e ager.<ref name="Lynch2011"/> ====Poter soveran==== Con «poter soveran», Foucault allude a un structura de poter que es similar a un pyramide, ubi un persona o un gruppo de personas (al vertice del pyramide) detene le poter, durante que le personas «normal» (e opprimite) es al base del pyramide. In le partes intermedi del pyramide se trova le personas qui impone le ordines del sovrano. Un exemplo typic de poter soveran es le [[monarchia absolute]].<ref name="Lynch2011"/> In le monarchias absolute historic, le crimes esseva considerate un offensa personal contra le sovrano e su poter. Le punition esseva sovente public e spectaculaire, partialmente pro dissuader alteres de committer crimes, ma etiam pro restabilir le poter del sovrano. Isto esseva tamen costose e inefficace — illo conduceva troppo sovente al facto que le personas sympathisava con le criminal. In le tempore moderne, quando le poter disciplinari es dominante, le criminales es in loco subjicite a varie technicas disciplinari pro «remodelar» le criminal in un «citatano obediente al lege».<ref name="May2011">May, T. (2011), «Le conception foucauldian del libertate». In Taylor, D. (ed.), ''Michel Foucault: Conceptos-clave'' (pp. 71–83). Acumen Publishing Ltd, {{ISBN|978-1-84465-234-1}}.</ref> Secundo [[Chloë Taylor]], un characteristic del poter soveran es que le sovrano ha le derecto de prender le vita, le ricchessa, le servicios, le labor e le productos. Le sovrano ha le derecto de subtraher — prender le vita, asservir le vita, etc. — ma non le derecto de controlar le vita in le maniera que evenira plus tarde in le systemas disciplinari de poter. Secundo Taylor, le forma de poter que le philosopho [[Thomas Hobbes]] considera es le poter soveran. Secundo Hobbes, le personas es «libere» tanto longe que illes non es literalmente ponite in catenas.<ref name="Taylor2011bio">Taylor, C. (2011), «Biopoter». In Taylor, D. (ed.), ''Michel Foucault: Conceptos-clave'' (pp. 41–54). Acumen Publishing Ltd, {{ISBN|978-1-84465-234-1}}.</ref> ====Poter disciplinari==== Lo que Foucault appella «poter disciplinari» cerca utilisar le habilitates del corpos le plus efficacemente possibile.<ref name="Hoffman2011">Hoffman, M. (2011) Poter disciplinari. In Taylor, D. (red.) ''Michel Foucault: Conceptos-clave'' (pp. 27–39). Acumen Publishing Ltd., {{ISBN|978-1-84465-234-1}}</ref> Quanto plus utile deveni le corpore, tanto plus obediente ille debe etiam devenir. Le proposito de isto non es solmente utilisar le habilitates del corpos, sed etiam impedir que iste habilitates sia usate pro revoltar se contra le poter.<ref name="Hoffman2011"/> Le poter disciplinari ha le «individuos» como su objecto, alvo e instrumento. Secundo Foucault, le «individuo» es tamen un construction create per le poter disciplinari.<ref name="Hoffman2011"/> Le technicas del poter disciplinari crea un «autocontrolo rational»,<ref name="Vintges2011">Vintges, K. (2011), «Libertate e spiritualitate». In Taylor, D. (ed.), ''Michel Foucault: Conceptos-clave'' (pp. 99–110). Acumen Publishing Ltd, {{ISBN|978-1-84465-234-1}}.</ref> que in le practica significa que le poter disciplinari es internalisate e ergo non necessita continuamente de fortia externe. Foucault dice que le poter disciplinari non es primarimente un forma de poter oppressive, sed potius un forma productive de poter. Le poter disciplinari non oppresse interesses o desiros, sed in vice submete le corpos a patronos reconstruite de comportamento pro reconstruer lor pensamentos, desiros e interesses. Secundo Foucault, isto occurre in fabricas, scholas, hospitales e prisiones.<ref name="Oksala2011">Oksala, J. (2011), «Libertate e corpos». In Taylor, D. (ed.), ''Michel Foucault: Conceptos-clave'' (pp. 85–97). Acumen Publishing Ltd., {{ISBN|978-1-84465-234-1}}.</ref> Le poter disciplinari crea un certe typo de individuo per producer nove movimentos, habitos e habilitates. Illo se concentra super le detalios, le movimentos singular, lor temporalitate e velocitate. Illo organisa le corpos in tempore e spatio, e controla cata movimento pro un effecto maximal. Illo usa regulas, surveillance, examines e controlos.<ref name="Oksala2011"/> Le activitates seque certe planos, cuje proposito es conducer le corpos verso certe objectivos pre-determinate. Le corpos es etiam combinate le un con le altere, pro attinger un productivitate que es plus grande que le summa del activitates de tote le corpos.<ref name="Hoffman2011"/> Secundo Foucault, le poter disciplinari ha habite particular successo a causa de su uso de tres technologias: observation hierarchic, judicio normalisante e examines.<ref name="Hoffman2011"/> Per le observation hierarchic, le corpos deveni constantemente visibile al poter. Le observation es hierarchic proque il non ha un sol observator, sed potius un «hierarchia» de observatores. Un exemplo de isto es le [[asylos mental|asylos pro le malademente mental]] durante le 19e seculo, quando le psychiatra non esseva le sol observator, sed etiam le infermieres e le personal auxiliar. A partir de iste observationes e discursos scientific, un norma es establite e usate pro judicar le corpos observate. Pro que le poter disciplinari continua a exister, iste judicio debe esser normalisate. Foucault mentiona plure characteristicas de iste judicio: (1) tote deviationes, mesmo parve, del comportamento correcte es punite, (2) violationes repetite del regulas es punite additionalmente, (3) exercitios es usate como technica de correction del comportamento e punition, (4) recompensas es usate insimul con le punition pro establir un hierarchia de bon e mal comportamento/personas, (5) rango/notas/etc. es usate como punition e recompensa. Le examines combina le observation hierarchic con le judicio. Le examines objectiva e individualisa le corpos observate per crear un documentation extensive super cata corpore observate. Le proposito del examines es ergo colliger plus information super cata individuo, sequer lor disveloppamento e comparar lor resultatos con le norma.<ref name="Hoffman2011"/> Secundo Foucault, le «formula» pro le poter disciplinari pote esser vidite in le plano del philosopho [[Jeremy Bentham]] pro le «prison optimal»: le [[panopticon]]. Un tal prision consiste de un edificio in forma de circulo ubi cata cella es habitate per un sol prisionero. In cata cella il ha duo fenestras — un pro lassar entrar le lumine ab foras e un dirigite verso le centro del edificio circular. In iste centro il ha un turre ubi un guardia pote esser ponite pro observar le prisioneros. Pois que le prisioneros nunquam pote saper si illes es observate o no a un momento date, illes internalisa le poter disciplinari e regula lor proprie comportamento (''como si'' illes esseva constantemente observate). Foucault dice que iste construction (1) crea un individualitate per separar le prisioneros le un del altere in le spatio physic, (2) pois que le prisioneros non pote saper si illes es observate a un momento date, illes internalisa le poter disciplinari e regula lor proprie comportamento como si illes esseva sempre observate, (3) le surveillance rende possibile crear un documentation extensive super cata prisionero e su comportamento. Secundo Foucault, le panopticon ha essite usate como modello etiam pro altere institutiones disciplinari, como le asylos mental durante le 19e seculo.<ref name="Hoffman2011"/> ====Biopoter==== {{Vide etiam|Biopoter}} Con «biopoter», Foucault se refere al poter super le ''bios'' (vita) — le poter super populationes. Le biopoter se basa primarimente super normas que es internalisate per le personas, plus tosto que super fortia externe. Illo incoragia, fortifica, controla, observa, optimisa e organisa le fortias que se trova sub illo. Foucault ha alcun vices describite le biopoter como separate del poter disciplinari, ma a altere vices ille ha describite le poter disciplinari como un expression del biopoter. Le biopoter pote usar technicas disciplinari, ma, in contraste con le poter disciplinari, su alvo es le populationes plus tosto que le individuos.<ref name="Taylor2011bio"/> Le biopoter studia populationes concernente, per exemplo, le numero de nascimentos, le expectation de vita, le sanitate public, le habitation, le migration, le criminalitate, qual gruppos social es superrepresentate in le deviationes del norma (concernente le sanitate, le criminalitate, etc.) e tenta adjustar, controlar o eliminar iste deviationes del norma. Un exemplo es le distribution del etates in un population. Le biopoter es interessate in le distribution del etates pro compensar futur (o currente) mancamentos de fortia de labor, domos pro retiratos, etc. Un altere exemplo es le sexo: proque le sexo es connectite al crescimento del population, le sexo e le sexualitate ha essite de grande interesse pro le biopoter. Al nivello disciplinari, le personas qui participava in actos sexual non reproductive esseva tractate pro diagnoses psychiatric como «perversion», «frigidezza» e «dysfunction sexual». Al nivello del biopoter, le uso de contraceptivos ha essite studiate, certe gruppos social ha essite (per varie medios) incoragiate a haber infantes, durante que alteres (como le pauperes, le malades, le feminas non-maritate, le criminales o le personas con incapacitate) ha essite dissuadite o impedite de haber infantes.<ref name="Taylor2011bio"/> In le era del biopoter, le morte ha devenite un scandalo e un catastrophe, ma, nonobstante isto, secundo Foucault le biopoter ha occidite plus personas que qualcunque altere forma de poter ante illo. Sub le poter soveran, le rege soveran poteva occider personas pro exercer su poter o initiar guerras simplemente pro extender su regno, ma durante le era del biopoter le guerras ha essite in vice motivate per un ambition de «proteger le vita mesme». Motivationes similar ha etiam essite usate pro genocidio. Per exemplo, le Germania nazi motivateva su tentativa de exterminar le judeos, le malademente mental e le personas con incapacitate per le idea que le judeos esseva «un menacia al sanitate german» e que le pecunia expendite pro le cura del personas con maladias mental e incapacitate esserea melior expendite pro «germanos viabile». [[Chloë Taylor]] mentiona etiam que le [[Guerra de Iraq]] esseva motivate per principios similar. Le motivation esseva al initio que Iraq esseva considerate como possedente armas de destruction massive e connexiones con [[Al-Qaida]]. Tamen, quando le administrationes del [[Presidencia de George W. Bush|presidentia de Bush]] e del [[Premiership de Tony Blair|prime ministerio de Blair]] non trovava evidentia a supporto de alcun de iste theorias, le motivation pro le guerra cambiava. In le nove motivation, le causa del guerra esseva dicite esser que [[Saddam Hussein]] habeva committite crimes contra su proprie population. Taylor significa que in le tempore moderne, le guerra debe esser «occultate» sub un rhetoric de auxilio humanitari, nonobstante le facto que iste guerras causa sovente crises humanitari.<ref name="Taylor2011bio"/> Durante le 19e seculo, le barrios de tugurios cresceva in numero e dimensiones trans le mundo occidental. Le criminalitate, le maladia, le alcoholismo e le prostitution esseva commun in iste areas, e le classe medie considerava le personas qui viveva in iste barrios como «immoral» e «pigre». Le classe medie timeva etiam que iste classe inferior tosto o tarde «prendere le controlo», proque le crescimento del population esseva plus grande in iste barrios que in le classe medie. Iste timor dava origine al studio scientific de le [[eugenica]], cuje fundador [[Francis Galton]] habeva essite inspirate per [[Charles Darwin]] e su theoria del selection natural. Secundo Galton, le societate impediva le selection natural per adjutar «le debiles», causante assi le diffusion del «qualitates negative» al resto del population.<ref name="Taylor2011bio"/> === Le corpore e le sexualitate === Secundo Foucault, le corpore non es qualcosa objective que existe foras del historia e cultura. In vice, Foucault argumenta que le corpore ha essite e es continuamente formate per le societate e le historia—per le labor, le dieta, le ideales corporal, le exercitio, le interventiones medical, etc. Foucault non presenta un "theoria" del corpore, sed scribe super illo in ''[[Disciplinar e punir]]'' e in ''[[Le historia del sexualitate]]''. Foucault esseva critic de tote explicationes purmente biologic de phenomenos como le sexualitate, le follia e le criminalitate. Plus, Foucault argumenta que le corpore non es sufficiente como base pro comprender se mesme e pro comprender alteres.<ref name="Oksala2011" /> In ''Disciplinar e punir'', Foucault monstra como le potentia e le corpore es ligate insimul, per exemplo per le facto que le potentia disciplinari se concentra principalmente super le corpores individual e lor comportamento. Foucault argumenta que le potentia, per manipular le corpores e le comportamento, manipula etiam le mentes del personas. Foucault transforma le parola platonic "le corpore es le prision del anima" (''[[Fedon]]'', 66a–67d) e propone in vice que "le anima es le prision del corpore".<ref name="Oksala2011" /> Secundo Foucault, le [[sexologia]] ha tentate de presentar se como un "scientia" per referer se al material (le corpore). In contrasto con isto, Foucault argumenta que le sexologia es un [[pseudoscientia]], e que le "sexo" es un idea pseudoscientific. Pro Foucault, le idea de un sexualitate natural, biologicamente fundate e fundamental es un constructo historic normative que ha etiam essite usate como instrumento de potentia. Per describer le sexo como le causa biologic e fundamental del [[identitate de genere|identitate de genero]], identitate sexual e comportamento sexual del personas, le potentia ha essite capace de normalisar le comportamento sexual e de genero. Isto ha rendite possibile evaluar, pathologisar e "corriger" le comportamento sexual e de genero del personas, comparante le corpores e comportamentos con le comportamento "normal" construite. Pro Foucault, un "sexualitate normal" es tanto un constructo como un "sexualitate natural". Per consequente, Foucault esseva etiam critic del discurso popular que dominava le debatte super le sexualitate durante le annos 1960 e 1970. Durante iste periodo, le discurso popular demandava le "liberation" del sexualitate ab un oppression cultural, moral e capitalistic. Foucault, tamen, argumenta que le opiniones del personas super le sexualitate e lor experientias de illo es ''sempre'' un resultato de mechanismos cultural e de potentia. "Liberar" le sexualitate de un gruppo de normas significa simplemente que un altere gruppo de normas prende su loco. Isto, tamen, non significa que Foucault considera le resistentia como futile. Foucault argumenta plus tosto que es impossibile devenir completemente libere del potentia, e que il existe simplemente nulle sexualitate "natural". Le potentia implica sempre un dimension de resistentia, e per consequente etiam un possibilitate de cambiamento. Ben que Foucault considera impossibile sortir del toto ab le rete de potentia, il es sempre possibile cambiar iste reticules o navigar los de un altere maniera.<ref name="Oksala2011"/> Secundo Foucault, le corpore non es solmente un "objecto obediende e passive" que es dominato per discursos e potentia. Le corpore es etiam le "semine" del resistentia contra le discursos dominante e le technicas de potentia. Le corpore nunquam es completemente conforme, e le experientias nunquam pote esser completemente reducite a descriptiones linguistic. Il existe sempre un possibilitate de experir qualcosa que non es possibile describer con parolas, e in iste discrepantia existe etiam un possibilitate de resistentia contra le discursos dominante.<ref name="Oksala2011"/> Le conception de Foucault del construction historic del corpore ha influentiate multe theoricos feminista e de [[theoria queer|theoria queer]]. Secundo [[Johanna Oksala]], le influentia de Foucault super le theoria queer ha essite tanto grande que ille pote esser considerate como un del fundatores del theoria queer. Le idea fundamental del theoria queer es que il non existe un fundamento natural que jace detra identitates como homosexual, lesbian, heterosexual, etc. In vice, iste identitates es considerate constructiones cultural que ha essite construite per discursos normative e relationes de potentia. Feministas ha studiate, con le adjuta del ideas de Foucault, le differente manieras in que feminas forma lor corpores: per chirurgia plastic, dieta, disordines alimentari, etc. Le historisation de sexo per Foucault ha etiam influentiate theoricos feminista como [[Judith Butler]], qui usava le theorias de Foucault super le relation inter subjecto, potentia e sexo pro questionar le subjectos de genero. Butler seque Foucault dicente que il non existe un "vero" genero detra le identitate de genero que constitue su fundamento biologic e objective. Tamen, Butler es critic de Foucault, argumentante que Foucault presenta "ingenue" le corpores e le placeres como un base pro resistentia contra le potentia sin extender su historisation del sexualitate al subjectos e corpores de genero. Foucault ha recipite criticas de altere feministas, como [[Susan Bordo]] e [[Kate Soper]].<ref name="Oksala2011"/> Johanna Oksala argumenta que Foucault, dicente que sexo/sexualitate es construite, non nega le existentia del sexualitate. Oksala argumenta etiam que le objectivo de theorias critic como illo de Foucault non es liberar le corpore e le sexualitate ab oppression, sed plus tosto questionar e negar le identitates que es presentate como "natural" e "essential", monstrante como iste identitates es constructiones historic e cultural.<ref name="Oksala2011"/> In maio 1977, Foucault signava [[Petitiones francese contra le leges super le etate de consentimento|un petition al parlamento francese]], demandante le reduction del etate de consentimento homosexual de 21 a 15 annos pro equalisar lo con le etate pro relationes heterosexual.<ref name=":3">{{Cite web |title=Lettre ouverte à la Commission de révision du code pénal pour la révision de certains textes régissant les rapports entre adultes et mineurs |trans-title=Un littera aperte al Commission de revision del codice penal pro le revision de certe textos que rege le relationes inter adultos e minores |url=http://www.dolto.fr/fd-code-penal-crp.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200125093636/http://www.dolto.fr/fd-code-penal-crp.html |archive-date=2020-01-25 |access-date=2020-01-06 |website= |lang=fr |via=Archives Françoise Dolto}}</ref><ref name="Henley">{{cite web|url=https://www.theguardian.com/world/2001/feb/24/jonhenley|title=Le appellos pro cambios del lege super le sexo con infantes reactiva le controversia circa le figuras del Maio 68|last=Henley|first=Jon|date=23 February 2001|website=The Guardian|location=Paris|access-date=20 October 2019|quote='Le lege francese recognosce in infantes de 12 e 13 annos un capacitate de discernimento que illo pote judicar e punir', diceva un secunde petition signate per Sartre e De Beauvoir, insimul con le intellectuales Michel Foucault, Roland Barthes, Jacques Derrida; le eminente psychologa infantil Françoise Dolto; e le scriptores Philippe Sollers, Alain Robbe-Grillet e Louis Aragon. 'Illo debe recognoscer le derecto del infantes e adolescentes de haber relationes con qui illes elige.'}}</ref> In un emission de 1978, Foucault argumentava que infantes poteva dar [[consentimento sexual]], dicente que "assumer que un infante es incapace de explicar lo que eveniva e es incapace de dar su consentimento es duo excessos que es intolerabile, completemente inacceptabile."<ref name="FoucaultInterview">{{cite interview|last1=Foucault|first1=Michael|last2=Hocquenghem|first2=Guy|author-link=Guy Hocquenghem|last3=Danet|first3=Jean|interviewer=Pierre Hahn|title=Le periculo del sexualitate infantil|year=1988|orig-date=4 April 1978|editor-last=Kritzman|editor-first=Lawrence D.|publisher=Routledge, Chapman & Hall|via=Ipce|url=https://www.ipce.info/ipceweb/Library/danger.htm|quote=E assumer que un infante es incapace de explicar lo que eveniva e es incapace de dar su consentimento es duo excessos que es intolerabile, completemente inacceptabile.}}</ref>{{primary-inline|date=februario 2024}} === Subjectivitate === Foucault considerava que su projecto principal esseva le investigation de como le personas, a transverso del historia, ha essite transformate in "subjectos".<ref name="Taylor2011intro">Taylor, Diana (2011), "Introduction: Potentia, libertate e subjectivitate". In Taylor, D. (ed.), ''Michel Foucault: Conceptos clave'' (pp. 1–9). Acumen Publishing Ltd, {{ISBN|978-1-84465-234-1}}.</ref> Pro Foucault, le subjectivitate non es un stato de esser, sed un practica—un "esser" active.<ref name="Taylor2011practices">Taylor, D. (2011b), "Practicas del self". In Taylor, D. (ed.), ''Michel Foucault: Conceptos clave'' (pp. 173–186). Acumen Publishing Ltd, {{ISBN|978-1-84465-234-1}}.</ref> Secundo Foucault, "le subjecto" ha essite generalmente considerate per le philosophos occidental como qualcosa date; natural e objective. In contrario, Foucault considera le subjectivitate como un construction create per le potentia.<ref name="Taylor2011intro" /> Foucault parla de "assujettissement", un termino francese que pro Foucault se refere a un processo in que le potentia crea subjectos durante que illo etiam los opprime usante normas social. Pro Foucault, "normas social" es standards que incita le personas a sequer, e que es etiam usate pro comparar e definir le personas. Como exemplo de "assujettissement", Foucault mentiona "homosexual", un typo de subjectivitate historicamente contingente que esseva create per le [[sexologia]]. Foucault scribe que [[sodomia]] esseva anteriormente considerate un grave deviation sexual, sed un deviation temporari. Le homosexualitate, tamen, deveniva un "specie", un passato, un infantia e un typo de vita. Le "homosexuals" esseva discriminate per le mesme potentia que habeva create iste subjectivitate, proque le homosexualitate esseva considerate un deviation ab le sexualitate "normal". Tamen, Foucault argumenta que le creation de un subjectivitate tal como "homosexualitate" non ha solmente consequentias negative pro le personas subjectivate—le subjectivitate del homosexualitate ha etiam conducite al creation de bares gay e del [[parada del orgulho gay]].<ref name="Heyes2011">Heyes, C.J. (2011), "Subjectivitate e potentia". In Taylor, D. (ed.), ''Michel Foucault: Conceptos clave'' (pp. 159–172). Acumen Publishing Ltd, {{ISBN|978-1-84465-234-1}}.</ref> Secundo Foucault, le discursos scientific ha jocate un rol importante in le systema del potentia disciplinari, per classificar e categorisar le personas, observar lor comportamento e "tractar" los quando lor comportamento ha essite considerate "anormal". Il define discurso como un forma de [[oppression]] que non require fortia physic. Il identifica su production como "controlate, seligite, organise e redistribute per un certe numero de proceduras", que es impulsate per le aspiration del individuos al cognoscentia pro crear "regulas" e "systemas" que se traduce in codices social.<ref>{{Cite journal|last1=Norris|first1=Christopher|last2=Young|first2=Robert|date=1981|title=Disnodar le texto: Un lector post-structuralista|journal=The Modern Language Review|volume=78|issue=2|page=383|doi=10.2307/3729820|jstor=3729820|issn=0026-7937}}</ref> Plus, le discurso crea un fortia que se extende ultra le institutiones societal e pote esser trovate in campos social e formal como le systemas de assistentia medical, le education e le application del lege. Le formation de iste campos pote parer contribuir al developpamento social; tamen, Foucault adverti contra le aspectos nocive del discursos super le societate. Sciencias como le [[psychiatria]], [[biologia]], [[medicina]], [[economia]], [[psychoanalyse]], [[psychologia]], [[sociologia]], [[ethnologia]], [[pedagogia]] e [[criminologia]] ha categorisate le comportamentos como rational, irrational, normal, anormal, human, inhuman, etc. Facente isto, illes ha create varie typos de subjectivitate e normas,<ref name="Vintges2011" /> que es postea internalisate per le personas como "veritates". Le personas ha alora adaptate lor comportamento pro aproximar se al que iste sciencias ha designate como "normal".<ref name="Oksala2011" /> Per exemplo, Foucault asserta que le observation/surveillance psychologic e le discursos psychologic ha create un typo de subjectivitate centrate super le psychologia, que ha conducite le personas a considerar le infelicitate como un defecto in lor psychologia in vice de un problema in le societate. Isto ha etiam essite, secundo Foucault, un maniera pro le societate de resister al critica—le critica del societate ha essite dirigite contra le individuo e su sanitate psychologic.<ref name="May2011" /> ==== Subjectivitate auto-constituente ==== Secundo Foucault, le subjectivitate non es necessariemente qualcosa que es imponite externemente super le personas—illo es etiam qualcosa que se establi in le relation de un persona con se mesme.<ref name="Taylor2011practices"/> Isto pote, per exemplo, evenir quando un persona intenta "trovar se mesme" o "esser se mesme", qualcosa que Edward McGushin describe como un activitate modern typic. In iste recerca del "vero self", le self es establite a duo nivellos: como un objecto passive (le "vero self" que es cercate) e como un "cercator" active. Le [[Cynicismo (philosophia)|Cynicos]] antique e le philosopho del 19e seculo [[Friedrich Nietzsche]] postulava que le "vero self" pote solmente esser trovate per medio de grande suffrentia e/o periculo. Le [[Stoicismo|Stoicos]] antique e le philosopho del 17e seculo [[René Descartes]], tamen, argumentava que le "self" pote esser trovate per introspection tranquille e solitari. Un altere exemplo es [[Socrates]], qui argumentava que le autoconscientia pote solmente esser trovate per medio de debates con alteres, in que le debattentes questiona reciprocamente lor conceptiones e opiniones fundamental. Foucault, tamen, argumentava que le "subjectivitate" es un processo, plus tosto que un stato de esser. Assi, Foucault argumentava que il ha nulle "vero self" a trovar. Plus tosto, le "self" es constituite/create in activitates como illos empleate pro "trovar" le "self". In altere parolas, exponer se a difficultates e periculos non "revela" le "vero self", secundo Foucault, sed crea plus tosto un particular typo de self e subjectivitate. Tamen, secundo Foucault, le "forma" del subjecto es ja in grande parte constituite per le potentia ante que iste practicas auto-constituente es empleate. Scholas, locos de labor, familias, institutiones governamental, medios de divertimento e le sector del assistentia medical contribui tote, per medio del potentia disciplinari, a formar le personas como typos particular de subjectos.<ref name="McGushin2011">McGushin, E. (2011), "Le theoria e practica de Foucault del subjectivitate". In Taylor, D. (ed.), ''Michel Foucault: Conceptos clave'' (pp. 127–142). Acumen Publishing Ltd, {{ISBN|978-1-84465-234-1}}.</ref> ===Libertate=== [[Todd May (philosopho)|Todd May]] defini le concepto foucaultian de libertate como lo que nos es possibile facer per nos mesme intra nostre specific contexto historic. Un condition pro isto, secundo Foucault, es que nos sia consciente de nostre situation e de como illo ha essite create/afficite (e es ancora afficite) per le poter. Secundo May, duo del aspectos de como le poter ha formate le maniera in que le personas es, pensa e age es describite in le libros ubi Foucault tracta del poter disciplinari e del historia del sexualitate. Tamen, May argumenta que il habera sempre aspectos del formation del personas que les es incognite; ergo, il existe un necessitate constante del typo de analyses que Foucault faceva.<ref name="May2011"/> Foucault argumenta que le fortias que ha afficite le personas pote esser cambiate; le personas ha sempre le capacitate de cambiar le factores que limita lor libertate.<ref name="May2011"/> Le libertate non es dunque un stato de esser, ma un practica—un maniera de esser in relation con se mesme, con alteres e con le mundo.<ref name="Mendieta2011">Mendieta, E. (2011), "The practice of freedom". In Taylor, D. (ed.), ''Michel Foucault: Key Concepts'' (pp. 111–124). Acumen Publishing Ltd, {{ISBN|978-1-84465-234-1}}.</ref> Secundo Todd May, le concepto foucaultian de libertate include etiam le construction de historias como los que Foucault faceva super le historia del poter disciplinari e del sexualitate—historias que investiga e describe le fortias que ha influentiate le personas a devenir qui illes es. A partir del cognoscentia attingite per tal investigationes, le personas pote postea decider qual fortias illes considera acceptabile e qual illes considera intolerabile e debe esser cambiate. Pro Foucault, le libertate es un typo de "experimentar" con differente "transformationes". Quia iste experimentos non pote esser completemente controlate, May argumenta que illes pote conducer sia al reconstruction de relationes de poter intolerabile sia al creation de nove relationes de poter. Assi, May argumenta que il es sempre necessari continuar con tal experimentos e analyses foucaultian.<ref name="May2011"/> ====Practica del critica==== Le "alternative" de Foucault al subjectivitate moderne es describite per [[Cressida Heyes]] como "critica". Pro Foucault, il non existe formas "bon" e "mal" de subjectivitate, proque tote illos es resultato de relationes de poter.<ref name="Heyes2011" /> In le mesme maniera, Foucault argumenta que il non existe normas "bon" e "mal". Tote le normas e institutiones es simultaneemente habilitante e oppressive. Ergo, secundo Foucault, il es sempre crucial continuar le practica del "critica".<ref name="Taylor2011practices" /> Pro Foucault, le critica es un practica que cerca le processos e eventos que ha conducite a nostre maniera de esser—un questionamento de qui nos "es" e de como iste "nos" ha devenite lo que illo es. Un tal "[[ontologia]] critica" del presente monstra que le actual "esser" del personas es in facto un construction historic contingente, instabile e cambiabile. Foucault insista que, proque le maniera actual de esser non es un necessitate, il es etiam possibile cambiar lo.<ref name="Mendieta2011" /> Le critica include etiam le investigation de como e quando le personas es habilitate e quando illes es opprimite per le normas e institutiones actual, le recerca de manieras de reducer le limitationes del libertate, de resister al normalisation e de disveloppar nove e differente manieras de relationar se a se mesme e a alteres. Foucault argumenta que il es impossibile vader ultra le relationes de poter, ma que il es sempre possibile navigar le relationes de poter in un altere maniera.<ref name="Taylor2011practices" /> ====<span class="anchor" id="epimeleia heautou"></span>''Epimeleia heautou'', "cura del se"<!--'Epimeleia heautou' redirects here-->==== Como un alternative al moderne "recerca" del "ver veritate self",<ref name="McGushin2011" /> e como parte del "labor de libertate",<ref name="Mendieta2011" /> Foucault tracta del antique termino grec '''''epimeleia heautou'''''<!--boldface per WP:R#PLA-->, "cura del se" (ἐπιμέλεια ἑαυτοῦ). Secundo Foucault, inter le philosophos grec antique, le autoconscientia non esseva un fin in se mesme, ma al contrario qualcosa que esseva cercate pro "haber cura de se". Le cura del se consiste in lo que Foucault appella "le arte de viver" o "technologias del se".<ref name="McGushin2011" /> Secundo Foucault, le fin de iste technicas esseva transformar se in un persona plus ethic. Como exemplo de isto, Foucault mentiona le [[meditation]],<ref name="Vintges2011" /> le activitate [[stoicismo|stoic]] de contemplar le actiones passate e future e evaluar si iste actiones es conforme a su valores e objectivos, e le "contemplation del natura". Le contemplation del natura es un altere activitate stoic, que consiste in reflecter super quanto "parve" es le proprie existentia in comparation con le [[cosmo]] plus grande.<ref name="McGushin2011" /> ===Cognoscentia=== {{main|Poter-cognoscentia}} Foucault es describite per Mary Beth Mader como un [[epistemologia|constructivista]] [[constructivismo epistemologic|epistemologic]] e un [[historicismo|historicista]].<ref name="Mader2014">Mader, M.B. (2014), "Knowledge". In Lawlor, L., & J. Nale (eds), ''The Cambridge Foucault Lexicon'' (pp. 226–236). Cambridge University Press, {{ISBN|978-0-521-11921-4}}.</ref> Foucault es critic del idea que le humanos pote attinger un cognoscentia "absolute" super le mundo. Un objectivo fundamental in multe del obras de Foucault es monstrar como lo que ha essite traditionalmente considerate absolute, universal e ver es in facto contingente historic. Pro Foucault, mesmo le idea de cognoscentia absolute es un idea historicamente contingente. Isto tamen non conduce al nihilismo epistemologic; al contrario, Foucault argumenta que, in materia de cognoscentia, nos "sempre recommencia".<ref name="Taylor2011intro" /> Simultaneemente, Foucault es critic del philosophia occidental moderne pro su carentia de "spiritualitate". Per "spiritualitate", Foucault se refere a un certe typo de esser ethic, e al processos que conduce a iste stato de esser. Foucault argumenta que tal spiritualitate esseva un parte natural del philosophia grec antique, ubi le cognoscentia esseva considerate como qualcosa accessibile solmente a illes qui habeva un character ethic. Secundo Foucault, isto cambiava in le "momento cartesian", le momento quando [[René Descartes]] attingeva le "perception" que le autoconscientia esseva qualcosa date ([[Cogito, ergo sum]], "Io pensa, ergo io existe"), e ab iste "perception" Descartes traheva conclusiones super Deo, le mundo e le cognoscentia. Secundo Foucault, depost Descartes le cognoscentia ha essite qualcosa separate del etica. In le epoca moderne, Foucault argumenta, quicunque pote attinger "cognoscentia", a condition que ille es un esser rational, educate, disposite a participar in le communitate scientific e a usar un methodo scientific. Foucault es critic de iste conception "moderne" del cognoscentia.<ref>Stone, B.E. (2011), "Subjectivity and truth". In Taylor, D. (ed.), ''Michel Foucault: Key Concepts'' (pp. 143–157). Acumen Publishing Ltd, {{ISBN|978-1-84465-234-1}}.</ref> Foucault describe duo typos de "cognoscentia": "savoir" e "connaissance", duo terminos francese que pote ambe esser traducite como "cognoscentia", ma que ha significatos distincte pro Foucault. Per "savoir", Foucault se refere a un processo in le qual subjectos es create, durante que iste subjectos deveni etiam objectos de cognoscentia. Un exemplo de isto pote esser vidite in le criminologia e le psychiatria. In iste scientias, subjectos como "le persona rational", "le persona mentalmente malade", "le persona que obedi al lege", "le criminal", etc. es create, e iste scientias concentra lor attention e cognoscentia super iste subjectos. Le cognoscentia super iste subjectos es "connaissance", durante que le processo per le qual subjectos e cognoscentia es create es "savoir".<ref name="Mader2014"/> Un termino similar in le corpus de Foucault es "pouvoir/savoir" (poter/cognoscentia). Per iste termino Foucault se refere a un typo de cognoscentia considerate como "sens commun", ma que es create e mantenite in iste position (como "sens commun") per le poter. Le termino poter/cognoscentia deriva del idea de [[Jeremy Bentham]] que le [[panoptico]] non esserea solmente carceres, ma esserea usate etiam pro experimentos in le qual le comportamento del criminales esserea studiate. Poter/cognoscentia se refere assi a formas de poter in le qual le poter compara individuos, mesura differentias, establi un norma e postea impone iste norma super le subjectos. Isto es particularmente efficiente quando le norma establite es internalisate e institutionalizate (per "institutionalisate", Foucault se refere al situation in le qual le norma es omnipresente). Proque, quando le norma es internalisate e institutionalizate, illo ha effettivemente devenite un parte del "sens commun" del personas—le "evidente", le "date", le "natural". Quando isto ha occurrite, iste "sens commun" affice etiam le cognoscentia explicite (le cognoscentia scientific), argumenta Foucault. Ellen K. Feder declara que le premissa "le mundo consiste de feminas e viros" es un exemplo de isto. Iste premissa, argumenta Feder, ha essite considerate como "sens commun", e ha conducite al creation del diagnose psychiatric [[disordine de identitate de genere]]. Per exemplo, durante le annos 1970, infantes con comportamentos que non esseva considerate appropriate pro lor genere esseva diagnoseate con iste disordine. Le tractamento consisteva alora in tentar facer que le infante se adaptava al normas de genere dominante. Feder argumenta que isto es un exemplo de poter/cognoscentia, proque le psychiatria, a partir del premissa de "sens commun" que "le mundo consiste de feminas e viros" (un premissa mantenite in iste position per le poter), creava un nove diagnose, un nove typo de subjecto e un integre corpore de cognoscentia circa iste nove subjecto.<ref name="Feder2011">Fader, E.K. (2011), "Power/knowledge". In Taylor, D. (ed.), ''Michel Foucault: Key Concepts'' (pp. 55–68). Acumen Publishing Ltd, {{ISBN|978-1-84465-234-1}}.</ref> ==Influentia e reception== Le obras de Foucault ha exercite un potente influentia super numerose disciplinas humanistic e scientias social, como un del scholares le plus influente e controversate del periodo post le Secunde Guerra Mundial.<ref name="gutting1">{{Cite encyclopedia|last1=Gutting|first1=Gary|title=Michel Foucault|date=2019|url=https://plato.stanford.edu/archives/spr2019/entries/foucault/|encyclopedia=The Stanford Encyclopedia of Philosophy|editor-last=Zalta|editor-first=Edward N.|edition=Spring 2019|publisher=Metaphysics Research Lab, Stanford University|access-date=27 June 2019|last2=Oksala|first2=Johanna}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.britannica.com/biography/Michel-Foucault|title=Michel Foucault {{!}} French philosopher and historian|last=Faubion|first=James|date=21 June 2019|website=Encyclopædia Britannica|language=en|access-date=27 June 2019}}</ref> Secundo un analyse del [[London School of Economics]] in 2016, su obras ''Discipline and Punish'' e ''The History of Sexuality'' esseva inter le 25 libros le plus citate de tote le tempore in le scientias social, con poco plus de 100 000 citationes.<ref>{{cite web|url=https://blogs.lse.ac.uk/impactofsocialsciences/2016/05/12/what-are-the-most-cited-publications-in-the-social-sciences-according-to-google-scholar/|title=What are the most-cited publications in the social sciences (according to Google Scholar)?|date=12 May 2016|website=Impact of Social Sciences|language=en-US|access-date=27 June 2019 |last1=Admin |first1=Blog }}</ref> In 2007, Foucault esseva classificate como le singule scholar le plus citate in le humanitates per le ''[[ISI Web of Science]]'', inter un grande numero de philosophos francese. Le autor del compilation commentava que "Lo que isto dice super le erudition moderne es pro le lector a determinar—e on pote imaginar que le judicios variara ab admiration usque disperation, dependente de como on lo considera".<ref>{{cite web|url=http://www.timeshighereducation.co.uk/story.asp?storyCode=405956&sectioncode=26|title=The most cited authors of books in the humanities|date=26 March 2009|publisher=timeshighereducation.co.uk|access-date=16 November 2009}}</ref> Secundo [[Gary Gutting]], le "detaliate observationes historic de Foucault super le emergentia del [[biopoter]] disciplinari e regulatori ha essite largemente influente".<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=oaYwimWy1xkC&pg=PR9|title=The Cambridge Companion to Foucault|last=Gutting|first=Gary|date=18 July 2005|publisher=Cambridge University Press|isbn=9780521840828|language=en}}</ref> [[Leo Bersani]] scribeva: <blockquote>"[Foucault] es nostre plus brillante philosopho del poter. Plus originalmente que omne altere pensator contemporanee, ille ha tentate definir le constrangimentos historic sub le quales nos vive, al mesme tempore que ille se ha preoccupate de explicar—si possibile, mesmo de localisar—le punctos in le quales nos poterea resister a iste constrangimentos e contracarar certe del movimentos del poter. In le clima presente de disgust cynic verso le exercitio del poter politic, le importantia de Foucault a pena pote esser exaggerate."<ref>{{Cite news|url=https://www.washingtonpost.com/archive/entertainment/books/1981/03/15/michel-foucault-philosopher-of-power/3cc27899-6c0f-4b60-a8a5-007e112ef9ae/|title=Michel Foucault: Philosopher of Power|date=15 March 1981|first=Leo |last=Bersani|author-link=Leo Bersani|newspaper=[[The Washington Post]]|access-date=27 June 2019|language=en-US|issn=0190-8286}}</ref></blockquote> Le labor de Foucault super le "[[biopoter]]" ha essite largemente influente in le disciplinas del philosophia e del [[theoria politic]], particularmente in le obras de autores como [[Giorgio Agamben]], [[Roberto Esposito]], [[Antonio Negri]], e [[Michael Hardt]].<ref>{{Cite journal|last1=Rose|first1=Nikolas|last2=Rabinow|first2=Paul|date=June 2006|title=Biopower Today|journal=BioSocieties|language=en|volume=1|issue=2|pages=195–217|doi=10.1017/S1745855206040014|s2cid=195092958|issn=1745-8560|doi-access=free}}</ref> Su discussiones super le poter e le discurso ha inspirate multe [[theoria critica|theoricos critic]], qui crede que le analyse de Foucault del structuras de poter pote adjutar le lucta contra le inequalitate. Illes sustene que, per [[analyse del discurso]], le hierarchias pote esser discoperite e questionate mediante le analyse del campos correspondente de cognoscentia per le quales illos es legitimatisate. Isto es un del manieras in le qual le obra de Foucault es ligate al theoria critica.<ref>{{cite book | last = Van Loon | first = Borin | title = Introducing Critical Theory | publisher=Icon Books Ltd. | location = Thriplow | year = 2001}}</ref> Su obra ''Discipline and Punish'' influentiava su amico e contemporaneo [[Gilles Deleuze]], qui publicava le articulo "Postscript on the Societies of Control", in le qual ille laudava le obra de Foucault ma argumentava que le societate occidental contemporanee habeva in facto evolvite ab un "societate disciplinari" a un "societate del controlo".<ref>{{Cite journal|last=Deleuze|first=Gilles|author-link=Gilles Deleuze|date=1992|title=Postscript on the Societies of Control|journal=October|volume=59|pages=3–7|issn=0162-2870|jstor=778828}}</ref> Deleuze publicava postea, in 1988, un libro dedicate al pensamento de Foucault, con le titulo ''[[Foucault (libro de Deleuze)|Foucault]]''. Le discussiones de Foucault super le relation inter poter e cognoscentia ha influentiate le criticas [[postcolonialismo|postcolonial]] in lor explication del formation discursive del [[colonialismo]], particularmente in le obra de [[Edward Said]], ''[[Orientalismo (libro)|Orientalismo]]''.<ref>{{cite book | last = Said | first = Edward | title = Orientalism | url = https://archive.org/details/orientalism0000said | publisher=Vintage Books | location = New York | year = 1979}}</ref> Le obra de Foucault ha essite comparate con illo de [[Erving Goffman]] per le sociologo [[Michael Hviid Jacobsen]] e Soren Kristiansen, qui lista Goffman inter le influentias super Foucault.<ref>{{Cite book|title=The Social Thought of Erving Goffman|last1=Jacobsen|first1=Michael Hviid|last2=Kristiansen|first2=Soren|publisher=Sage Publications|year=2014|isbn=978-1412998031|location=London|pages=5, 86}}</ref> Le scripturas de Foucault, particularitate ''The History of Sexuality'', ha etiam essite multo influente in le [[philosophia feminista]] e le [[theoria queer]], particularmente in le obra del importante scholare feminista [[Judith Butler]], a causa de su theorías concernente le genealogia del masculinitate e del femininite, le poter, le sexualitate e le corpore.<ref name="gutting1" /> ===Criticas e confrontos=== ====Crypto-normativitate, auto-refutation, defeatismo==== Un critica importante del pensamento de Foucault concerne su refusar de proponer solutiones positive al problemas social e politic que ille critica. Pois que nulle relation human es sin poter, le libertate deveni elusive — mesmo como ideal. Iste position, que critica le normativitate como socialmente construite e contingente, ma que se basa super un norma implicite pro formular le critica, ha ducite le philosopho [[Jürgen Habermas]] a describer le pensamento de Foucault como "crypto-[[Normativity|normativista]]", dependente secretemente del principios del [[Age of Enlightenment|Illuminismo]] mesme contra le quales ille tenta argumentar.<ref>Ashenden, S., & D. Owen (eds.). (1999). ''Foucault contra Habermas: Recasting the dialogue between genealogy and critical theory''. Sage.</ref> Un critica simile ha essite formulate per [[Diana Taylor (professor)|Diana Taylor]], e per [[Nancy Fraser]], qui argumenta que "le critica de Foucault comprende le sistemas moral traditional, ille se nega a se mesme recurrente a conceptos como 'libertate' e 'justitia', e ergo manca le capacitate de generar alternativas positive".<ref>Taylor, Diana (2010). ''Michel Foucault: Key Concepts''. Acumen. pp. 2–3.</ref> ====Genealogia como methodo historic==== Le philosopho [[Richard Rorty]] ha argomentate que le "archéologia del cognoscentia" de Foucault es fundamentalmente negative e ergo falla a establir adequatemente ulle theoria "nove" del cognoscentia ''per se''. In loco, Foucault simplesmente offere alcun maximas valorose concernente le lectura del historia. Rorty scribe: {{blockquote|Secundo lo que io pote vider, tote lo que ille ha a offerer es brillante redescritiones del passato, supplementate per utile indicationes super como evitar de esser capturate per vetule presuppositiones historiographic. Iste indicationes consiste largemente in dicer: "non cerca progresso o senso in le historia; non considera le historia de un activitate date, de ulle segmento del cultura, como le disveloppamento de rationalitate o de libertate; non usa ulle vocabulario philosophic pro characterisar le essentia de tal activitate o le fin que illo servi; non suppone que le maniera in que iste activitate es actualmente conducite da ulle inditio super le fines al quales illo serviva in le passato".<ref>{{cite book|first=Richard |last=Rorty|chapter=Foucault and Epistemology|editor-last=Hoy|editor-first=D |title=Foucault: A critical reader|publisher= Basil Blackwell|location=Oxford|date=1986}}</ref>}} Le genealogia emergeva in le scripturas de Foucault al initio del annos 1970 como un correction al insufficentias que ille videva in le methodologia precedente que ille habeva describite como archeologia. Specificamente, le genealogia permitteva a Foucault un methodo pro explicar como "le succession epistemologic de formationes discursive" pote occurre intra le methodologia del veter Archeologia.<ref name=TheArchive>{{cite journal |last1=T'Jampens |first1=Michiel |last2=Versieren |first2=Jelle |author-link2=:nl:Jelle Versieren |date=July 2, 2020 |title=Entering the Archive: "Il faut défendre la société" and Michel Foucault's Critical Archeological Inquiry into the History and Method of Genealogy |url=https://www.deepdyve.com/lp/taylor-francis/entering-the-archive-il-faut-d-fendre-la-soci-t-and-michel-foucault-s-SgdVHPb0Ga? |journal=Critical Horizons (A Journal of Philosophy and Social Theory) |volume=21 |issue=3 |publisher=Routledge |pages=240–263 |doi=10.1080/14409917.2020.1790753 |access-date=February 28, 2025}}</ref> Foucault ha frequentemente essite criticate per historiographos pro lo que illes considera un manca de rigor in su analyses.<ref>[[Sara Mills (linguist)|Mills, S.]] (2003). Michel Foucault: Routledge Critical Thinkers. Chicago p. 23</ref> Per exemplo, [[Hans-Ulrich Wehler]] criticava severemente Foucault in 1998.<ref>{{Cite book |title=Die Herausforderung der Kulturgeschichte |trans-title=The challenge of cultural history |last=Wehler |first=Hans-Ulrich |author-link=Hans-Ulrich Wehler |publisher=C.H. Beck |year= 1998 |location=Munich |pages=45–95 |isbn=978-3406420764 |language=de}}</ref> Secundo Wehler, le obras de Foucault non es solmente insufficiente in lor aspectos historic empiric, ma es frequentemente contradictori e manca claritate. Per exemplo, le concepto de poter de Foucault es "desesperantemente non differenciate", e le these de Foucault super un "societate disciplinari" es, secundo Wehler, solmente possibile proque Foucault non distingue adequatemente inter autoritate, fortia, poter, violentia e legitimita.<ref>[[Hans-Ulrich Wehler|Wehler]] (1998), ''Die Herausforderung der Kulturgeschichte''. p. 81.</ref> T'Jampens e Jelle Versieren describe Foucault como habente experite un grave crise personal al initio de su serie de conferentias "Il faut défendre la société", basate super le relato de [[Gilles Deleuze]]. Illes describe iste crise como le culmino del dubitas proprie de Foucault concernente "certe aspectos clave del methodo genealogic". Illes describe iste conferentias como le construction de un dialectica inter le veter methodo archeologic e le plus nove methodo genealogic, usante le instrumentos methodologic del prime pro corriger le defectos que Foucault mesme habeva identificate in le secunde.<ref name=TheArchive /> ====Criticas feminista==== Ben que feministas american ha construite super le criticas de Foucault del construction historic del roles de genere e sexualitate, alcun feministas nota le limitationes del subjectivitate masculinista e del orientation ethic que ille describe.<ref name="Downing, Lisa 2008">Downing, Lisa. ''The Cambridge Introduction to Michel Foucault'' (2008). Cambridge University Press, pp. 104–117.</ref> Un problema connexe levate per le scholares [[Elizabeth Povinelli]] e Kathryn Yusoff es le quasi complete absentia de discussion del racie in su scripturas. Yusoff (2018, p.&nbsp;211) dice que "Povinelli dirige nostre attention al provincialitate del projecto de Foucault in su conceptualisation de un genealogia de Europa occidental".<ref>Yusoff, K. 2018. The Anthropocene and geographies of geopower. In Mat Coleman and John Agnew (eds.) ''Handbook on the Geographies of Power''. Edward Elgar.</ref> ====Sexualitate==== Le philosopho [[Roger Scruton]] argomenta in ''Sexual Desire'' (1986) que Foucault esseva incorrect a afirmar, in ''The History of Sexuality'', que le moralitate sexual es culturalmente relative. Il critica Foucault pro supponer que poterea exister societates in le quales un "problematization" del sexual non eveniva, concludente que "nulle historia del pensamento poterea monstrar le 'problematization' del experientia sexual como particular a certe formationes social specific: illo es characteristic del experientia personal in general e ergo de omne ordine social authentic".<ref>{{Cite book|title=Sexual Desire: A Philosophical Investigation|url=https://archive.org/details/sexualdesirephil0000scru|last1=Scruton|first1=Roger|author-link=Roger Scruton|publisher=Phoenix Books|date=1994|isbn=978-1-85799-100-0|location=London|pages=[https://archive.org/details/sexualdesirephil0000scru/page/34 34], 362}}</ref> Le approccio de Foucault al sexualitate, que ille considera como socialmente construite, ha devenite influente in le [[theoria queer]]. Le resistentia de Foucault al [[politica identitari]] e su rejection del concepto psychoanalytic de "objecto de selection" es in contradiction con alcun theorias de identitate queer.<ref name="Downing, Lisa 2008"/> ====Constructionismo social e natura human==== Foucault es a vices criticate pro su supponite [[constructionismo social]], que alcunos considera un affronto al concepto de [[veritate]]. In le [[Chomsky–Foucault debate|debate televisate de 1971]] inter Foucault e [[Noam Chomsky]], Foucault argumentava contra le possibilitate de un natura human fixe, como postulate per le concepto de Chomsky de facultates human innate. Chomsky argumentava que le conceptos de justitia habeva lor radices in le ration human, dum Foucault rejectava le base universal de un concepto de justitia.<ref>{{Cite journal |title=Chomsky and Foucault on Human Nature and Politics: An Essential Difference? |last=Wilkin |first=Peter |publisher=Florida State University Department of Philosophy |journal=Social Theory and Practice |date=1999 |pages=177–210|doi=10.5840/soctheorpract199925217 |url=http://bura.brunel.ac.uk/handle/2438/10707 | issn=0037-802X}} Vol. 25, No. 2.</ref> Post le debate, Chomsky esseva frappate per le total rejection de Foucault del possibilitate de un moralitate universal, dicente: "Il me pareva completemente amoral; io nunquam habeva incontrate alcuno qui esseva si totalmente amoral [...] io vole dicer, personalmente io le appreciava, il es solmente que io non poteva comprender le. Il esseva como si ille veniva de un altere specie, o qualcosa del genere."<ref>Miller, James (1993). ''The Passion of Michel Foucault''. Harvard University Press, pp. 201–203.</ref> ====Defeatismo in le education e le autoritate==== Le scriptor peruvian [[Mario Vargas Llosa]], ben que ille recognosce que Foucault contribueva a dar un derecto de citate in le vita cultural a certe experientias marginal e eccentric (de sexualitate, de repression cultural, de follia), sustene que su critica radical del autoritate esseva nocive al education.<ref>Vargas Llosa, Mario (2010). "Breve discurso sobre la cultura" [Short Discourse on Culture]. ''Letras libres'' 139: 48–55 [http://www.letraslibres.com/revista/convivio/breve-discurso-sobre-la-cultura?page=full].</ref> ====''Oblidar Foucault''==== Le tractate de [[Jean Baudrillard]] de 1977, ''Oublier Foucault'' (trans. ''Oblidar Foucault''), rendeva Baudrillard immediatemente infame in Francia, proque illo esseva un analyse critic devastante del libro de Foucault ''The History of Sexuality'' — e del opera integre de Foucault. In 1976, Jean Baudrillard inviava iste essay al revista francese ''Critique'', ubi Michel Foucault esseva un editor. Foucault esseva invitate a responder, ma remaneva silentiose. In illo, Baudrillard etiam lanceava attaccos contra philosophos como [[Gilles Deleuze]] e [[Félix Guattari]], qui credeva que le [[desiderio sexual]] e le [[liberation sexual]] poterea esser un fortia revolutionari. Baudrillard affirmava que "le discurso de Foucault es un speculo del poteres que illo describe".<ref name=ff/>{{rp|30}} Pois que "il es finalmente possibile parlar con tal comprension definitive super le poter, le sexualitate, le corpore e le disciplina [...] il es proque a un certe puncto tote isto es hic e nunc finite". Ergo, "le coincidentia inter iste nove version del poter e le nove version del [[desiderio]] proponite per [[Deleuze]] e [[Lyotard]] [...] [non esseva] accidental: il es simplemente que in Foucault le poter prende le loco del desiderio [...] Ecce proque il non ha desir in Foucault: su loco es ja occupate [...] Quando le poter se misce con le desir e le desir se misce con le poter, oblida les ambes".<ref name="ff">''Forget Foucault'' Introduction and Interview by [[Sylvere Lotringer]], 2007, Translated by Nicole Dufresne, Baudrillard, {{ISBN|978-1-58435-041-5}}</ref> ''Oublier Foucault'' esseva publicate in anglese in 1998 como parte del serie Foreign Agents de [[Semiotext(e)]], sub le titulo ''Forget Foucault''. == Obras == * [[1954]]: ''Maladie mentale et personnalité''; reeld. ''Maladie mentale et psychologie'' (1995). * [[1961]]: ''Histoire de la folie à l'âge classique - Folie et déraison''. * [[1963]]: ''Naissance de la clinique - une archéologie du regard médical''. * [[1966]]: ''Les mots et les choses - une archéologie des sciences humaines''. * [[1966]]: ''La pensée du dehors''. * [[1969]]: ''L'archéologie du savoir''. * [[1970]]: ''Sept propos sur le septième ange''. * [[1971]]: ''L'ordre du discours''. * [[1973]]: ''Ceci n'est pas une pipe''. * [[1975]]: ''Surveiller et punir''. * [[1976]]-[[1984]]: ''Histoire de la sexualité''. Tres volumines. {{Ref}} ===Fontes=== {{Refbegin|indent=yes}} * {{cite book |title=Michel Foucault |title-link=Michel Foucault (Eribon book) |last=Eribon |first=Didier |author-link=Didier Eribon |others=Betsy Wing (translator) |year=1991 |orig-date=1989 |publisher=Harvard University Press |location=Cambridge, MA |isbn=978-0-674-57286-7 }} * {{cite book |title=Saint Foucault: Towards a Gay Hagiography |url=https://archive.org/details/saintfoucaulttow0000davi |last=Halperin |first=David M. |author-link=David M. Halperin |year=1997 |publisher=Oxford University Press |location=Oxford and New York |isbn=978-0-19-511127-9 }} * {{cite book |title=[[The Lives of Michel Foucault]] |last=Macey |first=David |author-link=David Macey |year=1993 |publisher=Hutchinson |location=London |isbn=978-0-09-175344-3 }} * {{cite book |title=[[The Passion of Michel Foucault]] |last=Miller |first=James |author-link=James Miller (academic) |year=1993 |publisher=Simon & Schuster |location=New York City |isbn=978-0-674-00157-2 }} * {{cite book |title=Michel Foucault |url=https://archive.org/details/michelfoucault0000smar |last=Smart |first=Barry |year=2002 |publisher=Routledge |location=London |isbn=978-0-415-28533-9 }} * {{Cite book |title=Philosophy: 100 Essential Thinkers |url=https://archive.org/details/philosophy100ess0000stok_d9g0 |last=Stokes |first=Philip |year=2004 |publisher=Index Books |location= Kettering |isbn=978-0-572-02935-7 }} {{refend}} ===Lectura ulterior=== * [[Jacques Derrida|Derrida, Jacques]]. 1978. "Cogito and the History of Madness", pp.&nbsp;31–63 in ''Writing and Difference'', translated by Alan Bass. Chicago: [[University of Chicago Press|Chicago University Press]]. * Dreyfus, Herbert L., and [[Paul Rabinow]]. 1983. ''Michel Foucault: Beyond Structuralism and Hermeneutics'' (2nd edn). Chicago: [[University of Chicago Press]]. * Foucault, Michel. "Sexual Morality and the Law" [originally published as "La loi de la pudeur"], pp.&nbsp;271–285 in ''Politics, Philosophy, Culture''.{{Citation needed|date=June 2021}} * Foucault, Michel, [[Ignacio Ramonet]], {{interlanguage link|Daniel Mermet|fr}}, [[Jorge Majfud]], and {{interlanguage link|Federico Kukso|es}}. 2018. ''Cinco entrevistas a Noam Chomsky'' (in Spanish). Santiago: Aun Creemos en los Sueños. {{ISBN|978-956-340-126-4}}. * [[David W. Garland|Garland, David]]. 1997. {{"'}}Governmentality' and the Problem of Crime: Foucalt, Criminology, Sociology". ''[[Theoretical Criminology]]'' 1(2):173–214. * [[Behrooz Ghamari-Tabrizi|Ghamari-Tabrizi, Behrooz]]. 2016. ''[[Foucault in Iran: Islamic Revolution after the Enlightenment]]''. Minneapolis: [[University of Minnesota Press]]. * [[Gilles Deleuze|Deleuze, Gilles]]. 1988. ''[[Foucault (Deleuze book)|Foucault]]''. Minneapolis: University of Minnesota Press, {{ISBN|978-0816616756}}. Retrieved via [https://www.upress.umn.edu/9780816616756/foucault/ University of Minnesota Press]. * [[Gilles Deleuze|Deleuze, Gilles]], and [[Félix Guattari]]. 1983. ''[[Anti-Oedipus]]''. Minneapolis: University of Minnesota Press. * {{cite encyclopedia |last=Kuznicki |first=Jason |editor-first=Ronald |editor-last=Hamowy |editor-link=Ronald Hamowy |encyclopedia=The Encyclopedia of Libertarianism |url= https://books.google.com/books?id=yxNgXs3TkJYC |year=2008 |publisher= [[SAGE Publishing|Sage]]; [[Cato Institute]] |location= Thousand Oaks, CA |doi= 10.4135/9781412965811.n110 |isbn= 978-1412965804 |oclc=750831024| lccn = 2008009151 |pages=180–181|chapter=Foucault, Michel (1926–1984) |chapter-url=https://sk.sagepub.com/reference/libertarianism/n110.xml}} * [[Alasdair MacIntyre|MacIntyre, Alasdair]]. 1990. ''Three Rival Versions of Moral Enquiry: Encyclopaedia, Genealogy, and Tradition''. Notre Dame, IN: [[University of Notre Dame Press]]. * [[José Guilherme Merquior|Merquior, J.G.]] 1987. ''[[Foucault (Merquior book)|Foucault]]''. Berkeley, Calif.: [[University of California Press]]. A critical view of Foucault's work. * {{cite book |title=Michel Foucault |url=https://archive.org/details/michelfoucault0000mill |last=Mills |first=Sara |author-link=Sara Mills (linguist) |year=2003 |publisher=Routledge |location=London |isbn=978-0-415-24569-2 }} * [[Mark Olssen|Olssen, M.]] 2009. ''Toward a Global Thin Community: Nietzsche, Foucault and the Cosmopolitan Commitment''. Boulder, CO: Paradigm Press. * [[Élisabeth Roudinesco|Roudinesco, Élisabeth]]. 2008. ''Philosophy in Turbulent Times: Canguilhem, Sartre, Foucault, Althusser, Deleuze, Derrida''. New York: [[Columbia University Press]]. * [[Paul Veyne|Veyne, Paul]]. 2008. ''Foucault. Sa pensée, sa personne''. Paris: [[Éditions Albin Michel]]. * [[Richard Wolin|Wolin, Richard]]. 1987. ''Telos'' 67, ''Foucault's Aesthetic Decisionism''. New York: [[Telos Press]] Ltd. == Ligamines externe == * [http://www.foucault.info www.foucault.info Michel Foucault, info] {{en}} * [http://plato.stanford.edu/entries/foucault Stanford Encylopedia of Philosophy] {{en}} * [http://www.foucault.qut.edu.au Michel-Foucault.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060201030657/http://www.foucault.qut.edu.au/ |date=2006-02-01 }} {{en}} [[Categoria:Gente francese]] [[Categoria:Philosophos]] jwlhqpxhmoc3mqtrx0ovt1257rekmjl 699296 699238 2026-08-28T08:09:14Z Interlingvisto 60932 699296 wikitext text/x-wiki {{eminente}} {{Infobox/articulo/persona}} '''Michel Foucault''' (n. [[Poitiers]], 15 de octobre [[1926]]; † [[Paris]], 26 de junio [[1984]]) ha essite un [[philosophia|philosopho]] e [[Historia|historico]] [[Francia|francese]]. Ille era inter alia professor in le [[Collegio de Francia]] e in le [[Universitate de California]], in [[Berkeley]], ab [[1975]] usque su morte in [[1984]]. Foucault es principalmente cognoscite pro su analyse critic de plure institutiones social, per exemplo le [[psychiatria]], le [[medicina]], le [[education]] e le [[Carcere|carceres]]. Ille anque se ha dedicate al historia del [[Sexualitate|conducta sexual]]. Su theorias re le poter o re le relation inter poter, cognoscentia e "discurso" in le [[Occidente|cultura occidental]] ancora es discutite e es applicate. Influite per [[Karl Marx|Marx]], [[Friedrich Nietzsche|Nietzsche]] e [[Martin Heidegger|Heidegger]], Foucault ha investigate ab un puncto de vista [[Structuralismo|structuralistic]] e historic, le phenomenos del civilisation, specialmente le technicas del poter. ==Prime annos de vita== ===Prime annos: 1926–1938=== Paul-Michel Foucault nasceva le 15 de octobre 1926 in le citate de [[Poitiers]], in le centro-west de Francia, como le secunde de tres filios in un prosper, [[conservatismo social|socialmente conservative]] familia del [[classe medie superior]].{{sfnm|1a1=Macey|1y=1993|1p=3|2a1=Miller|2y=1993|2p=39}} Le tradition de familia prescribeva nominar le secundo su patre, Paul Foucault (1893–1959), sed su matre insisteva super le addition de Michel; appellate Paul al schola, ille exprimeva un preferentia pro "Michel" durante tote su vita.{{sfnm|1a1=Eribon|1y=1991|1pp=4–5|2a1=Macey|2y=1993|2p=3|3a1=Miller|3y=1993|3p=39}} Su patre, un chirurgo local de successo nascite in [[Fontainebleau]], se moveva a [[Poitiers]], ubi ille stabiliva su proprie consultation.{{sfnm|1a1=Eribon|1y=1991|1p=5|2a1=Macey|2y=1993|2pp=1–2}} Ille sposava Anne Malapert, le filia del prosper chirurgo Prosper Malapert, qui possedeva un consulta private e inseniava anatomia al Schola de Medicina del Universitate de Poitiers.{{sfnm|1a1=Eribon|1y=1991|1p=5|2a1=Macey|2y=1993|2p=1}} Paul Foucault postea assumeva le consultation medical de su patre affin, dum Anne se occupava de lor grande domo del medie del 19e seculo, Le Piroir, in le village de [[Vendeuvre-du-Poitou]].{{sfnm|1a1=Eribon|1y=1991|1p=5|2a1=Macey|2y=1993|2p=2}} Insimul le copula habeva tres filios—un puera nominate Francine e duo pueros, Paul-Michel e Denys—qui omnes compartiva le mesme capillos blonde e oculos blau brillante.{{sfnm|1a1=Eribon|1y=1991|1p=5|2a1=Macey|2y=1993|2p=3}} Le infantes esseva elevate como [[catholicos]] nominal, assistente al missa in le Ecclesia de Saint-Porchaire de Poitiers, e ben que Michel deveniva brevemente un [[ministrante]], nulle membro del familia esseva devote.{{sfnm|1a1=Eribon|1y=1991|1p=5|2a1=Macey|2y=1993|2p=4}} Plus tarde in su vita, Foucault revelava multo pauco super su infantia.{{sfnm|1a1=Macey|1y=1993|1p=4|2a1=Miller|2y=1993|2p=39}} Describente se ipse como un "delinquente juvenil", ille diceva que su patre esseva un "tyranno" qui le puniva severmente.{{sfn|Miller|1993|p=39}} In 1930, con duo annos de anticipation, Foucault comenciava su scholaritate al Lycée Henry-IV local. Ibi ille percurreva duo annos de education elementari ante de entrar in le ''[[lycée]]'' principal, ubi ille remaneva usque a 1936.{{sfn|Macey|1993|pp=8–9}} Postea, ille faceva su prime quatro annos de education secundari in le mesme stabilimento, distinguente se in francese, greco, latino e historia, ben que ille habeva mal resultatos in mathematica, inclusive in [[arithmetica]].{{sfn|Macey|1993|pp=8–9}} ===Desde adolescentia usque juvene etate adulte: 1939–1945=== In 1939, le Secunde Guerra Mundial comenciava, sequite per le occupation de Francia per le [[Germania nazi]] in 1940. Le parentes de Foucault se opponeva al occupation e al [[Francia de Vichy|regime de Vichy]], sed non se univa al [[Resistentia francese|Resistentia]].{{sfn|Macey|1993|p=7}} In ille anno, le matre de Foucault le inscribeva in le [[Collège Saint-Stanislas]], un stricte institution catholic dirigite per le [[Societate de Jesus|Jesuitas]]. Ben que ille plus tarde describeva su annos ibi como un «dur proba», Foucault excelleva academicamente, particularmente in philosophia, historia e litteratura.{{sfnm|1a1=Eribon|1y=1991|1pp=6–7|2a1=Macey|2y=1993|2p=10|3a1=Miller|3y=1993|3pp=39–40|4a1=Smart|4y=2002|4p=19}} In 1942, ille entrava in su ultime anno, le ''terminale'', ubi ille se concentrava super le studio del philosophia, obtenente su ''[[baccalauréat]]'' in 1943.{{sfn|Macey|1993|p=10}} Retornante al Lycée Henry-IV local, ille studeva historia e philosophia durante un anno,{{sfn|Macey|1993|p=13}} adjutate per un tutor personal, le philosopho Louis Girard.{{sfnm|1a1=Eribon|1y=1991|1p=9|2a1=Macey|2y=1993|2p=11}} Rejectante le desiderio de su patre que ille deveniva chirurgo, in 1945 Foucault iva a Paris, ubi ille se inscribeva in un del scholas secundari le plus prestigiose del pais, que esseva etiam cognoscite como le [[Lycée Henri-IV]]. Ibi ille studeva sub le philosopho [[Jean Hyppolite]], un [[existentialismo|existentialista]] e experto in le obra del philosopho german del 19e seculo [[Georg Wilhelm Friedrich Hegel]]. Hyppolite se habeva dedicate a unir le theorias existentialista con le [[dialectica|theorias dialectic]] de Hegel e [[Karl Marx]]. Iste ideas influentiava Foucault, qui adoptava le conviction de Hyppolite que le philosophia debe disveloppar se a transverso de un studio del historia.{{sfnm|1a1=Eribon|1y=1991|1pp=11, 14–21|2a1=Macey|2y=1993|2pp=15–17|3a1=Miller|3y=1993|3pp=40–41}} ===Studios universitari: 1946–1951=== {{rquote|right|''Io non esseva sempre intelligente, io esseva de facto multo stupide in le schola.{{nbsp}}... [I]l habeva un puero multo attractive qui esseva ancora plus stupide que io. E pro ingratiar me con iste puero qui esseva multo belle, io comenciava a facer su deberes pro ille — e es assi que io deveniva intelligente, io debeva facer toto iste travalio pro simplemente remaner un pauc in avante de ille, pro adjutar le. In un certe senso, tote le resto de mi vita io ha tentate facer cosas intellectual que attraherea pueros belle.''|Michel Foucault, 1983{{sfn|Miller|1993|p=56}}}} In autumno 1946, obtenente excellente resultatos, Foucault esseva admittite al élite {{Lang|fr|[[École Normale Supérieure]]|italic=no}} (ENS), pro le qual ille subiva examines e un interrogation oral per [[Georges Canguilhem]] e Pierre-Maxime Schuhl pro ganiar le entrata. Ex le cento studentes qui entrava in le ENS, Foucault se classificava in le quarte loco a partir de su resultatos de entrata, e incontrava le natura altemente competitive del institution. Como le major parte de su condiscipulos, ille viveva in le dormitorios communal del schola in le Rue d'Ulm parisian.{{sfnm|1a1=Eribon|1y=1991|1pp=24–25|2a1=Macey|2y=1993|2pp=17–22|3a1=Miller|3y=1993|3p=45}} Ille remaneva in grande parte impopular, passante multo tempore sol, legente voracemente. Su condiscipulos notava su amor pro le violentia e le macabre; ille decorava su camera con imagines de tortura e guerra designate durante le [[Guerras Napoleonic]] per le artista espaniol [[Francisco Goya]], e in un occasion ille persequeva un condiscipulo con un daga.{{sfnm|1a1=Eribon|1y=1991|1p=26|2a1=Miller|2y=1993|2p=45}} Prone al [[autolesion]], Foucault presumibilemente [[tentativa de suicidio|tentava suicidar se]] in 1948; su patre le inviava a consultar le psychiatra [[Jean Delay]] in le [[Centro Hospitalari Sainte-Anne]]. Obsedite per le idea de automutilation e suicidio, Foucault tentava iste ultime plure vices in le annos sequente, laudante le suicidio in scriptos posterior.{{sfnm|1a1=Eribon|1y=1991|1p=26|2a1=Macey|2y=1993|2pp=27–28|3a1=Miller|3y=1993|3pp=54–55}} Le medico del ENS examinava le stato mental de Foucault, suggerente que su tendentias suicidal emergeva del angustia circa su homosexualitate, proque le activitate sexual inter personas del mesme sexo esseva socialmente tabu in Francia.{{sfnm|1a1=Eribon|1y=1991|1p=26|2a1=Miller|2y=1993|3p=55}} A dclic tempore, Foucault se dedicava a activitates homosexual con viros que ille incontrava in le [[scena gay]] clandestine de Paris, e etiam se livrava al uso de drogas; secundo le biographo [[James Miller (academic)|James Miller]], ille frueva del emotion e del senso de periculo que iste activitates le offereva.{{sfnm|1a1=Macey|1y=1993|1p=30|2a1=Miller|2y=1993|2pp=55–56}} Ben que ille studiava varie materias, Foucault tosto gravitava verso le philosophia, legente non solmente Hegel e Marx, sed etiam [[Immanuel Kant]], [[Edmund Husserl]] e, le plus significativemente, [[Martin Heidegger]].{{sfnm|1a1=Macey|1y=1993|1p=34|2a1=Miller|2y=1993|2p=46}} Ille comenciava a leger le publicationes del philosopho [[Gaston Bachelard]], prendente un interesse particular in su obra que explorava le [[historia del scientia]].{{sfnm|1a1=Macey|1y=1993|1p=35|2a1=Miller|2y=1993|2pp=60–61}} Ille se diplomava del ENS con un [[Licence (Francia)|licentia (B.A.)]] in philosophia in 1948<ref name="Schrift p. 126"/> e un ''{{Interlanguage link|Diplôme d'études supérieures|fr}}'' (DES, grossiermente equivalente a un titulo de [[Maestro in Artes|M.A.]]) in [[philosophia]] in 1949.<ref name="Schrift p. 126"/> Su these de DES sub le direction de Hyppolite esseva titulate ''La Constitution d'un transcendental dans La Phénoménologie de l'esprit de Hegel'' (''Le constitution de un transcendental historic in le Phenomenologia del spirito de Hegel'').<ref name="Schrift p. 126"/> In 1948, le philosopho [[Louis Althusser]] deveniva un tutor in le ENS. Como [[marxismo|marxista]], ille influentiava tanto Foucault como un certe numero de altere studentes, incoragiante los a adherer al [[Partito Communista Francese]]. Foucault lo faceva in 1950, sed ille nunquam deveniva particularmente active in su activitates, e nunquam adoptava un puncto de vista [[marxismo orthodoxo|marxista orthodoxe]], rejectante dogmas central del marxismo como le [[lucta de classes]].{{sfnm|1a1=Eribon|1y=1991|1pp=32–36, 51–55|2a1=Macey|2y=1993|2pp=23–26, 37–40|3a1=Miller|3y=1993|3p=57}} Ille tosto deveniva insatisfacite con le intolerantia que ille experientiava intra le rangos del partido; ille faceva face personalmente al [[homophobia]] e esseva consternate per le [[antisemitismo]] exhibite durante le «[[complot del medicos]]» de 1952–53 in le [[Union Sovietic]]. Ille quitava le Partito Communista in 1953, sed remaneva le amico e defensor de Althusser pro le resto de su vita.{{sfnm|1a1=Eribon|1y=1991|1pp=56–57|2a1=Macey|2y=1993|2pp=39–40|3a1=Miller|3y=1993|3pp=57–58}} Ben que ille fiascava in le prime tentativa in 1950, ille passava su ''[[agrégation]]'' in philosophia in le secunde essayo, in 1951.{{sfnm|1a1=Eribon|1y=1991|1pp=36–38|2a1=Macey|2y=1993|2pp=43–45|3a1=Miller|3y=1993|3p=61}} Exemptate del [[servicio militar]] per motivos medic, ille decideva comenciar un doctorato in le [[Fondation Thiers]] in 1951, concentrante se sur le philosophia del psychologia,{{sfnm|1a1=Eribon|1y=1991|1pp=39–40|2a1=Macey|2y=1993|2pp=45–46, 49}} sed ille lo abandonava post solmente un anno in 1952.<ref>Robbins, Derek. 2012. ''French Post-War Social Theory: International Knowledge Transfer''. Sage Publications. p. 78.</ref> Foucault esseva etiam interessate in le psychologia e ille assisteva al cursos de [[Daniel Lagache]] in le Universitate de Paris, ubi ille obteneva un [[Licence (Francia)|licentia (B.A.)]] in psychologia in 1949 e un ''Diploma de Specialista in [[Psychopathologia]]'' (''Diplôme de psychopathologie'') del instituto de psychologia del universitate (ora appellate le Institut de psychologie de l'université Paris Descartes) in junio 1952.<ref name="Schrift p. 126"/> ==Cariera initial (1951–1960)== [[File:Nietzsche187a.jpg|thumb|left|Al initio del annos 1950, Foucault veniva sub le influentia del philosopho german [[Friedrich Nietzsche]], qui remaneva un influentia central in su obra durante tote su vita.]] ===Francia: 1951–1955=== Durante le sequente pauc annos, Foucault interprendeva un varietate de travalios de recerca e inseniamento.{{Sfn|Miller|1993|p=61}} De 1951 a 1955, ille travaliava como instructor de psychologia al ENS al invitation de Althusser.{{sfnm|1a1=Eribon|1y=1991|1p=50|2a1=Macey|2y=1993|2p=49|3a1=Miller|3y=1993|3p=62}} In Paris, ille compartiva un appartamento con su fratre, qui se formava como chirurgo, sed durante tres dies del septimana ille viagiava al citate septentrional de [[Lille]], inseniante psychologia al [[Université Lille Nord de France|Universitate de Lille]] de 1953 a 1954.{{sfnm|1a1=Eribon|1y=1991|1pp=61–62|2a1=Macey|2y=1993|2p=47}} Multe de su studentes amava su stilo de dar conferentias.{{Sfn|Macey|1993|p=56}} Intertanto, ille continuava a travaliar in su these, visitante le [[Bibliothèque Nationale]] cata die pro leger le obras de psychologos como [[Ivan Pavlov]], [[Jean Piaget]] e [[Karl Jaspers]].{{sfnm|1a1=Macey|1y=1993|1p=49|2a1=Miller|2y=1993|2pp=61–62}} Interprendente recercas al instituto psychiatric del Hospital Sainte-Anne, ille deveniva un interno inofficial, studiante le relation inter medico e patiente e assistente in experimentos in le laboratorio [[Electroencephalography|electroencephalographic]].{{sfnm|1a1=Eribon|1y=1991|1pp=41–49|2a1=Macey|2y=1993|2pp=56–58|3a1=Miller|3y=1993|3p=62}} Foucault adoptava multe del theorias del psychanalysta [[Sigmund Freud]], interprendente le interpretation psychanalytic de su proprie sonios e facente su amicos passar [[Rorschach test|testes de Rorschach]].{{Sfnm|Eribon|1991|1pp=30, 43|Miller|1993|2pp=62–63}} Abbraciante le [[avant-garde]] parisian, Foucault initiava un relation romantic con le compositor [[serialism|serialista]] [[Jean Barraqué]]. Insemble, illes tentava producer lor obra le plus grande, consumeva intensivemente drogas recreational e practicava activitates sexual [[sado-masochism|sado-masochistic]].{{sfnm|1a1=Eribon|1y=1991|1pp=65–68|2a1=Macey|2y=1993|2p=50–53|3a1=Miller|3y=1993|3pp=66, 79–82, 89–91}} In augusto 1953, Foucault e Barraqué passava vacantias in Italia, ubi le philosopho se immergeva in ''[[Untimely Meditations|Meditationes intempestive]]'' (1873–1876), un serie de quatro essayos per le philosopho [[Friedrich Nietzsche]]. Describente plus tarde le obra de Nietzsche como "un revelation", ille sentiva que le lectura del libro lo affectava profundemente, essente un momento decisive in su vita.{{Sfnm|1a1=Eribon|1y=1991|1p=52|2a1=Macey|2y=1993|2p=50|3a1=Miller|3y=1993|3pp=64–67}} Foucault posteriormente experimentava un altere autorevelation revolutionari quando ille spectava un representation parisian del nove piesa de [[Samuel Beckett]], ''[[Waiting for Godot|In attendente Godot]]'', in 1953.{{sfnm|1a1=Macey|1y=1993|1p=41|2a1=Miller|2y=1993|2pp=64–65}} Interessate in le litteratura, Foucault esseva un lector avide del recensiones de libros del philosopho [[Maurice Blanchot]] publicate in le ''[[Nouvelle Revue Française]]''. Inamorate del stilo litterari e del theorias critic de Blanchot, in obras posterior ille adoptava le technica de Blanchot de "intervistar" se ipse.{{Sfnm|1a1=Eribon|1y=1991|1p=58|2a1=Macey|2y=1993|2p=55|3a1=Miller|3y=1993|3pp=82–84}} Foucault anque discoperiva le roman de 1945 de [[Hermann Broch]], ''[[The Death of Virgil|Le morte de Virgilio]]'', un obra que obsessionava tanto a ille como a Barraqué. Dum iste ultime tentava converter le obra in un [[epic opera|opera epic]], Foucault admirava le texto de Broch pro su depiction del morte como un affirmation del vita.{{Sfnm|1a1=Eribon|1y=1991|1p=66|2a1=Macey|2y=1993|2p=53|3a1=Miller|3y=1993|3pp=84–85}} Le cupla habeva un interesse mutue in le obra de autores como le [[Marquis de Sade|Marchese de Sade]], [[Fyodor Dostoyevsky|Fiodor Dostoievski]], [[Franz Kafka]] e [[Jean Genet]], de qui tote le obras explorava le themas del sexo e del violentia.{{Sfnm|1a1=Eribon|1y=1991|1p=31|2a1=Macey|2y=1993|2pp=51–52}} {{rquote|right|''Io pertine a ille generation que, como studentes, habeva ante su oculos, e esseva limitate per, un horizonte consistente de marxismo, phenomenologia e existentialismo. Pro me, le ruptura esseva in primo ''In attendente Godot'' de Beckett, un representation stupende.''|Michel Foucault, 1983{{sfn|Miller|1993|p=65}}}} Interessate in le obra del psychologo suisse [[Ludwig Binswanger]], Foucault adjutava le amica de familia Jacqueline Verdeaux a traducer su obras in francese. Foucault esseva particularmente interessate in le studios de Binswanger super [[Ellen West]] qui, como ille ipse, habeva un profunde obsession con le suicidio, e qui finalmente se suicidava.{{Sfnm|1a1=Eribon|1y=1991|1pp=44–45|2a1=Macey|2y=1993|2pp=59–61|3a1=Miller|3y=1993|3pp=73–75}} In 1954, Foucault scribeva un introduction al articulo de Binswanger "Sonio e existentia", in le qual ille argumentava que le sonios constitueva "le nascentia del mundo" o "le corde ponite a nude", exprimente le desiderios le plus profunde del mente.{{Sfnm|1a1=Eribon|1y=1991|1pp=45–46|2a1=Macey|2y=1993|2pp=67–69|3a1=Miller|3y=1993|3pp=76–77}} In le mesme anno, Foucault publicava su prime libro, ''Maladie mentale et personnalité'' (''Maladia mental e personalitate''), in le qual ille monstrava su influentia recipite tanto del pensamento marxista como del heideggerian, tractante un ample gamma de temas, desde le psychologia de reflexos de Pavlov usque al psychanalyse classic de Freud. Referente se al obra de [[Sociology|sociologos]] e anthropologos como [[Émile Durkheim]] e [[Margaret Mead]], ille presentava su theoria de que le maladia esseva culturalmente relative.{{Sfnm|1a1=Eribon|1y=1991|1pp=68–70|2a1=Macey|2y=1993|2pp=63–66|3a1=Miller|3y=1993|3p=63}} Le biographo [[James Miller (academic)|James Miller]] notava que, ben que le libro exhibiva "erudition e evidente intelligentia", illo careva del "typo de ardor e brio" que Foucault monstrava in obras posterior.{{Sfn|Miller|1993|pp=63}} Illo esseva in grande parte ignorate per le critica, recipiente solmente un recension al epocha.{{Sfn|Macey|1993|p=67}} Foucault comenciava a detestar lo, tentante sin successo impedir su republication e su traduction in anglese.{{sfn|Eribon|1991|p=70}} ===Svedia, Polonia, e Germania Occidental: 1955–1960=== Foucault passava le sequente cinque annos al exterior, primo in Svedia, laborante como diplomate cultural al [[Universitate de Uppsala]], un empleo obtenite per medio de su cognoscentia con le historico de religiones [[Georges Dumézil]].{{Sfnm|1a1=Eribon|1y=1991|1pp=73–74|2a1=Macey|2y=1993|2pp=70–71}} In [[Uppsala]], ille esseva nominate lector de lingua e litteratura francese, e simultaneemente laborava como director del Maison de France, aperiente assi le possibilitate de un cariera cultural-diplomatic.{{Sfnm|1a1=Eribon|1y=1991|1pp=76–78|2a1=Macey|2y=1993|2pp=73, 76}} Ben que ille trovava difficile adaptar se al "melancholia nordic" e al longe hibernos, ille developpava amicitates intime con duo franceses, le biochimico Jean-François Miquel e le physico Jacques Papet-Lépine, e initiava relationes romantic e sexual con varie homines. In Uppsala ille deveniva cognoscite pro su grande consumo de alcohol e su conduction temerari in su nove [[Jaguar Cars|automobile Jaguar]].{{Sfnm|1a1=Eribon|1y=1991|1pp=74–77|2a1=Macey|2y=1993|2pp=74–75}} In le primavera de 1956, Barraqué rumpeva su relation con Foucault, annunciante que ille voleva abandonar le "vertigine del folia".{{Sfnm|1a1=Eribon|1y=1991|1p=68|2a1=Macey|2y=1993|2p=81|3a1=Miller|3y=1993|3p=91}} In Uppsala, Foucault passava multo de su tempore libere in le bibliotheca [[Carolina Rediviva]] del universitate, facente uso de su collection Bibliotheca Walleriana de textos super le historia del medicina pro su recerca in curso.{{sfn|Macey|1993|p=78}} Terminante su these doctoral, Foucault sperava que le Universitate de Uppsala lo acceptarea, sed [[Sten Lindroth]], un historico [[positivismo|positivista]] del scientia ibi, non se monstrava impressionate, affirmante que illo esseva plen de generalisationes speculative e que illo esseva un mediocre obra de historia; ille recusava permitter que Foucault recipeva un doctorato in Uppsala. In parte a causa de iste rejection, Foucault partiva de Svedia.{{sfnm|1a1=Eribon|1y=1991|1pp=83–86|2a1=Macey|2y=1993|2pp=79–80}} Plus tarde, Foucault admitteva que le obra esseva un prime redaction con un certe carentia de qualitate.{{sfnm|1a1=Eribon|1y=1991|1p=190}} De novo a instantia de Dumézil, in octobre 1958 Foucault arrivava in [[Varsovia]], le capital del [[Republica Popular de Polonia]], e assumeva le direction del Centre Français del [[Universitate de Varsovia]].{{Sfnm|1a1=Eribon|1y=1991|1p=87|2a1=Macey|2y=1993|2p=84|3a1=Miller|3y=1993|3p=91}} Foucault trovava le vita in Polonia difficile debite al carentia de benes material e servicios post le destruction del Secunde Guerra Mundial. Presenciante le consequentias del [[Octobre polonese]] de 1956, quando studentes habeva protestate contra le governante communista [[Partito Obriere Unificate Polonese]], ille sentiva que le major parte del poloneses dispreciava lor governamento como un [[regime marionette]] del [[Union Sovietic]], e pensava que le systema functionava "mal".{{Sfnm|1a1=Eribon|1y=1991|1p=194|2a1=Macey|2y=1993|2pp=84–85}} Considerante le universitate como un enclave liberal, ille viagiava per le pais dante conferentias; revelante se popular, ille adoptava le position de attachato cultural ''de facto''.{{Sfnm|1a1=Eribon|1y=1991|1p=88|2a1=Macey|2y=1993|2pp=85–86}} Como Francia e Svedia, Polonia tolerava legalmente sed disapprobava socialmente le activitate homosexual, e Foucault habeva relationes con un certe numero de homines; un de istes esseva con un agente de securitate polonese qui sperava attrapar Foucault in un situation embarrassante, lo que per consequente reflecterea negativemente super le ambassada francese. Involvite in un scandalo diplomatic, on le ordinava de abandonar Polonia pro un nove destination.{{Sfnm|1a1=Eribon|1y=1991|1p=89|2a1=Macey|2y=1993|2pp=86–87}} Varie postos esseva disponibile in [[Germania Occidental]], e assi Foucault se transfereva al Institut français de Hamburgo (ubi ille serviva como director in 1958–1960), inseniante le mesme cursos que ille habeva date in Uppsala e Varsovia.{{Sfnm|1a1=Eribon|1y=1991|1pp=89–90|2a1=Macey|2y=1993|2pp=87–88}}<ref name="21st Century">{{cite book|editor-last=Binkley|editor-first= Sam|editor2= Jorge Capetillo|date= 2009|title=A Foucault for the 21st Century: Governmentality, Biopolitics and Discipline in the New Millennium|publisher= [[Cambridge Scholars Publishing]]|page= 81}}</ref> Passante multo de su tempore in le [[districto de lanternas rubie]] de [[Reeperbahn]], ille initiava un relation con un [[travestite]].{{Sfn|Macey|1993|p=88}} ==Carriera crescente (1960–1970)== ===«Folia e civilisation»: 1960=== {{rquote|right|''Histoire de la folie'' non es un texto facile a leger, e illo defia tentativas de summarisar su contento. Foucault refere a un varietate perplexante de fontes, que va de autores ben cognoscite como [[Erasmo de Rotterdam|Erasmo]] e [[Molière]] a documentos de archivo e figuras oblidate in le historia del medicina e del psychiatria. Su erudition deriva de annos de meditation, pro citar [[Edgar Allan Poe|Poe]], «[[The Raven|super multe volumines curiose e singular de un saber oblidate]]», e su saber non es sempre portate legiermente.|Biographo de Foucault [[David Macey]], 1993{{Sfn|Macey|1993|p=96}}}} In Germania Occidental, Foucault completava in 1960 su these principal (''thèse principale'') pro su [[State doctorate|doctorato de Stato]], titulate ''[[Folie et déraison : Histoire de la folie à l'âge classique]]'' (trad. "Folia e insania: Historia del folia in le epocha classic"), un obra philosophic basate super su studios re le [[historia del medicina]]. Le libro discuteva como le societate de Europa Occidental habeva tractate le [[folia]], argumentante que illo esseva un constructo social distincte del [[morbo mental]]. Foucault seque le evolution del concepto de folia a transverso de tres phases: le [[Renascentia]], le fin del 17e e le 18e seculo, e le experientia moderne. Le obra allude al obra del poeta e dramaturgo francese [[Antonin Artaud]], qui exerceva un forte influentia super le pensamento de Foucault in ille epocha.{{Sfnm|1a1=Macey|1y=1993|1p=102|2a1=Miller|2y=1993|2p=96}} ''Histoire de la folie'' esseva un obra expansive, consistente de 943 paginas de texto, sequite per appendices e un bibliographia.{{sfn|Eribon|1991|p=101}} Foucault lo presentava al [[Universitate de Paris]], ben que le regulamentos del universitate pro le attribution de un doctorato de Stato exigeva le presentation tanto de su these principal como de un these complementari plus curte.{{sfnm|1a1=Eribon|1y=1991|1pp=90–92|2a1=Macey|2y=1993|2pp=88–89}} Obtener un doctorato in Francia in ille periodo esseva un processo de plure etapas. Le prime etapa esseva obtener un ''rapporteur'', o "sponsor" pro le obra: Foucault seligeva [[Georges Canguilhem]].{{sfnm|1a1=Eribon|1y=1991|1pp=101–102|2a1=Macey|2y=1993|2pp=103–106}} Le secunde esseva trovar un editor, e como resultato ''Folie et déraison'' esseva publicate in francese in maio 1961 per le casa editorial [[Plon]], le qual Foucault seligeva in loco de [[Presses Universitaires de France]] post haber essite rejectate per [[Gallimard]].{{sfnm|1a1=Eribon|1y=1991|1pp=105–107|2a1=Macey|2y=1993|2pp=106–109|3a1=Miller|3y=1993|3pp=117–118}} In 1964, un version multo abbreviate esseva publicate como un libro de tasca de grande diffusion, e postea traducite in anglese pro su publication le anno sequente sub le titulo ''Madness and Civilization: A History of Insanity in the Age of Reason''.{{sfnm|1a1=Eribon|1y=1991|1p=122|2a1=Miller|2y=1993|2pp=118}} ''Folie et déraison'' recipeva un reception mixte in Francia e in revistas estranier dedicate al affaires francese. Ben que illo esseva criticamente acclamate per [[Maurice Blanchot]], [[Michel Serres]], [[Roland Barthes]], [[Gaston Bachelard]] e [[Fernand Braudel]], illo esseva in grande parte ignorate per le pressa de sinistra, multo al deception de Foucault.{{Sfnm|1a1=Eribon|1y=1991|1p=116|2a1=Macey|2y=1993|2pp=113–119|3a1=Miller|3y=1993|3p=118}} Illo esseva notabilmente criticate pro defender le [[metaphysica]] per le juvene philosopho [[Jacques Derrida]] in un [[Cogito and the History of Madness|conferentia de martio 1963]] al [[Universitate de Paris]]. Respondente con un replica acerbe, Foucault criticava le interpretation de Derrida de [[René Descartes]]. Le duo remaneva rivales acerbe usque a lor reconciliation in 1981.{{Sfnm|1a1=Eribon|1y=1991|1pp=119–121|2a1=Macey|2y=1993|2pp=142–145|3a1=Miller|3y=1993|3pp=118–119}} In le mundo anglophone, le obra deveniva un influentia significative super le movimento de [[anti-psychiatry|antipsychiatria]] durante le annos 1960; Foucault habeva un attitude ambivalente a iste respecto, associante se con un certe numero de antipsychiatras, sed argumentante que le major parte de illes malcomprendeva su obra.{{Sfn|Eribon|1991|pp=122–126}} Le these secundari de Foucault ({{Lang|fr|thèse complémentaire}}), scribite in Hamburgo inter 1959 e 1960, esseva un traduction e commentario del ''Anthropologia ex un puncto de vista pragmatic'' (1798) del philosopho german [[Immanuel Kant]];<ref name="21st Century"/> le these esseva titulate ''[[Introduction à l'Anthropologie]]''.<ref>{{cite web| url = http://www.generation-online.org/p/fpfoucault1.htm| title = "Introduction to Kant's Anthropology from a pragmatic point of view" (English translation)}}</ref> Consistente in grande parte in le discussion de Foucault super le datation de textos — un "archeologia del texto kantian" —, ille concludeva le these con un evocation de Nietzsche, su major influentia philosophic.{{Sfnm|1a1=Eribon|1y=1991|1p=110|2a1=Macey|2y=1993|2p=89}} Le ''rapporteur'' de iste obra esseva le ancian tutor de Foucault e tunc director del ENS, Hyppolite, qui cognosceva ben le philosophia german.{{Sfn|Eribon|1991|p=101}} Post que ambe theses esseva defendite e examinate, ille sustineva su defensa public de su [[doctoral thesis|these doctoral]] (''soutenance de thèse'') le 20 de maio 1961.{{Sfn|Eribon|1991|pp=111–113}} Le academicos responsabile del examine de su obra esseva preocupate per le natura non conventional de su these principal; le examinator [[Henri Gouhier]] notava que illo non esseva un obra de historia conventional, facente vaste generalisationes sin un sufficiente argumentation particular, e que Foucault clarmente "pensa in allegorias".{{Sfn|Miller|1993|pp=104–105}} Tuttavia, illes omnes concordava que le projecto global habeva merito, accordante a Foucault su doctorato "malgrado reservationes".{{Sfn|Eribon|1991|p=115}} ===Universitate de Clermont-Ferrand, ''Le nascentia del clinica'', e ''Le ordine del cosas'': 1960–1966=== In octobre 1960, Foucault obteneva un posto titular de philosophia al [[Blaise Pascal University|Universitate de Clermont-Ferrand]], viagiante al citate cata septimana ab Paris,{{sfnm|1a1=Eribon|1y=1991|1p=129|2a1=Macey|2y=1993|2p=109}} ubi ille viveva in un edificio de grande altura in le rue du Dr Finlay.{{Sfn|Macey|1993|p=92}} Responsabile del inseniamento de psychologia, que esseva subsumite in le departimento de philosophia, ille esseva considerate un inseniante "fascinante" sed "assatis traditional" in Clermont.{{Sfn|Eribon|1991|pp=140–141}} Le departimento esseva dirigite per [[Jules Vuillemin]], qui bentosto developpava un amicitate con Foucault.{{Sfnm|1a1=Eribon|1y=1991|1p=131|2a1=Macey|2y=1993|2p=109}} Foucault alora assumeva le posto de Vuillemin quando iste ultime esseva elegite al [[Collège de France]] in 1962.{{Sfn|Eribon|1991|p=137}} In iste position, Foucault concipeva un antipathia pro un altere membro del personal a qui ille considerava stupide: [[Roger Garaudy]], un figura prominente in le Partito Communista. Foucault rendeva le vita in le universitate difficile pro Garaudy, lo que duceva a iste ultime a transferer se a Poitiers.{{Sfnm|1a1=Eribon|1y=1991|1pp=136–138|2a1=Macey|2y=1993|2pp=109–110}} Foucault causava tamben controversia per obtener un posto universitari pro su amante, le philosopho [[Daniel Defert]], con qui ille manteneva un relation non-monogame pro le resto de su vita.{{Sfnm|1a1=Eribon|1y=1991|1pp=141–142|2a1=Macey|2y=1993|2pp=92–93, 110|3a1=Halperin|3y=1997|3p=214}} [[File:Raymond roussel.jpg|thumb|Foucault adorava le obra de Raymond Roussel e scribeva un studio litterari super illo.]] Foucault manteneva un grande interesse pro le litteratura, publicante recensiones in jornales litterari, incluse ''[[Tel Quel]]'' e ''[[Nouvelle Revue Française]]'', e facente parte del comité de redaction de ''[[Critique (French journal)|Critique]].''{{Sfnm|1a1=Eribon|1y=1991|1pp=141, 151|2a1=Macey|2y=1993|2pp=120–121}} In maio 1963, ille publicava un libro dedicate al poeta, romancero e dramaturgo [[Raymond Roussel]]. Illo esseva scripte in minus de duo menses, publicate per Gallimard, e describite per le biographo [[David Macey]] como "un libro multo personal" que resultava de un "idillio" con le obra de Roussel. Illo esseva publicate in anglese in 1983 sub le titulo ''Death and the Labyrinth: The World of Raymond Roussel''.{{Sfnm|1a1=Eribon|1y=1991|1pp=145–48|2a1=Macey|2y=1993|2pp=124–129}} Recipiente pauc recensiones, illo esseva in grande parte ignorate.{{Sfn|Macey|1993|pp=140–142}} In le mesme anno ille publicava un continuation de ''Folie et déraison'', titulate ''Naissance de la Clinique'', postea traducite como ''[[The Birth of the Clinic|Le nascentia del clinica]]: Un archeologia del perception medic''. Plus curte que su predecessor, illo se concentrava super le cambiamentos que le institution medic subiva al fin del 18e e initio del 19e seculo.{{Sfnm|1a1=Eribon|1y=1991|1pp=152–154|2a1=Macey|2y=1993|2pp=130–137}} Como su obra precedente, ''Naissance de la Clinique'' esseva in grande parte ignorate per le critica, sed plus tarde illo ganiava un popularitate de culto.{{Sfn|Macey|1993|pp=140–142}} Illo esseva de interesse in le campo del [[medical ethics|ethica medic]], post que illo considerava le manieras in que le historia del medicina e del hospitales, e le formation que recipe le personas qui labora in illos, produce un modo particular de mirar le corpo: le '[[gaze|regardo]] medic'.<ref>{{Cite book|title=The Birth Of The Clinic|last=Foucault|first=Michel|publisher=Tavistock Publications Limited|year=1973|pages=35–45}}</ref> Foucault esseva tamben seligite pro facer parte del "Commission de Dece-octo Homines" que se reuniva inter novembre 1963 e martio 1964 pro discuter le reformas universitari que debeva esser implementate per [[Christian Fouchet]], le gaullista [[Ministry of National Education (France)|Ministro de Education National]]. Implementate in 1967, illos provocava greves del personal e protestas de studentes.{{Sfn|Eribon|1991|pp=133–136}} In april 1966, Gallimard publicava ''{{interlanguage link|Les Mots et les choses|fr}}'' (Parolas e cosas) de Foucault, postea traducite como ''[[The Order of Things|Le ordine del cosas]]: Un archeologia del scientias human''.{{Sfnm|1a1=Eribon|1y=1991|1pp=155–156|2a1=Macey|2y=1993|2p=159}} Explorante como le homine deveniva un objecto de cognoscentia, illo argumentava que tote le periodos del historia ha possedite certe conditiones subjacente de veritate que constitue lo que esseva acceptabile como discurso scientific. Foucault argumenta que iste conditiones de discurso ha cambiate con le tempore, ab le ''[[épistémè]]'' de un periodo a un altere.{{Sfn|Eribon|1991|pp=158–159}} Ben que concipite pro un publico specialisate, le obra attraheva le attention del medios de communication, deveniente un bestseller de surprisa in Francia.{{Sfnm|1a1=Eribon|1y=1991|1pp=155, 159|2a1=Macey|2y=1993|2p=160}} Apparente in le apogeo del interesse pro le [[structuralism|structuralismo]], Foucault esseva rapidemente gruppate con academicos como [[Jacques Lacan]], [[Claude Lévi-Strauss]] e [[Roland Barthes]], como le plus recente unda de pensatores preste a subverter le [[existentialism|existentialismo]] popularisate per [[Jean-Paul Sartre]]. Ben que initialmente ille acceptava iste description, Foucault bentosto lo rejectava vehementemente, proque ille "nunquam postulava un theoria universal del discurso, sed plus tosto cercava describer le formas historic assumite per le practicas discursive".<ref>{{Cite book |title=Michel Foucault: Beyond Structuralism and Hermeneutics |url=https://archive.org/details/michelfoucaultbe00drey_0 |last1=Dreyfus |first1=Hubert L. |author-link=Hubert Dreyfus |last2=Rabinow |first2=Paul|author-link2=Paul Rabinow |publisher=[[University of Chicago Press]] |location=Chicago |date=1983 |pages=xi–xii |isbn=978-0-226-16312-3}}</ref>{{sfn|Eribon|1991|pages=160–162, 167}} Foucault e Sartre se criticava regularmente le un le altere in le pressa. Tanto Sartre como [[Simone de Beauvoir]] attaccava le ideas de Foucault como "[[bourgeois|burgese]]", durante que Foucault replicava contra lor credentias marxista proclamante que "le marxismo existe in le pensamento del 19e seculo como un pisce existe in le aqua; es dicer, illo cessa de respirar in omne altere parte."{{Sfn|Macey|1993|pp=173–177}} ===Universitate de Tunis e Vincennes: 1966–1970=== {{rquote|right|''Io viveva [in Tunisia] durante duo annos e medie. Isto faceva un impression real. Io esseva presente in grande e violente tumultos studentesc que precedeva per plure septimanas lo que occurreva in maio in Francia. Isto esseva in martio 1968. Le agitation durava un anno integre: greves, cursos suspendite, arrestos. E in martio, un greve general del studentes. Le policia entrava in le universitate, colpeava le studentes, vulnerava gravemente plures de illes, e comenciava a facer arrestos... Io debe dicer que io esseva tremendemente impressionate per ille juvene viros e feminas qui prendeva riscos terribile per scriber o distribuer folietos o per appellar a greves, illes qui vermente riscava perder lor libertate! Isto esseva un experientia politic pro me.''|Michel Foucault, 1983{{Sfn|Eribon|1991|p=194}}}} In septembre 1966, Foucault acceptava un posto de inseniamento de psychologia al [[Universitate de Tunis]] in Tunisia. Su decision de facer lo esseva in grande parte proque su amante, Defert, habeva essite destinate al pais como parte de su [[servicio national]]. Foucault se installava a pauc kilometros de [[Tunis]], al vico de [[Sidi Bou Saïd]], ubi su collega academic Gérard Deledalle viveva con su sposa. Pauc post su arrivata, Foucault declarava que Tunisia esseva «benedicite per le historia», un nation que «merita viver pro sempre proque illo esseva le loco ubi [[Hannibal]] e [[Sancte Augustino]] viveva».{{sfnm|1a1=Eribon|1y=1991|1pp=187–188|2a1=Macey|2y=1993|2pp=145–146}} Su conferentias al universitate se revelava multo popular, e esseva multo frequentate. Ben que multe juvene studentes esseva enthusiastic super su inseniamento, illes criticava lo que illes considerava su opiniones politic de dextera, vidente in ille un «representante del technocratia gaullista», malgrado que ille se considerava un de sinistra.{{sfn|Eribon|1991|pp=188–189}} Foucault esseva in Tunis durante le tumultos antigovernamental e propalestinian que succuteva le citate in junio 1967, e que continuava durante un anno. Ben que multo critic del natura violente, ultranationalista e antisemitic de multe protestatores, ille usava su stato pro tentar impedir que alcunes de su studentes militante de sinistra esseva arrestate e torturate pro lor rolo in le agitation. Ille celava lor pressa de imprimer in su jardin, e tentava testimoniar in lor favor in lor processos, sed ille esseva impedite quando le processos deveniva a portas claudite.{{Sfn|Eribon|1991|pp=192–193}} Durante que ille esseva in Tunis, Foucault continuava a scriber. Inspirate per un correspondentia con le artista surrealista [[René Magritte]], Foucault comenciava a scriber un libro super le artista [[impressionismo|impressionista]] [[Édouard Manet]], sed nunquam lo completava.{{sfnm|1a1=Eribon|1y=1991|1p=190|2a1=Macey|2y=1993|2p=173}} In 1968, Foucault retornava a Paris, installante se in un appartamento in le Rue de Vaugirard.{{sfn|Eribon|1991|p=198}} Post le protestas studentesc de maio 1968, le Ministro de Education [[Edgar Faure]] respondeva per fundar nove universitates con major autonomia. Le plus prominente de istos esseva le [[Paris VIII|Centre Expérimental de Vincennes]] in [[Vincennes]], al peripheria de Paris. Un gruppo de academicos prominente esseva invitate a seliger inseniantes pro diriger le departimentos del centro, e Canguilhem recommendava Foucault como chef del Departimento de Philosophia.{{sfn|Eribon|1991|pp=201–202}} Devenite un professor titular de Vincennes, le desiderio de Foucault esseva obtener «le meliore del philosophia francese de hodie» pro su departimento, empleante [[Michel Serres]], [[Judith Miller (philosopher)|Judith Miller]], [[Alain Badiou]], [[Jacques Rancière]], [[François Regnault]], [[Henri Weber]], [[Étienne Balibar]], e [[François Châtelet]]; le major parte de illes esseva marxistas o activistas de ultra-sinistra.{{sfn|Eribon|1991|pp=203–205}} Le conferentias comenciava al universitate in januario 1969, e immediatemente su studentes e personal, includente Foucault, esseva implicate in occupationes e affrontamentos con le policia, lo que resultava in arrestos.{{sfn|Eribon|1991|p=205}} In februario, Foucault faceva un discurso denunciante le provocation policial ante le protestatores al [[Maison de la Mutualité]].{{sfn|Eribon|1991|p=206}} Tal actiones marcava le adhesion de Foucault al ultra-sinistra, indubitabilmente influentiate per Defert, qui habeva obtenite un empleo in le departimento de sociologia de Vincennes e qui habeva devenite un [[maoismo|maoista]].{{sfn|Eribon|1991|p=209}} Le major parte del cursos in le departimento de philosophia de Foucault esseva de orientation [[marxista]], ben que Foucault ipse dava cursos super Nietzsche, «Le fin del metaphysica» e «Le discurso del sexualitate», que esseva multo popular e habeva un excesso de inscriptiones.{{sfn|Eribon|1991|p=207}} Durante que le pressa de dextera criticava severmente iste nove institution, le nove Ministro de Education [[Olivier Guichard]] esseva irritate per su inclination ideologic e le absentia de examines, con studentes qui recipeva lor diplomas de maniera aleatori. Ille refusava le accreditation national del diplomas del departimento, lo que resultava in un refutation public de Foucault.{{sfn|Eribon|1991|pp=207–208}} ==Vita posterior (1970–1984)== ===Collège de France e ''Disciplina e punition'': 1970–1975=== Foucault desiderava quitar Vincennes e devenir un membro del prestigiose [[Collège de France]]. Il demandava su admission, occupante un cathedra in lo que il appellava le «historia del systemas de pensamento», e su requesta esseva defendite per le membros Dumézil, Hyppolite e Vuillemin. In novembre 1969, quando un posto deveniva vacante, Foucault esseva elegite al Collège, ben que con le opposition de un grande minoritate.{{sfn|Eribon|1991|pp=212–218}} Il pronunciava su lection inaugural in decembre 1970, lo que esseva posteriormente publicate como ''L'Ordre du discours'' (''Le ordine del discurso'').{{sfn|Eribon|1991|pp=212, 219}} Il esseva obligate a dar 12 lectiones septimanal per anno — e lo faceva pro le resto de su vita — tractante le topicos que il investigava a ille epocha; istos deveniva «un del eventos del vita intellectual parisian» e esseva repetitemente plen de gente.{{sfn|Eribon|1991|pp=222–223}} Le lundis, il dava etiam seminarios a un gruppo de studentes; multe de illes deveniva un «tribo foucauldian» que laborava con ille in su recercas. Il amava iste travalio in equipa e recerca collective, e insimul illes publicava un numero de libros breve.{{sfn|Eribon|1991|pp=256–258}} Laborar al Collège le permitteva viatjar amplement, dante conferentias in Brasil, Japon, Canada e le Statos Unite durante le sequente 14 annos.{{sfn|Eribon|1991|p=310}} In 1970 e 1972, Foucault serviva como professor in le Departimento de Francese del [[University at Buffalo|Universitate de Buffalo]] in Buffalo, New York.<ref>Miller, James, ''The Passion of Michel Foucault'', Harvard University Press, 2000, p. 246.</ref> In februario 1971, Foucault co-fundava le Groupe d'Information sur les Prisons (GIP) insimul con le historico [[Pierre Vidal-Naquet]] e le jornalista [[Jean-Marie Domenach]]. Le GIP mirava a investigar e denunciar le mal conditiones in le prisiones e dar un voce al prisioneros e ex-prisioneros in le societate francese. Illo esseva multo critic del systema penal, credente que illo converteva parve criminales in delinquentes indurate.{{sfn|Eribon|1991|pp=224–229}} Le GIP dava conferentias de pressa e organisava protestas circa le eventos del tumulto in le prision de Toul in decembre 1971, insimul con altere tumultos in prisiones que illo provocava; facente lo, illo se confrontava con le repression policial e arrestos repetite.{{sfn|Eribon|1991|pp=231–232}} Le gruppo deveniva active in tote Francia, con inter 2.000 e 3.000 membros, sed se dissolveva in decembre 1972.{{sfn|Eribon|1991|pp=233–234}} Campaniante etiam contra le pena de morte, Foucault co-redigeva un libro breve super le caso del assassino condamnate Pierre Rivière.{{sfn|Eribon|1991|pp=234–235}} Post su recercas super le systema penal, Foucault publicava ''Surveiller et punir: Naissance de la prison'' (''[[Discipline and Punish|Disciplina e punition: Le nascentia del prision]]'') in 1975, offerente un historia del systema in Europa occidental. In illo, Foucault examina le evolution penal ab le castigamento corporal e capital usque al systema penitentiari que comenciava in Europa e le Statos Unite circa le fin del 18e seculo.<ref>{{Cite journal|last=Druzin|first=Bryan|year=2015|title=The Theatre of Punishment: Case Studies in the Political Function of Corporal and Capital Punishment|url=https://works.bepress.com/bryan_druzin/14/|journal=Washington University Global Studies Law Review|volume=14|page=359}}</ref> Le biographo [[Didier Eribon]] lo describeva como «fortasse le plus belle» del operas de Foucault, e illo esseva ben recipite.{{sfn|Eribon|1991|pp=235–236}} Foucault esseva etiam active in campanias [[anti-racism|anti-racista]]; in novembre 1971, il esseva un figura de prime plano in le protestas post le homicidio, considerate racista, del migrante arabe Djellali Ben Ali.{{citation needed|date=June 2015}} In isto il laborava insimul con su ancian rival Sartre, le jornalista [[Claude Mauriac]], e un de su heroes litterari, Jean Genet. Iste campania se formalisava como le Comitato pro le Defensa del Derectos del Immigrantes, sed habeva tensiones in lor reuniones proque Foucault se opponeva al sentimento anti-israeli de multe laboratores arabe e activistas maoista.{{sfn|Eribon|1991|pp=238–242}} In un protesta in decembre 1972 contra le homicidio per le policia del laborator algerian Mohammad Diab, tanto Foucault como Genet esseva arrestate, lo que resultava in un grande publicitate.{{sfn|Eribon|1991|pp=241–242}} Foucault esseva etiam implicate in le fundation del Agence de Presse-Libération (APL), un gruppo de jornalistas de sinistra qui intendeva reportar novas negligite per le pressa majoritari. In 1973, illes stabiliva le diario ''[[Libération]]'', e Foucault suggereva que illes creava comitatos in tote Francia pro colliger novas e distribuer le jornal, e defendeva un columna cognoscite como le «Chronica del memoria del laboratores» pro permitter al laboratores exprimer lor opiniones. Foucault voleva un rolo journalistic active in le jornal, sed isto se monstrava insostenibile, e ille tosto deveniva disillusionate con ''Libération'', credente que illo distorqueva le factos; ille non publicava in illo usque a 1980.{{sfn|Eribon|1991|pp=250–254}} In 1975, il habeva un experientia con [[Lysergic acid diethylamide|LSD]] con Simeon Wade<ref>{{cite news |last1=Dundas |first1=Heather |title=Michel Foucault in Death Valley: A Boom interview with Simeon Wade |url=https://boomcalifornia.org/2017/09/10/michel-foucault-in-death-valley-a-boom-interview-with-simeon-wade/ |access-date=11 November 2025 |work=[[Boom California]] |date=11 September 2017}}</ref><ref name="dundas/foucault-calif">{{cite web |title=Foucault in California |url=https://heatherdundas.com/projects/foucault-in-california/ |website=Heather Dundas |access-date=11 November 2025 |language=en |date=20 February 2019}}</ref> e Michael Stoneman<ref name="salon/Dean/Foucault-LSD">{{cite news |last1=Dean |first1=Mitchell |title=The true story of Michel Foucault's LSD trip that changed history |url=https://www.salon.com/2021/03/13/the-true-story-of-michel-foucaults-lsd-trip-that-changed-history/ |access-date=11 November 2025 |work=[[Salon.com]] |date=13 March 2021}}</ref><ref name="legacy/17757954">{{cite news |title=SIMEON WADE Obituary |url=https://www.legacy.com/us/obituaries/nytimes/name/simeon-wade-obituary?id=17757954 |access-date=11 November 2025 |work=[[Legacy.com]] |agency=[[New York Times]] |date=2017}}</ref> in [[Death Valley|le Valle del Morte]], California, e plus tarde scribeva que «illo esseva le plus grande experientia de su vita, e que illo cambiava profundemente su vita e su opera». Fronte a [[Zabriskie Point]] illes prendeva LSD dum escoutava un programma musical ben preparate: ''[[Four Last Songs|Quatro ultime cantos]]'' de [[Richard Strauss]], sequite per ''[[Three Places in New England|Tres locos in Nove Anglia]]'' de [[Charles Ives]], finiente con alicun pecias de avant-garde de [[Karlheinz Stockhausen|Stockhausen]].<ref>{{cite web|url=https://lareviewofbooks.org/article/blowing-the-philosophers-fuses-michel-foucaults-lsd-trip-in-the-valley-of-death/|title=Blowing The Philosopher's Fuses: Michel Foucault's LSD Trip in The Valley of Death|last=Penner|first=James|website=Los Angeles Review of Books|date=17 June 2019|language=en-US|access-date=11 April 2021}} Wade: "We fell silent to listen to Stockhausen's ''[[Gesang der Jünglinge|Songs of Youth]]''. Zabriskie Point was filled with the sound of a kindergarten playground overlaid with electric tonalities. ''Kontakte'' followed. [[Glissando]]s bounced off the stars, which glowed like incandescent pinballs. Foucault turned to Michael and said this is the first time he really understood what Stockhausen had achieved".</ref><ref>{{cite web|url=http://www.openculture.com/2017/09/when-michel-foucault-tripped-on-acid-in-death-valley-and-called-it-the-greatest-experience-of-my-life-1975.html|title=When Michel Foucault Tripped on Acid in Death Valley and Called It "The Greatest Experience of My Life" (1975)|date=15 September 2017|website=Open Culture|language=en-US|access-date=15 March 2019}}</ref> Secundo Wade, immediatemente post su retorno a Paris, Foucault eliminava le manuscripto del secunde volumine de ''Le historia del sexualitate'' e repensava totalmente le integre projecto.<ref>{{Cite book|title=Foucault in California: [A True Story – Wherein the Great French Philosopher Drops Acid in the Valley of Death]|url=https://archive.org/details/foucaultincalifo0000wade|last=Wade|first=Simeon|publisher=Heyday Books|year=2019|isbn=978-1597144636}} In a letter to Wade, dated 16 September 1978, Foucault authorised the book's publication and added: "How could I not love you?"</ref> ===«Le historia del sexualitate» e le Revolution Iranian: 1976–1979=== In 1976, Gallimard publicava le opera de Foucault ''[[The History of Sexuality|Histoire de la sexualité: la volonté de savoir]]'' (''Le historia del sexualitate: Le voluntate de saper''), un libro breve que explorava lo que Foucault appellava le «hypothese repressive». Illo girava in grande parte circa le concepto de poter, rejectante tanto le theoria marxista como le freudian. Foucault lo intendeva como le prime de un exploration del materia in septe volumines.{{sfn|Eribon|1991|pp=269–274}} ''Histoire de la sexualité'' esseva un best-seller in Francia e obteneva recensiones positive in le pressa, sed un tepide interesse intellectual, un cosa que perturbava Foucault, qui sentiva que multe personas miscomprendeva su hypothese.{{sfn|Eribon|1991|pp=275–276}} Ille tosto deveniva insatisfacite con Gallimard post haber essite offendite per le alto cargo [[Pierre Nora]].{{sfn|Eribon|1991|p=292}} Insimul con [[Paul Veyne]] e [[François Wahl]], Foucault lanceava un nove serie de libros academic, cognoscite como ''Des travaux'' (''Alicun operas''), a transverso del editorial [[Seuil]], lo que il sperava meliorarea le stato del recerca academic in Francia.{{sfn|Eribon|1991|pp=193–195}} Ille etiam scribeva introductiones pro le memorias de [[Herculine Barbin]] e ''[[My Secret Life (erotica)|My Secret Life]]'' (''Mi vita secrete'').{{sfn|Eribon|1991|pp=277–278}} Le ''Histoire de la sexualité'' de Foucault se concentra super le relation inter veritate e sexo.<ref name=":02">{{Cite journal|date=21 September 2016|title=Sex and Truth: Foucault's History of Sexuality as History of Truth|journal=Cultural History}}</ref> Ille defini le veritate como un systema de proceduras ordinate pro le production, distribution, regulation, circulation e operation de enunciationes.<ref>{{Cite journal|last1=Heroux|first1=Erick|last2=Foucault|first2=Michel|last3=Faubion|first3=James D.|last4=Hurley|first4=Robert|date=2001|title=Power. Volume 3 of Essential Works of Foucault: 1954–1984|journal=SubStance|volume=30|issue=3|page=143|doi=10.2307/3685769|issn=0049-2426|jstor=3685769}}</ref> A transverso de iste systema de veritate, structuras de poter es create e imponite. Ben que le definition de veritate de Foucault pote differer de illo de altere sociologos ante e post ille, su travalio super le veritate in relation con le structuras de poter, tal como le sexualitate, ha lassate un marca profunde in le theoria del scientias social. In su opera, ille examina le crescente curiositate re le sexualitate que induceva un «mundo de perversion» durante le 18e e 19e seculos, elite e capitalista, in le mundo occidental. Secundo Foucault in ''Le historia del sexualitate'', le societate del era moderne es symbolisate per le conception de discursos sexual e lor union con le systema de veritate.<ref name=":02"/> In le «mundo de perversion», includente affaires extramarital, comportamento homosexual e altere tal promiscuitates sexual, Foucault conclude que le relationes sexual de iste typo es construite circa le production del veritate.<ref name=":1">{{Cite journal|last=Rosenkrantz|first=Max|date=28 June 2016|title=Mark G.E. Kelly, Foucault's History of Sexuality Volume I; The Will to Knowledge (Edinburgh: Edinburgh University Press, 2013), vi–ix, 1–150 |isbn=978-0-7486-4889-4|journal=Foucault Studies|pages=262–266|doi=10.22439/fs.v0i0.5028|issn=1832-5203|doi-access=free}}</ref> Le sexo deveniva non solmente un medio de placer, sed un question de veritate.<ref name=":1" /> Le sexo es lo que confina un persona al obscuritate, sed etiam lo que lo duce al lumine.<ref>{{Cite journal|last=Weeks|first=Jeffrey|author-link=Jeffrey Weeks (sociologist)|date=2005|title=Remembering Foucault|journal=[[Journal of the History of Sexuality]]|volume=14|issue=1|pages=186–201|doi=10.1353/sex.2006.0018|s2cid=201774034|issn=1535-3605}}</ref> Similmente, in ''Le historia del sexualitate'', le societate valida e approba le personas basate sur le grado de lor correspondentia con le modello discursive del veritate sexual.<ref name=":2">{{Cite journal|date=2003|title=Index to Volume 12 (2003)|journal=Journal of the History of Sexuality|volume=12|issue=4|pages=683–690|doi=10.1353/sex.2004.0031|issn=1535-3605}}</ref> Como Foucault nos recorda, in le 18e e 19e seculos, le Ecclesia esseva le epitome del structura de poter intra le societate. Assi, multe personas alineava lor virtutes personal con illos del Ecclesia, interiorisante ancora plus lor credentias super le significato del sexo.<ref name=":2" /> Tamen, illes qui unifica lor relation sexual con le veritate deveni de minus in minus obligate a condivider lor opiniones interne con illos del Ecclesia. Illes non videra plus le arrangiamento del normas societal como un effecto del structura de poter profundemente radicate del Ecclesia. {{rquote|right|''Existe un citatanitate international que ha su derectos e su deberes, e que se compromitte a sublevar se contra omne abuso de poter, sin importar qui es le autor, sin importar qui es le victimas. Post toto, nos omnes es governate, e como tal, nos es solidari.''|Michel Foucault, 1981{{sfn|Eribon|1991|p=79}}}} Foucault remaneva un activista politic, concentrante se in protestar contra le abusos guvernamental del derectos human in tote le mundo. Ille esseva un actor clave in le protestas de 1975 contra le governamento espaniol que se preparava a executar 11 militantes condamnate al morte sin un processo juste. Esseva su idea viatjar a [[Madrid]] con altere sex personas pro dar un conferentia de pressa ibi; illes esseva posteriormente arrestate e deportate de retorno a Paris.{{sfn|Eribon|1991|pp=263–266}} In 1977, ille protestava contra le extradition de [[Klaus Croissant]] a Germania Occidental, e su costa esseva fracturate durante le affrontamentos con le policia de choc.{{sfn|Eribon|1991|p=280}} In julio de ille anno, ille organisava un assemblea de dissidentes del [[Bloco del Est]] pro marcar le visita del [[General Secretary of the Communist Party of the Soviet Union|secretario general sovietic]] [[Leonid Brezhnev]] a Paris.{{sfn|Eribon|1991|p=278}} In 1979, ille campaniaba pro que le dissidentes politic vietnamese obteneva asylo in Francia.{{sfn|Eribon|1991|pp=278–279}} In 1977, le jornal italian ''[[Corriere della sera]]'' demandava a Foucault de scriber un columna pro illes. In iste contexto, in 1978 ille viatjava a [[Tehran]] in Iran, dies post le massacro del [[Black Friday (1978)|Venerdi Nigre]]. Documentante le [[Revolution Iranian]] in developpamento, ille se incontrava con duces del opposition tal como [[Mohammad Kazem Shariatmadari]] e [[Mehdi Bazargan]], e discoperiva le supporto popular al [[Islamism|islamismo]].{{sfn|Eribon|1991|pp=281–285}} Retornante a Francia, ille esseva un del jornalistas qui visitava le [[Ayatollah Khomeini]], ante de visitar Tehran. Su articulos exprimeva admiration pro le movimento islamista de Khomeini, pro lo que ille esseva amplemente criticate in le pressa francese, includente per expatriatos iranian. Le responsa de Foucault esseva que le islamismo devenirea un fortia politic major in le region, e que le Occidente debe tractar lo con respecto in loco de hostilitate.{{sfn|Eribon|1991|pp=285–288}} In april 1978, Foucault viatjava a Japon, ubi ille studeva [[Zen Buddhism|buddhismo zen]] sub [[Omori Sogen]] in le templo Seionji in [[Uenohara]].{{sfn|Eribon|1991|p=310}} ===Annos final: 1980–1984=== Ben que ille remaneva critic del relationes de poter, Foucault exprimeva un caute supporto al governamento del [[French Socialist Party|Partito Socialista]] de [[François Mitterrand]] post su [[1981 French presidential election|victoria electoral in 1981]].{{sfn|Eribon|1991|pp=296–297}} Sed su supporto tosto se deteriorava quando ille partito refusava de condemnar le repression del governamento polonese contra le [[1982 demonstrations in Poland|demonstrationes de 1982 in Polonia]] orchestrate per le syndicato [[Solidarity (Polish trade union)|Solidaritate]]. Ille e le sociologo [[Pierre Bourdieu]] redigeva un documento que condemnava le inaction de Mitterrand, lo que esseva publicate in ''Libération'', e illes participava etiam in grande protestas public super iste question.{{sfn|Eribon|1991|pp=298–302}} Foucault continuava a supportar Solidaritate, e con su amica [[Simone Signoret]] viatjava a Polonia como parte de un expedition de [[Médecins du Monde]], prendente tempore pro visitar le [[Auschwitz concentration camp|campo de concentration de Auschwitz]].{{sfn|Eribon|1991|pp=303–303}} Ille continuava su recerca academic, e in junio 1984 Gallimard publicava le secunde e le tertie volumines de ''Histoire de la sexualité''. Le volumine duo, ''L'Usage des plaisirs'' (''Le uso del placeres''), tractava del «technicas del se» prescribite per le moralitate pagan del Grecia antique in relation con le ethica sexual, dum le volumine de tres, ''Le Souci de soi'' (''Le sollicitude de se''), explorava le mesme thema in le textos grec e latin del prime duo seculos del era comun. Un quarte volumine, ''Les Aveux de la chair'' (''Le confessiones del carne''), devia examinar le sexualitate in le prime christianismo, sed illo non esseva finite.{{sfn|Eribon|1991|pp=317–323}} In octobre 1980, Foucault deveniva professor visitante in le [[University of California, Berkeley|Universitate de California, Berkeley]], dante le Conferentias Howison super «Veritate e subjectivitate», dum in novembre ille dava conferentias in le [[New York Institute for the Humanities|Instituto pro le Humanitates]] del [[New York University|Universitate de New York]]. Su crescente popularitate in le circulos intellectual american esseva notate per le revista ''[[Time (magazine)|Time]]'', dum Foucault continuava a dar conferentias in le [[University of California, Los Angeles|Universitate de California, Los Angeles]] in 1981, le [[University of Vermont|Universitate de Vermont]] in 1982, e in Berkeley novemente in 1983, ubi su conferentias attraheva grande multitudes.{{sfn|Eribon|1991|pp=313–314}} Foucault passava multe vesperas in le [[LGBT culture in San Francisco|scena gay de San Francisco]], frequentante [[gay bathhouse|banyos public gay]] [[sado-masochism|sado-masochista]], e habente sexo non protegite. Ille laudava le activitate sado-masochista in interviews con le pressa gay, describente lo como «le ver creation de nove possibilitates de placer, del quales le gente non habeva idea previemente».{{sfnm|1a1=Eribon|1y=1991|1pp=314–316|2a1=Miller|2y=1993|2pp=26–27}} Foucault contraheva le [[HIV|VIH]] e eventualmente developpava [[AIDS|SIDA]]. On sapeva pauc re le virus a ille epocha; le prime casos habeva essite identificate solmente in 1980.{{sfn|Miller|1993|pp=21–22}} Foucault initialmente se refereva al SIDA como un «morbo imaginate».<ref>{{cite web |title=Q&A With Edmund White |url=https://www.thenation.com/article/archive/qa-edmund-white/ |date=2014 |publisher=The Nation |quote=I'd told him about it in 1981 when I was visiting, and he laughed at me and said, 'This is some new piece of American Puritanism. You've dreamed up a disease that punishes only gays and blacks?'{{thin space}} }}</ref> In le estate de 1983, ille developpava un tusse sic persistente, lo que preoccupava su amicos in Paris, sed Foucault insisteva que illo esseva solmente un infection pulmonar.{{sfnm|1a1=Eribon|1y=1991|1pp=324–325|2a1=Miller|2y=1993|2p=26}} Solmente quando ille esseva hospitalisate, Foucault esseva correctemente diagnosticate como [[HIV-positive people|seropositive al VIH]]; tractate con antibioticos, ille pronunciava un serie final de lectiones al Collège de France.{{sfn|Miller|1993|p=23}} Foucault entrava in le [[Pitié-Salpêtrière Hospital|Hôpital de la Salpêtrière]] de Paris — le mesme institution que ille habeva studiate in ''Follia e civilisation'' — le 10 de junio 1984, con symptomas neurologic complicate per [[sepsis]]. Ille moriva in le hospital le 25 de junio.{{sfnm|1a1=Eribon|1y=1991|1p=357|2a1=Miller|2y=1993|2pp=21, 24}} ==Morte== [[File:Graves of Michel Foucault, his mother and his father in Vendeuvre du Poitou.jpg|thumb|right|Tumbas de Michel Foucault, su matre (a dextra) e su patre (a sinistra) in [[Vendeuvre-du-Poitou]]]] Le 26 de junio 1984, {{lang|fr|[[Libération]]}} annunciava le morte de Foucault, mentionante le rumor que illo habeva essite provocate per le SIDA. Le sequente die, {{lang|fr|[[Le Monde]]}} publicava un bulletin medic autorisate per su familia que non faceva alcun referentia al VIH/SIDA.{{sfnm|1a1=Eribon|1y=1991|1p=327|2a1=Miller|2y=1993|2p=21}} Le 29 de junio, se celebrava le ceremonia de {{lang|fr|la levée du corps}} de Foucault, in le qual le ataut esseva transportate ab le morgue del hospital. Centenas de personas assisteva, includente activistas e amicos academic, dum [[Gilles Deleuze]] pronunciava un discurso usante excerptos de ''Le historia del sexualitate''.{{sfnm|1a1=Eribon|1y=1991|1p=329|2a1=Miller|2y=1993|2pp=34–36}} Su corpo esseva tunc sepelite in [[Vendeuvre-du-Poitou]] in un parve ceremonia.{{sfn|Eribon|1991|p=330}} Pauc post su morte, le companion de Foucault, [[Daniel Defert]], fundava le prime organisation national contra le VIH/SIDA in Francia, [[AIDES]]; un joco de parolas inter le parola francese pro «adjuta» ({{lang|fr|aide}}) e le acronymo in anglese pro le morbo.{{sfn|Miller|1993|pp=23–24}} In le secunde anniversario del morte de Foucault, Defert revelava publicamente in ''[[The Advocate (magazine)|The Advocate]]'' que le morte de Foucault esseva ligate al SIDA.{{sfn|Miller|1993|pp=24–25}} ==Vita personal== Le prime biographo de Foucault, [[Didier Eribon]], describerea le philosopho como «un character complexe, multifacetic», e que «sub un masca il ha sempre un altere».{{Sfn|Eribon|1991|p=xi}} Il notava etiam que ille manifestava un «enorme capacitate de labor».{{Sfn|Eribon|1991|p=64}} Al ENS, le condiscipulos de Foucault lo summarizava unanimemente como un figura que esseva al mesme tempore «disconcertante e estranie» e «un laborator passionate».{{Sfn|Eribon|1991|p=30}} Con su invecchiamento, su personalitate cambiava: Eribon notava que, durante que ille esseva un «adolescente torturate», post 1960 ille deveniva «un homine radiante, relaxate e allegre», etiam essente describite per le personas qui laborava con ille como un [[dandy]].{{Sfn|Eribon|1991|p=138}} Il notava que in 1969 Foucault incarnava le idea del «intellectuale militante».{{sfn|Eribon|1991|p=210}} Foucault esseva un [[atheismo|atheista]].<ref>"Si io non esseva un atheista total, io esserea un monacho ... un bon monacho." David Macey (2004). [[https://books.google.com/books?id=E9HAQvUjCC4C&q=atheist](https://books.google.com/books?id=E9HAQvUjCC4C&q=atheist) Michel Foucault]. Reaktion Books, p. 130.</ref><ref>"[...] le scriptos de tal postmodernistas atheistic como Jean Baudrillard, Jacques Derrida, Julia Kristeva, Michel Foucault, Jacques Lacan, Roland Barthes e Jean-François Lyotard." Michael D. Waggoner (2011). [[https://books.google.com/books?id=ReDBkcC1ETAC&pg=PA88](https://books.google.com/books?id=ReDBkcC1ETAC&pg=PA88) Tensiones sacre e secular in le education superior: Connecter universitates parallel]. Taylor & Francis, p. 88.</ref> Il amava le musica classic, in particular le obras de [[Johann Sebastian Bach]] e [[Wolfgang Amadeus Mozart]],{{sfn|Eribon|1991|p=83}} e deveniva cognoscite pro portar [[collo a polo|pullovers a collo alte]].{{sfn|Eribon|1991|p=311}} Post su morte, le amico de Foucault [[Georges Dumézil]] lo describerea como habente possedite «un profunde bonitate e benignitate», manifestante etiam un «intelligentia [que] literalmente non cognosceva limites».{{sfn|Eribon|1991|p=329}} Su companio de vita [[Daniel Defert]] heredava su patrimonio,<ref>{{cite web|url=[https://bibliobs.nouvelobs.com/essais/20121106.OBS8175/daniel-defert-les-archives-de-foucault-ont-une-histoire-politique.html|title=Daniel](https://bibliobs.nouvelobs.com/essais/20121106.OBS8175/daniel-defert-les-archives-de-foucault-ont-une-histoire-politique.html|title=Daniel) Defert: «Le archivos de Foucault ha un historia politic»|website=Bibliobs|date=26 November 2012|language=fr|access-date=21 February 2019}}</ref> cuje archivo esseva vendite in 2012 al [[Bibliothèque nationale de France|Bibliotheca National de Francia]] pro €3,8 milliones ($4,5 milliones in april 2021).<ref>{{Cite news|url=[https://www.lemonde.fr/culture/article/2012/12/20/archives-a-vendre-ou-a-laisser_1809068_3246.html|title=Archivos](https://www.lemonde.fr/culture/article/2012/12/20/archives-a-vendre-ou-a-laisser_1809068_3246.html|title=Archivos) a vender o a lassar|newspaper=Le Monde.fr|date=20 December 2012|language=fr|access-date=10 April 2021}}</ref> ===Politica=== Politicamente, Foucault esseva un homine de sinistra durante le major parte de su vita, ben que su position particular in le sinistra cambiava frequentemente. In le initio del annos 1950, ben que ille nunquam adoptava un position [[Marxismo|marxista]] orthodoxe, Foucault esseva membro del [[Partito Communista Francese]], lassante le partito post tres annos, pois que ille exprimeva disgusto verso le prejudicio existente intra su rangos contra le judeos e le homosexuales. Post haber passate un periodo laborante in le [[Seconda Republica Polonese|Polonia]], ille deveniva ancora plus disillusionate con le ideologia communista. Como resultato, al initio del annos 1960, Foucault esseva considerate «violentemente anticommunista» per alcun de su detractores,{{Sfn|Eribon|1991|p=136}} ben que ille participava in campanhas de sinistra insimul con le majoritate de su studentes e collegas.<ref>{{cite web|url=[https://www.iep.utm.edu/foucault/|title=Foucault](https://www.iep.utm.edu/foucault/|title=Foucault), Michel {{!}} Encyclopedia Internet del Philosophia|website=[www.iep.utm.edu|access-date=28](http://www.iep.utm.edu|access-date=28) March 2020}}</ref> ==Obra philosophic== Le collega de Foucault [[Pierre Bourdieu]] summarizava le pensamento del philosopho como «un longe exploration del transgression, del passar ultra le limites social, sempre inseparabilemente ligate al cognoscentia e al poter».{{sfn|Eribon|1991|p=328}} {{rquote|right|''Le thema que subjace a tote le obra de Foucault es le relation inter poter e cognoscentia, e como le prime es usate pro controlar e definir le secunde. Lo que le autoritates presenta como «cognoscentia scientific» es in realitate simplemente medios de controlo social. Foucault monstra como, per exemplo, in le 18e seculo, le «insania» esseva usate pro categorisar e stigmatizar non solmente le malate mentalmente, sed etiam le pauperes, le malades, le sin-tetto e, in effecto, quicunque cuje expressiones de individualitate esseva indesirate.''|Philip Stokes, ''Philosophia: 100 Pensatores Essential'' (2004){{Sfn|Stokes|2004|p=187}}}} Le philosopho Philip Stokes del [[Universitate de Reading]] notava que, in general, le obra de Foucault esseva «obscure e pessimistic». Tamen, illo lassa alcun spatio pro le optimismo, proque illo ilustra como le disciplina del philosophia pote esser usate pro poner in evidentia areas de domination. In faciente isto, como Stokes affirmava, le manieras in que nos es dominate deveni melior comprendite, de sorta que nos pote effortiar nos a construer structuras social que minimisa iste risco de domination.{{Sfn|Stokes|2004|p=187}} In tote iste disveloppamento, il esseva necessari prestar grande attention al detalio; es le detalio que finalmente individualisa le personas.<ref name="Marshall1996">{{cite book|first=J.D. |last=Marshall|title=Michel Foucault: Autonomia personal e education|url=[https://books.google.com/books?id=qN2CrfVRJSAC&pg=PA126|access-date=6](https://books.google.com/books?id=qN2CrfVRJSAC&pg=PA126|access-date=6) December 2012|year=1996|publisher=Springer|isbn=978-0-7923-4016-4|page=126}}</ref> Plus tarde in su vita, Foucault explicava que su obra esseva minus concernite con le analyse del poter como phenomeno e plus con le essayar de caracterisar le differente manieras in que le societate contemporanee ha exprimite le uso del poter pro «objectivar subjectos». Iste ha prendite tres formas general: un concernente le autoritate scientific pro classificar e «ordinar» le cognoscentia super le populationes human; le secunde esseva categorisar e «normalisar» le subjectos human (per identificar le insania, le maladia, characteristicas physic, e assi de suite); e le tertie se refere al maniera in que le impulso de formar identitates sexual e de adestrar le proprie corpore a participar in routinas e practicas termina per reproducer certe patronos intra un societate date.<ref name="Foucault1982">{{cite book|last=Foucault|first=Michel|title=Le Subjecto e le Poter|url=[https://archive.org/details/michelfoucaultbe00drey_0|access-date=25](https://archive.org/details/michelfoucaultbe00drey_0|access-date=25) November 2014|date=1982|publisher=University of Chicago Press|isbn=978-0226163123|url-access=registration}}</ref> ===Litteratura=== In addition a su obra philosophic, Foucault scribeva etiam super litteratura. ''Morte e le Labyrintho: Le Mundo de Raymond Roussel'', publicate in 1963 e traducite in anglese in 1986, es le sol obra de Foucault de dimensiones de libro dedicate al litteratura. Il lo describerea como «de longe le libro que io scribeva le plus facilemente, con le plus grande placer, e le plus rapidemente».<ref><nowiki>{{cite book | last = Foucault | first = Michel | title = Morte e le labyrintho: le mundo de Raymond Roussel | url = </nowiki>[https://archive.org/details/deathlabyrinthco00fouc](https://archive.org/details/deathlabyrinthco00fouc) | url-access = limited | publisher = Continuum | location = London & New York | year = 2004 | isbn = 978-0-8264-9362-0 |chapter=Un entrevista con Michel Foucault per Charles Ruas |page=[[https://archive.org/details/deathlabyrinthco00fouc/page/n212](https://archive.org/details/deathlabyrinthco00fouc/page/n212<nowiki>) 186] }}</nowiki></ref> Foucault explora le theoria, le critica e le psychologia in relation con le textos de [[Raymond Roussel]], un del prime notabile scriptores experimental. Foucault etiam pronunciava un conferentia respondente al celebre essayo de Roland Barthes «[[Le Morte del Autor]]», intitulate «[[Que es un Autor?]]» in 1969, ulteriormente publicate integralmente.<ref>{{Cite book|title=Le lector de Foucault|last=Foucault|first=Michel|date=1984|publisher=Pantheon Books|others=Rabinow, Paul.|isbn=0394529049|edition= |location=New York|chapter=Que es un Autor?|oclc=10021125}}</ref> Secundo le theoretico litterari Kornelije Kvas, pro Foucault, «negar le existentia de un autor historic a causa de su irrelevantia pro le interpretation es absurd, proque le autor es un function del texto que organisa su senso».<ref>{{Cite book|title=Le limites del realismo in le litteratura mundial|url=https://archive.org/details/boundariesofreal0000kvas|last=Kvas|first=Kornelije|publisher=Lexington Books|year=2020|isbn=978-1-7936-0910-6|location=Lanham, Boulder, New York, London|page=[https://archive.org/details/boundariesofreal0000kvas/page/90 90]}}</ref> ===Poter=== Le analyse del poter de Foucault veni in duo formas: [[Empirismo|empiric]] e [[Theoria|theoretic]]. Le analyses empiric concerne formas historic (e moderne) del poter e como illos emergeva de formas anterior del poter. Foucault describe tres typos de poter in su analyses empiric: poter ''soveran'', poter ''disciplinari'', e ''[[biopoter]]''.<ref name="Lynch2011">Lynch, R.A. (2011), Theoria del poter de Foucault. In Taylor, D. (ed.), ''Michel Foucault: Conceptos-clave'' (pp. 13–26). Acumen Publishing Ltd, {{ISBN|978-1-84465-234-1}}.</ref> Foucault es generalmente critic verso le «theorias» que tenta dar responsas absolute a «tote». Pro iste ration, ille considerava su proprie «theoria» del poter como plus proxime a un methodo que a un «theoria» typic. Secundo Foucault, le major parte del personas comprehende mal le poter. Pro iste ration, ille clarifica que le poter non pote esser completemente describite como:<ref name="Lynch2011" /> * Un gruppo de institutiones e/o mechanismos cuje objectivo es facer que un citatano obedi e se submitte al stato (un definition liberal typic del poter);<ref name="Lynch2011" /> * Submission a regulas (un definition [[psychoanalysi|psychoanalytic]] typic del poter);<ref name="Lynch2011" /> o * Un systema general e opprimente ubi un classe o gruppo societal oppresse un altere (un definition typic [[feminismo|feminista]] o [[Marxismo orthodoxe|marxista orthodoxe]] del poter).<ref name="Lynch2011" /> Foucault non critica le consideration de iste phenomenos como «poter», sed affirma que iste theorias del poter non pote describer completemente ''omne'' formas del poter. Foucault affirma etiam que un definition liberal del poter ha efficacemente celate altere formas de poter al puncto que le personas los ha acceptate sin critica.<ref name="Lynch2011"/> Le analyse del poter de Foucault comencia al micro-nivello, con «relationes de fortia» singular. [[Richard A. Lynch]] defini le concepto foucauldian de «relation de fortia» como «quicunque cosa in le interactiones social de un persona que le pulsa, incita o constrange a facer alique».<ref>Lynch (2011), p. 19</ref> Secundo Foucault, le relationes de fortia es un effecto de differentia, inegalitate o desequilibrio existente in altere formas de relationes (tal como le relationes sexual o economic). Fortia, e poter, non es tamen alique que un persona o gruppo «possede» (como in le definition soveran del poter); in loco, le poter es un gruppo complexe de fortias que veni de «omne» e ergo existe ubique. Le facto que le relationes de poter resulta sempre de inegalitate, differentia o desequilibrio significa etiam que le poter ha sempre un fin o proposito. Le poter veni in duo formas: tacticas e strategias. Le tactica es le poter al micro-nivello, que pote per exemplo esser le maniera in que un persona selige exprimer se per su vestimentos. Le strategia, del altere latere, es le poter al macro-nivello, que pote esser le stato del moda a un momento particular. Le strategias consiste de un combination de tacticas. Al mesme tempore, le poter es non-subjective secundo Foucault. Isto crea un paradoxon, secundo Lynch, proque «alcuno» debe exercer poter, durante que al mesme tempore il non pote haber «alcuno» que exerce iste poter.<ref name="Lynch2011"/> Secundo Lynch, iste paradoxon pote esser resolvite con duo observationes: * Per considerar le poter como alique que se extende plus longe que le influentia de personas o gruppos singular. Mesmo si individuos e gruppos tenta influentiar le moda, per exemplo, lor actiones habera sovente consequentias inesperate.<ref name="Lynch2011"/> * Mesmo si individuos e gruppos ha un libere election, illes es etiam affectate e limitate per lor contexto/situation.<ref name="Lynch2011"/> Secundo Foucault, le relationes de fortia cambia constantemente, interactante continuamente con altere relationes de fortia que pote debilitar, fortificar o cambiar le un le altere. Foucault scribe que le poter include sempre resistentia, lo que significa que il existe sempre un possibilitate que le poter e le relationes de fortia cambia in alcun maniera. Secundo Richard A. Lynch, le proposito del obra de Foucault super le poter es augmentar le conscientia del personas super como le poter ha formate lor maniera de esser, pensar e ager, e, per augmentar iste conscientia, render possibile que illes cambia lor maniera de esser, pensar e ager.<ref name="Lynch2011"/> ====Poter soveran==== Con «poter soveran», Foucault allude a un structura de poter que es similar a un pyramide, ubi un persona o un gruppo de personas (al vertice del pyramide) detene le poter, durante que le personas «normal» (e opprimite) es al base del pyramide. In le partes intermedi del pyramide se trova le personas qui impone le ordines del sovrano. Un exemplo typic de poter soveran es le [[monarchia absolute]].<ref name="Lynch2011"/> In le monarchias absolute historic, le crimes esseva considerate un offensa personal contra le sovrano e su poter. Le punition esseva sovente public e spectaculaire, partialmente pro dissuader alteres de committer crimes, ma etiam pro restabilir le poter del sovrano. Isto esseva tamen costose e inefficace — illo conduceva troppo sovente al facto que le personas sympathisava con le criminal. In le tempore moderne, quando le poter disciplinari es dominante, le criminales es in loco subjicite a varie technicas disciplinari pro «remodelar» le criminal in un «citatano obediente al lege».<ref name="May2011">May, T. (2011), «Le conception foucauldian del libertate». In Taylor, D. (ed.), ''Michel Foucault: Conceptos-clave'' (pp. 71–83). Acumen Publishing Ltd, {{ISBN|978-1-84465-234-1}}.</ref> Secundo [[Chloë Taylor]], un characteristic del poter soveran es que le sovrano ha le derecto de prender le vita, le ricchessa, le servicios, le labor e le productos. Le sovrano ha le derecto de subtraher — prender le vita, asservir le vita, etc. — ma non le derecto de controlar le vita in le maniera que evenira plus tarde in le systemas disciplinari de poter. Secundo Taylor, le forma de poter que le philosopho [[Thomas Hobbes]] considera es le poter soveran. Secundo Hobbes, le personas es «libere» tanto longe que illes non es literalmente ponite in catenas.<ref name="Taylor2011bio">Taylor, C. (2011), «Biopoter». In Taylor, D. (ed.), ''Michel Foucault: Conceptos-clave'' (pp. 41–54). Acumen Publishing Ltd, {{ISBN|978-1-84465-234-1}}.</ref> ====Poter disciplinari==== Lo que Foucault appella «poter disciplinari» cerca utilisar le habilitates del corpos le plus efficacemente possibile.<ref name="Hoffman2011">Hoffman, M. (2011) Poter disciplinari. In Taylor, D. (red.) ''Michel Foucault: Conceptos-clave'' (pp. 27–39). Acumen Publishing Ltd., {{ISBN|978-1-84465-234-1}}</ref> Quanto plus utile deveni le corpore, tanto plus obediente ille debe etiam devenir. Le proposito de isto non es solmente utilisar le habilitates del corpos, sed etiam impedir que iste habilitates sia usate pro revoltar se contra le poter.<ref name="Hoffman2011"/> Le poter disciplinari ha le «individuos» como su objecto, alvo e instrumento. Secundo Foucault, le «individuo» es tamen un construction create per le poter disciplinari.<ref name="Hoffman2011"/> Le technicas del poter disciplinari crea un «autocontrolo rational»,<ref name="Vintges2011">Vintges, K. (2011), «Libertate e spiritualitate». In Taylor, D. (ed.), ''Michel Foucault: Conceptos-clave'' (pp. 99–110). Acumen Publishing Ltd, {{ISBN|978-1-84465-234-1}}.</ref> que in le practica significa que le poter disciplinari es internalisate e ergo non necessita continuamente de fortia externe. Foucault dice que le poter disciplinari non es primarimente un forma de poter oppressive, sed potius un forma productive de poter. Le poter disciplinari non oppresse interesses o desiros, sed in vice submete le corpos a patronos reconstruite de comportamento pro reconstruer lor pensamentos, desiros e interesses. Secundo Foucault, isto occurre in fabricas, scholas, hospitales e prisiones.<ref name="Oksala2011">Oksala, J. (2011), «Libertate e corpos». In Taylor, D. (ed.), ''Michel Foucault: Conceptos-clave'' (pp. 85–97). Acumen Publishing Ltd., {{ISBN|978-1-84465-234-1}}.</ref> Le poter disciplinari crea un certe typo de individuo per producer nove movimentos, habitos e habilitates. Illo se concentra super le detalios, le movimentos singular, lor temporalitate e velocitate. Illo organisa le corpos in tempore e spatio, e controla cata movimento pro un effecto maximal. Illo usa regulas, surveillance, examines e controlos.<ref name="Oksala2011"/> Le activitates seque certe planos, cuje proposito es conducer le corpos verso certe objectivos pre-determinate. Le corpos es etiam combinate le un con le altere, pro attinger un productivitate que es plus grande que le summa del activitates de tote le corpos.<ref name="Hoffman2011"/> Secundo Foucault, le poter disciplinari ha habite particular successo a causa de su uso de tres technologias: observation hierarchic, judicio normalisante e examines.<ref name="Hoffman2011"/> Per le observation hierarchic, le corpos deveni constantemente visibile al poter. Le observation es hierarchic proque il non ha un sol observator, sed potius un «hierarchia» de observatores. Un exemplo de isto es le [[asylos mental|asylos pro le malademente mental]] durante le 19e seculo, quando le psychiatra non esseva le sol observator, sed etiam le infermieres e le personal auxiliar. A partir de iste observationes e discursos scientific, un norma es establite e usate pro judicar le corpos observate. Pro que le poter disciplinari continua a exister, iste judicio debe esser normalisate. Foucault mentiona plure characteristicas de iste judicio: (1) tote deviationes, mesmo parve, del comportamento correcte es punite, (2) violationes repetite del regulas es punite additionalmente, (3) exercitios es usate como technica de correction del comportamento e punition, (4) recompensas es usate insimul con le punition pro establir un hierarchia de bon e mal comportamento/personas, (5) rango/notas/etc. es usate como punition e recompensa. Le examines combina le observation hierarchic con le judicio. Le examines objectiva e individualisa le corpos observate per crear un documentation extensive super cata corpore observate. Le proposito del examines es ergo colliger plus information super cata individuo, sequer lor disveloppamento e comparar lor resultatos con le norma.<ref name="Hoffman2011"/> Secundo Foucault, le «formula» pro le poter disciplinari pote esser vidite in le plano del philosopho [[Jeremy Bentham]] pro le «prison optimal»: le [[panopticon]]. Un tal prision consiste de un edificio in forma de circulo ubi cata cella es habitate per un sol prisionero. In cata cella il ha duo fenestras — un pro lassar entrar le lumine ab foras e un dirigite verso le centro del edificio circular. In iste centro il ha un turre ubi un guardia pote esser ponite pro observar le prisioneros. Pois que le prisioneros nunquam pote saper si illes es observate o no a un momento date, illes internalisa le poter disciplinari e regula lor proprie comportamento (''como si'' illes esseva constantemente observate). Foucault dice que iste construction (1) crea un individualitate per separar le prisioneros le un del altere in le spatio physic, (2) pois que le prisioneros non pote saper si illes es observate a un momento date, illes internalisa le poter disciplinari e regula lor proprie comportamento como si illes esseva sempre observate, (3) le surveillance rende possibile crear un documentation extensive super cata prisionero e su comportamento. Secundo Foucault, le panopticon ha essite usate como modello etiam pro altere institutiones disciplinari, como le asylos mental durante le 19e seculo.<ref name="Hoffman2011"/> ====Biopoter==== {{Vide etiam|Biopoter}} Con «biopoter», Foucault se refere al poter super le ''bios'' (vita) — le poter super populationes. Le biopoter se basa primarimente super normas que es internalisate per le personas, plus tosto que super fortia externe. Illo incoragia, fortifica, controla, observa, optimisa e organisa le fortias que se trova sub illo. Foucault ha alcun vices describite le biopoter como separate del poter disciplinari, ma a altere vices ille ha describite le poter disciplinari como un expression del biopoter. Le biopoter pote usar technicas disciplinari, ma, in contraste con le poter disciplinari, su alvo es le populationes plus tosto que le individuos.<ref name="Taylor2011bio"/> Le biopoter studia populationes concernente, per exemplo, le numero de nascimentos, le expectation de vita, le sanitate public, le habitation, le migration, le criminalitate, qual gruppos social es superrepresentate in le deviationes del norma (concernente le sanitate, le criminalitate, etc.) e tenta adjustar, controlar o eliminar iste deviationes del norma. Un exemplo es le distribution del etates in un population. Le biopoter es interessate in le distribution del etates pro compensar futur (o currente) mancamentos de fortia de labor, domos pro retiratos, etc. Un altere exemplo es le sexo: proque le sexo es connectite al crescimento del population, le sexo e le sexualitate ha essite de grande interesse pro le biopoter. Al nivello disciplinari, le personas qui participava in actos sexual non reproductive esseva tractate pro diagnoses psychiatric como «perversion», «frigidezza» e «dysfunction sexual». Al nivello del biopoter, le uso de contraceptivos ha essite studiate, certe gruppos social ha essite (per varie medios) incoragiate a haber infantes, durante que alteres (como le pauperes, le malades, le feminas non-maritate, le criminales o le personas con incapacitate) ha essite dissuadite o impedite de haber infantes.<ref name="Taylor2011bio"/> In le era del biopoter, le morte ha devenite un scandalo e un catastrophe, ma, nonobstante isto, secundo Foucault le biopoter ha occidite plus personas que qualcunque altere forma de poter ante illo. Sub le poter soveran, le rege soveran poteva occider personas pro exercer su poter o initiar guerras simplemente pro extender su regno, ma durante le era del biopoter le guerras ha essite in vice motivate per un ambition de «proteger le vita mesme». Motivationes similar ha etiam essite usate pro genocidio. Per exemplo, le Germania nazi motivateva su tentativa de exterminar le judeos, le malademente mental e le personas con incapacitate per le idea que le judeos esseva «un menacia al sanitate german» e que le pecunia expendite pro le cura del personas con maladias mental e incapacitate esserea melior expendite pro «germanos viabile». [[Chloë Taylor]] mentiona etiam que le [[Guerra de Iraq]] esseva motivate per principios similar. Le motivation esseva al initio que Iraq esseva considerate como possedente armas de destruction massive e connexiones con [[Al-Qaida]]. Tamen, quando le administrationes del [[Presidencia de George W. Bush|presidentia de Bush]] e del [[Premiership de Tony Blair|prime ministerio de Blair]] non trovava evidentia a supporto de alcun de iste theorias, le motivation pro le guerra cambiava. In le nove motivation, le causa del guerra esseva dicite esser que [[Saddam Hussein]] habeva committite crimes contra su proprie population. Taylor significa que in le tempore moderne, le guerra debe esser «occultate» sub un rhetoric de auxilio humanitari, nonobstante le facto que iste guerras causa sovente crises humanitari.<ref name="Taylor2011bio"/> Durante le 19e seculo, le barrios de tugurios cresceva in numero e dimensiones trans le mundo occidental. Le criminalitate, le maladia, le alcoholismo e le prostitution esseva commun in iste areas, e le classe medie considerava le personas qui viveva in iste barrios como «immoral» e «pigre». Le classe medie timeva etiam que iste classe inferior tosto o tarde «prendere le controlo», proque le crescimento del population esseva plus grande in iste barrios que in le classe medie. Iste timor dava origine al studio scientific de le [[eugenica]], cuje fundador [[Francis Galton]] habeva essite inspirate per [[Charles Darwin]] e su theoria del selection natural. Secundo Galton, le societate impediva le selection natural per adjutar «le debiles», causante assi le diffusion del «qualitates negative» al resto del population.<ref name="Taylor2011bio"/> === Le corpore e le sexualitate === Secundo Foucault, le corpore non es qualcosa objective que existe foras del historia e cultura. In vice, Foucault argumenta que le corpore ha essite e es continuamente formate per le societate e le historia—per le labor, le dieta, le ideales corporal, le exercitio, le interventiones medical, etc. Foucault non presenta un "theoria" del corpore, sed scribe super illo in ''[[Disciplinar e punir]]'' e in ''[[Le historia del sexualitate]]''. Foucault esseva critic de tote explicationes purmente biologic de phenomenos como le sexualitate, le follia e le criminalitate. Plus, Foucault argumenta que le corpore non es sufficiente como base pro comprender se mesme e pro comprender alteres.<ref name="Oksala2011" /> In ''Disciplinar e punir'', Foucault monstra como le potentia e le corpore es ligate insimul, per exemplo per le facto que le potentia disciplinari se concentra principalmente super le corpores individual e lor comportamento. Foucault argumenta que le potentia, per manipular le corpores e le comportamento, manipula etiam le mentes del personas. Foucault transforma le parola platonic "le corpore es le prision del anima" (''[[Fedon]]'', 66a–67d) e propone in vice que "le anima es le prision del corpore".<ref name="Oksala2011" /> Secundo Foucault, le [[sexologia]] ha tentate de presentar se como un "scientia" per referer se al material (le corpore). In contrasto con isto, Foucault argumenta que le sexologia es un [[pseudoscientia]], e que le "sexo" es un idea pseudoscientific. Pro Foucault, le idea de un sexualitate natural, biologicamente fundate e fundamental es un constructo historic normative que ha etiam essite usate como instrumento de potentia. Per describer le sexo como le causa biologic e fundamental del [[identitate de genere|identitate de genero]], identitate sexual e comportamento sexual del personas, le potentia ha essite capace de normalisar le comportamento sexual e de genero. Isto ha rendite possibile evaluar, pathologisar e "corriger" le comportamento sexual e de genero del personas, comparante le corpores e comportamentos con le comportamento "normal" construite. Pro Foucault, un "sexualitate normal" es tanto un constructo como un "sexualitate natural". Per consequente, Foucault esseva etiam critic del discurso popular que dominava le debatte super le sexualitate durante le annos 1960 e 1970. Durante iste periodo, le discurso popular demandava le "liberation" del sexualitate ab un oppression cultural, moral e capitalistic. Foucault, tamen, argumenta que le opiniones del personas super le sexualitate e lor experientias de illo es ''sempre'' un resultato de mechanismos cultural e de potentia. "Liberar" le sexualitate de un gruppo de normas significa simplemente que un altere gruppo de normas prende su loco. Isto, tamen, non significa que Foucault considera le resistentia como futile. Foucault argumenta plus tosto que es impossibile devenir completemente libere del potentia, e que il existe simplemente nulle sexualitate "natural". Le potentia implica sempre un dimension de resistentia, e per consequente etiam un possibilitate de cambiamento. Ben que Foucault considera impossibile sortir del toto ab le rete de potentia, il es sempre possibile cambiar iste reticules o navigar los de un altere maniera.<ref name="Oksala2011"/> Secundo Foucault, le corpore non es solmente un "objecto obediende e passive" que es dominato per discursos e potentia. Le corpore es etiam le "semine" del resistentia contra le discursos dominante e le technicas de potentia. Le corpore nunquam es completemente conforme, e le experientias nunquam pote esser completemente reducite a descriptiones linguistic. Il existe sempre un possibilitate de experir qualcosa que non es possibile describer con parolas, e in iste discrepantia existe etiam un possibilitate de resistentia contra le discursos dominante.<ref name="Oksala2011"/> Le conception de Foucault del construction historic del corpore ha influentiate multe theoricos feminista e de [[theoria queer|theoria queer]]. Secundo [[Johanna Oksala]], le influentia de Foucault super le theoria queer ha essite tanto grande que ille pote esser considerate como un del fundatores del theoria queer. Le idea fundamental del theoria queer es que il non existe un fundamento natural que jace detra identitates como homosexual, lesbian, heterosexual, etc. In vice, iste identitates es considerate constructiones cultural que ha essite construite per discursos normative e relationes de potentia. Feministas ha studiate, con le adjuta del ideas de Foucault, le differente manieras in que feminas forma lor corpores: per chirurgia plastic, dieta, disordines alimentari, etc. Le historisation de sexo per Foucault ha etiam influentiate theoricos feminista como [[Judith Butler]], qui usava le theorias de Foucault super le relation inter subjecto, potentia e sexo pro questionar le subjectos de genero. Butler seque Foucault dicente que il non existe un "vero" genero detra le identitate de genero que constitue su fundamento biologic e objective. Tamen, Butler es critic de Foucault, argumentante que Foucault presenta "ingenue" le corpores e le placeres como un base pro resistentia contra le potentia sin extender su historisation del sexualitate al subjectos e corpores de genero. Foucault ha recipite criticas de altere feministas, como [[Susan Bordo]] e [[Kate Soper]].<ref name="Oksala2011"/> Johanna Oksala argumenta que Foucault, dicente que sexo/sexualitate es construite, non nega le existentia del sexualitate. Oksala argumenta etiam que le objectivo de theorias critic como illo de Foucault non es liberar le corpore e le sexualitate ab oppression, sed plus tosto questionar e negar le identitates que es presentate como "natural" e "essential", monstrante como iste identitates es constructiones historic e cultural.<ref name="Oksala2011"/> In maio 1977, Foucault signava [[Petitiones francese contra le leges super le etate de consentimento|un petition al parlamento francese]], demandante le reduction del etate de consentimento homosexual de 21 a 15 annos pro equalisar lo con le etate pro relationes heterosexual.<ref name=":3">{{Cite web |title=Lettre ouverte à la Commission de révision du code pénal pour la révision de certains textes régissant les rapports entre adultes et mineurs |trans-title=Un littera aperte al Commission de revision del codice penal pro le revision de certe textos que rege le relationes inter adultos e minores |url=http://www.dolto.fr/fd-code-penal-crp.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200125093636/http://www.dolto.fr/fd-code-penal-crp.html |archive-date=2020-01-25 |access-date=2020-01-06 |website= |lang=fr |via=Archives Françoise Dolto}}</ref><ref name="Henley">{{cite web|url=https://www.theguardian.com/world/2001/feb/24/jonhenley|title=Le appellos pro cambios del lege super le sexo con infantes reactiva le controversia circa le figuras del Maio 68|last=Henley|first=Jon|date=23 February 2001|website=The Guardian|location=Paris|access-date=20 October 2019|quote='Le lege francese recognosce in infantes de 12 e 13 annos un capacitate de discernimento que illo pote judicar e punir', diceva un secunde petition signate per Sartre e De Beauvoir, insimul con le intellectuales Michel Foucault, Roland Barthes, Jacques Derrida; le eminente psychologa infantil Françoise Dolto; e le scriptores Philippe Sollers, Alain Robbe-Grillet e Louis Aragon. 'Illo debe recognoscer le derecto del infantes e adolescentes de haber relationes con qui illes elige.'}}</ref> In un emission de 1978, Foucault argumentava que infantes poteva dar [[consentimento sexual]], dicente que "assumer que un infante es incapace de explicar lo que eveniva e es incapace de dar su consentimento es duo excessos que es intolerabile, completemente inacceptabile."<ref name="FoucaultInterview">{{cite interview|last1=Foucault|first1=Michael|last2=Hocquenghem|first2=Guy|author-link=Guy Hocquenghem|last3=Danet|first3=Jean|interviewer=Pierre Hahn|title=Le periculo del sexualitate infantil|year=1988|orig-date=4 April 1978|editor-last=Kritzman|editor-first=Lawrence D.|publisher=Routledge, Chapman & Hall|via=Ipce|url=https://www.ipce.info/ipceweb/Library/danger.htm|quote=E assumer que un infante es incapace de explicar lo que eveniva e es incapace de dar su consentimento es duo excessos que es intolerabile, completemente inacceptabile.}}</ref>{{primary-inline|date=februario 2024}} === Subjectivitate === Foucault considerava que su projecto principal esseva le investigation de como le personas, a transverso del historia, ha essite transformate in "subjectos".<ref name="Taylor2011intro">Taylor, Diana (2011), "Introduction: Potentia, libertate e subjectivitate". In Taylor, D. (ed.), ''Michel Foucault: Conceptos clave'' (pp. 1–9). Acumen Publishing Ltd, {{ISBN|978-1-84465-234-1}}.</ref> Pro Foucault, le subjectivitate non es un stato de esser, sed un practica—un "esser" active.<ref name="Taylor2011practices">Taylor, D. (2011b), "Practicas del self". In Taylor, D. (ed.), ''Michel Foucault: Conceptos clave'' (pp. 173–186). Acumen Publishing Ltd, {{ISBN|978-1-84465-234-1}}.</ref> Secundo Foucault, "le subjecto" ha essite generalmente considerate per le philosophos occidental como qualcosa date; natural e objective. In contrario, Foucault considera le subjectivitate como un construction create per le potentia.<ref name="Taylor2011intro" /> Foucault parla de "assujettissement", un termino francese que pro Foucault se refere a un processo in que le potentia crea subjectos durante que illo etiam los opprime usante normas social. Pro Foucault, "normas social" es standards que incita le personas a sequer, e que es etiam usate pro comparar e definir le personas. Como exemplo de "assujettissement", Foucault mentiona "homosexual", un typo de subjectivitate historicamente contingente que esseva create per le [[sexologia]]. Foucault scribe que [[sodomia]] esseva anteriormente considerate un grave deviation sexual, sed un deviation temporari. Le homosexualitate, tamen, deveniva un "specie", un passato, un infantia e un typo de vita. Le "homosexuals" esseva discriminate per le mesme potentia que habeva create iste subjectivitate, proque le homosexualitate esseva considerate un deviation ab le sexualitate "normal". Tamen, Foucault argumenta que le creation de un subjectivitate tal como "homosexualitate" non ha solmente consequentias negative pro le personas subjectivate—le subjectivitate del homosexualitate ha etiam conducite al creation de bares gay e del [[parada del orgulho gay]].<ref name="Heyes2011">Heyes, C.J. (2011), "Subjectivitate e potentia". In Taylor, D. (ed.), ''Michel Foucault: Conceptos clave'' (pp. 159–172). Acumen Publishing Ltd, {{ISBN|978-1-84465-234-1}}.</ref> Secundo Foucault, le discursos scientific ha jocate un rol importante in le systema del potentia disciplinari, per classificar e categorisar le personas, observar lor comportamento e "tractar" los quando lor comportamento ha essite considerate "anormal". Il define discurso como un forma de [[oppression]] que non require fortia physic. Il identifica su production como "controlate, seligite, organise e redistribute per un certe numero de proceduras", que es impulsate per le aspiration del individuos al cognoscentia pro crear "regulas" e "systemas" que se traduce in codices social.<ref>{{Cite journal|last1=Norris|first1=Christopher|last2=Young|first2=Robert|date=1981|title=Disnodar le texto: Un lector post-structuralista|journal=The Modern Language Review|volume=78|issue=2|page=383|doi=10.2307/3729820|jstor=3729820|issn=0026-7937}}</ref> Plus, le discurso crea un fortia que se extende ultra le institutiones societal e pote esser trovate in campos social e formal como le systemas de assistentia medical, le education e le application del lege. Le formation de iste campos pote parer contribuir al developpamento social; tamen, Foucault adverti contra le aspectos nocive del discursos super le societate. Sciencias como le [[psychiatria]], [[biologia]], [[medicina]], [[economia]], [[psychoanalyse]], [[psychologia]], [[sociologia]], [[ethnologia]], [[pedagogia]] e [[criminologia]] ha categorisate le comportamentos como rational, irrational, normal, anormal, human, inhuman, etc. Facente isto, illes ha create varie typos de subjectivitate e normas,<ref name="Vintges2011" /> que es postea internalisate per le personas como "veritates". Le personas ha alora adaptate lor comportamento pro aproximar se al que iste sciencias ha designate como "normal".<ref name="Oksala2011" /> Per exemplo, Foucault asserta que le observation/surveillance psychologic e le discursos psychologic ha create un typo de subjectivitate centrate super le psychologia, que ha conducite le personas a considerar le infelicitate como un defecto in lor psychologia in vice de un problema in le societate. Isto ha etiam essite, secundo Foucault, un maniera pro le societate de resister al critica—le critica del societate ha essite dirigite contra le individuo e su sanitate psychologic.<ref name="May2011" /> ==== Subjectivitate auto-constituente ==== Secundo Foucault, le subjectivitate non es necessariemente qualcosa que es imponite externemente super le personas—illo es etiam qualcosa que se establi in le relation de un persona con se mesme.<ref name="Taylor2011practices"/> Isto pote, per exemplo, evenir quando un persona intenta "trovar se mesme" o "esser se mesme", qualcosa que Edward McGushin describe como un activitate modern typic. In iste recerca del "vero self", le self es establite a duo nivellos: como un objecto passive (le "vero self" que es cercate) e como un "cercator" active. Le [[Cynicismo (philosophia)|Cynicos]] antique e le philosopho del 19e seculo [[Friedrich Nietzsche]] postulava que le "vero self" pote solmente esser trovate per medio de grande suffrentia e/o periculo. Le [[Stoicismo|Stoicos]] antique e le philosopho del 17e seculo [[René Descartes]], tamen, argumentava que le "self" pote esser trovate per introspection tranquille e solitari. Un altere exemplo es [[Socrates]], qui argumentava que le autoconscientia pote solmente esser trovate per medio de debates con alteres, in que le debattentes questiona reciprocamente lor conceptiones e opiniones fundamental. Foucault, tamen, argumentava que le "subjectivitate" es un processo, plus tosto que un stato de esser. Assi, Foucault argumentava que il ha nulle "vero self" a trovar. Plus tosto, le "self" es constituite/create in activitates como illos empleate pro "trovar" le "self". In altere parolas, exponer se a difficultates e periculos non "revela" le "vero self", secundo Foucault, sed crea plus tosto un particular typo de self e subjectivitate. Tamen, secundo Foucault, le "forma" del subjecto es ja in grande parte constituite per le potentia ante que iste practicas auto-constituente es empleate. Scholas, locos de labor, familias, institutiones governamental, medios de divertimento e le sector del assistentia medical contribui tote, per medio del potentia disciplinari, a formar le personas como typos particular de subjectos.<ref name="McGushin2011">McGushin, E. (2011), "Le theoria e practica de Foucault del subjectivitate". In Taylor, D. (ed.), ''Michel Foucault: Conceptos clave'' (pp. 127–142). Acumen Publishing Ltd, {{ISBN|978-1-84465-234-1}}.</ref> ===Libertate=== [[Todd May (philosopho)|Todd May]] defini le concepto foucaultian de libertate como lo que nos es possibile facer per nos mesme intra nostre specific contexto historic. Un condition pro isto, secundo Foucault, es que nos sia consciente de nostre situation e de como illo ha essite create/afficite (e es ancora afficite) per le poter. Secundo May, duo del aspectos de como le poter ha formate le maniera in que le personas es, pensa e age es describite in le libros ubi Foucault tracta del poter disciplinari e del historia del sexualitate. Tamen, May argumenta que il habera sempre aspectos del formation del personas que les es incognite; ergo, il existe un necessitate constante del typo de analyses que Foucault faceva.<ref name="May2011"/> Foucault argumenta que le fortias que ha afficite le personas pote esser cambiate; le personas ha sempre le capacitate de cambiar le factores que limita lor libertate.<ref name="May2011"/> Le libertate non es dunque un stato de esser, ma un practica—un maniera de esser in relation con se mesme, con alteres e con le mundo.<ref name="Mendieta2011">Mendieta, E. (2011), "The practice of freedom". In Taylor, D. (ed.), ''Michel Foucault: Key Concepts'' (pp. 111–124). Acumen Publishing Ltd, {{ISBN|978-1-84465-234-1}}.</ref> Secundo Todd May, le concepto foucaultian de libertate include etiam le construction de historias como los que Foucault faceva super le historia del poter disciplinari e del sexualitate—historias que investiga e describe le fortias que ha influentiate le personas a devenir qui illes es. A partir del cognoscentia attingite per tal investigationes, le personas pote postea decider qual fortias illes considera acceptabile e qual illes considera intolerabile e debe esser cambiate. Pro Foucault, le libertate es un typo de "experimentar" con differente "transformationes". Quia iste experimentos non pote esser completemente controlate, May argumenta que illes pote conducer sia al reconstruction de relationes de poter intolerabile sia al creation de nove relationes de poter. Assi, May argumenta que il es sempre necessari continuar con tal experimentos e analyses foucaultian.<ref name="May2011"/> ====Practica del critica==== Le "alternative" de Foucault al subjectivitate moderne es describite per [[Cressida Heyes]] como "critica". Pro Foucault, il non existe formas "bon" e "mal" de subjectivitate, proque tote illos es resultato de relationes de poter.<ref name="Heyes2011" /> In le mesme maniera, Foucault argumenta que il non existe normas "bon" e "mal". Tote le normas e institutiones es simultaneemente habilitante e oppressive. Ergo, secundo Foucault, il es sempre crucial continuar le practica del "critica".<ref name="Taylor2011practices" /> Pro Foucault, le critica es un practica que cerca le processos e eventos que ha conducite a nostre maniera de esser—un questionamento de qui nos "es" e de como iste "nos" ha devenite lo que illo es. Un tal "[[ontologia]] critica" del presente monstra que le actual "esser" del personas es in facto un construction historic contingente, instabile e cambiabile. Foucault insista que, proque le maniera actual de esser non es un necessitate, il es etiam possibile cambiar lo.<ref name="Mendieta2011" /> Le critica include etiam le investigation de como e quando le personas es habilitate e quando illes es opprimite per le normas e institutiones actual, le recerca de manieras de reducer le limitationes del libertate, de resister al normalisation e de disveloppar nove e differente manieras de relationar se a se mesme e a alteres. Foucault argumenta que il es impossibile vader ultra le relationes de poter, ma que il es sempre possibile navigar le relationes de poter in un altere maniera.<ref name="Taylor2011practices" /> ====<span class="anchor" id="epimeleia heautou"></span>''Epimeleia heautou'', "cura del se"<!--'Epimeleia heautou' redirects here-->==== Como un alternative al moderne "recerca" del "ver veritate self",<ref name="McGushin2011" /> e como parte del "labor de libertate",<ref name="Mendieta2011" /> Foucault tracta del antique termino grec '''''epimeleia heautou'''''<!--boldface per WP:R#PLA-->, "cura del se" (ἐπιμέλεια ἑαυτοῦ). Secundo Foucault, inter le philosophos grec antique, le autoconscientia non esseva un fin in se mesme, ma al contrario qualcosa que esseva cercate pro "haber cura de se". Le cura del se consiste in lo que Foucault appella "le arte de viver" o "technologias del se".<ref name="McGushin2011" /> Secundo Foucault, le fin de iste technicas esseva transformar se in un persona plus ethic. Como exemplo de isto, Foucault mentiona le [[meditation]],<ref name="Vintges2011" /> le activitate [[stoicismo|stoic]] de contemplar le actiones passate e future e evaluar si iste actiones es conforme a su valores e objectivos, e le "contemplation del natura". Le contemplation del natura es un altere activitate stoic, que consiste in reflecter super quanto "parve" es le proprie existentia in comparation con le [[cosmo]] plus grande.<ref name="McGushin2011" /> ===Cognoscentia=== {{main|Poter-cognoscentia}} Foucault es describite per Mary Beth Mader como un [[epistemologia|constructivista]] [[constructivismo epistemologic|epistemologic]] e un [[historicismo|historicista]].<ref name="Mader2014">Mader, M.B. (2014), "Knowledge". In Lawlor, L., & J. Nale (eds), ''The Cambridge Foucault Lexicon'' (pp. 226–236). Cambridge University Press, {{ISBN|978-0-521-11921-4}}.</ref> Foucault es critic del idea que le humanos pote attinger un cognoscentia "absolute" super le mundo. Un objectivo fundamental in multe del obras de Foucault es monstrar como lo que ha essite traditionalmente considerate absolute, universal e ver es in facto contingente historic. Pro Foucault, mesmo le idea de cognoscentia absolute es un idea historicamente contingente. Isto tamen non conduce al nihilismo epistemologic; al contrario, Foucault argumenta que, in materia de cognoscentia, nos "sempre recommencia".<ref name="Taylor2011intro" /> Simultaneemente, Foucault es critic del philosophia occidental moderne pro su carentia de "spiritualitate". Per "spiritualitate", Foucault se refere a un certe typo de esser ethic, e al processos que conduce a iste stato de esser. Foucault argumenta que tal spiritualitate esseva un parte natural del philosophia grec antique, ubi le cognoscentia esseva considerate como qualcosa accessibile solmente a illes qui habeva un character ethic. Secundo Foucault, isto cambiava in le "momento cartesian", le momento quando [[René Descartes]] attingeva le "perception" que le autoconscientia esseva qualcosa date ([[Cogito, ergo sum]], "Io pensa, ergo io existe"), e ab iste "perception" Descartes traheva conclusiones super Deo, le mundo e le cognoscentia. Secundo Foucault, depost Descartes le cognoscentia ha essite qualcosa separate del etica. In le epoca moderne, Foucault argumenta, quicunque pote attinger "cognoscentia", a condition que ille es un esser rational, educate, disposite a participar in le communitate scientific e a usar un methodo scientific. Foucault es critic de iste conception "moderne" del cognoscentia.<ref>Stone, B.E. (2011), "Subjectivity and truth". In Taylor, D. (ed.), ''Michel Foucault: Key Concepts'' (pp. 143–157). Acumen Publishing Ltd, {{ISBN|978-1-84465-234-1}}.</ref> Foucault describe duo typos de "cognoscentia": "savoir" e "connaissance", duo terminos francese que pote ambe esser traducite como "cognoscentia", ma que ha significatos distincte pro Foucault. Per "savoir", Foucault se refere a un processo in le qual subjectos es create, durante que iste subjectos deveni etiam objectos de cognoscentia. Un exemplo de isto pote esser vidite in le criminologia e le psychiatria. In iste scientias, subjectos como "le persona rational", "le persona mentalmente malade", "le persona que obedi al lege", "le criminal", etc. es create, e iste scientias concentra lor attention e cognoscentia super iste subjectos. Le cognoscentia super iste subjectos es "connaissance", durante que le processo per le qual subjectos e cognoscentia es create es "savoir".<ref name="Mader2014"/> Un termino similar in le corpus de Foucault es "pouvoir/savoir" (poter/cognoscentia). Per iste termino Foucault se refere a un typo de cognoscentia considerate como "sens commun", ma que es create e mantenite in iste position (como "sens commun") per le poter. Le termino poter/cognoscentia deriva del idea de [[Jeremy Bentham]] que le [[panoptico]] non esserea solmente carceres, ma esserea usate etiam pro experimentos in le qual le comportamento del criminales esserea studiate. Poter/cognoscentia se refere assi a formas de poter in le qual le poter compara individuos, mesura differentias, establi un norma e postea impone iste norma super le subjectos. Isto es particularmente efficiente quando le norma establite es internalisate e institutionalizate (per "institutionalisate", Foucault se refere al situation in le qual le norma es omnipresente). Proque, quando le norma es internalisate e institutionalizate, illo ha effettivemente devenite un parte del "sens commun" del personas—le "evidente", le "date", le "natural". Quando isto ha occurrite, iste "sens commun" affice etiam le cognoscentia explicite (le cognoscentia scientific), argumenta Foucault. Ellen K. Feder declara que le premissa "le mundo consiste de feminas e viros" es un exemplo de isto. Iste premissa, argumenta Feder, ha essite considerate como "sens commun", e ha conducite al creation del diagnose psychiatric [[disordine de identitate de genere]]. Per exemplo, durante le annos 1970, infantes con comportamentos que non esseva considerate appropriate pro lor genere esseva diagnoseate con iste disordine. Le tractamento consisteva alora in tentar facer que le infante se adaptava al normas de genere dominante. Feder argumenta que isto es un exemplo de poter/cognoscentia, proque le psychiatria, a partir del premissa de "sens commun" que "le mundo consiste de feminas e viros" (un premissa mantenite in iste position per le poter), creava un nove diagnose, un nove typo de subjecto e un integre corpore de cognoscentia circa iste nove subjecto.<ref name="Feder2011">Fader, E.K. (2011), "Power/knowledge". In Taylor, D. (ed.), ''Michel Foucault: Key Concepts'' (pp. 55–68). Acumen Publishing Ltd, {{ISBN|978-1-84465-234-1}}.</ref> ==Influentia e reception== Le obras de Foucault ha exercite un potente influentia super numerose disciplinas humanistic e scientias social, como un del scholares le plus influente e controversate del periodo post le Secunde Guerra Mundial.<ref name="gutting1">{{Cite encyclopedia|last1=Gutting|first1=Gary|title=Michel Foucault|date=2019|url=https://plato.stanford.edu/archives/spr2019/entries/foucault/|encyclopedia=The Stanford Encyclopedia of Philosophy|editor-last=Zalta|editor-first=Edward N.|edition=Spring 2019|publisher=Metaphysics Research Lab, Stanford University|access-date=27 June 2019|last2=Oksala|first2=Johanna}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.britannica.com/biography/Michel-Foucault|title=Michel Foucault {{!}} French philosopher and historian|last=Faubion|first=James|date=21 June 2019|website=Encyclopædia Britannica|language=en|access-date=27 June 2019}}</ref> Secundo un analyse del [[London School of Economics]] in 2016, su obras ''Discipline and Punish'' e ''The History of Sexuality'' esseva inter le 25 libros le plus citate de tote le tempore in le scientias social, con poco plus de 100 000 citationes.<ref>{{cite web|url=https://blogs.lse.ac.uk/impactofsocialsciences/2016/05/12/what-are-the-most-cited-publications-in-the-social-sciences-according-to-google-scholar/|title=What are the most-cited publications in the social sciences (according to Google Scholar)?|date=12 May 2016|website=Impact of Social Sciences|language=en-US|access-date=27 June 2019 |last1=Admin |first1=Blog }}</ref> In 2007, Foucault esseva classificate como le singule scholar le plus citate in le humanitates per le ''[[ISI Web of Science]]'', inter un grande numero de philosophos francese. Le autor del compilation commentava que "Lo que isto dice super le erudition moderne es pro le lector a determinar—e on pote imaginar que le judicios variara ab admiration usque disperation, dependente de como on lo considera".<ref>{{cite web|url=http://www.timeshighereducation.co.uk/story.asp?storyCode=405956&sectioncode=26|title=The most cited authors of books in the humanities|date=26 March 2009|publisher=timeshighereducation.co.uk|access-date=16 November 2009}}</ref> Secundo [[Gary Gutting]], le "detaliate observationes historic de Foucault super le emergentia del [[biopoter]] disciplinari e regulatori ha essite largemente influente".<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=oaYwimWy1xkC&pg=PR9|title=The Cambridge Companion to Foucault|last=Gutting|first=Gary|date=18 July 2005|publisher=Cambridge University Press|isbn=9780521840828|language=en}}</ref> [[Leo Bersani]] scribeva: <blockquote>"[Foucault] es nostre plus brillante philosopho del poter. Plus originalmente que omne altere pensator contemporanee, ille ha tentate definir le constrangimentos historic sub le quales nos vive, al mesme tempore que ille se ha preoccupate de explicar—si possibile, mesmo de localisar—le punctos in le quales nos poterea resister a iste constrangimentos e contracarar certe del movimentos del poter. In le clima presente de disgust cynic verso le exercitio del poter politic, le importantia de Foucault a pena pote esser exaggerate."<ref>{{Cite news|url=https://www.washingtonpost.com/archive/entertainment/books/1981/03/15/michel-foucault-philosopher-of-power/3cc27899-6c0f-4b60-a8a5-007e112ef9ae/|title=Michel Foucault: Philosopher of Power|date=15 March 1981|first=Leo |last=Bersani|author-link=Leo Bersani|newspaper=[[The Washington Post]]|access-date=27 June 2019|language=en-US|issn=0190-8286}}</ref></blockquote> Le labor de Foucault super le "[[biopoter]]" ha essite largemente influente in le disciplinas del philosophia e del [[theoria politic]], particularmente in le obras de autores como [[Giorgio Agamben]], [[Roberto Esposito]], [[Antonio Negri]], e [[Michael Hardt]].<ref>{{Cite journal|last1=Rose|first1=Nikolas|last2=Rabinow|first2=Paul|date=June 2006|title=Biopower Today|journal=BioSocieties|language=en|volume=1|issue=2|pages=195–217|doi=10.1017/S1745855206040014|s2cid=195092958|issn=1745-8560|doi-access=free}}</ref> Su discussiones super le poter e le discurso ha inspirate multe [[theoria critica|theoricos critic]], qui crede que le analyse de Foucault del structuras de poter pote adjutar le lucta contra le inequalitate. Illes sustene que, per [[analyse del discurso]], le hierarchias pote esser discoperite e questionate mediante le analyse del campos correspondente de cognoscentia per le quales illos es legitimatisate. Isto es un del manieras in le qual le obra de Foucault es ligate al theoria critica.<ref>{{cite book | last = Van Loon | first = Borin | title = Introducing Critical Theory | publisher=Icon Books Ltd. | location = Thriplow | year = 2001}}</ref> Su obra ''Discipline and Punish'' influentiava su amico e contemporaneo [[Gilles Deleuze]], qui publicava le articulo "Postscript on the Societies of Control", in le qual ille laudava le obra de Foucault ma argumentava que le societate occidental contemporanee habeva in facto evolvite ab un "societate disciplinari" a un "societate del controlo".<ref>{{Cite journal|last=Deleuze|first=Gilles|author-link=Gilles Deleuze|date=1992|title=Postscript on the Societies of Control|journal=October|volume=59|pages=3–7|issn=0162-2870|jstor=778828}}</ref> Deleuze publicava postea, in 1988, un libro dedicate al pensamento de Foucault, con le titulo ''[[Foucault (libro de Deleuze)|Foucault]]''. Le discussiones de Foucault super le relation inter poter e cognoscentia ha influentiate le criticas [[postcolonialismo|postcolonial]] in lor explication del formation discursive del [[colonialismo]], particularmente in le obra de [[Edward Said]], ''[[Orientalismo (libro)|Orientalismo]]''.<ref>{{cite book | last = Said | first = Edward | title = Orientalism | url = https://archive.org/details/orientalism0000said | publisher=Vintage Books | location = New York | year = 1979}}</ref> Le obra de Foucault ha essite comparate con illo de [[Erving Goffman]] per le sociologo [[Michael Hviid Jacobsen]] e Soren Kristiansen, qui lista Goffman inter le influentias super Foucault.<ref>{{Cite book|title=The Social Thought of Erving Goffman|last1=Jacobsen|first1=Michael Hviid|last2=Kristiansen|first2=Soren|publisher=Sage Publications|year=2014|isbn=978-1412998031|location=London|pages=5, 86}}</ref> Le scripturas de Foucault, particularitate ''The History of Sexuality'', ha etiam essite multo influente in le [[philosophia feminista]] e le [[theoria queer]], particularmente in le obra del importante scholare feminista [[Judith Butler]], a causa de su theorías concernente le genealogia del masculinitate e del femininite, le poter, le sexualitate e le corpore.<ref name="gutting1" /> ===Criticas e confrontos=== ====Crypto-normativitate, auto-refutation, defeatismo==== Un critica importante del pensamento de Foucault concerne su refusar de proponer solutiones positive al problemas social e politic que ille critica. Pois que nulle relation human es sin poter, le libertate deveni elusive — mesmo como ideal. Iste position, que critica le normativitate como socialmente construite e contingente, ma que se basa super un norma implicite pro formular le critica, ha ducite le philosopho [[Jürgen Habermas]] a describer le pensamento de Foucault como "crypto-[[Normativity|normativista]]", dependente secretemente del principios del [[Age of Enlightenment|Illuminismo]] mesme contra le quales ille tenta argumentar.<ref>Ashenden, S., & D. Owen (eds.). (1999). ''Foucault contra Habermas: Recasting the dialogue between genealogy and critical theory''. Sage.</ref> Un critica simile ha essite formulate per [[Diana Taylor (professor)|Diana Taylor]], e per [[Nancy Fraser]], qui argumenta que "le critica de Foucault comprende le sistemas moral traditional, ille se nega a se mesme recurrente a conceptos como 'libertate' e 'justitia', e ergo manca le capacitate de generar alternativas positive".<ref>Taylor, Diana (2010). ''Michel Foucault: Key Concepts''. Acumen. pp. 2–3.</ref> ====Genealogia como methodo historic==== Le philosopho [[Richard Rorty]] ha argomentate que le "archéologia del cognoscentia" de Foucault es fundamentalmente negative e ergo falla a establir adequatemente ulle theoria "nove" del cognoscentia ''per se''. In loco, Foucault simplesmente offere alcun maximas valorose concernente le lectura del historia. Rorty scribe: {{blockquote|Secundo lo que io pote vider, tote lo que ille ha a offerer es brillante redescritiones del passato, supplementate per utile indicationes super como evitar de esser capturate per vetule presuppositiones historiographic. Iste indicationes consiste largemente in dicer: "non cerca progresso o senso in le historia; non considera le historia de un activitate date, de ulle segmento del cultura, como le disveloppamento de rationalitate o de libertate; non usa ulle vocabulario philosophic pro characterisar le essentia de tal activitate o le fin que illo servi; non suppone que le maniera in que iste activitate es actualmente conducite da ulle inditio super le fines al quales illo serviva in le passato".<ref>{{cite book|first=Richard |last=Rorty|chapter=Foucault and Epistemology|editor-last=Hoy|editor-first=D |title=Foucault: A critical reader|publisher= Basil Blackwell|location=Oxford|date=1986}}</ref>}} Le genealogia emergeva in le scripturas de Foucault al initio del annos 1970 como un correction al insufficentias que ille videva in le methodologia precedente que ille habeva describite como archeologia. Specificamente, le genealogia permitteva a Foucault un methodo pro explicar como "le succession epistemologic de formationes discursive" pote occurre intra le methodologia del veter Archeologia.<ref name=TheArchive>{{cite journal |last1=T'Jampens |first1=Michiel |last2=Versieren |first2=Jelle |author-link2=:nl:Jelle Versieren |date=July 2, 2020 |title=Entering the Archive: "Il faut défendre la société" and Michel Foucault's Critical Archeological Inquiry into the History and Method of Genealogy |url=https://www.deepdyve.com/lp/taylor-francis/entering-the-archive-il-faut-d-fendre-la-soci-t-and-michel-foucault-s-SgdVHPb0Ga? |journal=Critical Horizons (A Journal of Philosophy and Social Theory) |volume=21 |issue=3 |publisher=Routledge |pages=240–263 |doi=10.1080/14409917.2020.1790753 |access-date=February 28, 2025}}</ref> Foucault ha frequentemente essite criticate per historiographos pro lo que illes considera un manca de rigor in su analyses.<ref>[[Sara Mills (linguist)|Mills, S.]] (2003). Michel Foucault: Routledge Critical Thinkers. Chicago p. 23</ref> Per exemplo, [[Hans-Ulrich Wehler]] criticava severemente Foucault in 1998.<ref>{{Cite book |title=Die Herausforderung der Kulturgeschichte |trans-title=The challenge of cultural history |last=Wehler |first=Hans-Ulrich |author-link=Hans-Ulrich Wehler |publisher=C.H. Beck |year= 1998 |location=Munich |pages=45–95 |isbn=978-3406420764 |language=de}}</ref> Secundo Wehler, le obras de Foucault non es solmente insufficiente in lor aspectos historic empiric, ma es frequentemente contradictori e manca claritate. Per exemplo, le concepto de poter de Foucault es "desesperantemente non differenciate", e le these de Foucault super un "societate disciplinari" es, secundo Wehler, solmente possibile proque Foucault non distingue adequatemente inter autoritate, fortia, poter, violentia e legitimita.<ref>[[Hans-Ulrich Wehler|Wehler]] (1998), ''Die Herausforderung der Kulturgeschichte''. p. 81.</ref> T'Jampens e Jelle Versieren describe Foucault como habente experite un grave crise personal al initio de su serie de conferentias "Il faut défendre la société", basate super le relato de [[Gilles Deleuze]]. Illes describe iste crise como le culmino del dubitas proprie de Foucault concernente "certe aspectos clave del methodo genealogic". Illes describe iste conferentias como le construction de un dialectica inter le veter methodo archeologic e le plus nove methodo genealogic, usante le instrumentos methodologic del prime pro corriger le defectos que Foucault mesme habeva identificate in le secunde.<ref name=TheArchive /> ====Criticas feminista==== Ben que feministas american ha construite super le criticas de Foucault del construction historic del roles de genere e sexualitate, alcun feministas nota le limitationes del subjectivitate masculinista e del orientation ethic que ille describe.<ref name="Downing, Lisa 2008">Downing, Lisa. ''The Cambridge Introduction to Michel Foucault'' (2008). Cambridge University Press, pp. 104–117.</ref> Un problema connexe levate per le scholares [[Elizabeth Povinelli]] e Kathryn Yusoff es le quasi complete absentia de discussion del racie in su scripturas. Yusoff (2018, p.&nbsp;211) dice que "Povinelli dirige nostre attention al provincialitate del projecto de Foucault in su conceptualisation de un genealogia de Europa occidental".<ref>Yusoff, K. 2018. The Anthropocene and geographies of geopower. In Mat Coleman and John Agnew (eds.) ''Handbook on the Geographies of Power''. Edward Elgar.</ref> ====Sexualitate==== Le philosopho [[Roger Scruton]] argomenta in ''Sexual Desire'' (1986) que Foucault esseva incorrect a afirmar, in ''The History of Sexuality'', que le moralitate sexual es culturalmente relative. Il critica Foucault pro supponer que poterea exister societates in le quales un "problematization" del sexual non eveniva, concludente que "nulle historia del pensamento poterea monstrar le 'problematization' del experientia sexual como particular a certe formationes social specific: illo es characteristic del experientia personal in general e ergo de omne ordine social authentic".<ref>{{Cite book|title=Sexual Desire: A Philosophical Investigation|url=https://archive.org/details/sexualdesirephil0000scru|last1=Scruton|first1=Roger|author-link=Roger Scruton|publisher=Phoenix Books|date=1994|isbn=978-1-85799-100-0|location=London|pages=[https://archive.org/details/sexualdesirephil0000scru/page/34 34], 362}}</ref> Le approccio de Foucault al sexualitate, que ille considera como socialmente construite, ha devenite influente in le [[theoria queer]]. Le resistentia de Foucault al [[politica identitari]] e su rejection del concepto psychoanalytic de "objecto de selection" es in contradiction con alcun theorias de identitate queer.<ref name="Downing, Lisa 2008"/> ====Constructionismo social e natura human==== Foucault es a vices criticate pro su supponite [[constructionismo social]], que alcunos considera un affronto al concepto de [[veritate]]. In le [[Chomsky–Foucault debate|debate televisate de 1971]] inter Foucault e [[Noam Chomsky]], Foucault argumentava contra le possibilitate de un natura human fixe, como postulate per le concepto de Chomsky de facultates human innate. Chomsky argumentava que le conceptos de justitia habeva lor radices in le ration human, dum Foucault rejectava le base universal de un concepto de justitia.<ref>{{Cite journal |title=Chomsky and Foucault on Human Nature and Politics: An Essential Difference? |last=Wilkin |first=Peter |publisher=Florida State University Department of Philosophy |journal=Social Theory and Practice |date=1999 |pages=177–210|doi=10.5840/soctheorpract199925217 |url=http://bura.brunel.ac.uk/handle/2438/10707 | issn=0037-802X}} Vol. 25, No. 2.</ref> Post le debate, Chomsky esseva frappate per le total rejection de Foucault del possibilitate de un moralitate universal, dicente: "Il me pareva completemente amoral; io nunquam habeva incontrate alcuno qui esseva si totalmente amoral [...] io vole dicer, personalmente io le appreciava, il es solmente que io non poteva comprender le. Il esseva como si ille veniva de un altere specie, o qualcosa del genere."<ref>Miller, James (1993). ''The Passion of Michel Foucault''. Harvard University Press, pp. 201–203.</ref> ====Defeatismo in le education e le autoritate==== Le scriptor peruvian [[Mario Vargas Llosa]], ben que ille recognosce que Foucault contribueva a dar un derecto de citate in le vita cultural a certe experientias marginal e eccentric (de sexualitate, de repression cultural, de follia), sustene que su critica radical del autoritate esseva nocive al education.<ref>Vargas Llosa, Mario (2010). "Breve discurso sobre la cultura" [Short Discourse on Culture]. ''Letras libres'' 139: 48–55 [http://www.letraslibres.com/revista/convivio/breve-discurso-sobre-la-cultura?page=full].</ref> ====''Oblidar Foucault''==== Le tractate de [[Jean Baudrillard]] de 1977, ''Oublier Foucault'' (trans. ''Oblidar Foucault''), rendeva Baudrillard immediatemente infame in Francia, proque illo esseva un analyse critic devastante del libro de Foucault ''The History of Sexuality'' — e del opera integre de Foucault. In 1976, Jean Baudrillard inviava iste essay al revista francese ''Critique'', ubi Michel Foucault esseva un editor. Foucault esseva invitate a responder, ma remaneva silentiose. In illo, Baudrillard etiam lanceava attaccos contra philosophos como [[Gilles Deleuze]] e [[Félix Guattari]], qui credeva que le [[desiderio sexual]] e le [[liberation sexual]] poterea esser un fortia revolutionari. Baudrillard affirmava que "le discurso de Foucault es un speculo del poteres que illo describe".<ref name=ff/>{{rp|30}} Pois que "il es finalmente possibile parlar con tal comprension definitive super le poter, le sexualitate, le corpore e le disciplina [...] il es proque a un certe puncto tote isto es hic e nunc finite". Ergo, "le coincidentia inter iste nove version del poter e le nove version del [[desiderio]] proponite per [[Deleuze]] e [[Lyotard]] [...] [non esseva] accidental: il es simplemente que in Foucault le poter prende le loco del desiderio [...] Ecce proque il non ha desir in Foucault: su loco es ja occupate [...] Quando le poter se misce con le desir e le desir se misce con le poter, oblida les ambes".<ref name="ff">''Forget Foucault'' Introduction and Interview by [[Sylvere Lotringer]], 2007, Translated by Nicole Dufresne, Baudrillard, {{ISBN|978-1-58435-041-5}}</ref> ''Oublier Foucault'' esseva publicate in anglese in 1998 como parte del serie Foreign Agents de [[Semiotext(e)]], sub le titulo ''Forget Foucault''. == Obras == * [[1954]]: ''Maladie mentale et personnalité''; reeld. ''Maladie mentale et psychologie'' (1995). * [[1961]]: ''Histoire de la folie à l'âge classique - Folie et déraison''. * [[1963]]: ''Naissance de la clinique - une archéologie du regard médical''. * [[1966]]: ''Les mots et les choses - une archéologie des sciences humaines''. * [[1966]]: ''La pensée du dehors''. * [[1969]]: ''L'archéologie du savoir''. * [[1970]]: ''Sept propos sur le septième ange''. * [[1971]]: ''L'ordre du discours''. * [[1973]]: ''Ceci n'est pas une pipe''. * [[1975]]: ''Surveiller et punir''. * [[1976]]-[[1984]]: ''Histoire de la sexualité''. Tres volumines. {{Ref}} ===Fontes=== {{Refbegin|indent=yes}} * {{cite book |title=Michel Foucault |title-link=Michel Foucault (Eribon book) |last=Eribon |first=Didier |author-link=Didier Eribon |others=Betsy Wing (translator) |year=1991 |orig-date=1989 |publisher=Harvard University Press |location=Cambridge, MA |isbn=978-0-674-57286-7 }} * {{cite book |title=Saint Foucault: Towards a Gay Hagiography |url=https://archive.org/details/saintfoucaulttow0000davi |last=Halperin |first=David M. |author-link=David M. Halperin |year=1997 |publisher=Oxford University Press |location=Oxford and New York |isbn=978-0-19-511127-9 }} * {{cite book |title=[[The Lives of Michel Foucault]] |last=Macey |first=David |author-link=David Macey |year=1993 |publisher=Hutchinson |location=London |isbn=978-0-09-175344-3 }} * {{cite book |title=[[The Passion of Michel Foucault]] |last=Miller |first=James |author-link=James Miller (academic) |year=1993 |publisher=Simon & Schuster |location=New York City |isbn=978-0-674-00157-2 }} * {{cite book |title=Michel Foucault |url=https://archive.org/details/michelfoucault0000smar |last=Smart |first=Barry |year=2002 |publisher=Routledge |location=London |isbn=978-0-415-28533-9 }} * {{Cite book |title=Philosophy: 100 Essential Thinkers |url=https://archive.org/details/philosophy100ess0000stok_d9g0 |last=Stokes |first=Philip |year=2004 |publisher=Index Books |location= Kettering |isbn=978-0-572-02935-7 }} {{refend}} ===Lectura ulterior=== * [[Jacques Derrida|Derrida, Jacques]]. 1978. "Cogito and the History of Madness", pp.&nbsp;31–63 in ''Writing and Difference'', translated by Alan Bass. Chicago: [[University of Chicago Press|Chicago University Press]]. * Dreyfus, Herbert L., and [[Paul Rabinow]]. 1983. ''Michel Foucault: Beyond Structuralism and Hermeneutics'' (2nd edn). Chicago: [[University of Chicago Press]]. * Foucault, Michel. "Sexual Morality and the Law" [originally published as "La loi de la pudeur"], pp.&nbsp;271–285 in ''Politics, Philosophy, Culture''.{{Citation needed|date=June 2021}} * Foucault, Michel, [[Ignacio Ramonet]], {{interlanguage link|Daniel Mermet|fr}}, [[Jorge Majfud]], and {{interlanguage link|Federico Kukso|es}}. 2018. ''Cinco entrevistas a Noam Chomsky'' (in Spanish). Santiago: Aun Creemos en los Sueños. {{ISBN|978-956-340-126-4}}. * [[David W. Garland|Garland, David]]. 1997. {{"'}}Governmentality' and the Problem of Crime: Foucalt, Criminology, Sociology". ''[[Theoretical Criminology]]'' 1(2):173–214. * [[Behrooz Ghamari-Tabrizi|Ghamari-Tabrizi, Behrooz]]. 2016. ''[[Foucault in Iran: Islamic Revolution after the Enlightenment]]''. Minneapolis: [[University of Minnesota Press]]. * [[Gilles Deleuze|Deleuze, Gilles]]. 1988. ''[[Foucault (Deleuze book)|Foucault]]''. Minneapolis: University of Minnesota Press, {{ISBN|978-0816616756}}. Retrieved via [https://www.upress.umn.edu/9780816616756/foucault/ University of Minnesota Press]. * [[Gilles Deleuze|Deleuze, Gilles]], and [[Félix Guattari]]. 1983. ''[[Anti-Oedipus]]''. Minneapolis: University of Minnesota Press. * {{cite encyclopedia |last=Kuznicki |first=Jason |editor-first=Ronald |editor-last=Hamowy |editor-link=Ronald Hamowy |encyclopedia=The Encyclopedia of Libertarianism |url= https://books.google.com/books?id=yxNgXs3TkJYC |year=2008 |publisher= [[SAGE Publishing|Sage]]; [[Cato Institute]] |location= Thousand Oaks, CA |doi= 10.4135/9781412965811.n110 |isbn= 978-1412965804 |oclc=750831024| lccn = 2008009151 |pages=180–181|chapter=Foucault, Michel (1926–1984) |chapter-url=https://sk.sagepub.com/reference/libertarianism/n110.xml}} * [[Alasdair MacIntyre|MacIntyre, Alasdair]]. 1990. ''Three Rival Versions of Moral Enquiry: Encyclopaedia, Genealogy, and Tradition''. Notre Dame, IN: [[University of Notre Dame Press]]. * [[José Guilherme Merquior|Merquior, J.G.]] 1987. ''[[Foucault (Merquior book)|Foucault]]''. Berkeley, Calif.: [[University of California Press]]. A critical view of Foucault's work. * {{cite book |title=Michel Foucault |url=https://archive.org/details/michelfoucault0000mill |last=Mills |first=Sara |author-link=Sara Mills (linguist) |year=2003 |publisher=Routledge |location=London |isbn=978-0-415-24569-2 }} * [[Mark Olssen|Olssen, M.]] 2009. ''Toward a Global Thin Community: Nietzsche, Foucault and the Cosmopolitan Commitment''. Boulder, CO: Paradigm Press. * [[Élisabeth Roudinesco|Roudinesco, Élisabeth]]. 2008. ''Philosophy in Turbulent Times: Canguilhem, Sartre, Foucault, Althusser, Deleuze, Derrida''. New York: [[Columbia University Press]]. * [[Paul Veyne|Veyne, Paul]]. 2008. ''Foucault. Sa pensée, sa personne''. Paris: [[Éditions Albin Michel]]. * [[Richard Wolin|Wolin, Richard]]. 1987. ''Telos'' 67, ''Foucault's Aesthetic Decisionism''. New York: [[Telos Press]] Ltd. == Ligamines externe == * [http://www.foucault.info www.foucault.info Michel Foucault, info] {{en}} * [http://plato.stanford.edu/entries/foucault Stanford Encylopedia of Philosophy] {{en}} * [http://www.foucault.qut.edu.au Michel-Foucault.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060201030657/http://www.foucault.qut.edu.au/ |date=2006-02-01 }} {{en}} [[Categoria:Gente francese]] [[Categoria:Philosophos]] hxq1iih74tg6nzoxhmjovrimbap3hfl 0 29783 699150 665849 2026-08-27T16:54:02Z InternetArchiveBot 40773 Add 1 book for [[Wikipedia:Verificabilitate]] (20260827)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 699150 wikitext text/x-wiki {{infobox}} Le '''bucca'''{{linfo}} es un apertura in le [[capite]] de un animal, includente [[homine]]s, e le prime parte del canal alimentari que accepta alimento e produce [[saliva]]. <ref name="humanbiology">{{cite book | last = Maton | first = Anthea | authorlink = | coauthors = Jean Hopkins, Charles William McLaughlin, Susan Johnson, Maryanna Quon Warner, David LaHart, Jill D. Wright | title = Human Biology and Health | publisher = Prentice Hall | year = 1993 | location = Englewood Cliffs, New Jersey, USA | pages = | url = https://archive.org/details/humanbiologyheal00scho | doi = | id = | isbn = 0-13-981176-1}}</ref><!-- The '''mouth''' is the first portion of the [[alimentary canal]] that receives food and [[saliva]].The [[oral mucosa]] is the [[mucous membrane]] [[epithelium]] lining the inside of the mouth.--> In addition a functionar como prime parte del systema digestive, in [[humano]]s, le bucca functiona pro [[communication]] con le [[gorga]], [[Lingua (anatomia)|lingua]], [[labio]] e [[mandibula]]. == Galeria == <gallery> File:Illu01 head neck.jpg |Vista de section transverse del capite con collo e bucca </gallery> == Vide etiam == * [[Esophago]] == Referentias == <references/> {{Pecietta|biologia}} [[Categoria:Anatomia]] b223mgwnbexwl5nanvocxr3kve0mna3 0 30410 699200 698431 2026-08-27T17:39:19Z InternetArchiveBot 40773 Add 4 books for [[Wikipedia:Verificabilitate]] (20260827)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 699200 wikitext text/x-wiki Le '''abuso sexual de infantes''' es un sorta de [[abuso]] in que un [[adulto]] o altere persona in controlo induce un [[infante]] a exequer qualcunque activitate sexual,<ref name="APA Guidelines">{{cite journal | author = Committee on Professional Practice and Standards (COPPS), Board of Professional Affairs (BPA), [[American Psychological Association]] (APA) | coauthors = Catherine Acuff, Ph.D.; Steven Bisbing, Ph.D.; Michael Gottlieb, Ph.D.; Lisa Grossman, Ph.D.; Jody Porter, Ph.D.; Richard Reichbart, Ph.D.; Steven Sparta, Ph.D.; and C. Eugene Walker, Ph.D | year = 1999 | month = August | title = Guidelines for Psychological Evaluations in Child Protection Matters | volume = 54 | issue = 8 | pages = 586 — 593 | doi = 10.1037/0003-066X.54.8.586 | journal = American Psychologist | url = http://www.apa.org/practice/childprotection.html | accessdate = 2008-05-07 | laysummary = http://psycnet.apa.org/index.cfm?fa=main.doiLanding&uid=1999-03403-007 | laysource = APA PsycNET | laydate = 2008-05-07 | quote = '''Abuse, sexual (child)''': generalmente definite como contactos inter un infante e un adulto o altere persona significantemente plus vetule o in un position de dominantia o controlo sur le infante, ubi le [[infante]] es usate pro stimulation sexual del adulto o altere persona.}}</ref> con inclusion de basiar e imbraciar.<ref>Martin, J., Anderson, J., Romans, S., ''et al.'' (1993). "Asking about child sexual abuse: methodological implications of a two-stage survey," ''Child Abuse and Neglect'', 17, 383-392.</ref> Le abuso sexual causa damnos emotional al infantes. Alicunes del effectos non se monstra immediatemente ma appare quando le infante ha adolescite. Iste effectos include le [[depression (psychiatria)|depression]],<ref name="Roosa">Roosa M.W., Reinholtz C., Angelini P.J. (1999). [http://findarticles.com/p/articles/mi_m0902/is_1_27/ai_54422556/print "The relation of child sexual abuse and depression in young women: comparisons across four ethnic groups,"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20041214115501/http://www.findarticles.com/p/articles/mi_m0902/is_1_27/ai_54422556/print |date=2004-12-14 }} ''Journal of Abnormal Child Psychology'' 27(1):65-76.</ref> le [[disordine de stress post-traumatic]],<ref name=Widom2007>{{cite journal | author = Widom, S. | coauthors = Dumont K., Czaja, S. | year = 2007 | title = A Prospective Investigation of Major Depressive Disorder and Comorbidity in Abused and Neglected Children Grown Up | journal = Archives of General Psychiatry | volume = 64 | issue = 1 | pages = 49 | doi = 10.1001/archpsyc.64.1.49 }}; [http://www.sciencedaily.com/releases/2007/01/070102092229.htm lay summary]</ref> [[anxietate]],<ref name="levitan">Levitan, R. D., N. A. Rector, Sheldon, T., & Goering, P. (2003). "[http://www3.interscience.wiley.com/cgi-bin/abstract/102529637/ABSTRACT?CRETRY=1&SRETRY=0 Childhood adversities associated with major depression and/or anxiety disorders in a community sample of Ontario: Issues of co-morbidity and specificity] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200305223622/http://www3.interscience.wiley.com/cgi-bin/abstract/102529637/ABSTRACT?CRETRY=1&SRETRY=0 |date=2020-03-05 }}," Depression & Anxiety; 17, 34-42.</ref> un risco elevate de victimisation posterior,<ref name="Messman-Moore">Terri L. Messman-Moore & Patricia J. Long, "[http://jiv.sagepub.com/cgi/content/abstract/15/5/489 Child Sexual Abuse and Revictimization in the Form of Adult Sexual Abuse, Adult Physical Abuse, and Adult Psychological Maltreatment]," ''15 Journal of Interpersonal Violence'' 489 (2000).</ref> e [[vulnere]]s physic.<ref name="dinw">Dinwiddie S, Heath AC, Dunne MP, ''et al.'' (2000). "[http://journals.cambridge.org/action/displayAbstract?fromPage=online&aid=26191 Early sexual abuse and lifetime psychopathology: a co-twin-control study.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100924144239/http://journals.cambridge.org/action/displayAbstract?fromPage=online&aid=26191 |date=2010-09-24 }}" ''Psychological Medicine'', 30:41–52</ref> Le [[suicidio]] es un del effectos, victimas essente sex vices plus susceptibile a committer suicidio e octo vices plus susceptibile a tentar suicidio de plus in plus durante lor vita. Quando un infante es sexualmente abusate per un membro de familia, se tracta de "[[incesto]]," e causa trauma psychologic mesmo plus seriose e de longe termino, particularmente si le incesto es committite per un parente. <ref name= Courtois>{{cite book|title=Healing the Incest Wound: Adult Survivors in Therapy|url=https://archive.org/details/healingincestwou0000cour|last= Courtois|first=Christine A.|publisher=W. W. Norton & Company|pages=p208|year=1988|isbn= 0393313565}}</ref> Le major parte ma non tote abuso sexual de infantes es committite per [[pedophilia|pedophilo]]s, adultos qui es sexualmente attrahite a infantes plus que a adultos.<ref name=mayoclinic>{{cite journal |url=http://www.mayoclinicproceedings.com/pdf%2F8204%2F8204sa.pdf |title=A Profile of Pedophilia: Definition, Characteristics of Offenders, Recidivism, Treatment Outcomes, and Forensic Issues |coauthors=RYAN C. W. HALL, MD, AND RICHARD C. W. HALL, MD, PA. |journal=MAYO CLIN PROC |volume=82:457-471 2007 |publisher=MAYO FOUNDATION FOR MEDICAL EDUCATION AND RESEARCH}}</ref> Le abuso sexual de infantes non es rar. Circa un quarte parte de tote feminas e un decime parte de tote homines esseva sexualmente abusate durante lor infantia.<ref name=Whealin>{{cite web |url=http://www.ncptsd.va.gov/ncmain/ncdocs/fact_shts/fs_child_sexual_abuse.html |title=Child Sexual Abuse |author=Julia Whealin, Ph.D. |publisher=National Center for Posttraumatic Stress Disorder, US Department of Veterans Affairs |date=May 22, 2007 |accessdate=August 24, 2012 |archivedate=September 8, 2008 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080908101754/http://www.ncptsd.va.gov/ncmain/ncdocs/fact_shts/fs_child_sexual_abuse.html }}</ref><ref name="Finkelhor1994">{{cite journal |author=David Finkelhor |title=Current Information on the Scope and Nature of Child Sexual Abuse |journal=The Future of Children |date=summer/fall 1994 |volume=(1994) 4(2): 31-53 |url=http://www.unh.edu/ccrc/pdf/VS75.pdf }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081013192224/http://www.unh.edu/ccrc/pdf/VS75.pdf |date=2008-10-13 }}</ref><ref>{{Cite web |title=Crimes against Children Research Center |url=http://www.unh.edu/ccrc |accessdate=2012-08-24 |archivedate=2012-07-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120716182830/http://www.unh.edu/ccrc/ }}</ref><ref>{{Cite web |title=Family Research Laboratory |url=http://www.unh.edu/frl |accessdate=2012-08-24 |archivedate=2012-09-03 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120903053021/http://www.unh.edu/frl/ }}</ref><ref>{{cite journal|title=The prevalence of child sexual abuse: Integrative review adjustment for potential response and measurement biases |journal=Child Abuse & Neglect |volume=Volume 21, Issue 4, April 1997 |pages=pp391-398 |doi=10.1016/S0145-2134(96)00180-9 |url=http://www.sciencedirect.com/science?_ob=ArticleURL&_udi=B6V7N-3SWVJJ8-6&_user=10&_rdoc=1&_fmt=&_orig=search&_sort=d&view=c&_acct=C000050221&_version=1&_urlVersion=0&_userid=10&md5=3bf4125ab05f663f306a1ca792f43398 |publisher=Elsevier Science Ltd. |authors=Kevin M. Gorey and Donald R. Leslie}}</ref> Le majoritate del victimas juvenil cognosce lor abusator. Circa un tertie parte del abuso sexual de infantes es committite per un membro de familia, super toto patres, oncles o cosinos. Solmente circa un decime parte de casos de abuso sexual de infantes esseva committite per estranieros, e le resto es altere personas que le infante cognosce como amicos del familia, babysitters, o vicinos. Le homines perpetra le major parte del abuso sexual de infantes; le feminas es le culpabiles in circa 10% del casos.<ref name=Whealin/> == Referentias == {{reflist|2}} == Ligamines externe == * {{cite book | last = Waterman | first = Jill | coauthors = Kelly, Robert J.; Oliveri, Mary Kay; and McCord, Jane | title = Behind the Playground Walls - Sexual Abuse in Preschools | url = https://archive.org/details/behindplayground0000unse | publisher = The Guilford Press |date=1993 | location = New York, London | isbn = 0-89862-523-8}} * {{cite book |author=Davis, Laura; Bass, Ellen |title=The courage to heal: a guide for women survivors of child sexual abuse: featuring "Honoring the truth, a response to the backlash" |url=https://archive.org/details/couragetohealgui00bass_0 |publisher=HarperPerennial |location=New York |year=1994 |pages= |isbn=0060950668 |oclc= |doi=}} * {{cite book |author=Lew, Mike |title=Victims No Longer (Second Edition) : The Classic Guide for Men Recovering from Sexual Child Abuse |year=2004 |url=https://archive.org/details/victimsnolongerc00lewm |publisher=Perennial Currents |location= |pages= |isbn=006053026X |oclc= |doi=}} === Articulos publicate === * U.S. Dept. of Health and Human Services, [http://www.childwelfare.gov/pubs/statsinfo/nis3.cfm Executive Summary of the Third National Incidence Study of Child Abuse and Neglect,] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080616110316/http://www.childwelfare.gov/pubs/statsinfo/nis3.cfm |date=2008-06-16 }} 1996. * Vigil, J. et al., [http://web.missouri.edu/~gearyd/Vigiletal%5BDP2005%5D.pdf A Life History Assessment of Early Childhood Sexual Abuse in Women,] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080530120119/http://web.missouri.edu/~gearyd/Vigiletal%5BDP2005%5D.pdf |date=2008-05-30 }} ''Developmental Psychology,'' 2005. {{Traduction|simple|Child sexual abuse|3809857}} [[Categoria:Abuso sexual de infantes| ]] p9x8mtraibzf75sdc5lf2gh0odzsuxs 0 30709 699177 691413 2026-08-27T17:15:11Z InternetArchiveBot 40773 Add 5 books for [[Wikipedia:Verificabilitate]] (20260827)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 699177 wikitext text/x-wiki {{infobox/articulo/generic}} Le '''marxismo'''{{linfo}} es le [[insimul]] de doctrinas politic e philosophic derivate del obra de [[Karl Marx]], philosopho e jornalista revolutionari [[Germania|german]], qui contribueva in campos como le [[sociologia]], le [[economia]], le [[derecto]] e le [[historia]], e de su amico [[Friedrich Engels]], qui le adjutava in multe de su theorias. Engels creava le termino [[socialismo scientific]] pro differentiar le marxismo del corrientes [[socialismo|socialista]] anterior inglobate per ille sub le termino [[socialismo utopic]]. On tamben utilisa le termino [[socialismo marxista]] pro referer se al ideas e propositiones specific del marxismo intra le quadro del [[socialismo]]. ==Litteratura== * {{cite book |title=The Revolutionary Ideas of Karl Marx|url=https://archive.org/details/revolutionaryide0000call_i2b6|last=Callinicos |authorformat=scap|first=Alex|authorlink=Alex Callinicos|date=2010|origyear=1983|publisher=Bookmarks|location=Bloomsbury, London|isbn=978-1-905192-68-7|ref=Cal10}} * {{cite book |title=Karl Marx: A Brief Biographical Sketch with an Exposition of Marxism|last=Lenin |authorformat=scap|first=Vladimir|authorlink=Vladimir Lenin|date=1967|origyear=1913|publisher=Foreign Languages Press|location=Peking|isbn=|url=http://www.marxists.org/archive/lenin/works/1914/granat/index.htm|accessdate=2014-06-17|nopp=|ref=Len67}} * {{cite book |title=Wage Labour and Capital|last=Marx |authorformat=scap|first=Karl|authorlink=Karl Marx|date=1849|publisher=Neue Rheinische Zeitung|location=Germany|isbn=|url=http://www.marxists.org/archive/marx/works/1847/wage-labour/index.htm|accessdate=2014-06-17|nopp=|ref=Mar49}} * {{cite book |author=Avineri, Shlomo|date=1968|title=The Social and Political Thought of Karl Marx|publisher=Cambridge University Press|authorlink=Shlomo Avineri}} * {{cite book |author=Dahrendorf, Ralf|title=Class and Class Conflict in Industrial Society|url=https://archive.org/details/classclassconfli00dahr|date=1959|authorlink=Ralf Dahrendorf|location=Stanford, CA|publisher=Stanford University Press}} * [[Jon Elster]], ''An Introduction to Karl Marx''. Cambridge, England, 1986. * Michael Evans, ''Karl Marx''. London, 1975. * {{cite book |author=Kołakowski, Leszek|title=Main Currents of Marxism|date=1976|publisher=Oxford University Press|authorlink=Leszek Kołakowski}} * {{cite book |author=Parkes, Henry Bamford|title=Marxism: An Autopsy|url=https://archive.org/details/marxismautopsy00park|date=1939|location=Boston|publisher=Houghton Mifflin|authorlink=Henry Bamford Parkes}} * [[R. J. Rummel|Rummel, R.J.]] (1977) ''[http://www.hawaii.edu/powerkills/NOTE12.HTM Conflict In Perspective]'' Chap. 5 ''[http://www.hawaii.edu/powerkills/CIP.CHAP5.HTM Marxism, Class Conflict, and the Conflict Helix]'' * {{cite book |last=Screpanti|first=E|author2=S. Zamagna|date=1993|title=An Outline of the History of Economic Thought|url=https://archive.org/details/outlineofhistory0000scre}} * {{cite book |author=McLellan, David|title=Marxism After Marx|url=https://archive.org/details/alf.3540.355.430.9.mcl|date=2007|location=Basingstoke|publisher=Palgrave Macmillan|authorlink=David McLellan (academic)}} {{refer}} [[Categoria:Marxismo| ]] [[Categoria:Politica (Theoria)]] h43ncxr7hs6gl2h6ypydk58j8abaax8 0 31115 699213 698196 2026-08-27T18:09:15Z InternetArchiveBot 40773 Add 5 books for [[Wikipedia:Verificabilitate]] (20260827)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 699213 wikitext text/x-wiki {{infobox}} Un '''fungo''' es un membro de un gruppo grande de organismos [[eucaryote|eucaryotic]] que include microorganismos tal como [[levatura]]s, [[mucor]]es, e le familiar [[champignon]]es. [[File:Amanita_muscaria_(fly_agaric).JPG|thumb|left|''Amanita muscaria'', un specie de champignon hallucinogenic]] Le fungos forma un [[Regno (biologia)|regno]], '''Fungi''', que es separate ab le [[planta]]s, [[animal]]es, e [[bacterio]]s. Un differentia major es que cellulas fungal ha [[pariete cellular|parietes cellular]] que contine [[chitina]], viste que le parietes cellular de plantas contine [[cellulosa]]. Istes e altere differentias monstra que fungos forma un gruppo singule de organismos cognate, appellate le ''Eumycota'' (''ver fungos'' o ''Eumycetos''), que possede un [[ancestre commun]] (un ''gruppo [[monophyletic]]''). Iste gruppo fungal es distincte ab le structuralmente similar [[myxomycetos]] (mucores limose) e [[oomycetos]] (mucores aquatic). Le disciplina de [[biologia]] devotate al studio de fungos es sapite como [[mycologia]]. Mycologia ha saepe essite reguardate como un branca de [[botania]], malgrado fungos esser un separate regno in [[taxonomia biologic]]. Studios genetic ha monstrate que le fungos es plus cognate al animales que al plantas (ambe fungos e animales es membros del gruppo [[Opisthokont|Opisthokonta]], ma plantas es classificate in le gruppo [[Bikont|Bikonta]]). Abundante mundialmente, le major parte de fungos es nonconspicue proque del dimensiones parve de su structuras e su [[Crypsis|cryptic]] stilos vital in solo, sur material morte, e como [[Symbiosis|symbiontes]] de plantas, animales, o altere fungos. Illos pote devenir observabile quando [[Sporocarpo (fungo)|fructar]], o como champignones o mucores. Fungos exeque un rolo essential in le decomposition de material organic e ha rolos fundamental in [[cyclo biogeochimic|cyclos e excambio de nutrientes]]. Illos ha longemente essite usate como un origine directe de alimento, tal como champignones e [[trufa]]s, como un agente [[levatura|levante]] pro pan, e in [[Fermentation (alimento)|fermentation]] de varie productos alimentari, tal como [[vino]], [[bira]], e [[sauce de soja]]. Post que le 1940s, fungo ha essite usate pro le production de [[antibiotico]]s, e plus recentemente variose [[enzyma]]s producite per fungos es usate industrialmente e in [[protease|detergente]]s. Fungos es anque usate como [[pesticidas biologic]] de controlar mal herbas, maladias de plantas, e [[insecto]]s nocue. Multe species produce compositos [[bioactive]] appellate [[mycotoxina]]s, tal como [[alcaloide]]s e [[polyketido]]s, que es toxic a animales includer humanos. Le corpores fructifere de un pauc species contine compositos [[psychotropic]]. Fungos pote decomponer materiales manufacturate e edificios, e illos pote devenir significante [[fungo pathogenic|pathogeno]]s de humanos e altere animales. Perditas de recoltas a causa de maladias fungal (pro exemplo, deterioration de alimento pote haber un impacto grande a provisiones de alimentos human e economias local). Le regno fungal include un enorme diversitate de [[taxon|taxones]] con ecologias variate, strategias de [[stilos vital (biologia)|stilo vital]], e [[morphologia (biologia)|morphologias]], extender ab unicellular aquatic [[chytrid]]es a [[champignon]]es grande. Tamen, pauc es sapite del actual [[biodiversitate]] de Regno Fungi, que ha essite estimate a 1,5 million a 5 million species, con circa 5% de los haber essite classificate formalmente. Jammais post que le pionerante obras [[taxonomia|taxonomic]] del 18e e 19e seculo de [[Carl von Linné|Carl Linnaeus]], [[Christian Hendrik Persoon]], e [[Elias Magnus Fries]], fungos ha essite [[classification biologic|classificate]] conforme a su morphologia (pro exemplo, characteristicas tal como color de sporas o characteres microscopic) o [[physiologia]]. Avantiamento in [[genetica molecular]] ha aperite le via pro [[sequentia del ADN|ADN analysis]] de esser incorporate a in taxonomia, que ha alicun vices defiate le gruppos historic basate sur morphologia e altere characteres. Studios [[phylogenetic]] publicava in le decennio ultime ha adjutate reformar le classification de Regno Fungi, que es divite a in un [[grado taxonomic|subregno]], septe [[phylo]]s, e dece [[subphylo]]s. == Characteristicas == [[Image:HYPHAE.png|thumb|360px|'''Cellulas de Fungal Hyphas'''<br /> 1- Pariete hyphal 2- Septo 3- Mitochondrio 4- Vacuola 5- crystallo de [[Ergosterol]] 6- Ribosoma 7- Nucleo 8- Reticulo endoplasmic 9- Corpore lipidic 10- Membrana plasmatic 11- [[Spitzenkörper]] 12- Apparato de Golgi]] Ante le introduction de [[phylogenetica molecular|methodos molecular]] pro analysis phylogenetic, [[taxonomia|taxonomistas]] considerava fungos de esser membros del [[Planta|Regno Planta]], proque de similaritates in stilo vital: ambe fungos e plantas es principalmente [[sessilitate (zoologia)|nonmobile]], e ha similar general morphologias e habitates de crescentia. Resimilante plantas, fungos saepe vegeta in solo, e [[champignon]]es particularmente forma [[corpore fructifere|corpores fructifere]] conspicue, que alicun vices ha resimilantia a plantas tal como [[muscos]]. Le fungos es nunc considerate un regno separate, distincte ab ambe plantas e animales, ab le qual illos appare de haber divergite ante circa un milliardo annos.<ref name=Bruns2006>{{cite journal |author=Bruns T. |year=2006 |title=Evolutionary biology: a kingdom revised |url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_2006-10-19_443_7113/page/758 |journal=Nature |volume=443 |issue=7113 |pages=758–761 |pmid=17051197 |doi=10.1038/443758a|bibcode = 2006Natur.443..758B }}</ref> Alicun morphologic, biochimic, e genetic characteres es possedite in commun con altere organismos, ma alteres es unic al fungos, clarmente separar los ab le altere regnos: Characteres commun: * Con altere [[eucaryote]]s: cellulas fungal contine [[membranal mente-ligate]] [[nucleo cellular|nucleos]] con [[chromosoma]]s continer ADN con [[ADN noncodante|regiones noncodante]] appellate [[intron]]es e regiones codante appellate [[exon]]es. Additionalmente, fungos possede membranalmente-ligate cytoplasmic [[organella]]s tal como [[mitochondrio]]s, [[sterol]]-continente membranas, e [[ribosoma]]s del typo [[80S]].<ref>{{cite book |author=Deacon J. |title=Fungal Biology |url=https://archive.org/details/fungalbiology0000deac |publisher=Blackwell Publishers |location=Cambridge, Massachusetts |year=2005 |isbn=1-4051-3066-0}}</ref> Illos ha un extension characteristic de solubile [[hydrato de carbon|hydratos de carbon]] e compositos immagazinal, includer [[sucric alcohol]]es (pro exemplo, [[mannitol]]), [[disaccharido]]s, (pro exemplo, [[trehalosa]]), e [[polysaccharido]]s (pro exemplo, [[glycogeno]], que es anque trovate in animales<ref>Deacon, pp. 128–29.</ref>). * Con animales: Fungos non ha [[chloroplasto]]s e es [[heterotroph]]ic organismos, necessitar preformate [[composito organic|compositos organic]] como un fonte energic.<ref>{{cite book|author=Alexopoulos CJ, Mims CW, Blackwell M. |title=Introductory Mycology |url=https://archive.org/details/introductorymyco0000alex_b8m8_4thed | year=1996 |publisher=John Wiley and Sons |isbn=0-471-52229-5}}</ref> * Con plantas: Fungos possede un pariete cellular<ref>Alexopoulos ''et al''., pp. 31–32.</ref> e [[vacuola]]s. Illo reproduce se per methodos ambe sexual e asexual, e simile gruppos basal de plantas (tal como [[filice]]s e [[musco]]s) produce [[spora]]s. Similar a muscos e [[alga]]s, fungos typicalmente ha nucleos [[haploide]]<ref name=Deacon4>Deacon, p. 58.</ref> * Con [[euglenoide]]s e [[bacterio]]s: Plus alte fungos, euglenoides, e alicun bacterios produce le [[amino-acido]] <small>L</small>-lysina in specific passos [[biosynthesis|biosynthetic]], appellate le [[via &alpha;-aminoadipato]].<ref name=Zabriskie2000>>{{cite journal |author=Zabriskie TM, Jackson MD. |title=Lysine biosynthesis and metabolism in fungi |journal=Natural Product Reports |volume=17 |issue=1 |pages=85–97 |year=2000 |pmid=10714900 |doi=10.1039/a801345d}}</ref> * Le cellulas del major parte de fungos cresce como tubular e filamentose structuras appellate [[hypha]]s, que pote continer multiple nucleos e extende a su apices. Cata apice contine un collection de aggregate [[vesicula (biologia)|vesiculas]]— structuras cellular consister de [[proteina]]s, [[lipido]]s, e altere moleculas organic — appellate [[Spitzenkörper]].<ref>Alexopoulos ''et al''., pp. 27–28.</ref> Ambe fungos e [[oomyceto]]s cresce como cellulas filamentose hyphal.<ref>Alexopoulos ''et al''., p. 685.</ref> Per contrasto, similar-apparante organismos, tal como filamentose [[algas verde]], cresce per repetite division cellular intra un catena de cellulas.<ref name=Deacon4/> * In commun con alicun species de plantas e animales, plus que 60 species fungal monstra le phenomenon de [[bioluminescentia]].<ref name=Desjardins2008>{{cite journal |author=Desjardin DE, Oliveira AG, Stevani CV. |year=2008 |title=Fungi bioluminescence revisited |journal=Photochemical & Photobiological Sciences |volume=7 |issue=2 |pages=170–182 |pmid=18264584|doi=10.1039/b713328f}}</ref> Characteres unic: * Alicun species cresce como unicellular [[levatura]]s que reproduce per [[gemmation]] o [[fission binari]]. [[Fungos dimorphic]] pote cambiar inter un phase levatural e un phase hyphal in responsa al conditiones ambiente.<ref name="Alexopoulos et al., p. 30">Alexopoulos ''et al''., p. 30.</ref> * Le parietes de cellulas fungal es composite de [[glucan]]es e [[chitina]]; durante que le prime compositos es anque trovate in plantas e le secunde in le [[exoskeleto]]s de [[arthropodo]]s,<ref>Alexopoulos ''et al''., pp. 32–33.</ref> fungos es le sol organismos que combina los due moleculas structural in su parietes cellular. In contrasto al plantas e al [[oomyceto]]s, parietes de cellulas fungal non contine cellulosa.<ref>Alexopoulos ''et al''., p. 33.</ref> [[Image:Omphalotus nidiformis Binnamittalong 2 email.jpg|thumb|''[[Omphalotus nidiformis]]'', un champignon bioluminescente]] Le major parte del fungos non ha un systema efficace pro transporto de aqua de nutrientes a longe distantias, tal como le [[xylema]] e [[phloema]] in multe plantas. Pro superar iste limitationes, alicun fungos, pro exemplo ''[[Armillaria]]'', forma [[rhizomorphe]]s,<ref name=Mikhail2005>{{cite journal |author=Mihail JD, Bruhn JN. |year=2005 |title=Foraging behaviour of ''Armillaria'' rhizomorph systems |url=https://archive.org/details/sim_fungal-biology_mycological-research_2005-11_109_11/page/1195 |journal=Mycological Research |volume=109 |issue=11 |pages=1195–1207 |pmid=16279413 |doi=10.1017/S0953756205003606 }}</ref> que resimila e exeque functiones similar al [[radice]]s de plantas. Un altere characteristica commun con plantas include un [[via biochimic|via biosynthetic]] pro producer [[terpeno]]s que usa [[acido mevalonic]] e [[pyrophosphato]] como [[Precursor (chimia)|componentes chimic]].<ref name=Keller2005>{{cite journal |author=Keller NP, Turner G, Bennett JW. |year=2005 |title=Fungal secondary metabolism–from biochemistry to genomics |journal=Nature Reviews in Microbiology |volume=3 |issue=12 |pages=937–947 |pmid=16322742 |doi=10.1038/nrmicro1286}}</ref> Totevia, plantas ha un additional via chimic pro terpeno in su [[chloroplasto]]s, un structura fungos non possede.<ref name=Wu2007>{{cite journal |author=Wu S, Schalk M, Clark A, Miles RB, Coates R, Chappell J. |year=2007 |title=Redirection of cytosolic or plastidic isoprenoid precursors elevates terpene production in plants |journal=Nature Biotechnology |volume=24 |pages=1441–1447 |pmid=17057703 |doi=10.1038/nbt1251 |issue=11}}</ref> Fungos produce plure [[secundari metabolito]]s que es similar o identical in structura a istos facite per plantas.<ref name=Keller2005/> Multe del enzymos de plantas e fungos que face istes compositos differe ab le alteres in [[sequentia de peptidos|sequentia]] e altere characteristicas, que indica separate origines e evolution de istes enzymas.<ref name=Keller2005/> == Diversitate == [[File:Fungus in a Wood.JPG|thumb|Fungo in un silva.]] Fungos ha un distribution mundial, e vegeta in multe habitates, includer ambientes extreme tal como [[deserto]]s o regiones con alte concentrationes de sal<ref name=Vaupotic2008>{{cite journal |author=Vaupotic T, Veranic P, Jenoe P, Plemenitas A. |title=Mitochondrial mediation of environmental osmolytes discrimination during osmoadaptation in the extremely halotolerant black yeast ''Hortaea werneckii'' |url=https://archive.org/details/fungal-genetics-and-biology_2008-06_45_6/page/994 |journal=Fungal Genetics and Biology |volume=45 |issue=6 |pages=994–1007 |year=2008 |pmid=18343697 |doi=10.1016/j.fgb.2008.01.006}}</ref> o [[radiation ionisante]],<ref name=Dadachova2007>{{cite journal |author=Dadachova E, Bryan RA, Huang X, Moadel T, Schweitzer AD, Aisen P, Nosanchuk JD, Casadevall A. |year=2007 |title=Ionizing radiation changes the electronic properties of melanin and enhances the growth of melanized fungi |journal=PLoS ONE |volume=2 |issue=5 |pages=e457 |pmid=17520016 |doi=10.1371/journal.pone.0000457 |pmc=1866175|bibcode = 2007PLoSO...2..457D }}</ref> anque como in sedimentos del [[mar profunde]].<ref name=Raghukumar1998>{{cite journal |author=Raghukumar C, Raghukumar S. |title=Barotolerance of fungi isolated from deep-sea sediments of the Indian Ocean |journal=Aquatic Microbial Ecology |volume=15 |issue=2 |pages=153–163 |year=1998 |doi=10.3354/ame015153}}</ref> Circa 100.000 species de fungos ha essite formalmente describite per [[taxonomia|taxonomistas]], sed le biodiversitate mundial del Regno Fungi es non comprendite completemente.<ref name=Mueller2006>{{cite journal |author=Mueller GM, Schmit JP. |year=2006 |title=Fungal biodiversity: what do we know? What can we predict? |journal=Biodiversity and Conservation |volume=16 |pages=1–5 |doi=10.1007/s10531-006-9117-7}}</ref> Basate sur le observationes del ration del numero de species fungal al numero del species plantal in seligite ambientes, le regno fungal ha essite estimate de continer circa 1,5 million species;<ref name=Hawksworth2006b>{{cite journal |author=Hawksworth DL. |year=2006 |title=The fungal dimension of biodiversity: magnitude, significance, and conservation |journal=Mycological Research |volume=95 |issue=6 |pages=641–655 |doi=10.1016/S0953-7562(09)80810-1}}</ref> un altere recente (2011) estimation suggere le possibilitate de plus 5 million species. == Morphologia == === Structuras microscopic === [[File:Penicillium labeled cropped.jpg|thumb|Un isolato ambiental de ''[[Penicillium]]''<br>1.&nbsp;[[hypha]] 2.&nbsp;[[conidiophoro]] 3.&nbsp;[[phialido]] 4.&nbsp;[[conidio|conidios]] 5.&nbsp;[[septo|septos]]]] Le major parte de fungos cresce como [[hypha]]s, que es cylindric, filamentose structuras 2–10&nbsp;[[micrometros|µm]] in diametro e usque a plure centimetros in longitude. Hyphas cresce a su extremitates (apices); nove hyphas es formate normalmente per emergentia de nove apices preter existente hyphas per un processo appellate ''ramification'', o rarmente crescer apices hyphal bifurca, conducer a duo parallel-crescente hyphas.<ref name=Harris2008>{{cite journal |author=Harris SD. |year=2008 |title=Branching of fungal hyphae: regulation, mechanisms and comparison with other branching systems |journal=Mycologia |volume=100 |issue=6 |pages=823–832 |pmid=19202837 |doi=10.3852/08-177 |url=http://www.cybertruffle.org.uk/cyberliber/59350/0100/006/0823.htm}}</ref> Le combination de crescimento apical e bifurcar duce al disveloppamento de un [[mycelio]], un rete interconnectite de hyphas.<ref name="Alexopoulos et al., p. 30"/> Hyphas pote esser o [[septo|septate]] o [[coenocytic]]. Septate hyphas es dividite a in compartimentos separate per parietes transverse, le septos. In contrasto, coenocytic hyphas non ha cellulas separate; illos es essentialmente supercellulas [[multinucleate]]. Multe species ha disveloppate specialisate structuras hyphal pro entrata de nutrientes ab hospites vive; exemplos include [[haustorio|haustorios]] in species parasitic de plantas in alicun phylos fungal, e [[arbuscular mycorrhiza|arbusculas]] de plure [[mycorrhiza|mycorrhizal]] fungos, que penetra a in le cellulas del hospite de consumer nutrientes.<ref name=Parniske2008>{{cite journal |author=Parniske M. |title=Arbuscular mycorrhiza: the mother of plant root endosymbioses |journal=Nature Reviews. Microbiology |volume=6 |issue=10 |pages=763–775 |year=2008 |pmid=18794914 |doi=10.1038/nrmicro1987}}</ref> === Structuras macroscopic === [[Image:Armillaria ostoyae MO.jpg|thumb|''[[Armillaria solidipes]]'']] Fungal mycelios pote devinite visibile al oculo nonadjutate, pro exemplo, sur varie superfices e substratos, tal como muros humide e supra guastate alimento, ubi illos es communmente appellate [[mucor]]es. Mycelios cresceva sur medios de solide [[agar]] in laboratorial [[placa de Petri|placas de Petri]] es usualmente referite a como [[colonia (biologia)|colonias]]. Istes colonias pote exhibir formas de crescimento e colores (a causa de [[spora]]s o [[pigmento|pigmentation]]) que pote esser usate como characteres diagnostic in le identification de species o gruppos.<ref>Hanson, pp. 127–41.</ref> Alicun individual fungal colonias pote attinger dimensiones e etates extraordinari, como in le caso de un colonia [[Clon (biologia cellular)|clonal]] de ''[[Armillaria solidipes]]'', que extende trans un area de plus que 900&nbsp;[[hectare|ha]] (3,5 millias quadrate), con un etate estimate de quasi 9.000&nbsp;annos.<ref name=Ferguson2003>{{cite journal |author=Ferguson BA, Dreisbach TA, Parks CG, Filip GM, Schmitt CL. |year=2003 |title=Coarse-scale population structure of pathogenic ''Armillaria'' species in a mixed-conifer forest in the Blue Mountains of northeast Oregon |url=https://archive.org/details/sim_canadian-journal-of-forest-research_2003-04_33_4/page/612 |journal=[[Canadian Journal of Forest Research]] |volume=33 |issue=4 |pages=612–623 |doi=10.1139/x03-065}}</ref> Le [[apothecio]]—un structura specialisate importante in [[reproduction sexual]] in le ascomycetos—es un cupular [[corpore fructifere]] que contine le [[hymenio]], un strato de texito continer le sporifere cellulas.<ref>Alexopoulos ''et al''., pp. 204–205.</ref> Le corpores fructifere del basidiomycetos ([[basidiocarpo]]s) e alicun ascomycetos pote alicun vices vegeta multo grande, e multe es familiar como [[champignon]]es. == Reproduction == [[File:Polyporus squamosus Molter.jpg|thumb|''[[Polyporus squamosus]]'']] Reproduction fungal es complexe, reflecter le differentias in stilos vital e composition genetic intra iste regno diverse de organismos.<ref>Alexopoulos ''et al''., pp. 48–56.</ref> Illo es estimate que un tertio de omne fungos reproducer se usar plus que un methodo de propagation; pro exemplo, reproduction pote occurer in duo ben differentiate stadios intra le [[cyclo vital (biologia)|cyclo vital]] de un species, le [[teleomorphe]] e le [[anamorphe]].<ref>Kirk ''et al''., p. 633.</ref> Conditiones ambiental causa geneticamente determinate stadios disveloppamental que duce al creation de structuras specialisate pro sexual o asexual reproduction. Istes structuras adjuta reproduction per efficacemente disperger sporas o sporifere [[propagulo]]s. === Dispersion del sporas === Ambe asexual e sexual sporas o sporangiosporas es saepe activemente dispergite per ejection per fortia ab su structuras reproductive. Iste ejection assecura le exito del sporas ab le structuras reproductive anque como propagar per le aer trans distantias longe. == Evolution == In contrasto a [[Evolution de plantas|plantas]] e [[Evolution de animales|animales]], le antique historia fossilic del fungos es magre. Factores que probabile contribue al subrepresentation de species fungal inter fossiles include le natura de fungal [[sporocarpo|corpores fructifere]], que es molle, carnesc, e facilemente degradabile texitos e le dimensiones microscopic del major parte de structuras fungal, que assi non es de bon grado evidente. == Classification == ===Supertaxones=== Ben que communmente includite in botanic curriculo e libros de texto, fungos es plus proximemente parente a [[animal]]es que plantas e es situate con le animales in le gruppo [[monophyletic]] de [[opisthokonto]]s.<ref name=ShalchianTabrizi2008>{{cite journal |author=Shalchian-Tabrizi K, Minge MA, Espelund M, Orr R, Ruden T, Jakobsen KS, Cavalier-Smith T. |title=Multigene phylogeny of choanozoa and the origin of animals |journal=PLoS ONE |volume=3 |issue=5 |pages=e2098 |year=2008 |pmid=18461162 |pmc=2346548 |doi=10.1371/journal.pone.0002098|bibcode = 2008PLoSO...3.2098S }}</ref> Analyses usar [[phylogenetica molecular]] supporta un [[gruppo monophyletic| origine monophyletic]] del fungos.<ref name=Hibbett2007>{{cite journal | author=Hibbett DS, Binder M, Bischoff JF, Blackwell M, Cannon PF, Eriksson OE, ''et al''. | year=2007 | title=A higher level phylogenetic classification of the ''Fungi'' | journal=Mycological Research | pmid=17572334 | volume=111 | issue=5 | pages=509–547 | doi=10.1016/j.mycres.2007.03.004 | url=http://www.clarku.edu/faculty/dhibbett/AFTOL/documents/AFTOL%20class%20mss%2023,%2024/AFTOL%20CLASS%20MS%20resub.pdf | format=PDF }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090326135053/http://www.clarku.edu/faculty/dhibbett/AFTOL/documents/AFTOL%20class%20mss%2023%2C%2024/AFTOL%20CLASS%20MS%20resub.pdf |date=2009-03-26 }}</ref> Le [[taxonomia]] del fungos es cambiar rapidemente, specialmente a causa de recente recerca basate sur ADN comparationes. ===Subtaxones=== Le [[phylo (rango taxinomic)|phylos]] (alicun vices appellate divisiones) de fungos ha essite classificate principalmente super le base de characteres de su structuras [[reproduction|reproductive]]. Currentemente, septe phylos es proponite:<ref name=Hibbett2007/> * Phylo [[Ascomycota]] ** Subphylo [[Pezizomycotina]] ** Subphylo [[Saccharomycotina]] ** Subphylo [[Taphrinomycotina]] * Phylo [[Basidiomycota]] ** Subphylo [[Agaricomycotina]] ** Subphylo [[Pucciniomycotina]] ** Subphlyo [[Ustilaginomycotina]] * Phylo [[Chitridiomycota]] * Phylo [[Blastocladiomycota]] * Phlyo [[Glomeromycota]] * Phylo [[Microsporidia]] * Phylo [[Neocallimastigomycota]] Le [[Ascomycota]], communmente sapite as fungos saccic or ascomycetos, constitue le plus grande gruppo taxonomic intra le Eumycota.<ref name="Kirk et al., p. 489">Kirk ''et al''., p. 489.</ref> Istes fungos forma sporas meiotic appellate [[ascospora]]s, que es clausurate in un special structura saccoide appellate un [[asco]]. Iste phylo include [[morelo]]s, un pauc altere [[champignon]]es e [[trufa]]s, unicellular [[levatura]]s, e multe filamentose fungos viver como [[saprotropho]]s, [[parasito]]s, e [[symbionte]]s mutualista. Prominente e importante genera de filamentose ascomycetos include ''[[Aspergillus]]'', ''[[Penicillium]]'', ''[[Fusarium]]'', e ''[[Claviceps]]''. Membros del [[Basidiomycota]], communmente sapite como le fusteal fungos o basidiomycetos, produce meiosporas appellate [[basidiospora]]s sur fusteoide pedunculos appellate [[basidio|basidios]]. Le major parte de [[champignon]]es commun pertine a iste gruppo, e anque le [[rusto (fungo)|rustos]] e [[ustilago]]s, que es major pathogenos de cereales. Le [[Chytridiomycota]] es communmente appellate chytridios. Istes fungos es distribuite mundialmente. Chytridios produce [[zoospora]]s que es capabile de active movimento con un singule [[flagello]], ducer prime taxonomistas de classificar los como [[Protisto]]s. Le [[Blastocladiomycota]] esseva previe considerate un clado taxonomic intra le Chytridiomycota. Le blastocladiomycetos es [[nutrition saprotrophic|saprotrophos]], nutrir se de material organic decomponente, e illos anque es parasitos de omne gruppos eucaryotic. Membros del [[Glomeromycota]] forma [[mycorrhizas arbuscular]], un typo de [[symbiosis]] in le qual hyphas fungal invade cellulas radical de plantas e ambe species beneficia ab le resulante augmentate apporto de nutrientes. Omne sapite species de Glomeromycota reproduce asexualmente.<ref name=Redecker2006>{{cite journal |author=Redecker D, Raab P. |title=Phylogeny of the Glomeromycota (arbuscular mycorrhizal fungi): recent developments and new gene markers |journal=Mycologia |volume=98 |issue=6 |pages=885–895 |year=2006 |pmid=17486965 |doi=10.3852/mycologia.98.6.885 |url=http://www.cybertruffle.org.uk/cyberliber/59350/0098/006/0885.htm}}</ref>Le association symbiotic inter le Glomeromycota e plantas es ancian, con evidentia datar de ante 400 million annos.<ref name=Remy1994>{{cite journal |author=Remy W, Taylor TN, Hass H, Kerp H. |year=1994 |title=4-hundred million year old vesicular-arbuscular mycorrhizae |url=https://archive.org/details/sim_proceedings-of-the-national-academy-of-sciences-usa_1994-12-06_91_25/page/11841 |journal=Proceedings of the National Academy of Sciences USA |volume=91 |issue=25 |pages=11841–11843 |pmid=11607500 |doi=10.1073/pnas.91.25.11841 |pmc=45331 |bibcode=1994PNAS...9111841R}}</ref> Analysis phylogenetic ha demonstrate que le [[Microsporidia]], unicellular parasitos de animales e protistos, es quasi recente e multo derivate fungo [[endobiotic]] (viver intra le texito de un altere species).<ref name=James2006b>{{cite journal |author=James TY, Kauff F, Schoch CL, Matheny PB, Hofstetter V, Cox CJ, ''et al''. |year=2006 |title=Reconstructing the early evolution of Fungi using a six-gene phylogeny |url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_2006-10-19_443_7113/page/818 |journal=Nature |volume=443 |issue=7113 |pages=818–822 |pmid=17051209 |doi=10.1038/nature05110|bibcode = 2006Natur.443..818J }}</ref> Le [[Neocallimastigomycota]] esseva primo situate in le phylo Chytridomycota. Membros de iste parve phylo es [[organismo anaerobie| organismos anaerobie]], viver in le systemas digestive de plus grande mammiferos herbivore e possiblemente in altere ambientes terrestre e aquatic. === Organismos fungoide === Perque del similaritates in morphologia e stilo vital, le mucores limose ([[myxomycetos]]) e mucores aquatic ([[oomycetos]]) esseva previemente classificate in le regno Fungi. Dispare ver fungos, le parietes cellular de istes organismos contine cellulosa e no ha chitina. Myxomycetos es [[unikonto]]s como fungos, ma es gruppate in le [[Amoebozoos]]. Oomycetos es diploide [[bikonto]]s e es gruppate in le regno [[Chromalveolato]]. Ni mucores aquatic ni mucores limose es proximemente parente al ver fungos, e, ergo, taxonomistas non gruppa jam los in le regno Fungi. Totevia, studios del oomycetos e myxomycetos es ancora saepe include in [[mycologia|mycologic]] libros de texto e primari recercal literatura.<ref name=Blackwell2004>{{cite book |author=Blackwell M, Spatafora JW. |editor=Bills GF, Mueller GM, Foster MS |chapter=Fungi and their allies |title=Biodiversity of Fungi: Inventory and Monitoring Methods |url=https://archive.org/details/isbn_9780125095518 |publisher=Elsevier Academic Press |location=Amsterdam |year=2004 |pages=[https://archive.org/details/isbn_9780125095518/page/18 18]–20 |isbn=0-12-509551-1}}</ref> == Ecologia == Ben que saepe nonconspicue, fungos occure in omne ambientes sur [[Terra]] e exeque multo importante rolos in [[ecosystema]]s. Conjunctemente con bacterios, fungos es le major [[decomponitor]]es in le major parte de terrestre (e alicun aquatic) ecosystemas, e assi exeque un rolo critic in [[cyclos biogeochimic]]<ref name=Gadd2007>{{cite journal |author=Gadd GM. |title=Geomycology: biogeochemical transformations of rocks, minerals, metals and radionuclides by fungi, bioweathering and bioremediation |url=https://archive.org/details/sim_fungal-biology_mycological-research_2007-01_111_1/page/3 |journal=Mycological Research |volume=111 |issue=Pt 1 |pages=3–49 |year=2007 |pmid=17307120 |doi=10.1016/j.mycres.2006.12.001}}</ref> e in multe [[retes alimental]]. === Symbiosis === Multe fungos ha importante relationes [[symbiotic]] con organismos ab quasi omne [[Regno (biologia)|regnos]].<ref name=Aanen2006>{{cite journal |author=Aanen DK. |year=2006 |title=As you reap, so shall you sow: coupling of harvesting and inoculating stabilizes the mutualism between termites and fungi |journal=[[Biology Letters]] |volume=2 |issue=2 |pages=209–212 |pmid=17148364 |doi=10.1098/rsbl.2005.0424 |pmc=1618886}}</ref><ref name=Nikoh2000>{{cite journal |author=Nikoh N, Fukatsu T. |year=2000 |title=Interkingdom host jumping underground: phylogenetic analysis of entomoparasitic fungi of the genus ''Cordyceps'' |url=https://archive.org/details/sim_molecular-biology-and-evolution_2000-04_17_4/page/629 |journal=Molecular Biology and Evolution |volume=17 |issue=4 |pages=629–638 |pmid=10742053}}</ref><ref name=Perotto1997>{{cite journal |author=Perotto S, Bonfante P. |year=1997 |title=Bacterial associations with mycorrhizal fungi: close and distant friends in the rhizosphere |url=https://archive.org/details/sim_trends-in-microbiology_1997-12_5_12/page/496 |journal=Trends in Microbiology |volume=5 |issue=12 |pages=496–501 |pmid=9447662 |doi=10.1016/S0966-842X(97)01154-2}}</ref> Istes interactiones pote esser [[Mutualismo (biologia)|mutual]] o antagonista in character, o, in le caso de fungos [[Commensalismo (biologia)|commensal]], es de no apparente beneficio o detrimento al hospite.<ref name=Paszkowski2006>{{cite journal |author=Paszkowski U. |year=2006 |title=Mutualism and parasitism: the yin and yang of plant symbioses |journal=Current Opinion in Plant Biology |volume=9 |issue=4 |pages=364–370 |pmid=16713732 |doi=10.1016/j.pbi.2006.05.008}}</ref> ==== Con plantas ==== [[Mycorrhiza]]l symbiosis inter [[planta]]s e fungos es un del melio sapite planta–fungo associationes e es de significante importantia pro plantal crescimento e persistentia in multe ecosystemas; de plus de 90% de omne species de plantas ingagia in relationes mycorrhizal con fungos e es dependente sur istes relationes pro superviventia.<ref name=Bonfante2003>{{cite journal |author=Bonfante P. |year=2003 |title=Plants, mycorrhizal fungi and endobacteria: a dialog among cells and genomes |url=https://archive.org/details/sim_biological-bulletin_2003-04_204_2/page/215 |journal=[[The Biological Bulletin]] |volume=204 |issue=2|pages=215–220 |pmid=12700157 |doi=10.2307/1543562 |jstor=1543562}}</ref> ==== Con algas e cyanobacterios ==== [[Image:Lobaria pulmonaria 010108a.jpg|thumb|Le lichen ''[[Lobaria pulmonaria]]'', un symbiosis de species fungal, [[alga|algal]], e [[cyanbacterio|cyanobacterial]]]] [[Lichen]]es es formate per un relation symbiotic inter [[alga]]s o [[cyanobacterio]]s (referite a in terminologia lichenic como [[photobionte]]s) e fungos (principalmente varie species de [[ascomyceto]]s e un pauc [[basidiomyceto]]s), in le qual cellulas individual del photobionto es includite in un texito formava per le fungo.<ref name=Brodo2001>{{cite book |title=Lichens of North America |url=https://archive.org/details/lichensofnortham0000brod |author=Brodo IM, Sharnoff SD. |year=2001 |publisher=Yale University Press |location=New Haven, Connecticut |isbn=0-300-08249-5}}</ref> ==== Con insectos ==== Multe [[insecto]]s anque ingagia in [[Formica-fungo mutualismo|relationes mutual]] con fungos. Plure gruppos de [[formica]]s cultiva fungos in le ordine ''[[Agaricales]]'' como su primari fonte de alimento, e le [[ambrosial coleoptero]] cultiva varie species de fungos in le cortice de arbores que illos infesta.<ref name=Douglas1989>{{cite journal |author=Douglas AE. |title=Mycetocyte symbiosis in insects |url=https://archive.org/details/sim_biological-reviews_1989-11_64_4/page/409 |journal=Biological Reviews of the Cambridge Philosophical Society |volume=64 |issue=4 |pages=409–434 |year=1989 |pmid=2696562 |doi=10.1111/j.1469-185X.1989.tb00682.x}}</ref> === Pathogenos e parasitos === [[Image:Aecidium magnellanicum.jpg|thumb|Le pathogeno de plantas ''Aecidium magellanicum'' causa [[calafate rusto]], vidite hic super un ''[[Berberis]]'' arbusto in Chile.]] Multe fungos es [[parasito]]s de plantas, animales (includer humanos), e altere fungos. ==Usos human== [[Image:S cerevisiae under DIC microscopy.jpg|thumb|''[[Saccharomyces cerevisiae]]'' cellulas monstrate con [[Differential interferentia contrasto microscopia|DIC microscopia]]]] Le uso de fungos pro alimental preparation o preservation e altere objectos es extensive con un historia longe. [[Cultivation de champignones|Cultivation]] e [[colligation de champignones]] es industrias grande in multe paises. Perque del capacitate de iste gruppo de producer un enorme selection de [[productos natural]] con [[antimicrobial]] o altere activitates biologic, multe species longe ha essite usate o es in disveloppamento pro industrial [[production de antibiotices]], vitaminas, e anticanceric e cholesterol-reducente pharmacos. === Pharmacos === Multe species produce metabolitos que es fontes major de [[pharmacologia|pharmacologicamente]] active drogas. Particularmente importante es le antibiotices, includer le [[penicillina]]s, un structuralmente-relatite gruppo de [[&beta;-lactam antibiotic]]s que es synthesisate ab parve [[peptido]]s. Ben que naturalmente occurente penicillinas tal como [[penicillina G]] (producite per ''[[Penicillium chrysogenum]]'') ha un limitate spectro de activitate biologic, un grande selection de altere penicillinas pote esser producite per [[Synthesis chimic|modification chimic]] del penicillinas natural. === Alimentos culturate === [[Levatura de pan]] o ''[[Saccharomyces cerevisiae]]'', un fungo unicellular, es usate de facer [[pan]] e altere frumental basate productos, tal como pasta de [[pizza]] e [[bolletta]]s.<ref name=Kulp2000>{{cite book |title=Handbook of Cereal Science and Technology |url=https://archive.org/details/handbookofcereal0000unse_z6d5 |author=Kulp K. |year=2000 |publisher=CRC Press |isbn=0-8247-8294-1}}</ref> Species levatural del genere ''[[Saccharomyces]]'' es anque usate de produces [[biberage alcoholic|biberages alcoholic]]s (tal como [[vino]] e [[bira]]) per fermentation.<ref name=Piskur2006>{{cite journal |author=Piskur J, Rozpedowska E, Polakova S, Merico A, Compagno C. |year=2006 |title=How did ''Saccharomyces'' evolve to become a good brewer? |url=https://archive.org/details/sim_trends-in-genetics_2006-04_22_4/page/n10 |journal=Trends in Genetics |volume=22 |issue=4 |pages=183–186 |pmid=16499989 |doi=10.1016/j.tig.2006.02.002}}</ref> Shoyu koji mucor (''[[Aspergillus oryzae]]'') es un essential ingrediente in fabricar [[Shoyu]] ([[sauce de soja]]) e [[sake]], e le preparation de [[miso]],<ref name=Abe2006>{{cite journal |author=Abe K, Gomi K, Hasegawa F, Machida M. |year=2006 |title=Impact of ''Aspergillus oryzae'' genomics on industrial production of metabolites |url=https://archive.org/details/mycopathologia_2006-09_162_3/page/143 |journal=Mycopathologia |volume=162 |issue=3 |pages=143–153 |pmid=16944282 |doi=10.1007/s11046-006-0049-2}}</ref> e ''[[Rhizopus]]'' species es usate de facer [[tempeh]].<ref name=Hachmeister1993>{{cite journal |author=Hachmeister KA, Fung DY. |year=1993 |title=Tempeh: a mold-modified indigenous fermented food made from soybeans and/or cereal grains|url=https://archive.org/details/critical-reviews-in-microbiology_1993_19_3/page/137 |journal=Critical Reviews in Microbiology |volume=19 |issue=3 |pages=137–188 |pmid=8267862 |doi=10.3109/10408419309113527}}</ref> Alicun de istes fungos es species [[Domestication|domesticate]] que esseva seligite secundo su capacitate de fermentar alimento sin producer mycotoxinas malefic (vide infra), que es producite per presso cognate ''[[Aspergillus flavus|Aspergilli]]''.<ref name=Jorgensen2007>{{cite journal |author=Jørgensen TR. |year=2007 |title=Identification and toxigenic potential of the industrially important fungi, ''Aspergillus oryzae'' and ''Aspergillus sojae'' |url=https://archive.org/details/sim_journal-of-food-protection_2007-12_70_12/page/2916 |journal=Journal of Food Protection |volume=70 |issue=12 |pages=2916–2934 |pmid=18095455}}</ref> == Mycotoxinas == [[Image:Ergotamine3.png|thumb|306px|[[Ergotamina]], un major mycotoxina producite per ''[[Claviceps]]'' species, que si ingestite pote causar [[gangrena]], convulsiones, e [[hallucination]]es]] Multe fungos produce [[biologic activitate|biologicamente active]] compositos, multe de qual es [[toxina|toxic]] de animales o plantas e assi es appellate [[mycotoxina]]s. ==Vide etiam== * [[Infectiones fungal]] * [[Lichen]] * [[Mycologia]] ==Referentias== <references/> {{Traducite|en|Fungus}} [[Categoria:Fungi| ]] m820h0srkhqgddcrnz62osh9gtzjfie 0 31179 699137 684651 2026-08-27T16:43:28Z InternetArchiveBot 40773 Add 1 book for [[Wikipedia:Verificabilitate]] (20260827)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 699137 wikitext text/x-wiki {{infobox}} Un '''horologio'''{{linfoX}} es un instrumento usate de indicar, mesurar, e coordinar [[tempore]]. Un multo accurate horologio usate pro navigation o mesurationes scientific es saepe appellate un [[chronometro]]. Le horologio es un del plus ancian [[invention]]es human, realisar le necessitate pro mesurar consistentemente intervallos de tempore plus breve que le [[unitates natural]]: le [[die]], le [[mense lunar]], e le [[anno]]. Apparatos operar sur plure differente processos physic ha essite usate per le millennios, culminar in le horologios de hodie. Le studio de [[chronometria]] e technologia horologic es sapite como [[horologia]]. == Apparatos antique pro chronomesuration == === Quadrantes solar === Le [[quadrante solar]], que mesura le tempore de die per usar le [[sol]] projectar un umbra super un petra cylindric, esseva extensivemente usate in [[Historia ancian|antiquitate]]. Un ben-construite quadrante solar pote mesura [[tempore solar]] local con accuratessa rational, e quadrantes solar continuava esser usate de controlar le execution de horologios usque le [[era moderne]]. Totevia, su limitationes practic &mdash; illo solmente functiona in le sol &mdash; incoragiava le uso de altere technicas pro mesurar tempore. ===Horologios candelic=== [[Horologio candelic|Horologios candelic]] e bastones facite de incenso que combure a ratas predictabile approximativemente anque ha essite usate de estimar intervallos de tempore. ===Horologios arenal=== In un [[sabliero]], [[sablo]] fin versa per un foramine parve a un rata constante e indica un passage predeterminate de un periodo arbitrari de tempore. ===Horologios aqual=== [[Image:SuSongClock1.JPG|thumb|right|Un [[modello]] de Torre Horologic Astronomic de [[Su Song]], construeva in le 11e seculo in [[Kaifeng]], [[China]]. Illo esseva propellite per un grande [[rota aqual]], [[transmission catenal]], e mechanismo de [[escappatamento]]]] [[Horologio aqual|Horologios aqual]], anque sapite como ''clepsydras'', preter con le quadrantes solar, es possiblemente le plus vetere instrumentes chronomesurante, con le sol exceptiones esser le [[gnomon]] vertical e le [[talia]] pro contar dies. Con su antiquitate grande, ubi e quando illos existite primo non es sapite e forsan non es sapabile. Le emissario bassinoide es le plus simple forma de horologio aqual e es sapite de haber existite in [[Babylonnia]] e in [[Egypto]] circa le 16e seculo aC. Altere regiones del mundo, includer [[India]] e [[China]], anque ha prime evidentia de horologios aqual, ma le datas le plus antique es minus certe. Alicun autores, tamen, scribe re horologios aqual apparer si antique como 4000 aC in istes regiones del mundo. ==Prime horologios mechanic== Nulle del prime horologios ha supervivite ab 13e seculo Europa, sed varie notas in documentos ecclesiastic revela alicun del historia antique de horologios. Le parola ''horologio'' (ab le grec parolas pro hora e de informar) esseva usate de describer omne istes apparatos,<ref name=wmsmith1875>{{cite book|last=Smith|first=William|title=A Dictionary of Greek and Roman Antiquities|year=1875|publisher=John Murray|location=London|pages=615?617|url=http://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/secondary/SMIGRA*/Horologium.html|author=Leonhard Schmitz|authorlink=Horologium}}</ref> ma le uso de iste parola pro omne chronometristas cela ab nos le ver natura del mechanismos. Pro exemplo, il ha un documento que in 1176 [[Cathédrale Saint-Étienne de Sens|Cathedral de Sens]] installava un ‘horologe’ <ref>''Bulletin de la société archéologique de Sens'', anno 1867, vol. IX, pagina 390, disponibile a www.archive.org. Vide etiam [[:fr:Discussion:Horloge]]</ref> sed le mechanismo usate non es sapite. Conforme a [[Jocelin de Brakelond]], in 1198 durante un incindeo al abbatia de St. Edmundsbury (nunc [[Bury St Edmunds]]), le monachos 'curreva al horologio' de obtener aqua, indicar que su horologio aqual habeva un reservoir grande bastante pro adjutar extinguer le incideo occasional.<ref>{{cite book | title=The Chronicle of Jocelin of Brakelond, Monk of St. Edmundsbury: A Picture of Monastic and Social Life on the XIIth Century | year=1910 | location=London | publisher=Chatto and Windus. Translated and edited by L. C. Jane}}</ref> ===Un mechanismo nove=== In anglese, le parola ''clock'' (ab le parolas celtic ''clocca'' e ''clogan'', ambe significa "campana"), gradualmente supplantava "horologe", que suggere que le sono de campanas anque characterisava le prototypic horologios mechanic que apparava durante le 13e seculo in [[Europa]]. Extra Europa, le mechanismo de [[escappamento]] habeva essite sapite e usate in China medieval, como le horologista e ingeniero [[Su Song]] (1020–1101) incorporava lo a in su turre-horologio astronomic de [[Kaifeng]] in 1088.<ref>History of Song ??, Vol. 340</ref> Totevia, su horologio astronomic e rotante [[sphera armillari]] ancora contava super le uso de aqua fluente (que es, [[hydraulica]]), dum mechanismos horologic europee del seculos sequente perdeva iste methodo ancian pro un plus efficiente potentia propellente de pesos, in addition al mechanismo escappamental. ===Prime horologios astronomic=== [[Image:Abbot Richard Wallingford.jpg|thumb|right|[[Richard de Wallingford]] indicar un horologio, su dono al [[Abbatia de St Albans]]]] Ultra le horologio astronomic chinese de Su Song de 1088 mentionava supra, in Europa, il habeva le horologios construite per [[Richard de Wallingford]] in [[St Albans]] circa 1336, e per Giovanni [[Giovanni Dondi dell'Orologio|de Dondi]] in [[Padua, Italia|Padua]] ab 1348 a 1364. Illos non existe jam, ma descriptiones detaliate de su designo e construction supervive,<ref name="north">North, John. God's Clockmaker: Richard of Wallingford and the Invention of Time. London: Hambledon and London (2005).</ref><ref name="king">King, Henry "Geared to the Stars: the evolution of planetariums, orreries, and astronomical clocks", University of Toronto Press, 1978</ref> e copias moderne ha esseite facite.<ref name="king"/> Illos illustra como rapidemente le theoria del horologio mechanic habeva essite traducite a in constructiones practic, e anque que un del multe impulsos a su disveloppamento habeva essite le desiro de astronomos de investigar phenomenos celeste. ===Disveloppamentos ulterior=== [[Image:Henlein Taschenuhr.jpg|thumb|Un del prime horologios de [[tasca]], appellate le "Ovo de Nuremberg", facite circa 1510 e attribuite a Peter Henlein, (Germanisches Nationalmuseum, Nuremberg)]] [[Image:Harrison's Chronometer H5.JPG|thumb|Le [[chronometro]] H5 de [[John Harrison]]]] Horologistas disveloppava su arte in vias varie. Construer horologios plus parve era un defia technic, como era meliorar accuratessa e securitate. Horologios pote esser impressive pecias monstral de demonstrar maestria experte, o minus costose, objectos fabricate in serie pro usos domestic. Le escappamento particularmente esseva un factor importante afficer le accuratessa del horologio, assi multe differente mechanismos era provate. Horologios propellite per resortos apparava durante le [[Seculo 15|15e seculo]],<ref>{{Cite book|last=Usher|first=Abbot Payson|title=A History of Mechanical Inventions|year=1988|publisher=Courier Dover|isbn=0-486-25593-X|url=http://books.google.com/?id=xuDDqqa8FlwC&pg=PA305|page=305}}</ref><ref name="White">{{cite book|last=White|first=Lynn Jr.|title=Medieval Technology and Social Change|publisher=Oxford Univ. Press|year=1966|location=New York|isbn=0-19-500266-0|pages=126–127}}</ref><ref name="Rossum">{{cite book|last=Dohrn-van Rossum|first=Gerhar|title=History of the Hour: Clocks and Modern Temporal Orders|publisher=Univ. of Chicago Press|year=1997|url=http://books.google.com/?id=53K32RiEigMC&pg=PA121|isbn=0-226-15510-2|page=121}}</ref> ben que illos es credite saepe erronee al horologista [[Peter Henlein]] de [[Nuremberg]] circa 1511.<ref>{{cite book |last=Milham|first=Willis I.|title=Time and Timekeepers |year=1945 |publisher=MacMillan|location=New York|isbn=0-7808-0008-7|page=121}}</ref><ref>{{cite encyclopedia|title=Clock|encyclopedia=The New Encyclopaedia Britannica|volume=4|page=747|publisher=Univ. of Chicago|year=1974|url=http://books.google.com/?id=Eb0qAAAAMAAJ&dq=Peter+Henlein+mainspring&q=peter+Henlein#search|isbn=0-85229-290-2}}</ref><ref>{{cite book|last=Anzovin|first=Steve|coauthors=Podell, Janet|title=Famous First Facts: A record of first happenings, discoveries, and inventions in world history|url=https://archive.org/details/famousfirstfacts00anzo|year=2000|publisher=H.W. Wilson|isbn=0-8242-0958-3|page=[https://archive.org/details/famousfirstfacts00anzo/page/442 440]}}</ref> Le plus ancian exister resorto-propellite horologio es le horologio cameral dava a Phillip le Bon, Duc de [[Burgundia]], circa 1430, nunc in le [[Germanisches Nationalmuseum]].<ref name="White" /> Potentia per resortos causava horologistas con un problema nove: como de conservar le [[movimento horologic]] functionar a un rata constante como le resorto se disinrola. Iste resultava in le invention del ''[[stackfreed]]'' e le ''[[fusee (horologia)|fusee]]'' in le 15e seculo, e multe altere innovationes, a basso al invention del moderne ''(vader [[barril (horologia)|barril]])'' in 1760. Le prime quadrantes horologic non indicava [[minuta]]s e [[secunda]]s. Un horologio con un quadrante indicar minutas era illustrate in un 1475 manuscripto per Paulus Almanus,<ref name=haencyc>p. 529, "Time and timekeeping instruments", ''History of astronomy: an encyclopedia'', John Lankford, Taylor & Francis, 1997, {{ISBN|0-8153-0322-X}}.</ref> e alicun horologios del 15e seculo in [[Germania]] indicate minutas e secundas.<ref>{{Cite book |url=http://books.google.com/?id=xuDDqqa8FlwC&printsec=frontcover&dq=A+history+of+mechanical+inventions,+Abbott+Payson+Usher#v=onepage&q&f=false|page=209|title=A history of mechanical inventions |first=Abbott Payson|last=Usher|publisher=Courier Dover Publications|year=1988|isbn=0-486-25593-X}}</ref> Un documento precoce de un flecha secundal sur un horologio data a circa 1560 sur un horologio nunc in le Fremersdorf collection. Tamen, iste horologio non pote essite accuratessa, e le flecha secundal esseva probablemente pro indicar que le horologio esseva operar. Le disveloppamento sequente in accuratessa occureva postea 1656 con le invention de [[horologio pendulic]]. [[Galileo Galilei|Galileo]] habeva le idea de usar un peso balanciante pro regular le motion de un horologio ante in le 17e seculo. [[Christiaan Huygens]], totevia, es usualmente credite como le inventor. Ille determinava le formula mathematic que refere [[pendulo]] longitude de tempore (99,38&nbsp;cm o 39,13&nbsp;uncias pro le un secunda movemento) e habeva le prime pendulo-propellite horologio facite. In 1670, le horologista anglese William Clement creava le [[escappamento anchoric]],<ref>{{cite web |url=http://inventors.about.com/library/weekly/aa072801a.htm |title=The History of Mechanical Pendulum Clocks and Quartz Clocks |first= |last= |work=about.com |year=2012 |accessdate=16 June 2012 |archivedate=28 May 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200528165701/https://www.thoughtco.com/history-of-mechanical-pendulum-clocks-4078405 }}</ref> un melioration supra le [[escappamento coronal]] de Huygens. Intra solmente un generation, flechas minutal e tunc flechas secundal era addite. Le disveloppamento de [[electronica]] in le 20e seculo duce a horologios con no partes mechanic. Tempore in istes casos es mesurate per plure methodos, tal como le vibration de un [[diapason]], le comportamento de crystallos de [[quarz]], o le statos quantic de atomos. Etiam horologios mechanic es propellite nunc largemente per pilas, remover le necessitate de remontar. ==Operation de horologios== Le invention del horologio mechanic in le [[Seculo 13|13e seculo]] initiava un cambiamento in methodos de chronomesuration ab [[Function continue|processos continuose]], tal como le motion del umbra de un [[gnomon]] super un [[quadrante solar]] o le fluer de liquido in un [[horologio aqual]], de periodic [[processo oscillatori|processos oscillatori]], tal como le balanciation de un [[pendulo]] o le vibration de un [[oscillator crystallic|crystallo]],<ref name="Cipolla">{{cite book|last=Cipolla|first=Carlo M.|title=Clocks and Culture, 1300 to 1700|year=2004|publisher=W.W. Norton & Co.|isbn=0-393-32443-5|url=http://books.google.com/?id=YSf9MVxa2JEC&pg=PA31&dq=verge+escapement+technology|page=31}}</ref> que ha le potential pro plus accuratessa. Omne horologios moderne usa oscillation. Ben que le methodos illos usa varia, omne horologios oscillante &mdash; mechanic, digital, o atomic &mdash; opera similemente e pote esser dividite a in partes analoge.<ref name="Jespersen">{{cite book|last=Jespersen|first=James|coauthors=Fitz-Randolph, Jane; Robb, John|title=From Sundials to Atomic Clocks: Understanding Time and Frequency|publisher=Courier Dover|year=1999|location=New York|url=http://books.google.com/?id=Z7chuo4ebUAC&pg=PA42&dq=clock+resonance+pendulum|isbn=0-486-40913-9|page=39}}</ref><ref>{{cite web|title=How clocks work|work=InDepthInfo|publisher=W. J. Rayment|year=2007|url=http://www.indepthinfo.com/clocks/index.shtml|accessdate=2008-06-04}}</ref><ref name="Milham">{{cite book|last=Milham|first=Willis I.|title=Time and Timekeepers|publisher=MacMillan|year=1945|location=New York|isbn=0-7808-0008-7|page=74}}</ref> Illos consiste de un objecto que exeque le motion mesme repetitemente, un ''[[oscillator]]'', con un precisemente constante intervallo temporal inter cata repetition, o 'battimento'. Attaccate al oscillator es un ''controlator'', un apparato que sustene le motion del oscillator per reimplaciar le energia illo perde a [[friction]], e converte su oscillationes a in un serie de pulsos. Le pulsos es tunc contate per alicun typo de ''contator'', e le quantitate contate es convertite a in unitates commode, usualmente secundas, minutas, horas, et cetera. Finalmente alicun genere de ''indicator'' monstra le resultato in forma legibile. ==Vide etiam== * [[Chronometro]] * [[Historia de horologios]] * [[Horologia]] * [[Tempore]] ==Referentias== <references/> {{traducite|en|Clock}} [[Categoria:Tempore]] [[Categoria:Horologio]] d7vw3wcit9uqxn8ot49pgztclmhr23u 0 31219 699266 698248 2026-08-27T18:57:19Z InternetArchiveBot 40773 Add 1 book for [[Wikipedia:Verificabilitate]] (20260827)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 699266 wikitext text/x-wiki {{infobox}} '''Protistos''' es le gruppo [[paraphylia|paraphyletic]] del [[microorganismo]]s [[eucaryote]] [[Organismo unicellular|unicellular]] que non appartine al [[clado]]s del [[planta]]s, [[animal]]es o [[fungo]]s. Historicamente, protistos esseva tractate como un [[regno (biologia)|regno biologic]] formalmente appellate '''Protista'''. Iste gruppo resta utilisate per conveniantia. Alcun autores extende le notion de Protisto al omne eucaryotes unicellular.<ref name="Brock">{{cite book |last1=Madigan |first1=Michael T. |title=Brock biology of microorganisms |url=https://archive.org/details/brockbiologyofmi0000madi_l2a2 |date=2019 |location=NY, NY |isbn=9781292235103 |page=[https://archive.org/details/brockbiologyofmi0000madi_l2a2/page/594 594] |edition=Fifteenth, Global}}</ref> Information molecular ha essite usate de redefinir iste gruppo in moderne [[Taxonomia (biologia)|taxonomia]] como diverse e saepe distantemente cognate [[phylo]]s. Le gruppo de protistos es nunc considerate de significar diverse phylos que non es proximemente cognate per evolution e ha differente [[cyclo vital biologic|cyclos vital]], nivellos [[trophic]], [[motilitate|modos de locomotion]], e structuras cellular.<ref name=Simonite2005>{{cite journal |author=Simonite T |title=Protists push animals aside in rule revamp |journal=Nature |volume=438 |issue=7064 |pages=8–9 |year=2005 |month=November |pmid=16267517 |doi=10.1038/438008b |url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_2005-11-03_438_7064/page/n25}}</ref><ref name="isbn1-4051-4157-3">{{cite book |author=Harper, David; Benton, Michael |title=Introduction to Paleobiology and the Fossil Record |publisher=Wiley-Blackwell |location= |year=2009 |pages=207 |isbn=1-4051-4157-3 |oclc= |doi= |accessdate=}}</ref> Ultra su relativemente simple nivellos de organisation, le protistos non ha multo in commun.<ref name="urlSystematics of the Eukaryota">{{cite web |url=http://www.ucmp.berkeley.edu/alllife/eukaryotasy.html |title=Systematics of the Eukaryota |work= |accessdate=2009-05-31}}</ref> Istes es unicellular, o istes es [[Organismo multicellular|multicellular]] sin [[texita (biologia)|texitas]] specialisate, e iste simple organisation cellular distingue le protistos ab altere eucaryotes, tal como [[fungo]]s, [[animal]]es e [[planta]]s. Protistos vive in quasi alicun ambiente que contine aqua liquide. Multe protistos es [[Photosynthese|photosynthetic]] e es vital [[productor primari|productores primari]] in ecosystemas, particularmente in le [[oceano]] como parte del [[plancton]]. Altere protistos, le [[protozoa]]rios, tal como le [[Kinetoplastidio]]s e [[Apicomplexo]]s, es responsibile pro un numero de maladias seriose de humanos, tal como [[malaria]] e [[African trypanosomiasis|maladia dormente]]. ==Disciplina== Le studio de protistos es appellate [[protistologia]].<ref name="Taylor pp. 1707–1714">{{cite journal | last=Taylor | first=F.J.R.M. | title=The collapse of the two-kingdom system, the rise of protistology and the founding of the International Society for Evolutionary Protistology (ISEP) | journal=International Journal of Systematic and Evolutionary Microbiology | publisher=Microbiology Society | volume=53 | issue=6 | date=2003-11-01 | issn=1466-5026 | doi=10.1099/ijs.0.02587-0 | pages=1707–1714| pmid=14657097 | doi-access=free }}</ref> ==Historia== Le termino ''protisto'' esseva prime usate per [[Ernst Haeckel]] in 1866. Protistos esseva traditionalmente subdividite a in plure gruppos basate sur similaritates al regnos plus alte: le unicellular "animaloide" [[protozoon]]es, le "plantoide" [[protophyto]]s (in le major parte unicellular [[algas]]) e le "fungoide" [[mucor limose|mucores limose]] e [[mucor aquatic|mucores aquatic]]. Istes subdivisiones traditional, basate grandemente sur communalitates superficial, ha essite reimplaciate per [[Classfication biologic |classificationes]] basate sur [[phylogenetica]] (cognatessa [[evolution]]ari intra organismos). Tamen, plus ancian terminos es usate ancora como nomines nonformal de describer le [[morphologia (biologia)|morphologia]] e [[ecologia]] de protistos varie. ==Evolution== Le prime protistos cognite viveva desde 2.1 [[milliardo]]s de annos in le {{Ill|en|deposito de Moulendé|Francevillian biota}} in [[Gabon]].<ref>[[Abderrazak El Albani|A. El Albani]], K.O. Konhauser, A. Somogyi, J. Ngwalghoubou Ikouanga, A. Lamboux, J. Blichert-Toft, E. Chi-Fru, C. Fontaine, A. Mazurier, A. Riboulleau, A.-C. Pierson-Wickmann, F. Albarède, "A search for life in Palaeoproterozoic marine sediments using Zn isotopes and geochemistry", Earth and Planetary Science Letters, volume 612 (2023) [https://doi.org/10.1016/j.epsl.2023.118169 DOI:10.1016/j.epsl.2023.118169]</ref> ==Classification== ===Supertaxones=== * [[Eucaryote|Eukaryota]] ===Subtaxones=== *'''[[Chromalveolata]]''' ** [[Heterokontophyta]] ** [[Haptophyta]] ** [[Cryptophyta]] ([[cryptomonad]]es) ** '''[[Alveolata]]''' *** [[Dinoflagellata]] *** [[Apicomplexa]] *** [[Ciliophora]] ([[ciliate]]s) * '''[[Excavata]]''' ** [[Euglenozoa]] ** [[Percolozoa]] ** [[Metamonad]]a * '''[[Rhizaria]]''' ** phylo [[Radiolaria]] ** phylo [[Foraminifera]] ** phylo [[Cercozoa]] * '''[[Archaeplastida]] (in parte)''' ** [[Rhodophyta]] (algas rubie) ** [[Glaucophyta]] (basal archaeplastidos) * '''[[Unikonta]] (in parte)''' ** [[Amoebozoa]] ** [[Choanozoa]] ==Vide etiam== * [[Alga]] * [[Microorganismo]] * [[Organismo unicellular]] ==Referentias== <references/> {{traducite|en|Protist}} [[Categoria:Protista| ]] [[Categoria:Taxon obsolete]] [[Categoria:Gruppo paraphyletic]] f96r4um9vhnsh0d1fokvmh7kvpnouu5 0 31483 699224 684038 2026-08-27T18:18:17Z InternetArchiveBot 40773 Add 1 book for [[Wikipedia:Verificabilitate]] (20260827)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 699224 wikitext text/x-wiki {{infobox/articulo/persona}} '''John Davies Cale''' (Garnant, [[Galles]], le [[9 de martio]] [[1942]]&nbsp;– ) es un [[autor-compositor-interprete]], [[multiinstrumentista]] e [[productor de musica|productor]] [[Galles|gallese]]. Ille esseva membro del gruppo [[Velvet Underground]] de 1965 a 1968 postea partiva in 1970 a un carriera solo. Si su obras le plus cognoscite es orientate verso le [[musica rock]], ille approcha se in omne parte de su carriera de multe stilos musical differente. Ille ha equalmente collaborate con multe artistas, per exemplo: [[The Modern Lovers]], [[Patti Smith]], [[The Stooges]], [[Brian Eno]], [[Terry Riley]], [[Nick Drake]], e [[Phil Manzanera]]. == Biographia == === Le debutes === John Cale nasceva le [[9 de martio]] [[1942]] in [[Garnant]], al sud del [[Galles]], su lingua maternal es [[lingua gallese|gallese]]. Su patre es minator e su matre inseniante. Multo primemente, ille monstra de bon dispositiones pro le musica, ille es inviate al Goldsmith College de [[London]] pro un formation classic, ille studia le [[Alto (violino)|alto]], piano e guitarra. In [[1963]], ille attinge le bursa [[Leonard Bernstein]] que permitte a ille integrar le conservatorio Eastman in [[Tanglewood]], in [[Massachusetts]], pro apprender le composition moderne. Sex menses plus tarde, ille se installa a [[New York (citate)|New York]] ubi ille incontra specialmente [[John Cage]] con qui ille participa (assi como altere pianistas) al creation de ''Vexations'' de [[Erik Satie]], un performance musical que dura 18 horas. Altere incontros, [[Tony Conrad]], [[Aaron Copland]] e [[La Monte Young]] que le introduce in le aventura de [[The Dream Syndicate|Dream syndicate]] (Theater of Eternal Music). A iste epocha ille discoperi le [[musica rock]] e face le cognoscentia de [[Lou Reed]]. === The Velvet Underground === Le incontro inter Cale e Reed da nascentia al [[The Velvet Underground|Velvet Underground]] in [[1965]]. Le formation original, que prende le nomine de "Primitives", es un quatuor al qual Conrad (de [[The Dream Syndicate|Dream Syndicate]]) e [[Walter De Maria]] (un sculptor qui es anque percussionista) se junge. Iste duo membros non resta e lor reimplaciamento transforma le gruppo al qual le cantatrice [[Christa Päffgen|Nico]] va punctualmente participar. Per su formation, Cale apporta multe elementos exterior al mundo del rock: musica repetitive, travalio, e experimenationes super le sono. Ille participa al conception, scriptura, e registro del duo prime albums del gruppo: ''The Velvet Underground and Nico'' e ''White Light/White Heat'', que es insuccessos commercial. Ille canta super qualque cantos e se carga del [[Alto (instrumento a chordas)|alto]], [[claviero (musica)|clavieros]], e [[guitarra de basso]]. Su experientias non es del gusto de Lou Reed e isto es probabilemente un querela de [[ego]] que precipita le exito de Cale in [[1968]]. === Carriera solo === [[File:John Cale 2010 Urban SimpleLife Festical.jpg|thumb|225px|left|John Cale (2010)]] Su carriera solo comencia in [[1970]], con ''Vintage Violence''. In parallel de un discographia personal, ille se impone como un productor de prime plano. In le anno sequente, ille collabora con le [[compositor]] american [[Terry Riley]] super ''The Church of Anthrax'', un obra de musica repetitive, genere que ille perseque super ''Academy in Peril''. In [[1972]], ille rejunge Nico e Reed a [[Paris]] pro un unic concerto al [[Bataclan]]. [[1973]] vide le production de ''Paris 1919]]'', un album al numerose referentias e musicalmente multo elaborate, que es reguardate como un del summitates del carriera de John Cale<ref name="Figaro2010">[http://www.lefigaro.fr/musique/2010/08/31/03006-20100831ARTFIG00532-john-cale-retrouve-paris-1919.php ''John Cale retrouve « Paris 1919 »''] in ''[[Le Figaro]]'' del [[1 de septembre]] [[2010]].</ref>^,<ref>[http://www.lemonde.fr/culture/article/2010/09/02/la-grace-de-paris-1919-de-john-cale-en-grand-format_1405901_3246.html ''La grâce de "Paris 1919", de John Cale, en grand format''] in ''[[Le Monde]]'' del [[2 de septembre]] [[2010]].</ref>, e un del discos emblematic del [[annos 1970]]. De retorno a [[London]], ille signa con le casa de discos [[Island Records]] un contracto que va permitter a ille de sortir del discos personal a un rhythmo sustenite. ''June 1, 1974'' es le registro de un concerto date a London (Rainbow) con [[Kevin Ayers]], [[Brian Eno]] e [[Christa Päffgen|Nico]], ille se tracta de un version de ''Heartbreak Hotel'' de [[Elvis Presley]]. ''Fear'' es un album rock al qual collabora [[Phil Manzanera]], le guitarrista de [[Roxy Music]]. Parallelmente a su proprie discographia, ille interveni como productor con multe artistas, del quales on pote retener [[Squeeze (gruppo)|Squeeze]], [[Patti Smith]], [[Sham 69]], [[The Stooges]], [[The Modern Lovers]], e [[Siouxsie and the Banshees]]. Ille es a vices reguardate como un del precursores del [[musica punk]]. Al initio del decennio de 1990, Cale contribueva un interpretation del canto ''Hallelujah'' per [[Leonard Cohen]], pro le album de tributo ''I'm Your Fan''. Iste disco non esseva notate vastemente tunc, ma illo inspirava interpretationes ulterior del canto, inclusive le version per [[Jeff Buckley]]. Depost del reunion in un concerto improvisate al [[Fundation Cartier]] al occasion de un exposition consecrate a Andy Warhol, in 1990, The Velvet Underground se reforma pro un tour in 1993. Iste nove formation comprende Cale, Reed, [[Maureen Tucker]], e [[Sterling Morrison]]. Un album es tirate: ''Live MCMXCIII''. In [[1998]], ille es le programmator del festival "With A Little Help From My Friends" que sta al Paradiso de [[Amsterdam]]. Le concerto retransmittite al television nederlandese comprende un titulo specialmente componite pro le occasion e restate non publicate, ''Murdering Mouth'' cantate in [[duo]] con [[Siouxsie Sioux]]<ref>Mojo, septembre 1998, Martin Aston, p.22</ref>. In [[1999]], ille da un concerto a [[Cardiff]] al occasion del festivitates date pro le creation del [[Assemblea National de Galles]]. Un libro autobiographic ha essite publicate in collaboration con Victor Bockris, ''What's Welsh for zen?'' Bloomsbury, USA, {{ISBN|0747536686}}. Plus recentemente in 2010, ille ha facite un concerto al [[Salle Pleyel]] a Paris, ubi ille sonava su mythic album, ''Paris 1919'', con le [[Orchestra National de Île-de-France]]. In [[2011]], Cale es in tour francese a partir del mense de octobre<ref>[http://john-cale.com/live Cale in tour] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110720072906/http://john-cale.com/live |date=2011-07-20 }} ''John-cale.com''.</ref>. Un autobiographia titulate ''What's Welsh for Zen?'' es production del casa editorial ''Au Diable Vauvert''. == Discographia == === Con The Dream Syndicate === * [[2000]]: ''Day of Niagara (Table of the Elements)'' === Registros del annos 1960 === * [[2001]]: ''Sun Blindness Music (Table of the Elements)'' * 2001: ''Dream Interpretation: Inside The Dream Syndicate Vol. II (Table of the Elements)'' * 2001: ''Stainless Gamelan: Inside The Dream Syndicate Vol. III (Table of the Elements)'' === Con The Velvet Underground === * [[1967]]: ''The Velvet Underground and Nico'' * [[1968]]: ''White Light/White Heat'' * [[1985]]: ''VU'' (compilation) * [[1986]]: ''Another View'' (compilation) * [[1993]]: ''Live MCMXCIII'' * [[1995]]: ''Peel Slowly and See'' (compilation + multe non publicate) * [[2003]]: ''The Very Best of the Velvet Underground'' (compilation) === Solo === * [[1970]]: ''Vintage Violence'' * [[1972]]: ''The Academy in Peril'' (reprisa) * [[1973]]: ''Paris 1919'' * [[1974]]: ''Fear'' * [[1975]]: ''Slow Dazzle'' * 1975: ''Helen of Troy'' * [[1977]]: ''Guts'' (compilation) * [[1979]]: ''Sabotage / Live'' (live) * [[1981]]: ''Honi Soit'' * [[1982]]: ''Music for a New Society'' * [[1983]]: ''Caribbean Sunset'' (nunquam publicate de novo in CD) * [[1984]]: ''John Cale Comes Alive'' (live, nunquam publicate de novo in CD) * [[1985]]: ''Artificial Intelligence'' * [[1989]]: ''Words for the Dying'' * [[1991]]: ''Even Cowgirls Get the Blues'' (live) * 1991: ''Paris s'éveille, suivi d'autres compositions'' (musica del film eponyme) * [[1992]]: ''Fragments of a rainy season'' (live) * [[1993]]: ''23 Solo Pieces pour La Naissance de L'Amour'' (musica del film eponyme) * [[1994]]: ''N'oublie pas que tu vas mourir'' (musica del film eponyme) * 1994: ''Seducing Down the Door'' (compilation) * [[1995]]: ''Antartida'' (musica del film eponyme) * [[1996]]: ''Walking on Locusts'' * [[1997]]: ''Eat / Kiss: Music for the Films of Andy Warhol'' (live, e non musica de film, paradoxemente) * [[1998]]: ''Somewhere in the City'' (musica del film eponyme) * [[1999]]: ''The Unknown'' (musica de film del nove edition del film eponyme) * 1999: ''Le Vent de la nuit'' (musica del film eponyme) * 1999: ''Close watch: An Introduction to John Cale'' (compilation) * [[2003]]: ''HoboSapiens'' * [[2005]]: ''Process'' * [[2005]]: ''BlackAcetate'' * [[2007]]: ''Circus Live'' (Triple CD Live) * [[2011]]: ''Extra playful'' (maxi) * [[2012]]: ''Shifty Adventures in Nookie Wood'' * [[2016]]: ''M:FANS'' * 2023: ''Mercy'' === Musica de film === * [[2000]]: ''[[Love Me (film)|Love Me]]'' de [[Laetitia Masson]] * 2000: ''[[Saint-Cyr (film)|Saint-Cyr]]'' de [[Patricia Mazuy]] * [[2011]]: ''[[Un été brûlant]]'' de [[Philippe Garrel]] * [[2013]]: ''[[La Jalousie (film, 2013)|La Jalousie]]'' de [[Philippe Garrel]] === Collaborationes === * [[1967]]: ''Chelsea Girl'', [[Christa Päffgen|Nico]]: coproductor, compositor * [[1969]]: ''The Marble Index'', Nico: productor, arrangiator, musico * 1969: ''The Stooges'', [[Iggy Pop & The Stooges]]: productor * [[1971]]: ''The Church of Anthrax'', [[Terry Riley]]: productor, musico, coautor, cocompositor * 1971: ''Desertshore'', Nico: productor, arrangiator, musico * [[1974]]: ''June 1, 1974'' (live), [[Kevin Ayers]], [[Brian Eno]] e [[Nico (cantatrice)|Nico]] * 1974: ''The End'', Nico: productor, arrangiator, musico * [[1975]]: ''Horses'', [[Patti Smith]]: productor * [[1976]]: ''The Modern Lovers'', [[The Modern Lovers]]: productor * [[1978]]: ''Re Bop'', [[Marie et les garçons]]: productor * [[1981]]: ''Drama of Exile'', Nico: productor, arrangiator, musico * 1987: ''Squirrel and G-Man Twenty Four Hour Party People Plastic Face Carnt Smile (White Out)'', [[Happy Mondays]]: productor * [[1990]]: ''Songs for Drella'', [[Lou Reed]] (tributo a [[Andy Warhol]]): cantator, musico, compositor, autor * 1990: ''Wrong Way Up'', [[Brian Eno]]: arrangiator, musico, compositor, e autor * [[1991]]: ''Les Nouvelles Polyphonies corses'': pianista super le canto ''Nanna'' * 1991: ''Louise Féron'', [[Louise Féron]]: productor * [[1994]]: ''Last Day on Earth'', [[Bob Neuwirth]]: productor, cantator, musico, compositor, autor * [[1995]]: ''The Rapture'', [[Siouxsie and the Banshees]]: productor * [[1996]]: ''In Paradisu'', [[Les nouvelles polyphonies Corses]]: productor * 1996: ''Nostalgia'', [[Ivan Kral]]: compositor * [[2002]]: ''Positions'', [[Trash Palace]]: cantator, musico, compositor, autor == Bibliographia == * {{cite book|author=John Cale|coauthors=Victor Bockris|title=What's Welsh For Zen?|url=https://archive.org/details/whatswelshforzen0000cale|illustrator =Dave McKean|year=2000|publisher=Bloomsbury|location=New York|isbn=1-58234-068-4|pages=[https://archive.org/details/whatswelshforzen0000cale/page/270 272]}} == Complementos == === Referentia bibliographic === * ''Dictionnaire du rock'', obra collective, casa editorial Robert Laffont, coll. « Bouquins », Paris, 2001, {{ISBN|2-221-08954-5}} === Ligamines externe === * {{en}} [http://www.john-cale.com/ Sito official de John Cale] * {{en}} [http://www.xs4all.nl/~werksman/cale/ Fear Is A Man's Best Friend] == Referentias == {{commonscat|John Cale}} <references /> {{traduction|fr|John Cale|96488999}} {{DEFAULTSORT:Cale, John}} [[Categoria:Gente gallese]] [[Categoria:Cantatores]] 8cokiopz4royq3jonm17xqkhjlu6j7g 0 31706 699298 698986 2026-08-28T08:09:26Z Interlingvisto 60932 699298 wikitext text/x-wiki {{eminente}} {{infobox}} '''Johann Wolfgang Goethe''', ab 1782 '''von Goethe''' (* [[28 de augusto]] [[1749]] in [[Frankfurt am Main]]; † [[22 de martio]] [[1832]] in [[Weimar]]), esseva un [[poeta]], [[politico]] e [[scientista]] german. Il es considerate como un del plus importante creatores de [[poesia]] de lingua german. Goethe proveniva de un familia burgesea opulente e honorate; su avo materne era [[Schultheiß|Schultheiss]] e le plus alte official de justitia del citate de Frankfurt am Main, su patre era [[doctor in jure|doctor del derecto]] e [[consiliario imperial]]. Il e su soror [[Cornelia Schlosser|Cornelia]] recipeva un education elaborate per [[preceptor]]es private. Conformemente al desiro de su patre, Goethe studiava [[derecto]] in [[Universitate de Leipzig|Leipzig]] e [[Universitate de Strasbourg|Strasbourg]] e postea exerceva como [[advocate]] in [[Wetzlar]] e Frankfurt. Simultaneemente il se dedicava a su inclination verso le poesia. Il obteneva su prime recognitiones in le mundo del [[literatura]] in 1773 con le [[drama]] ''[[Götz von Berlichingen (Goethe)|Götz von Berlichingen]]'', que le apportava un successo national, e in 1774 con le [[roman epistolar]] ''[[Le dolores del juvene Werther]]'', con le qual il attingeva mesmo un successo europee. Ambes obras es attribuibile al currente litterari del [[Sturm und Drang]] (1765–1785). Le juvene [[Carl August (Saxonia-Weimar-Eisenach)|duce Carl August]] de [[Saxonia-Weimar-Eisenach]] invitava le Goethe de 26 annos in 1775 a su [[curia|curia]] in Weimar, ubi ille finalmente remaneva pro le resto de su vita. Illac, como amico e ministro del duce, il occupava functiones politic e administrative e dirigeva durante un quarto de seculo le [[Teatro national german e Orchestra statal de Weimar#Teatro de curia de Weimar|Teatro de curia de Weimar]]. Le neglecto de su capacitate creative resultante de su activitate official provocava, post le prime decennio de Weimar, un crise personal, de que Goethe se evadeva per fugi a Italia. Le [[Viage italian|viage a Italia]] de septembre 1786 a maio 1788 esseva considerate per ille como un «renascentia». Il debeva a illo le completion de importantes obras como ''[[Ifigenia in Tauride]]'' (1787), ''[[Egmont (Goethe)|Egmont]]'' (1788) e ''[[Torquato Tasso (Goethe)|Torquato Tasso]]'' (1790). Post su retorno, su obligationes official esseva in grande parte limitate a functiones representative. Le abundantia del patrimonio cultural experite in Italia stimulava su production poetic, e le experientias erotic con un juvene roman permitteva que ille, immediatemente post su retorno, initiava un relation amorose durabile e «inappropriate al su stato social» con [[Christiane von Goethe|Christiane Vulpius]], que ille legalisava solmente dece-octo annos plus tarde per le matrimonio. Le obra litterari de Goethe comprende [[poesia lyric]], [[drama|dramas]], [[epica]], [[autobiografia|obras autobiographic]], tractatos de [[theoria del arte|theoria del arte]] e de [[theoria litterari|theoria litterari]], assi como scriptores de scientias natural. In addition, su vaste correspondentia possede un importantia litterari. Mesmo [[Napoleon Bonaparte|Napoleon]] le invitava a un audientia in occasion del [[Congresso de principes de Erfurt]]. In collaboration con [[Friedrich Schiller|Schiller]] e insimul con [[Johann Gottfried Herder|Herder]] e [[Christoph Martin Wieland|Wieland]], ille incarnava le [[Classicismo de Weimar]]. Le romanes ''[[Wilhelm Meister|Wilhelm Meister]]'' deveniva precursores exemplar de [[roman de artista|romanes de artista]] e [[roman de formation]] de lingua german. Su drama ''[[Faust. Un tragedia|Faust]]'' (1808) acquireva le reputation de esser le plus importante creation del litteratura de lingua german. In su etate vetule, il esseva considerate etiam in le exterior como un representante del Germania intellectual. In le [[Imperio german]] il esseva transformate in le [[poeta national]] german e herald del [[character national|«essentia german»]] e, como tal, esseva instrumentalizate al servicio del [[nationalismo german]]. Assi initiava un veneration non solmente del obra, sed etiam del personalitate del poeta, cuje modo de vita esseva considerate exemplar. Le poesia lyric de Goethe, le ''Faust'' e le roman ''Le dolores del juvene Werther'' pertine al [[litteratura universal]]. == Vita == [[File:Johann Caspar Goethe by Schmoll, 1774.jpg|thumb|upright|''Johann Caspar Goethe,'' designo in aquarella de [[Georg Friedrich Schmoll]], 1774]] [[File:Catharina Elisabeth Goethe 1776.jpg|thumb|upright|''Catharina Elisabeth Goethe,'' portrait de [[Georg Oswald May]], 1776]] === Origine e juventute === [[File:Frankfurt Am Main-Goethe-Haus-Ansicht am Grossen Hirschgraben.jpg|thumb|upright|[[Casa Goethe|Casa natal de Goethe]] reconstruite in Frankfurt am Main]] Johann Wolfgang von Goethe nasceva le 28 de augusto 1749 in le casa familial de Goethe (le actual [[Casa Goethe]]) al [[Großer Hirschgraben|Grande Fossato del Cervo]] in Frankfurt e esseva baptisate evangelic le die sequente. Su nomine usate era Wolfgang. Al nascentia de Goethe occurreva grande problemas, nam ille inicialmente non respirava e monstrava signos clar de privation de oxygeno ([[asphyxia]]). Il existeva un periculo acute pro su vita e un risco de [[damno cerebral|encephalopathia hypoxic]]. On suppone que un [[circumvolution del cordon umbilical]] impediva su respiration. Anque como infante e adolescente Goethe esseva frequentemente malade e pativa particularmente severemente de un infection de variola.<ref>[https://www.thieme-connect.com/products/ejournals/pdf/10.1055/s-0032-1309707.pdf ''Patient Goethe – un pathographia'']</ref> Su avô, originari de Thuringia, [[Friedrich Georg Göthe]] (1657–1730), se establiva in 1687 como maestro sartor in Frankfurt, modificava le orthographia del nomine familial<ref>Secundo Heinrich Düntzer: ''Arbores genealogic de Goethe – un presentation genealogic.'' Salzwasser, Paderborn 1894, [http://digital.ub.uni-duesseldorf.de/ihd/content/pageview/8366985 p. 93 ss.] [[Nicholas Boyle]] attribue tamen iste passo a Johann Caspar G. Vide Nicholas Boyle: ''Goethe. Le poeta in su tempore''. Volumine I: ''1749–1790.'' Insel, Frankfurt am Main 2004, ISBN 3-458-34725-9, p. 69. – Ben que Goethe sempre scribeva su nomine con oe, durante tote su vita publicationes appareva anque sub le nomine Göthe.</ref> e poteva maritar se in un prospere negotio de taberna e hospitio. Assi ille acquireva un patrimonio considerabile, que ille lassava, in forma de immobiles, credite hypothecari e plure sacculos plen de moneta, a su duo filios ex su prime matrimonio e al filio le plus juvene [[Johann Caspar Goethe]] (1710–1782), patre de Johann Wolfgang Goethe.<ref>Werner Plumpe: ''Economia, consumo e acquisition in le casa parental de Goethe''. In: Vera Hierholzer e Sandra Richter (ed.): ''Goethe e le moneta. Le poeta e le economia moderne. Catalogo del exposition in le Casa Goethe de Frankfurt/Libere Alte Collegiate German del 14 de septembre al 30 de decembre 2012'', p. 118.</ref> Le patre de Goethe habeva obtenite le titulo de doctor in [[jure]] al Universitate de Leipzig, ma non exerceva un profession juridic. Con le titulo honorific de «Consiliario imperial» ille ascendeva al classe superior de Frankfurt. Como [[rentista]], ille viveva del rendimentos de su patrimonio hereditate, que plus tarde permitteva anque a su filio de viver e studiar sin constrangimentos financiari.<ref>Nicholas Boyle: ''Goethe. Le poeta in su tempore''. Volumine I: ''1749–1790.'' Insel, Frankfurt am Main 2004, p. 68, 87.</ref> Il era multilateralmente interessate e educate, ma anque stricte e pedantic, lo que repetitemente conduceva a conflictos in le familia. Le prime contactos de Goethe con le litteratura consisteva in le historias de bon nocte del matre e le lectura del Biblia in le pie familia lutherano-protestante. Per le Natal de 1753, su avia le regalava un [[Theatro de pupas|theatro de pupas]]. Ille apprendeva de memoria le obra teatral destinate a iste scena e lo presentava repetitemente con entusiasmo insimul con su amicos. Le parve Goethe demonstrava su prime tentativas de imagination litterari etiam con su (secundo su proprie assertion) «initios de fanfaronada»,<ref>Johann Wolfgang Goethe: ''Aus meinem Leben. Dichtung und Wahrheit.'' Erster Teil, Zweites Buch [[http://www.zeno.org/Literatur/M/Goethe,+Johann+Wolfgang/Autobiographisches/Aus+meinem+Leben.+Dichtung+und+Wahrheit/Erster+Teil/Zweites+Buch](http://www.zeno.org/Literatur/M/Goethe,+Johann+Wolfgang/Autobiographisches/Aus+meinem+Leben.+Dichtung+und+Wahrheit/Erster+Teil/Zweites+Buch) zeno.org] (abgerufen am 14. Januar 2015).</ref> inventante contos extraordinari e narrante los a su stupefacite amicos in le prime persona como un entretenimento captivante. On legeva multo in le casa de Goethe; le patre possedeva un bibliotheca de circa 2000 volumines. Assi Goethe cognosceva ja como infante, inter altere cosas, le [[Materia de Faust|libro popular sur le Dr. Faust]]. Durante le [[Guerra de Septem Annos|Guerra de Septem Annos]], ab 1759 usque a 1761, le commandante francese del citate [[François de Théas von Thoranc|Comte Thoranc]] esseva allogiato in le casa parental. A ille e al troupe teatral que le accompaniava Goethe debeva su prime incontro con le [[Classicismo francese|litteratura dramatic francese]]. Incitate per le numerose linguas apprendite, a dece-duo annos ille comenciava un roman multilingue, in le qual tote le linguas habeva un presentation in un miscuglio colorate.<ref>Karl Otto Conrady: ''Goethe. Leben und Werk.'' Neuausgabe in einem Band. Artemis & Winkler, München 1994, S. 328.</ref> Secundo su biographos Nicholas Boyle e [[Rüdiger Safranski|Rüdiger Safranski]], Goethe esseva certemente un infante de talento exceptional, ma non un infante prodigio como [[Wolfgang Amadeus Mozart|Mozart]].<ref>Nicholas Boyle: ''Goethe. Der Dichter in seiner Zeit''. Band I: ''1749–1790.'' Insel, Frankfurt am Main 2004, S. 74; Rüdiger Safranski: ''Goethe. Kunstwerk des Lebens. Biographie.'' Hanser, München 2013, ISBN 978-3-446-23581-6, S. 32. Boyle spricht von „ausnehmend begabt“, Safranski von „hochbegabt“.</ref> Ille apprendeva rapidemente linguas e possedeva un «destreza completemente non infantil in le composition de versos». Ille esseva «vivace, de temperamento exuberante e obstinate, ma sin profunditate».<ref>Nicholas Boyle: ''Goethe. Der Dichter in seiner Zeit''. Band I: ''1749–1790.'' Insel, Frankfurt am Main 2004, S. 74.</ref> === Studios e poesia juvene === ==== Leipzig (1765–1768) ==== [[File:Goethe 1765.jpg|thumb|upright|Goethe pauc ante su periodo de studente in Leipzig, secundo un pintura a oleo de Anton Johann Kern, comburite in 1943]] [[File:Leipzig Goethes Studentenwohnung.jpg|thumb|Cortile del «[[Grande Sphera de Foco|Grande Sphera de Foco]]» – le habitation de studente de Goethe in Leipzig]] Per instruction de su patre, Goethe comenciava in le autumno de 1765 un [[Studios de jure|studio de jure]] al [[Universitate de Leipzig]], de longe tradition. In contraste con le parve-burgese Frankfurt, que alora ancora non habeva su proprie universitate, Leipzig esseva un citate elegante e cosmopolite, que portava le supernomine ''[[Parve Paris|Parve-Paris]]''.<ref>Nicholas Boyle: ''Goethe. Der Dichter in seiner Zeit''. Band I: ''1749–1790.'' Insel, Frankfurt am Main 2004, S. 83.</ref> Goethe esseva tractate como un provincial e debeva primo adaptar se in su vestimentos e manieras de comportamento pro esser acceptate per su nove concitatanos. Alimentate per su patre con un [[Cambial|cambial]] mensual de 100 [[Florin|florinos]], ille disponeva del duple del moneta que un studente necessita alora mesmo al universitates le plus costose.<ref>Nicholas Boyle: ''Goethe. Der Dichter in seiner Zeit''. Band I: ''1749–1790.'' Insel, Frankfurt am Main 2004, S. 87.</ref> Goethe habita in Leipzig in un edificio del cortile del casa [[Grande Sphera de Foco|Grande Sphera de Foco]] al [[Neumarkt (Leipzig)|Neumarkt]].<ref>Johann Wolfgang Goethe: ''Aus meinem Leben. Dichtung und Wahrheit.'' Zweiter Teil, Sechstes Buch, S. 302 [[http://www.zeno.org/Literatur/M/Goethe,+Johann+Wolfgang/Autobiographisches/Aus+meinem+Leben.+Dichtung+und+Wahrheit/Zweiter+Teil/Sechstes+Buch](http://www.zeno.org/Literatur/M/Goethe,+Johann+Wolfgang/Autobiographisches/Aus+meinem+Leben.+Dichtung+und+Wahrheit/Zweiter+Teil/Sechstes+Buch) zeno.org] (abgerufen am 14. Januar 2015).</ref> Durante le [[Feria de Leipzig|feria]], le studentes debeva liberar lor allogiamento pro le mercatores; assi Goethe se transferiva durante le feria a un possession agricole in [[Reudnitz (Leipzig)|Reudnitz]], un village al est de Leipzig.<ref>Irene Altmann: ''Goethe und der Kuchengarten in Reudnitz.'' In: ''Leipziger Osten 2.'' Verlag im Wissenschaftszentrum, Leipzig 1994, ISBN 3-930433-00-1, S. 24.</ref> Nonobstante que su patre habeva confidate su education al professor de historia e jure public [[Johann Gottlob Böhme|Johann Gottlob Böhme]], e que iste habeva prohibite a Goethe le desiderate cambio de disciplina de studio,<ref>Nicholas Boyle: ''Goethe. Der Dichter in seiner Zeit''. Band I: ''1749–1790.'' Insel, Frankfurt am Main 2004, S. 84.</ref> ille comenciava ja tosto a negliger le studio obligatori. Ille prefereva frequentar le cursos de poetica de [[Christian Fürchtegott Gellert|Christian Fürchtegott Gellert]], al qual le studentes poteva presentar lor tentativas litterari. Proque Gellert acceptava versos con reluctancia, ille transmitteva immediatemente le tentativas poetic de Goethe (inter illos un poema nupcial pro le oncle Textor) a su substituto, qui ne habeva un opinion favorabile de illos.<ref>Rüdiger Safranski: ''Goethe. Kunstwerk des Lebens. Biographie.'' Hanser, München 2013, S. 44.</ref> Le pictor [[Adam Friedrich Oeser|Adam Friedrich Oeser]], apud qui Goethe continuava le instruction de designo que ille habeva initiate in Frankfurt, le familiarisava con le ideal artistic orientate verso le [[Antiquitate classic|Antiquitate]] de su discipulo [[Johann Joachim Winckelmann|Johann Joachim Winckelmann]]. Oeser, director fundator del [[Academia de Artes Graphic e del Libro de Leipzig|Academia de Artes de Leipzig]], create in 1764, stimulava le comprehension del arte e le capacitate de judicio artistic de Goethe. In un littera de gratias desde Frankfurt, Goethe le scribeva que ille habeva apprendite plus con ille que durante tote su annos al universitate.<ref>Rüdiger Safranski: ''Goethe. Kunstwerk des Lebens. Biographie.'' Hanser, München 2013, S. 56.</ref> Per recommendation de Oeser, ille visitava [[Dresden]] e le [[Galeria de Pinturas de le Veteres Magistros|Galeria de Pinturas]] in martio 1768. Goethe establiva con le filia de Oeser, Friederike Elisabeth (1748–1829), un amicitia in 1765, que continuava ancora per alcun tempore post su annos de Leipzig per medio de correspondentia. Oeser ipse remaneva etiam in contacto plus proxime con Goethe per litteras usque a su partentia verso Strasbourg. Lor relation durava usque al morte de Oeser. Apud le gravator [[Johann Michael Stock|Johann Michael Stock]] in le [[Urso Argentee (Leipzig)|Urso Argentee]], Goethe apprendeva durante su periodo de studente in Leipzig le technicas del [[Xylographia|xylographia]] e del [[Aquaforte|aquaforte]]. Lontan del casa parental, le 16- e 17-anne Goethe gaudeva in Leipzig de plus grande libertates: ille frequentava representationes teatral, passava le vespere con amicos e faceva excursiones in le ambiente.<ref>In ''Dichtung und Wahrheit'' (zweiter Teil, siebentes Buch, S. 302 [[http://www.zeno.org/Literatur/M/Goethe,+Johann+Wolfgang/Autobiographisches/Aus+meinem+Leben.+Dichtung+und+Wahrheit/Zweiter+Teil/Siebentes+Buch](http://www.zeno.org/Literatur/M/Goethe,+Johann+Wolfgang/Autobiographisches/Aus+meinem+Leben.+Dichtung+und+Wahrheit/Zweiter+Teil/Siebentes+Buch) (Zeno)]) erwähnt er einen solchen Ausflug zum Kuchenbäcker Hendel, dem Wirt vom [[Kuchengarten#Goethe und der Kuchengarten|Kuchengarten]] in Reudnitz, einem der sogenannten Kohldörfer, wo er ein Spottgedicht verfasste und an die Wand schrieb.</ref> Durante le periodo de Leipzig occurreva le «prime relation amorose serio» de Goethe.<ref>Nicholas Boyle: ''Goethe. Der Dichter in seiner Zeit''. Band I: ''1749–1790.'' Insel, Frankfurt am Main 2004, S. 88.</ref> Le romance con [[Anna Katharina Schönkopf|Käthchen Schönkopf]], filia de un artesano e proprietario de albergo, esseva dissolvite de mutue accordo post duo annos. Le effusiones emotional de iste annos influentiava le stilo de scriptura de Goethe; si ille habeva antea ja componite poemas secundo le stilo regular del [[Rococo|rococo]], lor tono deveniva ora plus libere e tempestose. Un collection de 19 poemas [[Anacreontica|anacreontic]], copiate e illustrate per su amico [[Ernst Wolfgang Behrisch|Ernst Wolfgang Behrisch]], resultava in le libro ''[[Annette (Goethe)|Annette]]''. Un altere parve collection de poemas esseva imprimite in 1769 sub le titulo ''Neue Lieder'' como le prime del obras de Goethe publicate in forma de libro. Secundo Nicholas Boyle, in su initios juvene le poesia de Goethe esseva «sin compromissos erotic» e se occupava «directemente del fonte le plus potente del voler e sentir individual».<ref>Nicholas Boyle: ''Goethe. Der Dichter in seiner Zeit''. Band I: ''1749–1790.'' Insel, Frankfurt am Main 2004, S. 106.</ref> In julio 1768, Goethe subiva un grave [[hemorrhagia]]. On suspectava un affection [[Tuberculose|tubercular]]. Hodie on presume plus tosto que se tractava de un [[ulcere gastric]] sanguinante, que poterea haber se formate como consequentia de su alte consumo de alcohol e de forte cargas psychic.<ref>[[https://www.thieme-connect.com/products/ejournals/pdf/10.1055/s-0032-1309707.pdf ''Patient Goethe'']; Nicholas Boyle: ''Goethe. Der Dichter in seiner Zeit''. Band I: ''1749–1790.'' Insel, Frankfurt am Main 2004, S. 93.</ref> Goethe esseva tractate con successo per le medico de Leipzig [[Georg Christian Reichel]] (1727–1771). Quando ille esseva de novo plus o minus capace de viagiar, ille retornava in augusto — al disappointment de su patre sin un grado academic<ref>Nicholas Boyle: ''Goethe. Der Dichter in seiner Zeit''. Band I: ''1749–1790.'' Insel, Frankfurt am Main 2004, S. 96.</ref> — al casa parental in Frankfurt. ==== Frankfurt e Strasbourg (1768–1771) ==== [[File:Maison Goethe Strasbourg.jpg|thumb|upright|Le casa de Goethe in Strasbourg, olim al ''Fischmarkt'', hodie ''Rue du Vieux Marché aux Poissons'']] Le maladia que menaciava su vita requireva un longe [[convalescentia]] e rendeva Goethe receptive al conceptiones del [[pietismo]], que un amica de su matre, le [[communitate del Fratres Moravos]] [[Susanne von Klettenberg]], le faceva cognoscer. Durante iste periodo, ille se approximava temporarimente al christianismo como adulto.<ref>Nicholas Boyle: ''Goethe. Der Dichter in seiner Zeit''. Band I: ''1749–1790.'' Insel, Frankfurt am Main 2004, S. 91.</ref> Ille se occupava insimul de scriptos [[Mystica|mystic]] e [[Alchemie|alchemic]], un lectura al qual ille recurrerea plus tarde in ''[[Faust de Goethe]]''.<ref>Rüdiger Safranski: ''Goethe. Kunstwerk des Lebens. Biographie.'' Hanser, München 2013, S. 73.</ref> Independente de isto, durante iste tempore ille scribeva su prime comedia, ''[[Le complices]]''. In april 1770 Goethe continuava su studios al [[Universitate de Strasbourg]]. Strasbourg, con 43.000 habitantes, esseva plus grande que Frankfurt<ref>Nicholas Boyle: ''Goethe. Der Dichter in seiner Zeit''. Band I: ''1749–1790.'' Insel, Frankfurt am Main 2004, S. 116.</ref> e habeva essite annexate per Francia in 1681 in le quadro del [[politica de reunion]]. Le inseniamento al universitate se faceva ancora in grande parte in lingua germane. Iste vice Goethe se dedicava con plus determination al studios juridic, ma trovava etiam tempore pro assister como auditor a in 1770–1771 al cursos de [[chimica]] e [[botanica]] de [[Jacob Reinbold Spielmann]].<ref>Georg Schwedt: ''Goethe als Chemiker.'' Springer, Berlin / Heidelberg u. a. 1998, S. 22 f.</ref> In Strasbourg ille establiva un integre serie de cognoscentias personal. Le plus importante esseva le del theologo, theoretico del arte e del litteratura [[Johann Gottfried Herder|Johann Gottfried Herder]]. Goethe lo appellava le «evento le plus significative» del periodo de Strasbourg.<ref>Rüdiger Safranski: ''Goethe. Kunstwerk des Lebens. Biographie.'' Hanser, München 2013, S. 81.</ref> Le viro plus vetere, durante lor visitas quasi quotidian, aperiva le oculos de Goethe al fortia linguistic originari de autores como [[Homero]], [[William Shakespeare]] e [[Ossian]], como etiam al poesia popular, e assi le dava impulsos decisive pro le disveloppamento poetic de Goethe. Plus tarde, per le intervention de Goethe, ille esserea appellate al servicio de Weimar. Al circulo de su amicos e cognoscitos, qui se incontrava generalmente al mesme tabula durante le prandio, pertineva etiam le futuro [[oculista]] e scriptor de orientation pietista [[Johann Heinrich Jung-Stilling|Jung-Stilling]], e le theologo e scriptor [[Jakob Michael Reinhold Lenz]]. Ben que circumdate de amicos de orientation religiose, Goethe se distantiava definitivamente del pietismo in Strasbourg.<ref>Nicholas Boyle: ''Goethe. Der Dichter in seiner Zeit''. Band I: ''1749–1790.'' Insel, Frankfurt am Main 2004, S. 118.</ref> Su companion de studios [[Friedrich Leopold Weyland]] le introduceva in le familia del pastor Brion in [[Sessenheim]]. Goethe cognosceva ibi le filia del pastor, [[Friederike Brion]] (1752–1813), e se innamorava de illa. Con su abandono del Universitate de Strasbourg, le juvene Goethe, qui timeva le ligamines affective, poneva fin al relation, ben que Friederike lo comprendeva solmente per un carta de Goethe inviate de Frankfurt. Secundo Nicholas Boyle, Friederike debeva sentir se gravemente compromittite, proque, per su conducta verso illa, Goethe poteva esser considerate su fidanzato.<ref>Nicholas Boyle: ''Goethe. Der Dichter in seiner Zeit''. Band I: ''1749–1790.'' Insel, Frankfurt am Main 2004, S. 128 f. und S. 133.</ref> Goethe recipeva con commotion e sentimento de culpa le novas de su collapso physic, que ille apprendeva per le responsa posterior de Friederike. Friederike remaneva non maritate usque al fin de su vita. Le poemas que Goethe scribeva pro illa deveniva plus tarde cognoscite como le ''[[Cantos de Sesenheim]]'' (inter alteres ''[[Salutation e congedo]]'', ''[[Canto de maio]]'' e ''[[Petite rosa del landes incultivate]]''). [[Karl Otto Conrady]] considera false le etiqueta de «[[lyrica de experientia]]» in iste caso. Le forma exterior del lyrica non offereva nihil de nove, e le expression linguistic excedeva solmente in nuantias le linguage poetic usual. Tamen, le «io» in iste poemas habeva tractos individual e non se appoiava super «modellos predefinite de [[poesia pastoral]]»; plus tosto, «le io parlante, le amate, le amor e le natura appareva con un intensitate linguistic usque alora incognite».<ref>Karl Otto Conrady: ''Goethe. Leben und Werk.'' Neuausgabe in einem Band. Artemis & Winkler, München 1994, ISBN 3-538-06638-8, S. 121 und 125 f.</ref> In le estate de 1771 Goethe submitteva su [[dissertation]] juridic (que non ha essite conservate), cuje thema esseva le relation inter le Stato e le Ecclesia. Le theologos de Strasbourg la considerava scandalose; un de illes appellava Goethe un «religionis contemptor folle». Le decano del facultate recommendava a Goethe de retirar le dissertation. Tamen, le universitate le offereva le possibilitate de obtener le [[licentia]]. Pro iste grado inferior, ille solmente debeva formular e defender alcun theses.<ref>Rüdiger Safranski: ''Goethe. Kunstwerk des Lebens. Biographie.'' Hanser, München 2013, S. 100 f.</ref> Le base del [[disputation]] del 6 de augusto 1771, que ille superava «cum applausu», esseva 56 theses in lingua latin sub le titulo ''Positiones Juris''. In le penultime these ille tractava le question controverse de si un [[infanticida]] deberea esser condemnate al [[pena de morte]]. Plus tarde ille retomava le thema in forma artistic in le [[tragedia de Gretchen]]. === Advocato e poeta in Frankfurt e Wetzlar (1771–1775) === [[File:Silhouette of Johann Wolfgang von Goethe.svg|thumb|upright|Profil de Goethe in [[silhouette]]]] [[File:-1- Die Leiden des jungen Werthers. Erstdruck.jpg|thumb|''Le suffrentias del juvene Werther'', prime edition de 1774 (in un revision posterior le [[genitivo]]-s esseva eliminate]] Retornate a Frankfurt, Goethe aperiva un parve [[officio de advocato]], que serviva principalmente a su patre como «simple station de transito» verso cargos plus alte (per exemplo [[Schultheiß|Schultheiss]], como su avo).<ref>Rüdiger Safranski: ''Goethe. Obra de arte del vita. Biographia.'' Hanser, München 2013, p. 102.</ref> Ille exerceva le advocatura durante quatro annos, con interesse tosto decrescente e poc fervor de labor, usque a su partida verso [[Weimar]]. Plus importante que le profession de advocato esseva pro Goethe le poesia. In fin de 1771 ille poneva in scripto — in le spatio de sex septimanas — le ''Historia de Gottfried de Berlichingen con le mano de ferro''. Post un revision, le drama esseva publicate in 1773 como ''[[Götz von Berlichingen (Goethe)|Götz de Berlichingen]]'' per le proprie editoria. Le obra, que rompeva con tote le regulas dramatic tradicionalmente transmittite, recipeva un reception enthousiaste e es considerate un documento fundational del [[Tempesta e Impeto]].<ref>[[Dieter Borchmeyer]]: ''Curso rapide Goethe.'' Dumont, Köln 2005, p. 35.</ref> Le drama ''[[Tempesta e Impeto (obra teatral)|Tempesta e Impeto]]'', que dava su nomine al epocha, esseva de [[Friedrich Maximilian Klinger]], qui apparteneva al circulo de amicos de Goethe desde su juventute. In januario 1772, Goethe assistiva in Frankfurt al «ceremonia obscur» del execution public per le spada del infanticida [[Susanna Margaretha Brandt]].<ref>Rüdiger Safranski: ''Goethe. Obra de arte del vita. Biographia.'' Hanser, München 2013, p. 120.</ref> Secundo [[Rüdiger Safranski]], illo formava le fundo personal del «tragedia de Gretchen» in le ''Faust'', que Goethe habeva comenciate a laborar al initio del annos 1770.<ref>Rüdiger Safranski: ''Goethe. Obra de arte del vita. Biographia.'' Hanser, München 2013, p. 119.</ref> Su soror Cornelia maritava in 1773 le advocato [[Johann Georg Schlosser]], amico de Goethe decem annos plus vetere, qui habeva participate como advocato al processo contra le infanticida. Plus tarde, in 1783, Goethe, consultate per le duca [[Carl August de Saxonia-Weimar-Eisenach (1757–1828)|Carl August de Weimar]], qui voleva transformar su pena capital in carceration perpetue, se pronunciava in le [[Consilio Secrete]] in favor del mantenimento del [[pena de morte|pena capital]]; Höhn esseva decapitate con le spada le 28 de novembre 1783.<ref>Uwe Wittstock, ''Esque iste pena esseva vermente meritate?'' In: [[Frankfurter Allgemeine Zeitung]] del 8 de januario 2022.</ref> Durante iste annos, ille visitava frequentemente le [[Circulo de Darmstadt]] del [[sensibilitate|sensitivos]], circum [[Johann Heinrich Merck]], faciente excursiones de 25 kilometros de Frankfurt a [[Darmstadt]].<ref>Nicholas Boyle: ''Goethe. Le poeta in su tempore''. Volumine I: ''1749–1790.'' Insel, Frankfurt am Main 2004, p. 156.</ref> Goethe attribueva grande importantia al judicio de Merck; in su autobiographia ille affirmava que Merck habeva exercite le «plus grande influentia» super su vita. Per invitation de Merck, Goethe scribeva [[recensiones]] pro le revista ''[[Annuncios erudite de Frankfurt]]'', dirigite per Merck e Schlosser.<ref>Rüdiger Safranski: ''Goethe. Obra de arte del vita. Biographia.'' Hanser, München 2013, p. 123–128.</ref> Inter le duo redactiones del ''Götz'', Goethe, de nove per insistentia de su patre, se inscribeva in maio 1772 como practicante apud le [[Tribunal Cameral del Imperio]] in [[Wetzlar]]. Su collega ibi, [[Johann Christian Kestner]], describeva plus tarde le Goethe de ille tempore: {{Citation|Il possede lo que on appella genio, e un imagination extraordinari. Il es vehemente in su affectiones. Il ha un maniera de pensar nobile. […] Il ama le infantes e pote occupar se multo con illes. Il es bizarro e ha in su comportamento e in su apparentia varie cosas que poterea render le desagradabile. Ma apud infantes, feminas e multe alteres ille es tamen ben acceptate. – Il face lo que le place, sin preoccupar se si illo place a alteres, si es al moda o si le maniera de viver le permitte. Tota constrangimento le es odiose. […] Il ha facite del belle scientias e del artes su opera principal, o plus tosto de tote le scientias, salvo le cosi appellate scientias panificatori.<ref>Citate secundo Nicholas Boyle: ''Goethe. Le poeta in su tempore''. Volumine I: ''1749–1790.'' Insel, Frankfurt am Main 2004, p. 160.</ref>}} De nove Goethe accordava poc attention al labor juridic. In vice, ille se occupava del autores antique. Durante un festa rural con dansas, ille incontrava le fidanzata de Kestner, [[Charlotte Buff]], e se innamorava de illa. Goethe deveniva un hospite regular e benvenite in le domo del familia Buff. Post que Charlotte le explicava que ille poteva sperar in nihil altere que su amicitia, e Goethe habeva comprendite le desesperation de su situation, ille fugiva de [[Wetzlar]].<ref>Nicholas Boyle: ''Goethe. Le poeta in su tempore''. Volumine I: ''1749–1790.'' Insel, Frankfurt am Main 2004, p. 162.</ref> In 1774 Goethe deveniva padrino de [[Georg Kestner (archivista, 1774)|Georg Kestner]], le filio senior de Johann Christian Kestner e Charlotte. Un anno e medie plus tarde, ille elaborava iste experientia, assi como altere experientias proprie e de alteres, in le roman epistolar ''[[Le suffrentias del juvene Werther]]'', que ille scribeva al initio de 1774 in solmente quatro septimanas. Le obra de alte emotionalitate, attribuite tanto al «Tempesta e Impeto» como al corrente litterari contemporanee del «sensibilitate», rendeva su autor celebre in tote Europa in pauc tempore. Goethe ipse explicava plus tarde le enorme successo del libro e le «[[effecto Werther|febre de Werther]]» que illo habeva provocate per le facto que illo habeva precise incontrate le besonios del epocha. Le poeta se salvava ipse, per le labor creative al ''Werther'', de un situation vital personal de crise: «Io me sentiva, como post un confession general, de novo felice e libere, e con derecto a un nove vita.»<ref>Johann Wolfgang Goethe: ''De mi vita. Poesia e veritate.'' Tertie parte, tredecime libro [[http://www.zeno.org/Literatur/M/Goethe,+Johann+Wolfgang/Autobiographisches/Aus+meinem+Leben.+Dichtung+und+Wahrheit/Dritter+Teil/Dreizehntes+Buch](http://www.zeno.org/Literatur/M/Goethe,+Johann+Wolfgang/Autobiographisches/Aus+meinem+Leben.+Dichtung+und+Wahrheit/Dritter+Teil/Dreizehntes+Buch) zeno.org] (consultate le 14 de januario 2015).</ref> Tamen, ille manteneva postea un relation cordial con Kestner e Lotte per correspondentia.<ref>Nicholas Boyle: ''Goethe. Le poeta in su tempore''. Volumine I: ''1749–1790.'' Insel, Frankfurt am Main 2004, p. 164.</ref> Al retorno de Wetzlar, su patre le recipeva con reproches, proque le filio ibi non habeva facite progressos professional.<ref>Rüdiger Safranski: ''Goethe. Obra de arte del vita. Biographia.'' Hanser, München 2013, p. 139.</ref> Le annos subsequente in Frankfurt, usque a su partida verso Weimar, esseva inter le plus productive del vita de Goethe. Ultra le ''Werther'', nasceva le grande [[hymnos]] (inter altere ''[[Canto tempestose del viator]], [[Ganimede (poema)|Ganimede]], [[Prometheus (hymno)|Prometheus]]'' e ''[[Canto de Mahomet]]''), plure dramas breve (inter altere ''[[Le festa del mercato in Plundersweilern]]'' e ''[[Deos, heroes e Wieland]]''), assi como le dramas ''[[Clavigo]]'' e ''[[Stella (Goethe)|Stella. Un obra teatral pro amantes]]''. Durante iste periodo Goethe se occupava etiam pro le prime vice del ''[[materia de Faust]]''. Per Pascha 1775, Goethe se fidanzava con [[Lili Schönemann]], filia de un banquero de Frankfurt. Verso le fin de su vita, ille diceva a [[Johann Peter Eckermann|Eckermann]] que illa esseva le prime femina que ille habeva «profundemente e vermente amate». Pro le prime vice, como scribe Nicholas Boyle, Lili offereva a Goethe «le possibilitate completemente real del matrimonio»,<ref>Nicholas Boyle: ''Goethe. Le poeta in su tempore''. Volumine I: ''1749–1790.'' Insel, Frankfurt am Main 2004, p. 236.</ref> ma le juvene poeta reculava ante un tal ligamine. Un matrimonio non esseva compatibile con su planos de vita. Altere impedimentos esseva le differente ambientes social e confessiones del genitores (ille esseva lutheran, illa [[Hugenotto|hugenotta]]). Pro ganiar distantia, ille acceptava un invitation del fratres [[Christian de Stolberg-Stolberg|Christian]] e [[Friedrich Leopold de Stolberg-Stolberg]] a un viage de plure menses trans le [[Suisse]]. In [[Zurich]] ille esseva hospite de [[Johann Caspar Lavater|Lavater]], in cuje ''[[Physiognomia|Fragmentos physiognomic]]'' Goethe collaborava, e cognosceva [[Barbara Schulthess|Barbara Schultheß]] del circulo de amicos de Lavater. De illo nasceva un amicitia pro tote le vita; Goethe la nominava su «lectora le plus fidel».<ref>Rüdiger Safranski: ''Goethe. Obra de arte del vita''. Hanser, München 2013, p. 183.</ref> A intervallos, illa recipeva le libros completate del emergente roman ''Wilhelm Meister'', que illa copiava con adjuta de su filia. Un de iste copias face possibile que le posteritate conservava le version original del roman, ''[[Le mission teatral de Wilhelm Meister]]'', discoperite in 1909 e imprimite in 1910.<ref>[[Arthur Henkel]]: Postface a Goethe: ''Le mission teatral de Wilhelm Meister'' (= ''[[Exempla classica|Bibliotheca Fischer de centos libros]]''). Fischer Bücherei, Frankfurt am Main 1969, p. 317–321, hic p. 318 f.</ref> In octobre 1775, le fidanzamento esseva dissolvite per le matre de Lili, con le declaration que un matrimonio non esseva convenibile a causa del differentia inter le religiones.<ref>Rüdiger Safranski: ''Goethe. Obra de arte del vita. Biographia.'' Hanser, München 2013, p. 185.</ref> Goethe, qui suffreva multo del separation, acceptava in iste situation un invitation del duca de 18 annos [[Carl August de Saxonia-Weimar-Eisenach (1757–1828)|Carl August]] a un viage verso [[Weimar]]. === Ministro in Weimar (ab 1775) === [[File:Weimar, Stadtplan von Franz Ludwig Güssefeld, 1784.jpg|thumb|Plano de Weimar (mesurate in 1782); a basso sinistre es indicate le jardin de Goethe]] In novembre 1775 Goethe attingeva Weimar. Le capital del ducato de [[Saxe-Weimar-Eisenach]] contava solmente circa 6000 habitantes (le ducato circa 100 000), ma gratias al efforts del ducissa-matre [[Anna Amalia de Brunswick-Wolfenbüttel|Anna Amalia]], illo deveniva nihilominus un centro cultural.<ref>Anna Amalia succedeva, post le morte precoce de su marito, non solmente a governar su ducato durante 17 annos con grande prudentia, ma etiam a attraher artistas e scientistas a su «corte del Musas» e a promover les secundo su possibilitates. Le poeta ja cognoscite in ille tempore, [[Christoph Martin Wieland|Wieland]], illa nominava mesmo preceptor de su duo filios.</ref> Su corte habeva hospitate le renominate ensemble teatral de [[Abel Seyler]], usque un incendio in le anno 1774 destrueva le castello de Weimar. Al tempore quando Goethe esseva invitate a Weimar sin un function precise, ille esseva ja un autor celebre in tote Europa.<ref>Rüdiger Safranski: ''Goethe. Obra de arte del vita. Biographia.'' Hanser, München 2013, p. 197.</ref> Ille ganiava rapidemente le confidentia del duce Carl August, de octo annos su junior, educate in le spirito del Illumination e qui admirava su gran-uncle [[Federico II (Prussia)|Federico II]] pro su amicitia con [[Voltaire]]. Como ille, ille voleva «haber un grande spirito a su latere».<ref>Rüdiger Safranski: ''Goethe. Obra de arte del vita. Biographia.'' Hanser, München 2013, p. 207.</ref> Le duce faceva toto le possibile pro retener Goethe in Weimar; ille le faceva generose donos, inter altere le [[Casa de jardin de Goethe|casa de jardin in le parco al Illm]]. Quando le duce proponeva a ille de participar al direction del stato, Goethe acceptava post alcun hesitation. In illo le determinava le desiro de un activitate practic e efficace. A un amica de Frankfurt ille scribeva: «Io va […] probabilemente remaner […]. Mesmo si isto essere solmente pro alcun annos, illo es sempre melior que le vita inactive a casa, ubi io, con le plus grande placer, pote facer nihil. Hic io ha al minus un par de [[Ducato|ducatos]] ante me.»<ref>[[Klaus Seehafer]]: ''Mi vita, un sol aventura. Johann Wolfgang Goethe. Biographia.'' Aufbau-Verlag, Berlin 1998, ISBN 3-351-02471-1, p. 141.</ref> ==== In le servicio del stato ==== [[File:Johann Wolfgang Goethe, 1779.png|thumb|upright|''Johann Wolfgang Goethe'', pictura al oleo per [[Georg Oswald May]], 1779]] [[File:Ilmenauer Kupfer und Silberbergwerk Kuxschein 1784.jpg|thumb|alt=Un Kux del mina de cupro e argento de Ilmenau de 20 «thaler», emittite le 24 februario 1784 in Weimar, signate in original per Johann Wolfgang de Goethe, Johann Carl Wilhelm Voigt e Christian Gottlob de Voigt. Inscripte al nomine de Karl Theodor baron de Dalberg, gubernator de Erfurt.|Un [[Kux]] del mina de cupro e argento de Ilmenau de 20 [[Taler|«thaler»]], emittite le 24 februario 1784 in Weimar, signate in original per Johann Wolfgang de Goethe, [[Johann Carl Wilhelm Voigt]] e [[Christian Gottlob Voigt]]. Inscripte al nomine de [[Karl Theodor baron de Dalberg]], gubernator de Erfurt]] Goethe deveniva le 11 de junio 1776 Consiliere secrete de [[Legation]] e membro del ''[[Conseil secrete|Conseil Secrete]]'', le organo consultive de tres membros del duce, con un salario annual de 1200 [[Taler|taler]].<ref>Nicholas Boyle: ''Goethe. Le poeta in su tempore''. Vol. I: ''1749–1790.'' Insel, Frankfurt am Main 2004, p. 279.</ref> Nominalmente, Goethe apparteneva al ''Conseil Secrete'' usque a su dissolution in 1815. Le 14 de maio 1780 ille scribeva a Kestner concernente su activitate litterari durante le servicio del stato, que ille postponerea su activitate de scriptor, ma se permitteva «[…] secundo le exemplo del [[Federico II (Prussia)|gran rege]], qui dedicava cata die alcun horas al [[flauto]], etiam a vices exercitar le talento que es proprie a me».<ref>Dieter Borchmeyer: ''Classicismo de Weimar. Portrait de un epocha.'' Nova edition actualisate. Beltz Athenäum, Weinheim 1998, ISBN 3-407-32124-4, p. 66.</ref> De su ex-amicos del periodo del ''[[Sturm e Drang|Sturm e Drang]]'', como Lenz e [[Friedrich Maximilian Klinger|Klinger]], qui le visitava in Weimar in 1776, restava ibi durante un tempore e recipeva supporto financiari de Goethe, ille finalmente se distanciava bruscamente. Lenz, post un insulto cuje causas remane incognoscite usque hodie, ille faceva mesmo expeller del ducato.<ref>Rüdiger Safranski: ''Goethe. Obra de arte del vita. Biographia.'' Hanser, München 2013, p. 228.</ref> Le activitate de Goethe como funcionario extendeva se, a partir de 1777, al renovation del [[Ilmenau]] [[mineria]] e, a partir de 1779, al presidentia de duo commissiones permanente: le commission del construction de stratas e le commission militar, con competentia pro le recluta de soldatos pro le armea de Weimar.<ref>Nicholas Boyle: ''Goethe. Le poeta in su tempore''. Vol. I: ''1749–1790.'' Insel, Frankfurt am Main 2004, p. 294 f.</ref> Su principal preoccupation esseva sanear le budget del stato, gravemente indebitate, per medio de reduction del gastos public con simultanee promotion del economia. Isto succedeva al minus partialmente; per exemplo, le reduction per le medietate del «fortias armate» produceva economias.<ref>Dieter Borchmeyer: ''Classicismo de Weimar. Portrait de un epocha.'' Edition actualisate. Beltz Athenäum, Weinheim 1998, p. 72 f. Vide etiam Sandra Richter: ''Homo e mercato. Proque nos time le competition e tamen lo necessita.'' Murmann, Hamburg 2012, ISBN 978-3-86774-128-6, p. 71.</ref> Le difficultates e le insuccesso de su efforts in le servicio del stato, insimul con un surcharge de labor, le menava al resignation. Goethe notava in su diario in 1779: «Nulle persona sape lo que io face e con quante inimicos io lucta pro producer le pauc que io produce.»<ref>Citate secundo [[Karl Otto Conrady]]: ''Goethe. Vita e obra.'' Nova edition in un sol volumine. Artemis & Winkler, München 1994, p. 328.</ref> Per viages con le duce, Goethe se familiarisava con le pais e su habitantes. Su activitates le menava inter alteres a [[Apolda]], cuje miseria ille describe, como etiam a altere regiones del ducato.<ref>Dieter Borchmeyer: ''Classicismo de Weimar. Portrait de un epocha.'' Edition actualisate. Beltz Athenäum, Weinheim 1998, p. 72 f.</ref> Principalmente in le quadro de su deberes official, Goethe faceva durante su prime decennio in Weimar plure viages ultra le frontieras del pais, inter illos in le primavera de 1778 un viage a [[Dessau]] e [[Berlin]], de septembre 1779 a januario 1780 in [[Suisse]], e plure vices al [[Harz (massif montuose)|Harz]] (1777, 1783 e 1784). Le 5 de septembre 1779 ille esseva promovite a [[Consiliere secrete|Consiliere Secrete]].<ref name="Activitate official 1958">[[Willy Flach]]: ''Activitate official.'' 1958/61. In: [[Volker Wahl]] (ed.): ''Willy Flach (1903–1958). Contributos al archivistica, al historia regional de Thuringia e al investigation de Goethe.'' Böhlau, Weimar 2003, ISBN 978-3-7400-1205-2, p. 384–393, hic p. 385.</ref> [[File:Danksagung Goethe an Loge Amalia zu Weimar 1830.jpg|thumb|upright|Gratias de Goethe (copie manuscripte) al logia de Weimar «Amalia» pro su 50me anniversario como francmasone (1830)]] Le consiliere de corte [[Johann Joachim Christoph Bode]], qui habeva venite a Weimar, eveliava le interesse de Goethe pro le logia de [[Francmasoneria|francmasones]] de Weimar «[[Anna Amalia al tres rosas|Amalia]]». Durante su secunde viage a Suisse, Goethe faceva su prime effortes pro esser admittite; le 23 de junio 1780 ille entrava in le logia. Ille passava rapidemente le grados usual e esseva promovite a compagnon in 1781 e, in 1782, insimul con Carl August, a maestro.<ref>Nicholas Boyle: ''Goethe. Le poeta in su tempore''. Vol. I: ''1749–1790.'' Insel, Frankfurt am Main 2004, p. 319 e 387.</ref> Le 7 de octobre 1781 Goethe viagiava a [[Gotha]] pro incontrar personalmente [[Friedrich Melchior Grimm]], le autor germano-francese, diplomate e amico de [[Denis Diderot]] e de altere [[Encyclopedista|encyclopedistas]]. Grimm habeva ja visitate Goethe le 8 de octobre 1777 al [[Wartburg]].<ref>Gero von Wilpert: ''Lexico de Goethe'' (= ''Edition de tasca de Kröner.'' Vol. 407). Kröner, Stuttgart 1998, ISBN 3-520-40701-9, p. 425–426.</ref> Le activitates de Goethe in [[Ilmenau]] e su lucta contra le corruption ibi incitava le duce, le 11 de junio 1782, a incarcar le de familiarisar se con le direction del [[Camera de corte|affaires del camera]], isto es, le finantias del stato, sin tamen conferir le titulo official del presidente del camera Johann August Alexander von Kalb, qui habeva essite dimittite le 6 de junio 1782. Il debeva participar al sessiones del collegio del camera e esser informate de tote le affaires extraordinari.<ref>[[Irmtraut Schmid]], [[Gerhard Schmid (archivista)|Gerhard Schmid]]: ''Le scriptos official de Goethe.'' In: [[Reinhard Kluge (archivista)|Reinhard Kluge]] (ed.): ''Johann Wolfgang Goethe. Opera complete, litteras, diarios e conversationes.'' Vol. 26: ''Scriptos official. Parte 1: Conseil Secrete e altere campos de activitate assumite ante le viage a Italia.'' Deutscher Klassiker Verlag, Frankfurt am Main 1998, ISBN 978-3-618-60425-9, p. 815–854, hic p. 837.</ref> In le mesme anno ille esseva nominate supervisor del [[Universitate Friedrich Schiller de Jena|Universitate de Jena]].<ref>Dieter Borchmeyer: ''Classicismo de Weimar. Portrait de un epocha.'' Edition actualisate. Beltz Athenäum, Weinheim 1998, p. 73 f.</ref> [[File:Goethe-Wappen.png|thumb|upright|Arma de Goethe]] A petition del duce, le 3 de junio 1782, le imperator [[Joseph II]] le concedeva le [[Diploma de nobilitate|diploma de nobilitate]]. Le [[Nobilitation|ennobilitation]] debeva facilitar su activitate al corte e in le affaires del stato.<ref>Nicholas Boyle: ''Goethe. Le poeta in su tempore''. Vol. I: ''1749–1790.'' Insel, Frankfurt am Main 2004, p. 391 f.</ref> Plus tarde, in 1827, Goethe diceva a [[Johann Peter Eckermann]] concernente su ennobilitation: «Quando on me dava le diploma de nobilitate, multe personas credeva que io me sentiria elevate per illo. Ma, inter nos, illo non esseva nihil, absolutemente nihil pro me! Nos [[Patriciato|patricios]] de Frankfurt nos considerava sempre equal al nobilitate, e quando io teneva le diploma in mi manos, in mi pensamento il non habeva nihil plus que lo que io ja possedeva desde longe.»<ref>[[https://blog.litteratur.ch/WordPress/?p=8675](https://blog.litteratur.ch/WordPress/?p=8675) ''Monsieur Göthé''] (consultate le 17 octobre 2020.) Marko Kreutzmann: ''Inter le vita de ordines e le vita burgese: le nobilitate in Saxonia-Weimar'', 2008, [[https://books.google.de/books?id=I-pXWwqjUwQC&pg=PA7](https://books.google.de/books?id=I-pXWwqjUwQC&pg=PA7) p. 7.]</ref> Tamen, isto faceva su senso de valor personal elevar se un poco supra le realitate, nam nulle de su duo grandpatres habeva per nascentia le derecto de citatan de Frankfurt, e multo minus le appartinentia al [[Patriciato (Frankfurt am Main)|patriciato de Frankfurt]]; [[Johann Wolfgang Textor]] habeva tamen ascendite usque al [[Lista del burgomaistros de Frankfurt am Main|burgomaistro senior]] e on dice que ille habeva refusate un ennobilitation. Le [[Commission immediat|commissiones immediate]] inter 1776 e 1783 esseva le principal instrumento de Goethe pro le application de reformas, proque le systema administrative «rigidificate» non esseva capabile de realisar los. Le effortes reformatori de Goethe esseva obstaculisate in le annos 1780 per le [[Aristocratia|aristocratia]] del ducato.<ref>Dieter Borchmeyer: ''Classicismo de Weimar. Portrait de un epocha.'' Edition actualisate. Beltz Athenäum, Weinheim 1998, p. 73–78.</ref> Le initiative de Goethe pro revivificar le extraction de cupro e [[Extraction de argento|mineria de argento]] in Ilmenau se revelava poc efficace, motivo pro le qual illo esseva finalmente terminate completemente in 1812.<ref>Rüdiger Safranski: ''Goethe. Obra de arte del vita. Biographia.'' Hanser, München 2013, p. 314; Nicholas Boyle: ''Goethe. Le poeta in su tempore.'' Vol. I: ''1749–1790.'' Insel, Frankfurt am Main 2004, p. 294 f.</ref> Con circa 33 annos, Goethe habeva attingite le culmine de su successo. Post le duce, ille esseva le homine le plus potente de Weimar.<ref>Nicholas Boyle: ''Goethe. Le poeta in su tempore.'' Vol. I: ''1749–1790.'' Insel, Frankfurt am Main 2004, p. 392. In junio 1782 [[Johann Gottfried Herder]], non sin ironia, enumerava le functiones de Goethe: «Il es ergo ora Consiliere Secrete real, presidente del camera, presidente del collegio militar, supervisor del construction usque al construction de stratas, insimul etiam Directeur del divertimentos, poeta de corte, autor de festivitates belle, operas de corte, ballets, procession de mascaras, inscriptiones, obras de arte etc., director del academia de design, […] in breve, le [[Factotum|factotum]] de Weimar e, si Deo vole, tosto le [[Majordomo|majordomo]] de tote le casas [[Ernestinos|ernestine]], al quales ille va circum pro esser adorate.» Citate secundo Boyle p. 392. (Al momento del observation de Herder, Goethe esseva tamen solmente Consiliere Secrete. Consiliere Secrete real ille deveniva in 1804.)</ref> Pro su labor pro le duce, ille esseva criticate como «[[Servitor del principes|servitor del principe]]» e «poeta despotic».<ref>De Ludwig Börne on ha preservate le designation «poeta del principes, id es, poeta despotic», referite a Goethe. Vide Gero von Wilpert: ''Le 101 questiones le plus importante: Goethe.'' C. H. Beck, München 2007, p. 121 f.</ref> Le activitate de Goethe in le ''Consilium'' es evalutate differentemente in le litteratura. Pro alcun autores ille es un [[Precursor del Illumination|politico reformator del Illumination]], qui inter alteres se effortiava pro liberar le agricultores del opressive [[Servitude|servitutes]] e cargas fiscal; <ref>Dieter Borchmeyer: ''Curso rapide Goethe.'' Dumont, Köln 2005, p. 52.</ref> alteres sublinea que ille, in su function official, supportava tanto le [[Recrutamento fortiate|recrutamento fortiate]] de filios del pais pro le armea prussian como mesuras pro restringer le libertate de expression. In 1783 ille votava pro le execution del matre celibe [[Johanna Catharina Höhn]], qui habeva occidite su neonate in desperation — al contrario del attitude comprensive e compassive que ille exprimerea plus tarde in le [[Tragedia de Gretchen]].<ref>[[W. Daniel Wilson]]: ''Le tabu de Goethe. Protesta e derectos human in le Weimar classic.'' Deutscher Taschenbuch-Verlag, München 1999, ISBN 3-423-30710-2, p. 47 ss., 76 ss. e 7 f.</ref> In 1784 Goethe succedeva a persuader le [[Statos provincial|statos regional]] de Weimar, Jena e Eisenach a assumer le debitas del stato de 130 000 taler, per reducer lor appropriationes annual pro le budget militar de 63 400 taler a 30 000 taler.<ref>Irmtraut Schmid, Gerhard Schmid: ''Le scriptos official de Goethe.'' In: Reinhard Kluge (ed.): ''Johann Wolfgang Goethe. Opera complete, litteras, diarios e conversationes.'' Vol. 26: ''Scriptos official. Parte 1: Conseil Secrete e altere campos de activitate assumite ante le viage a Italia.'' Deutscher Klassiker Verlag, Frankfurt am Main 1998, ISBN 978-3-618-60425-9, p. 815–854, hic p. 838.</ref> Le 13 de septembre 1804 Goethe deveniva finalmente Consiliere Secrete real con le titulo honorific [[Excellentia (titulo)|''Excellentia'']].<ref name="Activitate official 1958" /> ==== Poesia e studio del natura ==== Durante su prime decennio in Weimar, Goethe publicava, excepto alcun poemas dispersate in revistas, nihil. Le labor quotidian lassava a ille poc tempore pro un activitate poetic seri, specialmente proque ille esseva anque responsabile pro le organisation de festas del corte e pro fornir al teatro de amatores del corte cantatas e piezas teatral. Inter iste productiones occasional, que ille sovente considerava un deber molestante, se trova un nove version del ''Festo del mercato de Plundersweilern''. Inter le obras plus ambitiose de iste periodo, solmente un prime version in prosa de ''[[Iphigenia in Tauride|Iphigenia in Tauride]]'' esseva completate; insimul comenciate esseva ''[[Egmont (Goethe)|Egmont]], [[Torquato Tasso (Goethe)|Tasso]]'' e ''[[Wilhelm Meister]]''. Inoltre nasceva alcun del poemas le plus cognoscite de Goethe; ultra le poemas amorose dedicate a [[Charlotte von Stein]] (per exemplo, ''Perque tu nos dava le profunde reguardos''), illos comprendeva inter alteres ''le [[Le Roi des Aulnes (ballada)|Rege del alnos]], [[Le canto de nocte del viator|Canto de nocte del viator]], [[Limites del humanitate (Goethe)|Limites del humanitate]]'' (1780) e ''[[Le Divine|Le Divine]]''. Circa 1780 Goethe comenciava a occupar se systematicamente de questiones del scientias natural. Plus tarde ille attribueva isto al occupationes official con questiones del industria minier, del agricultura, del exploitation forestal, etc. Su interesse principal esseva inicialmente le [[Geologia|geologia]] e le [[Mineralogia|mineralogia]], le [[Botanica|botanica]] e le [[Osteologia|osteologia]]. In iste campo, in 1784, ille faceva le supposite discoperimento (proque illo esseva apena cognoscite, ma in realitate solmente un auto-discoperimento)<ref>Klaus Seehafer: ''Mi vita, un sol aventura. Johann Wolfgang Goethe. Biographia.'' Aufbau-Verlag, Berlin 2000, p. 180.</ref> del [[Osso intermaxillar|osso intermaxillar]] in le homine. In le mesme anno ille scribeva su essay ''[[Super le granito]]'' e planava un libro con le titulo ''Romance del Terra''. ==== Relation con Charlotte von Stein ==== [[File:Charlotte von Stein.jpg|thumb|Charlotte von Stein]] Le relation le plus importante e formative de Goethe durante iste decennio in Weimar esseva celle con le damisella del corte [[Charlotte von Stein]] (1742–1827). Le femina septe annos plus vetere esseva maritate con le superior maestro del stabulo del corte [[Gottlob Ernst Josias Friedrich von Stein]] (1735–1793), qui a su vice esseva septe annos plus vetere que illa. Illa habeva con ille septe infantes, ex le qual tres viveva ancora quando Goethe la incontrava. 1770 cartas, billets, «billetins» e numerose poemas de Goethe a seniora von Stein se ha conservate. Illos monstra que illa promoveva le poeta como un «educatrice» — le cartas de seniora von Stein a ille non se ha conservate. Illa le inseniava le manieres de comportamento del corte, calmava su inquietude interior e fortificava su autodisciplina. Le question de si il habeva anque un relation sexual o solmente un «amicitia del animas» non pote esser respondite con certitude.<ref>[[Helmut Koopmann]]: ''Goethe e seniora von Stein – Historia de un amor.'' C. H. Beck, München 2002, ISBN 3-406-48652-5, p. 254 ss.</ref> Le majoritate del autores suppone que Charlotte von Stein refusava satisfacer le desiro corporal de su amante. In un carta desde Roma ille scribeva que le «pensamento de non posseder te me […] consume e devora».<ref>Rüdiger Safranski: ''Goethe. Obra de arte del vita. Biographia.'' Hanser, München 2013, p. 309. – Como le contemporaneos de Goethe considerava iste relation pote esser deducite ex un carta de Schiller del 12 augusto 1787 a Körner: «On dice que lor relation debe esser completemente pur e irreprochabile» ({{Webarchiv |url=[http://www.wissen-im-netz.info/literatur/schiller/briefe/koerner/1787/51.htm](http://www.wissen-im-netz.info/literatur/schiller/briefe/koerner/1787/51.htm) |text=online |wayback=20150402192132}}).</ref> Es frequentemente defendite le these del psychoanalysta [[Kurt Eissler]]<ref>[[Kurt R. Eissler]]: ''Goethe. Un studio psychoanalytic 1775–1786.'' Volumine 2. Deutscher Taschenbuch-Verlag. München 1987, ISBN 3-423-04457-8, p. 1157.</ref> secundo le qual Goethe habeva su prime relation sexual a 39 annos, in Roma. Anque su biographo Nicholas Boyle vide in le episodio roman con «[[Faustina (Goethe)|Faustina]]» le prime contacto sexual documentari­mente attestabile.<ref>Nicholas Boyle: ''Goethe. Le poeta in su tempore''. Volumine I: ''1749–1790.'' Insel, Frankfurt am Main 2004, p. 588.</ref> Le partita clandestin de Goethe pro Italia in 1786 perturbava le relation, e post su retorno occurreva le ruptura definitive a causa del relation amorose stabile que Goethe habeva comenciate con [[Christiane von Goethe|Christiane Vulpius]], su futuro sposa, que le profundemente vulnerate seniora von Stein non le perdonava. Illa, cuje vita integre e conception de se mesme se fundava super le negation del sensualitate, videva in iste relation un infidelitate de Goethe. Illa reclamava le retorno de su cartas a ille.<ref>Nicholas Boyle: ''Goethe. Le poeta in su tempore''. Volumine I: ''1749–1790.'' Insel, Frankfurt am Main 2004, p. 677.</ref> Christiane la appellava solmente «le creaturula» e pensava que Goethe habeva duo naturas, un sensual e un spiritual. Solmente in lor etate avantiate ambe trovava de novo un relation amical, sin tamen restaurar le cordial relation de olim.<ref>[[Wolfgang Frühwald]]: ''Le nuptias de Goethe''. Insel, Frankfurt am Main 2007, ISBN 978-3-458-19294-7, p. 60.</ref> Le parve filio de Goethe [[August von Goethe|August]], qui effectuava varie messages inter le casa de Goethe e celle de von Stein e que Charlotte habeva prendite a corde, initiava un reprise hesitant de lor correspondentia a partir de 1794, que tamen de allora in poi esseva conducite per le forma formal «vostre».<ref>Nicholas Boyle: ''Goethe. Le poeta in su tempore''. Volumine I: ''1749–1790.'' Insel, Frankfurt am Main 2004, p. 556 f.</ref> === Viage a Italia (1786–1788) === [[File:Johann Heinrich Wilhelm Tischbein - Goethe in der roemischen Campagna.jpg|thumb|''[[Goethe in le Campania Roman|Goethe in le Campania]]'' de [[Johann Heinrich Wilhelm Tischbein]], 1787]] [[File:Goethe, St. Peter (Rome).jpg|thumb|Vista del [[Basilica de Sancte Petro|Basilica de Sancte Petro]] desde le ''Arco Oscuro'' presso le [[Villa Giulia (Roma)|Villa Giulia]], aquarella de Johann Wolfgang von Goethe, estate 1787]] [[File:Johann Friedrich Bury, Johann Wolfgang von Goethe in seinem italienischen Freundeskreis.jpg|thumb|''Johann Wolfgang von Goethe in su circulo de amicos italian, designo a penna de [[Friedrich Bury]], circa 1787]] In le medie del annos 1780, al apice de su carriera official, Goethe entrava in un crise. Su activitates official remaneva sin successos, le cargas de su functiones e le coercitiones del vita de corte deveniva molestes pro ille, e le relation con Charlotte von Stein se tornava progressivemente insatisfacente. Quando le editor Göschen le offereva in 1786 de preparar un edition complete de su obras, ille comprendeva bruscamente que nihil nove de ille habeva apparite durante le ultime dece annos. In consideration de su fragmentos poetic [[Fauststoff|(''Faust'', ''Egmont'', ''Wilhelm Meister'', ''Tasso'')]], le dubitas super su existentia dual como artista e functionario se intensificava. In le drama ''[[Torquato Tasso (Goethe)|Torquato Tasso]]'', Goethe trovava le materia adequate pro representar su existentia contradictori in le corte. Ille la divideva inter duo characteres, Tasso e Antonio, inter le quales il non existe reconciliation. Durante que ille diffideva del equilibrio poetic, ille tentava ancora in le realitate mantener le duo aspectos in equilibrio.<ref>Rüdiger Safranski: ''Goethe. Obra de arte del vita. Biographia.'' Hanser, München 2013, p. 307–314.</ref> Ma post le experientia disillusionante de su stagnation poetic durante le prime decennio in Weimar, ille se retirava del corte per un viage cultural a Italia, impreviste pro su ambiente.<ref>Klaus-Detlef Müller: ''Le miseria del existentia del poetas: le «Torquato Tasso» de Goethe.'' In: ''Goethe-Jahrbuch.'' Volumine 124, 2007, p. 198–214, hic: p. 198 ([[https://web.archive.org/web/20200801104147/https://www.goethe-gesellschaft.de/download/jahrbuch/9783835321977.pdf](https://web.archive.org/web/20200801104147/https://www.goethe-gesellschaft.de/download/jahrbuch/9783835321977.pdf) version PDF]).</ref> Le 3 septembre 1786 ille partiva sin congedo ab un cura in Karlsbad. Solmente su secretario e servitor de confidentia [[Goethes Diener|Philipp Seidel]] esseva al corrente.<ref name="Rüdiger Safranski 2013">Rüdiger Safranski: ''Goethe. Obra de arte del vita. Biographia.'' Hanser, München 2013, p. 318.</ref> Al duce ille habeva demandate per scripto, post le ultime incontro personal in Karlsbad, un licentia sin termino fixe. Le die ante su partita, ille le annunciava su absentia imminente sin revelar su destination.<ref>Nicholas Boyle: ''Goethe. Le poeta in su tempore.'' Volumine I: ''1749–1790.'' Insel, Frankfurt am Main 2004, p. 452, 471.</ref> Le partita secrete con destination incognite esseva probabilemente parte de un strategia que permitterea a Goethe renunciar a su cargos, durante que ille continuarea a reciper su salario.<ref>Roberto Zapperi: ''Le incognito. Le altere existentia de Goethe in Roma.'' C. H. Beck, München 1999, ISBN 978-3-406-60471-3, p. 8 f.</ref> Le autor del ''Werther'', famose in tote Europa, viagiava [[Inkognito (Zeremoniell)|incognito]] sub le nomine Johann Philipp Möller,<ref name="Rüdiger Safranski 2013" /> pro poter mover se libere in le spatio public. Post sya estadias intermedie in [[Verona]], [[Vicenza]] e [[Venetia]], Goethe attingeva [[Roma]] in novembre [[1786]]. Il remaneva ibi primo usque a februario 1787 (prime estancia in Roma). Post un viage de quatro menses a [[Napoles]] e [[Sicilia]], ille retornava in junio 1787 a Roma, ubi ille remaneva usque al fin de april 1788 (secunde estancia in Roma). Durante le viage de retorno ille faceva estadias intermedie, inter alteres, in [[Siena]], [[Florentia]], [[Parma]] e [[Milan]]. Duo menses plus tarde, le 18 junio 1788, ille esseva de novo in Weimar. In Roma Goethe viveva presso le pictor german [[Johann Heinrich Wilhelm Tischbein|Wilhelm Tischbein]],<ref>In iste habitation, hodie Via del Corso 18, se trova le museo ''[[Casa de Goethe]]'', dedicate principalmente al estadias de Goethe in Roma e Italia.</ref> qui pintava le retrato probabilemente le plus cognoscite del poeta ([[Goethe in le Campania Roman|Goethe in le Campania]]). Ille esseva anque in communication intense con altere membros del colonia de artistas german in Roma, inter illes [[Angelika Kauffmann]], qui anque faceva su retrato, con [[Jakob Philipp Hackert]], [[Friedrich Bury]], e con le pictor suisse [[Heinrich Meyer (Pictor)|Johann Heinrich Meyer]], qui plus tarde se transfererea a Weimar e ibi devenirea inter alteres su consiliero artistic. Ille esseva anque in relation amical con le scriptor [[Karl Philipp Moritz]]; in lor conversationes se formava le conceptiones del theoria del arte que devenirea fundamental pro le conception «classic» de Goethe del arte e que Moritz exponeva in su obra ''Super le imitation creative del belle''. Goethe apprendeva in Italia a cognoscer e admirar le constructiones e obras de arte del [[Antiquitate|Antiquitate]] e del [[Renascentia]]; su veneraton special esseva pro [[Raphael]] e le architecto [[Andrea Palladio]]. In le edificios de iste ultime, ille habeva observate con entusiasmo in Vicenza como illos dava nove vita al formas del Antiquitate.<ref>Nicholas Boyle: ''Goethe. Le poeta in su tempore.'' Volumine I: ''1749–1790.'' Insel, Frankfurt am Main 2004, p. 480 f.</ref> Sub le direction de su amicos artistas, ille se exercitava con grande ambition in le designo; circa 850 designos de Goethe del periodo italian se ha conservate. Ma ille comprendeva anque que ille esseva nascite non como artista visual, sed como poeta. Ille se dedicava intensemente al completamento de obras litterari: ille transformava le ''[[Iphigenia in Tauride|Iphigenia]]'', ja existente in [[Prosa|prosa]], in versos, terminava le ''[[Egmont (Goethe)|Egmont]]'', comenciate dece-duo annos ante, e continuava a laborar al ''[[Torquato Tasso (Goethe)|Tasso]]''. In addition, ille se occupava de studios de botanica. Ma super toto ille «viveva»: «Sub le protection del [[Anonimato|incognito]] (le amicos german cognosceva tamen su identitate ver), ille poteva frequentar ambientes social plus simple, dar libere curso a su placer pro jocos e scherzos e facer experientias erotic.»<ref>[[https://www.kulturraum.nrw/buch/goethes-venezianische-epigramme.html](https://www.kulturraum.nrw/buch/goethes-venezianische-epigramme.html) Epigrammas venetian, numero 100 g]</ref><ref>Roberto Zapperi: ''Le incognito. Le altere existentia de Goethe in Roma.'' C.H. Beck, München 1999, p. 133 ss.</ref> Le viage deveniva pro Goethe un experientia decisiv; ille mesme parlava repetitemente in cartas a casa de un «renascentia», de un «nove juventute» que ille habeva experite in Italia.<ref>Nicholas Boyle: ''Goethe. Le poeta in su tempore.'' Volumine I: ''1749–1790.'' Insel, Frankfurt am Main 2004, p. 506. – Rüdiger Safranski: ''Goethe. Obra de arte del vita. Biographia.'' Hanser, München 2013, p. 328.</ref> Ille scribeva al duce que ille habeva retrovate se mesme como artista. Concernente su activitate futur in Weimar, ille le faceva saper que ille voleva esser liberate del cargas precedente e facer «lo que nemo pote facer excepto me, e incaricar le resto a alteres». Le duce accordava a Goethe le prolongation demandate de su licentia pagate, de sorta que ille poteva remaner in Roma usque a Pascha 1788.<ref>Rüdiger Safranski: ''Goethe. Obra de arte del vita. Biographia.'' Hanser, München 2013, p. 338–341.</ref> Un resultato de su viage esseva que, post su retorno a Weimar, ille separava su existentia poetic de su existentia politic.<ref>Klaus-Detlef Müller: ''Le miseria del existentia del poetas: le «Torquato Tasso» de Goethe.'' In: ''Goethe-Jahrbuch.'' Volumine 124, 2007, p. 198–214, hic: p. 214 ([[https://web.archive.org/web/20200801104147/https://www.goethe-gesellschaft.de/download/jahrbuch/9783835321977.pdf](https://web.archive.org/web/20200801104147/https://www.goethe-gesellschaft.de/download/jahrbuch/9783835321977.pdf) version PDF]).</ref> Basate super su diarios, ille redigeva inter 1813 e 1817 le ''[[Viage italian]]''. === Tempore del Classicismo de Weimar (ab 1789) === ==== Relation con Christiane Vulpius (1788–1816) ==== [[File:Christiane-von-Goethe-Vulpius.jpg|thumb|upright|''Christiane Vulpius'', designo de Johann Wolfgang von Goethe]] Pauc septimanas post su retorno, le 12 de julio 1788, Goethe faceva le cognoscentia del [[Modist|modista]] de 23 annos [[Christiane von Goethe|Christiane Vulpius]], qui se presentava ante ille como supplicante in favor de su fratre [[Christian August Vulpius]], qui post le studio de derecto se trovava in difficultates financial.<ref>[[Sigrid Damm]]: ''Christiane und Goethe. Eine Recherche''. Insel, Frankfurt am Main 1998, ISBN 3-87763-020-0, p. 117.</ref> Illa deveniva su amante e tosto su compania de vita. Le matre de Goethe la nominava le „tesoro de lecto“. Non solmente ex le allusiones erotic in le ''[[Römische Elegien|Elegias roman]]'', que Goethe scribeva in ille tempore e in le quales le figura de su amante roman Faustina se fusionava con celle de Christiane,<ref>Nicholas Boyle: ''Goethe. Der Dichter in seiner Zeit''. Band I: ''1749–1790.'' Insel, Frankfurt am Main 2004, p. 663.</ref> [[Sigrid Damm]] conclude que illes duo esseva „un pare amante del sensos, dotate de imagination in le amor“. <ref>Sigrid Damm: ''Christiane und Goethe. Eine Recherche''. Insel, Frankfurt am Main 1998, p. 121.</ref> Quando Christiane esseva gravidate, Goethe voleva acolliger la in le domo al Frauenplan, ma a desiro del duce e per consideration al societate de Weimar ille se installava con illa in un appartamento extra le portas del citate.<ref>Rüdiger Safranski: ''Goethe. Kunstwerk des Lebens. Biographie.'' Hanser, München 2013, p. 355.</ref> Le 25 de decembre 1789, illa parturiva le filio [[August von Goethe|August Walter]]. A occasion del baptismo, Goethe non se declarava formalmente como patre, ma le infante non esseva registrate como illegitime.<ref>Sigrid Damm: ''Christiane und Goethe. Eine Recherche''. Insel, Frankfurt am Main 1998, pp. 142 f.</ref> Un puero nasceva morte in 1791. Tres altere infantes commun sobreviviva le nascentia solmente alcun dies.<ref>Stephan Oswald: ''Im Schatten des Vaters. August von Goethe.'' München 2023, p. 31.</ref> In 1792 le duce approbava le translocation al domo al Frauenplan, que Goethe poteva habitar sin renta con Christiane, ante que illo, in 1794, per un donation del duce — in gratia del accompagnamento durante le [[Erster Koalitionskrieg|campanias del prime coalition]] de 1792 e 1793 — deveniva proprietate de Goethe.<ref>Nicholas Boyle: ''Goethe. Der Dichter in seiner Zeit''. Band II: ''1790–1803''. Insel, Frankfurt am Main 2004, pp. 145 e 251.</ref> Poco es cognoscite re le „ligamine fugitive, sentimental con un dama nobile“,<ref>Nicholas Boyle: ''Goethe. Der Dichter in seiner Zeit''. Band II: ''1790–1803''. Insel, Frankfurt am Main 2004, p. 111.</ref> le 21enne [[Henriette von Schuckmann|Henriette von Lüttwitz]], que ille incontrava post le nascentia de August durante su viage per [[Schlesien|Silesia]] in 1790 a Breslau e a qui ille faceva un proposition de matrimonio, que su patre nobile refusava.<ref>Irma Margarethe Lengersdorff: ''Eine Heiratsabsicht Goethes aus dem Jahr 1790.'' In: ''Goethe-Jahrbuch.'' Neue Folge, Band 27, 1965, pp. 175–192.</ref> Le poco educate Christiane, originante de un familia cadite in difficultates financial, non habeva accesso al societate de Weimar, in le qual Goethe se moveva. Illa esseva considerate ibi como vulgar e amante del divertimentos; le illegitimitate del „relation non conforme al stato social“ aggravava le situation. Goethe appreciava su natura natural e allegre e manteneva le relation con su „parve Eroticon“ usque al fin del vita de Christiane in 1816. Solmente in 1806 ille meliorava su position social per le matrimonio, que aperiva a illa le via al bon societate. Goethe se decideva al matrimonio a breve termino post que Christiane, per su intervention coragiose, le salvava del periculo mortal, quando, le vespere del [[Schlacht bei Jena und Auerstedt|batalla de Jena e Auerstedt]], soldatos francese saccheggiante la menaciava in su domo a Weimar. Solmente cinque dies plus tarde le matrimonio esseva celebrate. Como inscription pro le anulos, Goethe eligeva le data del battalia e de su salvation durante le nocte de terror: 14 de octobre 1806.<ref>Wolfgang Frühwald: ''Goethes Hochzeit''. Insel, Frankfurt am Main 2007, pp. 35, 42, 60.</ref> ==== Metamorphose del plantas e Elegias roman ==== In le annos post su viage in Italia, Goethe se occupava principalmente del recerca del natura. In su relation con le natura, ille distingueva solmente duo periodos: le decennio ante 1780, que esseva marcate principalmente, durante le annos in Strasbourg, per le experientia del natura, e le cinquanta annos sequente de studio systematic del natura in Weimar.<ref>[[Alfred Schmidt (Philosoph)|Alfred Schmidt]]: ''Natur.'' Articulo in: ''Goethe Handbuch.'' Band 4/2: ''Personen, Sachen, Begriffe L–Z.'' Metzler, Stuttgart 1998, ISBN 3-476-01447-9, p. 766.</ref> Durante un certe tempore, ille trovava in [[Alexander von Humboldt]] un parceiro scientific de valor equivalente, con qui ille poteva intercambiar sur lor recercas natural-scientific durante longe promenadas in Jena e con qui ille realisava experimentos natural-scientific commun in le primavera de 1797.<ref>Andrea Wulf: ''Fabelhafte Rebellen. Die frühen Romantiker und die Erfindung des Ich.'' Bertelsmann, München 2022, pp. 160 ss.</ref> In un epistola posterior a Wilhelm von Humboldt, ille nominava le incontro con ille como un de su „punctos le plus lumine del vita“.<ref>Citate secundo Andrea Wulf: ''Fabelhafte Rebellen. Die frühen Romantiker und die Erfindung des Ich.'' Bertelsmann, München 2022, p. 395.</ref> In 1790 Goethe publicava su ''[[Versuch die Metamorphose der Pflanzen zu erklären|Tentativa de explicar le metamorphose del plantas]]'',<ref>Johan Wolfgang von Goethe: ''Versuch die Metamorphose der Pflanzen zu erklären.'' Ettinger, Gotha 1790. ({{DTAW|goethe_metamorphose_1790}})</ref> un monographia de 86 paginas, que durante le vita de Goethe recipeva pauc interesse e que faceva de ille un del cofundatores del morphologia comparative. Con le grande [[Lehrgedicht|poema didactic]] ''[[Die Metamorphose der Pflanzen|Le metamorphose del plantas]]'', scribite in 1798, ille riusciva a unir poesia e recerca del natura. Le poema natural, scribite in le metro del [[Distichon|distico elegiac]], es adressate a un „amate“ (Christiane Vulpius) e presenta su doctrina morphologic in forma concentrate.<ref>[[Felix Sieglbauer]]: ''Goethes Begriff der Morphologie.'' In: Akademischer Senat der Universität Innsbruck (Hrsg.): ''Innsbrucker Universitätsalmanach auf das Goethe-Jahr 1949.'' Tyroliadruck, Innsbruck 1949, pp. 165–190.</ref> In le annos 1790, ille comenciava etiam su investigationes sur le [[Farbenlehre (Goethe)|theoria del colores]], que haberea a occupar le usque al fin de su vita. Inter le obras del prime annos 1790 se trova le ''[[Römische Elegien|Elegias roman]]'', un collection de poemas apertemente erotic que esseva create poc post su retorno. In le formas del poesia antique, Goethe elaborava non solmente le memoria del experientias cultural e amorose de su prime viage in Italia, ma etiam su sensual e felice amor pro Christiane Vulpius. Vinti del vinti-quatro poemas esseva publicate in 1795 in le ''[[Die Horen (Schiller)|Horen]]'' de Schiller. Le societate de Weimar se offendeva del erotica de Goethe, ben que ille habeva retenite quatro del poemas le plus licentiose.<ref>Dieter Borchmeyer: ''Weimarer Klassik. Portrait einer Epoche.'' Aktualisierte Neuausgabe. Beltz Athenäum, Weinheim 1998, pp. 183–186.</ref> ==== Cargas official, campanias militar e politica ==== Post su retorno ex Italia, Goethe se habeva facite liberar per le duce de le major parte de su obligationes official. Ille tamen conservava su sede in le ''Consilium'' e con illo le possibilitate de influentia politic. Como „ministro sin [[Ministerium#Portefeuille|portafolio]]“<ref>Nicholas Boyle: ''Goethe. Der Dichter in seiner Zeit''. Band I: ''1749–1790.'' Insel, Frankfurt am Main 2004, p. 742.</ref> ille assumeva un serie de cargas cultural e scientific, inter illos le direction del schola de designo e le supervision del obras public. In ultra, ille recipeva le direction del [[Theatro del corte de Weimar]] – un carga que demandava mult tempore, proque ille esseva responsabile de tote le affaires. In addition, Goethe prestava consilio in affaires del [[Universitate Friedrich Schiller de Jena]], que pertineva al ducato. A su intervention se debe le nomination de un serie de professores renominate, inter illes [[Johann Gottlieb Fichte]], [[Georg Wilhelm Friedrich Hegel]], [[Friedrich Wilhelm Joseph Schelling]] e [[Friedrich Schiller]]. Post que le supervision del universitate le esseva conferite in 1807, Goethe se impegnava principalmente pro le expansion del facultate del scientias natural. In ultra, Goethe habeva un parte substantial in le fundation del „[[schola de medicina veterinari]]“ de Jena in 1816.<ref>G. S. Levit, U. Hoßfeld, L. Knoblich, (2014). Johann Wolfgang von Goethe und die Entstehung der Veterinärmedizin in Thüringen. ''Rudolstädter naturhistorische Schriften'', ''20'', 31–44.</ref> Post le conclusion del edition in octo tomos del obras de [[Georg Joachim Göschen|Göschen]] pro su quarantesimo anniversario, Goethe planava viagiar de novo a Italia. In 1790 ille passava plure menses in [[Venetia]], ubi ille attendeva le matre-ducissa durante su retorno de un viage de duo annos in Italia. Ille la accompaniava de retorno a Weimar, con pausas in [[Padua]], [[Vicenza]], [[Verona]] e [[Mantua]].<ref>Nicholas Boyle: ''Goethe. Der Dichter in seiner Zeit''. Band I: ''1749–1790.'' Insel, Frankfurt am Main 2004, pp. 758 s., 768 s.</ref> Tamen, le exaltation del prime viage in Italia non retornava. Le producto de iste secunde viage involuntari a Italia es le ''[[Venezianische Epigramme|Epigrammas venetian]]'', un collection de poemas satiric sur le conditiones europee e de descriptiones de su proprie experientias e sentimentos, que „superava le limite aesthetic-moral de tolerantia del epocha“.<ref>[[https://www.kulturraum.nrw/buch/goethes-venezianische-epigramme.html] Le Epigrammas venetian de Goethe „Unglückselige Frösche, die ihr Venedig bewohnet!“, exemplo: „Knaben liebt ich wohl auch, doch lieber sind mir die Mädchen, Hab ich als Mädchen sie satt, dient sie als Knabe mir noch.“, hic sub: 100g]; consultate le 28 de martio 2024.</ref><ref>Dieter Borchmeyer: ''Weimarer Klassik. Portrait einer Epoche.'' Aktualisierte Neuausgabe. Beltz Athenäum, Weinheim 1998, p. 188.</ref> In le quatro epigramma, ille se senti „defraudate“ per le hospitatores e deplora le absentia del „honestate german“, lamentante: „Belle es le pais; ma ah! Faustinas io non trova plus.“ In vice, ille desiderava Christiane, su „amate“, que ille habeva lassate retro.<ref>Nicholas Boyle: ''Goethe. Der Dichter in seiner Zeit''. Band I: ''1749–1790.'' Insel, Frankfurt am Main 2004, pp. 756–766.</ref> In le centesime (100 g), ille scribeva „Io amava ben etiam le pueros, ma prefere le puellas; quando io ha satietate de illa como puella, illa me servi ancora como puero.“<ref>[[https://www.kulturraum.nrw/buch/goethes-venezianische-epigramme.html] Le Epigrammas venetian de Goethe „Unglückselige Frösche, die ihr Venedig bewohnet!“]; consultate le 28 de martio 2024.</ref> In 1789 le systema europee de domination e statos esseva tremefacte e remise in question per le [[Revolution francese]]. Le major parte del contemporaneos intellectual de Goethe (per exemplo Wieland, Herder, [[Friedrich Hölderlin|Hölderlin]], [[Georg Wilhelm Friedrich Hegel|Hegel]], [[Georg Forster]], [[Ludwig van Beethoven|Beethoven]]) se enthousiasmava pro le ideales de libertate e fraternitate que proveniva de illo, per exemplo per le proclamation del [[Menschenrechte|derectos human]].<ref>Vide [[Goethezeit#Französische Revolution|Epocha de Goethe#Revolution francese]]</ref> [[Friedrich Gottlieb Klopstock|Klopstock]] celebrava in su ode ''Kennet euch selbst'' le revolution como „le acto le plus nobile del seculo“. Goethe esseva desde le initio opposate al revolution; pro ille illo esseva „le plus terribile de tote le eventos“ e poneva etiam su existentia a Weimar como „[[Fürstendiener|servitor de principe]]“ in question.<ref>[[Hans-Jürgen Schings]]: ''Kein Revolutionsfreund. Die Französische Revolution im Blickfeld Goethes.'' In: ''Goethe-Jahrbuch.'' Band 126, 2009, pp. 52 s., 56; pro le citation de Goethe: Johann Wolfgang Goethe: ''Bedeutende Fördernis durch ein einziges geistreiches Wort.'' In: ''Theoretische Schriften.'' [[http://www.zeno.org/Literatur/M/Goethe,+Johann+Wolfgang/Theoretische+Schriften/Bedeutende+F%C3%B6rdernis+durch+ein+einziges+geistreiches+Wort zeno.org] (consultate le 22 de martio 2015).</ref> Ille esseva un supporter de reformas gradual in le senso del [[Aufklärung|Illumination]] e se sentiva specialmente repellite per le excessos de violentia consequente al revolution; del altere latere, ille videva lor causa in le conditiones social del [[Ancien Régime|Ancien Regime]]. Retrospectivemente, ille diceva plus tarde durante un conversation con Eckermann „que le insurrectiones revolutionari del classes inferior es un consequentia del injustitias del grandes“. Simultanee ille se defendava contra le accusation que, proque ille odiava revolutiones, ille esseva „un amico del existente“: „Isto es […] un titulo mult ambigue, que io vole evitar. Si le existente esseva toto excellente, bon e juste, io haberea nihil contra illo. Ma proque, juxta mult bon, existe etiam mult mal, injuste e imperfecte, esser un amico del existente significa sovente non mult minus que un amico del obsolete e del mal.“<ref>[[Johann Peter Eckermann]]: ''Gespräche mit Goethe in den letzten Jahren seines Lebens. Gespräch vom 4. Januar 1824'' {{projekt-gutenberg.org |a=johann-peter-eckermann |w=johann-peter-eckermann-gespraeche-mit-goethe |n=999 |x=Gespräche mit Goethe |Wex=eckerman/gesprche/gsp3034 |Tex=Gespräche mit Goethe in den letzten Jahren seines Lebens. Gespräch vom 4. Januar 1824 |Aex=[[Johann Peter Eckermann]]}}{{PGDW/Migration}} Insel, Frankfurt am Main 1981.</ref> In 1792 Goethe accompaniava le duce, a su desiro, in le [[Erster Koalitionskrieg|prime guerra de coalition]] contra le Francia revolutionari. Durante tres menses ille observava le miseria e le actos de violentia de iste guerra, que terminava con un victoria francese. Ille poneva su experientias in le obra autobiographic ''[[Campagne in Frankreich|Campania in Francia]]''. Post un breve estancia in Weimar, ille retornava con le duce al fronte. In le estate de 1793 ille le accompaniava pro participar al [[Belagerung von Mainz (1793)|assedio de Mainz]]. Mainz, occupate per le franceses e governate per [[Jakobiner|Jacobinos]] german, esseva reconquerite per le tropas de coalition prussian e austriac post tres menses de assedio e bombardamento. In 1796 le ducato se affiliava al [[Pace separate de Basilea]] inter Prussia e Francia. Le decenio de pace que sequeva permitteva, in le medio de un Europa tremefacte per le guerra, le florimento del [[Weimarer Klassik|Classicismo de Weimar]]. ==== Tractamento poetic del Revolution ==== In retrospectiva, Goethe notava que le Revolution Francese, como «le plus terribile de tote le evenimentos», le habe costate multe annos de effortio sin limites «pro dominar artisticamente iste evento in su causas e consequentias».<ref>Citate secundo Rüdiger Safranski: ''Goethe. Kunstwerk des Lebens. Biographie.'' Hanser, München 2013, p. 368.</ref> Secundo Rüdiger Safranski, Goethe viveva le Revolution como un evento elemental, simile a un eruption vulcanic del social e del politic; e non es un caso que, durante le menses post le Revolution, ille se occupava del phenomeno natural del [[vulcanismo]].<ref>Rüdiger Safranski: ''Goethe. Kunstwerk des Lebens. Biographie.'' Hanser, München 2013, p. 369.</ref> Sub le impression del Revolution nasceva un serie de comedias satiric, anti-revolutionari ma etiam anti-absolutistic: ''[[Le Grande-Cophta]]'' (1791), ''[[Le general del citatinos]]'' (1793) e le fragmento ''[[Le agitate]]'' (1793). Le obra in un acto ''Le general del citatinos'' esseva le prime obra de Goethe que tractava le consequentias del Revolution. Ben que illo esseva un de su obras le plus succedite — al scena de Weimar illo esseva representate plus frequentemente que ''Iphigenie'' e ''Tasso'' — Goethe plus tarde non voleva plus recognoscer isto. Ille non lo includeva non plus in le edition in septe volumentos de su ''Nove scriptos'', publicate irregularmente inter 1792 e 1800 per le editor berlinese [[Johann Friedrich Unger (editor)|Johann Friedrich Unger]].<ref>Rüdiger Safranski: ''Goethe. Kunstwerk des Lebens. Biographie.'' Hanser, München 2013, p. 377.</ref> Etiam le [[Reineke Fuchs (Goethe)|Reineke Fuchs]], le epopeia animal in [[hexametros]] scribite in 1792/93, proveniente del fin del Medio Evo e reflectente le crudelitates, falseitate e malitia del humanos in le regno animal, face referentia al experientias de Goethe de ille annos.<ref>Rüdiger Safranski: ''Goethe. Kunstwerk des Lebens. Biographie.'' Hanser, München 2013, p. 380 sqq.</ref> Ancora durante le campo militar ante Mainz in 1793, ille perfectionava poco a poco le epopeia.<ref>Erich Trunz: ''Kommentarteil'' a ''Goethes Werke''. Edition hamburgese, tomo II: ''Gedichte und Epen II.'' C. H. Beck, München 1981, p. 719.</ref> Le eventos revolutionari de iste epocha formava etiam le fundo del ''[[Conversationes de emigrantes german]]'', scribite per Goethe in 1795, e del epopeia in versos ''[[Hermann e Dorothea]]'' (1797). Le ''Conversationes'' es un collection de novellas in le qual le Revolution es tractate solmente in le narration-cornice. Pro oblidar le disputas politic del die, refugiatos nobiles, fugite ante le tropas revolutionari francese de lor possessiones al sinistra del Rheno verso le regiones al dextra del Rheno, se narra historias in le tradition del [[novellistica]] romanic ([[Giovanni Boccaccio]]).<ref>Dieter Borchmeyer: ''Weimarer Klassik. Portrait einer Epoche.'' Edition actualisate. Beltz Athenäum, Weinheim 1998, p. 248 sqq.</ref> Iste poesia narrative inaugurava le prime volumine del revista de Schiller ''Le Horas''. ''Hermann e Dorothea'' se occupava directemente del consequentias del Revolution; in iste epopeia Goethe vestiva le description del destino del germanos al sinistra del Rheno in le forma del classic [[hexametro]]. Le obra attingeva, insimul con ''Le campana'' de Schiller, un «popularitate sin exemplo».<ref>Dieter Borchmeyer: ''Weimarer Klassik. Portrait einer Epoche.'' Edition actualisate. Beltz Athenäum, Weinheim 1998, p. 273.</ref> ==== Director del Teatro de Weimar (1776–1817) ==== In 1776 Goethe recipeva le direction del teatro de amatores del corte de Weimar, in un epocha in le qual le cortes prefereva le drama francese e le opera italian.<ref>Lesley Sharpe: ''Goethe and the Weimar theatre.'' In: Lesley Sharpe (ed.): ''The Cambridge Companion to Goethe.'' Cambridge University Press, Cambridge 2002, p. 116.</ref> Como actores al Teatro de Weimar serviva amateurs del nobilitate e del burguesia, membros del corte, inter illes le duca Carl August e Goethe. Le locos del representation cambiava. Le cantatrice e actrice [[Corona Schröter]], ingagiate pro Weimar per suggestion de Goethe e veniente de Leipzig, esseva initialmente le sol actrice professional. Illa deveniva le prime interprete de [[Iphigenia]] in le prime representation, in 1779, del version in prosa de ''[[Iphigenia in Tauris]]'' de Goethe, in le qual Goethe interpretava [[Orestes|Orest]] e Carl August [[Pylades]]. In 1779 esseva contractate pro le prime vice, sub le direction de Goethe, un compania de actores. Post que le duca Carl August habe decidite in 1791 le fundation del [[Teatro del Corte de Weimar]], Goethe assumeva su direction. Le teatro del corte esseva inaugurate le 7 de maio 1791 con le drama ''Le chassatores'' de [[August Wilhelm Iffland|Iffland]]. Le desir de Goethe de ligar al Teatro de Weimar le talentose actor e dramaturgo Iffland falleva, proque ille prefereva le plus attractive posto de director del [[Teatro National]] de Berlin.<ref>Nicholas Boyle: ''Goethe. Der Dichter in seiner Zeit''. Tomo II: ''1790–1803''. Insel, Frankfurt am Main 2004, p. 444.</ref> Durante su 26 annos de direction, Goethe transformava le Teatro del Corte de Weimar in un del scenas german le plus importante, ubi esseva presentate pro le prime vice non solmente multe de su proprie dramas, ma etiam le dramas posterior de Schiller, como le ''[[Trilogia de Wallenstein|trilogia de Wallenstein]]'', ''[[Maria Stuart (drama)|Maria Stuart]]'', ''[[Le sposa de Messina]]'' e ''[[Guillermo Tell]]''. Schiller adaptava etiam le ''[[Egmont (Goethe)|Egmont]]'' de Goethe pro le scena de Weimar.<ref>Lesley Sharpe: ''Goethe and the Weimar theatre.'' In: Lesley Sharpe (ed.): ''The Cambridge Companion to Goethe.'' Cambridge University Press, Cambridge 2002, p. 121.</ref> Le duca habeva lassate Goethe plen libertate in su direction del teatro, que ille exerceva tamen con un maniera de tractar le actores e actrices bastante patriarchal. Quando le actrice e cantatrice [[Karoline Jagemann]], ingagiate in 1797, completemente formate e consciente de su proprie valor, se opponeva al stilo autoritari de direction de Goethe, ille se retirava del teatro in 1817. Un ration esseva que iste artista non solmente esseva le incontestate [[primadonna]] que faceva brillar le scena de Weimar, ma etiam le [[amante official]] del duca, de qui illa recipeva appoio in le conflicto con Goethe.<ref>Lesley Sharpe: ''Goethe and the Weimar theatre.'' In: Lesley Sharpe (ed.): ''The Cambridge Companion to Goethe.'' Cambridge University Press, Cambridge 2002, p. 126 sqq. – Secundo Sharpe, le ultime impulso («the last straw») pro le [[demission]] de Goethe esseva un melodrama con un can, imponite per Karoline Jagemann, con un caniche in le rolo principal. Il se tractava de un melodrama, traducite al germano sub le titulo ''[[Le can del Aubry]]'', de [[René Charles Guilbert de Pixérécourt]]. Goethe protestava contra su representation con le can Dragon e menaciava de demitter se; le Granduca acceptava promptemente su demission.</ref> ==== In le pacto con Schiller (1789–1805) ==== [[File:Schiller, Friedrich (Weitsch).jpg|thumb|upright|''Friedrich von Schiller'', designo de [[Friedrich Georg Weitsch]], 1804]] Ante que Goethe incontrava Schiller personalmente pro le prime vice in le autumno de 1788 in le thuringian [[Rudolstadt]], le duo non esseva estranios un al altere.<ref>Vide [[Norbert Oellers]]: Einige Bemerkungen zur Vorgeschichte der Freundschaft zwischen Schiller und Goethe. In: [[Monatshefte]] 97 (2005), fasciculo 3, pp. 430–438. Le numero tematic de autumno habeva le titulo «Begegnungen mit Schiller» o «Encounters with Schiller».</ref> Illes cognosceva le obras juvene del altere. Jam como studiante del [[Hohe Karlsschule|Karlsschule]], Schiller habeva legite con entusiasmo le ''Götz'' e ''Werther'' de Goethe e habeva vidite le autor que ille admirava durante le ceremonia de fin de su promotion in 1780, presente insimul con le duce de Weimar al latere de [[Karl Eugen (Württemberg)|Karl Eugen]].<ref>Rüdiger Safranski: ''Friedrich Schiller oder Die Erfindung des Deutschen Idealismus.'' Hanser, München, ISBN 3-446-20548-9, p. 103.</ref> Goethe, qui rejectava le ''Räuber'' de Schiller pro lor violentia, habeva post su retorno de Italia constatate con surprisa le crescente fama de Schiller e, plus tarde, habeva apprendite a apreciar etiam le [[Gedankenlyrik|lyrica reflexive]] de Schiller e su obras historic.<ref>Rüdiger Safranski: ''Goethe. Kunstwerk des Lebens. Biographie.'' Hanser, München 2013, p. 389.</ref> Le judicios e sentimentos de Schiller verso Goethe esseva al initio cambiante rapidemente e habeva le tendentia a esser immediatemente revocate. Plure vices ille appellava Goethe un «egoista frigide de sentimento».<ref>Gesa von Essen: ''„eine Annäherung, die nicht erfolgte“? Die schwierigen Anfänge eines Dichterbundes.'' In: ''Goethe-Jahrbuch.'' Band 123, 2005, pp. 43–61, hic: pp. 53 f. ([https://web.archive.org/web/20210728230838/https://www.goethe-gesellschaft.de/download/jahrbuch/9783835321953.pdf version PDF]).</ref> Safranski parla de un «odio-amor» e cita ex un littera de Schiller a [[Christian Gottfried Körner|Körner]]: «Il me es […] odiose, ben que io ama su spirito con tote mi corde».<ref>Rüdiger Safranski: ''„daß es, dem Vortrefflichen gegenüber keine Freyheit gibt als die Liebe“. Über die Freundschaft zwischen Schiller und Goethe.'' In: ''Goethe-Jahrbuch.'' Band 123, 2005, pp. 25–35, hic: p. 27 ([https://web.archive.org/web/20210728230838/https://www.goethe-gesellschaft.de/download/jahrbuch/9783835321953.pdf version PDF]).</ref> Pro liberar se del [[Ressentiment|ressentimento]] e del rivalitate, Schiller trovava plus tarde le «formula miraculose» (Rüdiger Safranski): «que contra le excellente il non existe libertate altere que le amor» (littera a Goethe del 2 de julio 1796). Le prime incontro personal in Rudolstadt, arrangiate per [[Charlotte von Schiller|Charlotte von Lengefeld]], le posterior sposa de Schiller, esseva relativemente sin emotion. In un reporto a Körner, Schiller dubitava «si nos unquam devenira multo proxime un al altere».<ref>Gesa von Essen: ''„eine Annäherung, die nicht erfolgte“? Die schwierigen Anfänge eines Dichterbundes.'' In: ''Goethe-Jahrbuch.'' Band 123, 2005, pp. 43–61, hic: pp. 50 f. ([https://web.archive.org/web/20210728230838/https://www.goethe-gesellschaft.de/download/jahrbuch/9783835321953.pdf version PDF]).</ref> Post iste «incontro fallite», Goethe habeva promovite le nomination de Schiller a un professorato in Jena, que iste al initio occupava sin salario.<ref>Rüdiger Safranski: ''Goethe. Kunstwerk des Lebens. Biographie.'' Hanser, München 2013, p. 388; [[Heinrich Düntzer]]: ''Zu Goethe’s Bericht über seine Anknüpfung mit Schiller.'' In: ''Goethe-Jahrbuch.'' Band 2, 1881, pp. 168–189 [https://archive.org/stream/goethejahrbuch39germgoog#page/n187/mode/2up (version digital)].</ref> Desde 1789, vivente como professor de historia in le proxime Jena, Schiller demandava a Goethe in junio 1794 de entrar in le circulo editorial de un revista de cultura e arte que ille planava, ''[[Le Hores (Schiller)|Le Hores]]''.<ref>Rüdiger Safranski: ''Goethe. Kunstwerk des Lebens. Biographie.'' Hanser, München 2013, p. 389. [https://www.friedrich-schiller-archiv.de/briefwechsel-von-schiller-und-goethe/1794/1-an-goethe-13-juni-1794/ Vide etiam: littera de Schiller a Goethe del 13 de junio 1794.]</ref> Post le assenso de Goethe, le duo se incontrava in julio del mesme anno in Jena, lo que pro Goethe esseva «un evento felice» e le initio de su amicitia con Schiller. In septembre 1794 ille invitava Schiller a un visita plus longe in Weimar, que se prolongava durante duo septimanas e serviva a un intense intercambio de ideas inter illes.<ref>Rüdiger Safranski: ''Goethe. Kunstwerk des Lebens. Biographie.'' Hanser, München 2013, p. 396.</ref> A iste incontro sequeva frequente visitas reciproc. A causa de Schiller, Goethe remaneva sovente plure septimanas in Jena.<ref>Andrea Wulf: ''Fabelhafte Rebellen. Die frühen Romantiker und die Erfindung des Ich.'' Bertelsmann, München 2022, p. 61.</ref> Ille habitava alora in le largemente inoccupate [[Stadtschloss Jena|palatio municipal de Jena]], le anterior sede del governatores del ducato, ubi ille habeva su proprie cameras.<ref>Andrea Wulf: ''Fabelhafte Rebellen. Die frühen Romantiker und die Erfindung des Ich.'' Bertelsmann, München 2022, p. 45.</ref> Le duo poetas concordava in le rejection del Revolution tanto como in le orientation verso le Antiquitate como supreme ideal artistic; isto esseva le initio de un intense collaboration, ex le qual tote cosa plus personal esseva excludite, ma que esseva characterisate per un profunde comprension del natura e del maniera de laborar del altere. In le discussion commun de questiones aesthetic fundamental, le duo elaborava un conception del litteratura e del arte que devenirea le designation de un epocha in le historia litterari: le «Classicismo de Weimar». Goethe, cuje creation litterari, como celle de Schiller, habeva antea stagnate, accentuava le effect stimulante de lor collaboration con le dece annos plus juvene: «Vos me ha date un secunde juventute e me ha facite de novo poeta, lo que io habeva quasi cessate de esser».<ref>''Briefwechsel zwischen Schiller und Goethe – Zweiter Band. Goethe an Schiller, 6. Januar 1798'' {{projekt-gutenberg.org |a=johann-wolfgang-von-goethe |w=briefwechsel-zwischen-schiller-und-goethe-zweiter-band |n=999 |x=Briefwechsel zwischen Schiller und Goethe. 2. Band |Wex=goethe/brschil2/chap001 |Tex=Briefwechsel zwischen Schiller und Goethe – Zweiter Band. Goethe an Schiller, 6. Januar 1798}}{{PGDW/Migration}}</ref> In le prime anno de ''Le Hores'' appareva pro le prime vice le ''Elegias roman'' sub le titulo ''Elegias'' e sin indication del autor.<ref>Erich Trunz: ''Kommentarteil'' zu Goethe: ''Gedichte''. Jubiläumsausgabe hrsg. und kommentiert von Erich Trunz. C.&nbsp;H. Beck, München 2007, p. 584.</ref> Isto indignava evidentemente «tote le feminas honorabile» de Weimar. Herder dava al publication le suggestion ironic que ''Le Hores'' deberea ora scriber se con un «u».<ref>Nicholas Boyle: ''Goethe. Der Dichter in seiner Zeit''. Band II: ''1790–1803''. Insel, Frankfurt am Main 2004, p. 339.</ref> In ''Le Hores'', Schiller publicava in 1795/96 in tres partes su [[tractato]] ''[[Über naive und sentimentalische Dichtung|De poesia naive e sentimental]]'', un typologia poetic que contribueva essentialmente al autocomprension de ambe: Goethe como poeta «naive», Schiller como poeta «sentimental».<ref>T. J. Reed: ''Weimar Classicism: Goethe’s Alliance with Schiller.'' In: Lesley Sharpe (Hrsg.): ''The Cambridge Companion to Goethe.'' Cambridge University Press, Cambridge 2002, p. 103.</ref> Ambe poetas participava vivemente, tanto in maniera theoric como practic, al obras del altere. Assi Goethe influentiava le ''[[Wallenstein (Schiller)|Wallenstein]]'' de Schiller, durante que iste accompagnava criticamente le labor de Goethe super le roman ''[[Wilhelm Meisters Lehrjahre|Le annos de apprendimento de Wilhelm Meister]]'' e le incoragiava a continuar le ''Faust''. Goethe habeva demandate a Schiller de adjutar le a completar le roman ''Wilhelm Meister'', e Schiller non le falleva. Ille commentava le manuscritos que le esseva inviate e esseva multo surprendite que Goethe ipse non sapeva exactemente como le roman deberea terminar. A Goethe ille scribeva que ille considerava «inter le plus belle felicitate de mi existentia» haber vivite a vider le completion de iste obra.<ref>Rüdiger Safranski: ''Goethe. Kunstwerk des Lebens. Biographie.'' Hanser, München 2013, pp. 405–407.</ref> Secundo Nicholas Boyle, le correspondentia super ''Wilhelm Meister'' in 1795/96 esseva le culmin del relation intellectual inter Goethe e Schiller.<ref>Nicholas Boyle: ''Goethe. Der Dichter in seiner Zeit.'' Band II: ''1790–1803''. Insel, Frankfurt am Main 2004, p. 502.</ref> Illes realisava etiam projectos commun de publication. Ben que Schiller participava scarcely al revista artistic de breve duration de Goethe, ''[[Propyläen (Zeitschrift)|Propyläen]]'', iste tamen publicava numerose obras in ''Le Hores'' e in le ''[[Musen-Almanach|Almanac del Musas]]'', que esseva etiam editate per Schiller. Le ''Musen-Almanach für das Jahr 1797'' contineva un collection de versos satiric scribite communmente, le ''[[Xenien]]''.<ref>''[[s:Musen-Almanach für das Jahr 1797|Almanac de le Musas pro le anno 1797]].'' Wikisource.</ref> In le ''Musen-Almanach'' del anno sequente<ref>''[[s:Musen-Almanach für das Jahr 1798|Almanac de le Musas pro le anno 1798]].'' Wikisource.</ref> appareva le plus famose balladas de ambe autores, como le ''[[Apprendice del mago]]'', ''[[Le cercator de tresores (Goethe)|Le cercator de tresores]]'', ''[[Die Braut von Korinth|Le sposa de Corintho]]'', ''[[Le deo e le bajadera]]'' de Goethe, e le ''[[Plongeator]]'', ''[[Le gru de Ibyco]]'', ''[[Le anello de Polycrates]]'', ''[[Le guanto]]'' e ''[[Le cavaliero Toggenburg]]'' de Schiller. In decembre 1799, Schiller se moveva con su familia de quatro personas a Weimar, inicialmente a un appartamento in alquiler que antea habeva essite occupate per [[Charlotte von Kalb]]; in 1802 ille acquireva un [[Schillerhaus Weimar|proprie casa sur le Esplanade]]. In Weimar se formava factiones que provocava comparationes inter le duo «Dioscuros». Assi le successful autor de teatro [[August von Kotzebue]], qui se habeva installate in Weimar, tentava, con un celebration pompose in honor de Schiller, crear un discordia inter le duo. Malgrado alcun irritationes temporari inter illes, lor amicitia remaneva intacte usque al morte de Schiller.<ref>Rüdiger Safranski: ''Goethe. Kunstwerk des Lebens. Biographie.'' Hanser, München 2013, pp. 455 f.</ref> Le noticia del morte de Schiller le 9 de maio 1805 precipitava Goethe in un stato de stupor. Ille non assistiva al funere. A su amico, le musicista [[Carl Friedrich Zelter]], ille scribeva que ille habeva perdite un amico e con ille «le medietate de mi existentia».<ref>Rüdiger Safranski: ''Goethe. Kunstwerk des Lebens. Biographie.'' Hanser, München 2013, pp. 458 f., 465.</ref> Le morte de Schiller marcava, secundo Rüdiger Safranski, un ruptura in le vita de Goethe, un «addio a ille etate dorate, quando durante un breve tempore le arte non esseva solmente un del cosas le plus belle, ma etiam un del cosas le plus importante del vita».<ref>Rüdiger Safranski: ''Goethe. Kunstwerk des Lebens. Biographie.'' Hanser, München 2013, p. 463.</ref> Secundo [[Dieter Borchmeyer]], con illo terminava le periodo formative del [[Weimarer Klassik|Classicismo de Weimar]].<ref>Dieter Borchmeyer: ''Weimarer Klassik. Portrait einer Epoche.'' Aktualisierte Neuausgabe. Beltz Athenäum, Weinheim 1998, p. 461.</ref> === Le tarde Goethe (1805–1832) === [[File:Weimar Dom Goethego.jpg|thumb|[[Goethes Wohnhaus|Casa de habitation de Goethe]] in Weimar]] Le morte de Schiller in 1805 Goethe sentiva como un perdita incisive. Circa iste tempore ille pativa etiam de varie morbos ([[Herpes Zoster|erisipela facial]] o [[erysipel|erisipela]] in 1801,<ref>Werner Neuhauser: {{Webarchiv |url=https://www.zm-online.de/archiv/2006/19/titel/die-leiden-des-alten-goethe/ |text=''Le poeta inter imagine ideal e realitate. Le afflictiones del vetule Goethe.'' |wayback=20200920150838}} In: ''[[Communicationes odontologic]]|zm online.'' 19, 2006.</ref> colicas renal, attaccos cardiac).<ref>Le medico qui curava Goethe a ille tempore esseva le precursor del [[medicina romantic]] e pionero del moderne psychiatria [[Johann Christian Reil]].</ref> Le situation politic con le [[Quarte Guerra del Coalition|guerra que se annunciava]] con [[Napoleon Bonaparte]] etiam le inquietava. In su imagination Goethe se videva ja, con su duca, vagante per Germania mendicante e cercante [[asilo]]. Su ultime decennios esseva nonobstante marcate per un grande productivitate e forte experientias amorose. Como secretario, [[Friedrich Wilhelm Riemer|Friedrich Riemer]] (desde 1805 educator de su filio) deveniva tosto indispensabile. ==== Opera tardive e theoria del colores ==== [[File:Goethe’s life mask, 1807.jpg|thumb|upright|[[Lebendmaske|Mascara vivente]] de Goethe, fundite per [[Carl Gottlieb Weisser]] in 1807, exponite in [[Thorvaldsens Museum]]]] Como effecto immediate del morte de Schiller, Safranski considera le facto que Goethe reprendeva le labor sur ''Faust''; a isto se addeva le pression externe del editor Cotta. Le nove edition complete in octave volumines de 1808 deberea continer le prime version complete del ''[[Faust. Eine Tragödie|prime parte de Faust]]''.<ref>Rüdiger Safranski: ''Goethe. Der poeta in su tempore. Biographia.'' Hanser, München 2013, p. 468.</ref> Le matrimonio con Christiane non impediva Goethe de monstrar ja in 1807 un inclination [[Amor (mythologia)|amorose]] verso [[Wilhelmine Herzlieb|Minna Herzlieb]], le adoptata de dece-octo annos del librero [[Carl Friedrich Ernst Frommann|Frommann]] in Jena. Safranski parla de un «parve infatuation», que Goethe explicava como un «substitution» pro le «perdita de Schiller dolorosemente sentite».<ref>Rüdiger Safranski: ''Goethe. Kunstwerk des Lebens. Biographie.'' Hanser, München 2013, p. 467 f.</ref> Un echo del experientias interior de iste periodo se trova in su ultime romance, ''[[Die Wahlverwandtschaften]]'' (1809). Characteristic pro Goethe es le maniera in que ille liga in iste obra poesia e studio del natura. In le chimica contemporanee on usava le termino del «[[Affinität (Chemie)|affinitate]]» del elementos, que Goethe adoptava pro tractar le «naturalitate de fortias de attraction que le ration non pote dominar definitivemente» inter duo pares.<ref>Articulate ''Le affinitates elective.'' In: Frank Rainer Max, Christine Ruhrberg (ed.): ''Lexico del romances de Reclam.'' Reclam, Stuttgart 2000, ISBN 3-15-010474-2, p. 341.</ref> In 1810 Goethe publicava le ''[[Theoria del colores (Goethe)|Theoria del colores]]'', ricemente ornate, in duo volumines e un volumine con tabulas illustrate. Ille habeva laborate sur illo desde quasi vinti annos. Secundo Safranski, le studios del colores que ille repetitemente repriseva (in forma de experimentos, observationes, reflexiones e studios litterari) serviva a Goethe pro fugir del turbulencias externe e del inquietude interne; assi, durante le expedition in Francia e le assedio de Mainz, ille notava su observationes pertinente.<ref>Rüdiger Safranski: ''Goethe. Kunstwerk des Lebens. Biographie.'' Hanser, München 2013, p. 488.</ref> Le reaction al publication esseva debile e plenava Goethe de discontentamento. Amicos testificava respecto, ma le mundo scientific prendeva a pena cognoscentia de illo. Le mundo litterari lo considerava un digression superflue in un epocha de violente convulsiones politic.<ref>Rüdiger Safranski: ''Goethe. Kunstwerk des Lebens. Biographie.'' Hanser, München 2013, p. 497 f.</ref> In januario 1811 Goethe initiava le redaction de un grande autobiographia, que plus tarde recipeva le titulo ''[[Aus meinem Leben. Dichtung und Wahrheit]]''. [[Bettina von Arnim|Bettina Brentano]] le adjutava, possedente notas sur le narrationes de su matre concernente le infantia e juventute de Goethe. Bettina visitava Goethe in Weimar in 1811. Post un disputa inter illa e Christiane, Goethe rumpeva con illa.<ref>Goethe non poteva pardonar le facto que illa habeva appellate Christiane «grossa sanguinosa» (''dicke Blutwurst''). Vide Rüdiger Safranski: ''Goethe. Kunstwerk des Lebens. Biographie.'' Hanser, München 2013, p. 585.</ref> Le prime tres partes del autobiographia pareva inter 1811 e 1814. Le quarte parte pareva solmente post su morte, in 1833. Le conception original esseva un historia formative del poeta, stilisate como un metamorphose, con emphase sur le «naturalitate del habilitates e dispositiones aesthetic e poetic». Un crise durante le labor sur le tertie parte le faceva considerar iste conception como inadapte. Ille substitueva lo per le demonico, como «cifra […] del contexto natural e historic devenite omnipotente».<ref>Articulate ''De mi vita. Poesia e veritate.'' In: Frank Rainer Max, Christine Ruhrberg (ed.): ''Lexico del romances de Reclam.'' Reclam, Stuttgart 2000, p. 343.</ref> Circa 1828 Goethe scribeva como fragmento ''[[Der Zauberflöte zweyter Theil]]'', que [[Karl Goepfart]], un discipulo de [[Franz Liszt]], faceva representar como le opera ''[[Sarastro (Oper)|Sarastro]]'' pro le centesime anniversario del morte de [[Wolfgang Amadeus Mozart]].<ref>{{Internetquelle |url=https://www.digitale-sammlungen.de/de/view/bsb10128320?page=196,197 |titel=Le obras de Goethe |abruf=2024-07-24}}</ref> Le libretto esseva textualemente adaptate e extendite per le poeta de textos [[Gottfried Stommel]]. Le passages que esseva prendite del original o modificate per Stommel es indicate sur le sito del editor.<ref>{{Internetquelle |url=https://sarastro.doctorsdome.events/goethe |titel=Goethe – Sarastro |datum=2024-07-24 |sprache=de |abruf=2024-07-24}}</ref> ==== Rencontre con Napoleon e Beethoven ==== [[File:Ehrenlegion Dekret 1808.jpg|thumb|Decreto de Napoleon del 12 de octobre 1808 concernente le nomination de Goethe, [[Christoph Martin Wieland|Wieland]], le medico de Goethe [[Johann Christian Stark der Ältere|Stark]] e le jurista [[Georg Wilhelm Vogel|Vogel]] como cavalleros del [[Legion de Honor]].]] [[File:Goethe, Kügelgen, 1810.jpg|thumb|upright|''Johann Wolfgang von Goethe'', pintura al oleo de [[Gerhard von Kügelgen]], 1810. Le pintura representativ monstra le poeta con le banda de humero del francese [[Ehrenlegion|Legion de Honor]] e le stella del russe [[Russischer Orden der Heiligen Anna|Ordine de Sancta Anna]], classe 1]] [[File:Louise Seidler - J. W. Goethe 1811.jpg|thumb|upright|Goethe in 1811 (disegno a pastel per [[Louise Seidler]].]] [[Napoleon Bonaparte|Napoleon]] exerceva sur Goethe un fascination personal usque al fin de su vita.<ref>[[Gustav Seibt]]: ''Goethe e Napoleon. Un incontro historic.'' C. H. Beck, München 2008, ISBN 978-3-406-57748-2, p. 223.</ref> Pro ille Napoleon esseva «un del homines plus productive […], qui ha vivite unquam». «Su vita esseva le camminar de un semideo de battalia a battalia e de victoria a victoria.»<ref>[[Johann Peter Eckermann]]: ''Conversationes con Goethe in le ultime annos de su vita. Conversation del 11 de martio 1828'' {{projekt-gutenberg.org |a=johann-peter-eckermann |w=johann-peter-eckermann-gespraeche-mit-goethe |n=999 |x=Conversationes con Goethe |Wex=eckerman/gesprche/gsp3069 |Tex=Conversationes con Goethe in le ultime annos de su vita. Conversation del 11 de martio 1828 |Aex=[[Johann Peter Eckermann]]}}{{PGDW/Migration}} Insel, Frankfurt am Main 1981.</ref> In 1808 Goethe incontrava Napoleon duo vices. Le prime vice le imperator recipeva ille le 2 de octobre al [[Congresso de principes de Erfurt]] pro un audientia private, durante le qual Napoleon le parlava con appreciation de su ''Werther''. [[Charles-Maurice de Talleyrand-Périgord|Talleyrand]], [[Anne-Jean-Marie-René Savary, duc de Rovigo|Savary]] e [[Nicolas Jean-de-Dieu Soult, duc de Dalmatie|Soult]] esseva etiam presente e ille esseva presentate a illes.<ref>[[Franz Herre]]: ''Napoleon Bonaparte, precursor del seculo.'' C. Bertelsmann Verlag, München 1988, p. 192 del traduction italian: ''Napoleone Bonaparte''. Bompiani, Milano 1991.</ref> Post que le imperator le habeva examinate attentemente, ille diceva: «Vous êtes un homme» (in germano: «Vos es un homine»).<ref name="Theo#" /> Le secunde incontro (insimul con Wieland) occurreva in Weimar durante un bal del corte le 6 de octobre. Le 14 de octobre ille e Wieland esseva nominate [[cavalleros del Legion de Honor]]. Le tsar [[Alexandro I de Russia]], qui esseva presente al Congresso de principes, confereva a ambe le [[Ordine de Sancta Anna]].<ref>''Augsburgische Ordinari Postzeitung'', n° 266, sabbato, le 5 de novembre 1808, p. 3, como [http://nbn-resolving.de/urn:nbn:de:bvb:384-sustba000042-7 reproduction digital].</ref> Al disgusto de su contemporaneos e anque del duca Carl August, Goethe portava con orgolio le croce del Legion, mesmo durante le [[guerras de liberation german]]. In 1813 ille diceva in un conversation: «Tremulate solmente vostre catenas; le homine es troppo grande pro vos, vos non los rumperea.»<ref>Frank Deibel, [[Friedrich Gundelfinger]]: ''Goethe in conversation.'' Salzwasser, Paderborn 2012 [reproduction de 1906], p. 168.</ref> Immediatemente post le annuncio del morte de Napoleon le 5 de maio 1821 in [[St. Helena|San Helena]], le poeta italian [[Alessandro Manzoni]] scribeva le ode ''Il Cinque Maggio'' ''(Le cinque de maio)'' con 18 strofas de sex versos. Quando Goethe recipeva le ode, ille esseva tanto impressionate que ille immediatemente comenciava a traducer lo, conservante su tono alte e solemne.<ref>Gustav Seibt: ''Goethe e Napoleon. Un incontro historic.'' C. H. Beck, München 2008, p. 228–231. – [http://www.zeno.org/Literatur/M/Goethe,+Johann+Wolfgang/Gedichte/Gedichte+(Ausgabe+letzter+Hand.+1827)/Aus+fremden+Sprachen/Der+f%C3%BCnfte+Mai ''Le cinque de maio'', traduction interlinear de Goethe del ode de Napoleon de Manzoni]</ref> Con Beethoven Goethe se incontrava in julio 1812 in le [[Teplice|station termal de Teplitz]] in Bohemia. A ille tempore Beethoven habeva ja ponite in musica varie versos e cantiones de Goethe e, sur commission del [[Burgtheater|Teatro de corte de Vienna]], habeva componite in 1809/10 le [[Ouvertüre|ouverture]] del tragedia ''Egmont''. Illa es considerate un [[homage]] al figura dramatic de Goethe como incarnation del homine heroic. Beethoven habeva inviate le partition a Goethe con grande expression de respecto. In Teplitz illes se incontrava plure vices, e Beethoven etiam sonava pro ille sur le piano. Le 19 de julio Goethe e Beethoven incontrava casualmente durante un promenada le corte austriac in presentia del imperatrice [[Maria Ludovika Beatrix von Österreich-Este|Maria Ludovika]]. Contra Beethoven, qui apparentemente continuava su cammino sin salutar, Goethe se inclinava galantemente ante le imperatrice, un facto que esseva inter alteres fixate in un representation per le pictor de eventos historic [[Carl Röhling]] e, sur commission del industrial [[Georg Schicht (Unternehmer, 1884)|Georg Schicht]], in un pintura.<ref>Martin Krsek: [https://www.goethe.de/ins/cz/de/kul/mag/21798541.html ''Le portrait perdite de un incontro oblidate''.] Instituto Goethe de Tschechia, martio 2020.</ref> Le evento esseva evalutate differentemente per le duo participantes. Le vespere del 19 de julio Goethe scribeva a su sposa: «Plus concentrate, energic e intime que isto, io non ha ancora vidite un artista.»<ref>[[Alfred Brendel]]: ''Goethe, musica e ironia.'' In: ''Frankfurter Allgemeine Zeitung'' del 20 de novembre 2020, p. 12.</ref> A Zelter ille scribeva: «Su talento me ha stupefacite; ma, regrettabilemente, ille es un personalitate completemente indomabile, que certemente non ha toto torto quando ille trova le mundo detestabile, ma per isto naturalmente ille lo rende ni plus agradabile pro se ni pro alteres.» Non minus critic esseva Beethoven post le incontro in un conversation con su editor [[Gottfried Christoph Härtel|Härtel]]: «Göthe ama troppo le aere del corte – plus que il conveni a un poeta.»<ref>Martin Geck: ''Le incontro in Teplitz.'' In: ''Die Zeit.'' del 14 de julio 2012 [http://www.zeit.de/2012/28/Beethoven-Goethe ''Beethoven & Goethe: Le incontro in Teplitz'' – ''Die Zeit online.'']</ref> Inter le duo esseva cambiate ancora alcun litteras, ma le relation remaneva purmente cortes.<ref>Rüdiger Safranski: ''Goethe. Kunstwerk des Lebens. Biographie.'' Hanser, München 2013, p. 590.</ref> ==== Amicitates con Zelter e Boisserée ==== Goethe cultivava durante su longe vita multe amicitates. Como le plus importante medio de communication del amicitia serviva le carta private. Durante le ultime decennios de su vita ille establiva duo amicitates particular, con [[Carl Friedrich Zelter]] e [[Sulpiz Boisserée]]. Le musico e compositor Carl Friedrich Zelter habeva in 1796 inviate a Goethe, per medio de su editrice, alcun compositiones musical basate super textos de ''Wilhelm Meisters Lehrjahren''. Goethe le regratiava con le parolas que ille «a pena haberea credite que le musica poterea haber tal tonos cordial».<ref>Edith Zehm: ''Die „radicale Reproduction der poetischen Intentionen“: Goethe und Zelter.'' In: [[http://www.goethezeitportal.de/fileadmin/PDF/db/wiss/goethe/zehm_goethe_und_zelter.pdf Goethezeitportal], Blatt 1.</ref> Illes se incontrava pro le prime vice in februario 1802, ma ja in 1799 illes habeva initiate un contacto epistolar. Le extensive correspondentia, con quasi 900 cartas, durava usque al morte de Goethe.<ref>''Briefwechsel zwischen Goethe und Zelter in den Jahren 1796 bis 1832.'' Herausgegeben von Friedrich Wilhelm Riemer. 6 Bände. Duncker und Humblot, Berlin 1833–1834.</ref> In iste amicitia del etate avantiate, Goethe se sentiva perfecte comprendite per Zelter, cuje musica sonava a su aures plus agradabile que le «tumulto» de Ludwig van Beethoven, non solmente in questiones musical. Lo que le amicitia con Zelter significava pro su comprension del musica, ille lo debeva a Sulpiz Boisserée pro su experientias con le artes visual. Le collector de arte de Heidelberg Boisserée, un discipulo de Friedrich Schlegel, habeva visitate Goethe pro le prime vice in Weimar in 1811. De isto nasceva un correspondentia durabile e un amicitia pro tote le vita, que durante le annos sequente le arricchiva con nove experientias artistic.<ref>Karl Otto Conrady: ''Goethe. Leben und Werk.'' Neuausgabe in einem Band. Artemis & Winkler, München 1994, S. 852 ff., 889 f.</ref> Illes se reflecteva, post un viage al region del Rheno e del Main con un visita al collection de pinturas de Boisserée in Heidelberg, in le relation de viage ''Ueber Kunst und Altertum in den Rhein und Mayn Gegenden'' de 1816.<ref>Karl Otto Conrady: ''Goethe. Leben und Werk.'' Neuausgabe in einem Band. Artemis & Winkler, München 1994, S. 852 ff., 889 f.</ref> Durante le viage, Goethe se trovava in 1814 in le medio del festa traditional de Sancte Rochus a Bingen, que le fascinava como olim le Carnaval Roman, e que ille describerea con affection como un festa popular.<ref>Rüdiger Safranski: ''Goethe. Kunstwerk des Lebens''. Hanser, München 2013, S. 588 f.</ref> ==== West-östlicher Divan ==== Ante le elevation patriotic contra le domination francese, Goethe manteneva le distantia. Il refugiva mentalmente in le Oriente, studiando le arabe e le persiano; ille legeva le [[Koran]] e recipeva con entusiasmo le versos del poeta persian [[Hafis]] in le nove traduction del ''Divan'' del 14e seculo, publicate per Cotta.<ref>In le poema introductori del ''West-östlicher Divan'' se lege: «Nord e West e Sud se disgrega, / tronos se rumpe, regnos tremula, / fuge tu al pur Oriente / pro gustar le aere patriarcal!» In su ''Tag- und Jahreshefte'', ille nota como particularitate de su maniera de ager: «Quando in le mundo politic appareva qualcosa de enorme e menaciante, io me lanceava obstinatemente verso le plus distante.» [[http://www.zeno.org/Literatur/M/Goethe,+Johann+Wolfgang/Autobiographisches/Tag-+und+Jahreshefte/1813 zeno.org] (consultate le 31 de martio 2015).</ref> Illes le transportava a un «alte altitude creative», que ille plus tarde describeva a Eckermann como «un pubertate repetite»: in breve tempore ille scribeva numerose poemas in le tono legier e ludicre de Hafis.<ref>Rüdiger Safranski: ''Goethe. Kunstwerk des Lebens. Biographie.'' Hanser, München 2013, S. 546–548.</ref> [[Hendrik Birus]], editor del collection de poemas in le edition de Frankfurt, parla de un «productivitate eruptive».<ref>Hendrik Birus: ''Kommentar I. Überblickskommentare.'' In: Johann Wolfgang Goethe: ''West-östlicher Divan.'' Teilband I. Insel, Berlin 2010, S. 728.</ref> In le estate de 1814, Goethe viagiava al region del Rheno e del Main. In Wiesbaden ille incontrava le banquero frankfurtese e promotor del theatro [[Johann Jakob Willemer|Johann Jakob von Willemer]], que ille cognosceva ja desde su annos de juventute, e su filia adoptive [[Marianne von Willemer|Marianne Jung]]. Postea ille les visitava al [[Gerbermühle]] presso Frankfurt, ubi ille etiam allogiava durante un certe tempore. Le banquero, qui era viduo, habeva prendite Marianne con se quando illa era un puella e viveva con illa in [[Konkubinat|concubinato]]. Durante le presentia de Goethe, e possibilemente sur su consilio, le duo se maritava formalmente in haste. Goethe, qui habeva 65 annos, se innamorava de Marianne. Illa deveniva su musa e partner in le creation del ''[[West-östlicher Divan|West-östlichen Divan]]''. Inter le duo se developpava un «alternantia lyric» e un «joco literari de roles amorose», que illes continuava le anno sequente durante un nove visita de plure septimanas.<ref>Rüdiger Safranski: ''Goethe. Kunstwerk des Lebens. Biographie.'' Hanser, München 2013, S. 549–552, 561. Citate de Safranski al pp. 552 e 561.</ref> Le poemas create durante le septimanas in Frankfurt esseva includite principalmente in le ''Buch Suleika''. In 1850, Marianne revelava a [[Herman Grimm]] que alcun del poemas amorose includite in iste collection habeva essite scribite per illa.<ref>Eintrag ''Grimm, Herman.'' In: [[Walther Killy]]: ''Literaturlexikon. Autoren und Werke deutscher Sprache.'' Bertelsmann Lexikon Verlag. Digitale Bibliothek, S. 6.656 (Band 4, S. 352). Band 4, Bertelsmann. Digitale Bibliothek, S. 6.656.</ref> [[Heinrich Heine]], in su obra ''[[Die romantische Schule]]'', elogiava le collection de poemas con le parolas: «Goethe ha portate hic le plus inebriante juisso de viver in versos, e illes es tanto legier, tanto felice, tanto tenuemente susurrate, tanto eteree, que on se demanda como tal cosa esseva possibile in le lingua german».<ref>[[Heinrich Heine]]: ''Sämtliche Werke. Band III'': ''Schriften zur Literatur und Politik I.'' Mit Anmerkungen von Uwe Scheikert. 2. Auflage. Wissenschaftliche Buchgesellschaft, Darmstadt 1992, S. 301.</ref> Durante su viage in 1815, Goethe videva pro le ultime vice su patria. Quando ille partiva in julio 1816 pro le cura medical planificate in Baden-Baden e voleva al mesme tempore facer un altere visita al Willemers, le carrozza se rumpeva post Weimar, e Goethe abandonava le viage. A partir de alora, ille renunciava a visitar Marianne e etiam cessava de scriber a illa durante un certe tempore. Ille lassava le ''West-östlichen Divan'' incomplite durante alcun tempore e solmente in 1818 le concludeva.<ref>Rüdiger Safranski: ''Goethe. Kunstwerk des Lebens. Biographie.'' Hanser, München 2013, S. 563.</ref> ==== Morte de Christiane, elaboration del obras, scriptos super le natura ==== [[File:Weimarisches Wochenblatt, Februar 1816.jpg|thumb|«Le ministro de stato Goethe» recipe pro su «meritorie ben meritate al servicio del principe e del pais» le Grande Cruce del Ordine del Casa de Weimar. Frontispicio del ''Weimarisches Wochenblatt'' del 6 de februario 1816]] Le sposa de Goethe, Christiane, moriva in junio 1816 post un longe maladia. Como in altere casos de morte e maladia in su proximitate, quando ille cercava distraher se per le labor o se occupava de su proprie maladia, ille se retirava etiam durante le agonia de Christiane. Ille non era presente ni al latere de su lecto de morte ni a su funerales.<ref>Sigrid Damm: ''Christiane und Goethe. Eine Recherche''. Insel, Frankfurt am Main 1998, S. 501–508.</ref> Goethe evitava consequentemente le vista de personas moribunde o morte que le esseva proxime.<ref>[[Navid Kermani]]: ''Gott-Atmen. Goethes Religion.'' In: ''Goethe-Jahrbuch.'' Band 130, 2013, S. 24.</ref> [[Johanna Schopenhauer]] reportava a un amica que il esseva su maniera «lassar cata dolor sfogar se completemente in silentio, e reprender se presentar a su amicos solmente quando ille habeva recuperate completemente su compostura».<ref>''Goethe erzählt sein Leben.'' Nach Selbstzeugnissen Goethes und Aufzeichnungen seiner Zeitgenossen zusammengestellt von Hans Egon Gerlach und Otto Herrmann. Fischer Bücherei, Frankfurt am Main 1956, S. 342.</ref> Post le morte de Christiane, le grande casa al Frauenplan deveniva plus solitari circum Goethe. Ni le visita de Charlotte Buff, vidua Kestner, a Weimar in septembre 1816 contribuiva a alleviar su stato de animo.<ref>Rüdiger Safranski: ''Goethe. Kunstwerk des Lebens. Biographie.'' Hanser, München 2013, S. 583 f.</ref> Su filio se maritava in 1817 con [[Ottilie von Goethe|Ottilie von Pogwisch]], qui, como nora, se occupava de Goethe a partir de alora. In 1817 Goethe esseva relieve de su direction del theatro del corte. Le micre ducato habeva — contra le timores de Goethe — superate illese le tumultos del [[guerras napoleonian]]; Carl August poteva portar le titulo de «Alteza Regal», e le nove situationes apportava a Goethe, le 12 de decembre 1815, le titulo de ministro de stato.<ref name="Amtliche Tätigkeit 1958" /> Goethe poneva in ordine su scriptos e manuscritos. Le diarios e le notas que habeva jacite durante longe tempore serviva le pro elaborar de nove le ''[[Viage italian]]''. Durante certe periodos ille se immersava in le [[mythos]] grec antique e in le [[poesia orphic]]. Isto se reflecteva in cinque [[Stanze|stanzas]], publicate pro le prime vice in 1817 in le revista ''Zur Morphologie'', reunite sub le titulo ''Urworte. Orphisch''. Illos esseva ligate a su effortio de recognoscer le leges del vita sub le forma del Urpflanze e del Urphänomene. In 1821 sequeva le prime version in un sol volum de ''[[Wilhelm Meisters Wanderjahre]]'', que consisteva principalmente in un collection de novella, parte del quales habeva ja essite publicate anteriormente.<ref>[[Hans Jürgen Geerdts]]: ''Johann Wolfgang Goethe'' Reclam, Leipzig 1974.</ref> Durante iste annos nasceva ''Geschichte meines botanischen Studiums'' (1817); usque a 1824 sequeva, in le serie ''Zur Naturwissenschaft überhaupt'', reflexiones inter altere cosas super morphologia, geologia e mineralogia. Ibi se trova etiam le presentation del ''Morphologie der Pflanzen'' in forma de un [[elegia]], que ille habeva ja scribite circa 1790 pro su amante. Durante iste periodo ille esseva etiam in contacto con le [[specialista in scientia forestal]] [[Heinrich Cotta]], que ille habeva visitate pro le prime vice in [[Tharandt]] in 1813. In 1818 Goethe deveniva membro del [[Deutsche Akademie der Naturforscher Leopoldina|Leopoldina]], un del societates scientifico-natural le plus renominate.<ref>Goethe sur le sito web del Leopoldina [[http://www.leopoldina.org/de/ueber-uns/akademien-und-forschungsvorhaben/leopoldina-ausgabe-goethe-die-schriften-zur-naturwissenschaft/goethe-als-mitglied-der-leopoldina/ ''Goethe als Mitglied der Leopoldina.''] Consultate le 7 de decembre 2014.</ref> In februario 1823 Goethe cadeva gravemente malade, probabilemente a causa de un [[Herzinfarkt|infarto cardiac]]. Post su convalescentia, a alcun observatores ille pareva ancora plus vivace intellectualmente que antea. ==== Elegia de Marienbad ==== [[File:Goethe, Elegie, Motto.jpg|thumb|Le [[Motto (literatura)|motto]] del ''Elegia de Marienbad'' in le copia definitive manuscripte de Goethe: „Und wenn der Mensch in seiner Quaal verstummt / Gab mir ein Gott zu sagen was ich leide.“]] In le estate ille parti con grande expectation de revider [[Ulrike von Levetzow]]<ref>Peter Uhrbach: ''Goethes Fräulein in Böhmen.'' Sax-Verlag, Beucha 2009, ISBN 978-3-86729-050-0, S.&nbsp;59–79.</ref> in [[Marienbad]]. Duo annos ante (1821) ille habeva cognoscite le puella, alora de dece-septe annos, con su matre durante un cura in Marienbad, e se habeva inamorate de illa. Le anno sequente illes se incontrava de novo in Marienbad e passava insimul horas de convivialitate. Al tertie incontro, Goethe, qui habeva alora septanta-quatro annos, peteva le mano del dece-novem-anne Ulrike. Ille habeva rogate su amico, le grande duca Carl August, de presentar le demanda de matrimonio. Ulrike refusava cortesemente.<ref>Rüdiger Safranski: ''Goethe. Kunstwerk des Lebens. Biographie.'' Hanser, München 2013, S. 594–596.</ref> Jam in le coche que le reconduceva a Weimar via plure stationes (Karlsbad, Eger), ille scribeva le ''[[Marienbader Elegie|Elegia de Marienbad]]'', un capolavoro lyric e, secundo Stefan Zweig, «le plus importante, le plus intimamente personal e pro isto le plus amate poema de su senectute»; Zweig dedicava a su genese un capitulo de su miniaturas historic ''[[Sternstunden der Menschheit]]''.<ref>Stefan Zweig: ''Sternstunden der Menschheit. Zwölf historische Miniaturen''. S. Fischer, Frankfurt 1986, S. 127.</ref> ==== Le ultime annos ==== [[File:Goethe und Schreiber John@Weimar Anna Amalia Bibliothek.jpg|thumb|''Goethe dictante in su studio al scriba John''. Pictura a oleo de [[Johann Joseph Schmeller]], 1834]] [[File:Ilmenau Goethehaeuschen.jpg|thumb|Le «casetta de Goethe» in Ilmenau]] [[File:Goethe on deathbed.jpg|thumb|upright|Le Goethe morte, coronate de [[corona de laureles|laureles]], in le lecto mortuari le 26 de martio 1832, desenho a plumbo realistic de [[Friedrich Preller der Ältere|Friedrich Preller le Vetule]]]] Postea su vita «apparteneva ancora solmente al labor».<ref>Stefan Zweig: ''Sternstunden der Menschheit. Zwölf historische Miniaturen''. S. Fischer, Frankfurt 1986, S. 135.</ref> Ille reprendeva le labor super le [[Faust. Der Tragödie zweiter Teil|secunde parte de ''Faust'']]. Ille quasi non scribeva plus ipse, sed dictava. Assi ille poteva non solmente mantener un vaste correspondentia, sed etiam confider su cognoscentias e su sapientias vital in conversationes amplissime al juvene poeta [[Johann Peter Eckermann]], qui le era devote. Pro le collection, selection e ordination del resultatos litterari de tote su vita durante le preparation del edition Cotta de ultime mano, Goethe poteva contar super un equipa de collaboratores: ultra le scriba e copista [[Goethes Diener#Johann August Friedrich John (1814–1832)|Johann August Friedrich John]], illes esseva le jurista Johann Christian Schuchard, qui archiviava le documentos de Goethe e estabileva extensive registros; [[Heinrich Meyer (Maler)|Johann Heinrich Meyer]], responsabile del revision textual del scripta de Goethe super le historia del arte; e le educatore del principes [[Frédéric Soret]], qui se occupava del publication del scripta scientifico-natural. Anque le bibliothecario e scriptor [[Friedrich Wilhelm Riemer]], post un breve ruptura causate per le education del filio de Goethe, habeva retornate al equipa de collaboratores. Al testa del equipa se trovava ab 1824 Eckermann, a qui Goethe accordava su confidentia e que ille recompensava con recognition e laude. Ben que ille dedicava tote su fortia de labor a Goethe, ille esseva mal remunerate per ille.<ref>Rüdiger Safranski: ''Goethe. Kunstwerk des Lebens. Biographie.'' Hanser, München 2013, S. 626 f.</ref> Ille debeva completar su medios de subsistentia per dar cursos de linguas a viagiatores cultural anglese. Goethe le designava in su testamento como editor de su obras postume. In 1828 moriva le amico e protector de Goethe, le grande duca Carl August,<ref>Vgl. auch Albert Schöne: ''„Regenbogen auf schwarzgrauem Grunde“ – Goethes Dornburger Brief an Zelter zum Tod seines Großherzogs.'' Vandenhoeck & Ruprecht, Göttingen 1979 (= ''Göttinger Universitätsreden.'' Heft 65).</ref> e in novembre 1830 su filio [[August von Goethe|August]]. In le mesme anno ille terminava le labor super le secunde parte de ''Faust''. Illo esseva un obra pro le qual le longe processo de creation habeva le plus grande importantia; formalmente un drama pro le scena, in realitate a pena practicabile super le scena, plus tosto un fantastic kaleidoscopio de imagines, multivoc, como multe de su obras poetic. Finalmente ille interveniva anque in le [[Pariser Akademiestreit|controversia]] inter le duo [[Paläontologie|paleontologos]] [[Georges Cuvier]] e [[Étienne Geoffroy Saint-Hilaire]] ([[Katastrophismus|catastrofismo]] contra [[Transmutation der Arten|evolution continue del species]]). Le geologia e le theoria del evolution le interessava tanto como le [[arcobaleno]], que ille non habeva succedite explicar per su theoria del colores. Anque le question de como cresce le plantas non le lassava in pace. In augusto 1831 Goethe se senti ancora attrahite verso le Foreste Thuringian, al loco ubi ille habeva un tempore recipite su prime impulsos scientifico-natural, e se dirigeva a Ilmenau. 51&nbsp;annos post que, in 1780, ille habeva scribite super un pariete de tabulas in le cabana de chasse «Goethehäuschen» sur le [[Kickelhahn]] prope [[Ilmenau]] su poema le plus cognoscite, ''[[Wandrers Nachtlied]]'' («Über allen Gipfeln ist Ruh&nbsp;…»), ille visitava de novo iste loco in 1831, poco ante su ultime anniversario. In le nocte del 21 de martio 1832 Goethe esseva subitemente surprendite, «post un catarrho multo leve, per le plus violente frigore; cramps in le thorace e le abdomen causava inquietude. Solmente al matino poteva on vocar le medico». Le medico consultate esseva le medico personal de Goethe, [[Carl Vogel (Mediziner)|Carl Vogel]].<ref>{{ANNO|pre|03|04|1832|8|Deutschland. Weimar, den 22. März|HERVORHEBUNG=l)1-,&#32;Vogel}}</ref> Le vespere del 21 de martio le stato del malade se ameliorava, e il se dice que ille habeva demandate le libro ''Seize mois, ou la révolution et les révolutionnaires'' de [[Narcisse-Achille de Salvandy]].<ref name="18320328AML">{{ANNO|aml|28|03|1832|8|Göthe's Tod|HERVORHEBUNG=Göthe's&#32;Tod}}</ref> Le 22 de martio 1832 Goethe moriva al etate de 82 annos, probabilemente de un [[infarto del myocardio|infarto cardiac]].<ref>Klaus Seehafer: ''Mein Leben ein einzig Abenteuer. Johann Wolfgang Goethe. Biografie.'' Aufbau-Verlag, Berlin 2000, S. 458.</ref> Le fontes contemporanee reportava que Goethe habeva morite al mediedie del 22 de martio «dulcemente e pacificamente, minus de un [[edema pulmonar|congestion pulmonar]], que de un exhaustion simultanee de tote le systemas vital» o «post un lecto de maladia de quatro dies, per le consequentias de un febre gastrico-nervose».<ref name="18320328AML" /><ref>{{ANNO|pre|30|03|1832|7|Deutschland|HERVORHEBUNG=Iohann&#32;Wolfgang&#32;von&#32;Göthe}}</ref> Si le ultime [[ultime parolas|parolas ultime]] attribuite a Goethe, «Mehr Licht!» («Plus de lumine!»), es authentique es disputate. Illas esseva reportate per su medico personal Carl Vogel, qui tamen non se trovava in le camera mortuari al momento del morte.<ref>{{Internetquelle |autor=Carl Vogel |url=http://www.uni-giessen.de/gloning/tx/1833cvog.htm |titel=Die letzte Krankheit Goethe’s &#91;…&#93;. Nebst einer Nachschrift von C.&nbsp;W. Hufeland |werk=''Journal der practischen Heilkunde'' (1833) |hrsg=Universität Gießen |datum=1961 |abruf=2013-01-08}}</ref> Quatro dies plus tarde Goethe esseva inhumate in le [[cripta del principes de Weimar|cripta principesca de Weimar]]. Su sarcophago esseva «in forma antique con manicos de ferro, […] facite de tabulas de quercia e rivestite de plumbo». Ille portava le simple inscription ''Goethe'' e «esseva facite secundo le desenho que Goethe habeva preparate pro le sarcophago destinate a includer le restos terrestre de Schiller in le cripta principesca».<ref>''Nekrolog.'' In: ''Intelligenzblatt der Allgemeinen Literatur-Zeitung'' Juni 1832, Nr. 38‒40, Spalte 305‒326, hier [https://zs.thulb.uni-jena.de/rsc/viewer/jportal_derivate_00199729/ALZ_1832_Bd05_IntBl_0160.tif Sp. 316.]</ref> Le sol discurso funebre esseva pronunciate per le director general [[Johann Friedrich Röhr]].<ref>''Trauerworte bei von Goetheʼs Bestattung am 26sten März 1832.'' Weimar o.&nbsp;J. [1832] ([https://www.digitale-sammlungen.de/view/bsb10728862?page=3 Digitalisat]).</ref> === Le unicitate de Goethe === Le biographos de Goethe ha frequentemente attirate le attention al unicitate e al intim interconnexion de vita e obra de Goethe. Rüdiger Safranski exprimeva iste idea in le subtitulo de su biographia, ''Kunstwerk des Lebens''. [[Georg Simmel]] poneva al centro de su monographia super Goethe de 1913 le existentia spiritual exemplar de Goethe, con le incarnation de un individualitate inconfundibile.<ref>Georg Simmel: ''Goethe.'' Klinghardt & Biermann, Leipzig 1913.</ref> Le discipulo de [[Stefan George]], [[Friedrich Gundolf]], dedicava su monographia de 1916 al «representation del figura integre de Goethe, le plus grande unitate in le qual le spirito german se ha incarnate», e ibi «vita e obra» appare solmente como differente «attributos de un e le mesme substantia».<ref>Friedrich Gundolf: ''Goethe.'' 1. Auflage. Bondi, Berlin 1916, S. 1.</ref> Le parola «Olympian» ja circulava durante le vita de Goethe.<ref>Secundo [[Walter Benjamin]] (''Illuminationes. Scripta seligite.'' Edition in brochura. Suhrkamp. Frankfurt am Main 1977, S. 84), illo esseva attribuite a [[Jean Paul]].</ref> In un maniera minus floride, le psychoanalysta [[Kurt R. Eissler]] parla in su vaste studio de Goethe de un «genio creative»<ref>Kurt R. Eissler: ''Goethe. Eine psychoanalytische Studie 1775–1786.'' Band 1. Deutscher Taschenbuch Verlag, München 1987, S. 38.</ref> e delineava le incredibile amplitudine de su interesses e activitates: {{Citation|Il ha amor e amicitia e odio e viages e festas e guerra e caritate verso le proxime; il ha Goethe le cortesan, le aventuriero, le scientifico (physico, mineralogo, botanico, meteorologo, anatomista e biologo), le maestro, le amante, le marito, le patre, le administrator, le diplomate, le director del theatros e museos, le pictor e delineator, le maestro de ceremonias, le philosopho e le politico – e io non ha ancora mentionate le poeta e dramaturgo, le romanciero, le traductor, le correspondentista e critico.<ref>Kurt R. Eissler: ''Goethe. Eine psychoanalytische Studie 1775–1786.'' Band 1. Deutscher Taschenbuch Verlag, München 1987, S. 36.</ref>}} == Le «pensamento objectal» de Goethe == Il essere incorrecte supponer un vision del mundo coherente e unitari in Goethe; plus appropriate es parlar de su comprension del mundo. Ille acquireva in le campos del philosophia, theologia e scientia natural un cognoscentia de un extension e amplitude que nulle poeta de su epocha, ma ille non reuniva iste cognoscentia in un systema. Tamen, ille partiva del unitate del cognoscentia human e del experientias, del connexion inter arte e natura, scientia e poesia, religion e litteratura. «Pro philosophia in le senso proprie io non habeva organo», ille admitteva in su essay ''Einwirkung der neueren Philosophie'' (1820). Per isto ille testificava su aversion al abstractiones conceptual, in le sfera del qual ille non se sentiva a su agio. Tamen, le factos e cognoscentias assumite ab le plus diverse campos del sapere fecundava e enrichiva quasi toto lo que ille scribeva.<ref>Hugh Barr Nisbet: ''Religion and Philosophy.'' In: Lesley Sharpe (Hrsg.): ''The Cambridge Companion to Goethe.'' Cambridge University Press, Cambridge 2002, ISBN 0-521-66211-7, S. 224 und 231.</ref> Pro comprender su pensamento philosophic, scientific-natural e artistic, «intuition» e «pensamento objectal» es conceptos clave particularmente revelatori. [[Immanuel Kant]] e su ''Critica del ration'' Goethe opponeva le exigentia de un ''critica del sensos''. Goethe insisteva super le acquisition de cognoscentias per intuition e reflexion, anque concernente «phenomenos originari» como le «[[planta originari|planta primeva]]».<ref>Il es transmitte le discurso inter Goethe e Schiller super le planta primeva e super idea contra experientia durante lor prime incontro fructuose in 1794; vide Rüdiger Safranski: ''Goethe. Kunstwerk des Lebens. Biographie.'' Hanser, München 2013, S. 391–393.</ref> Pro ille, «intuition» significava le relation empiric al phenomenos per observation e experimento; in isto ille sequeva le methodo [[Induktion (Philosophie)|inductivista]] de [[Francis Bacon]].<ref>Hugh Barr Nisbet: ''Religion and Philosophy.'' In: Lesley Sharpe (Hrsg.): ''The Cambridge Companion to Goethe.'' Cambridge University Press, Cambridge 2002, S. 231.</ref> «Pensamento objectal» es le expression usate a proposito de Goethe per le professor de psychiatria de Leipzig [[Johann Christian August Heinroth|Heinroth]], expression que Goethe gratemente adoptava in su essay ''Bedeutende Fördernis durch ein einziges geistreiches Wort''.<ref>Johann Wolfgang Goethe: ''Bedeutende Fördernis durch ein einziges geistreiches Wort.'' In: ''Theoretische Schriften.'' [http://www.zeno.org/Literatur/M/Goethe,+Johann+Wolfgang/Theoretische+Schriften/Bedeutende+F%C3%B6rdernis+durch+ein+einziges+geistreiches+Wort zeno.org] (abgerufen am 9. März 2015).</ref> Goethe concordava con Heinroth anque in que «mi contemplation mesme es un pensamento, mi pensamento un contemplation». In le continuation de su essay ille applicava iste pensamento tanto a su recercas in le scientias natural como a su «poesia objectal». Friedrich Schiller judiciava apud Körner que le philosophia de Goethe «trahe troppo ab le mundo sensorial».<ref>Schiller an Körner, 1. November 1790.</ref> [[Heinrich Heine]] recognosceva con admiration le «facultate de contemplation, sentimento e pensamento plastic» de Goethe.<ref>Heinrich Heine: ''Reisebilder. Zweyter Theil. Die Nordsee. Dritte Abtheilung''. In: Düsseldorfer Heine-Ausgabe, Band 6: ''Briefe aus Berlin. Über Polen. Reisebilder I/II (Prosa)''. S. 148.</ref> [[Andreas Bruno Wachsmuth]], le presidente de longe tempore del [[Societate Goethe|Goethe-Gesellschaft]], lo nominava «desiro de apprender ab le cosas».<ref>[[Andreas Bruno Wachsmuth]]: ''Geeinte Zwienatur. Aufsätze zu Goethes naturwissenschaftlichem Denken.'' Aufbau-Verlag, Berlin 1966, S. 14.</ref> === Comprension del natura === [[File:Hanf Cannabis femina@Goethe's botanical objects.JPG|thumb|upright|Planta de cannabis, parte del [[Herbario]] de Goethe]] Le investigador de Goethe [[Dieter Borchmeyer]] es del opinion que Goethe dedicava le major parte de su vita al scientias natural.<ref>Dieter Borchmeyer: ''Weimarer Klassik. Portrait einer Epoche.'' Edition novemente actualisate. Beltz Athenäum, Weinheim 1998, p. 183.</ref> [[Stefan Bollmann]] constata in un monographia super le investigationes de Goethe concernente le natura: «On debera habituar se al idea que le major poeta de Germania esseva un scientista del natura.»<ref>Stefan Bollmann: ''Der Atem der Welt – Johann Wolfgang Goethe und die Erfahrung der Natur.'' Klett-Cotta, Stuttgart 2021; citate hic secundo ''Süddeutsche Zeitung'', 13 april 2021, p. 14.</ref> In omne caso, tote le vita de Goethe esseva marcate per un contacto intense con le natura, al qual ille se approchava in duo manieras: ''sentiente e experiente como artista, e observante e analysante como erudito e investigator del natura''.<ref>Alfred Schmidt: ''Natur.'' In: ''Goethe Handbuch.'' Band 4/2: ''Personen, Sachen, Begriffe L–Z.'' Metzler, Stuttgart 1998, pp. 755 ss.</ref> Pro Goethe, le natura, con su infinitas facietas, esseva impossibile de apprehender como un toto: «illo non ha systema; illo ha, illo es vita e sequentia ab un centro incognite usque a un limite non recognoscibile. Le contemplation del natura es ergo interminabile […]».<ref>Johann Wolfgang Goethe: ''Schriften zur Morphologie.'' Frankfurter Ausgabe, Band 24. Deutscher Klassiker Verlag, Frankfurt am Main 1987, p. 582.</ref> Su «pensamento del natura» offere le clave pro comprender tanto su biographia intellectual como su obra litterari.<ref>Alfred Schmidt: ''Natur.'' In: ''Goethe Handbuch.'' Band 4/2: ''Personen, Sachen, Begriffe L–Z.'' Metzler, Stuttgart 1998, p. 757.</ref> Secundo Andreas Wachsmuth, Goethe elevava «le natura como dominio de experientia e cognition al plus alte occupation formative del esser human».<ref>Andreas Bruno Wachsmuth: ''Geeinte Zwienatur. Aufsätze zu Goethes naturwissenschaftlichem Denken.'' Aufbau-Verlag, Berlin 1966, p. 7.</ref> Desde su annos a Strasbourg, e sub le impulsion de Herder, Goethe attribueva al natura un loco central in su vita. Al initio, sub le influentia de [[Jean-Jacques Rousseau|Rousseau]], Klopstock e [[Ossian]], esseva le ''experientia e le sentimento del natura'' lo que le impressionava; a partir de 1780, in Weimar, se disveloppava un interesse crescente pro le investigation e le scientias natural. Le philosopho [[Alfred Schmidt (Philosoph)|Alfred Schmidt]] appella iste processo le «passo del sentimento del natura al cognoscimento del natura».<ref name="Alfred Schmidt 1998">Alfred Schmidt: ''Natur.'' In: ''Goethe Handbuch.'' Band 4/2: ''Personen, Sachen, Begriffe L–Z.'' Metzler, Stuttgart 1998, p. 764.</ref> Como erudito qui observava le natura, Goethe investigava numerose disciplinas: [[Morphologie (Biologie)|morphologia]], [[Geologie|geologia]], [[Mineralogie|mineralogia]], [[Optik|optica]], [[Botanik|botanica]], [[Zoologie|zoologia]], [[Anatomie|anatomia]] e [[Meteorologie|meteorologia]]. Como ille rememorava plus tarde in un conversation con Eckermann, le interessava «objectos que me circondava sur le terra e que poteva esser percipite directemente per le sensos».<ref>Citate secundo Alfred Schmidt: ''Natur.'' In: ''Goethe Handbuch.'' Band 4/2: ''Personen, Sachen, Begriffe L–Z.'' Metzler, Stuttgart 1998, p. 766.</ref> Inter su conceptos clave se trovava, de un latere, le [[Metamorphose (botanica)|metamorphose]] e le ''typo'', e del altere, le [[Polaritate (Goethe)|polaritate]] e le ''ascension''. Goethe comprendeva le metamorphose como un transformation gradual del forma intra le limites fixate per le typo correspondente («[[Urpflanze]]», «planta primordial», e «Urtier», «animal primordial»). Le transformation occurre in un processo continue de ''attraction e repulsion (polaritate)'' que conduce a un ascension verso formas plus alte.<ref>Johann Wolfgang Goethe: ''Erläuterungen zu dem aphoristischen Aufsatz „Die Natur“'' [[http://www.zeno.org/Literatur/M/Goethe,+Johann+Wolfgang/Theoretische+Schriften/Erl%C3%A4uterung+zu+dem+aphoristischen+Aufsatz+%C2%BBDie+Natur%C2%AB zeno.org] (consultate le 10 martio 2015).</ref> In le conception [[Pantheismo|pantheistic]] de considerar natura e Deo como identic, le conception del natura e le conception religiose de Goethe se ligava. [[Werner Heisenberg]] scribeva super le conception goethean del natura: «Anque hodie nos pote ancora apprender de Goethe que nos non debe, in favor de un sol organo, le analyse rational, lassar atrofiar tote le alteres…».<ref>Werner Heisenberg: ''Das Naturbild Goethes und die Technisch-Naturwissenschaftliche Welt''. In: ''Die Großen'', Band VII/1. Kindler-Verlag, 1977, pp. 64–73.</ref> === Comprension del religion === Abstrahente de un breve periodo de approximation al conceptiones del fide [[Pietismo|pietistic]], que attingeva su culmine durante le [[convalescentia]] de Goethe post un grave morbo in le annos 1768–1770, ille remaneva critic verso le religion christian.<ref>Hugh Barr Nisbet: ''Religion and Philosophy.'' In: Lesley Sharpe (Hrsg.): ''The Cambridge Companion to Goethe.'' Cambridge University Press, Cambridge 2002, pp. 219 ss.</ref> Jam in su juventute ille habeva declarate a su amico, le theologo [[Johann Caspar Lavater]], in un littera de responsa in 1782, que ille esseva «non un adversario de Christo, non un non-christiano, ma tamen un non-christiano decidite».<ref>Goethe a Lavater, 29 de julio 1782, citate secundo [[Terence James Reed]]: ''Der säkulare Goethe und seine Religion.'' In: ''Goethe-Jahrbuch.'' Band 130, 2013, pp. 59–64, hic p. 61.</ref> Le investigador de Goethe [[Werner Keller (Germanist)|Werner Keller]] resume le objectiones de Goethe contra le christianismo in tres punctos: «Le symbolismo del cruce esseva pro Goethe un offensa, le doctrina del [[peccato original]] un humiliation del creation, le divinisation de Jesus in le [[Dreifaltigkeit|Trinitate]] un [[Blasphemie|blasphemia]] contra le Deo unic».<ref>[[Werner Keller (Germanist)|Werner Keller]]: ''Altersmystik? Der späte Goethe und das Christentum seiner Zeit. Ein Fragment in Skizzenform.'' Citate secundo Wolfgang Frühwald: ''Goethe und das Christentum. Anmerkungen zu einem ambivalenten Verhältnis.'' In: ''Goethe-Jahrbuch.'' Band 130, 2013, p. 47.</ref> Secundo [[Heinrich Heine]], Goethe esseva cognoscite «le grande pagano […] generalmente in Germania».<ref>Heinrich Heine: ''Sämtliche Werke.'' Band III: ''Schriften zur Literatur und Politik I.'' Darmstadt 1992, p. 295.</ref> In su conception resolutemente optimista del natura human, ille non poteva acceptar le [[Dogma|dogmas]] del peccato original e del damnation eternal.<ref>Hugh Barr Nisbet: ''Religion and Philosophy.'' In: Lesley Sharpe (Hrsg.): ''The Cambridge Companion to Goethe.'' Cambridge University Press, Cambridge 2002, p. 220.</ref> Su «pietate del mundo» (un expression de Goethe in ''Wilhelm Meisters Wanderjahre'') le poneva in opposition a tote le religiones que despreciava le mundo; ille rejectava toto lo supernatural.<ref>Gerhard von Frankenberg: ''Johann Wolfgang von Goethe.'' In: [[Karlheinz Deschner]] (Hrsg.): ''Das Christentum im Urteil seiner Gegner.'' Max Hueber, Ismaning 1986, p. 152.</ref> In su grande [[Sturm und Drang|ode del Sturm und Drang]] ''[[Prometheus (Hymne)|Prometheus]]'', le rebellion religiose de Goethe trovava su expression poetic le plus forte.<ref name="Hugh Barr Nisbet 2002">Hugh Barr Nisbet: ''Religion and Philosophy.'' In: Lesley Sharpe (Hrsg.): ''The Cambridge Companion to Goethe.'' Cambridge University Press, Cambridge 2002, pp. 219–231, hic p. 221.</ref> Nicholas Boyle vide in illo le «refusa explicite e furiose de Goethe del Deo del pietistas e del false consolation de lor redemptor».<ref>Nicholas Boyle: ''Goethe. Der Dichter in seiner Zeit.'' Band I: ''1749–1790.'' Insel, Frankfurt am Main 2004, p. 196.</ref> In le secunde stropha del [[Rollengedicht|poema in forma de monologo]], «Io cognosce nihil plus povre / Sub le sol que vos, deos», le revolta prometeic se intensifica al fin del ode de septe stropha in un provocativo desafio a [[Zeus]], a qui Prometheus lancia: «Hic io sede, io forma homines / Secundo mi imagine, / Un generation que sia simile a me, / Pro suffrer, plorar, / Gauder e allegrar se, / E non prestar attention a te, / Como io.» Ben que Goethe studiava intensemente le christianismo, le judaismo e le islam e lor textos fundamental, ille se opponeva a omne [[Offenbarungsreligion|religion revelate]] e al idea de un Deo creator personal. Le individuo debe trovar le divin in se mesme e non sequer litteralmente un revelation externe.<ref>Rüdiger Safranski: ''Goethe. Kunstwerk des Lebens. Biographie.'' Hanser, München 2013, p. 566.</ref> Al revelation ille opponeva le ''intuition directa''. [[Navid Kermani]] parla de un «religiositate del intuition directe e del experientia universalmente human», que «se passa sin speculation e quasi sin fide».<ref>Navid Kermani: ''Gott-Atmen. Goethes Religion.'' In: ''Goethe-Jahrbuch.'' Band 130, 2013, p. 27.</ref> «Le natura ha ni nucleo ni cortice / Illa es toto in un sol vice», dice le poema de Goethe ''Allerdings. Dem Physiker.'' de 1820, per le qual ille insistentia que le natura revela su essentia in su forma mesme. A [[Friedrich Heinrich Jacobi]] e su scripto contra [[Spinoza]], ille respondeva in 1785 que ille poteva recognoscer un essentia divin solmente in e a partir del cosas individual: Spinoza «non demonstra le existentia de Deo, le existentia es Deo».<ref>Goethe a Jacobi, 9 de junio 1785, citate secundo Rüdiger Safranski: ''Goethe. Kunstwerk des Lebens. Biographie.'' Hanser, München 2013, p. 297.</ref> In un altere littera, ille defendia Spinoza con le parolas: «Io me attacca sempre plus firmemente al culto de Deo del atheista […] e vos lassa toto lo que vos appella religion».<ref>Goethe a Jacobi, 5 de maio 1786, citate secundo Terence James Reed: ''Der säkulare Goethe und seine Religion.'' In: ''Goethe-Jahrbuch.'' Band 130, 2013, pp. 59–64, hic p. 59.</ref> In su studios del natura, Goethe trovava pro se mesme fundamentos firme del veritate. Ille se declarava repetitemente [[Pantheismus|pantheista]] in le tradition philosophic de [[Baruch de Spinoza|Spinoza]] e [[Polytheismus|polytheista]] in le tradition del antiquitate classic.<ref>Rüdiger Safranski: ''Goethe. Kunstwerk des Lebens. Biographie.'' Hanser, München 2013, p. 534.</ref> A iste proposito, il es importante notar que Wolfgang Bartuschat monstra que le philosophia de Spinoza debe esser comprendite como monismo, ma que iste monismo spinozistic non es equivalente a un sacralisation del natura tal como Goethe lo practica.<ref>Wolfgang Bartuschat: ''Spinozas Philosophie. Über den Zusammenhang von Metaphysik und Ethik.'' Meiner-Verlag, Hamburg 2017, pp. 31–52.</ref> Iste divinisation del natura in Goethe se manifesta concretemente in su conviction que le investigation del natura es simultaneemente un exploration del divin. Pro iste ration, il es importante sublinear que Goethe presenta un interpretation particular de Spinoza. In le correspondentia con Friedrich Heinrich Jacobi, Goethe discuteva in 1774 le philosophia de Spinoza.<ref>Felix Knode: ''Literarische Anthropologie und empfindsame Idyllik. Zum Verhältnis von Literatur und Philosophie im Erzählwerk Friedrich Heinrich Jacobis.'' 1. edition. transcript-Verlag, Bielefeld 2024, pp. 55–77.</ref> Pro Jacobi, le conception goethean del natura es un determinismo que negarea le libero arbitrio del homine, comprendite como activitate autonome de se mesme.<ref>Felix Knode: ''Literarische Anthropologie und empfindsame Idyllik. Zum Verhältnis von Literatur und Philosophie im Erzählwerk Friedrich Heinrich Jacobis.'' 1. edition. transcript-Verlag, Bielefeld 2024, pp. 157–166.</ref> Secundo Jacobi, iste activitate autonome del homine se manifesta in le realitate del vita que nos pote experir, per le action.<ref>Felix Knode: ''Literarische Anthropologie und empfindsame Idyllik. Zum Verhältnis von Literatur und Philosophie im Erzählwerk Friedrich Heinrich Jacobis.'' 1. edition. transcript-Verlag, Bielefeld 2024, pp. 166–175.</ref> Secundo Jacobi, un horizonte de existentia absolute conduce a un conception determinista del homine e del mundo e debe ergo esser problematisate sur le plano anthropologic. Pro Goethe, iste problematisation anthropologic non se presenta in iste maniera, proque ille defendeva differentes conceptiones secundo le contexto del discussion. {{Citation|Nos es pantheistas quando nos studia le natura, polytheistas quando nos crea poesia, monotheistas in le esfera moral.|Maximen und Reflexionen<ref>Johann Wolfgang Goethe: ''Maximen und Reflexionen: Über Literatur und Leben.'' [[http://www.zeno.org/Literatur/M/Goethe,+Johann+Wolfgang/Aphorismen+und+Aufzeichnungen/Maximen+und+Reflexionen/Aus+dem+Nachla%C3%9F/%C3%9Cber+Literatur+und+Leben zeno.org] (consultate le 20 de januario 2015).</ref>}} A un viagiator, secundo le relato de [[Dorothea Schlegel]], Goethe explicava que ille esseva «atheista in le scientia natural e philosophia, pagano in le arte e christian secundo le sentimento».<ref>Citate secundo Hans Dieter Betz: ''Antike und Christentum. Gesammelte Aufsätze IV.'' Mohr Siebeck, Tübingen 1998, p. 86.</ref> Le Biblia e le Coran, con le quales ille se habeva occupate durante le composition del ''West-östlicher Divan'', esseva pro ille «libros poetic de historia, hic e illac plen de sapientias, ma anque de insipientias ligate al tempore».<ref>Rüdiger Safranski: ''Goethe. Kunstwerk des Lebens. Biographie.'' Hanser, München 2013, p. 564.</ref> Ille considerava le maestros de religion e le poetas como «adversarios natural» e rivales: «le maestros religiose vole ‘reprimer’ le obras del poetas, ‘remover los de via’, ‘render los innocue’».<ref>[[Katharina Mommsen]]: ''Goethe und die arabische Welt.'' Insel, Frankfurt am Main 1988, p. 436.</ref> Separate del dogmas, ille trovava in le [[Ikonografie|iconographia]] e le tradition narrative de tote le religiones importante, includente le [[Islam]] e le [[Hinduismus|hinduismo]], fontes ric de symbolos poetic e [[Allusion|allusiones]]; le testimonio le plus forte de isto se trova in le ''Faust'' e le ''West-östlicher Divan''.<ref>Hugh Barr Nisbet: ''Religion and Philosophy.'' In: Lesley Sharpe (Hrsg.): ''The Cambridge Companion to Goethe.'' Cambridge University Press, Cambridge 2002, p. 224.</ref> Goethe amava le representation plastic del deos e semideos del antiquitate, del templos e sanctuarios, durante que le cruce e le representation de corpore martirisate le esseva quasi odiose.<ref>Rüdiger Safranski: ''Goethe. Kunstwerk des Lebens. Biographie.'' Hanser, München 2013, p. 568.</ref> {{Citation|Io pote supportar multe cosas. Le major parte del cosas penose / Io suffre con tranquille corage, como un deo me lo commanda. / Ma pauc cosas me es tan odiose como veneno e serpente, / Quatro: fumo de tabaco, cimices, allio e cruce.|Epigrammas venetian 66<ref>Pro iste e altere expressiones critic del religion vide: [[http://www.dober.de/religionskritik/goethe.html ''Goethe und die Religion'']</ref>}} Goethe se confrontava al islam con respecto, ma non sin critica.<ref>Vider a iste proposito Hendrik Birus: ''Goethe – „ein Muselmann“?'' In: ''Goethe-Jahrbuch.'' Band 130, 2013, pp. 51–58.</ref> In le ''Noten und Abhandlungen zum besseren Verständnis des West-östlichen Divans'', ille criticava Mohammed pro haber «vestite su tribo de un obscur velo religiose»; inter le aspectos criticate ille mentionava le imagine negative del feminas, le prohibition del vino e del intoxicantes e le aversion al poesia.<ref>Katharina Mommsen: ''Goethe und die arabische Welt.'' Insel, Frankfurt am Main 1988, p. 437.</ref> Le ceremonias e processiones ecclesiastic esseva pro ille «pompa sin anima» e «mascheradas». Le ecclesia vole regnar e pro isto necessita «un massa obtuse que se inclina e es inclinate a lassar se governar».<ref>Citate secundo Gerhard von Frankenberg: ''Johann Wolfgang von Goethe.'' In: Karlheinz Deschner (Hrsg.): ''Das Christentum im Urteil seiner Gegner.'' Max Hueber, Ismaning 1986, pp. 161 e 163.</ref> Le integre historia ecclesiastic esseva un «confusion de error e de violentia».<ref>Johann Wolfgang Goethe: ''Gedichte. Nachlese: Zahme Xenien 9.'' [[http://www.zeno.org/Literatur/M/Goethe,+Johann+Wolfgang/Gedichte/%28Gedichte.+Nachlese%29/Zahme+Xenien/9.+%5B%C2%BBSag,+was+enth%C3%A4lt+die+Kirchengeschichte%5D zeno.org] (consultate le 20 de januario 2015).</ref> Del altere latere, con participation e humor profunde ille describerea le traditional [[Sankt-Rochus-Fest]] a Bingen — similmente a su description anterior del «Carnaval Roman» (1789) — como un festa popular gaiose, ubi le vita es affirmate como bon e belle e ubi on renuncia a tote ascetismo christian.<ref>Rüdiger Safranski: ''Goethe. Kunstwerk des Lebens''. Hanser, München 2013, pp. 588 ss.; Karl Heinz Weiers: ''Goethes Erlebnisse auf dem Sankt-Rochus-Fest zu Bingen am 16. August des Jahres 1814 und sein späterer Bericht über dieses Volksfest'', p. 16.</ref> Tamen, ille videva in le christianismo «un potentia ordonante que ille respectava e que ille voleva esser respectate».<ref>Wolfgang Frühwald: ''Goethe und das Christentum. Anmerkungen zu einem ambivalenten Verhältnis.'' In: ''Goethe Jahrbuch.'' Band 130, 2013, p. 46.</ref> Le christianismo debeva promover le cohesion social del populo, ma pro le elite intellectual illo esseva, secundo Goethe, superflue,<ref>Nicholas Boyle: ''Goethe. Der Dichter in seiner Zeit.'' Band I: ''1749–1790.'' Insel, Frankfurt am Main 2004, p. 441.</ref> nam: «Qui possede scientia e arte, ha anque religion; / qui non possede le duo, que ille ha religion.»<ref>''Goethe Gedichte.'' Edite e commentate per Erich Trunz. C. H. Beck, München 2007, p. 367.</ref> Del altere latere, le idea del [[Reinkarnation|reincarnation]] non esseva estranie a ille. Su fide in le [[Unsterblichkeit|immortalitate]] non se basava tamen sur fundamentos religiose, ma philosophic, como le conception [[Gottfried Wilhelm Leibniz|leibnizian]] del [[Monade (Philosophie)|monade]] indestructibile o le [[Aristoteles|aristotelic]] [[Entelechie|entelechia]].<ref name="Hugh Barr Nisbet 2002" /> A partir del idea del activitate, ille developpava in conversation con Eckermann le these que le natura debe esser obligate, «si io labora sin pausa usque a mi fin, […] a indicar me un altere forma de existentia, si le forma presente non pote plus esser supportate per mi spirito».<ref>[[Johann Peter Eckermann]]: ''Gespräche mit Goethe in den letzten Jahren seines Lebens. Gespräch vom 4. Februar 1829.'' Insel, Frankfurt am Main 1981.</ref> === Autocomprension aesthetic === Como [[recensente|recensor]] del ''Frankfurter Gelehrten Anzeigen'', leducte per su amico de Darmstadt [[Johann Heinrich Merck]], Goethe se occupava, durante su periodo de ''[[Sturm und Drang|tempesta e impetu]]'', del [[aesthetica|aesthetica]] de [[Johann Georg Sulzer]], alora multo influente. Al principio, al principio aesthetico traditional que le arte es imitation del natura, Goethe opponeva le [[genio]], qui in su expression creative crea mesme ''como'' le natura.<ref>Rüdiger Safranski: ''Goethe. Kunstwerk des Lebens. Biographie.'' Hanser, München 2013, S. 129–131.</ref> Le creation poetic es expression del natura sin freno, e Shakespeare es su potentia creative personificate.<ref>Alfred Schmid: ''Natur.'' Eintrag in: ''Goethe Handbuch.'' Band 4/2: ''Personen, Sachen, Begriffe L–Z.'' Metzler, Stuttgart 1998, S. 758 f.</ref> Durante su viage in Italia se formava le conception de Goethe super le arte; illo esseva intimemente ligate al nomines de [[Johann Joachim Winckelmann]] e del architecto classicista [[Andrea Palladio]].<ref>Dieter Borchmeyer: ''Weimarer Klassik. Portrait einer Epoche''. Studienausgabe. Beltz Athenäum, Weinheim 1998, S. 129.</ref> In le classicismo de Winckelmann ille recognosceva le veritate artistic valide pro ille, como ja formulate in le caso de Shakespeare: illo non es simplemente natura imitate, sed natura intensificate.<ref>Rüdiger Safranski: ''Goethe. Kunstwerk des Lebens. Biographie.'' Hanser, München 2013, S. 435.</ref> Plus tarde ille honora Winckelmann per le publication de cartas e sketches in le collection ''Winckelmann und sein Jahrhundert'' (1805). Post su retorno de Italia, le ideas del [[autonomia|aesthetica de autonomia]], que [[Karl Philipp Moritz]] habe formulate in le scripto ''Über die bildende Nachahmung des Schönen'' (1788), deveniva de grande importantia pro Goethe.<ref>Karl Philipp Moritz prende le autonomia tanto pro le obra de arte como pro le artista: «Ille es “primo pro se mesme, solmente post pro nos”». Entry ''Autonomie.'' In: Ulrich Pfisterer (Hrsg.): ''Lexikon Kunstwissenschaft''. Metzler, Stuttgart 2003, S. 31.</ref> Secundo Goethe, iste scripto habe originate ex conversationes inter ille e Moritz in Roma. Illo [[Postulat|postulava]] que le obra de arte non servi alcun fin exterior e que le artista non es serviente de nulle persona,<ref>Rüdiger Safranski: ''Goethe. Kunstwerk des Lebens. Biographie.'' Hanser, München 2013, S. 359–361.</ref> sed que ille, como ''creator'', sta al mesme nivello que le creator del universo. In iste aspiration Goethe trovava anque le solution de su [[dilemma]] inter existientia curial e artistic: como creator de beltate litterari, le artista pote esser sustentate per un [[mecenate]] sin servir le fines de ille.<ref>Nicholas Boyle: ''Goethe. Der Dichter in seiner Zeit''. Band I: ''1749–1790.'' Insel, Frankfurt am Main 2004, S. 577 f.</ref> Al contrario de Schiller, ille refusava comprender le obras poetic como construction de ideas. Referente a ''Faust'', ille demandava rhetoricamente qual esserea le resultato, «si io habeva volite disponer un vita tanto ric, colorate e maxime multiforme, qual io ha presentate in le ''Faust'', super le magre filo de un sol idea continue!» A isto corresponde le declaration de Goethe, registrate in le mesme conversation per Eckermann: «plus [[Inkommensurabilität (Wissenschaftstheorie)|incommensurabile]] e incomprehensibile pro le intellecto es un production poetic, tanto melior».<ref name="Insel Verlag 1981">[[Johann Peter Eckermann]]: ''Gespräche mit Goethe in den letzten Jahren seines Lebens. Gespräch vom 6. Mai 1827'' {{projekt-gutenberg.org |a=johann-peter-eckermann |w=johann-peter-eckermann-gespraeche-mit-goethe |n=999 |x=Gespräche mit Goethe |Wex=eckerman/gesprche/gsp3060 |Tex=Gespräche mit Goethe in den letzten Jahren seines Lebens. Gespräch vom 6. Mai 1827 |Aex=[[Johann Peter Eckermann]]}}{{PGDW/Migration}} Insel Verlag, Frankfurt am Main 1981.</ref> Anque le conception de [[Denis Diderot]], que le arte debe offerer un reproduction fidel del natura, ille rejectava. Ille insisteva sur le distinction inter natura e arte. Secundo ille, le natura «organisa un esser vivente e indifferente, le artista un esser morte, sed significative; le natura un cosa real, le artista un apparentia. In le obras del natura le observator debe primo ipse apportar signification, sentimento, pensamento, effecto e impression super le animo; in le obra de arte ille vole e debe trovar ja tote isto».<ref>Ex le traduction commentate per Goethe de ''Diderots Versuch über die Malerei''. Citato secundo Karl Otto Conrady: ''Goethe. Leben und Werk.'' Neuausgabe in einem Band. Artemis & Winkler, München 1994, S. 699.</ref> Al arte, conclude Karl Otto Conrady, es reservate un plus decisive que le distingue del natura. Le artista adde al natura alique que non le pertine.<ref>Karl Otto Conrady: ''Goethe. Leben und Werk.'' Neuausgabe in einem Band. Artemis & Winkler, München 1994, S. 699 f.</ref> Schiller, in su scripto ''[[Über naive und sentimentalische Dichtung]]'' — un «tractato de typologia poetic» multo importante pro le «autodefinition del classicismo de Weimar»<ref>Dieter Borchmeyer: ''Weimarer Klassik Portrait einer Epoche.'' Aktualisierte Neuausgabe. Beltz Athenäum, Weinheim 1998, S. 318.</ref> — characterisava Goethe como poeta naive e le poneva in un serie de predecessores con [[Homer]] e [[Shakespeare]]. In le poetas naives Schiller videva un effortio verso le «imitation del real»; lor objecto esseva le mundo create per le poeta mediante le arte. Al contrario, le creation del poeta sentimental esseva autorreflexive e orientate verso le «representation del ideal» del natura perdite.<ref>{{PGDW|schiller/naivsent/chap001|Über naive und sentimentalische Dichtung. Die sentimentalischen Dichter|[[Friedrich Schiller]]}}</ref> Goethe, realista e optimista, anque se abstineva de finir su dramas e romances con morte e catastrophe. In un carta a Schiller del 9 decembre 1797 ille dubitava que ille «poterrea scriber un ver tragedia».<ref>Zitate secundo Dieter Borchmeyer: ''Weimarer Klassik. Portrait einer Epoche.'' Aktualisierte Neuausgabe. Beltz Athenäum, Weinheim 1998, S. 532.</ref> Su dramas e romances fini generalmente de maniera non tragica, con renunciation, como le romance ''Wilhelm Meisters Wanderjahre'', con le significativo subtitulo ''Die Entsagenden'' («Le renunciantes»). In ''Le Wahlverwandtschaften'', ille formava le thema del renunciation, in le persona de Ottilie, in maniera ascetic e sancte; iste romance ille duceva a un fin tragic.<ref>Dieter Borchmeyer: ''Weimarer Klassik. Portrait einer Epoche.'' Aktualisierte Neuausgabe. Beltz Athenäum, Weinheim 1998, S. 531 f.</ref> Con su expression «[[Weltliteratur|litteratura universal]]», le Goethe del ultime annos opponeva al litteraturas national particular un «litteratura universal», que «non pertine ni al populo ni al nobilitate, ni al rege ni al paisano», sed es «patrimonio commun del humanitate».<ref>Zitate secundo Hendrik Birus: ''Goethes Idee der Weltliteratur. Eine historische Vergegenwärtigung.'' [[http://www.goethezeitportal.de/db/wiss/goethe/birus_weltliteratur.pdf In: Goethezeitportal], S. 3 und 4.</ref> In su production litterari, includente traductiones del principal linguas europee, Goethe demonstrava in maniera impressionante le amplitude de su approcho aesthetico al litteraturas de Europa, del Oriente proxime e lontan e del Antiquitate classic. Le reception del poesia persian e chinese es testificate per le cyclo de poemas ''West-östlicher Divan'' e ''Chinesisch-deutsche Tages- und Jahreszeiten''.<ref>Pro le interesse de Goethe pro le poesia e arte chinese, vide le breve panorama in le parte de commentarios de ''Goethe. Gedichte''. Herausgegeben und kommentiert von [[Erich Trunz]] (Jubiläumsausgabe nach dem Text von Band 1 der Hamburger Ausgabe). C. H. Beck, München 2007, S. 774–776.</ref> Goethe manteneva un correspondentia epistolar con scriptores europee, inter illes le essayista scotese e autor de ''The Life of Schiller'' (1825), [[Thomas Carlyle]], [[George Gordon Byron|Lord Byron]] e le italiano [[Alessandro Manzoni]]. Ille traduceva le memores de [[Benvenuto Cellini]], orfebre del [[Renaissance|Renascentia]], e le dialogo satiric-philosophic de Diderot ''[[Rameaus Neffe]]''. Ille legeva regularmente periodicos estranier, como le revista litterari francese ''Le Globe'', le revista italian de historia cultural ''L’Eco'' e le ''Edinburgh Review''.<ref>Gerhard R. Kaiser: ''Mme de Staël „De l’Allemagne“ und Goethes Überlegungen zur „Weltliteratur“.'' In: ''Goethe-Jahrbuch.'' Band 128, 2011, S. 228–250, hier: S. 237 und 239 ([[https://web.archive.org/web/20200715025316/https://www.goethe-gesellschaft.de/download/jahrbuch/9783835323193.pdf PDF-Version])</ref> [[Gerhard R. Kaiser]] suppone que in le declarationes de Goethe super le litteratura universal, le autor de ''De l’Allemagne'' (''Über Deutschland'', 1813), Madame [[Anne Louise Germaine de Staël|de Staël]], es implicitemente presente, proque su obra accelerava le processo de formation del litteratura universal que occurreva in le epocha de Goethe.<ref>Gerhard R. Kaiser: ''Mme de Staël „De l’Allemagne“ und Goethes Überlegungen zur „Weltliteratur“.'' In: ''Goethe-Jahrbuch.'' Band 128, 2011, S. 228–250, hier: S. 237 f. ([[https://web.archive.org/web/20200715025316/https://www.goethe-gesellschaft.de/download/jahrbuch/9783835323193.pdf PDF-Version])</ref> In conversation con Eckermann, ille postulava: {{Citation|Le litteratura national non significa multo hodie; le epocha del litteratura universal ha venite, e cata uno debe ora contribuer a accelerar iste epocha.<ref>Zitate secundo Hendrik Birus: ''Goethes Idee der Weltliteratur. Eine historische Vergegenwärtigung.''[[http://www.goethezeitportal.de/db/wiss/goethe/birus_weltliteratur.pdf In: Goethezeitportal], S. 4.</ref>}} Durante su ultime annos, quando ille vix considerava le litteratura german moderne digne de mention, ille legeva «de Francia [[Honoré de Balzac|Balzac]], [[Stendhal]], [[Victor Hugo|Hugo]], de Anglaterra [[Walter Scott|Scott]] e [[George Gordon Byron|Byron]], e de Italia [[Alessandro Manzoni|Manzoni]]».<ref>Rüdiger Safranski: ''Goethe. Kunstwerk des Lebens. Biographie.'' Hanser, München 2013, S. 648.</ref> == Opere == Le obra artistic de Goethe es multiforme. Le loco le plus importante es occupate per su obra litterari. A illo se adjunge le obra graphic, con plus de 3.000 labores lassate, le 26 annos de direction del theatro de Weimar e, non ultimemente, le planification del «[[Casa Roman (Weimar)|Casa Roman]]» in le [[Parco al Ilm]].<ref>Nicholas Boyle: ''Goethe. Le poeta in su tempore''. Volumine I: ''1749–1790.'' Insel, Francoforte super le Main 2004, p. 7. Rüdiger Safranski: ''Goethe. Obra d’arte del vita. Biographia.'' Hanser, München 2013, p. 534.</ref> Su obra es traversate e penetrate per su conceptiones del natura e del religion e per su comprehension aesthetic. === Lyric === {{AP|Lyric de Goethe}} De su juventute usque a su etate senile, Goethe esseva un poeta lyric. Con su poemas ille marcava le epochas litterari del [[Tempesta e Impetu]] e del [[Classicismo de Weimar]]. Un grande parte de su lyric attingeva renom mondial e pertine al parte le plus importante del [[Canone del litteratura|canone lyric]] del [[litteratura de lingua german]]. Durante circa 65 annos ille scribeva plus de 3.000 [[Lyric|poemas]], que appareva in parte independentemente e in parte in [[Ciclo de poemas|cyclos]], como le ''[[Elegias Roman|Elegias Roman]]'', le ''Ciclo de sonettos'', le ''[[Divan occidental-oriental|Divan occidental-oriental]]'' o le ''Trilogia del passion''. Le obra lyric monstra un varietate stupefaciente de formas e de expression e corresponde al extension de su experientia interior. A latere de poemas longe, con plure centos de [[Verso (poesia)|versos]], il ha curte [[Couplet (versification)|coupletos]], a latere de versos de alte complexitate linguistic e [[Metaphora|metaphoric]] il ha proverbios simple, a latere de metros stricte e de imitation antique il ha stropha con character de [[canto]] o derisori, assi como poemas sin [[Rima|rimas]] in [[Rhythmos libere|rhythmos libere]]. Con le totalitate de su obra lyric, Goethe «creava vermente per le prime vice» le poema de lingua german e lassava modelos con le quales quasi tote le poetas posterior se mesurava.<ref>Bernd Witte: ''Preliminar, interpretationes.'' In: Johann Wolfgang Goethe: ''Poemas.'' Reclam, Stuttgart 2005, p. 5.</ref> In su production lyric Goethe faceva su proprie, con virtuositate [[Versification|metric]], tote le formas de iste genere litterari cognoscite del [[Litteratura mundial|litteratura mundial]] ancian e moderne. Su capacitate de expression poetic deveniva pro ille tanto natural «como mangiar e respirar».<ref>John R. Williams: ''Goethe le poeta.'' In: Lesley Sharpe (ed.): ''Le Companion de Cambridge a Goethe.'' Cambridge University Press, Cambridge 2002, p. 42.</ref> In le compilation de su poemas, ille rarmente procedeva chronologicamente, sed secundo criterios de [[Coherentia (linguistica)|coherentia thematic]], per le qual le poemas individual se completava reciprocamente, ma poteva etiam contradicer se. Isto pone le investigation goethian, in le publication de su obra lyric in editiones complete critic, ante grande problemas. Un division que se revelava influente e es facilemente accessibile es illo de [[Erich Trunz]] in le ''Edition de Hamburg''.<ref>John R. Williams: ''Goethe le poeta.'' In: Lesley Sharpe (ed.): ''Le Companion de Cambridge a Goethe.'' Cambridge University Press, Cambridge 2002, pp. 43 f.</ref> Le duo volumines edite per Trunz es organisate in le prime volumine, ''Poemas e epicos I'', in un ordine facilemente chronologic: ''Poemas juvene'', ''Tempesta e Impetu'', ''Poemas del prime annos del etate viril'', ''Le tempore del classicismo'', ''Obras del etate senile''. Le secunde volumine, ''Poemas e epicos II'', contine le ''Divan occidental-oriental'' e le poemas epic ''Reineke Fuchs'', ''Hermann e Dorothea'' e ''Achilleis''. === Epica === Le obra epic de Goethe comprende, como le dramatic, quasi tote le formas del litteratura epic: le [[Fabula|fabula]] animal ''([[Reineke Fuchs]])'', le [[Epopeia|epopeia]] in versos ''([[Hermann e Dorothea]])'', le [[Novella]] ''([[Novella (Goethe)|Novella]])'', le [[Romanzo]] ''([[Affinitates elective]]'', ''[[Annos de apprendimento de Wilhelm Meister]] e ''[[Annos de peregrination de Wilhelm Meister|Annos de peregrination de Wilhelm Meister]])'' e le [[Romanzo epistolar|romanzo epistolar]] ''([[Le dolores del juvene Werther]])'', le [[Relation de viage|relation de viage]] ''([[Viage italian]])'' e [[Autobiographia|scriptos autobiographic]] ''([[De mi vita. Poesia e veritate|Poesia e veritate]]'', ''[[Campania in Francia]])''. Le prime romanzo de Goethe, ''Le dolores del juvene Werther'', deveniva un del plus grande successos del historia del litteratura german. Le autor usava un forma narrative typic pro le 18e seculo, le [[Romanzo epistolar]]. Ma ille radicalisava iste [[Genere litterari|genere]], perque ille non presentava un intercambio de cartas inter le personas del romanzo, sed scribeva un romanzo epistolar monologic.<ref>Entrata ''Le dolores del juvene Werther.'' In: Frank Rainer Max, Christine Ruhrberg (eds.): ''Lexico de romanzos de Reclam.'' Reclam, Stuttgart 2000, p. 335.</ref> In ''Poesia e veritate'' ille confessa que con le romanzo ille usava pro le prime vice su vita in maniera poetic.<ref>Rüdiger Safranski: ''Goethe. Obra d’arte del vita. Biographia.'' Hanser, München 2013, p. 152.</ref> Con le representation [[Sensibilitate|sensibile]] de su historia amorose non complite con Charlotte Buff in Wetzlar, ille provocava un ver [[Werther|«moda Werther»]]. On se vestiva como ille (redingote blau, pantalones jalne, botas brun), parlava e scribeva como ille. Il habeva etiam numerose imitatores [[Suicidio|suicidari]], pro le quales le suicidio de Werther serviva de modello (vide [[Effetto Werther]]). Su prime renom europee Goethe lo debeva a iste romanzo, que in 1800 esseva disponibile in le majoritate del linguas europee.<ref>Nicholas Boyle: ''Goethe. Le poeta in su tempore.'' Volumine I: ''1749–1790.'' Insel, Francoforte super le Main 2004, p. 208.</ref> Mesmo [[Napoleon Bonaparte|Napoleon]] mentionava iste libro durante le rencontre historic con Goethe le 2 de octobre 1808 in Erfurt.<ref>Gustav Seibt: ''Goethe e Napoleon. Un rencontre historic.'' C. H. Beck, München 2008, pp. 131–135.</ref> Un position central in le obra epic de Goethe es occupate per le romanzos de ''Wilhelm Meister''. Le romanzo ''Annos de apprendimento de Wilhelm Meister'' esseva considerate per le romanticos como un evento epocal e un «[[Paradigma]] del romanzo romantic» (Novalis),<ref>Dieter Borchmeyer: ''Classicismo de Weimar. Portrait de un epocha.'' Nove edition actualisate. Beltz Athenäum, Weinheim 1998, p. 345.</ref> e per le narratores realistas como le «initio del historia del [[Romanzo de formation|romanzo de formation]] e del [[Romanzo de evolution|romanzo de evolution]]» in le area de lingua german.<ref>Entrata ''Annos de apprendimento de Wilhelm Meister.'' In: Frank Rainer Max, Christine Ruhrberg (eds.): ''Lexico de romanzos de Reclam.'' Reclam, Stuttgart 2000, p. 339.</ref> Specialmente pro narratores realistas como [[Karl Immermann]], [[Gottfried Keller]] e [[Adalbert Stifter]], e plus tarde etiam [[Wilhelm Raabe]] e [[Theodor Fontane]], illo serviva como paradigma pro le reproduction poetic del realitate real.<ref name="Gerhard Hoffmeister 2002">Gerhard Hoffmeister: ''Reception in Germania e al exterior.'' In: Lesley Sharpe (ed.): ''Le Companion de Cambridge a Goethe.'' Cambridge University Press, Cambridge 2002, p. 238.</ref> In contrasto, le obra tarde ''Annos de peregrination de Wilhelm Meister'' appare, per su forma aperte, con le tendentia a renunciar al instancia de contento de un heroe central e de un narrator omnisciente, como un «obra d’arte altemente moderne», que offere al lector «un multitude de possibilitates de [[Reception (arte)|reception]]».<ref>Entrata ''Annos de peregrination de Wilhelm Meister.'' In: Frank Rainer Max, Christine Ruhrberg (eds.): ''Lexico de romanzos de Reclam.'' Reclam, Stuttgart 2000, p. 346.</ref> Le precursor ''[[Mission theatral de Wilhelm Meister]]'', publicate solmente post mortem (1911) — un fragmentari «Urmeister» — es ancora plus proxime, quanto al contento, al [[Tempesta e Impetu]] e es classificate formalmente in le genere del romanzo theatral e del [[Romanzo de artista|romanzo de artista]].<ref>Entrata ''Mission theatral de Wilhelm Meister.'' In: Frank Rainer Max, Christine Ruhrberg (eds.): ''Lexico de romanzos de Reclam.'' Reclam, Stuttgart 2000, pp. 335 f.</ref> Le romanticos habeva ja recipite ''Annos de apprendimento de Wilhelm Meister'' sub iste [[Genere litterari|genere]].<ref name="Gerhard Hoffmeister 2002" /> Le ''Affinitates elective'' esseva designate per Goethe, in un conversation, como su «melior libro».<ref>Transmitte per [[Heinrich Laube]], hic citate secundo: Walter Benjamin: ''Le affinitates elective de Goethe.'' In: Idem: ''Illuminationes. Scriptos seligite.'' Edition de tasca. Suhrkamp, Francoforte super le Main 1977, p. 101.</ref> In un sorta de arrangiamento experimental, ille reuni duo pares, cuje destino legate al natura ille forma secundo le modello de fortias chimic de attraction e repulsion, applicante lor regularitate al relationes inter le duo pares. Un [[Ambivalentia|ambivalentia]] de formas de vita moral e de passiones enigmatic determina le action del romanzo. Le romanzo rememora le prime romanzo de Goethe, le ''Werther'', principalmente per le «exigentia amorose absolute, mesmo sin consideration» de un del personas principal (Eduard), «in contrasto con le renunciation autocontrolate» del altere.<ref>Dieter Borchmeyer: ''Classicismo de Weimar. Portrait de un epocha.'' Edition actualisate. Beltz Athenäum, Weinheim 1998, p. 529.</ref> [[Thomas Mann]] lo considerava «le obra ideal de Goethe»,<ref>Thomas Mann: ''A proposito del Affinitates elective de Goethe.'' In: Idem: ''Scriptos e discursos super litteratura, arte e philosophia.'' Prime volumine. Fischer, München 1968, p. 243.</ref> le sol producto de grande extension que Goethe, secundo su proprie testimonio, habeva «elaborate secundo le representation de un idea dominante».<ref name="Insel Verlag 1981" /> Le obra aperiva le serie de romanzos europee super le matrimonio e le [[Adulterio|adulterio]]: le ''[[Madame Bovary]]'' de Flaubert, le ''[[Anna Karenina]]'' de Tolstoj, le ''[[Effi Briest]]'' de Fontane. Illo esseva criticate como immoral, ben que le autor face compler le adulterio solmente in le pensamento. Le ''Viage italian'' esseva publicate per Goethe decennios post su viage. Illo non es un libro de viage in le senso usual, sed un representation de se mesme in le incontro con le sud, un parte de autobiographia. In su prime impression illo appareva in 1816–1817 como «Secunde parte» de su autobiographia ''De mi vita'', cuje «Prime parte» contineva ''Poesia e veritate''. Como base Goethe usava su diario de viage italian, inviate a [[Charlotte von Stein]] in series irregular, e le cartas de ille tempore a illa e a Herder. Solmente in 1829 le obra appareva sub le titulo ''Viage italian'' con un secunde parte: «Secunde residentia roman». Ibi cartas original redigite alterna con reportos scribite plus tarde.<ref>''Postface'' a Goethe: ''Viage italian'' (edition jubilar secundo le texto del volumine 11 del edition de Hamburg). C. H. Beck, München 2007, pp. 574–578.</ref> Con ''[[De mi vita. Poesia e veritate|Poesia e veritate]]'' Goethe in le prime decennio del 19e seculo incipeva le redaction de un grande autobiographia. Su conception original esseva un historia de formation del poeta stilisate como metamorphose. Durante le labor super le tertie parte, ille entrava in un crise con iste modello interpretative; ille lo substitueva per le categoria del «Demonic», con le qual ille cercava apprehender le aspecto incontrollabile de un connexion superpotente del natura e del historia.<ref>Entrata: ''De mi vita. Poesia e veritate.'' In: Frank Rainer Max, Christine Ruhrberg (eds.): ''Lexico de romanzos de Reclam.'' Reclam, Stuttgart 2000, p. 343.</ref> Le representation non ultrapassava le description del infantia, juventute, studios e prime successos litterari. === Dramatic === Desde su juventute usque a su ultime annos Goethe scribeva plus de vinti [[Drama|drammas]], inter le quales ''[[Götz von Berlichingen (Goethe)|Götz von Berlichingen]]'', ''[[Clavigo]]'', ''[[Egmont (Goethe)|Egmont]]'', ''[[Stella (Goethe)|Stella]]'', ''[[Iphigenia in Tauride]]'', ''[[Torquato Tasso (Goethe)|Torquato Tasso]]'' e specialmente le duo partes de ''[[Faust. Un tragedia|Faust]]'' pertine ancora hodie al [[Repertorio|repertorio]] classic del theatros german. Ben que su obras theatral comprende tote le extension del formas theatral — [[Pastoralia|joco pastoral]], [[Farça (theatro)|farça]], [[Farsa|farsa]], [[Comedia]], drama [[Heroe|heroic]], [[Tragedia|tragedia]] — le drammas e tragedias classic tamen constitue le centro de su production dramatic. Tres de su obras theatral deveniva pivotes del litteratura dramatic german. Con le drama del Tempesta e Impetu ''Götz von Berlichingen con le mano de ferro'', Goethe obteneva su successo como dramaturgo; illo lo rendeva celebre de un die al altere.<ref>''Nove Lexico litterari de Kindler.'' Volumine 6, p. 472.</ref> Contemporaneos videva in illo «aliquid del spirito de Shakespeare», e mesmo in Goethe le «Shakespeare german».<ref>Nicholas Boyle: ''Goethe. Le poeta in su tempore.'' Volumine I: ''1749–1790.'' Insel, Francoforte super le Main 2004, p. 175.</ref> Ultra le «[[Saluto svebe|citation de Götz]]», etiam le exclamation «Es un voluptuositate vider un grande homine», referite al persona principal, entrava in le vocabulario proverbial del germanos. Un altere drama historic, ''[[Egmont (Goethe)|Egmont]]'', es equalmente organisate circa un character dominante singular, anque ille in un function representative del autor, qui considerava su obras como «fragmentos de un grande confession».<ref>David V. Pugh: ''Goethe le dramaturgo.'' In: Lesley Sharpe (ed.): ''Le Companion de Cambridge a Goethe.'' Cambridge University Press, Cambridge 2002, ISBN 0-521-66560-4, p. 66.</ref> Le drama ''[[Iphigenia in Tauride]]'' es considerate exemplar pro le [[Classicismo (litteratura)|classicismo]] de Goethe. Goethe mesme lo qualificava, in un conversation con Schiller, como «completemente diabolicamente human».<ref>''Correspondentia inter Schiller e Goethe – Secunde volumine. Goethe a Schiller, 19 de januario 1802'' {{projekt-gutenberg.org |a=johann-wolfgang-von-goethe |w=briefwechsel-zwischen-schiller-und-goethe-zweiter-band |n=999 |x=Correspondentia inter Schiller e Goethe. 2e volumine |Wex=goethe/brschil2/chap005 |Tex=Correspondentia inter Schiller e Goethe – Secunde volumine. Goethe a Schiller, 19 de januario 1802}}{{PGDW/Migration}}</ref> [[Friedrich Gundolf]] videva in illo mesmo le «Evangelio del humanitate german in senso absolute».<ref>[[Friedrich Gundolf]]: ''Goethe''. Bondi, Berlin 1918, p. 318.</ref> Le version original in prosa esseva transformate in le version definitive (1787), como ''[[Torquato Tasso (Goethe)|Torquato Tasso]]'', completate al mesme tempore e designate como le «prime drama pur de artista del litteratura mundial»,<ref>Dieter Borchmeyer: ''Commentario'' a Johann Wolfgang Goethe: ''Drammas 1776–1790.'' Edition de Frankfurt, prime section, volumine 5, Deutscher Klassiker Verlag, Francoforte super le Main 1988, p. 1416.</ref> in versos blanc. Le tragedia ''Faust'', super le qual Goethe laborava durante plus de sexanta annos, es designate per le [[Albrecht Schöne|experto de Faust]] e editor del volumine con le poemas de ''Faust'' in le edition de Frankfurt, [[Albrecht Schöne]], como le «summa de su arte poetic».<ref>[[Albrecht Schöne]]: ''Preliminarios a le poesia de Faust de Goethe.'' In: Johann Wolfgang Goethe: ''Faust. Commentarios.'' Deutscher Klassiker Verlag, Frankfurt am Main 1999, p. 11.</ref> Con ''Faust'' Goethe repriseva un [[Materia de Faust|materia de Faust]] del Renaissance super le [[Hybris]] del homine e lo accentuava verso le question de si le aspiration al cognoscentia pote esser reconciliate con le desiro de felicitate.<ref>[[Hans Robert Jauß]]: ''Experientia aesthetic e hermeneutica litterari.'' Suhrkamp, Francoforte super le Main 1991, ISBN 3-518-28555-6, pp. 513 f.</ref> [[Heinrich Heine]] nominava le drama de ''Faust'' «le biblia secular del germanos».<ref>Heinrich Heine: ''Obras complete. Volumine III'': ''Scriptos super litteratura e politica I.'' Con annotationes de Uwe Scheikert. 2a edition. Wissenschaftliche Buchgesellschaft, Darmstadt 1992, p. 299.</ref> Le philosopho [[Georg Wilhelm Friedrich Hegel|Hegel]] laudava le drama como le «tragedia philosophic absolute», in le qual «de un latere le insatisfaction in le scientia, del altere le vitalitate del vita del mundo e del jouissance terren […] da un extension del contento tal qual in un mesme obra […] nulle altere poeta dramatic habeva osate antea».<ref>Georg Wilhelm Friedrich Hegel: ''Aesthetic.'' Volumine II. Aufbau, Berlin 1955, p. 574.</ref> Post le [[Fundation del Imperio German|fundation del Imperio German]], Faust esseva elevate al rango de «mytho national», de «[[Incarnation]] del essentia german e del conscientia de mission german».<ref>Albrecht Schöne: ''Preliminarios a le poesia de Faust de Goethe.'' In: Johann Wolfgang Goethe: ''Faust. Commentarios.'' Deutscher Klassiker-Verlag, Frankfurt am Main 1999, pp. 37 f.</ref> Interpretationes plus recente reduse le optimismo interpretative traditional del «Faustian» con su figura exemplar del impetu infatigabile verso le perfection e indica in vice isto le «prohibition del reposo» e le «compulsion al movimento» del character moderne del «Faust Global Player».<ref>Exemplarmente: Michael Jaeger: ''Faust Global Player o le disparition del presente. Super le actualitate de Goethe.'' 2a edition. Siedler, Berlin 2008, ISBN 978-3-937989-34-1.</ref> Le theoria del theatro de [[Johann Christoph Gottsched]], fixate super le [[Drama regulate|drama francese]] (principalmente illo de [[Pierre Corneille]] e [[Jean Racine|Jean Baptiste Racine]]), esseva rejectate per Goethe, como ja ante ille per [[Gotthold Ephraim Lessing]]. Post que Herder lo habeva familiarisate in Strasbourg con le drammas de Shakespeare, al Stürmer e Dränger que ille esseva, le unitate de loco, action e tempore exigite per Gottsched secundo [[Aristotele]] appareva «ansiosamente carcereal» e «cadenas molestissime pro nostre imagination».<ref>Citate secundo Rüdiger Safranski: ''Goethe. Obra d’arte del vita. Biographia.'' Hanser, München 2013, p. 99. Vide le original: Johann Wolfgang Goethe: ''Pro le die de Shakespeare'', [[s:Pro le die de Shakespeare|online a Wikisource]].</ref> Con le narration de Götz von Berlichingen super su vita, un materia le cadeva in le manos que, como «materia [[Nationalismo german|german-national]] […] correspondeva al materia anglo-national de Shakespeare».<ref>Otto Mann: ''Historia del drama german'' (= ''[[Edition de tasca de Kröner]].'' Volumine 296). Kröner, Stuttgart 1960, {{DNB|453202950}}, p. 205.</ref> Le forma dramatic aperte eligite in ''Götz'' Goethe tamen osava usar ancora solmente in ''Faust''.<ref>Nicholas Boyle: ''Goethe. Le poeta in su tempore.'' Volumine I: ''1749–1790.'' Insel, Francoforte super le Main 2004, p. 144.</ref> Secundo Albrecht Schöne, le drama ja in su prime parte «sortiva del ordinari articulos dramatic» del «regulas traditional aristotelic de unitate»; in le secunde parte le «signos de dissolution» esseva «impossibile de non vider».<ref>Albrecht Schöne: ''Preliminarios a le poesia de Faust de Goethe.'' In: Johann Wolfgang Goethe: ''Faust. Commentarios.'' Deutscher Klassiker-Verlag, Frankfurt am Main 1999, p. 44.</ref> Le drammas posterior al ''Götz'' se approximava — sub le influentia de Lessing — al drama burgese ''([[Stella (Goethe)|Stella]], [[Clavigo]])'' e al formas classic, le ultime le plus evidentemente in ''Iphigenia'', ubi le unitate del loco (bosco ante le templo de Diana) e del tempore es preservate.<ref>Otto Mann: ''Historia del drama german.'' Kröner, Stuttgart 1960, pp. 211 e 225.</ref> === Scriptos super arte e litteratura === Comenciante con su obras juvenil, Goethe se exprimeva durante tote su vita super questiones de arte e litteratura. Al initio esseva duo «prosahymnos» del prime annos del decennio 1770: le ''Discurso al die de Shakespeare'' (1771) e le hymno al cathedral de Strasbourg e a su constructor [[Erwin von Steinbach]] con le scripto ''[[De le architectura german|De architectura german]]'' (1772).<ref>Nicholas Boyle: ''Goethe. Le poeta in su tempore.'' Volumine I: ''1749–1790.'' Insel, Francoforte super le Main 2004, p. 143.</ref> In su etate senile ille scribeva un appreciation detaliate del pictura de [[Leonardo da Vinci|Leonardo]], ''Le Cena'' (1818),<ref>''Joseph Bossi super le Cena de Leonardo da Vinci a Milano''. In: ''Super arte e antiquitate.'' Prime volumine, tertie quaderno, martio 1818.</ref> in le qual ille negligebat le character sacramental del obra e monstrava in illo, como exemplo, le autonomia artistic con su proprie legalitate interior.<ref>Entrata ''Leonardo da Vinci (1452–1519)''. In: Andreas Beyer, Ernst Osterkamp (eds.): ''Manual de Goethe''. Supplementos, volumine 3: ''Arte''. Metzler, Stuttgart 2011, pp. 509–511, hic 510.</ref> Inter iste obras se trovava numerose labores super theoria del arte e del litteratura, como le essayo ''Super Laocoon'', publicate in 1798 in le prime volumine de su revista ''[[Propileos (revista)|Propileos]]'', e le traduction del autobiographia del artista italian del [[Renaissance]], ''Vita de Benvenuto Cellini'' (1803), insimul con le obra collective ''Winckelmann e su seculo. In cartas e essayos'' (1805), edite per ille e continente su esquissos super le persona e le obra de Winckelmann, assi como numerose essayos super le litteratura europee e extraeuropee, que confirmava le conception de Goethe de un [[Litteratura mundial|litteratura mundial]] emergente. === Cartas === Secundo le judicio de Nicholas Boyle, Goethe esseva «un del plus grande scriptores de cartas del mundo»; le carta esseva pro ille le «forma litterari le plus natural». Circa 12.000 cartas de ille e 20.000 a ille se ha conservate.<ref>Nicholas Boyle: ''Goethe. Le poeta in su tempore.'' Volumine I: ''1749–1790.'' Insel, Francoforte super le Main 2004, pp. 7, 108.</ref> Solmente le importante correspondentia inter Goethe e Schiller comprende 1015 cartas conservate.<ref>Fundation Classic de Weimar: [http://www.klassik-stiftung.de/forschung/digitale-dokumente/digitalisierte-bestaende/goethe-schiller-briefwechsel/ Correspondentia Goethe-Schiller]</ref> Circa un millia e cinquecentos cartas esseva dirigite per ille a Charlotte von Stein.<ref>Rüdiger Safranski: ''Goethe. Obra d’arte del vita. Biographia.'' Hanser, München 2013, p. 203.</ref> === Designos === [[File:Goethe, Die Solfatara von Pozzuoli, 1787.jpg|thumb|''Le [[Solfatara]] de [[Pozzuoli]],'' [[Lavatura|designo a tinta lavate]] per [[Pictura a tinta|tinta]] de Johann Wolfgang von Goethe, 1787]] Durante tote su vita Goethe designava, «preferentemente con [[Crayon|graphite]], carbon, craie e tinta colorate», e il ha etiam alcun [[Acquaforte|acquafortes]] juvenile conservate.<ref>Nicholas Boyle: ''Goethe. Le poeta in su tempore.'' Volumine I: ''1749–1790.'' Insel, Francoforte super le Main 2004, pp. 84 f.</ref> Su subjectos preferite esseva retratos de capites, scenas theatral e paisages. Centos de designos nasceva durante su prime viage in [[Suissa]] con le [[Stolberg (familia nobiliar)|fratres Stolberg]] in 1775 e durante su viage italian de 1786–1788. In Roma su colleghas artistas le inseniava le pictura e designo in perspectiva e le motivava a studiar le anatomia human. Assi ille acquireva cognoscentias de anatomia presso le famose chirurgo [[Johann Friedrich Lobstein (medico, 1736)|Lobstein]].<ref>Volker Hesse: [https://www.aerzteblatt.de/archiv/12756/Auxiologie-und-Anatomie-bei-Goethe-Groesser-als-die-Zeitgenossen ''Auxiologia e anatomia presso Goethe: plus grande que su contemporaneos.''] In: ''Deutsches Ärzteblatt.'' Volumine 95, quaderno 34–35, 1998, p. A 2038 (B 1725, C 1621).</ref> Tamen, in isto campo, ille recognosceva tamben su limites.<ref>Rüdiger Safranski: ''Goethe. Obra d’arte del vita. Biographia.'' Hanser, München 2013, p. 339.</ref> === Scriptos scientifico-natural === [[File:Goethe Ginkgo Biloba.jpg|thumb|upright|''[[Ginkgo#In der Literatur|Ginkgo biloba]];'' Goethe preparava de iste poema — con le addition de duo folios siccate de ginkgo — un version fair copiate separate in 1815; prime version sub [[Gingo biloba]]]] [[File:Goethe, Farbenkreis zur Symbolisierung des menschlichen Geistes- und Seelenlebens, 1809.jpg|thumb|upright|''Circulo de colores pro le symbolisation del vita del spirito e del anima human,'' designo a penna aquarellate de Goethe, 1809]] Le medio de Goethe pro cognoscer le natura esseva le observation; ille se monstrava diffidente verso instrumentos como le [[Microscopio|microscopio]]: {{Citation|Le homine in se mesme, in tanto que ille usa su sensos san, es le apparato physic le plus grande e le plus exacte que pote exister; e isto es precisemente le major mal del physica moderne, que on ha quasi separate le experimentos del homine e vole cognoscer le natura solmente in lo que monstra le instrumentos artificial, e mesmo restringer e provar per illos lo que le natura pote facer.|Johann Wolfgang Goethe, ''Annos de peregrination de Wilhelm Meister.''<ref>''Annos de peregrination de Wilhelm Meister'' {{projekt-gutenberg.org |a=johann-wolfgang-von-goethe |w=johann-wolfgang-goethe-wilhelm-meisters-wanderjahre |n=999 |x=Annos de peregrination de Wilhelm Meister |Wex=goethe/meisterw/mstw401b |Tex=Annos de peregrination de Wilhelm Meister}}{{PGDW/Migration}}</ref>}} Il aspirava a cognoscer le natura in su connexion total, includente le homine. Le abstraction, que le scientia comenciava tunc a usar, Goethe considerava con diffidentia propter le isolation del objectos ab le observator que illo implicava. Su methodo tamen non es compatibile con le moderne scientia natural exacte: {{" |ille […] non ha ultrapassate le dominio del impression immediatemente sensorial e del intuition immediatemente spiritual in direction de un legalitate abstracte, mathematicamente verificabile e insensibile, |Autor=[[Karl Robert Mandelkow]] |ref=<ref>Karl Robert Mandelkow: ''Goethe in Germania: historia del reception de un classic.'' Volumine 1: ''1773–1918''. C. H. Beck, München 1980, ISBN 3-406-07907-5, p. 183 (Hermann von Helmholtz: ''Super le labores scientifico-natural de Goethe'').</ref>}} constatava le physico [[Hermann von Helmholtz]] in 1853. Le occupation de Goethe con le scientia natural entrava frequentemente in su poesia, per exemplo in ''Faust'' e in le poemas ''Le metamorphose del plantas'' e ''[[Gingo biloba]]''. Le ''Faust'', que occupava Goethe durante tote su vita, registra pro le philosopho [[Alfred Schmidt (philosopho)|Alfred Schmidt]] «le succession de stratos petrose, le stades de su cognoscentia del natura».<ref name="Alfred Schmidt 1998" /> Goethe imaginava le natura vivente como essente in transformation constante. Assi, in le [[Botanica|botanica]], ille tentava primo reducer le differente species de plantas a un forma fundamental commun, le «[[Planta primordial|planta primordial]]», ex le qual tote le species se haberea developpate. Plus tarde ille dirigeva su attention al planta individual e credeva recognoscer que le partes del flor e le fructo es in ultime analyse folios transformate. Ille publicava le resultatos de su observationes in le scripto ''[[Essay pro explicar le metamorphose del plantas]]'' (1790).<ref>''Essay pro explicar le metamorphose del plantas'' {{projekt-gutenberg.org |a=johann-wolfgang-von-goethe |w=der-versuch-die-metamorphose-der-pflanzen-zu-erklaeren |x=Le essay pro explicar le metamorphose del plantas |Wex=goethe/metamorp/metamorp |Tex=Essay pro explicar le metamorphose del plantas}}{{PGDW/Migration}} ISBN 3-927795-32-1.</ref> In le [[Anatomia|anatomia]], Goethe, in 1784 e insimul con le professor de anatomia [[Justus Christian Loder]], per su grande gaudio faceva le (supposite) discoperta del [[Os intermaxillar|os intermaxillar]] presso le [[Embryo|embrion]] human.<ref>Klaus Seehafer: ''Mi vita, un sol aventura. Johann Wolfgang Goethe. Biographia.'' Aufbau-Verlag, Berlin 1998, p. 180.</ref> Le os intermaxillar, cognoscite al epocha presso altere mammiferos, se fusiona presso le homine ante le nascentia con le ossos adjacente del maxilla superior. Su existentia presso le homine esseva negate per le majoritate del anatomistas de ille tempore. Ma ja quatro annos ante le observation de Goethe, le anatomista francese [[Félix Vicq d’Azyr]] habeva reportate ante le [[Académie des sciences|Académie Royale des Sciences]] super su existentia in un [[Feto|feto]] human.<ref>Manfred Wenzel, Mihaela Zaharia: ''1776, 1781–1788: <span style="font-family:serif;">Contribution al historia natural pro le Fragmentos physiognomic de Lavater</span> – <span style="font-family:serif;">Essay del osteologia comparative que le os intermaxillar del maxilla superior es commun al homine e al altere animales</span> – Labor super le os intermaxillar – Studios in Italia: evolution e epigenese.'' In: Manfred Wenzel (ed.): ''Manual de Goethe. Supplementos.'' Volumine 2: ''Scientias natural.'' Metzler, Stuttgart/Weimar 2012, ISBN 978-3-476-01983-7, pp. 10–18, hic p. 11.</ref> Su demonstration presso le homine esseva considerate al epocha un indicio importante de su parentela — negate per multe scientistas — con le animales.<ref>Rüdiger Safranski: ''Goethe – Obra d’arte del vita. Biographia.'' Hanser, München 2013, p. 299.</ref> Su ''[[Theoria del colores (Goethe)|Theoria del colores]]'' (publicate in 1810) Goethe considerava como su obra principal de scientia natural e defendava tenacemente le theses que illo contineva contra numerose criticos. In su etate senile ille declarava que ille estimava le valor de iste obra plus alte que illo de su poesia. Con le ''Theoria del colores'' Goethe se opponeva a illo de [[Isaac Newton]], qui habeva demonstrate que le lumine blanc es componite de [[Color spectral|lumines de differente colores]]. Goethe, in vice, credeva poter concluder ex su proprie observationes «que le lumine es un unitate indivisibile e que le colores nasce del interaction inter clar e obscur, lumine e tenebras, e isto per le mediation de un medio “turbide”». Assi, per exemplo, le sol appare rubie quando un strato turbid de nebula se expande ante illo e lo obscura.<ref>Karl Otto Conrady: ''Goethe. Vita e obra.'' Nove edition in un sol volumine. Artemis & Winkler, München 1994, p. 841.</ref> Ja in le tempore de Goethe on recognosceva tamen que iste phenomenos pote tamben esser explicate per le theoria de Newton. Le ''Theoria del colores'' esseva ja tosto rejectate in su nucleo per le mundo specialisate, ma exerceva un grande influentia super le pictores contemporanee e posterior, specialmente [[Philipp Otto Runge]]. In plus, Goethe se revelava assi como un «pionero del [[Psychologia del colores|psychologia scientific del colores]]». Hodie on concede «in parte ration e in parte torto tanto a Newton como a Goethe»; ambes investigadores es «exemplos de typos differente de labor experimental intra le systema del scientia natural moderne».<ref>Helga W. Kraft: ''Le theoria del colores de Goethe e ''Le conto''. Magia o scientia del colores?'' In: Monika Schausten (ed.): ''Le colores de mundos imaginabile. Pro un historia cultural de lor codification in le litteratura e le arte ab le Medievo usque al presente.'' Akademie Verlag, Berlin 2012, ISBN 978-3-05-005081-2, p. 92.</ref> In le [[Geologia|geologia]], Goethe se occupava principalmente del construction de un collection de [[Mineral|minerales]], que al momento de su morte habeva crescite a 17.800 petras. Per le cognoscentia individual del typos de rocca ille voleva obtener comprehensiones general super le composition material del Terra e le historia del Terra. Ille sequeva con grande interesse le nove cognoscentias del [[Chemia|investigation chimic]]. In le quadro de su responsabilitate pro le Universitate de Jena, ille fundava le prime catedra de chemia in un institution de alte education german. === Transcriptiones de conversationes === Pro le [[Studios goethian|studios goethian]] es de grande importantia le extensive transcriptiones de [[Johann Peter Eckermann]] in ''Conversationes con Goethe durante le ultime annos de su vita'',<ref>Johann Peter Eckermann: ''Conversationes con Goethe. Texto e commentario.'' Deutscher Klassiker Verlag, Francoforte super le Main 1999. Edition de tasca 2011, ISBN 978-3-618-68050-5.</ref> le ''Conversationes de Goethe con le cancellero [[Friedrich von Müller (politico)|Friedrich von Müller]]''<ref>Friedrich von Müller: ''Conversationes con Goethe.'' C. H. Beck, München 1982, ISBN 3-406-08497-4.</ref> e le ''Communicationes super Goethe'' de [[Friedrich Wilhelm Riemer]],<ref>Friedrich Wilhelm Riemer: ''Communicationes super Goethe.'' 2 volumines. 1841. [https://archive.org/details/mitteilungenbe00riem Communicationes super Goethe; edite per Arthur Pollmer (1921) sur le base del edition de 1841 e del hereditate manuscripte]</ref> que es de grande importantia pro le comprehension del obra e del personalitate de Goethe. Le transcriptiones publicate per Eckermann post le morte de Goethe in duo partes in 1836 e un tertie parte in 1848 comprende le periodo 1823–1832. Le cancellero von Müller, qui esseva amico de Goethe e que ille habeva designate como su executor testamentari, redigeva in 1808 le prime ''Conversation con Goethe''. Durante le annos sequente sequeva altere reportos de conversationes, primo in su diario e postea elaborate sur folios separate. Duo discursos commemorative super Goethe, publicate ja durante su vita in 1832, monstrava le ricchessa de su notas goethian,<ref>{{NDB|18|375|377|Müller, Friedrich von (Adel 1807)|Renate Grumach|117580104}}</ref> que tamen esseva publicate collectemente solmente in 1870 post mortem, ex su hereditate.<ref>''Conversationes de Goethe con le cancellero Friedrich von Müller.'' Edite per C. A. H. Burckhardt. Cotta, Stuttgart 1870 ([http://reader.digitale-sammlungen.de/de/fs1/object/display/bsb11001483_00001.html digitalisat]).</ref> Friedrich Wilhelm Riemer, universalista del linguas e bibliothecario in Weimar, esseva al servicio de Goethe durante tres decennios, primo como tutor domestic de su filio August, postea como scriptor e secretario. Immediatemente post le morte de Goethe ille publicava su correspondentia con Zelter e participava al grande editiones del obras. Su ''Communicationes'' appareva pro le prime vice in 1841 in duo volumines. === Traductiones === Goethe esseva un traductor assiduo e versatile. Ille transfereva obras del francese ([[Voltaire]], [[Pierre Corneille|Corneille]], [[Jean Racine]], [[Denis Diderot|Diderot]], [[Anne Louise Germaine de Staël|de Staël]]), del anglese ([[William Shakespeare|Shakespeare]], [[James Macpherson|Macpherson]], [[George Gordon Byron|Lord Byron]]), del italiano ([[Benvenuto Cellini]], [[Alessandro Manzoni|Manzoni]]), del espaniol ([[Pedro Calderón de la Barca|Calderón]]) e del grec ancian ([[Pindaro|Pindar]], [[Homero]], [[Sophocles]], [[Euripides]]). Ille traduceva de novo etiam del Biblia le [[Cantico del canticos|Cantico del Canticos]] de [[Salomon]].<ref>[http://www.deutsche-liebeslyrik.de/lied/h_l_goethe_1775.htm ''Le Cantico del Canticos de Salomon.'' In le traduction de Johann Wolfgang von Goethe].</ref> {{AP|Lista del traductiones de Goethe}} == Reception == [[File:MK38275 Goethe-Schiller-Denkmal.jpg|thumb|upright|[[Goethe-Schiller-Denkmal]] in Weimar]] Goethe es considerate un autor «que quasi como nulle altere ha influentiate in tote le campos del vita in tote le mundo e ha lassate su marcas formante».<ref>[[Karl Robert Mandelkow]]: ''Goethe in Deutschland: Rezeptionsgeschichte eines Klassikers.'' Band I: ''1773–1918.'' C. H. Beck, München 1980, ISBN 3-406-07907-5, S. 11.</ref> === Reception durante su vita in le pais e al exterior === Con ''Götz von Berlichingen'' (prime impression 1773, prime representation 1774), Goethe obteneva un successo fulminante apud le publico literariemente cultivate ja ante le prime representation al [[Döbbelinsches Theater|Berliner Comödienhaus]]. Pro Nicholas Boyle, ille esseva «a partir de iste momento e durante le resto de su longe vita un figura public, e multo tosto on videva in ille le representante plus eminente de un movimento»,<ref>Nicholas Boyle: ''Goethe. Der Dichter in seiner Zeit''. Band I: ''1749–1790.'' Insel, Frankfurt am Main 2004, S. 176.</ref> que in le 19e seculo esseva appellate ''Sturm und Drang''. Goethe attingeva le culmine de su popularitate a etate de 25 annos con le roman ''Werther''. Le obra attingeva lectores de tote le strata social e provocava un large debatte, pois que illo tractava «problemas religiose, philosophic e socio-politic central», que poneva in question le «principios del ordine de vita burgese».<ref>Karl Robert Mandelkow: ''Goethe in Deutschland. Rezeptionsgeschichte eines Klassikers.'' Band I: ''1773–1918.'' C. H. Beck, München 1980, S. 41.</ref> Le historiographos german del litteratura divide generalmente le poesia de Goethe in tres periodos: ''Sturm und Drang'', ''Classicismo de Weimar'' e obra del senectute, durante que, foras de Germania, le «epocha de Goethe» es considerate como un unitate e como parte del «epocha del [[Romantik|romanticismo]] europee».<ref name="Hoffmeister233">Gerhard Hoffmeister: ''Reception in Germany and abroad.'' In: Lesley Sharpe (Hrsg.): ''The Cambridge Companion to Goethe.'' Cambridge University Press, Cambridge 2002, S. 233.</ref> Como opponent del poesia romantic, Goethe esseva e es considerate per le critica litterari german; su parola «Classic es le san, romantic le malade»<ref>Wolfgang von Goethe, ''Maximen und Reflexionen: Über Literatur und Leben.'' [[http://www.zeno.org/Literatur/M/Goethe,+Johann+Wolfgang/Aphorismen+und+Aufzeichnungen/Maximen+und+Reflexionen/Aus+dem+Nachla%C3%9F/%C3%9Cber+Literatur+und+Leben](http://www.zeno.org/Literatur/M/Goethe,+Johann+Wolfgang/Aphorismen+und+Aufzeichnungen/Maximen+und+Reflexionen/Aus+dem+Nachla%C3%9F/%C3%9Cber+Literatur+und+Leben) zeno.org] (abgerufen am 20. Januar 2015)</ref> es un del citationes le plus frequentemente reproducite. Iste perspectiva generalisante tamen negligencia le opposition e conduce al imagine de un periodo classic-romantic, de [[Friedrich Gottlieb Klopstock|Klopstock]] a [[Heinrich Heine]], in le qual Goethe habe habite le rol importante de romper le conventional classic de origine francese per medio de ideas romantic e practicas poetic innovative.<ref name="Hoffmeister233" /> Le perception que le romanticos german contemporanee habeva de Goethe esseva ambivalente. De un latere, ille esseva le «foco intellectual»<ref>Gerhard Hoffmeister: ''Reception in Germany and abroad.'' In: Lesley Sharpe (Hrsg.): ''The Cambridge Companion to Goethe.'' Cambridge University Press, Cambridge 2002, S. 237.</ref> del romanticos de Jena, qui le glorificava como «le ver representante del spirito poetic sur le terra» ([[Novalis]]) e su poesia como «le aurora de arte authentic e de belle derein» ([[Friedrich Schlegel]]).<ref>Citate secundo Dieter Borchmeyer: ''Goethe (1749–1832).'' In: [[http://www.goethezeitportal.de/db/wiss/goethe/borchmeyer_goethe.pdf](http://www.goethezeitportal.de/db/wiss/goethe/borchmeyer_goethe.pdf) ''Goethezeitportal.''] Eingestellt am 15. Dezember 2003.</ref> Con lor concepto de ''[[Universalpoesie|poesia universal]]'', illes anticipava le notion de ''[[litteratura universal|litteratura del mundo]]'' de Goethe. Del altere latere, post lor conversion al catolicismo, illes criticava le roman ''Wilhelm Meister'', que antea habeva essite laudate, como «atheismo artistic» (Novalis), e Goethe como «Voltaire german» (Friedrich Schlegel).<ref>Gerhard Hoffmeister: ''Reception in Germany and abroad.'' In: Lesley Sharpe (Hrsg.): ''The Cambridge Companion to Goethe.'' Cambridge University Press, Cambridge 2002, S. 236.</ref> Heinrich Heine, equalmente ambivalente ma in un altere maniera, appreciava le personalitate e le poesia de Goethe in su scripto ''[[Die romantische Schule|Le schola romantic]]'': de un latere ille celebrava le como Olympian e «poeta absolute», al qual tote lo que ille scribeva deveniva un «obra de arte complete», comparabile solmente a [[Homer]] e Shakespeare; ma del altere latere ille criticava su indifferentia politic concernente le evolution del populo german.<ref>Heinrich Heine: ''Sämtliche Werke. Band III'': ''Schriften zur Literatur und Politik I.'' Mit Anmerkungen von Uwe Scheikert. 2. Auflage. Wissenschaftliche Buchgesellschaft, Darmstadt 1992, S. 294 und 298. Siehe auch Gerhard Hoffmeister: ''Reception in Germany and abroad.'' In: Lesley Sharpe (Hrsg.): ''The Cambridge Companion to Goethe.'' Cambridge University Press, Cambridge 2002, S. 236 f.</ref> Con su libro ''De l’Allemagne'' ''([[Über Deutschland|Super Germania]])'', publicate in 1813, [[Anne Louise Germaine de Staël|Madame de Staël]] faceva cognoscer le cultura e le litteratura german a Francia e, in consequentia, anque a Anglaterra e Italia. In iste libro, recipite in tote Europa, illa caracterisava le litteratura german contemporanee como un arte romantic con Weimar como centro e Goethe como figura exemplar,<ref>Gerhard Hoffmeister: ''Reception in Germany and abroad.'' In: Lesley Sharpe (Hrsg.): ''The Cambridge Companion to Goethe.'' Cambridge University Press, Cambridge 2002, S. 244.</ref> e mesmo como le «maxime poeta german».<ref>Gerhard R. Kaiser: ''Mme de Staël „De l’Allemagne“ und Goethes Überlegungen zur „Weltliteratur“.'' In: ''Goethe-Jahrbuch.'' Band 128, 2011, S. 235.</ref> Solmente postea Weimar deveniva, anque ultra le frontieras german, le symbolo del litteratura german, e «solmente postea le peregrinationes de intellectuales de tote Europa verso le Frauenplan comenciava; solmente postea habeva loco le processos de intercambio international associate con nomines como [[Alessandro Manzoni|Manzoni]], [[Thomas Carlyle|Carlyle]] o [[Walter Scott]]».<ref>Olaf Müller: ''Madame de Staël und Weimar. Europäische Dimensionen einer Begegnung.'' In: Hellmut Th. Seemann (Hrsg.): ''Europa in Weimar. Visionen eines Kontinents.'' Jahrbuch der Klassik Stiftung Weimar 2008, S. 296.</ref> Verso le fin de su vita, Goethe se sentiva minus acceptate per su contemporaneos german que per le contemporaneos estranier con qui ille habeva entrate in intercambio e qui publicava articulos super su obras.<ref>Gerhard Hoffmeister: ''Reception in Germany and abroad.'' In: Lesley Sharpe (Hrsg.): ''The Cambridge Companion to Goethe.'' Cambridge University Press, Cambridge 2002, S. 232.</ref> === Transformation del imagine de Goethe === Post le morte del poeta e usque al fundation del Reich, le philologia academic de Goethe parlava de «un epocha de distantia e hostilitate verso Goethe» e appellava su centesime anniversario de nascentia le «puncto le plus basse de su reputation in le nation». In facto, inter 1832 e 1871 «nulle biographia de Goethe de valor durabile» esseva publicate.<ref>Karl Robert Mandelkow: ''Goethe in Deutschland: Rezeptionsgeschichte eines Klassikers.'' Band I: ''1773–1918.'' C. H. Beck, München 1980, S. 85.</ref> Ma, como rapporte Mandelkow, iste periodo del historia del effecto de Goethe formava un «campo de tension inter negation e [[apotheose]]». Le amicos del arte de Weimar e le collaboratores de Goethe — le tres administratores testamentari de su succession (Eckermann, [[Friedrich Wilhelm Riemer|Riemer]], cancellero [[Friedrich von Müller (Politiker)|Friedrich Müller]]) e alteres del circulo proxime — fundava justo post le morte de Goethe le prime «Societate Goethe» e poneva con lor editiones e documentationes del succession «le prime fundamento de un philologia de Goethe».<ref>Karl Robert Mandelkow: ''Goethe in Deutschland: Rezeptionsgeschichte eines Klassikers.'' Band I: ''1773–1918.'' C. H. Beck, München 1980, S. 88 f.</ref> Contra iste veneration de Goethe se poneva le appropriation critic de Goethe per Heinrich Heine e [[Ludwig Börne]]. Ambes criticava su «comfort artistic», orientate verso tranquillitate e ordine, in un epocha de [[Restauration (Geschichte)|restauration]] politic; ma, in opposition fundamental a Börne, le amarul «hater de Goethe», Heine appreciava le poesia de Goethe como le plus alte. Pro le [[Junges Deutschland (Literatur)|Jovene Germania]], Goethe remaneva in le umbra de Schiller, cuje tendentias revolutionari correspondeva melio al tempore del [[Vormärz]] que le attitude politic conservator de Goethe.<ref>Karl Robert Mandelkow: ''Goethe in Deutschland: Rezeptionsgeschichte eines Klassikers.'' Band I: ''1773–1918.'' C. H. Beck, München 1980, S. 104 f., 110 ff.</ref> Anque un opposition christian, tanto catholic como protestante, se formava contra le vita e obra de Goethe, con specialmente ''Wahlverwandtschaften'' e ''Faust'' como objectos de critica. Con «severitate non dissimulate», varie libellos polemic de partisanos ecclesiastic se dirigeva contra le culto del classic e de Goethe que se delineava durante le ultime tertio del 19e seculo. Le [[jesuita]] Alexander Baumgartner scribeva un vaste presentation de Goethe, in le qual tamen ille caracterisava Goethe como un poeta «brillantemente dotate», ma condemnava su conducta «immoral», su «joie de viver despreoccupate e amor del placer»: «In le medio de un societate christian ille se declarava apertemente pro le paganismo e, con equal apertura, conduceva su vita secundo su principios.»<ref>Referite e citate secundo Karl Robert Mandelkow: ''Goethe in Deutschland: Rezeptionsgeschichte eines Klassikers.'' Band I: ''1773–1918.'' C. H. Beck, München 1980, S. 170 f.</ref> Post que Goethe ja desde le annos 1860 pertineva al canon de lectura in le scholas german,<ref>Wolfgang Leppmann: ''Goethe und die Deutschen. Vom Nachruhm eines Dichters.'' Kohlhammer, 1962, S. 169 ff.</ref> ille deveniva gradualmente, post le [[Deutsche Reichsgründung|fundation del Reich]] in 1871, le genio del nove Reich. Un exemplo de isto esseva le conferentias de Goethe date per Herman Grimm in 1874/75. Secundo ille, Goethe habeva influentiate «le atmosphera spiritual de Germania […] como un evento telluric, que augmentava nostre calor climatic de tante e tante grados in media». — «Le prosa de Goethe deveniva gradualmente un maniera de expression exemplar pro tote le campos del vita spiritual. Per [[Friedrich Wilhelm Joseph Schelling|Schelling]] illo entrava in le philosophia, per [[Friedrich Carl von Savigny|Savigny]] in le [[Rechtswissenschaft|jurisprudentia]], per [[Alexander von Humboldt]] in le scientias natural, per [[Wilhelm von Humboldt]] in le erudition [[Philologie|philologic]].»<ref>Herman Grimm: ''Goethe. Vorlesungen, gehalten an der Kgl. Universität zu Berlin.'' Erster Band. Wilhelm Hertz, Berlin 1877, S. 2 und 4.</ref> Un inundation de editiones de Goethe e litteratura secundari super Goethe appareva. Desde 1885, le [[Goethe-Gesellschaft]] se dedica al studio e diffusion del obra de Goethe; inter su membros se trovava le plus alte strata del societate in le pais e al exterior, includite le pare imperial german. Characteristic pro le culto de Goethe del Imperio esseva le deslocamento del interesse ab le obra de Goethe verso «le obra de arte de su vita ben conducite, animate e ric, ma tamen mantenite completemente in unitate harmoniose»,<ref>[[David Friedrich Strauß]] – Zitiert nach Karl Robert Mandelkow: ''Goethe in Deutschland: Rezeptionsgeschichte eines Klassikers.'' Band I: ''1773–1918.'' C. H. Beck, München 1980, S. 262.</ref> detra le qual le production poetic esseva in risco de disparer del conscientia general. Assi scribeva le scriptor [[Wilhelm Raabe]] in 1880: «Goethe non esseva date al nation german pro le poesia etc., ma ut illa poteva apprender ex su vita un homine complete e plen desde le initio usque al fin.»<ref>Constantin Bauer, Hans Martin Schultz (Hrsg.): ''Raabe-Gedenkbuch zum 90. Geburtstage des Dichters.'' Hermann Klemm, Berlin-Grunewald 1921, [[https://archive.org/stream/raabegedenkbuch00baueuoft#page/138/mode/2up](https://archive.org/stream/raabegedenkbuch00baueuoft#page/138/mode/2up) S. 139.]</ref> Ex le studio del vita de Goethe, considerate exemplar, on sperava obtener consilios e utilitate pro le proprie maniera de viver. Tamen, il habeva anque voces que sublineava le vacuitate del culto de Goethe in partes del population. [[Gottfried Keller]] observava in 1884: «Cata conversation es dominate per le nomine sacrate, cata nove publication super Goethe es applaudite — ma ille mesme non es plus legite, e dunque on non plus cognosce le obras, e le cognoscentia non se continua.»<ref>Citate secundo Karl Robert Mandelkow: ''Goethe in Deutschland: Rezeptionsgeschichte eines Klassikers.'' Band I: ''1773–1918.'' C. H. Beck, München 1980, S. 230.</ref> E [[Friedrich Nietzsche]] scribeva in 1878: «Goethe es in le historia del Germanos un incidente sin consequentias: qui esserea capace, per exemplo, de monstrar un fragmento de Goethe in le politica german del ultime septanta annos!»<ref>Citate secundo Dieter Borchmeyer: ''„Dichtung der Zukunft“? Goethe der Überdeutsche, im Bilde Nietzsches.'' [[http://www.goethezeitportal.de/db/wiss/goethe/borchmeyer_nietzsche.pdf](http://www.goethezeitportal.de/db/wiss/goethe/borchmeyer_nietzsche.pdf) In: Goethezeitportal], S. 1.</ref> In le [[Weimarer Republik|Republica de Weimar]], Goethe esseva invocate como fundamento spiritual del nove stato. In 1919 le futuro presidente del Reich [[Friedrich Ebert]] proclamava que ora il esseva necessari transformar «le imperialismo in idealismo, le potentia mundial in grandezza spiritual. […] Nos debe tractar le grande problemas social in le spirito in le qual Goethe los comprendeva in le secunde parte de Faust e in ''Wilhelm Meisters Wanderjahren''».<ref>Citate secundo Karl Robert Mandelkow: ''Goethe in Deutschland: Rezeptionsgeschichte eines Klassikers.'' Band II: ''1919–1982''. C. H. Beck, München 1980, S. 9.</ref> Le «spirito de Weimar» esseva opponite al «spirito de Potsdam», considerate superate. Tamen, iste confession non habeva effecto practic. Le sinistra politic criticava le culto del genio de Goethe per medio del «parco natural» de Weimar ([[Egon Erwin Kisch]]). [[Bertolt Brecht]] respondeva in un conversation radiophonic: le classics moriva in le guerra.<ref>Karl Robert Mandelkow: ''Goethe in Deutschland: Rezeptionsgeschichte eines Klassikers.'' Band II: ''1919–1982''. C. H. Beck, München 1980, S. 11 f.</ref> [[Herbert Ihering|Herbert Jhering]] considerava, in un conversation con Brecht, le culto de Goethe como funeste pro le theatro german, proque con le venerar le experientias private de Goethe e su horas de pastores on poneva al centro le «experientias private de un strata ascendente […] del burguesia» e promoveva un «arte del experientia incontrolabile».<ref>Bertolt Brecht: ''Gespräch über Klassiker.'' In: B. Brecht: ''Über Klassiker.'' Ausgewählt von Siegfried Unseld. Sammlung Insel. Frankfurt 1963, S. 96.</ref> Tamen, il habeva anque scriptores importante como [[Hermann Hesse]], [[Thomas Mann]] e [[Hugo von Hofmannsthal]], qui opponeva un imagine positive de Goethe al critica del classics per le sinistra. Hermann Hesse demandava in 1932: «Forsan ille esseva vermente, como le marxistas naive qui non le habeva legite pensa, solmente un heroe del burguesia, le co-creatore de un ideologia subordinate e de breve duration, ja desde longe florate?»<ref>[[Hermann Hesse]]: ''Dank an Goethe. Betrachtungen, Rezensionen, Briefe.'' Insel, Berlin 1999, ISBN 3-458-33950-7, S. 118.</ref> A differentia de Schiller, [[Heinrich von Kleist|Kleist]] e [[Friedrich Hölderlin|Hölderlin]], le politica cultural del [[Nationalsozialismus|national-socialismo]] habeva difficultates a appropriar Goethe pro su proprie fines. [[Alfred Rosenberg]] habeva declarate in 1930, in su libro ''[[Der Mythus des 20. Jahrhunderts|Le mytho del 20e seculo]]'', que Goethe non esseva utile pro le veniente «tempore de luctas acerbe», «proque ille detestava le fortia de un idea que forma typos e non recognosceva ni in le vita ni in le poesia un dictatura de un idea».<ref>Citate secundo Karl Robert Mandelkow: ''Goethe in Deutschland. Rezeptionsgeschichte eines Klassikers.'' Band II: ''1919–1982''. C. H. Beck, München 1989, S. 78.</ref> Tamen, non mancava tentativas de appropriar anque Goethe al ideologia del regime nazi, per exemplo in scriptores como ''Goethes Sendung im Dritten Reich'' (August Raabe, 1934) o ''Goethe im Lichte des neuen Werdens'' (Wilhelm Fehse, 1935). Iste scriptores esseva le fontes principal a que se refereva le officiales del partito, inter illes [[Baldur von Schirach]] in su discurso al inauguration del Festivales de Juventute de Weimar de 1937. Le poesia de ''Faust'' esseva abusate como un reservoir de citationes (specialmente le phrase de Mephisto: «Sanguine es un succo multo particular») e Faust esseva elevate al rango de «figura guida del nove typo de homine national-socialista».<ref>Karl Robert Mandelkow: ''Goethe in Deutschland. Rezeptionsgeschichte eines Klassikers.'' Band II: ''1919–1982''. C. H. Beck, München 1989, S. 81.</ref> In le duo estados german post 1945, Goethe experientiava un [[Renaissance|renascentia]]. Il appareva ora como representante de un Germania melior e humanista, que pareva capace de transportar le memoria ultra le annos precedente de barbaria. Tamen, le appropriation de Goethe in Oriente e Occidente habeva signos differente. In le [[Deutsche Demokratische Republik|Republica Democratic German]], sub le inspiration principal de [[Georg Lukács]], se stabilisava un interpretation marxista-leninista. Le poeta esseva ora declarate un alliato del Revolution Francese e un precursore del [[Deutsche Revolution 1848/1849|Revolution de 1848/1849]], e su ''Faust'' deveniva un «forza productive pro le erection de un societate socialista».<ref>Karl Robert Mandelkow: ''Goethe in Deutschland: Rezeptionsgeschichte eines Klassikers.'' Band II: ''1919–1982''. C. H. Beck, München 1989, S. 190, 213 f.</ref> In contrasto, in le [[Westdeutschland|Republica Federal de Germania]] on inicialmente continuava le imagine traditional de Goethe, id es, le figura de un poeta elevate a mito, «qui pareva esser sortite sin damnification ni alteration del barbaria del previe dece-duo annos del domination nazi».<ref>Karl Robert Mandelkow: ''Goethe in Deutschland: Rezeptionsgeschichte eines Klassikers.'' Band II: ''1919–1982''. C. H. Beck, München 1989, S. 135.</ref> Ab le fin del annos 1960, tamen, occurreva un reevaluation del Illumination, del Revolution Francese e del Classicismo de Weimar. Mandelkow parla de un «critica del classicismo» per le [[Neue Linke|Nove Sinistra]], que construeva [[Friedrich Hölderlin]], le «revolutionario fallite», como figura de contraste con Goethe.<ref>Le germanista francese [[Pierre Bertaux]] dava con su libro ''Hölderlin und die Französische Revolution'' (1969) le impulso pro le conferentia de Martin Walser ''Hölderlin zu entsprechen'' (1970) e le peça de Peter Weiss ''Hölderlin'' (1971).</ref> Verso le fin del annos 1970 se delineava un [[Entpolitisierung|depolitisation]] del reception de Goethe per medio de perspective plus objective e un perspective de analyse socio-historic.<ref>Karl Robert Mandelkow: ''Goethe in Deutschland: Rezeptionsgeschichte eines Klassikers.'' Band II: ''1919–1982''. C. H. Beck, München 1989, S. 238 f.</ref> Con su imagine positive de Goethe e del classicismo, [[Peter Hacks]] esseva un exception in le litteratura del RDA durante le annos 1970.<ref>Karl Robert Mandelkow: ''Goethe in Deutschland: Rezeptionsgeschichte eines Klassikers.'' Band II: ''1919–1982''. C. H. Beck, München 1989, S. 232.</ref> === Influence super le litteratura e le musica === Le influentia de Goethe super le poetas e scriptores germanophone posterior es omnipresente,<ref>Wolfgang Leppmann: ''Goethe und die Deutschen. Vom Nachruhm eines Dichters.'' Kohlhammer, Stuttgart 1962, S. 206.</ref> de maniera que hic pote esser mentionate solmente alcun autores qui se occupava particularmente de ille e de su obra. [[File:DBP 1961 356 Johann Wolfgang von Goethe.jpg|thumb|upright=0.6|50-[[Deutsche Mark|Pf]]-[[Dauermarke]] del [[Briefmarken-Jahrgang 1961 der Deutschen Bundespost|Posta Federal German (1961)]] del serie ''[[Bedeutende Deutsche (Briefmarkenserie)|Germanos eminente]]'']] Le poetas e scriptores del [[Romanticismo]] se ligava al exuberantia emotional del ''Sturm und Drang''. [[Franz Grillparzer]] considerava Goethe su modello e compartiva con ille, ultra certe particularitates de stilo, le aversion al radicalismo politic de qualcunque sorta. [[Friedrich Nietzsche]] venerava Goethe durante tote su vita e se sentiva particularmente como su successor in su attitude skeptic verso Germania e le christianismo. [[Hugo von Hofmannsthal]] considerava que «Goethe pote reimplaciar un cultura complete como fundamento del education» e que «hodie, le sentencias de Goethe in prosa forsan ha plus valor educative que tote le universitates german insimul».<ref>[[Hugo von Hofmannsthal]]: ''Buch der Freunde.'' Mit Quellennachweisen herausgegeben von [[Ernst Zinn (Philologe)|Ernst Zinn]]. Insel, Frankfurt am Main 1965, S. 68 und 78.</ref> Il scribeva numerose essays super le obra de Goethe. [[Thomas Mann]] sentiva un profunde sympathia pro Goethe. Il se sentiva congenere a ille non solmente in su rol como poeta, ma anque in un serie de characteristicas e habitos. Thomas Mann scribeva numerose [[Essay|essays]] e articulos super Goethe e pronuntiava le discursos central al celebrationes del anniversario de Goethe in 1932 e 1949. In su roman ''[[Lotte in Weimar]]'' ille face viver le poeta, e con le roman ''[[Doktor Faustus]]'' ille reprendeva de nove le materia de Faust. [[Hermann Hesse]], qui reveniva constantemente al obra de Goethe e qui in un scena de su ''[[Der Steppenwolf|Steppenwolf]]'' se opponeva a un falsification del imagine de Goethe, confessava: «Inter tote le poetas german, Goethe es ille a qui io debe le plus, qui me ha occupate le plus, molestate, incoragiate, e fortiate a sequer o contradicer su exemplo.»<ref>Hermann Hesse: ''Dank an Goethe. Betrachtungen, Rezensionen, Briefe.'' Insel, Berlin 1999, S. 9.</ref> [[Ulrich Plenzdorf]] transferiva in su roman ''[[Die neuen Leiden des jungen W.|Le nove suffrentias del juvene W.]]'' le historia de ''Werther'' al RDA del annos 1970. [[Peter Hacks]] faceva del relation de Goethe con le dame de corte Charlotte von Stein le thema de su monodramma ''[[Ein Gespräch im Hause Stein über den abwesenden Herrn von Goethe|Un conversation in le domo de Stein super le absente senior von Goethe]]''. In le [[Dramolett|dramoletta]] ''In Goethes Hand. Szenen aus dem 19. Jahrhundert'' [[Martin Walser]] faceva de Johann Peter Eckermann le protagonista e le presentava in su relation delicate con Goethe. Le ultime amor de Goethe pro Ulrike von Levetzow in Marienbad serviva a Walser como materia pro su roman ''Ein liebender Mann''. In le narration de [[Thomas Bernhard]] ''[[Goethe schtirbt]]'', le figura Goethe se appella «un paralysator del litteratura german», qui insuper habeva ruinate le carriera de numerose poetas (Kleist, Hölderlin).<ref>Thomas Bernhard: [[http://www.zeit.de/1982/12/goethe-schtirbt](http://www.zeit.de/1982/12/goethe-schtirbt) ''Goethe schtirbt.''] In: ''[[Die Zeit]].'' 19. März 1982.</ref> Numerose poemas de Goethe esseva ponite in musica per [[Komponist|compositores]] e [[Liste von Komponistinnen|compositoras]], specialmente durante le 19e seculo, per lo que le poeta stimulava le evolution del [[Kunstlied|canto artistic]], ben que ille categoricamente refusava le canto [[Durchkomponierte Form|completemente componite]] de [[Franz Schubert]]. Nonobstante, Schubert, con 52 adaptationes de Goethe, esseva le plus productive del interpretes musical de Goethe. Inter su adaptationes se trova le cantos devenite popular ''Heidenröslein'', ''Gretchen am Spinnrade'' e ''[[Erlkönig (Ballade)|Erlkönig]]''. [[Carl Loewe]] poneva in musica plure del [[Ballade (Gedicht)|balladas]] de Goethe. [[Felix Mendelssohn Bartholdy]], qui cognosceva personalemente Goethe, poneva in musica le ballada ''[[Die erste Walpurgisnacht]]''. In 1822 anque [[Fanny Hensel]] cognosceva Goethe, post haber lamentate que il habeva troppo pauc poemas facilemente ponibile in musica. Goethe, qui habeva un alte opinion de illa como pianista e compositora, le dedicava su poema ''Wenn ich mir in stiller Seele''. Illa lo poneva alora anque in musica.<ref>[[http://www.klemmdirigiert.de/pdf/Hensel_Hiob_c_EkkehardKlemm.pdf](http://www.klemmdirigiert.de/pdf/Hensel_Hiob_c_EkkehardKlemm.pdf) Fanny Hensel: ''Hiob – Ein wichtiges, ein schönes Werk''] (PDF).</ref> Ultra [[Robert Schumann|Robert]] e [[Clara Schumann]], anque [[Hugo Wolf]] lassava adaptationes musical de Goethe. Robert Schumann poneva in musica non solmente ''Szenen aus Goethes Faust'', ma anque textos poetic de ''Wilhelm Meisters Lehrjahre'' e un ''Requiem für Mignon''. Hugo Wolf poneva in musica inter alteres poemas de ''Wilhelm Meister'' e del ''West-östlicher Divan''. Anque in le 20e e 21e seculos numerose compositores se occupava del obra de Goethe, ben que le representation musical, ultra le tradition del canto pro piano, habeva frequentemente loco con nove instrumentationes e formas de recitation. De [[Gustav Mahler]] proveni le «plus potente e importante» adaptation musical de Goethe, cuje «influentia super le musica del Schola Viennese circa Arnold Schönberg, Alban Berg e Anton Webern non debe esser subestimate»<ref>Dieter Borchmeyer: „Die Genies sind eben eine große Familie …“ Goethe in Kompositionen von Richard Strauss; [[http://www.goethezeitportal.de/db/wiss/goethe/borchmeyer_strauss.pdf](http://www.goethezeitportal.de/db/wiss/goethe/borchmeyer_strauss.pdf) goethezeitportal.de] Stand: 23. März 2017.</ref>: le ample 8e symphonia («Symphonia del Mille») culmina in un adaptation del scena del ravinas montan del ''Faust II'' (1910). Durante tote su vita, [[Richard Strauss]] poneva regularmente poemas de Goethe in musica. Le compositores usava crescente, ultra poemas, anque altere textos del poeta. Assi le compositora austriac [[Olga Neuwirth]] incorporava parve passages del ''Italienische Reise'' e del ''Metamorphose der Pflanzen'' in su ''…morphologischen Fragmenten…'' pro soprano e ensemble de camera (1999). Le tractato scientific de Goethe super le metamorphosis serviva anque a [[Nicolaus A. Huber]] como base pro ''Lob des Granits'' pro soprano e ensemble de camera (1999). Extractos de le cartas de Goethe, insimul con poemas como ''Gretchen am Spinnrade'', forma le base del ''Goethe-Musik'' (2000) del compositor suisse [[Rudolf Kelterborn]]. Anque notabile es le ''Römischen Elegien'' de [[Giselher Klebe]] (1952), marcate per le spirito del stricte technique de dece-duo tonos, in le qual le parte vocal non es executate per un voce cantante, ma per un recitator. Le ''Proserpina'' de Goethe serviva a [[Wolfgang Rihm]] como libretto pro un opera del mesme nomine (''[[Proserpina (Rihm)|Proserpina]]'', Schwetzingen 2009). Le mesme compositor univa sex textos de Goethe de origines differente in su cyclo ''Goethe-Lieder'' (2004/07). [[Aribert Reimann]] componeva un scena pro soprano e piano con le titulo ''Ein Blick war’s, der mich ins Verderben riss. Zweiter Monolog der Stella aus dem gleichnamigen Schauspiel von Johann Wolfgang von Goethe'' (publicate in 2014). [[Jörg Widmann]] non vole que su adaptation musical de ''Wanderers Nachtlied'' pro soprano e ensemble instrumental (1999) sia comprendite ni como «transportation de texto» ni como «mise in musica» in le senso conventional. Plus tosto, secundo ille, per «ascultar de novo e prestar orecchio» se creava un «scena» de densitate opprimente.<ref>Axel Bauni, Kilian Sprau, Klaus Hinrich Stahmer: „Von der Nachkriegszeit bis heute“ in: ''Reclams Liedführer.'' 6. Auflage, Stuttgart 2008, S. 1077.</ref> === Reception como scientista del natura === Le labor scientific natural de Goethe esseva recognoscite e prendite seriemente per su contemporaneos specialist; ille esseva in contacto con investigadores renominate como [[Alexander von Humboldt]], con qui ille realisava experimentos anatomic e galvanic durante le annos 1790,<ref>[[Andreas W. Daum]]: ''Social Relations, Shared Practices, and Emotions: Alexander von Humboldt’s Excursion into Literary Classicism and the Challenges to Science around 1800.'' In: ''Journal of Modern History'' 91 (2019), 1‒37.</ref> le chemico [[Johann Wolfgang Döbereiner]] e le medico [[Christoph Wilhelm Hufeland]], qui esseva su [[Liste von Goethes Ärzten|medico domestic]] de 1783 a 1793.<ref>Heinrich Arnold, Werner Köhler u. a. (Hrsg.): ''Der Chemiker Doebereiner und sein Minister Goethe – Eine Rezeptionsstudie.'' In: Vitalprinzip Akademie. Festgabe der Akademie gemeinnütziger Wissenschaften zu Erfurt zur 450-Jahrfeier der Friedrich-Schiller-Universität Jena. Erfurt 2008, S. 211–232. ([[http://www.db-thueringen.de/servlets/DocumentServlet?id=12685](http://www.db-thueringen.de/servlets/DocumentServlet?id=12685) Sekundärausgabe])</ref> In le litteratura specialist, su scripto, ante toto le ''Farbenlehre'', esseva discutite controversemente desde le initio; con le progresso del scientias natural, le theorías de Goethe esseva considerate in grande parte como obsolete. Il habeva un renaissance temporari a partir de 1859, anno del publication del obra de [[Charles Darwin]] ''[[Über die Entstehung der Arten|Super le origine del species]]''. Le supposition de Goethe de un transformation constante del mundo vivente e del reduction del formas organic a un forma ancestral commun conduceva alora a considerar le como un precursore del [[theorias del evolution]].<ref>Karl Robert Mandelkow: ''Goethe in Deutschland: Rezeptionsgeschichte eines Klassikers.'' Band 1: ''1773–1918''. C. H. Beck, München 1980, S. 187.</ref> Secundo [[Carl Friedrich von Weizsäcker]], Goethe non succedeva «a converter le scientia natural a un melior comprehension de su proprie essentia […]. Nos physicos de hodie es […] discipulos de Newton e non de Goethe. Ma nos sape que iste scientia non es veritate absolute, ma un procedura metodologic particular.»<ref>Citate secundo Alfred Schmidt: ''Natur.'' Eintrag in: ''Goethe Handbuch.'' Band 4/2: ''Personen, Sachen, Begriffe L–Z.'' Metzler, Stuttgart 1998, ISBN 3-476-01447-9, S. 757.</ref> Le Klassikstiftung Weimar organizava del 28 augusto 2019 al 16 februario 2020 le exposition special ''Abenteuer der Vernunft: Goethe und die Naturwissenschaften um 1800'', pro le qual appareva un catalogo.<ref>Kristin Knebel, Gisela Maul, Thomas Schmuck (Hrsg.): ''Abenteuer der Vernunft. Goethe und die Naturwissenschaften um 1800.'' Sandstein, Dresden 2019, ISBN 978-3-95498-486-2.</ref> === Monographias e biographias exemplar === Debite al enorme quantitate de litteratura, se presenta infra solmente alcun obras exemplar, que analysa e interpreta le phenomeno Goethe in un vista de conjunto. Inter le obras prime de iste genere se trova: * [[Herman Grimm]]: ''Goethe. Vorlesungen, gehalten an der Kgl. Universität zu Berlin.'' (2 volumines. 1. edition. W. Hertz, Berlin 1877; 10. edition. Cotta, Stuttgart 1915).<br />Le legendari conferentias de Goethe de Grimm, date durante le semestre hibernal 1874/75 e le semestre estival 1875, esseva publicate in un obra de duo volumines de plus de 600 paginas (prime edition), con numerose nove editiones. Illos formava le comprehension de Goethe de generationes de lectores e studentes. Como un del essayistas le plus importante del 19e seculo, Grimm, con su maniera de reviver in un maniera «holistic» le grande personalitates artistic e lor obras, es considerate un precursore del considerationes intellectual-historic del arte e del litteratura in le senso de [[Wilhelm Dilthey]]. Le mundo academic contemporanee le considerava plus tosto un essayista eccentric que un scientista. Grimm esseva cofundator del [[Goethe-Gesellschaft]] e membro del comité editorial del edition Weimar de Goethe, de 143 volumines.<ref>Eintrag ''Grimm, Herman.'' In: Walther Killy ''Literaturlexikon. Autoren und Werke deutscher Sprache.'' Bertelsmann Lexikon Verlag. Digitale Bibliothek, S. 6.656-6.658 (Band 4, S. 352).</ref> * [[Georg Simmel]]: ''Goethe.'' (1. edition. Klinkhardt & Biermann, [https://archive.org/details/goethevon00simmuoft] Leipzig 1913;] 5. edition. 1923)<br />Le monographia philosophic de Simmel, reimprimite plure vices e «recipite quasi unanimemente in maniera positive», comprende solmente 264 paginas. Con un «allontanamento programmatic del typo de biographia positivista»<ref>Karl Robert Mandelkow: ''Goethe in Deutschland: Rezeptionsgeschichte eines Klassikers.'' Band 1: ''1773–1918''. C. H. Beck, München 1980, S. 272.</ref>, illo usa le datos biographic de Goethe pro presentar le como un existentia spiritual exemplar e le incarnation de un individualitate inimitabile, que «non es solmente un puncto in le mundo, ma mesme un mundo». Iste conception del individualitate, secundo ille, Goethe habeva anque transferite a su figuras principal, «cata un del qual es le centro de un mundo spiritual individual».<ref>Georg Simmel: ''Goethe.'' Klinkhardt & Biermann, Leipzig 1913, S. 157 und 161.</ref> * [[Friedrich Gundolf]]: ''Goethe.'' (1. edition. Bondi, Berlin 1916; [https://archive.org/details/goethevon00gunduoft 7. edition 1920;] 13. edition. 1930).<br />Gundolf, un discipulo de [[Stefan George|George]], presentava in su obra de quasi 800 paginas Goethe como un persona symbolic de su epocha; Goethe appareva a ille como «le german formator per excellentia». Su publication provocava un discussion inusualmente vehemente, a qual participava eminente specialistas. Le revista [[Euphorion (Zeitschrift)|Euphorion]] dedicava un numero special in 1921 al controversia super le publication. Le disputa se concentrava super le methodo intellectual-historic de Gundolf, que le representantes de un investigation litterari orientate historic e philologic considerava le «opposition le plus nette» al philologia de Goethe. Illes appellava Gundolf un «artista del scientia».<ref>Wolfgang Höppner: ''Zur Kontroverse um Friedrich Gundolfs „Goethe“.'' In: Ralf Klausnitzer, [[Carlos Spoerhase]] (Hrsg.): ''Kontroversen in der Literaturtheorie / Literaturtheorie in der Kontroverse.'' Peter Lang, Bern 2007, ISBN 978-3-03911-247-0, S. 186 und 195 f.</ref> [[Walter Benjamin]] criticava in le libro de Gundolf que illo habeva «adoptate le dogma le plus inconsiderate del culto de Goethe, le confession le plus pallide del adeptos: que inter tote le obras de Goethe le plus grande es su vita […]» e dunque non distingueva rigorosemente inter le vita de Goethe e su obras.<ref>Walter Benjamin: ''Goethes Wahlverwandtschaften''. In: Ders.: ''Illuminationen. Ausgewählte Schriften''. 63–135, hier S. 96.</ref> Pro le scientia litterari contemporanee, iste tres monographias non offere punctos de contacto directe. Duo obras importante del annos 1950/1960 enrichiva le reception de Goethe per lor approches innovative: * [[Emil Staiger]]: ''Goethe.'' Band I: ''1749–1786''; Band II: ''1786–1814''; Band III: ''1814–1832''. 1. edition. Artemis & Winkler, Zürich 1958–1960; 5. edition. 1978.<br />In su monographia in tres volumines, Staiger cerca «le poeta in le conditiones de su tempore e de su spatio».<ref>Emil Staiger: ''Goethe.'' Band I: ''1749–1786''. 5. Auflage. Artemis & Winkler, Zürich, S. 8.</ref> Le conditiones sub le quales se trova le obra poetic e scientific natural include historia, historia del ideas e psychologia, ben que le interpretation remane le centro del obra.<ref>''Staiger, Emil.'' In: Walther Killy ''Literaturlexikon. Autoren und Werke deutscher Sprache.'' Bertelsmann Lexikon Verlag. Digitale Bibliothek, S. 18.846 (Band 11, S. 137).</ref> Pro Karl Robert Mandelkow, iste publication es «non solmente le tentativa le plus importante de un presentation general del poeta desde Gundolf, ma anque le prestation le plus representative del investigation de Goethe del annos cinquanta».<ref>Karl Robert Mandelkow: ''Goethe in Deutschland: Rezeptionsgeschichte eines Klassikers.'' Band 2: ''1919–1982.'' C. H. Beck, München 1980, S. 172.</ref> Le impressionante reception de Goethe per Staiger, con su [[werkimmanente Interpretation|interpretation intrinsec del obra]], que laborava con le instrumentos del nove scientia litterari [[Strukturalismus|structural-analytic]] del tempore, retirava su objecto al clima spiritual [[Nihilismus|nihilista]] del epocha.<ref>Karl Robert Mandelkow: ''Goethe in Deutschland: Rezeptionsgeschichte eines Klassikers.'' Band 2: ''1919–1982.'' C. H. Beck, München 1980, S. 172 f.</ref> * [[Richard Friedenthal]]: ''Goethe. Sein Leben und seine Zeit.'' (1. edition Piper, München 1963, 16. edition. 1989).<br />Con iste obra de circa 800 paginas, «un labor de grande amplitude e meticulose […] Friedenthal obteneva un successo mundial».<ref>Eintrag ''Friedenthal, Richard.'' In: Walther Killy: ''Literaturlexikon. Autoren und Werke deutscher Sprache.'' Bertelsmann Lexikon Verlag. Digitale Bibliothek, S. 5.510 (Band 4, S. 16).</ref> Con le biographia, ille non seligeva un forma academic, ma un maniera de presentation similar a un roman o «reportage spiritual».<ref>Thomas Halbe: ''Goethes Größe ohne Legende'' (Rezension). In: ''Frankfurter Allgemeine Zeitung'', 3. Oktober 1963.</ref> Proque Friedenthal delineava le ambiente historic, sociologic e politic — id es, le miseria del conditiones de Weimar in le quales Goethe produceva su obras — su libro deveniva un precursore del «orientation verso le interpretation politic del litteratura e verso le historia social del litteratura» que se developpava in le Republica Federal desde le medietate del annos 1960.<ref>Karl Robert Mandelkow: ''Goethe in Deutschland: Rezeptionsgeschichte eines Klassikers.'' Band 2: ''1919–1982''. C. H. Beck, München 1980, S. 67.</ref> Mandelkow considera inter le partes le plus debile del altrimenti meritorie biographia le partes super le scientista natural Goethe, que caracterisava su morphologia e teoria del colores como false e sin effecto.<ref>Karl Robert Mandelkow: ''Goethe in Deutschland: Rezeptionsgeschichte eines Klassikers.'' Band 2: ''1919–1982''. C. H. Beck, München 1980, S. 177 f.</ref> Tres altere obras biographic comprensive merita esser sublineate: * [[Karl Otto Conrady]]: ''Goethe. Leben und Werk.'' Band I: ''Hälfte des Lebens.'' Band II: ''Summe des Lebens.'' (2 volumines. 1. edition. Athenäum, Königstein/Ts. 1985; nove edition in un sol volumine. Artemis & Winkler, München 1994).<br />Con su biographia de 1100 paginas, Conrady pretende transmitir habilmente le cognoscentia erudite del philologo sin recurrer a apparato scientific. Como le prime biographo de Goethe, ille renuncia a un perspective autoritative super su objecto «in favor de un methodo de presentation que lassa aperte le possibilitate de altere interpretationes».<ref>Karl Robert Mandelkow: ''Goethe in Deutschland: Rezeptionsgeschichte eines Klassikers.'' Band 2: ''1919–1982.'' C. H. Beck, München 1980, S. 272.</ref> * [[Nicholas Boyle]]: ''Goethe: der Dichter in seiner Zeit'' (2 volumines. Band I: 1749–1790; Band II: 1790–1803. C. H. Beck, München 1995 und 1999. TB-Ausgabe Insel, Frankfurt am Main 2004).<br />Le germanista britannic del Universitate de Cambridge comenciava un monumental biographia de Goethe, considerate de longe le plus ample post 1945. Le prime duo volumines comprende circa 2.000 paginas; le tertie e ultime volumine non ha ancora essite publicate. Le autor es «al nivello del investigation german de Goethe» e, in le abundantia de detalios, es «plus exhaustive que su predecessores [Staiger, Friedenthal, Conrady] del decennios precedente».<ref>[[Hans-Christof Kraus]]: Rezension von Band 1 in: ''Historische Zeitschrift''. Band 265, 1997, S. 790.</ref> * [[Rüdiger Safranski]]: ''Goethe. Kunstwerk des Lebens. Biographie.'' (1. edition Hanser, München 2013; 11. edition. 2013).<br />Como Friedenthal, Safranski pone al centro le relation intime inter vita e obra in iste «libro domestic del amantes de Goethe» ([[Lorenz Jäger]]). Safranski monstra al mesme tempore que le «arte de viver» de Goethe consisteva in separar le spheras del poesia e del responsabilitate politico-administrative;<ref>Lorenz Jäger: ''Der urbanisierte Olympier'' (Rezension). In: ''Frankfurter Allgemeine Zeitung'', 30. August 2013.</ref> ambe areas es presentate in detalio in le libro de 750 paginas. === Goethe como donator de nomines === Le importantia eminente de Goethe pro le cultura german e le litteratura germanophone se reflecte in le nomination de numerose premios, monumentos, sitos memorial, institutiones, museos e societates, como quasi nulle altere german ha attingite in le vita cultural de su pais. Assi le instituto al qual es affidate le diffusion del cultura e lingua german foras del pais porta su nomine: [[Goethe-Institut]], que ha acquirite grande reputation con su succursales in tote le mundo. Le loco de nascentia del poeta, Frankfurt, e su principal loco de activitate, Weimar, le honora con le [[Goethe-Nationalmuseum (Weimar)|Museo National Goethe]] (Weimar), le [[Johann Wolfgang Goethe-Universität Frankfurt am Main|Universitate Johann Wolfgang Goethe]] (Frankfurt) e le [[Goethepreis der Stadt Frankfurt am Main|Premio Goethe del citate de Frankfurt]]. Le [[Goethe-Gesellschaft]], existente desde 1885 e con sede principal in Weimar, reuniva plure milles de lectores e scientistas in le pais e al exterior. Finalmente, le poeta dava su nomine a un epocha litterari integre, que comprende classicismo e romanticismo: [[epocha de Goethe]]. {{Ref}} {{DEFAULTSORT:Goethe, Johann Wolfgang von}} [[Categoria:Gente german]] [[Categoria:Romanceros]] [[Categoria:Dramaturgos]] [[Categoria:Romanticos]] [[Categoria:Litteratura in le lingua german]] 143vjzp1jefkn30utcjsy3qa71l1wul 0 31869 699271 698138 2026-08-27T18:59:58Z InternetArchiveBot 40773 Add 2 books for [[Wikipedia:Verificabilitate]] (20260827)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 699271 wikitext text/x-wiki {{infobox/articulo}} [[File:Stamp Soviet Union 1948 CPA 1246.jpg|thumb|upright|]] '''''Le Manifesto communista''''' (''Das Kommunistische Manifest''), originalmente titulate '''''Manifesto del partito communista''''' (in lingua german ''Manifest der Kommunistischen Partei''), es un curte publication ab 1848 componite per le theoristas politic [[Karl Marx]] e [[Friedrich Engels]]. Illo era recognoscite como un del maxime influential manuscriptos del mundo.<ref>{{cite book |last=Seymour-Smith|first=Maerin|title=The 100 Most Influential Books Ever Written: The History of Thought from Ancient Times to Today|publisher=Citadel Press|location=Secaucus, NJ|year=1998}}</ref> Commissionate per le [[Liga communista]], illo establi le scopos e programma del Liga. Illo presenta un approche analytic al [[bello del classes]] (historic e presente) e le problemas del capitalismo, in vice de un prediction del formas potential del communismo.<ref>The Great Philosophers, by Jeremy Stangroom and James Garvey, Arcturus 2005/ 2008 {{ISBN|978-1-84837-018-0}}, pp160 UKP9.99</ref> Le libro contine theorias per Marx Engels re le natura de societate e politica, que secundo lor proprie parolas: "Le historia del tote adhuc existente societates es le historia del guerra del classes".<ref name="Manifesto_ch1" /> Illo etiam brevemente tracta lor ideas re como le societate capitalista del epocha eventualmente sera reimplaciate per socialismo, e postea eventualmente communismo. ==Autorato== Friedrich Engels era subinde creditate in componer le prime minutas que duceva al ''Manifesto communista''. In julio 1847, Engels era eligite in le Liga communista, ubi ille era assignate schizzar catechismo. Isto deveniva le ''Minuta de un confession communista de fide.'' Le minuta contineva quasi duo dozenas de questiones que exprimeva le ideas de ambe Engels e Karl Marx in iste tempore. In octobre 1847, Engels componeva su secunde minuta pro le Liga communista titulate ''Le principios de communismo.'' Le texto remaneva non publicate usque 1914, in despecto de su base pro ''Le Manifesto.'' Ab le minutas per Engels, Marx era capace scriber, semel commissionate per le Liga communista, ''Le Manifesto communista,'' ubi ille combinava plus ab su ideas ensemble con le minutas e opera per Engels, ''Le condition del classe laborante in Anglaterra.''<ref>Marx's General: The Revolutionary Life of Friedrich Engels, by Tristram Hunt, Metropolitan Books 2009 {{ISBN|978-0-8050-8025-4}},pg. 142-44</ref> Quanquam ambe nomines de Engels e Karl Marx appare super le pagina titulo al latere del "persistente assumption de co-autorato", Engels, in le prefacio del introduction al edition german de 1883 del Manifesto, assereva que le ''Manifesto'' era "essentialmente le opera per Marx" e que "le pensata de base... pertine solo e exclusivemente a Marx."<ref>Marx and Engels, ''The Communist Manifesto'', introduction by Martin Malia (New York: Penguin group, 1998), pg. 35 {{ISBN|0-451-52710-0}}</ref> Engels scribeva post le morte de Marx, {{Cita|Io non pote negar que, e ante e dum mi collaboration de quaranta annos con Marx, io habeva un certe portion independente in establir le fundationes del theoria, sed le maxime grande parte de su major principios de base pertine ad Marx... Marx era genio; nos alteres al plus talentate. Sin ille le theoria non serea tanto disveloppate como illo es nunc. Illo tunc con ration porta su nomine.<ref>Marx's General: The Revolutionary Life of Friedrich Engels, by Tristram Hunt, Metropolitan Books 2009 {{ISBN|978-0-8050-8025-4}},pg. 117</ref>}} In despecto del modestia de Engels in iste duo citationes, in facto ille faceva major contributiones al Manifesto, incipente con le suggestion derelinquer «le forma de un catechismo e titular lo le Manifesto communista». Preterea, Engels jungeva Marx in Brussel pro le composition del Manifesto. Il non ha prova de qual contributiones sue al final scripto era, ma le Manifesto porta le marca del stylo plus rhetoric de Marx. Tamen, il sembla clar que le contributiones de Engels justifica le apparition de su nomine super le pagina titulo apud iste de Marx.<ref>''The Life and Thought of Friedrich Engels: A Reinterpretation'', by J.D. Hunley, Yale University Press 1991 {{ISBN|0-300-04923-4}},pg. 65–79 (quotation pg. 66) pro un extendite discussion del contributiones de ambe viros.</ref> == Historia textual == ''Le Manifesto communista'' era primo publicate in lingua german in London per un gruppo de refugiatos politic german in 1848. Illo era etiam episodiate circum le mesme tempore in un jornal londonian in lingua german, le ''Deutsche Londoner Zeitung''.<ref>Kuczynski, Thomas, ''Das kommunistische Manifest (Manifest der Kommunistischen Partei) von Karl Marx und Friedrich Engels: von der Erstausgabe zur Leseausgabe, mit einer Editionsbericht'' (Trier, 1995).</ref> Le prime traduction in lingua anglese era producite per [[Helen Macfarlane]] in 1850, e le libro era primo publicate in le Statos unite de America per [[Stephen Pearl Andrews]].<ref>Riggenbach, Jeff (1 April 2011) [http://mises.org/daily/5161/Stephen-Pearl-Andrewss-Fleeting-Contribution-to-Anarchist-Thought Stephen Pearl Andrews's Fleeting Contribution to Anarchist Thought] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140513050848/http://mises.org/daily/5161/Stephen-Pearl-Andrewss-Fleeting-Contribution-to-Anarchist-Thought |date=2014-05-13 }}, [[Mises Institute]]</ref> Le ''Manifesto'' passava tra multe editiones ab 1872 usque 1890; notabile nove prefacios era scribite per Marx e Engels pro le edition german de 1872, le edition russe de 1882, le edition francese de 1883 e le edition anglese de 1888. Le [[s:Manifesto of the Communist Party|edition de 1910]], traducite per Samuel Moore con le auxilio de Engels, es le maxim communmente usate texto anglese depost tunc.<ref>{{cite book|first=Karl Marx and Friedrich Engels ; ed. and intro. by Jeffrey C. Isaac et al.|title=The Communist manifesto|publisher=Yale University Press|location=New Haven|isbn=9780300123029|url=http://yalepress.yale.edu/yupbooks/excerpts/marx_communist.pdf|author=Professor Jeffrey C. Isaac (Editor)|accessdate=20 January 2013|page=2|chapter=Introduction|date=8 June 2012}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130318153733/http://yalepress.yale.edu/yupbooks/excerpts/marx_communist.pdf |date=18 March 2013 }}</ref> Tamen, alicun recente editiones anglese, como iste del annotate "road map" (carta de itinere) per Phil Gasper ([[Haymarket Books]], 2006), usava un texto tenuemente modificate in responsa al criticas contra le traduction per Moore enunciate per [[Hal Draper]] in su historia del ''Manifesto'' publicate in 1994, ''The Adventures of the "Communist Manifesto"''(Le aventuras del Manifesto communista), (Center for Socialist History, 1994). In le fin del anno 2010, [http://www.redquillbooks.com/ Red Quill Books] annunciava le publication de un moderne, illustrate version [http://www.redquillbooks.com/Communist_Manifesto.html "comic book" (banda designate)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140222184908/http://www.redquillbooks.com/Communist_Manifesto.html |date=2014-02-22 }} del Manifesto communista in quatro partes.<ref>Susan Polo. 20 December 2010. "The Communist Manifesto: The Comic Book" http://www.geekosystem.com/the-communist-manifesto-the-comic-book/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140213083911/http://www.geekosystem.com/the-communist-manifesto-the-comic-book/ |date=2014-02-13 }} Accessed 20 February 2012</ref><ref>Jamie Long. 29 December 2010. "Communist Manifesto to get Comic Books Treatment" Toronto Sun. http://www.torontosun.com/news/weird/2010/12/29/16703416.html</ref> == Contento == Le ''Manifesto'' es dividite per un introduction, tres substantial sectiones, e un conclusion. === Introduction === Le preambulo al texto principal del Manifesto assere que le continente de Europa time le «spectro del communismo» e que le poteres del vetere Europa uni se in un «sancte alliantia [lequal intende] exorcisar iste spectro». Marx hic refere non solo al domos de poter e aristocratias terren - le burgesia - sed etiam ad diverse factiones como le papato e le emergente mundo corporative.<ref name="Manifesto_intro">{{Harvnb|Marx|Engels|1848|loc=Introduction}}.</ref> Marx declara que «Il es grande tempore que le communistas debe coram, al facie del integre mundo, publicar lor vistas, lor scopos, lor tendentias e concurrer iste conto infantin del spectro del communismo per manifesto del partito ipse».<ref name="Manifesto_intro" /> === I. Burgeses e proletarios === Le prime capitulo del ''Manifesto'', «Burgeses e proletarios», examina le conception marxista del historia, con le idea initial asserente que «Le historia de omne adhuc existente societate es le historia del bello del classes.»<ref name="Manifesto_ch1">{{Harvnb|Marx|Engels|1848|loc=Chapter One}}.</ref> Illo continua dicente que in capitalismo, le classe operose, [[proletariato]], contende in le bello del classes contra le dominos del instrumentos de production, le [[burgesia]], e que iste passate bello del classes claudeva sia per revolution lequal restructurava societate, sia per «commun ruina del contendente classes»".<ref name="Manifesto_ch1" /> Illo continua adjungente que le burgesia exploita le proletariato per le «constante revolutionisamento de production [e] ininterrumpite turbation de omne conditiones social.»<ref name="Manifesto_ch1" /> Le Manifesto explica que le ration pro lequal le burgesia existe e exploita le proletariato per su basse salarios es le [[proprietate private]], «le accumulation de opulentia in manos private, le formation e accrescimento de capital»,<ref name="Manifesto_ch1" /> e que competition inter le proletariato crea bello de labor, lequal es appoiate integremente super le competition inter le laboratores.<ref name="Manifesto_ch1" /> Iste section explica in plus que le proletarios eventualmente elevara se al poter tra bello del classes: le [[burgesia]] constantemente exploita le proletariato pro su labor manual e vil salarios, ultimemente pro crear profito pro le burgeses; le proletariato eleva se al poter tra revolution contra le burgesia como tumultos o creation de uniones. Le Manifesto communista affirma que dum il ha adhuc bello de classes in le societate, capitalismo sera subvertite per proletariato solo pro itero inciper in le proxime futuro; ultimemente communismo es le clave pro equalitate del classes inter le cives de Europa. === II. Proletarios e communistas === Le secunde section, «Proletarios e communistas», incipe asserente que le relation de conscie communistas con le ceterum del classe operose, declarante que illi non formara un partito separate lequal oppone altere partitos del classe operose, exprimera le interesses e general voluntate del proletariato qua ensemble, e distinguera se ab altere partitos del classe operose per semper exprimente le commun interesse del integre proletariato independentemente de omne [[nationalitate|nationalitates]] e representante le interesses del movimento qua collectivo.<ref name="Manifesto_ch2">{{Harvnb|Marx|Engels|1848|loc=Chapter Two}}.</ref> Le section continua defendente communismo ab varie objectiones, como le pretension que communistas favorea «[[amor libere]]», e le pretension que homines non volera operar in un societate communista nam ili non habera incentivo pro laborar.<ref name="Manifesto_ch2" /> Le section claude delineante exigentias a termino curte: {{div col|colwidth=40em}} # Abolition del [[proprietate de terra|proprietates de terra]] e application de omne [[location|locationes]] de terra pro scopos public. # Un pesante [[imposto progressive|progressive]] o graduate imposto sur le receptas. # Abolition de omne derectos de [[hereditage]]. # [[Confiscation]] del proprietate de omne [[Emigration|emigratos]] e [[Rebellion|rebellos]]. # Centralisation del [[Credito (finance)|credito]] intra le manos del [[Soveran stato|Stato]], per medio de un [[banca national]] con [[Capital (economia)|capital]] de stato e un exclusive [[monopolio]]. # Centralisation del medios de communication e transporto intra le manos del Stato. # Extension del manufacturas e [[medios de production|instrumentos de production]] pertinente al Stato; le [[cultivation|cultivation]] del [[wikt:terras inculte|terras inculte]], e le melioration del [[solo]] generalmente in conformitate con un [[Scientia agricole|plano commun]]. # Equal [[Responsabilitate legal|responsabilitate]] pro omnes al labor. Establimento de [[armea|armeas]] industrial, specialmente pro agricultura. # Combination de agricultura con [[Industria|industrias]] de fabrication; gradual abolition del distinction inter burgo e campania, per plus equitabile [[densitate de population|distribution del population]] tra le pais. # [[Education gratuite]] pro omne infantes in [[Schola public school (financiate per le governamento)|scholas public]]. Abolition del [[Labor del infantes|labor del infantes in manufacturas]] in su forma presente e combination del education con production industrial.<ref>{{cite web |url=http://www.gutenberg.org/etext/61|title=The Communist Manifesto at Project Gutenberg |accessdate=24 January 2007 }}</ref> {{div col end}} Le implementation de iste politicas serea, secundo Marx e Engels, precursor del [[societate sin classe]]<ref name="Manifesto_ch2" /> e sin stato (apatride). In un controversial passage illi suggere que le "proletariato" poterea in competition con le burgesia esser obligate organisar se qua classe, formar un revolution, facer se un classe dirigente, scopar le vetere conditiones de production, e in iste scalon haber abolite su proprie suprematia qua classe.<ref name="Manifesto_ch2" /> Iste conto del transition ab socialismo ad communismo era criticate particularmente dum e post le era sovietic. === III. Litteratura socialista e communista === Le tertie section, «Litteratura socialista e communista», distingue communismo ab altere doctrinas socialista prevalente in iste tempore dum lequal le ''Manifesto'' era componite.<ref name="Manifesto_ch3">{{Harvnb|Marx|Engels|1848|loc=Chapter Three}}.</ref> Dum le grado de reproche de Marx e Engels verso perspectivas rival varia, omnes son dimittite pro favorar [[reformismo]] e fiascar in recognoscer le rolo preeminente del classe operose. === IV. Position del communistas in relation con le varie partitos de opposition === The concludente section, «Position del communistas in relation con le varie partitos de opposition», brevemente discute le position communista re bellos in paises specific in le dece-none seculo como Francia, Suissia, Polonia e Germania, e declara que Germania es «in le die ante un revolution burgese»,<ref name="Manifesto_ch4" /> e predice que un revolution mundial tosto sequera.<ref name="Manifesto_ch4" /> Illo tunc claude declarante un alliantia con le [[Democratia social|socio-democratas]], harditemente supportante altere revolutiones communista, e vocante le proletarios al action, finiente per le crito de rejunction del communismo: «[[Laboratores del mundo, uni vos!]]".<ref name="Manifesto_ch4">{{Harvnb|Marx|Engels|1848|loc=Chapter Four}}.</ref> ==Reception== ===Laudation=== Le [[unda revolutionari]] [[Revolutiones european de 1848|tra Europa in 1848]], lequales incipeva in [[Revolution francese de 1848|Francia in februario]] e mox diffundeva se in le majoritate de Europa e partes de America latin,<ref>{{Cite book |last=Merriman |first=John M. |authorlink=John M. Merriman |title=A History of Modern Europe. Volume 2: From the French Revolution to the Present |location=New York |publisher=[[W. W. Norton & Company|Norton]] |year=1996 |page=715 |isbn=0-393-96928-2 |oclc=152762820 }}</ref> debeva nihil al ''Manifesto communista'', sed intra un anno le revolutiones collabeva.<ref>{{Cite book |last1=Eyck |first1=Frank |last2=Evans |first2=Robert John Weston |authorlink2=Robert John Weston Evans |last3=von Strandmann |first3=Hartmut Pogge |title=The Revolutions in Europe 1848–1849: From Reform to Reaction |location=Oxford |publisher=[[Oxford University Press]] |year=2000 |volume=4 |isbn=0-19-820840-5 |oclc=4669489521 }}</ref> Posteriormente, autoritates traditional trovava in le ''Manifesto communista'' e su contento bon excusa pro ager contra su scriptores. Consequentemente, Marx e su uxor era arrestate e expellite ab [[Belgia]], le jornal quotidian german publicate per Marx in [[Colonia]] inter 1 junio 1848 e 19 maio 1849, ''[[Neue Rheinische Zeitung|Neue Rheinische Zeitung: Organ der Demokratie]]'', era supprimite,<ref>{{Cite journal |last=Marx |first=Karl |authorlink=Karl Marx |title=The Summary Suppression of the Neue Rheinische Zeitung |journal=Neue Rheinische Zeitung |issue=301 |date=19 May 1849 }}</ref><ref>{{Cite book |last1=Marx |first1=Karl |authorlink1=Karl Marx |last2=Engels |first2=Friedrich |authorlink2=Friedrich Engels |title=Marx-Engels Collected Works |volume=Volume 9 |chapter=The Summary Suppression of the ''Neue Rheinische Zeitung'' |location=New York |publisher=[[International Publishers]] |year=1977 |pages=451–453 }}</ref> e Marx ipse era expellite ab Germania e Francia, e, in augusto 1849 ille refugiava se in London.<ref>{{Cite book |last=Wheen |first=Francis |authorlink=Francis Wheen |title=Karl Marx: A Life |location=New York |publisher=[[W. W. Norton & Company|Norton]] |year =2001 |origyear=1999 |edition=1st American ed. |pages=147–148 |isbn=978-0-393-32157-9 |oclc=48001599 }}</ref><ref>{{Cite book |last=Watson |first=Peter |authorlink=Peter Watson (intellectual historian) |title=The German Genius: Europe's Third Renaissance, the Second Scientific Revolution, and the Twentieth Century |url=https://archive.org/details/germangeniuseuro0000wats_n8p0 |date=22 June 2010 |location="New York |publisher=[[HarperCollins]] |isbn=0-06-076022-2 |oclc=456179681 |pages=[https://archive.org/details/germangeniuseuro0000wats_n8p0/page/250 250]–... }}</ref><ref>{{Cite book |last1=Carter |first1=John |authorlink1=John Carter (author) |last2=Muir |first2=Percy H. |title=[[Printing and the Mind of Man|Printing and the Mind of Man: A Descriptive Catalogue Illustrating the Impact of Print on the Evolution of Western Civilization During Five Centuries]] |publisher=London: [[Cassell (publisher)|Cassell]]; New York: [[Holt McDougal|Holt, Rinehart & Winston]] |year=1967 |page=[https://archive.org/details/printingmindofma0000john_p1w7/page/236 236] |oclc=576854 }}</ref> Un certe numero de scriptores del 21me seculo commentava re le continue pertinentia del ''Manifesto communista'''. Le docto John Raines, scribente in 2002, notava que "In nostre die, iste Revolution capitalista attingeva le maxime remote angulos del terra. Le instrumento del pecunia produceva le miraculo del nove mercato global e le omnipresente centro de compras. Lege le ''Manifesto communista'', scribite ante plus que cento-cinquanta annos, e vos discoperira que Marx prevideva lo integremente."<ref>Raines, John. 2002. "Introduction". ''Marx on Religion'' (Marx, Karl). Philadelphia: Temple University Press. Page 05.</ref> Scribente in 2003, le marxista anglese [[Chris Harman]] describeva le obra, affirmante: {{Cita|Il ha ancora un qualitate compulsive in su prosa como illo provide perspicacia post perspicacia intra le societate in lequal nos vive, ubi illo era e ubi illo va. Illo es itero capace explicar, dum economistas e sociologos del pensata majoritari non lo pote, le hodierne mundo de today's world of recurrente bellos e repetite crises economic, de fame pro centos de milliones in un mano e "superproduction" in le altere. Il ha passages lequales haberea potite exhaurite ab le maxim recente scripturas re globalisation.<ref>Harman, Chris. 2010. "The Manifesto and the World of 1848". ''The Communist Manifesto'' (Marx, Karl and Engels, Friedrich). Bloomsbury, London: Bookmarks. Page 03.</ref>}} Le continue pertinentia del theorias marxista trovate intra le texto era etiam supportate per le docto marxista Alex Callinicos, editor del jornal ''[[International Socialism (magazine)|International Socialism (Socialismo international)]]'', lequal assereva que "Isto es quidem manifesto pro le 21me seculo."<ref>Callinicos, Alex. 2010. "The Manifesto and the Crisis Today". ''The Communist Manifesto'' (Marx, Karl and Engels, Friedrich). Bloomsbury, London: Bookmarks. Page 08.</ref> Scribente in ''[[The London Evening Standard]]'' le 23 april, Andrew Neather citava le re-edition del Manifesto communista per Verso Books de 2012, con introduction per [[Eric Hobsbawm]], como parte de resurgentia de ideas levorso lequales include le publication del optime venditor Chavs per [[Owen Jones (scriptor)|Owen Jones]]: The Demonization of the Working Class, e le documentario per [[Jason Barker]]: Marx Reloaded.<ref name="The London Evening Standard">{{cite web | url=http://www.thisislondon.co.uk/lifestyle/london-life/the-marx-effect-7669766.html | title=The Marx effect | work=[[The London Evening Standard]] | date=23 April 2012 | accessdate=8 May 2012 | archivedate=14 January 2013 | archiveurl=https://archive.today/20130114022733/http://www.thisislondon.co.uk/lifestyle/london-life/the-marx-effect-7669766.html }}</ref> In junio 2013, le manuscripto del Manifesto communista insimul con Das Kapital, Volumine I es registrate in Memory of the World Programme.<ref>{{Cite web |title=Schriften von Karl Marx: "Das Manifest der Kommunistischer Partei" (1848) und "Das Kapital" ernster Band (1867) |url=http://www.unesco.de/8005.html |accessdate=2014-03-19 |archivedate=2013-07-06 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130706182137/http://www.unesco.de/8005.html }}</ref> ===Criticas=== Le [[Revisionismo (Marxismo)|revisionista marxista]] e [[Reformismo|reformista]] socialista [[Eduard Bernstein]] distingueva inter prime marxismo qua su forma «immatur»: como lo attesta le ''Manifesto communista'' componite per Marx e Engels in lor juventute, quem ille opponeva a lo quem ille considerava como su violente [[Blanquism|blanquista]] tendentias; e plus tarde marxismo qua su forma «matur» quem ille susteneva.<ref name="Steger, Manfred B. 1997. pg. 236-237">Steger, Manfred B. ''The Quest for Evolutionary Socialism: Eduard Bernstein And Social Democracy''. Cambridge, England, UK; New York, New York, USA: Cambridge University Press, 1997. pg. 236-237.</ref> Iste «matur» forma de marxismo refere ad Marx in su vita ulterior recognoscente que socialismo poterea esser attingite per medios pacific tra reforma legislative in societates democratic.<ref>Micheline R. Ishay. The History of Human Rights: From Ancient Times to the Globalization Era. Berkeley and Lose Angeles, California, USA: University of California Press, 2008. P. 148.</ref> Bernstein declarava que le massive [[homogenee]] classe operose revindicate in le ''Manifesto communista'' non existeva, e que contrarimente ad pretensiones de un majoritate proletari que emergerea, le classe medie cresceva sub capitalismo e non dispareva como Marx lo prescribeva. Bernstein notava que le classe operose non era homogenee sed heterogenee, con divisiones e factiones intra illo, includente syndicatos socialista e non-socialista. Marx ipse ulteriormente in su vita recognosceva que le classe medie non dispareva, in su obra ''[[Theorias del plusvalor]]'' (1863). Tamen, a causa del popularitate del ''Manifesto communista'' e le obscuritate del ''Theorias del plusvalor'', le recognition de Marx re iste error non es ben cognite.<ref>Michael Harrington. ''Socialism: Past and Future''. Reprint edition of original published in 1989. New York, New York, USA: Arcade Publishing, 2011. Pp. 249-250.</ref> [[George Boyer]] describeva le ''Manifesto'' qua "permulto un film de epocha, very much a period piece, un documentari de lo quem on nominava le 'famelic' annos 1840."<ref name = "Boyer 1998 151">{{Harvnb|Boyer|1998|p=151}}.</ref> ==Etiam consulta== * [[Anti-capitalismo]] * [[Erwin Schulhoff]] (creaava un version musical del ''Manifesto communista'') * [[Lista del currente communista statos]] * [[Neue Rheinische Zeitung]] * [[Sclavitude del salario]] * ''[[Spectros de Marx]]'' (obra per Jacques Derrida inspirate del ''Manifesto communista'') ==Referentias== <references/> ch0ai0w8xfctxspscskafpdxdrzc8z6 0 32794 699242 698185 2026-08-27T18:42:20Z InternetArchiveBot 40773 Add 2 books for [[Wikipedia:Verificabilitate]] (20260827)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 699242 wikitext text/x-wiki {{infobox/articulo}} Un '''fossile transitional''' o '''fossile de transition''' es qualcunque restos [[fossile|fossilisate]] de un forma de vita que exhibi tractos commun a un gruppo ancestral e a un gruppo descendente derivate de illo.<ref name=Herron>{{cite book|last=Herron|first=Scott Freeman, Jon C.|title=Evolutionary analysis|url=https://archive.org/details/evolutionaryanal00free|year=2004|publisher=Pearson Education|location=Upper Saddle River, NJ|isbn=978-0-13-101859-4|page=816|edition=3rd}}</ref> Isto es specialmente importante ubi le gruppo descendente es acutemente differentiate del gruppo ancestral per anatomia brute e modo de vita. Iste fossiles servi como un rememorativo que le divisiones taxonomic es constructos human que ha essite imponite retrospectivemente super un continuo de variation. A causa del incompletitude del [[registro fossile]], usualmente non existe maniera de saper exactemente quanto proxime un fossile transitional es al puncto de divergentia. Consequentemente, nos non pote assumer que fossiles transitional es ancestres directe de gruppos plus recente, ben que illos frequentemente es usate como modellos pro tal ancestres. In 1859, quando ''[[Le origine del species]]'' esseva publicate per [[Charles Darwin]], le registro fossile esseva mal cognoscite. Darwin describeva le manco percipite de fossiles transitional como “…le plus obvie e grave objection que pote esser instate contra mi theoria”, mais lo explicava per relationar lo al extreme imperfection del registro geologic.<ref>{{harvnb|Darwin|1859|pp = [http://darwin-online.org.uk/content/frameset?viewtype=text&itemID=F373&pageseq=297 279–280]}}</ref> Ille notava que le collectiones disponibile in ille epocha esseva limitate, mais equalmente que le information disponibile monstrava patronos decurrente de su theoria de [[evolution|descendentia con modification]] per via de [[selection natural]].<ref>{{harvnb|Darwin|1859|pp = [http://darwin-online.org.uk/content/frameset?viewtype=text&itemID=F373&pageseq=359 341–343]}}</ref> De facto, le ''[[Archaeopteryx]]'' esseva discoperite solo duo annos postea, in 1861, e representa un forma transitional classic inter dinosauros e aves. [[Lista de fossiles transitional|Multe altere fossiles transitional]] ha essite discoperite desde ille epocha, e in le presente il ha evidentia abundante de como tote le [[Classe (biologia)|classes]] de [[vertebrato]]s es relationate, multe de illo in le forma de fossiles transitional.<ref name = "NS2645">{{Cite journal|work = [[New Scientist]]|date = 27 February 2008|issue = 2645|pages = 35–40|url = http://www.newscientist.com/article/mg19726451.700-evolution-what-missing-link.html?full=true|title = Evolution: What missing link?|first = D|last = Prothero|ref = harv}}</ref> Exemplos specific include le [[Homo sapiens|humano]]s e altere [[primate]]s, [[Tetrapoda|tetrapodes]] e [[pisce]]s, e [[ave]]s e [[dinosauro]]s. Le locution "anello mancante" ha essite extensivemente usate in scriptos popular super le evolution human pro facer referentia a un lacuna percipite in le registro evolutionari hominide. Illo es multo commumente usate pro facer referentia a qualcunque discoperta de nove fossiles transitional. Le scientistas, totevia, non usa le termino, proque illo se refere a un vision preevolutionari del natura. ==Taxonomia evolutionari e phylogenetic== ===Transitiones in le nomenclatura phylogenetic=== [[File:Spindle diagram.jpg|thumb|left|Diagramma de fuso traditional monstrante le classes de vertebratos "gemmante" le unes del alteres. Fossiles transitional typicamente representa animales de proximo al punctos de ramification]] In [[taxonomia evolutionari]], le forma prevalente de [[Taxonomia (biologia)|taxonomia]] durante grande parte del seculo XX e ancora usate in libros de texto non specialisate, le [[taxa]] basate super similaritate morphologic frequentemente es designate como "bullas" o "fusos" ramificante le unes del alteres, formante arbores evolutionari.<ref>Per exemplo, vide Benton, ''[[Vertebrate Palaeontology (Benton)|Vertebrate Palaeontology]]'', 2de edition, 1997</ref> Le formas transitional es viste como cadente inter le varie gruppos in terminos de anatomia, habente un mixtura de characteristicas de intra e extra le clado novemente ramificate.{{sfn|Prothero|2007|p=[http://books.google.com/books?id=QeKWpRX77JgC&lpg=PA84&dq=fossil%20%22transitional%20form%22&pg=PA84#v=onepage&q=fossil%20%22transitional%20form%22&f=false 84]}} Con le stabilimento del [[cladistica]] in le decennio 1990, le relationes commumente veniva a esser exprimite in [[cladogramma]]s que illustra le ramification del lineages evolutionari in figuras linear. Le differente gruppos assi-nominate "natural" o "[[monophyletic]]" forma unitates annidate, e solo istes recipe [[nomenclatura philogenetic|nomines phylogenetic]]. Durante que in le classification traditional [[tetrapode]]s e pisces es vidite como duo gruppos differente, phylogeneticamente le tetrapodes es considerate un ramo del pisces. Assi, con le cladistica non existe plus un transition inter gruppos stabilite, e le termino "fossiles transitional" es un denomination improprie. Le differentiation occurre intra gruppos, representate como ramos in le cladogramma.<ref name=Palaeos>{{cite web|last=Kazlev, M.A. and White, T.|title=Amphibians, Systematics, and Cladistics|url=http://palaeos.com/vertebrates/tetrapoda/amphibians.html|publisher=[[Palaeos]] website|accessdate=9 May 2012}}</ref> In un contexto cladistic, le organismos transitional pote esser vidite como representante exemplares initial de un ramo, ubi non tote le tractos typic del descendentes previemente cognoscite le ille ramo ha evolvite ancora.{{sfn|Prothero|2007|p=[http://books.google.com/books?id=QeKWpRX77JgC&lpg=PA84&dq=fossil%20%22transitional%20form%22&pg=PA127#v=onepage&q=fossil%20%22transitional%20form%22&f=false 127]}} Tal representantes initial de un gruppo es usualmente denominate "taxa basal" o "taxa sorores",{{sfn|Prothero|2007|p=[http://books.google.com/books?id=QeKWpRX77JgC&lpg=PA84&dq=fossil%20%22transitional%20form%22&pg=PA263#v=onepage&q=fossil%20%22transitional%20form%22&f=false 263]}} dependente de si le organismo fossile pertine al clado filio o non.<ref name=Palaeos/> ===Transitional versus ancestral=== Un fonte de confusion es le notion que un forma transitional inter duo gruppos taxonomic debe esser un ancestre directe de un del gruppos, o de ambes. Le difficultate es exacerbate per le facto que un del objectivos del taxonomia evolutionari es identificar taxa que esseva ancestres de altere taxa. Totevia, es quasi impossibile assecurar que qualcunque forma representate in le registro fossile esseva un ancestre directe de qualcunque altere. De facto, proque le evolution es un processo de ramification que produce un complexe patrono in forma de arbusto de species apparentate in vice de un processo linear que produce un progression in forma de scala, e a causa del incompletitude del registro fossile, es improbabile que qualcunque forma particular representate in le registro fossile es un ancestre directe de qualcunque altere. Le cladistica retira le emphase del concepto que un gruppo taxonomic es ancestre de un altere, e emphatisa in vice le identification de [[Gruppo soror|taxa sorores]] que divide un ancestre commun plus recente le unes con le alteres que con altere gruppos. Il ha alcun casos exceptional, tal como alcun microfossiles de [[plancton]] marin, ubi le registro fossile es sufficientemente complete pro suggerer con confidentia que certe fossiles representa un population que de facto esseva ancestre de un population posterior de un specie differente.<ref>[http://sysbio.oxfordjournals.org/content/29/2/119.short Summario] de {{cite journal |last1=Prothero |first1=D. R. |last2=Lazarus |first2=D. B. |year=1980 |title=Planktonic Microfossils and the Recognition of Ancestors |url=https://archive.org/details/sim_systematic-biology_1980-06_29_2/page/119 |journal=Systematic Biology |volume=29 |issue=2 |pages=119–129 |doi=10.1093/sysbio/29.2.119 | separator=, |ref=harv}}</ref> Mais, in general, uno considera que fossiles transitional ha characteristicas que illustra le characteristicas anatomic transitional de ver ancestres commun de taxa differente, in vice de ''esser'' ver ancestres.<ref>{{harvnb|Prothero|2007|pp=133–135}}</ref> ==Exemplos prominente== [[File:Archaeopteryx lithographica (Berlin specimen).jpg|thumb|right|Le ''[[Archaeopteryx]]'' es un del plus famose fossiles transitional e da evidentia pro le evolution de aves desde [[dinosauros theropode]].]] ===''Archaeopteryx''=== ''[[Archaeopteryx]]'' es un [[Genere (rango taxinomic)|genere]] de [[dinosauro]]s [[theropode]] proximemente apparentate al aves. Desde le fin del seculo XIX, illo ha essite acceptate per paleontologos, e celebrate in obras de referentia laic, como le plus antique ave cognoscite, ben que un studio in 2011 ha lanceate dubitas super iste affirmation, suggerente in vice que illo es un dinossauro non [[Avialae|avialan]] proximemente apparentate al origine del aves.<ref name=Xiaotingia>{{cite journal |title=An ''Archaeopteryx''-like theropod from China and the origin of Avialae |url=http://www.nature.com/nature/journal/v475/n7357/full/nature10288.html |date=28 July 2011 |journal=Nature |volume=475 |pages=465–470 |doi=10.1038/nature10288 |issue=7357 |author=Xing Xu, Hailu You, Kai Du and Fenglu Han |pmid=21796204 |ref=harv}}</ref> Illo viveva in lo que ora es le sud de Germania in le [[Jurassico posterior]] circa 150 milliones de annos retro. Similar in forma a un [[pica europee]], con le major individuos possibilemente attingente le dimension de un [[corvo]],<ref name="Erickson etal 2009">{{cite journal|last=Erickson|first=Gregory M.|coauthors=Rauhut, Oliver W. M., Zhou, Zhonghe, Turner, Alan H, Inouye, Brian D. Hu, Dongyu, Norell, Mark A.|year=2009|title=Was Dinosaurian Physiology Inherited by Birds? Reconciling Slow Growth in ''Archaeopteryx''|journal=PLoS ONE|volume=4|issue=10|page= e7390|url=http://www.plosone.org/article/info%3Adoi%2F10.1371%2Fjournal.pone.0007390;jsessionid=F7E462DE00439EEA45BCC1AF96012EE0|accessdate=2009-10-25|doi=10.1371/journal.pone.0007390|pmid=19816582|bibcode = 2009PLoSO...4.7390E|editor1-last=Desalle|editor1-first=Robert|pmc=2756958|ref=harv }}</ref> le ''Archaeopteryx'' poteva crescer a circa 0,5 metros in longitude. In despecto de su dimension reducite, alas large, e capacitate inferite de volar o planar, le ''Archaeopteryx'' ha plus in commun con altere micre dinosauros [[Mesozoico|mesozoic]] que con le aves moderne. In particular, illo divide le sequente characteristicas commun con le [[dinonychosauro]]s ([[dromeosauro]]s e [[troodontide]]s): mandibulas con dentes acute, tres digitos ungulate, un longe causa ossee, secunde digitos hyperextensibile, plumage (lo que suggere [[homeothermia]]), e varie characteristicas skeletic.<ref name="Yalden 1">{{cite journal |author=Yalden D.W. |title=What size was ''Archaeopteryx''? |journal=Zoological Journal of the Linnean Society|volume=82 |issue=1–2|pages=177–188 |year=1984 |url=http://www3.interscience.wiley.com/journal/120801944/abstract |doi=10.1111/j.1096-3642.1984.tb00541.x |ref=harv}}</ref> Iste characteristicas face le ''Archaeopteryx'' un clar candidate pro un fossile transitional inter dinosauros e aves,<ref name="UCal MoP">[http://www.ucmp.berkeley.edu/diapsids/birds/archaeopteryx.html ''Archaeopteryx'': An Early Bird]. [[University of California, Berkeley]] Museum of Paleontology. Retrieved 2006-10-18</ref> faciente lo importante in le studio del dinosauros e del [[origine del aves]]. Le prime exemplar complete esseva annunciate in 1861, e dece altere fossiles de ''Archaeopteryx'' ha essite discoperite desde alora. Le majoritate del dece-un fossiles cognoscite include impressiones de plumas — inter le plus antique evidentia directe de tal structuras. In ultra, proque iste plumas assume le forma avantiate de plumas de volo, le fossiles de ''Archaeopteryx'' es evidentia que le plumas comenciava evolver ante le fin del Jurassico.<ref name="weln 04">{{cite book|title=Feathered Dragons|url=https://archive.org/details/feathereddragons0000unse|year=2004|chapter=The Plumage of ''Archaeopteryx''|editor=Currie PJ, Koppelhus EB, Shugar MA, Wright JL|author=Wellnhofer, P.|pages=[https://archive.org/details/feathereddragons0000unse/page/284 282]–300|publisher=Indiana University Press|isbn=0-253-34373-9}}</ref> ===''Australopithecus afarensis''=== [[File:Lucy Skeleton cropped.jpg|thumb|upright|80px|''A. afarensis'' monstrante postura ambulante erecte]] Le hominide ''[[Australopithecus afarensis]]'' representa un transition evolutionari inter le humanos bipede moderne e lor ancestres simiesc quadrupede. Un numero de tractos del skeleto del ''A. afarensis'' reflecte fortemente le bipedalismo, in tal mesura que alcun recercatores ha suggerite que le bipedalitate evolveva multe tempore ante le ''A. afarensis''.<ref name=Lovejoy1988>{{cite journal |author=Lovejoy, C. Owen |authorlink=Owen Lovejoy (anthropologist) |title=Evolution of Human walking |journal=[[Scientific American]] |volume=259 |issue=5 |pages=82–89 |year=1988 |url=http://www.clas.ufl.edu/users/krigbaum/proseminar/Lovejoy_1988_SA.pdf |ref=harv |doi=10.1038/scientificamerican1188-118 |pmid=3212438}}</ref> In anatomia general, le pelve es multo plus hominesc que simiesc. Le [[ilio|laminas iliac]] es curte e large, le sacro es large e positionate directemente post le junctura del coxa, e il ha clar evidentia de un forte attaccamento pro le ''rectus femoris'', implicante un postura erecte.<ref name=Lovejoy1988/>{{rp|122}} Ben que le [[pelve]] non es integralmente como illo de un humano (essente marcatemente large, o allargate, con laminas iliac orientate lateralmente), iste characteristicas puncta a un structura radicalmente remodellate pro accommodar un grado significative de [[bipedalismo]]. Le [[femore]] face un angulo al interior verso le geniculo desde le [[coxa]]. Iste tracto permitte que le pede cade plus proxime al linea medie del corpore, e indica fortemente locomotion bipede habitual. Le humanos, [[orangutan]]es e [[atele]]s del presente possede iste mesme characteristica. Le pedes presenta grande digitos adducite, faciente difficile, si non impossibile, caper ramos con le membros posterior. Ultra le locomotion, le ''A. afarensis'' habeva in plus un cerebro legiermente major que un [[chimpanze]] moderne<ref name="SmithsonianHuman">{{cite web | url=http://humanorigins.si.edu/evidence/human-fossils/species/australopithecus-afarensis | title=Australopithecus afarensis | publisher=Smithsonian Institution | accessdate=6 May 2012}}</ref> (le plus proxime parente vivente del humanos) e habeva dentes que esseva plus human que simiesc.<ref>{{cite journal | title=Jaws and teeth of Australopithecus afarensis from Maka, Middle Awash, Ethiopia | url=https://archive.org/details/sim_american-journal-of-physical-anthropology_2000-01_111_1/page/45 | author=White, T.D. , Suwa, G., Simpson, S., Asfaw, B. | journal=American Journal of Physical Anthropology |date=January 2000 | volume=111 | issue=1 | pages=45–68 | doi=10.1002/(SICI)1096-8644(200001)111:1<45::AID-AJPA4>3.0.CO;2-I | pmid=10618588}}</ref> ===Pakicetides, ''Ambulocetus''=== {{multiple image | align = left | direction = vertical | width = 220 | image1 =Pakicetus BW.jpg | alt1 = | caption1 =Reconstruction del ''[[Pakicetus]]'' | image2 =Ambulocetus natans.jpg | alt2 = | caption2 =Skeleto del ''[[Ambulocetus natans]]'' }} The [[cetaceo]]s ([[balena]]s, [[delphino]]s e [[phocena]]s) es mammales marin descendente de mammales terrestre. Le [[pakicetide]]s es un familia extincte de mammales ungulate que es le prime balenas, cuje gruppo soror plus proxime es le ''[[Indohyus]]'' del familia [[Raoellidae]].<ref name=science_news_2>{{cite web | url = http://www.sciencedaily.com/releases/2007/12/071220220241.htm | title = Whales Descended From Tiny Deer-like Ancestors | accessdate = 2007-12-21 | author = Northeastern Ohio Universities Colleges of Medicine and Pharmacy (21 December 2007) | publisher = ScienceDaily}}</ref><ref>{{cite journal | author = [[Philip D. Gingerich]], D. E. Russell|year = 1981| title = ''Pakicetus inachus'', a new archaeocete (Mammalia, Cetacea) from the early-middle Eocene Kuldana Formation of Kohat (Pakistan)| journal = Univ. Mich. Contr. Mus. Paleont|volume = 25|pages = 235–246 | ref = harv}}</ref> Illos viveva in le initio del [[Eoceno]], circa 53 milliones de annos retro. Lor fossiles esseva discoperite in le nord de [[Pakistan]] in 1979, in un fluvio non distante del litoral del antique [[Mar de Tethys]].<ref name=marine>{{cite book|last=Castro, E. Huber|first=Peter, Michael|title=Marine Biology (4 ed)|year=2003|publisher=McGraw-Hill}}</ref>{{page needed|date=March 2012}} Le pakicetides poteva audir sub le aqua, usante conduction ossee meliorate, in vice de depender del [[cassa del tympano]] como le majoritate del mammales terrestre. Iste arrangiamento non confere audition directional sub le aqua.<ref name=hearing>{{cite journal|last=Nummela|first=Sirpa|coauthors=Thewissen, J. G. M., Bajpai, Sunil, Hussain, S. Taseer, Kumar, Kishor|title=Eocene evolution of whale hearing|journal=Nature|date=11 August 2004|volume=430|issue=7001|pages=776–778|doi=10.1038/nature02720|pmid=15306808|bibcode = 2004Natur.430..776N|ref=harv }}</ref> Le ''[[Ambulocetus natans]]'', qui viveva circa 49 milliones de annos retro, esseva discoperite in Pakistan in 1994. Illo esseva probabilemente amphibie, e resimilava le [[crocodilo]] in apparentia.<ref name=skeleton>{{cite journal | author = J. G. M. Thewissen, E. M. Williams, L. J. Roe and S. T. Hussain| title = Skeletons of terrestrial cetaceans and the relationship of whales to artiodactyls| url = https://archive.org/details/sim_nature-uk_2001-09-20_413_6853/page/277|journal = Nature|volume = 413| pages = 277–281| year = 2001| doi = 10.1038/35095005| pmid = 11565023| issue = 6853 | ref = harv}}</ref> In le Eoceno, le ambulocetides habitava le baias e estuarios del Oceano Tethys in le nord de Pakistan.<ref name=radiations>{{cite journal | last=Thewissen | first=J. G. M.|coauthors=Williams, E. M. | title=The Early Radiations of Cetacea (Mammalia): Evolutionary Pattern and Developmental Correlations | journal=Annual Review of Ecology and Systematics | date=1 November 2002 | volume=33 | issue=1 | pages=73–90 | doi=10.1146/annurev.ecolsys.33.020602.095426 | ref=harv}}</ref> Le fossiles de ambulocetides es sempre trovate in depositos marin pauc profunde proxime al litoral associate con abundante fossiles de plantas marin e molluscos del litoral.<ref name=radiations/> Ben que illos es trovate solmente in depositos marin, lor valores de isotopos de oxygeno indica que illes consumeva aqua con un gamma de grados de salinitate, alcun exemplares monstrante necun evidentia de consumption de aqua marin e alteres necun evidentia de consumption de aqua dulce in le epocha quando lor dentes se fossilisava. Es clar que le ambulocetides tolerava un ample gamma de concentrationes de sal.<ref name=poster>{{cite journal| last=Thewissen| first=J. G. M.| coauthors=Bajpai, Sunil| title=Whale Origins as a Poster Child for Macroevolution| url=https://archive.org/details/sim_bioscience_2001-12_51_12/page/1037| journal=BioScience| date=1 January 2001| volume=51| issue=12| pages=1037| doi=10.1641/0006-3568(2001)051[1037:WOAAPC]2.0.CO;2|issn=0006-3568| ref=harv}}</ref> Lor dieta probabilemente includeva animales terrestre que se approximava del aqua pro biber, o organismos aquatic de aqua dulce que viveva in le fluvio.<ref name=radiations/> Consequentemente, le ambulocetides representa le phase de transition de ancestres cetacee inter habitats de aqua dulce e aqua marin. {{DEFAULTSORT:Fossile transitional}} [[Categoria:Zoologia]] [[Categoria:Genetica]] [[Categoria:Evolution]] 7saw75jo36wvhhtkokvwnle1oayvvxb 0 32983 699204 676199 2026-08-27T17:41:41Z InternetArchiveBot 40773 Add 1 book for [[Wikipedia:Verificabilitate]] (20260827)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 699204 wikitext text/x-wiki {{infobox}} '''Tempore'''{{linfo}} in [[meteorologia]] es le stato del [[atmosphera]], al grado que illo es calide o frigide, [[pluvia|humide]] o sic, calme o tempestic, clar o [[nube|nubose]]. Tempore, vidite ab un perspective anthropologic, es alicun cosa omne humanes in le mundo constantemente ha experientia de per lor sensos,al minus durante esser foras. Il ha socialmente e scientificamente construite comprehensiones de que tempore es, que face illo cambiar, le effecto illo ha sur humanes in differente situationes, etc. Ergo, tempore es alicun cosa gente sovente communica re. [[Image:Thunder lightning Garajau Madeira 289985700.jpg|thumb|left|Tempesta tonitral proxime Garajau, [[Madeira]]]] Le majoritate de phenomenos del tempore occure in le [[troposphera]]<ref>Glossario de Meteorologia. [http://amsglossary.allenpress.com/glossary/search?p=1&query=hydrosphere&submit=Search Hydrosphere.] Recuperava sur 27 Junio 2008.</ref><ref name="trop">Glossario de Meteorologia. [http://amsglossary.allenpress.com/glossary/browse?s=t&p=51 Troposphere.] Recuperava sur 27 Junio 2008.</ref>, justo sub le [[stratosphera]]. Tempore generalmente refere al activitate quotidian de temperatura e [[precipitation (meteorologia)|precipitation]], ma [[climate]] es le termino pro le statisticas de conditiones atmospheric durante periodos plus longe.<ref>http://amsglossary.allenpress.com/glossary/search?id=climate1</ref> Quando usate sin qualification, "tempore" (in le senso meteorologic) generalmente significa le tempore del [[Terra]]. Tempore es pulsate per differentias de [[pression]] aeral (temperatura e humiditate) inter un loco e un altere. Istes differentias de pression e temperatura pote occurer a causa del angulo solar a cata loco particular, que varia per [[latitude]] del [[tropico]]. Le grande contrasto de temperatura inter aer polar e aer tropic causa le [[currente jectal]]. Systemas de tempore in le [[medie-latitudes]], tal como [[cyclon extratropic|cyclones extratropic]], es causate per instabilitates del fluer del currente jectal. Proque le [[Rotation terrestre|axe]] del Terra es inclinate relative a su plana orbital, [[lumine solar]] es incidente a angulos differente a saisones differente del anno. Sur le superficie terrestre, temperaturas usualmente rangia ±40&nbsp;°C (-40&nbsp;°F a 100&nbsp;°F) annualmente. Durante milles de annos, cambiamentos del [[orbita]] terrestre pote afficer le amonta e distribution de [[energia solar]] recipite per le Terra, assi influentiar longe-termino climate e global [[cambiamento climatic]].(Vide [[cyclos Milankovitch ]]). <ref>Milankovitch, Milutin. Canon of Insolation and the Ice Age Problem. Zavod za Udz?benike i Nastavna Sredstva: Belgrade, 1941. Isbn=86-17-06619-9.</ref> Differentias de temperaturas superficial alora causa differentias pressional. Plus alte altitudes es plus frigide que plus basse altitudes a causa de differentias in calefication compressional. Prognosticar le tempore es le application de scientia e technologia pro predicer le stato del [[Atmosphere terrestre|atmosphera]] in le futuro a un loco particular. Le systema es un [[theoria de chaos|systema chaotic]]; assi parve cambiamentos a un parte del systema pote cresce de haber effectos grande sur le systema como un toto. Human essayos de [[control del tempore|controla le tempore]] ha occurite durante historia human, e il ha evidentia que activitates human como agricultura e industria ha modificate patronos del tempore. Studiar como le tempore functiona sur altere planetas ha essite utile pro comprehender como tempore functiona sur Terra. Un famose puncto de referentia in le [[Systema Solar]], le ''[[Macula Rubie Grande]]'' de [[Jupiter]], es un [[Anticyclon|anticyclonic]] tempesta sapite de haber existite pro al minus 300 annos. Totevia, tempore non es limitate a corpores planetari. Le [[corona]] de un [[stella]] es perder constantemente a in spatio, crear que es essentialmente un multo rar atmosphera in omne parte del Systema Solar. Le motion de massa ejectite ab le [[Sol]] es appellate le [[vento solar]]. ==Causas== [[Image:Stormclouds.jpg|thumb|left|Nubes de [[cumulonimbus]] calvus]] Sur [[Terra]], le commun [[Lista de phenomenos meteorologic|phenomenos temporal]] include [[vento]], [[nube]], [[pluvia]], [[nive]], [[nebula]], e [[tempesta pulveric|tempestas pulveric]]. Eventos minus commun include [[disastro natural|disastros natural]] tal como [[tornado]]s, [[Cyclon tropic|cyclones tropic]], e [[Tempesta hibernal|tempestas glacial]]. Quasi omne familiar phenomenos de tempore occure in le [[troposphera]] (le plus basse parte del [[atmosphera terrestre|atmosphera]]).<ref name="trop" /> Tempore occure anque in le stratosphera e pote afficer tempore sub in le troposphera, sed le mechanismos exacte non es comprendite ben. <ref>{{cite web|url=http://www.gsfc.nasa.gov/topstory/20011018windsurface.html|title=Weather Forecasters May Look Sky-high For Answers|last=O'Carroll|first=Cynthia M.|publisher=[[Goddard Space Flight Center]] (NASA)|date=18 October 2001|accessdate=12 July 2015|archivedate=27 June 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090627081657/http://www.gsfc.nasa.gov/topstory/20011018windsurface.html}}</ref> Como discutite in le section previe, tempore occure grandemente a causa de differentias de [[pression atmospheric|pression in le aere]] (temperatura e [[humiditate]]) inter un loco e un altere. Le contrasto forte de temperatura inter aere [[Region polar|polar]] e tropic causa le [[currente jectal]]. <ref name="Stimac">John P. Stimac. [http://www.ux1.eiu.edu/~cfjps/1400/pressure_wind.html Pression aeral e vento.] Retrieved on 8 May 2008.</ref> [[Systema]]s de tempore in le medie-latitudes es causate grandemente per instabilitates del flux del currente jecta (vide [[baroclinitate]]). <ref>Carlyle H. Wash, Stacey H. Heikkinen, Chi-Sann Liou, e Wendell A. Nuss. [http://ams.allenpress.com/perlserv/?request=get-abstract&doi=10.1175%2F1520-0493(1990)118%3C0234%3AARCEDG%3E2.0.CO%3B2 A Rapid Cyclogenesis Event during GALE IOP 9.] {{Webarchive|url=https://archive.today/20121208181523/http://ams.allenpress.com/perlserv/?request=get-abstract&doi=10.1175/1520-0493(1990)118%3C0234:ARCEDG%3E2.0.CO;2 |date=2012-12-08 }} Recuperava sur 28 Junio 2008.</ref> Totevia, systemas temporal in le tropicas, tal como monsones o organisate systemas de [[tempesta tonitral|tempestas tonitral]], es causate per processos differente. Le calefaction solar inequal (le formation de zonas de temperatura e gradientes de humiditate, o [[frontogenesis]]) anque pote esser causate per le tempore se in le forma de nubositate e precipitation. <ref>Ron W. Przybylinski. [http://www.crh.noaa.gov/lsx/science/pdfppt/ron.ppt The Concept of Frontogenesis e its Application to Winter Weather Forecasting.] Retrieved on 28 June 2008.</ref> Altitudes plus alte es typicamente plus frigide que altitudes plus basse, que es explicate per le [[gradiente thermal adiabatic]]. <ref>{{cite book|author=Mark Zachary Jacobson|title=Fundamentals of Atmospheric Modeling|publisher=Cambridge University Press|edition=2nd|date=2005|isbn=0-521-83970-X|oclc=243560910}}</ref><ref>{{cite book|author=C. Donald Ahrens|title=Meteorology Today|url=https://archive.org/details/meteorologytoday0000ahre_b5f3|publisher=Brooks/Cole Publishing|edition=8th|date=2006|isbn=0-495-01162-2|oclc=224863929}}</ref> In alicun situationes, le temperatura pote crescer con elevation. Iste phenomeno es appellate un [[Inversion (meteorologia)|inversion]] e pote causar piccos de montanias de esser plus calide que le valles infra. Inversiones pote promover le formation de [[nebula]] e sovente age como un capsula que [[Convective inhibition|supprime]] disveloppamento de tempestas tonitral. Sur scalas parve, differentias temperatural pote occurer perque superficies differente (tal como [[oceano]]s, [[foreste]]s, [[glacie|laminas glacial]], o objectos artificial) ha differente characteristicas physic tal como [[albedo|reflectivitate]], asperitate, o contento de humiditate. Differentias de temperatura superficial alora causa differentias de [[pression]]. Un superfice calide califice le aere supra illo causar lo de expander e reducer le [[densitate]] e le resultante [[Pression atmospheric|pression del aere]] superficial. <ref>Michel Moncuquet. [http://www.lesia.obspm.fr/~moncuque/theseweb/tempioweb/node6.html Relation inter densitate e temperatura.] Recuperava sur 28 Junio 2008.</ref> Le resultante [[Gradiente pressional (atmospheric)|gradiente pressional]] horizontal move le aere de plus a minus alte regiones pressional, face un vento, e le rotation del Terra alora causa deviation de iste flux aeral a causa del [[Effecto de Coriolis]]. <ref>Encyclopedia del Terra. [http://www.eoearth.org/article/Wind Vento.] Recuperava sur 28 Junio 2008. </ref> Le systemas simple assi formate pote alora monstrar [[Emergentia|comportamento emergente]] pro producer plus [[Systema pressional|systemas complexe]] e altere phenomenos temporal. Exemplos de scala grande include le [[Cellula de Hadley]], e un exemplo de scala minus grande es [[brisa marin|brisas marin]]. ==Formar le planeta Terra== Tempore es un del fundamental processos que forma le Terra. Le processo de [[meteorisation]] decompone le [[petra]]s e solos a in plus parve fragmentos e alora a in lor substantias constituente. ==Systemas major de vento e pression e tempore connexe== {| class="wikitable" |- ! Region !! Nomine !! Pression !! Ventos Superficial !! Tempore |- | [[Equator]] (0º) || [[Zonas calma equatoral]] (ITCZ o basse equatoral) || Basse || Ventos legier e variabile || Nubose, abundante precipitation in omne saisones; fonte de cyclones tropic. Relativemente parve salinitate del superficie marin a causa de grande pluvia relative a evaporation |- | 0º-30ºN e S || [[Ventos alizeo]] (orientales) || - || Nord-est in le Hemisphera del Nord; Sud-est in le Hemisphera del Sud || Estate humide, hiberno sic; via pro disturbantias tropic |- | 30ºN e S || [[Latitudes de cavallos]] (alte subtropic) || Alte || Ventos legier e variabile || Parve nubositate; sic in omne saisones. Relativemente grande salinitate del superficie marin a causa de grande evaporation relative a precipitation |- | 30º-60ºN e S || Prevalente [[Occidentales]] || - || Sud-west in le Hemisphera del Nord; Nord-west in le Hemisphera del Sud || Hiberno humide, estate sic; via pro pression subtropic alte e basse |- | 60ºN e S || [[Fronte polar]] || Basse || Variabile || Zona de tempore nubose e tempestic; ample precipitation in omne saisones |- | 60º-90ºN e S || [[Orientales polar]] || - || Nord-est in le Hemisphera del Nord; Sud-est in le Hemisphera del Sud || Frigide aer polar con multo basse temperaturas |- | 90ºN e S || Polos || Alte || Al sud in le Hemisphera del Nord; Al nord in le Hemisphera del Sud || Aer frigide e sic; sparse precipitation in omne saisones |} ==Prognosticar== [[Image:Day5pressureforecast.png|thumb|right|Prognostico del pressiones superficial pro cinque dies a in le futuro pro le Oceano Pacific del nord, America del Nord, e le Oceano Atlantic del nord sur 9 Junio 2008]] Prognosticar temporal es le uso de scientia e technica pro predicer le stato del [[Atmosphera terrestre|atmosphera]] in le futuro e a un loco particular. Humanes ha essayate de predicer le tempore informalmente pro millennios, e formalmente post que al minus le 19e Seculo. <ref>Eric D. Craft. [http://eh.net/encyclopedia/article/craft.weather.forcasting.history ''An Economic History of Weather Forecasting''.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070503193324/http://eh.net/encyclopedia/article/craft.weather.forcasting.history |date=2007-05-03 }} Retrieved on 15 April 2007.</ref> Prognosticos temporal (bulletines meteorologic) es facite per colliger datos quantitative re le stato currente del atmosphera e usar [[meteorologia|comprehension scientific del processos atmospheric]] pro projectar como le atmosphera cambiara.<ref>[[NASA]]. [http://earthobservatory.nasa.gov/Library/WxForecasting/wx2.html Weather Forecasting Through the Ages.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050910210732/http://earthobservatory.nasa.gov/Library/WxForecasting/wx2.html |date=2005-09-10 }} Retrieved on 25 May 2008.</ref> Previe basate primemente sur observationes human del cambiamentos in [[Pression atmospheric|pression barometric]], conditiones currente de tempore, e conditiones del celo,<ref>Weather Doctor. [http://www.islandnet.com/~see/weather/eyes/barometer3.htm Applying The Barometer To Weather Watching.] Retrieved on 25 May 2008.</ref> <ref>Mark Moore. [http://www.nwac.us/education_resources/Field_forecasting.pdf Field Forecasting: A Short Summary.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090325034756/http://www.nwac.us/education_resources/Field_forecasting.pdf |date=2009-03-25 }} Retrieved on 25 May 2008.</ref> [[prediction numeric de tempore|modellos prognostic]] es usate nunc pro determinar conditiones futural. Human entrata ancora es requirite pro seliger le plus bon possibile modello prognostic de basar le prognostico sur, que involve habilitates de recognition patronal, [[teleconnection]]es, e cognoscentia del performantia e prejudicio de modellos. Le natura [[theoria de chaos|chaotic]] del atmosphera, le grande potentia computational requirite pro solver le equationes que describe le atmosphera, errores involvite in mesurar le conditiones initial, e un comprehension incomplete del processos atmospheric significa que prognosticos deveni minus accurate como le differentia in currente tempore e le tempore pro qual le prognostico es facer (le ''rangia'' del prognostico) cresce. Le uso de ensembles e consenso modellic adjuta de stricter le errores e selecte le resulto le plus probabile. <ref name="Klaus">Klaus Weickmann, Jeff Whitaker, Andres Roubicek and Catherine Smith. [http://www.cdc.noaa.gov/spotlight/12012001/ The Use of Ensemble Forecasts to Produce Improved Medium Range (3–15 days) Weather Forecasts.] Retrieved on 16 February 2007.</ref> <ref name="TBK">Todd Kimberlain. [http://www.wpc.ncep.noaa.gov/research/TropicalTalk.ppt Tropical cyclone motion and intensity talk (June 2007).] Retrieved on 21 July 2007.</ref> <ref>Richard J. Pasch, Mike Fiorino, and [[Chris Landsea]]. [http://www.emc.ncep.noaa.gov/research/NCEP-EMCModelReview2006/TPC-NCEP2006.ppt TPC/NHC’S REVIEW OF THE NCEP PRODUCTION SUITE FOR 2006.] Retrieved on 5 May 2008.</ref> Il ha un varietate de consumitores de prognosticos temporal. Advertimentos temporal es prognosticos importante perque illos es usate pro proteger vita e proprietate. <ref>[[National Weather Service]]. [http://www.weather.gov/mission.shtml National Weather Service Mission Statement.] Retrieved on 25 May 2008.</ref> <ref>[http://www.meteo.si/met/en/app/webmet/#webmet==8Sdwx2bhR2cv0WZ0V2bvEGcw9ydlJWblR3LwVnaz9Ccy92ZvIXZhxWbvkWbhdWZvA3bp5GdugXbsxXZ1J3bwVGfp1WYnVGf7R2btFWaupzJzx2b2VmbpF2JsAXYyFWblRXZypzJTFEVFxETJRVRfxUQUV0UUdSf; National Meteorological Service of Slovenia]</ref> Prognosticos basate sur temperatura e [[Precipitation (meteorologia)|precipitation]] es importante a agricultura. <ref>Blair Fannin. [http://southwestfarmpress.com/news/061406-Texas-weather/ Dry weather conditions continue for Texas.] Retrieved on 26 May 2008.</ref><ref>Dr. Terry Mader. [http://beef.unl.edu/stories/200004030.shtml Drought Corn Silage.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111005203246/http://beef.unl.edu/stories/200004030.shtml |date=2011-10-05 }} Retrieved on 26 May 2008.</ref><ref>Kathryn C. Taylor. [http://pubs.caes.uga.edu/caespubs/pubcd/C877.htm Peach Orchard Establishment and Young Tree Care.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081224112403/http://pubs.caes.uga.edu/caespubs/pubcd/C877.htm |date=2008-12-24 }} Retrieved on 26 May 2008.</ref><ref>[[Associated Press]]. [http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9D0CE5DB1E30F937A25752C0A967958260 After Freeze, Counting Losses to Orange Crop.] Retrieved on 26 May 2008.</ref> Prognosticos de temperatura es usate per companias electric pro estimar demanda in le futuro. <ref>[[The New York Times]]. [http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9F0CE7D9123AF935A15751C0A965958260 FUTURES/OPTIONS; Cold Weather Brings Surge In Prices of Heating Fuels.] Retrieved on 25 May 2008.</ref><ref>[[BBC]]. [http://news.bbc.co.uk/1/hi/uk/5212724.stm Heatwave causes electricity surge.] Retrieved on 25 May 2008.</ref><ref>Toronto Catholic Schools. [http://www.tcdsb.org/environment/energydrill/EDSP_KeyMessages_FINAL.pdf The Seven Key Messages of the Energy Drill Program.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120217042744/http://www.tcdsb.org/environment/energydrill/EDSP_KeyMessages_FINAL.pdf |date=2012-02-17 }} Retrieved on 25 May 2008.</ref> Sur un base quotidian, gente usa bulletines meteorologic pro determinar que de portar sur un die particular. Proque activitates al aere libere es limitate per pluvia forte, nive, e [[frigido ventic]], prognoses pote esser usate pro planar activitates circa istes eventos. ==Vide etiam== * [[Meteorologia]] ==Referentias== <references/> {{traducite|en|Weather}} [[Categoria:Meteorologia]] [[Categoria:Tempore (meteorologia)| ]] 0nv8e8rrpts28s3g411o7ts5h0qdl93 0 33040 699154 697110 2026-08-27T16:54:55Z InternetArchiveBot 40773 Add 1 book for [[Wikipedia:Verificabilitate]] (20260827)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 699154 wikitext text/x-wiki {{infobox/articulo/generic}} Un '''automobile'''{{linfoX}} o '''auto''' es un [[vehiculo a motor]] con rotas, usate pro [[transportation]] private, o pagate in forma de [[taxi]]. Le majoritate de definitiones del termino specifica que le automobiles es designate pro ir principalmente sur stratas, haber provision de sedes de uno a octo personas, haber typicamente quatro rotas, e esser construite normalmente pro le transportation de gente in loco de mercantias. Le anno [[1886]] es reguardate como le anno natal del automobile moderne. In ille anno, le inventor german [[Karl Benz]] creava le [[Benz Patent-Motorwagen]]. Le automobiles non deveniva largemente utilisabile usque al precoce [[Seculo 20]]. Un del prime automobiles accessibile al populo esseva le 1908 [[Ford Modello T|Modello T]], un automobile american manufacturate per le [[Ford Motor Company]]. Automobiles esseva adoptate rapidemente in le [[S.U.A.]], ubi illos reimplaciava [[cochi]]s e carros tirate per animales, ma requireva multo plus longe tempore pro esser acceptate in Europa del West e altere partes del mundo. Automobiles es equipate con controlos usate pro guidar, parcar, conforto, e securitate. Nove controlos anque ha essite addite a vehiculos facente los plus complexe. Exemplos include [[Automobile climatisation|climatisation]], [[Systemas navigational automotive|systemas navigational]], e intertenimento in automobile. Le majoritate del automobiles usate hodie es propellite per un [[motor de combustion interne]], usa [[deflagration]] de [[gasolina]] (anque appellate petroleo) o [[combustibile Diesel|diesel]]. Ambe combustibiles causa pollution del aer. Vehiculos usante [[combustibile alternative|combustibiles alternative]], tal como [[ethanol]], [[gas natural]], e [[vehiculo electric|electricitate]] gania popularitate in alicun paises. Accidentes de circulation es le plus grande causa de injuria causante mortes globalmente. <ref name=who_stats>{{cite book |url=http://who.int/violence_injury_prevention/publications/road_traffic/world_report/en/ |accessdate=2008-06-24 |author= Peden M |title= World report on road traffic injury prevention |year=2004 |publisher= World Health Organization |isbn=92-4-156260-9 |author-separator=, |author2=Scurfield R |author3=Sle'''et''' ddD (eds.) }}</ref> Le costas del uso de automobiles, que pote includer le costa de: comprar le vehiculo, reparationes e [[mantenimento de autos]], combustibile, [[depreciation]], tempore de guidar, derectos parcante, taxas, e assecurantia,<ref name="racv">{{cite web |url=http://www.racv.com.au/wps/wcm/connect/racv/Internet/Primary/my+car/advice+_+information/vehicle+operating+costs/ |accessdate=2009-12-22 |title=Car Operating Costs |work=my car |publisher=RACV }}</ref> es balanciate contra le costo del alternativas, e le valor del beneficios&nbsp;– percipite e real&nbsp;– del uso de vehiculos. e beneficios pote includer transportation sur demanda, mobilitate, independentia, e convenientia. Le costos al societate del uso general de automobiles, p.ex. mantener strata, [[uso de terra]], pollution, [[sanitate public]], custodiation sanitari, e destruction de vehiculos defuncte, es opposite al valor del beneficios al societate que le uso de automobiles genera. Le beneficios pro le societate pote includer: libertate personal, beneficios economic (p.ex., creation de empleos e ricchessa), production e mantenimento de autos, transportation provisional, occasiones pro tempore libere e viages, e generation de receptas de taxas. Le habilitate pro gente de mover se flexibilemente de loco a loco ha implicationes extensive pro le natura del societates.<ref name="parking">{{cite book |title=Lots of Parking: Land Use in a Car Culture |url=https://archive.org/details/lotsofparkinglan0000jakl |author=John A. Jakle, Keith A. Sculle. |year=2004 |isbn=0-8139-2266-6 |publisher=Univ. of Virginia Press |location=Charlottesville }}</ref> Il esseva estimate in 2010 que le numero de automobiles in le mundo habeva levate se a supra 1 milliardo de vehiculos, contra 500 milliones in 1986.<ref>{{cite web|last=Sousanis|first=John|title=World Vehicle Population Tops 1 Billion Units|url=http://wardsauto.com/ar/world_vehicle_population_110815|work=Wards Auto|accessdate=2012-07-17|date=2011-08-15}}</ref> Le numeros cresce rapidemente, specialmente in [[China]], [[India]], e altere paises recentemente industrialisate. <ref name="plunkettresearch.com">Plunkett Research, [http://www.plunkettresearch.com/Industries/AutomobilesTrucks/AutomobileTrends/tabid/89/Default.aspx "Automobile Industry Introduction" (2008)]</ref> ==Vide etiam== * [[Appendice:Galleria de imagines de vehiculos|Appendice:Galeria de imagines de vehiculos]] * [[Transporto]] * [[Vehiculo a motor]] ==Referentias== {{commonscat|Automobiles}} <references /> {{traduction|en|Car|672527515}} [[Categoria:Automobile| ]] [[Categoria:Transporto]] [[Categoria:Vehiculos]] hew2i0ry7cib4rpo5nrrg7dzo04qvzj 0 33104 699159 684020 2026-08-27T16:57:21Z InternetArchiveBot 40773 Add 1 book for [[Wikipedia:Verificabilitate]] (20260827)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 699159 wikitext text/x-wiki {{Infobox/articulo}} [[File:Left side of Flying Pigeon.jpg|thumb|upright=1.35|Le plus popular modello de bicycletta, e le plus popular [[vehiculo]] de omne typos in le mundo, es le chinese [[Columba Volante]], con alicun 500 milliones in servicio.<ref>{{cite journal|title= Flight of the Pigeon|trans-title= Volo del Columba|language=anglese|last= Koeppel|first= Dan|magazine= [[Bicycling (magazine)|Bicycling]]|date= Januario-Februario 2007|volume= 48|issue= 1|ISSN=0006-2073|publisher=[[Rodale, Inc.]]|pages= 60-66|url=http://books.google.com/booksid=isUDAAAAMBAJ&pg=PA60|accessdate= 2012-01-28 }}</ref>]] [[File:Set of bicycles in Buenos Aires.JPG|thumb|upright=1.35|Gruppo de bicyclettas de typos e dimensiones varie in [[Buenos Aires]].]] Un '''bicycletta'''{{linfo}}, sovente abbreviate '''bicy''' o '''cyclo''', es un [[transportation human-potite|human-potite]], [[pedal bicyclettal|pedal-propellite]], [[singule-tracia vehiculo]], habente duo [[rota]]s attachate a un [[structura bicyclettal|structura]], un post le altere. Un viagero bicyclettal es appellate un [[bicyclar|cyclista]]. Bicyclettas era introducite in le 19ne Seculo in Europa e, in le anno 2003, plus que un milliardo ha essite producite mundialmente, duo vices si plure como le numero de [[automobile]]s que ha essite producite. <ref>{{cite web |url=http://www.worldometers.info/bicycles/|title=Bicycles produced in the world - Worldometers|author=|work=|publisher=|accessdate=2 January 2012}}</ref> Illos es le principal [[Modo de transporto|medios de transportation]] in multe regiones. Illos anque provide un forma popular de recreation, e ha essite adaptate pro tal usos como le joculos de infantes, general sanitate, applicationes militari e policial, servicios de currero, e cursas. Le basic forma e configuration de un typo [[bicycletta de securitate|vertical]], o bicycletta de securitate, ha cambiate parve depost le prime modello catena-propellite era disveloppate circa 1885.<ref name="herlihy">{{cite book | title = Bicycle: History | url = https://archive.org/details/bicyclehistory0000herl_n1m2 | last = Herlihy | first = David V. | authorlink = David V. Herlihy | publisher = Yale University Press | isbn = 0-300-10418-9 | pages = [https://archive.org/details/bicyclehistory0000herl_n1m2/page/200 200]-250, 266-271, 280 | year = 2004}}</ref> ma multe detalios ha essite improvite, specialmente depost le appare de materiales moderne e [[computator-adjutate designo]]. Istes ha permittite pro un proliferation de designos specialisate pro multe typos de cyclar. Le invention del bicycletta ha habite un effecto enorme sur societate, ambe in terminos de cultura e de advantiar methodos industrial moderne. Plure componentes que finalmente habeva un rolo clavic in le disveloppamento del automobile era inventate initialmente pro uso in le bicycletta, includer [[cossinetos de ballas]], [[pneumatico]]s, [[pinnion]]es catena-propellite, e [[rota de filo|rotas tension-radic]].<ref>Heitmann JA. The Automobile and American Life. McFarland, 2009, {{ISBN|0-7864-4013-9}}, pp. 11 e sequente</ref> ==Vide etiam== * [[Transporto]] * [[Vehiculo]] ==Referentias== <references/> {{traducite|en|Bicycle}} [[Categoria:Bicycletta| ]] [[Categoria:Vehiculos]] q007t8cax8swvqh0mei0l3xwd99awp7 0 33180 699256 673739 2026-08-27T18:50:50Z InternetArchiveBot 40773 Add 1 book for [[Wikipedia:Verificabilitate]] (20260827)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 699256 wikitext text/x-wiki {{infobox/articulo/generic}} Le '''frigido''' (anque appellate '''rheuma''', '''rhinite''', '''nasopharyngitis''', '''rhinopharyngite''', '''acute coryza''',<ref>{{cite book|title=Textbook of Oral Medicine|year=2008|publisher=Jaypee Brothers Publishers|isbn=9788180615627|page=336|url=http://books.google.ca/books?id=8_jWY8wOGEsC&pg=PA336|author=John, Pramod R. John}}</ref> '''frigido capitic''' o simplemente un '''frigido''') es un [[maladia infective]] [[Virus|viral]] del [[tracto respiratori superior]] que primarimente affice le [[naso]]. Signos e symptomas include [[tusse]], [[gorga inflammate]], [[rhinorrhea|naso fluente]], [[sternutamento]]s e [[febre]] que usualmente resolve in septe a dece dies, con alicun symptomas durante usque a tres septimanas. Plus de supra 200 stirpes viral pote implicar frigidos; le [[rhinovirus]]es es le plus commun. Infectiones del alte via respiratori es dividite laxemente per le areas que illos affice, con le frigido primarimente afficer le naso, le gorga ([[pharyngitis]]) e le [[sino]]s ([[sinusitis]]), occasionalmente involvente le oculos via un [[conjunctivitis]]. Symptomas es usualmente a causa del reponsa immun del corpore al infection in loco del attaco de texito per le viruses. Le methodo primari de prevention es [[lavar del manos]], con alicun evidentia que supporta le efficacia de portar mascas facial. Le frigido pote occasionalmente ducer ad [[pneumonia viral]] o secundari [[pneumonia bacterial]]. Nulle remedio contra le frigido existe: solmente le symptomas pote esser tractate. Illo es le plus frequente maladia infectiose in humanos con le medie adulto contrahe duo o tres frigidos cata anno, e le medie infante contrahe inter sex e dece-duo. Iste infectiones ha evoluate con humanitate desde antiquitate.<ref name="Eccles p.3">{{cite book|author=Ronald Eccles, Olaf Weber,|title=Common cold|url=https://archive.org/details/commoncold0000unse|date=2009|publisher=Birkhäuser |location=Basel |isbn=978-3-7643-9894-1|page=[https://archive.org/details/commoncold0000unse/page/3 3]}}</ref> ==Vide etiam== * [[Maladia]] ==Referentias== {{commonscat|Common cold}} <references /> {{traduction|en|Common cold|674649313}} [[Categoria:Inflammation]] [[Categoria:Maladia del tracto respiratori superior]] {{pecietta|medicina}} lou2gz48lv1x3v8jhzykwxaibqibxck 0 34555 699221 698277 2026-08-27T18:14:21Z InternetArchiveBot 40773 Add 1 book for [[Wikipedia:Verificabilitate]] (20260827)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 699221 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name = Marchantiophyta | fossil_range = {{fossil range|472|0}}<br>[[Ordovician]] medie<ref name="Walker 2010">Walker, Matt. "Fossils of earliest land plants discovered in Argentina" [http://news.bbc.co.uk/earth/hi/earth_news/newsid_9079000/9079963.stm]. (BBC, Earth News, 2010).</ref> - [[Holoceno|presente]] | image = A mikxture of liverworts from Kunstformen der Natur (1904), plate 82.jpg | image_caption = Diverse hepaticos in ''[[Kunstformen der Natur]]'', 1904 | domain = [[Eukaryota]] | regnum = [[Planta]]e | infraregnum = [[Streptophyta]] | superdivisio = [[Embryophyta]] | taxon = Marchantiophyta | taxon_rank = [[Division (rango taxonomic)|Division]] | authority = Stotler & Stotl.-Crand., 1977<ref name="Stotlers 1977">{{cite journal | author = Raymond E. Stotler, Barbara J. Candall-Stotler | year = 1977 | title = A checklist of the liverworts and hornworts of North America | url = https://archive.org/details/sim_bryologist_fall-1977_80_3/page/405 | journal = The Bryologist | volume=80 | pages=405–428 | doi = 10.2307/3242017 | jstor = 3242017 | issue = 3 | publisher = American Bryological and Lichenological Society }}</ref> emend. 2000<ref name="Stotlers 2000">{{cite book | last1=Crandall-Stotler | first1=Barbara | last2=Stotler | first2=Raymond E. | year=2000 | chapter=Morphology and classification of the Marchantiophyta | page=[https://archive.org/details/bryophytebiology0000unse/page/21 21] |editor=A. Jonathan Shaw |editor2=Bernard Goffinet | title=Bryophyte Biology | url=https://archive.org/details/bryophytebiology0000unse | location=Cambridge | publisher=Cambridge University Press | isbn=0-521-66097-1 }}</ref> | subdivision_ranks = [[Classe (rango taxonomic)|Classes]] e [[Ordine (rango taxonomic)|ordines]] | subdivision = * [[Haplomitriopsida]] ** [[Calobryales]] ** [[Treubiales]] * [[Marchantiopsida]] ** [[Blasiales]] ** [[Lunulariales]] ** [[Marchantiales]] ** [[Neohodgsoniales]] ** [[Sphaerocarpales]] * [[Jungermanniopsida]] ** [[Fossombroniales]] ** [[Jungermanniales]] ** [[Metzgeriales]] ** [[Pallaviciniales]] ** [[Pelliales]] ** [[Pleuroziales]] ** [[Porellales]] ** [[Ptilidiales]] }} '''Marchantiophyta''' o '''hepaticos''' es un [[Division (rango taxonomic)|division]] de [[planta]]s [[Embryophyta|terrestre]] non [[Tracheophyta|vascular]]. Es le [[kingruppo]] del [[Bryophyta|muscos]]. Lor divergentia es datate de 485 [[Megaanno|Ma]].<ref name=Hu2023>{{cite journal | author=Ruoyang Hu, Xuedong Li, Yong Hu (...) Stefan A. Rensing, Ralf Reski & Yikun He |date=2023-08-09|doi=10.1016/j.cell.2023.07.003| title=Adaptive evolution of the enigmatic ''Takakia'' now facing climate change in Tibet | journal=Cell | volume=186 |issue=17 | pages=3558-3576 }}</ref> ==Phylogenia== {{Cladogramma Embryophyta}} {{Refer}} [[Categoria:Marchantiophyta| ]] 0z8txkrcu18kfumt54yt7aadft02p5y 102 39816 699281 698922 2026-08-28T05:58:08Z ListeriaBot 24326 Wikidata list updated [V2] 699281 wikitext text/x-wiki {{infobox}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P105 wd:Q36602 } |wdq= |columns=item,label,P225,P171,P18,description |thumb=32 |links=red |references=all }} {| class='wikitable sortable' ! item ! label ! nomine del taxon ! taxon superior immediate ! imagine ! description |- | [[:d:Q1357|Q1357]] | [[Aranea]] | Araneae<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | [[arachnido]]<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref><br/>[[Tetrapulmonata]]<br/>[[Araneida]]<ref name="ref_28849539e5ecf3322721ce7ab671ac2332ebfbfaefd7b7a465aecd99e96353c6">https://joergwunderlich.de/Downloads/Beitr._Araneol._Band_12_(2019).pdf</ref> | [[File:Spiders Diversity.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q3689|Q3689]] | [[Pedunculata]] | Pedunculata<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | [[Thoracica]]<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | [[File:Gooseneckbarnacles.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q4610|Q4610]] | [[Decapoda]] | Decapoda<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref><ref name="ref_ee8537fe54ade0dcdc4fbfa63340b3c335371f7829b3e40edc08a503500cf708">''[[:d:Q104204003|Uptaded checklist, historical overview and illustrated guide to the stygobiont Malacostraca (Arthropoda: Crustacea) species of Yucatan (Mexico)]]''</ref> | [[Eucarida]]<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | [[File:Haeckel Decapoda.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q4758|Q4758]] | [[Gymnophiona]] | Gymnophiona<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref><ref name="ref_4edc7d9c77b0f50e3e2fe5e6bbf730c7d1c38e44387336ff61d30ae5641cb114">''[[:d:Q19978589|Class Amphibia Gray, 1825]]''</ref> | [[Lissamphibia]]<br/>[[amphibio]]<ref name="ref_4edc7d9c77b0f50e3e2fe5e6bbf730c7d1c38e44387336ff61d30ae5641cb114">''[[:d:Q19978589|Class Amphibia Gray, 1825]]''</ref><br/>[[Apoda]] | [[File:Dermophis mexicanus.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q6521|Q6521]] | [[Caudovirales]] | Caudovirales<ref name="ref_a5fd26998257214762eeb54d0cd502570b81d9abaf031014396ebb01a0e9b2e6">''[[:d:Q18810383|ICTV Master Species List 2013 v2]]''</ref><ref name="ref_cb05d964c30a45fef07328fb0f9fc143725f04c72f1ebf9d3684c09fab1ed17c">''[[:d:Q24716610|ICTV Master Species List 2014 v4]]''</ref><ref name="ref_14768e152946c11f036e10c2a6237af5f4ef8201b49bc4d154dcb9b5bc43504e">''[[:d:Q24571893|ICTV Master Species List 2015 v1]]''</ref><ref name="ref_340ce0d1fe54d6ea21cccd266d1800d30938dc28d8254ab31e91911ec8d21145">''[[:d:Q29000566|ICTV Master Species List 2016 v1.3]]''</ref><ref name="ref_6b59cf7c993039ecd827a0daedf01e9cff413914331272d22962b5f910d625ee">''[[:d:Q57700017|ICTV Master Species List 2018a v1]]''</ref><ref name="ref_f23c41f011ca49f9252d0ff4436e8c393a0b2e3ed4560797f4e9f6edf16126b5">''[[:d:Q62075759|ICTV Master Species List 2018b.v2]]''</ref><ref name="ref_cd46295b4c9aa5e90d4a7a8fd52beff93613dee877af94aabbc087f0419672e8">''[[:d:Q51526638|ICTV Master Species List 2017 v1]]''</ref><ref name="ref_28ddf84f5adc8d599ea8e3fb39f748b891ac2aaae581fb618204c828bea24486">''[[:d:Q69579583|ICTV Master Species List 2005]]''</ref><ref name="ref_3a1938395f14813c837ce1783f840d59a65323c465dcd06b4d1af160cdeff86f">''[[:d:Q69578243|ICTV Master Species List 2009]]''</ref><ref name="ref_5ea60a2f5237ff289cab894c54f4a7214ec821f4eca82f4a18015312f162d390">''[[:d:Q69577927|ICTV Master Species List 2011]]''</ref><ref name="ref_c5fbb4da26a55eb297e419b424ed5260340fdabc7bf32cded8c95ee5d79c42ce">''[[:d:Q69577800|ICTV Master Species List 2013]]''</ref><ref name="ref_86248ee29065b1dbfae06cdca4f80714ef7bc68d41623ae8e4c64e65d9eda18a">''[[:d:Q91806681|ICTV Master Species List 2019.v1]]''</ref><ref name="ref_07776f326281d5e24cbcc830e5a6299a7fcd41305594d7aca61bc802b1d479b9">''[[:d:Q106917282|ICTV Master Species List 2020.v1]]''</ref> | [[Caudoviricetes]]<ref name="ref_86248ee29065b1dbfae06cdca4f80714ef7bc68d41623ae8e4c64e65d9eda18a">''[[:d:Q91806681|ICTV Master Species List 2019.v1]]''</ref><ref name="ref_07776f326281d5e24cbcc830e5a6299a7fcd41305594d7aca61bc802b1d479b9">''[[:d:Q106917282|ICTV Master Species List 2020.v1]]''</ref> | [[File:Caudovirales.svg|center|32px]] | |- | [[:d:Q6542|Q6542]] | [[Herpesvirales]] | Herpesvirales<ref name="ref_a5fd26998257214762eeb54d0cd502570b81d9abaf031014396ebb01a0e9b2e6">''[[:d:Q18810383|ICTV Master Species List 2013 v2]]''</ref><ref name="ref_cb05d964c30a45fef07328fb0f9fc143725f04c72f1ebf9d3684c09fab1ed17c">''[[:d:Q24716610|ICTV Master Species List 2014 v4]]''</ref><ref name="ref_14768e152946c11f036e10c2a6237af5f4ef8201b49bc4d154dcb9b5bc43504e">''[[:d:Q24571893|ICTV Master Species List 2015 v1]]''</ref><ref name="ref_340ce0d1fe54d6ea21cccd266d1800d30938dc28d8254ab31e91911ec8d21145">''[[:d:Q29000566|ICTV Master Species List 2016 v1.3]]''</ref><ref name="ref_6b59cf7c993039ecd827a0daedf01e9cff413914331272d22962b5f910d625ee">''[[:d:Q57700017|ICTV Master Species List 2018a v1]]''</ref><ref name="ref_f23c41f011ca49f9252d0ff4436e8c393a0b2e3ed4560797f4e9f6edf16126b5">''[[:d:Q62075759|ICTV Master Species List 2018b.v2]]''</ref><ref name="ref_cd46295b4c9aa5e90d4a7a8fd52beff93613dee877af94aabbc087f0419672e8">''[[:d:Q51526638|ICTV Master Species List 2017 v1]]''</ref><ref name="ref_3a1938395f14813c837ce1783f840d59a65323c465dcd06b4d1af160cdeff86f">''[[:d:Q69578243|ICTV Master Species List 2009]]''</ref><ref name="ref_5ea60a2f5237ff289cab894c54f4a7214ec821f4eca82f4a18015312f162d390">''[[:d:Q69577927|ICTV Master Species List 2011]]''</ref><ref name="ref_c5fbb4da26a55eb297e419b424ed5260340fdabc7bf32cded8c95ee5d79c42ce">''[[:d:Q69577800|ICTV Master Species List 2013]]''</ref><ref name="ref_86248ee29065b1dbfae06cdca4f80714ef7bc68d41623ae8e4c64e65d9eda18a">''[[:d:Q91806681|ICTV Master Species List 2019.v1]]''</ref><ref name="ref_07776f326281d5e24cbcc830e5a6299a7fcd41305594d7aca61bc802b1d479b9">''[[:d:Q106917282|ICTV Master Species List 2020.v1]]''</ref><ref name="ref_366e4bf484d4214841243da83f659ace184bbeecf9fc0cd66df4467b6c755511">''[[:d:Q116118382|ICTV Master Species List 2021.v3]]''</ref><ref name="ref_d916964a5fca18117bde82d5e828f40b1d39919a12b6db1f9e1e08d14d8fa271">''[[:d:Q118434107|ICTV Master Species List 2022.v1]]''</ref> | [[Herviviricetes]]<ref name="ref_86248ee29065b1dbfae06cdca4f80714ef7bc68d41623ae8e4c64e65d9eda18a">''[[:d:Q91806681|ICTV Master Species List 2019.v1]]''</ref><ref name="ref_07776f326281d5e24cbcc830e5a6299a7fcd41305594d7aca61bc802b1d479b9">''[[:d:Q106917282|ICTV Master Species List 2020.v1]]''</ref><ref name="ref_366e4bf484d4214841243da83f659ace184bbeecf9fc0cd66df4467b6c755511">''[[:d:Q116118382|ICTV Master Species List 2021.v3]]''</ref><ref name="ref_d916964a5fca18117bde82d5e828f40b1d39919a12b6db1f9e1e08d14d8fa271">''[[:d:Q118434107|ICTV Master Species List 2022.v1]]''</ref> | [[File:Herpesviridae EM PHIL 2171 lores.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q6553|Q6553]] | [[Picornavirales]] | Picornavirales<ref name="ref_a5fd26998257214762eeb54d0cd502570b81d9abaf031014396ebb01a0e9b2e6">''[[:d:Q18810383|ICTV Master Species List 2013 v2]]''</ref><ref name="ref_cb05d964c30a45fef07328fb0f9fc143725f04c72f1ebf9d3684c09fab1ed17c">''[[:d:Q24716610|ICTV Master Species List 2014 v4]]''</ref><ref name="ref_14768e152946c11f036e10c2a6237af5f4ef8201b49bc4d154dcb9b5bc43504e">''[[:d:Q24571893|ICTV Master Species List 2015 v1]]''</ref><ref name="ref_340ce0d1fe54d6ea21cccd266d1800d30938dc28d8254ab31e91911ec8d21145">''[[:d:Q29000566|ICTV Master Species List 2016 v1.3]]''</ref><ref name="ref_6b59cf7c993039ecd827a0daedf01e9cff413914331272d22962b5f910d625ee">''[[:d:Q57700017|ICTV Master Species List 2018a v1]]''</ref><ref name="ref_f23c41f011ca49f9252d0ff4436e8c393a0b2e3ed4560797f4e9f6edf16126b5">''[[:d:Q62075759|ICTV Master Species List 2018b.v2]]''</ref><ref name="ref_cd46295b4c9aa5e90d4a7a8fd52beff93613dee877af94aabbc087f0419672e8">''[[:d:Q51526638|ICTV Master Species List 2017 v1]]''</ref><ref name="ref_3a1938395f14813c837ce1783f840d59a65323c465dcd06b4d1af160cdeff86f">''[[:d:Q69578243|ICTV Master Species List 2009]]''</ref><ref name="ref_5ea60a2f5237ff289cab894c54f4a7214ec821f4eca82f4a18015312f162d390">''[[:d:Q69577927|ICTV Master Species List 2011]]''</ref><ref name="ref_c5fbb4da26a55eb297e419b424ed5260340fdabc7bf32cded8c95ee5d79c42ce">''[[:d:Q69577800|ICTV Master Species List 2013]]''</ref><ref name="ref_86248ee29065b1dbfae06cdca4f80714ef7bc68d41623ae8e4c64e65d9eda18a">''[[:d:Q91806681|ICTV Master Species List 2019.v1]]''</ref><ref name="ref_07776f326281d5e24cbcc830e5a6299a7fcd41305594d7aca61bc802b1d479b9">''[[:d:Q106917282|ICTV Master Species List 2020.v1]]''</ref><ref name="ref_366e4bf484d4214841243da83f659ace184bbeecf9fc0cd66df4467b6c755511">''[[:d:Q116118382|ICTV Master Species List 2021.v3]]''</ref><ref name="ref_d916964a5fca18117bde82d5e828f40b1d39919a12b6db1f9e1e08d14d8fa271">''[[:d:Q118434107|ICTV Master Species List 2022.v1]]''</ref> | [[Pisoniviricetes]]<ref name="ref_86248ee29065b1dbfae06cdca4f80714ef7bc68d41623ae8e4c64e65d9eda18a">''[[:d:Q91806681|ICTV Master Species List 2019.v1]]''</ref><ref name="ref_07776f326281d5e24cbcc830e5a6299a7fcd41305594d7aca61bc802b1d479b9">''[[:d:Q106917282|ICTV Master Species List 2020.v1]]''</ref><ref name="ref_366e4bf484d4214841243da83f659ace184bbeecf9fc0cd66df4467b6c755511">''[[:d:Q116118382|ICTV Master Species List 2021.v3]]''</ref><ref name="ref_d916964a5fca18117bde82d5e828f40b1d39919a12b6db1f9e1e08d14d8fa271">''[[:d:Q118434107|ICTV Master Species List 2022.v1]]''</ref><br/>[[Virus]]<ref name="ref_a5fd26998257214762eeb54d0cd502570b81d9abaf031014396ebb01a0e9b2e6">''[[:d:Q18810383|ICTV Master Species List 2013 v2]]''</ref><ref name="ref_cb05d964c30a45fef07328fb0f9fc143725f04c72f1ebf9d3684c09fab1ed17c">''[[:d:Q24716610|ICTV Master Species List 2014 v4]]''</ref><ref name="ref_14768e152946c11f036e10c2a6237af5f4ef8201b49bc4d154dcb9b5bc43504e">''[[:d:Q24571893|ICTV Master Species List 2015 v1]]''</ref><ref name="ref_340ce0d1fe54d6ea21cccd266d1800d30938dc28d8254ab31e91911ec8d21145">''[[:d:Q29000566|ICTV Master Species List 2016 v1.3]]''</ref><ref name="ref_6b59cf7c993039ecd827a0daedf01e9cff413914331272d22962b5f910d625ee">''[[:d:Q57700017|ICTV Master Species List 2018a v1]]''</ref><ref name="ref_cd46295b4c9aa5e90d4a7a8fd52beff93613dee877af94aabbc087f0419672e8">''[[:d:Q51526638|ICTV Master Species List 2017 v1]]''</ref><ref name="ref_3a1938395f14813c837ce1783f840d59a65323c465dcd06b4d1af160cdeff86f">''[[:d:Q69578243|ICTV Master Species List 2009]]''</ref><ref name="ref_5ea60a2f5237ff289cab894c54f4a7214ec821f4eca82f4a18015312f162d390">''[[:d:Q69577927|ICTV Master Species List 2011]]''</ref><ref name="ref_c5fbb4da26a55eb297e419b424ed5260340fdabc7bf32cded8c95ee5d79c42ce">''[[:d:Q69577800|ICTV Master Species List 2013]]''</ref> | [[File:Hepatitis A virus 02.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q7380|Q7380]] | [[primate]] | Primates<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref><ref name="ref_b461bd9e2542d8062d3fd2ec7a638c156f7e79c989097d43409982eb64d5e86d">''[[:d:Q19302303|Class Mammalia Linnaeus, 1758]]''</ref><ref name="ref_5f23685d9d76bf1b20f6172bc8e9dfec50028c616fc311bbf816b245a34ad6c8">''[[:d:Q1538807|Mammal Species of the World (Third edition)]]''</ref><ref name="ref_a0883dc87b69d75612e06ca4260f7a3bdcb0e63c3cdb2e8cfbc4a8348f7145f5">''[[:d:Q19604469|A Guide to the Mammals of China]]''</ref><ref name="ref_5bdbf8eee19b105ff04d66d13ee4f654eec1e2e0dd7692808ebb15629415fb16">''[[:d:Q21608408|Systema Naturae. 10th edition, Volume 1]]''</ref> | [[Primatomorpha]] | [[File:Primates - some families.jpg|center|32px]] | mammifero del ordine Primates |- | [[:d:Q10850|Q10850]] | [[Rodentia]] | Rodentia<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref><ref name="ref_b461bd9e2542d8062d3fd2ec7a638c156f7e79c989097d43409982eb64d5e86d">''[[:d:Q19302303|Class Mammalia Linnaeus, 1758]]''</ref><ref name="ref_5f23685d9d76bf1b20f6172bc8e9dfec50028c616fc311bbf816b245a34ad6c8">''[[:d:Q1538807|Mammal Species of the World (Third edition)]]''</ref><ref name="ref_a0883dc87b69d75612e06ca4260f7a3bdcb0e63c3cdb2e8cfbc4a8348f7145f5">''[[:d:Q19604469|A Guide to the Mammals of China]]''</ref><ref name="ref_887215f3b5fdc9eddac9227c0336721c56eeace94c6e1af797038c9a5a71373b">''[[:d:Q27044125|Handbook of the Mammals of the World. 6. Lagomorphs and Rodents I]]''</ref> | [[Glires]]<ref name="ref_02fb502a2a6b6efb132679c32918d7c22997787e0bcc199d551c4afb7bea4a79">''[[:d:Q12159796|Taxonomy database of the U.S. National Center for Biotechnology Information]]''</ref><br/>[[Simplicidentata]] | [[File:Tamias striatus CT.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q13676|Q13676]] | [[Dermaptera]] | Dermaptera<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | [[Polyneoptera]]<br/>[[Haplocercata]]<ref name="ref_bfb68a78f1f6fe9ff6cf88c875b7263373ffd7ad24a431ecbbe1de9be5260767">''[[:d:Q54311073|Mantophasmatodea and phylogeny of the lower neopterous insects]]''</ref> | [[File:Cadeladefrade 045eue.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q14272|Q14272]] | [[Geraniales]] | Geraniales<ref name="ref_70bf05e61b2b9bdd016feae33b1d7b5de0ce721d914bd156fd8bd57827c49ae6">''[[:d:Q167402|Australian Plant Name Index]]''</ref><ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref><ref name="ref_52c422a3a63aa15cea70f788af0d98a62756f3c860fdd8b758b51fe95d8330a2">''[[:d:Q55869373|Flowering Plants]]''</ref><ref name="ref_69b50a399407f05f4fa737e9d26f700dff76ffc8db376521051abb69751a5735">''[[:d:Q21994487|Summary of recent systems of angiosperm classification]]''</ref><ref name="ref_793fa96b38ba606676c280023b7166d5dd46b9c63ee2a25b32e804b70f25a538">''[[:d:Q22338324|An Updated Classification of the Class Magnoliopsida (“Angiospermae”)]]''</ref> | [[Malvids]]<ref name="ref_774629b5d6b96d18755d7eba9800e693975ea5262bd876c19af66b5ea59794ed">''[[:d:Q13683362|An update of the Angiosperm Phylogeny Group classification for the orders and families of flowering plants: APG III]]''</ref><ref name="ref_0303c5a81833512e1031f9c4da00ad4804acd2b29b0a3572354e7281145a630b">''[[:d:Q23803501|An update of the Angiosperm Phylogeny Group classification for the orders and families of flowering plants: APG IV]]''</ref> | [[File:GeraniumPalustre2.JPG|center|32px]] | |- | [[:d:Q17160|Q17160]] | [[Ascaridida]] | Ascaridida<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | [[Secernentea]]<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | [[File:Anisakids.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q17162|Q17162]] | [[Diplogasterida]] | Diplogasterida<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | [[Chromadorea]]<br/>[[Secernentea]] | [[File:Roundworm.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q17164|Q17164]] | [[Rhabditida]] | Rhabditida<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | [[Rhabditia]]<ref name="ref_1a2d60ebf70a4e62cc9a7ae6753dd6c6a96900fb525c591016e68fc251ca4e35">''[[:d:Q82494|National Center for Biotechnology Information]]''</ref> | [[File:Dictyocaulus-viviparus.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q17165|Q17165]] | [[Spirurida]] | Spirurida | [[Spiruria]] | [[File:Microfilaria.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q17166|Q17166]] | [[Strongylida]] | Strongylida<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | [[Rhabditida]] | [[File:Dictyocaulus-viviparus.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q19107|Q19107]] | [[Trigonotarbida]] | Trigonotarbida | [[arachnido]] | [[File:20201208 Trigonotarbida trigonotarbid.png|center|32px]] | |- | [[:d:Q19111|Q19111]] | [[Amblypygi]] | Amblypygi<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref><ref name="ref_44c908ef3fc03589ed8162f2cd1efe5232458ee4eabfbfa9cee1d6707068b2d4">''[[:d:Q20020125|Order Amblypygi Thorell, 1883]]''</ref> | [[arachnido]]<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | [[File:Amblypigid.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q19114|Q19114]] | [[Phalangiotarbida]] | Phalangiotarbida | [[arachnido]] | [[File:20200828 Phalangiotarbi.png|center|32px]] | |- | [[:d:Q19116|Q19116]] | [[Opiliones]] | Opiliones<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref><ref name="ref_bcb4b14908eb5417abdb5f3e8ba40fe21f44f419b77ed3746837b5a283108fbc">''[[:d:Q21060990|Order Opiliones Sundevall, 1833]]''</ref> | [[arachnido]]<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | [[File:Opiliones harvestman.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q19117|Q19117]] | [[Palpigradi]] | Palpigradi<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref><ref name="ref_fb63d626e7b491c05376d97dc7f71f3bb94f044b1e6bf6942dafd1f70816fb2f">''[[:d:Q21056554|Order Palpigradi Thorell, 1888]]''</ref> | [[arachnido]]<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | [[File:Live Eukoenenia spelaea in its cave habitat.png|center|32px]] | |- | [[:d:Q19119|Q19119]] | [[pseudoscorpion]] | Pseudoscorpiones<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref><ref name="ref_e50b7b5ec00612475af5798a338ecf984fd830ea2b7e28780dc625bfe73cc1ed">''[[:d:Q21044758|Order Pseudoscorpiones de Geer, 1778]]''</ref> | [[arachnido]]<br/>[[Dromopoda]] | [[File:Neopseudogarypus scutellatus.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q19120|Q19120]] | [[Ricinulei]] | Ricinulei<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref><ref name="ref_561a93aaaa11706eb7120df522f6a25a4017f35bfada3168c209af44e3c6161b">''[[:d:Q21055647|Order Ricinulei Thorell, 1876]]''</ref> | [[arachnido]]<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | [[File:Cryptocellus goodnighti.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q19123|Q19123]] | [[Schizomida]] | Schizomida<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref><ref name="ref_6fad576fe5d4d4e849b33171e945b315346eaa42e05bbfc16ec4002ca5597c46">''[[:d:Q21055535|Order Schizomida Petrunkevitch, 1945]]''</ref> | [[arachnido]]<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | [[File:Hubbardia pentapeltis female.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q19125|Q19125]] | [[Scorpiones]] | Scorpiones<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref><ref name="ref_0e0ee91e0efe4aca4ead1c725a604be8804ff6486a7bf18f3e904f97ac14d5b6">''[[:d:Q20015114|Order Scorpiones C.L. Koch, 1850]]''</ref> | [[Arachnopulmonata]] | [[File:Asian forest scorpion in Khao Yai National Park.JPG|center|32px]] | |- | [[:d:Q19126|Q19126]] | [[Solifugae]] | Solifugae<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref><ref name="ref_a27d76ccef4ba1d8f8eef002861356893599be501408cf4a5aeb96481fac6029">''[[:d:Q21045193|Order Solifugae Sundevall, 1833]]''</ref> | [[arachnido]]<br/>[[Dromopoda]] | [[File:Solifugae collage.png|center|32px]] | |- | [[:d:Q19135|Q19135]] | [[Uropygi]] | Uropygi<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | [[arachnido]]<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | [[File:Whipscorpion.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q19173|Q19173]] | [[Casuariiformes]] | Casuariiformes<ref name="ref_78b47291c0dd6e5173ebe92d807c354d3e1151fe5d647c93e9876c1d452e713f">''[[:d:Q27042747|IOC World Bird List Version 6.3]]''</ref><ref name="ref_43c4be1e7a0e8e16fe1d7d313e2c3d2135be0eea9fbd009e3978efed469b1674">''[[:d:Q27907675|IOC World Bird List Version 6.4]]''</ref><ref name="ref_564ad4a35529977276f5df09652cc9788cb3b659e772f52f97b7a69e5a603205">''[[:d:Q28971563|IOC World Bird List Version 7.1]]''</ref><ref name="ref_266fcb1bcf1f83500e47dc964480b1abf5bf69e09fc2dd5d9b57347bbaabaad1">''[[:d:Q29937193|IOC World Bird List Version 7.2]]''</ref><ref name="ref_56f56aeaf68793da280086a33452bd3feaa50bc613807c2b86a0bfa262ca31df">''[[:d:Q38258000|IOC World Bird List Version 7.3]]''</ref><ref name="ref_c7fb09d9af26132096ff14dd4ef58ffb60b45e0768da21314279f13d5d338079">''[[:d:Q53908065|IOC World Bird List Version 8.1]]''</ref><ref name="ref_1a04f3e8a02e2f0067f21bdedf92bd06b2e80ff85eadd8bb9590d073c9dcbd4c">''[[:d:Q56180957|IOC World Bird List Version 8.2]]''</ref><ref name="ref_b7131d5524efffceb73c1152c6ac776b7173ee57b206b02fc8dd5b15ee984e78">''[[:d:Q61018800|IOC World Bird List Version 9.1]]''</ref><ref name="ref_a3c926eefcbad41afe10b925c2d6828b77f009127f1ad218304f36d439df8393">''[[:d:Q65961410|IOC World Bird List Version 9.2]]''</ref><ref name="ref_6397691e9a04867daffb17c105db161cd56acafd886415cad59d0d45fb7f1e35">''[[:d:Q83589462|IOC World Bird List Version 10.1]]''</ref><ref name="ref_45fffc643465cf2c3059569cd5f7c6f78f16ce2a27a7ef8f1d7f646b75b2b33a">''[[:d:Q98069412|IOC World Bird List Version 10.2]]''</ref><ref name="ref_97a6951a2d81c2fdb35ed9d72113c3e7b5f3fa4708b0b1b9fc2f90bf53e1a784">''[[:d:Q105870418|IOC World Bird List Version 11.1]]''</ref><ref name="ref_7edb301dd0fb7ff2cdd7d7f5a23116941a2655b566e8892314c255fd7b60c47f">''[[:d:Q108116032|IOC World Bird List Version 11.2]]''</ref><ref name="ref_540c8d5ca51fcbcfdde3ed3fc93419ae3b011062884a1903a6c90b44028c9a05">''[[:d:Q116732424|IOC World Bird List Version 12.1]]''</ref><ref name="ref_29b118fd222e87d09eb4c0d34e662b0f9c0a14846d72dff04e08c839e7ce2bca">''[[:d:Q117190405|IOC World Bird List Version 12.2]]''</ref><ref name="ref_120581709b59e2f7acda8a22fb111da6e394c2562df61854f0a2691fb1342889">''[[:d:Q117219094|IOC World Bird List Version 13.1]]''</ref> | [[Novaeratitae]] | [[File:Darica Cossowary 00975.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q19338|Q19338]] | [[Pelecaniformes]] | Pelecaniformes<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref><ref name="ref_78b47291c0dd6e5173ebe92d807c354d3e1151fe5d647c93e9876c1d452e713f">''[[:d:Q27042747|IOC World Bird List Version 6.3]]''</ref><ref name="ref_43c4be1e7a0e8e16fe1d7d313e2c3d2135be0eea9fbd009e3978efed469b1674">''[[:d:Q27907675|IOC World Bird List Version 6.4]]''</ref><ref name="ref_564ad4a35529977276f5df09652cc9788cb3b659e772f52f97b7a69e5a603205">''[[:d:Q28971563|IOC World Bird List Version 7.1]]''</ref><ref name="ref_266fcb1bcf1f83500e47dc964480b1abf5bf69e09fc2dd5d9b57347bbaabaad1">''[[:d:Q29937193|IOC World Bird List Version 7.2]]''</ref><ref name="ref_56f56aeaf68793da280086a33452bd3feaa50bc613807c2b86a0bfa262ca31df">''[[:d:Q38258000|IOC World Bird List Version 7.3]]''</ref><ref name="ref_c7fb09d9af26132096ff14dd4ef58ffb60b45e0768da21314279f13d5d338079">''[[:d:Q53908065|IOC World Bird List Version 8.1]]''</ref><ref name="ref_1a04f3e8a02e2f0067f21bdedf92bd06b2e80ff85eadd8bb9590d073c9dcbd4c">''[[:d:Q56180957|IOC World Bird List Version 8.2]]''</ref><ref name="ref_b7131d5524efffceb73c1152c6ac776b7173ee57b206b02fc8dd5b15ee984e78">''[[:d:Q61018800|IOC World Bird List Version 9.1]]''</ref><ref name="ref_a3c926eefcbad41afe10b925c2d6828b77f009127f1ad218304f36d439df8393">''[[:d:Q65961410|IOC World Bird List Version 9.2]]''</ref><ref name="ref_6397691e9a04867daffb17c105db161cd56acafd886415cad59d0d45fb7f1e35">''[[:d:Q83589462|IOC World Bird List Version 10.1]]''</ref><ref name="ref_45fffc643465cf2c3059569cd5f7c6f78f16ce2a27a7ef8f1d7f646b75b2b33a">''[[:d:Q98069412|IOC World Bird List Version 10.2]]''</ref><ref name="ref_97a6951a2d81c2fdb35ed9d72113c3e7b5f3fa4708b0b1b9fc2f90bf53e1a784">''[[:d:Q105870418|IOC World Bird List Version 11.1]]''</ref><ref name="ref_7edb301dd0fb7ff2cdd7d7f5a23116941a2655b566e8892314c255fd7b60c47f">''[[:d:Q108116032|IOC World Bird List Version 11.2]]''</ref><ref name="ref_540c8d5ca51fcbcfdde3ed3fc93419ae3b011062884a1903a6c90b44028c9a05">''[[:d:Q116732424|IOC World Bird List Version 12.1]]''</ref><ref name="ref_29b118fd222e87d09eb4c0d34e662b0f9c0a14846d72dff04e08c839e7ce2bca">''[[:d:Q117190405|IOC World Bird List Version 12.2]]''</ref><ref name="ref_120581709b59e2f7acda8a22fb111da6e394c2562df61854f0a2691fb1342889">''[[:d:Q117219094|IOC World Bird List Version 13.1]]''</ref> | [[Aequornithes]]<br/>[[Pelecanes]] | [[File:Pelican 4995.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q19430|Q19430]] | [[Xiphosura]] | Xiphosura<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | [[Merostomata]]<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref><ref name="ref_a5cb691fd2a2b68bd3f1f4fdd86e8363d0afaafce9c9a45fe2e1fcfcae264a67">''[[:d:Q1531570|Global Biodiversity Information Facility]]''</ref><br/>[[Prosomapoda]]<ref name="ref_ed6a5d9605b0cd838b6d9340f4bb33ff8536a0c347663334e025d2753d4a8996">''[[:d:Q796451|Fossilworks]]''</ref> | [[File:Limule(dD).jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q19436|Q19436]] | [[Eurypterida]] | Eurypterida | [[Sclerophorata]] | [[File:Eurypterus Smithsonian.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q20740|Q20740]] | [[Bucerotiformes]] | Bucerotiformes<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref><ref name="ref_78b47291c0dd6e5173ebe92d807c354d3e1151fe5d647c93e9876c1d452e713f">''[[:d:Q27042747|IOC World Bird List Version 6.3]]''</ref><ref name="ref_43c4be1e7a0e8e16fe1d7d313e2c3d2135be0eea9fbd009e3978efed469b1674">''[[:d:Q27907675|IOC World Bird List Version 6.4]]''</ref><ref name="ref_564ad4a35529977276f5df09652cc9788cb3b659e772f52f97b7a69e5a603205">''[[:d:Q28971563|IOC World Bird List Version 7.1]]''</ref><ref name="ref_266fcb1bcf1f83500e47dc964480b1abf5bf69e09fc2dd5d9b57347bbaabaad1">''[[:d:Q29937193|IOC World Bird List Version 7.2]]''</ref><ref name="ref_56f56aeaf68793da280086a33452bd3feaa50bc613807c2b86a0bfa262ca31df">''[[:d:Q38258000|IOC World Bird List Version 7.3]]''</ref><ref name="ref_c7fb09d9af26132096ff14dd4ef58ffb60b45e0768da21314279f13d5d338079">''[[:d:Q53908065|IOC World Bird List Version 8.1]]''</ref><ref name="ref_1a04f3e8a02e2f0067f21bdedf92bd06b2e80ff85eadd8bb9590d073c9dcbd4c">''[[:d:Q56180957|IOC World Bird List Version 8.2]]''</ref><ref name="ref_b7131d5524efffceb73c1152c6ac776b7173ee57b206b02fc8dd5b15ee984e78">''[[:d:Q61018800|IOC World Bird List Version 9.1]]''</ref><ref name="ref_a3c926eefcbad41afe10b925c2d6828b77f009127f1ad218304f36d439df8393">''[[:d:Q65961410|IOC World Bird List Version 9.2]]''</ref><ref name="ref_6397691e9a04867daffb17c105db161cd56acafd886415cad59d0d45fb7f1e35">''[[:d:Q83589462|IOC World Bird List Version 10.1]]''</ref><ref name="ref_45fffc643465cf2c3059569cd5f7c6f78f16ce2a27a7ef8f1d7f646b75b2b33a">''[[:d:Q98069412|IOC World Bird List Version 10.2]]''</ref><ref name="ref_97a6951a2d81c2fdb35ed9d72113c3e7b5f3fa4708b0b1b9fc2f90bf53e1a784">''[[:d:Q105870418|IOC World Bird List Version 11.1]]''</ref><ref name="ref_7edb301dd0fb7ff2cdd7d7f5a23116941a2655b566e8892314c255fd7b60c47f">''[[:d:Q108116032|IOC World Bird List Version 11.2]]''</ref><ref name="ref_540c8d5ca51fcbcfdde3ed3fc93419ae3b011062884a1903a6c90b44028c9a05">''[[:d:Q116732424|IOC World Bird List Version 12.1]]''</ref><ref name="ref_29b118fd222e87d09eb4c0d34e662b0f9c0a14846d72dff04e08c839e7ce2bca">''[[:d:Q117190405|IOC World Bird List Version 12.2]]''</ref><ref name="ref_120581709b59e2f7acda8a22fb111da6e394c2562df61854f0a2691fb1342889">''[[:d:Q117219094|IOC World Bird List Version 13.1]]''</ref> | [[Picocoraciae]] | [[File:Buceros bicornis -Köln Zoo-8a.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q21020|Q21020]] | [[Buxales]] | Buxales<ref name="ref_a17cd45f195cdc191b9f590dfce26a41c267e800aab843f3152d21b863779439">''[[:d:Q13626292|A phylogenetic classification of the land plants to accompany APG III]]''</ref><ref name="ref_774629b5d6b96d18755d7eba9800e693975ea5262bd876c19af66b5ea59794ed">''[[:d:Q13683362|An update of the Angiosperm Phylogeny Group classification for the orders and families of flowering plants: APG III]]''</ref><ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref><ref name="ref_52c422a3a63aa15cea70f788af0d98a62756f3c860fdd8b758b51fe95d8330a2">''[[:d:Q55869373|Flowering Plants]]''</ref><ref name="ref_69b50a399407f05f4fa737e9d26f700dff76ffc8db376521051abb69751a5735">''[[:d:Q21994487|Summary of recent systems of angiosperm classification]]''</ref><ref name="ref_793fa96b38ba606676c280023b7166d5dd46b9c63ee2a25b32e804b70f25a538">''[[:d:Q22338324|An Updated Classification of the Class Magnoliopsida (“Angiospermae”)]]''</ref> | [[Eudicotyledoneae]]<ref name="ref_774629b5d6b96d18755d7eba9800e693975ea5262bd876c19af66b5ea59794ed">''[[:d:Q13683362|An update of the Angiosperm Phylogeny Group classification for the orders and families of flowering plants: APG III]]''</ref><ref name="ref_0303c5a81833512e1031f9c4da00ad4804acd2b29b0a3572354e7281145a630b">''[[:d:Q23803501|An update of the Angiosperm Phylogeny Group classification for the orders and families of flowering plants: APG IV]]''</ref> | [[File:Illustration Buxus sempervirens0.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q21021|Q21021]] | [[Ranunculales]] | Ranunculales<ref name="ref_70bf05e61b2b9bdd016feae33b1d7b5de0ce721d914bd156fd8bd57827c49ae6">''[[:d:Q167402|Australian Plant Name Index]]''</ref><ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref><ref name="ref_52c422a3a63aa15cea70f788af0d98a62756f3c860fdd8b758b51fe95d8330a2">''[[:d:Q55869373|Flowering Plants]]''</ref><ref name="ref_69b50a399407f05f4fa737e9d26f700dff76ffc8db376521051abb69751a5735">''[[:d:Q21994487|Summary of recent systems of angiosperm classification]]''</ref><ref name="ref_793fa96b38ba606676c280023b7166d5dd46b9c63ee2a25b32e804b70f25a538">''[[:d:Q22338324|An Updated Classification of the Class Magnoliopsida (“Angiospermae”)]]''</ref> | [[Eudicotyledoneae]]<ref name="ref_774629b5d6b96d18755d7eba9800e693975ea5262bd876c19af66b5ea59794ed">''[[:d:Q13683362|An update of the Angiosperm Phylogeny Group classification for the orders and families of flowering plants: APG III]]''</ref><ref name="ref_48a3130b6d2735cbba082a16f6145b4603d757b0cbb56fc618bd3d043d9aecf0">''[[:d:Q14396088|An ordinal classification for the families of flowering plants]]''</ref><ref name="ref_2ac0a98f2ede0af4121e6b3efcc3f0f055f5d9ad3db914c6538104d875766a81">''[[:d:Q14565069|An update of the Angiosperm Phylogeny Group classification for the orders and families of flowering plants: APG II]]''</ref><ref name="ref_0303c5a81833512e1031f9c4da00ad4804acd2b29b0a3572354e7281145a630b">''[[:d:Q23803501|An update of the Angiosperm Phylogeny Group classification for the orders and families of flowering plants: APG IV]]''</ref> | [[File:Creeping butercup close 800.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q21023|Q21023]] | [[Canellales]] | Canellales<ref name="ref_a17cd45f195cdc191b9f590dfce26a41c267e800aab843f3152d21b863779439">''[[:d:Q13626292|A phylogenetic classification of the land plants to accompany APG III]]''</ref><ref name="ref_774629b5d6b96d18755d7eba9800e693975ea5262bd876c19af66b5ea59794ed">''[[:d:Q13683362|An update of the Angiosperm Phylogeny Group classification for the orders and families of flowering plants: APG III]]''</ref><ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref><ref name="ref_52c422a3a63aa15cea70f788af0d98a62756f3c860fdd8b758b51fe95d8330a2">''[[:d:Q55869373|Flowering Plants]]''</ref><ref name="ref_69b50a399407f05f4fa737e9d26f700dff76ffc8db376521051abb69751a5735">''[[:d:Q21994487|Summary of recent systems of angiosperm classification]]''</ref><ref name="ref_793fa96b38ba606676c280023b7166d5dd46b9c63ee2a25b32e804b70f25a538">''[[:d:Q22338324|An Updated Classification of the Class Magnoliopsida (“Angiospermae”)]]''</ref> | [[magnoliids]]<ref name="ref_774629b5d6b96d18755d7eba9800e693975ea5262bd876c19af66b5ea59794ed">''[[:d:Q13683362|An update of the Angiosperm Phylogeny Group classification for the orders and families of flowering plants: APG III]]''</ref><ref name="ref_2ac0a98f2ede0af4121e6b3efcc3f0f055f5d9ad3db914c6538104d875766a81">''[[:d:Q14565069|An update of the Angiosperm Phylogeny Group classification for the orders and families of flowering plants: APG II]]''</ref><ref name="ref_0303c5a81833512e1031f9c4da00ad4804acd2b29b0a3572354e7281145a630b">''[[:d:Q23803501|An update of the Angiosperm Phylogeny Group classification for the orders and families of flowering plants: APG IV]]''</ref> | [[File:Canella alba Ypey71.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q21138|Q21138]] | [[Apiales]] | Apiales<ref name="ref_a17cd45f195cdc191b9f590dfce26a41c267e800aab843f3152d21b863779439">''[[:d:Q13626292|A phylogenetic classification of the land plants to accompany APG III]]''</ref><ref name="ref_774629b5d6b96d18755d7eba9800e693975ea5262bd876c19af66b5ea59794ed">''[[:d:Q13683362|An update of the Angiosperm Phylogeny Group classification for the orders and families of flowering plants: APG III]]''</ref><ref name="ref_52c422a3a63aa15cea70f788af0d98a62756f3c860fdd8b758b51fe95d8330a2">''[[:d:Q55869373|Flowering Plants]]''</ref><ref name="ref_69b50a399407f05f4fa737e9d26f700dff76ffc8db376521051abb69751a5735">''[[:d:Q21994487|Summary of recent systems of angiosperm classification]]''</ref> | [[campanulids]]<ref name="ref_774629b5d6b96d18755d7eba9800e693975ea5262bd876c19af66b5ea59794ed">''[[:d:Q13683362|An update of the Angiosperm Phylogeny Group classification for the orders and families of flowering plants: APG III]]''</ref><ref name="ref_0303c5a81833512e1031f9c4da00ad4804acd2b29b0a3572354e7281145a630b">''[[:d:Q23803501|An update of the Angiosperm Phylogeny Group classification for the orders and families of flowering plants: APG IV]]''</ref> | [[File:Umbella.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q21651|Q21651]] | [[Anseriformes]] | Anseriformes<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref><ref name="ref_78b47291c0dd6e5173ebe92d807c354d3e1151fe5d647c93e9876c1d452e713f">''[[:d:Q27042747|IOC World Bird List Version 6.3]]''</ref><ref name="ref_43c4be1e7a0e8e16fe1d7d313e2c3d2135be0eea9fbd009e3978efed469b1674">''[[:d:Q27907675|IOC World Bird List Version 6.4]]''</ref><ref name="ref_564ad4a35529977276f5df09652cc9788cb3b659e772f52f97b7a69e5a603205">''[[:d:Q28971563|IOC World Bird List Version 7.1]]''</ref><ref name="ref_266fcb1bcf1f83500e47dc964480b1abf5bf69e09fc2dd5d9b57347bbaabaad1">''[[:d:Q29937193|IOC World Bird List Version 7.2]]''</ref><ref name="ref_56f56aeaf68793da280086a33452bd3feaa50bc613807c2b86a0bfa262ca31df">''[[:d:Q38258000|IOC World Bird List Version 7.3]]''</ref><ref name="ref_c7fb09d9af26132096ff14dd4ef58ffb60b45e0768da21314279f13d5d338079">''[[:d:Q53908065|IOC World Bird List Version 8.1]]''</ref><ref name="ref_1a04f3e8a02e2f0067f21bdedf92bd06b2e80ff85eadd8bb9590d073c9dcbd4c">''[[:d:Q56180957|IOC World Bird List Version 8.2]]''</ref><ref name="ref_b7131d5524efffceb73c1152c6ac776b7173ee57b206b02fc8dd5b15ee984e78">''[[:d:Q61018800|IOC World Bird List Version 9.1]]''</ref><ref name="ref_a3c926eefcbad41afe10b925c2d6828b77f009127f1ad218304f36d439df8393">''[[:d:Q65961410|IOC World Bird List Version 9.2]]''</ref><ref name="ref_6397691e9a04867daffb17c105db161cd56acafd886415cad59d0d45fb7f1e35">''[[:d:Q83589462|IOC World Bird List Version 10.1]]''</ref><ref name="ref_45fffc643465cf2c3059569cd5f7c6f78f16ce2a27a7ef8f1d7f646b75b2b33a">''[[:d:Q98069412|IOC World Bird List Version 10.2]]''</ref><ref name="ref_97a6951a2d81c2fdb35ed9d72113c3e7b5f3fa4708b0b1b9fc2f90bf53e1a784">''[[:d:Q105870418|IOC World Bird List Version 11.1]]''</ref><ref name="ref_7edb301dd0fb7ff2cdd7d7f5a23116941a2655b566e8892314c255fd7b60c47f">''[[:d:Q108116032|IOC World Bird List Version 11.2]]''</ref><ref name="ref_540c8d5ca51fcbcfdde3ed3fc93419ae3b011062884a1903a6c90b44028c9a05">''[[:d:Q116732424|IOC World Bird List Version 12.1]]''</ref><ref name="ref_29b118fd222e87d09eb4c0d34e662b0f9c0a14846d72dff04e08c839e7ce2bca">''[[:d:Q117190405|IOC World Bird List Version 12.2]]''</ref><ref name="ref_120581709b59e2f7acda8a22fb111da6e394c2562df61854f0a2691fb1342889">''[[:d:Q117219094|IOC World Bird List Version 13.1]]''</ref> | [[Anserimorphae]] | [[File:Cygnus olor 2 (Marek Szczepanek).jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q21659|Q21659]] | [[Galliformes]] | Galliformes<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref><ref name="ref_78b47291c0dd6e5173ebe92d807c354d3e1151fe5d647c93e9876c1d452e713f">''[[:d:Q27042747|IOC World Bird List Version 6.3]]''</ref><ref name="ref_43c4be1e7a0e8e16fe1d7d313e2c3d2135be0eea9fbd009e3978efed469b1674">''[[:d:Q27907675|IOC World Bird List Version 6.4]]''</ref><ref name="ref_564ad4a35529977276f5df09652cc9788cb3b659e772f52f97b7a69e5a603205">''[[:d:Q28971563|IOC World Bird List Version 7.1]]''</ref><ref name="ref_266fcb1bcf1f83500e47dc964480b1abf5bf69e09fc2dd5d9b57347bbaabaad1">''[[:d:Q29937193|IOC World Bird List Version 7.2]]''</ref><ref name="ref_56f56aeaf68793da280086a33452bd3feaa50bc613807c2b86a0bfa262ca31df">''[[:d:Q38258000|IOC World Bird List Version 7.3]]''</ref><ref name="ref_c7fb09d9af26132096ff14dd4ef58ffb60b45e0768da21314279f13d5d338079">''[[:d:Q53908065|IOC World Bird List Version 8.1]]''</ref><ref name="ref_1a04f3e8a02e2f0067f21bdedf92bd06b2e80ff85eadd8bb9590d073c9dcbd4c">''[[:d:Q56180957|IOC World Bird List Version 8.2]]''</ref><ref name="ref_b7131d5524efffceb73c1152c6ac776b7173ee57b206b02fc8dd5b15ee984e78">''[[:d:Q61018800|IOC World Bird List Version 9.1]]''</ref><ref name="ref_a3c926eefcbad41afe10b925c2d6828b77f009127f1ad218304f36d439df8393">''[[:d:Q65961410|IOC World Bird List Version 9.2]]''</ref><ref name="ref_6397691e9a04867daffb17c105db161cd56acafd886415cad59d0d45fb7f1e35">''[[:d:Q83589462|IOC World Bird List Version 10.1]]''</ref><ref name="ref_45fffc643465cf2c3059569cd5f7c6f78f16ce2a27a7ef8f1d7f646b75b2b33a">''[[:d:Q98069412|IOC World Bird List Version 10.2]]''</ref><ref name="ref_97a6951a2d81c2fdb35ed9d72113c3e7b5f3fa4708b0b1b9fc2f90bf53e1a784">''[[:d:Q105870418|IOC World Bird List Version 11.1]]''</ref><ref name="ref_7edb301dd0fb7ff2cdd7d7f5a23116941a2655b566e8892314c255fd7b60c47f">''[[:d:Q108116032|IOC World Bird List Version 11.2]]''</ref><ref name="ref_540c8d5ca51fcbcfdde3ed3fc93419ae3b011062884a1903a6c90b44028c9a05">''[[:d:Q116732424|IOC World Bird List Version 12.1]]''</ref><ref name="ref_29b118fd222e87d09eb4c0d34e662b0f9c0a14846d72dff04e08c839e7ce2bca">''[[:d:Q117190405|IOC World Bird List Version 12.2]]''</ref><ref name="ref_120581709b59e2f7acda8a22fb111da6e394c2562df61854f0a2691fb1342889">''[[:d:Q117219094|IOC World Bird List Version 13.1]]''</ref> | [[ave]]<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref><br/>[[Pangalliformes]] | [[File:Meleagris ocellata1.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q21685|Q21685]] | [[Procellariiformes]] | Procellariiformes<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref><ref name="ref_78b47291c0dd6e5173ebe92d807c354d3e1151fe5d647c93e9876c1d452e713f">''[[:d:Q27042747|IOC World Bird List Version 6.3]]''</ref><ref name="ref_43c4be1e7a0e8e16fe1d7d313e2c3d2135be0eea9fbd009e3978efed469b1674">''[[:d:Q27907675|IOC World Bird List Version 6.4]]''</ref><ref name="ref_564ad4a35529977276f5df09652cc9788cb3b659e772f52f97b7a69e5a603205">''[[:d:Q28971563|IOC World Bird List Version 7.1]]''</ref><ref name="ref_266fcb1bcf1f83500e47dc964480b1abf5bf69e09fc2dd5d9b57347bbaabaad1">''[[:d:Q29937193|IOC World Bird List Version 7.2]]''</ref><ref name="ref_56f56aeaf68793da280086a33452bd3feaa50bc613807c2b86a0bfa262ca31df">''[[:d:Q38258000|IOC World Bird List Version 7.3]]''</ref><ref name="ref_c7fb09d9af26132096ff14dd4ef58ffb60b45e0768da21314279f13d5d338079">''[[:d:Q53908065|IOC World Bird List Version 8.1]]''</ref><ref name="ref_1a04f3e8a02e2f0067f21bdedf92bd06b2e80ff85eadd8bb9590d073c9dcbd4c">''[[:d:Q56180957|IOC World Bird List Version 8.2]]''</ref><ref name="ref_b7131d5524efffceb73c1152c6ac776b7173ee57b206b02fc8dd5b15ee984e78">''[[:d:Q61018800|IOC World Bird List Version 9.1]]''</ref><ref name="ref_a3c926eefcbad41afe10b925c2d6828b77f009127f1ad218304f36d439df8393">''[[:d:Q65961410|IOC World Bird List Version 9.2]]''</ref><ref name="ref_6397691e9a04867daffb17c105db161cd56acafd886415cad59d0d45fb7f1e35">''[[:d:Q83589462|IOC World Bird List Version 10.1]]''</ref><ref name="ref_45fffc643465cf2c3059569cd5f7c6f78f16ce2a27a7ef8f1d7f646b75b2b33a">''[[:d:Q98069412|IOC World Bird List Version 10.2]]''</ref><ref name="ref_97a6951a2d81c2fdb35ed9d72113c3e7b5f3fa4708b0b1b9fc2f90bf53e1a784">''[[:d:Q105870418|IOC World Bird List Version 11.1]]''</ref><ref name="ref_7edb301dd0fb7ff2cdd7d7f5a23116941a2655b566e8892314c255fd7b60c47f">''[[:d:Q108116032|IOC World Bird List Version 11.2]]''</ref><ref name="ref_540c8d5ca51fcbcfdde3ed3fc93419ae3b011062884a1903a6c90b44028c9a05">''[[:d:Q116732424|IOC World Bird List Version 12.1]]''</ref><ref name="ref_29b118fd222e87d09eb4c0d34e662b0f9c0a14846d72dff04e08c839e7ce2bca">''[[:d:Q117190405|IOC World Bird List Version 12.2]]''</ref><ref name="ref_120581709b59e2f7acda8a22fb111da6e394c2562df61854f0a2691fb1342889">''[[:d:Q117219094|IOC World Bird List Version 13.1]]''</ref> | [[Austrodyptornithes]] | [[File:Damier du Cap - Cape Petrel.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q21716|Q21716]] | [[Ciconiiformes]] | Ciconiiformes<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref><ref name="ref_78b47291c0dd6e5173ebe92d807c354d3e1151fe5d647c93e9876c1d452e713f">''[[:d:Q27042747|IOC World Bird List Version 6.3]]''</ref><ref name="ref_43c4be1e7a0e8e16fe1d7d313e2c3d2135be0eea9fbd009e3978efed469b1674">''[[:d:Q27907675|IOC World Bird List Version 6.4]]''</ref><ref name="ref_564ad4a35529977276f5df09652cc9788cb3b659e772f52f97b7a69e5a603205">''[[:d:Q28971563|IOC World Bird List Version 7.1]]''</ref><ref name="ref_266fcb1bcf1f83500e47dc964480b1abf5bf69e09fc2dd5d9b57347bbaabaad1">''[[:d:Q29937193|IOC World Bird List Version 7.2]]''</ref><ref name="ref_56f56aeaf68793da280086a33452bd3feaa50bc613807c2b86a0bfa262ca31df">''[[:d:Q38258000|IOC World Bird List Version 7.3]]''</ref><ref name="ref_c7fb09d9af26132096ff14dd4ef58ffb60b45e0768da21314279f13d5d338079">''[[:d:Q53908065|IOC World Bird List Version 8.1]]''</ref><ref name="ref_1a04f3e8a02e2f0067f21bdedf92bd06b2e80ff85eadd8bb9590d073c9dcbd4c">''[[:d:Q56180957|IOC World Bird List Version 8.2]]''</ref><ref name="ref_b7131d5524efffceb73c1152c6ac776b7173ee57b206b02fc8dd5b15ee984e78">''[[:d:Q61018800|IOC World Bird List Version 9.1]]''</ref><ref name="ref_a3c926eefcbad41afe10b925c2d6828b77f009127f1ad218304f36d439df8393">''[[:d:Q65961410|IOC World Bird List Version 9.2]]''</ref><ref name="ref_6397691e9a04867daffb17c105db161cd56acafd886415cad59d0d45fb7f1e35">''[[:d:Q83589462|IOC World Bird List Version 10.1]]''</ref><ref name="ref_45fffc643465cf2c3059569cd5f7c6f78f16ce2a27a7ef8f1d7f646b75b2b33a">''[[:d:Q98069412|IOC World Bird List Version 10.2]]''</ref><ref name="ref_97a6951a2d81c2fdb35ed9d72113c3e7b5f3fa4708b0b1b9fc2f90bf53e1a784">''[[:d:Q105870418|IOC World Bird List Version 11.1]]''</ref><ref name="ref_7edb301dd0fb7ff2cdd7d7f5a23116941a2655b566e8892314c255fd7b60c47f">''[[:d:Q108116032|IOC World Bird List Version 11.2]]''</ref><ref name="ref_540c8d5ca51fcbcfdde3ed3fc93419ae3b011062884a1903a6c90b44028c9a05">''[[:d:Q116732424|IOC World Bird List Version 12.1]]''</ref><ref name="ref_29b118fd222e87d09eb4c0d34e662b0f9c0a14846d72dff04e08c839e7ce2bca">''[[:d:Q117190405|IOC World Bird List Version 12.2]]''</ref><ref name="ref_120581709b59e2f7acda8a22fb111da6e394c2562df61854f0a2691fb1342889">''[[:d:Q117219094|IOC World Bird List Version 13.1]]''</ref> | [[Aequornithes]] | [[File:Saddle-Billed Stork.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q21723|Q21723]] | [[Solanales]] | Solanales<ref name="ref_70bf05e61b2b9bdd016feae33b1d7b5de0ce721d914bd156fd8bd57827c49ae6">''[[:d:Q167402|Australian Plant Name Index]]''</ref><ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref><ref name="ref_52c422a3a63aa15cea70f788af0d98a62756f3c860fdd8b758b51fe95d8330a2">''[[:d:Q55869373|Flowering Plants]]''</ref><ref name="ref_69b50a399407f05f4fa737e9d26f700dff76ffc8db376521051abb69751a5735">''[[:d:Q21994487|Summary of recent systems of angiosperm classification]]''</ref><ref name="ref_793fa96b38ba606676c280023b7166d5dd46b9c63ee2a25b32e804b70f25a538">''[[:d:Q22338324|An Updated Classification of the Class Magnoliopsida (“Angiospermae”)]]''</ref> | [[lamiids]]<ref name="ref_774629b5d6b96d18755d7eba9800e693975ea5262bd876c19af66b5ea59794ed">''[[:d:Q13683362|An update of the Angiosperm Phylogeny Group classification for the orders and families of flowering plants: APG III]]''</ref><ref name="ref_0303c5a81833512e1031f9c4da00ad4804acd2b29b0a3572354e7281145a630b">''[[:d:Q23803501|An update of the Angiosperm Phylogeny Group classification for the orders and families of flowering plants: APG IV]]''</ref> | [[File:Solanum melongena ja02.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q21728|Q21728]] | [[Suliformes]] | Suliformes<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref><ref name="ref_78b47291c0dd6e5173ebe92d807c354d3e1151fe5d647c93e9876c1d452e713f">''[[:d:Q27042747|IOC World Bird List Version 6.3]]''</ref><ref name="ref_43c4be1e7a0e8e16fe1d7d313e2c3d2135be0eea9fbd009e3978efed469b1674">''[[:d:Q27907675|IOC World Bird List Version 6.4]]''</ref><ref name="ref_564ad4a35529977276f5df09652cc9788cb3b659e772f52f97b7a69e5a603205">''[[:d:Q28971563|IOC World Bird List Version 7.1]]''</ref><ref name="ref_266fcb1bcf1f83500e47dc964480b1abf5bf69e09fc2dd5d9b57347bbaabaad1">''[[:d:Q29937193|IOC World Bird List Version 7.2]]''</ref><ref name="ref_56f56aeaf68793da280086a33452bd3feaa50bc613807c2b86a0bfa262ca31df">''[[:d:Q38258000|IOC World Bird List Version 7.3]]''</ref><ref name="ref_c7fb09d9af26132096ff14dd4ef58ffb60b45e0768da21314279f13d5d338079">''[[:d:Q53908065|IOC World Bird List Version 8.1]]''</ref><ref name="ref_1a04f3e8a02e2f0067f21bdedf92bd06b2e80ff85eadd8bb9590d073c9dcbd4c">''[[:d:Q56180957|IOC World Bird List Version 8.2]]''</ref><ref name="ref_b7131d5524efffceb73c1152c6ac776b7173ee57b206b02fc8dd5b15ee984e78">''[[:d:Q61018800|IOC World Bird List Version 9.1]]''</ref><ref name="ref_a3c926eefcbad41afe10b925c2d6828b77f009127f1ad218304f36d439df8393">''[[:d:Q65961410|IOC World Bird List Version 9.2]]''</ref><ref name="ref_6397691e9a04867daffb17c105db161cd56acafd886415cad59d0d45fb7f1e35">''[[:d:Q83589462|IOC World Bird List Version 10.1]]''</ref><ref name="ref_45fffc643465cf2c3059569cd5f7c6f78f16ce2a27a7ef8f1d7f646b75b2b33a">''[[:d:Q98069412|IOC World Bird List Version 10.2]]''</ref><ref name="ref_97a6951a2d81c2fdb35ed9d72113c3e7b5f3fa4708b0b1b9fc2f90bf53e1a784">''[[:d:Q105870418|IOC World Bird List Version 11.1]]''</ref><ref name="ref_7edb301dd0fb7ff2cdd7d7f5a23116941a2655b566e8892314c255fd7b60c47f">''[[:d:Q108116032|IOC World Bird List Version 11.2]]''</ref><ref name="ref_540c8d5ca51fcbcfdde3ed3fc93419ae3b011062884a1903a6c90b44028c9a05">''[[:d:Q116732424|IOC World Bird List Version 12.1]]''</ref><ref name="ref_29b118fd222e87d09eb4c0d34e662b0f9c0a14846d72dff04e08c839e7ce2bca">''[[:d:Q117190405|IOC World Bird List Version 12.2]]''</ref><ref name="ref_120581709b59e2f7acda8a22fb111da6e394c2562df61854f0a2691fb1342889">''[[:d:Q117219094|IOC World Bird List Version 13.1]]''</ref> | [[Aequornithes]] | [[File:Northern Gannet 2006 2.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q21730|Q21730]] | [[Asterales]] | Asterales<ref name="ref_a17cd45f195cdc191b9f590dfce26a41c267e800aab843f3152d21b863779439">''[[:d:Q13626292|A phylogenetic classification of the land plants to accompany APG III]]''</ref><ref name="ref_774629b5d6b96d18755d7eba9800e693975ea5262bd876c19af66b5ea59794ed">''[[:d:Q13683362|An update of the Angiosperm Phylogeny Group classification for the orders and families of flowering plants: APG III]]''</ref><ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref><ref name="ref_52c422a3a63aa15cea70f788af0d98a62756f3c860fdd8b758b51fe95d8330a2">''[[:d:Q55869373|Flowering Plants]]''</ref><ref name="ref_69b50a399407f05f4fa737e9d26f700dff76ffc8db376521051abb69751a5735">''[[:d:Q21994487|Summary of recent systems of angiosperm classification]]''</ref><ref name="ref_793fa96b38ba606676c280023b7166d5dd46b9c63ee2a25b32e804b70f25a538">''[[:d:Q22338324|An Updated Classification of the Class Magnoliopsida (“Angiospermae”)]]''</ref> | [[campanulids]]<ref name="ref_774629b5d6b96d18755d7eba9800e693975ea5262bd876c19af66b5ea59794ed">''[[:d:Q13683362|An update of the Angiosperm Phylogeny Group classification for the orders and families of flowering plants: APG III]]''</ref><ref name="ref_0303c5a81833512e1031f9c4da00ad4804acd2b29b0a3572354e7281145a630b">''[[:d:Q23803501|An update of the Angiosperm Phylogeny Group classification for the orders and families of flowering plants: APG IV]]''</ref> | [[File:A sunflower.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q21736|Q21736]] | [[Accipitriformes]] | Accipitriformes<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref><ref name="ref_78b47291c0dd6e5173ebe92d807c354d3e1151fe5d647c93e9876c1d452e713f">''[[:d:Q27042747|IOC World Bird List Version 6.3]]''</ref><ref name="ref_43c4be1e7a0e8e16fe1d7d313e2c3d2135be0eea9fbd009e3978efed469b1674">''[[:d:Q27907675|IOC World Bird List Version 6.4]]''</ref><ref name="ref_564ad4a35529977276f5df09652cc9788cb3b659e772f52f97b7a69e5a603205">''[[:d:Q28971563|IOC World Bird List Version 7.1]]''</ref><ref name="ref_266fcb1bcf1f83500e47dc964480b1abf5bf69e09fc2dd5d9b57347bbaabaad1">''[[:d:Q29937193|IOC World Bird List Version 7.2]]''</ref><ref name="ref_56f56aeaf68793da280086a33452bd3feaa50bc613807c2b86a0bfa262ca31df">''[[:d:Q38258000|IOC World Bird List Version 7.3]]''</ref><ref name="ref_c7fb09d9af26132096ff14dd4ef58ffb60b45e0768da21314279f13d5d338079">''[[:d:Q53908065|IOC World Bird List Version 8.1]]''</ref><ref name="ref_1a04f3e8a02e2f0067f21bdedf92bd06b2e80ff85eadd8bb9590d073c9dcbd4c">''[[:d:Q56180957|IOC World Bird List Version 8.2]]''</ref><ref name="ref_b7131d5524efffceb73c1152c6ac776b7173ee57b206b02fc8dd5b15ee984e78">''[[:d:Q61018800|IOC World Bird List Version 9.1]]''</ref><ref name="ref_a3c926eefcbad41afe10b925c2d6828b77f009127f1ad218304f36d439df8393">''[[:d:Q65961410|IOC World Bird List Version 9.2]]''</ref><ref name="ref_6397691e9a04867daffb17c105db161cd56acafd886415cad59d0d45fb7f1e35">''[[:d:Q83589462|IOC World Bird List Version 10.1]]''</ref><ref name="ref_45fffc643465cf2c3059569cd5f7c6f78f16ce2a27a7ef8f1d7f646b75b2b33a">''[[:d:Q98069412|IOC World Bird List Version 10.2]]''</ref><ref name="ref_97a6951a2d81c2fdb35ed9d72113c3e7b5f3fa4708b0b1b9fc2f90bf53e1a784">''[[:d:Q105870418|IOC World Bird List Version 11.1]]''</ref><ref name="ref_7edb301dd0fb7ff2cdd7d7f5a23116941a2655b566e8892314c255fd7b60c47f">''[[:d:Q108116032|IOC World Bird List Version 11.2]]''</ref><ref name="ref_540c8d5ca51fcbcfdde3ed3fc93419ae3b011062884a1903a6c90b44028c9a05">''[[:d:Q116732424|IOC World Bird List Version 12.1]]''</ref><ref name="ref_29b118fd222e87d09eb4c0d34e662b0f9c0a14846d72dff04e08c839e7ce2bca">''[[:d:Q117190405|IOC World Bird List Version 12.2]]''</ref><ref name="ref_120581709b59e2f7acda8a22fb111da6e394c2562df61854f0a2691fb1342889">''[[:d:Q117219094|IOC World Bird List Version 13.1]]''</ref> | [[Accipitrimorphae]] | [[File:Red-tailed Hawk Buteo jamaicensis Full Body 1880px.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q21737|Q21737]] | [[Ericales]] | Ericales<ref name="ref_a17cd45f195cdc191b9f590dfce26a41c267e800aab843f3152d21b863779439">''[[:d:Q13626292|A phylogenetic classification of the land plants to accompany APG III]]''</ref><ref name="ref_774629b5d6b96d18755d7eba9800e693975ea5262bd876c19af66b5ea59794ed">''[[:d:Q13683362|An update of the Angiosperm Phylogeny Group classification for the orders and families of flowering plants: APG III]]''</ref><ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref><ref name="ref_52c422a3a63aa15cea70f788af0d98a62756f3c860fdd8b758b51fe95d8330a2">''[[:d:Q55869373|Flowering Plants]]''</ref><ref name="ref_69b50a399407f05f4fa737e9d26f700dff76ffc8db376521051abb69751a5735">''[[:d:Q21994487|Summary of recent systems of angiosperm classification]]''</ref><ref name="ref_793fa96b38ba606676c280023b7166d5dd46b9c63ee2a25b32e804b70f25a538">''[[:d:Q22338324|An Updated Classification of the Class Magnoliopsida (“Angiospermae”)]]''</ref> | [[Asterids]]<ref name="ref_774629b5d6b96d18755d7eba9800e693975ea5262bd876c19af66b5ea59794ed">''[[:d:Q13683362|An update of the Angiosperm Phylogeny Group classification for the orders and families of flowering plants: APG III]]''</ref><ref name="ref_48a3130b6d2735cbba082a16f6145b4603d757b0cbb56fc618bd3d043d9aecf0">''[[:d:Q14396088|An ordinal classification for the families of flowering plants]]''</ref><ref name="ref_2ac0a98f2ede0af4121e6b3efcc3f0f055f5d9ad3db914c6538104d875766a81">''[[:d:Q14565069|An update of the Angiosperm Phylogeny Group classification for the orders and families of flowering plants: APG II]]''</ref><ref name="ref_0303c5a81833512e1031f9c4da00ad4804acd2b29b0a3572354e7281145a630b">''[[:d:Q23803501|An update of the Angiosperm Phylogeny Group classification for the orders and families of flowering plants: APG IV]]''</ref> | [[File:RhododendronSimsiiFlowers2.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q21742|Q21742]] | [[Lamiales]] | Lamiales<ref name="ref_a17cd45f195cdc191b9f590dfce26a41c267e800aab843f3152d21b863779439">''[[:d:Q13626292|A phylogenetic classification of the land plants to accompany APG III]]''</ref><ref name="ref_774629b5d6b96d18755d7eba9800e693975ea5262bd876c19af66b5ea59794ed">''[[:d:Q13683362|An update of the Angiosperm Phylogeny Group classification for the orders and families of flowering plants: APG III]]''</ref><ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref><ref name="ref_52c422a3a63aa15cea70f788af0d98a62756f3c860fdd8b758b51fe95d8330a2">''[[:d:Q55869373|Flowering Plants]]''</ref><ref name="ref_69b50a399407f05f4fa737e9d26f700dff76ffc8db376521051abb69751a5735">''[[:d:Q21994487|Summary of recent systems of angiosperm classification]]''</ref><ref name="ref_793fa96b38ba606676c280023b7166d5dd46b9c63ee2a25b32e804b70f25a538">''[[:d:Q22338324|An Updated Classification of the Class Magnoliopsida (“Angiospermae”)]]''</ref> | [[lamiids]]<ref name="ref_774629b5d6b96d18755d7eba9800e693975ea5262bd876c19af66b5ea59794ed">''[[:d:Q13683362|An update of the Angiosperm Phylogeny Group classification for the orders and families of flowering plants: APG III]]''</ref><ref name="ref_0303c5a81833512e1031f9c4da00ad4804acd2b29b0a3572354e7281145a630b">''[[:d:Q23803501|An update of the Angiosperm Phylogeny Group classification for the orders and families of flowering plants: APG IV]]''</ref> | [[File:Lamium album4 ies.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q21754|Q21754]] | [[Gentianales]] | Gentianales<ref name="ref_70bf05e61b2b9bdd016feae33b1d7b5de0ce721d914bd156fd8bd57827c49ae6">''[[:d:Q167402|Australian Plant Name Index]]''</ref><ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref><ref name="ref_69b50a399407f05f4fa737e9d26f700dff76ffc8db376521051abb69751a5735">''[[:d:Q21994487|Summary of recent systems of angiosperm classification]]''</ref> | [[lamiids]]<ref name="ref_0303c5a81833512e1031f9c4da00ad4804acd2b29b0a3572354e7281145a630b">''[[:d:Q23803501|An update of the Angiosperm Phylogeny Group classification for the orders and families of flowering plants: APG IV]]''</ref> | [[File:Gentiana cruciata 2.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q21761|Q21761]] | [[Garryales]] | Garryales<ref name="ref_a17cd45f195cdc191b9f590dfce26a41c267e800aab843f3152d21b863779439">''[[:d:Q13626292|A phylogenetic classification of the land plants to accompany APG III]]''</ref><ref name="ref_774629b5d6b96d18755d7eba9800e693975ea5262bd876c19af66b5ea59794ed">''[[:d:Q13683362|An update of the Angiosperm Phylogeny Group classification for the orders and families of flowering plants: APG III]]''</ref><ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref><ref name="ref_52c422a3a63aa15cea70f788af0d98a62756f3c860fdd8b758b51fe95d8330a2">''[[:d:Q55869373|Flowering Plants]]''</ref><ref name="ref_69b50a399407f05f4fa737e9d26f700dff76ffc8db376521051abb69751a5735">''[[:d:Q21994487|Summary of recent systems of angiosperm classification]]''</ref><ref name="ref_793fa96b38ba606676c280023b7166d5dd46b9c63ee2a25b32e804b70f25a538">''[[:d:Q22338324|An Updated Classification of the Class Magnoliopsida (“Angiospermae”)]]''</ref> | [[lamiids]]<ref name="ref_774629b5d6b96d18755d7eba9800e693975ea5262bd876c19af66b5ea59794ed">''[[:d:Q13683362|An update of the Angiosperm Phylogeny Group classification for the orders and families of flowering plants: APG III]]''</ref><ref name="ref_0303c5a81833512e1031f9c4da00ad4804acd2b29b0a3572354e7281145a630b">''[[:d:Q23803501|An update of the Angiosperm Phylogeny Group classification for the orders and families of flowering plants: APG IV]]''</ref> | [[File:Aucuba1.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q21769|Q21769]] | [[Cornales]] | Cornales<ref name="ref_a17cd45f195cdc191b9f590dfce26a41c267e800aab843f3152d21b863779439">''[[:d:Q13626292|A phylogenetic classification of the land plants to accompany APG III]]''</ref><ref name="ref_774629b5d6b96d18755d7eba9800e693975ea5262bd876c19af66b5ea59794ed">''[[:d:Q13683362|An update of the Angiosperm Phylogeny Group classification for the orders and families of flowering plants: APG III]]''</ref><ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref><ref name="ref_52c422a3a63aa15cea70f788af0d98a62756f3c860fdd8b758b51fe95d8330a2">''[[:d:Q55869373|Flowering Plants]]''</ref><ref name="ref_69b50a399407f05f4fa737e9d26f700dff76ffc8db376521051abb69751a5735">''[[:d:Q21994487|Summary of recent systems of angiosperm classification]]''</ref><ref name="ref_793fa96b38ba606676c280023b7166d5dd46b9c63ee2a25b32e804b70f25a538">''[[:d:Q22338324|An Updated Classification of the Class Magnoliopsida (“Angiospermae”)]]''</ref> | [[Asterids]]<ref name="ref_774629b5d6b96d18755d7eba9800e693975ea5262bd876c19af66b5ea59794ed">''[[:d:Q13683362|An update of the Angiosperm Phylogeny Group classification for the orders and families of flowering plants: APG III]]''</ref><ref name="ref_48a3130b6d2735cbba082a16f6145b4603d757b0cbb56fc618bd3d043d9aecf0">''[[:d:Q14396088|An ordinal classification for the families of flowering plants]]''</ref><ref name="ref_2ac0a98f2ede0af4121e6b3efcc3f0f055f5d9ad3db914c6538104d875766a81">''[[:d:Q14565069|An update of the Angiosperm Phylogeny Group classification for the orders and families of flowering plants: APG II]]''</ref><ref name="ref_0303c5a81833512e1031f9c4da00ad4804acd2b29b0a3572354e7281145a630b">''[[:d:Q23803501|An update of the Angiosperm Phylogeny Group classification for the orders and families of flowering plants: APG IV]]''</ref> | [[File:Davidia1.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q21774|Q21774]] | [[Dipsacales]] | Dipsacales<ref name="ref_70bf05e61b2b9bdd016feae33b1d7b5de0ce721d914bd156fd8bd57827c49ae6">''[[:d:Q167402|Australian Plant Name Index]]''</ref><ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref><ref name="ref_52c422a3a63aa15cea70f788af0d98a62756f3c860fdd8b758b51fe95d8330a2">''[[:d:Q55869373|Flowering Plants]]''</ref><ref name="ref_69b50a399407f05f4fa737e9d26f700dff76ffc8db376521051abb69751a5735">''[[:d:Q21994487|Summary of recent systems of angiosperm classification]]''</ref><ref name="ref_793fa96b38ba606676c280023b7166d5dd46b9c63ee2a25b32e804b70f25a538">''[[:d:Q22338324|An Updated Classification of the Class Magnoliopsida (“Angiospermae”)]]''</ref> | [[campanulids]]<ref name="ref_774629b5d6b96d18755d7eba9800e693975ea5262bd876c19af66b5ea59794ed">''[[:d:Q13683362|An update of the Angiosperm Phylogeny Group classification for the orders and families of flowering plants: APG III]]''</ref><ref name="ref_0303c5a81833512e1031f9c4da00ad4804acd2b29b0a3572354e7281145a630b">''[[:d:Q23803501|An update of the Angiosperm Phylogeny Group classification for the orders and families of flowering plants: APG IV]]''</ref> | [[File:Dipsacus fullonum (5006018895).jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q21779|Q21779]] | [[Aquifoliales]] | Aquifoliales<ref name="ref_a17cd45f195cdc191b9f590dfce26a41c267e800aab843f3152d21b863779439">''[[:d:Q13626292|A phylogenetic classification of the land plants to accompany APG III]]''</ref><ref name="ref_774629b5d6b96d18755d7eba9800e693975ea5262bd876c19af66b5ea59794ed">''[[:d:Q13683362|An update of the Angiosperm Phylogeny Group classification for the orders and families of flowering plants: APG III]]''</ref><ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref><ref name="ref_52c422a3a63aa15cea70f788af0d98a62756f3c860fdd8b758b51fe95d8330a2">''[[:d:Q55869373|Flowering Plants]]''</ref><ref name="ref_69b50a399407f05f4fa737e9d26f700dff76ffc8db376521051abb69751a5735">''[[:d:Q21994487|Summary of recent systems of angiosperm classification]]''</ref><ref name="ref_793fa96b38ba606676c280023b7166d5dd46b9c63ee2a25b32e804b70f25a538">''[[:d:Q22338324|An Updated Classification of the Class Magnoliopsida (“Angiospermae”)]]''</ref> | [[campanulids]]<ref name="ref_774629b5d6b96d18755d7eba9800e693975ea5262bd876c19af66b5ea59794ed">''[[:d:Q13683362|An update of the Angiosperm Phylogeny Group classification for the orders and families of flowering plants: APG III]]''</ref><ref name="ref_0303c5a81833512e1031f9c4da00ad4804acd2b29b0a3572354e7281145a630b">''[[:d:Q23803501|An update of the Angiosperm Phylogeny Group classification for the orders and families of flowering plants: APG IV]]''</ref> | [[File:Ilex paraguariensis - Köhler–s Medizinal-Pflanzen-074.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q21788|Q21788]] | [[Austrobaileyales]] | Austrobaileyales<ref name="ref_70bf05e61b2b9bdd016feae33b1d7b5de0ce721d914bd156fd8bd57827c49ae6">''[[:d:Q167402|Australian Plant Name Index]]''</ref><ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref><ref name="ref_52c422a3a63aa15cea70f788af0d98a62756f3c860fdd8b758b51fe95d8330a2">''[[:d:Q55869373|Flowering Plants]]''</ref><ref name="ref_69b50a399407f05f4fa737e9d26f700dff76ffc8db376521051abb69751a5735">''[[:d:Q21994487|Summary of recent systems of angiosperm classification]]''</ref> | [[Angiospermae|angiosperms]]<ref name="ref_2ac0a98f2ede0af4121e6b3efcc3f0f055f5d9ad3db914c6538104d875766a81">''[[:d:Q14565069|An update of the Angiosperm Phylogeny Group classification for the orders and families of flowering plants: APG II]]''</ref><ref name="ref_774629b5d6b96d18755d7eba9800e693975ea5262bd876c19af66b5ea59794ed">''[[:d:Q13683362|An update of the Angiosperm Phylogeny Group classification for the orders and families of flowering plants: APG III]]''</ref><ref name="ref_0303c5a81833512e1031f9c4da00ad4804acd2b29b0a3572354e7281145a630b">''[[:d:Q23803501|An update of the Angiosperm Phylogeny Group classification for the orders and families of flowering plants: APG IV]]''</ref> | [[File:Schisandra rubriflora.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q21790|Q21790]] | [[Monotremas|Monotremata]] | Monotremata<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref><ref name="ref_b461bd9e2542d8062d3fd2ec7a638c156f7e79c989097d43409982eb64d5e86d">''[[:d:Q19302303|Class Mammalia Linnaeus, 1758]]''</ref><ref name="ref_5f23685d9d76bf1b20f6172bc8e9dfec50028c616fc311bbf816b245a34ad6c8">''[[:d:Q1538807|Mammal Species of the World (Third edition)]]''</ref> | [[Australosphenida]]<br/>[[Monotremaformes]] | [[File:Tachyglossus aculeatus side on.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q21801|Q21801]] | [[Laurales]] | Laurales<ref name="ref_70bf05e61b2b9bdd016feae33b1d7b5de0ce721d914bd156fd8bd57827c49ae6">''[[:d:Q167402|Australian Plant Name Index]]''</ref><ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref><ref name="ref_52c422a3a63aa15cea70f788af0d98a62756f3c860fdd8b758b51fe95d8330a2">''[[:d:Q55869373|Flowering Plants]]''</ref><ref name="ref_69b50a399407f05f4fa737e9d26f700dff76ffc8db376521051abb69751a5735">''[[:d:Q21994487|Summary of recent systems of angiosperm classification]]''</ref><ref name="ref_793fa96b38ba606676c280023b7166d5dd46b9c63ee2a25b32e804b70f25a538">''[[:d:Q22338324|An Updated Classification of the Class Magnoliopsida (“Angiospermae”)]]''</ref> | [[magnoliids]]<ref name="ref_774629b5d6b96d18755d7eba9800e693975ea5262bd876c19af66b5ea59794ed">''[[:d:Q13683362|An update of the Angiosperm Phylogeny Group classification for the orders and families of flowering plants: APG III]]''</ref><ref name="ref_2ac0a98f2ede0af4121e6b3efcc3f0f055f5d9ad3db914c6538104d875766a81">''[[:d:Q14565069|An update of the Angiosperm Phylogeny Group classification for the orders and families of flowering plants: APG II]]''</ref><ref name="ref_0303c5a81833512e1031f9c4da00ad4804acd2b29b0a3572354e7281145a630b">''[[:d:Q23803501|An update of the Angiosperm Phylogeny Group classification for the orders and families of flowering plants: APG IV]]''</ref> | [[File:Laurus nobilis - Köhler–s Medizinal-Pflanzen-086.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q21808|Q21808]] | [[Caryophyllales]] | Caryophyllales<ref name="ref_70bf05e61b2b9bdd016feae33b1d7b5de0ce721d914bd156fd8bd57827c49ae6">''[[:d:Q167402|Australian Plant Name Index]]''</ref><ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref><ref name="ref_52c422a3a63aa15cea70f788af0d98a62756f3c860fdd8b758b51fe95d8330a2">''[[:d:Q55869373|Flowering Plants]]''</ref><ref name="ref_69b50a399407f05f4fa737e9d26f700dff76ffc8db376521051abb69751a5735">''[[:d:Q21994487|Summary of recent systems of angiosperm classification]]''</ref><ref name="ref_793fa96b38ba606676c280023b7166d5dd46b9c63ee2a25b32e804b70f25a538">''[[:d:Q22338324|An Updated Classification of the Class Magnoliopsida (“Angiospermae”)]]''</ref> | [[Core eudicots]]<ref name="ref_774629b5d6b96d18755d7eba9800e693975ea5262bd876c19af66b5ea59794ed">''[[:d:Q13683362|An update of the Angiosperm Phylogeny Group classification for the orders and families of flowering plants: APG III]]''</ref><ref name="ref_48a3130b6d2735cbba082a16f6145b4603d757b0cbb56fc618bd3d043d9aecf0">''[[:d:Q14396088|An ordinal classification for the families of flowering plants]]''</ref><ref name="ref_2ac0a98f2ede0af4121e6b3efcc3f0f055f5d9ad3db914c6538104d875766a81">''[[:d:Q14565069|An update of the Angiosperm Phylogeny Group classification for the orders and families of flowering plants: APG II]]''</ref> | [[File:Dianthus caryophyllus L (Clove pink).JPG|center|32px]] | |- | [[:d:Q21838|Q21838]] | [[Proteales]] | Proteales<ref name="ref_70bf05e61b2b9bdd016feae33b1d7b5de0ce721d914bd156fd8bd57827c49ae6">''[[:d:Q167402|Australian Plant Name Index]]''</ref><ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref><ref name="ref_52c422a3a63aa15cea70f788af0d98a62756f3c860fdd8b758b51fe95d8330a2">''[[:d:Q55869373|Flowering Plants]]''</ref><ref name="ref_69b50a399407f05f4fa737e9d26f700dff76ffc8db376521051abb69751a5735">''[[:d:Q21994487|Summary of recent systems of angiosperm classification]]''</ref><ref name="ref_793fa96b38ba606676c280023b7166d5dd46b9c63ee2a25b32e804b70f25a538">''[[:d:Q22338324|An Updated Classification of the Class Magnoliopsida (“Angiospermae”)]]''</ref> | [[Eudicotyledoneae]]<ref name="ref_774629b5d6b96d18755d7eba9800e693975ea5262bd876c19af66b5ea59794ed">''[[:d:Q13683362|An update of the Angiosperm Phylogeny Group classification for the orders and families of flowering plants: APG III]]''</ref><ref name="ref_48a3130b6d2735cbba082a16f6145b4603d757b0cbb56fc618bd3d043d9aecf0">''[[:d:Q14396088|An ordinal classification for the families of flowering plants]]''</ref><ref name="ref_2ac0a98f2ede0af4121e6b3efcc3f0f055f5d9ad3db914c6538104d875766a81">''[[:d:Q14565069|An update of the Angiosperm Phylogeny Group classification for the orders and families of flowering plants: APG II]]''</ref><ref name="ref_0303c5a81833512e1031f9c4da00ad4804acd2b29b0a3572354e7281145a630b">''[[:d:Q23803501|An update of the Angiosperm Phylogeny Group classification for the orders and families of flowering plants: APG IV]]''</ref> | [[File:Pincushion hakea03.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q21846|Q21846]] | [[Gunnerales]] | Gunnerales<ref name="ref_70bf05e61b2b9bdd016feae33b1d7b5de0ce721d914bd156fd8bd57827c49ae6">''[[:d:Q167402|Australian Plant Name Index]]''</ref><ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref><ref name="ref_69b50a399407f05f4fa737e9d26f700dff76ffc8db376521051abb69751a5735">''[[:d:Q21994487|Summary of recent systems of angiosperm classification]]''</ref> | [[Core eudicots]]<ref name="ref_774629b5d6b96d18755d7eba9800e693975ea5262bd876c19af66b5ea59794ed">''[[:d:Q13683362|An update of the Angiosperm Phylogeny Group classification for the orders and families of flowering plants: APG III]]''</ref><ref name="ref_2ac0a98f2ede0af4121e6b3efcc3f0f055f5d9ad3db914c6538104d875766a81">''[[:d:Q14565069|An update of the Angiosperm Phylogeny Group classification for the orders and families of flowering plants: APG II]]''</ref><ref name="ref_0303c5a81833512e1031f9c4da00ad4804acd2b29b0a3572354e7281145a630b">''[[:d:Q23803501|An update of the Angiosperm Phylogeny Group classification for the orders and families of flowering plants: APG IV]]''</ref> | [[File:Gunnera tinctoria0.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q21851|Q21851]] | [[Santalales]] | Santalales<ref name="ref_70bf05e61b2b9bdd016feae33b1d7b5de0ce721d914bd156fd8bd57827c49ae6">''[[:d:Q167402|Australian Plant Name Index]]''</ref><ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref><ref name="ref_52c422a3a63aa15cea70f788af0d98a62756f3c860fdd8b758b51fe95d8330a2">''[[:d:Q55869373|Flowering Plants]]''</ref><ref name="ref_69b50a399407f05f4fa737e9d26f700dff76ffc8db376521051abb69751a5735">''[[:d:Q21994487|Summary of recent systems of angiosperm classification]]''</ref><ref name="ref_793fa96b38ba606676c280023b7166d5dd46b9c63ee2a25b32e804b70f25a538">''[[:d:Q22338324|An Updated Classification of the Class Magnoliopsida (“Angiospermae”)]]''</ref> | [[Core eudicots]]<ref name="ref_774629b5d6b96d18755d7eba9800e693975ea5262bd876c19af66b5ea59794ed">''[[:d:Q13683362|An update of the Angiosperm Phylogeny Group classification for the orders and families of flowering plants: APG III]]''</ref><ref name="ref_48a3130b6d2735cbba082a16f6145b4603d757b0cbb56fc618bd3d043d9aecf0">''[[:d:Q14396088|An ordinal classification for the families of flowering plants]]''</ref><ref name="ref_2ac0a98f2ede0af4121e6b3efcc3f0f055f5d9ad3db914c6538104d875766a81">''[[:d:Q14565069|An update of the Angiosperm Phylogeny Group classification for the orders and families of flowering plants: APG II]]''</ref> | [[File:Starr 041006-0222 Santalum haleakalae.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q21855|Q21855]] | [[Saxifragales]] | Saxifragales<ref name="ref_a17cd45f195cdc191b9f590dfce26a41c267e800aab843f3152d21b863779439">''[[:d:Q13626292|A phylogenetic classification of the land plants to accompany APG III]]''</ref><ref name="ref_774629b5d6b96d18755d7eba9800e693975ea5262bd876c19af66b5ea59794ed">''[[:d:Q13683362|An update of the Angiosperm Phylogeny Group classification for the orders and families of flowering plants: APG III]]''</ref><ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref><ref name="ref_52c422a3a63aa15cea70f788af0d98a62756f3c860fdd8b758b51fe95d8330a2">''[[:d:Q55869373|Flowering Plants]]''</ref><ref name="ref_69b50a399407f05f4fa737e9d26f700dff76ffc8db376521051abb69751a5735">''[[:d:Q21994487|Summary of recent systems of angiosperm classification]]''</ref><ref name="ref_793fa96b38ba606676c280023b7166d5dd46b9c63ee2a25b32e804b70f25a538">''[[:d:Q22338324|An Updated Classification of the Class Magnoliopsida (“Angiospermae”)]]''</ref> | [[Core eudicots]]<ref name="ref_774629b5d6b96d18755d7eba9800e693975ea5262bd876c19af66b5ea59794ed">''[[:d:Q13683362|An update of the Angiosperm Phylogeny Group classification for the orders and families of flowering plants: APG III]]''</ref><ref name="ref_48a3130b6d2735cbba082a16f6145b4603d757b0cbb56fc618bd3d043d9aecf0">''[[:d:Q14396088|An ordinal classification for the families of flowering plants]]''</ref><ref name="ref_2ac0a98f2ede0af4121e6b3efcc3f0f055f5d9ad3db914c6538104d875766a81">''[[:d:Q14565069|An update of the Angiosperm Phylogeny Group classification for the orders and families of flowering plants: APG II]]''</ref> | [[File:Corylopsis pauciflora0.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q21860|Q21860]] | [[Crossosomatales]] | Crossosomatales<ref name="ref_a17cd45f195cdc191b9f590dfce26a41c267e800aab843f3152d21b863779439">''[[:d:Q13626292|A phylogenetic classification of the land plants to accompany APG III]]''</ref><ref name="ref_774629b5d6b96d18755d7eba9800e693975ea5262bd876c19af66b5ea59794ed">''[[:d:Q13683362|An update of the Angiosperm Phylogeny Group classification for the orders and families of flowering plants: APG III]]''</ref><ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref><ref name="ref_52c422a3a63aa15cea70f788af0d98a62756f3c860fdd8b758b51fe95d8330a2">''[[:d:Q55869373|Flowering Plants]]''</ref><ref name="ref_69b50a399407f05f4fa737e9d26f700dff76ffc8db376521051abb69751a5735">''[[:d:Q21994487|Summary of recent systems of angiosperm classification]]''</ref><ref name="ref_793fa96b38ba606676c280023b7166d5dd46b9c63ee2a25b32e804b70f25a538">''[[:d:Q22338324|An Updated Classification of the Class Magnoliopsida (“Angiospermae”)]]''</ref> | [[Malvids]]<ref name="ref_774629b5d6b96d18755d7eba9800e693975ea5262bd876c19af66b5ea59794ed">''[[:d:Q13683362|An update of the Angiosperm Phylogeny Group classification for the orders and families of flowering plants: APG III]]''</ref><ref name="ref_0303c5a81833512e1031f9c4da00ad4804acd2b29b0a3572354e7281145a630b">''[[:d:Q23803501|An update of the Angiosperm Phylogeny Group classification for the orders and families of flowering plants: APG IV]]''</ref> | [[File:Staphylea colchica.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q21866|Q21866]] | [[Myrtales]] | Myrtales<ref name="ref_70bf05e61b2b9bdd016feae33b1d7b5de0ce721d914bd156fd8bd57827c49ae6">''[[:d:Q167402|Australian Plant Name Index]]''</ref><ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref><ref name="ref_52c422a3a63aa15cea70f788af0d98a62756f3c860fdd8b758b51fe95d8330a2">''[[:d:Q55869373|Flowering Plants]]''</ref><ref name="ref_69b50a399407f05f4fa737e9d26f700dff76ffc8db376521051abb69751a5735">''[[:d:Q21994487|Summary of recent systems of angiosperm classification]]''</ref><ref name="ref_793fa96b38ba606676c280023b7166d5dd46b9c63ee2a25b32e804b70f25a538">''[[:d:Q22338324|An Updated Classification of the Class Magnoliopsida (“Angiospermae”)]]''</ref> | [[Malvids]]<ref name="ref_774629b5d6b96d18755d7eba9800e693975ea5262bd876c19af66b5ea59794ed">''[[:d:Q13683362|An update of the Angiosperm Phylogeny Group classification for the orders and families of flowering plants: APG III]]''</ref><ref name="ref_0303c5a81833512e1031f9c4da00ad4804acd2b29b0a3572354e7281145a630b">''[[:d:Q23803501|An update of the Angiosperm Phylogeny Group classification for the orders and families of flowering plants: APG IV]]''</ref> | [[File:Lumnitzera littorea.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q21870|Q21870]] | [[Celastrales]] | Celastrales<ref name="ref_a17cd45f195cdc191b9f590dfce26a41c267e800aab843f3152d21b863779439">''[[:d:Q13626292|A phylogenetic classification of the land plants to accompany APG III]]''</ref><ref name="ref_774629b5d6b96d18755d7eba9800e693975ea5262bd876c19af66b5ea59794ed">''[[:d:Q13683362|An update of the Angiosperm Phylogeny Group classification for the orders and families of flowering plants: APG III]]''</ref><ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref><ref name="ref_52c422a3a63aa15cea70f788af0d98a62756f3c860fdd8b758b51fe95d8330a2">''[[:d:Q55869373|Flowering Plants]]''</ref><ref name="ref_69b50a399407f05f4fa737e9d26f700dff76ffc8db376521051abb69751a5735">''[[:d:Q21994487|Summary of recent systems of angiosperm classification]]''</ref><ref name="ref_793fa96b38ba606676c280023b7166d5dd46b9c63ee2a25b32e804b70f25a538">''[[:d:Q22338324|An Updated Classification of the Class Magnoliopsida (“Angiospermae”)]]''</ref> | [[Fabidae]]<ref name="ref_774629b5d6b96d18755d7eba9800e693975ea5262bd876c19af66b5ea59794ed">''[[:d:Q13683362|An update of the Angiosperm Phylogeny Group classification for the orders and families of flowering plants: APG III]]''</ref><ref name="ref_0303c5a81833512e1031f9c4da00ad4804acd2b29b0a3572354e7281145a630b">''[[:d:Q23803501|An update of the Angiosperm Phylogeny Group classification for the orders and families of flowering plants: APG IV]]''</ref> | [[File:Euonymus europaeus Sturm20.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q21875|Q21875]] | [[Cucurbitales]] | Cucurbitales<ref name="ref_70bf05e61b2b9bdd016feae33b1d7b5de0ce721d914bd156fd8bd57827c49ae6">''[[:d:Q167402|Australian Plant Name Index]]''</ref><ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref><ref name="ref_52c422a3a63aa15cea70f788af0d98a62756f3c860fdd8b758b51fe95d8330a2">''[[:d:Q55869373|Flowering Plants]]''</ref><ref name="ref_69b50a399407f05f4fa737e9d26f700dff76ffc8db376521051abb69751a5735">''[[:d:Q21994487|Summary of recent systems of angiosperm classification]]''</ref> | [[Fabidae]]<ref name="ref_774629b5d6b96d18755d7eba9800e693975ea5262bd876c19af66b5ea59794ed">''[[:d:Q13683362|An update of the Angiosperm Phylogeny Group classification for the orders and families of flowering plants: APG III]]''</ref><ref name="ref_0303c5a81833512e1031f9c4da00ad4804acd2b29b0a3572354e7281145a630b">''[[:d:Q23803501|An update of the Angiosperm Phylogeny Group classification for the orders and families of flowering plants: APG IV]]''</ref> | [[File:2006-10-18Cucurbita pepo02.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q21878|Q21878]] | [[Fabales]] | Fabales<ref name="ref_a17cd45f195cdc191b9f590dfce26a41c267e800aab843f3152d21b863779439">''[[:d:Q13626292|A phylogenetic classification of the land plants to accompany APG III]]''</ref><ref name="ref_774629b5d6b96d18755d7eba9800e693975ea5262bd876c19af66b5ea59794ed">''[[:d:Q13683362|An update of the Angiosperm Phylogeny Group classification for the orders and families of flowering plants: APG III]]''</ref><ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref><ref name="ref_52c422a3a63aa15cea70f788af0d98a62756f3c860fdd8b758b51fe95d8330a2">''[[:d:Q55869373|Flowering Plants]]''</ref><ref name="ref_69b50a399407f05f4fa737e9d26f700dff76ffc8db376521051abb69751a5735">''[[:d:Q21994487|Summary of recent systems of angiosperm classification]]''</ref><ref name="ref_793fa96b38ba606676c280023b7166d5dd46b9c63ee2a25b32e804b70f25a538">''[[:d:Q22338324|An Updated Classification of the Class Magnoliopsida (“Angiospermae”)]]''</ref> | [[Fabidae]]<ref name="ref_774629b5d6b96d18755d7eba9800e693975ea5262bd876c19af66b5ea59794ed">''[[:d:Q13683362|An update of the Angiosperm Phylogeny Group classification for the orders and families of flowering plants: APG III]]''</ref><ref name="ref_0303c5a81833512e1031f9c4da00ad4804acd2b29b0a3572354e7281145a630b">''[[:d:Q23803501|An update of the Angiosperm Phylogeny Group classification for the orders and families of flowering plants: APG IV]]''</ref> | [[File:Senna occidentalis(Flower).jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q21881|Q21881]] | [[Fagales]] | Fagales<ref name="ref_a17cd45f195cdc191b9f590dfce26a41c267e800aab843f3152d21b863779439">''[[:d:Q13626292|A phylogenetic classification of the land plants to accompany APG III]]''</ref><ref name="ref_774629b5d6b96d18755d7eba9800e693975ea5262bd876c19af66b5ea59794ed">''[[:d:Q13683362|An update of the Angiosperm Phylogeny Group classification for the orders and families of flowering plants: APG III]]''</ref><ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref><ref name="ref_52c422a3a63aa15cea70f788af0d98a62756f3c860fdd8b758b51fe95d8330a2">''[[:d:Q55869373|Flowering Plants]]''</ref> | [[Fabidae]]<ref name="ref_774629b5d6b96d18755d7eba9800e693975ea5262bd876c19af66b5ea59794ed">''[[:d:Q13683362|An update of the Angiosperm Phylogeny Group classification for the orders and families of flowering plants: APG III]]''</ref><ref name="ref_0303c5a81833512e1031f9c4da00ad4804acd2b29b0a3572354e7281145a630b">''[[:d:Q23803501|An update of the Angiosperm Phylogeny Group classification for the orders and families of flowering plants: APG IV]]''</ref> | [[File:Buchenwald 1.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q21887|Q21887]] | [[Malpighiales]] | Malpighiales<ref name="ref_70bf05e61b2b9bdd016feae33b1d7b5de0ce721d914bd156fd8bd57827c49ae6">''[[:d:Q167402|Australian Plant Name Index]]''</ref><ref name="ref_52c422a3a63aa15cea70f788af0d98a62756f3c860fdd8b758b51fe95d8330a2">''[[:d:Q55869373|Flowering Plants]]''</ref><ref name="ref_69b50a399407f05f4fa737e9d26f700dff76ffc8db376521051abb69751a5735">''[[:d:Q21994487|Summary of recent systems of angiosperm classification]]''</ref> | [[Fabidae]]<ref name="ref_774629b5d6b96d18755d7eba9800e693975ea5262bd876c19af66b5ea59794ed">''[[:d:Q13683362|An update of the Angiosperm Phylogeny Group classification for the orders and families of flowering plants: APG III]]''</ref><ref name="ref_0303c5a81833512e1031f9c4da00ad4804acd2b29b0a3572354e7281145a630b">''[[:d:Q23803501|An update of the Angiosperm Phylogeny Group classification for the orders and families of flowering plants: APG IV]]''</ref> | [[File:Starr 010309-0546 Calophyllum inophyllum.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q21891|Q21891]] | [[Oxalidales]] | Oxalidales<ref name="ref_a17cd45f195cdc191b9f590dfce26a41c267e800aab843f3152d21b863779439">''[[:d:Q13626292|A phylogenetic classification of the land plants to accompany APG III]]''</ref><ref name="ref_774629b5d6b96d18755d7eba9800e693975ea5262bd876c19af66b5ea59794ed">''[[:d:Q13683362|An update of the Angiosperm Phylogeny Group classification for the orders and families of flowering plants: APG III]]''</ref><ref name="ref_52c422a3a63aa15cea70f788af0d98a62756f3c860fdd8b758b51fe95d8330a2">''[[:d:Q55869373|Flowering Plants]]''</ref><ref name="ref_69b50a399407f05f4fa737e9d26f700dff76ffc8db376521051abb69751a5735">''[[:d:Q21994487|Summary of recent systems of angiosperm classification]]''</ref><ref name="ref_793fa96b38ba606676c280023b7166d5dd46b9c63ee2a25b32e804b70f25a538">''[[:d:Q22338324|An Updated Classification of the Class Magnoliopsida (“Angiospermae”)]]''</ref> | [[Fabidae]]<ref name="ref_774629b5d6b96d18755d7eba9800e693975ea5262bd876c19af66b5ea59794ed">''[[:d:Q13683362|An update of the Angiosperm Phylogeny Group classification for the orders and families of flowering plants: APG III]]''</ref><ref name="ref_0303c5a81833512e1031f9c4da00ad4804acd2b29b0a3572354e7281145a630b">''[[:d:Q23803501|An update of the Angiosperm Phylogeny Group classification for the orders and families of flowering plants: APG IV]]''</ref> | [[File:Ceratopetalum apetalum.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q21895|Q21895]] | [[Rosales]] | Rosales<ref name="ref_a17cd45f195cdc191b9f590dfce26a41c267e800aab843f3152d21b863779439">''[[:d:Q13626292|A phylogenetic classification of the land plants to accompany APG III]]''</ref><ref name="ref_774629b5d6b96d18755d7eba9800e693975ea5262bd876c19af66b5ea59794ed">''[[:d:Q13683362|An update of the Angiosperm Phylogeny Group classification for the orders and families of flowering plants: APG III]]''</ref><ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref><ref name="ref_52c422a3a63aa15cea70f788af0d98a62756f3c860fdd8b758b51fe95d8330a2">''[[:d:Q55869373|Flowering Plants]]''</ref><ref name="ref_69b50a399407f05f4fa737e9d26f700dff76ffc8db376521051abb69751a5735">''[[:d:Q21994487|Summary of recent systems of angiosperm classification]]''</ref><ref name="ref_793fa96b38ba606676c280023b7166d5dd46b9c63ee2a25b32e804b70f25a538">''[[:d:Q22338324|An Updated Classification of the Class Magnoliopsida (“Angiospermae”)]]''</ref> | [[Fabidae]]<ref name="ref_774629b5d6b96d18755d7eba9800e693975ea5262bd876c19af66b5ea59794ed">''[[:d:Q13683362|An update of the Angiosperm Phylogeny Group classification for the orders and families of flowering plants: APG III]]''</ref><ref name="ref_0303c5a81833512e1031f9c4da00ad4804acd2b29b0a3572354e7281145a630b">''[[:d:Q23803501|An update of the Angiosperm Phylogeny Group classification for the orders and families of flowering plants: APG IV]]''</ref> | [[File:Illustration Rosa majalis0.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q21899|Q21899]] | [[Zygophyllales]] | Zygophyllales<ref name="ref_a17cd45f195cdc191b9f590dfce26a41c267e800aab843f3152d21b863779439">''[[:d:Q13626292|A phylogenetic classification of the land plants to accompany APG III]]''</ref><ref name="ref_774629b5d6b96d18755d7eba9800e693975ea5262bd876c19af66b5ea59794ed">''[[:d:Q13683362|An update of the Angiosperm Phylogeny Group classification for the orders and families of flowering plants: APG III]]''</ref><ref name="ref_52c422a3a63aa15cea70f788af0d98a62756f3c860fdd8b758b51fe95d8330a2">''[[:d:Q55869373|Flowering Plants]]''</ref><ref name="ref_69b50a399407f05f4fa737e9d26f700dff76ffc8db376521051abb69751a5735">''[[:d:Q21994487|Summary of recent systems of angiosperm classification]]''</ref><ref name="ref_793fa96b38ba606676c280023b7166d5dd46b9c63ee2a25b32e804b70f25a538">''[[:d:Q22338324|An Updated Classification of the Class Magnoliopsida (“Angiospermae”)]]''</ref> | [[Fabidae]]<ref name="ref_774629b5d6b96d18755d7eba9800e693975ea5262bd876c19af66b5ea59794ed">''[[:d:Q13683362|An update of the Angiosperm Phylogeny Group classification for the orders and families of flowering plants: APG III]]''</ref><ref name="ref_0303c5a81833512e1031f9c4da00ad4804acd2b29b0a3572354e7281145a630b">''[[:d:Q23803501|An update of the Angiosperm Phylogeny Group classification for the orders and families of flowering plants: APG IV]]''</ref> | [[File:Guaiacum officinale - Köhler–s Medizinal-Pflanzen-069.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q21904|Q21904]] | [[Brassicales]] | Brassicales<ref name="ref_a17cd45f195cdc191b9f590dfce26a41c267e800aab843f3152d21b863779439">''[[:d:Q13626292|A phylogenetic classification of the land plants to accompany APG III]]''</ref><ref name="ref_774629b5d6b96d18755d7eba9800e693975ea5262bd876c19af66b5ea59794ed">''[[:d:Q13683362|An update of the Angiosperm Phylogeny Group classification for the orders and families of flowering plants: APG III]]''</ref> | [[Malvids]]<ref name="ref_774629b5d6b96d18755d7eba9800e693975ea5262bd876c19af66b5ea59794ed">''[[:d:Q13683362|An update of the Angiosperm Phylogeny Group classification for the orders and families of flowering plants: APG III]]''</ref><ref name="ref_0303c5a81833512e1031f9c4da00ad4804acd2b29b0a3572354e7281145a630b">''[[:d:Q23803501|An update of the Angiosperm Phylogeny Group classification for the orders and families of flowering plants: APG IV]]''</ref> | [[File:(MHNT) Alliaria petiolata - flowers.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q21908|Q21908]] | [[Malvales]] | Malvales<ref name="ref_70bf05e61b2b9bdd016feae33b1d7b5de0ce721d914bd156fd8bd57827c49ae6">''[[:d:Q167402|Australian Plant Name Index]]''</ref><ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref><ref name="ref_52c422a3a63aa15cea70f788af0d98a62756f3c860fdd8b758b51fe95d8330a2">''[[:d:Q55869373|Flowering Plants]]''</ref><ref name="ref_69b50a399407f05f4fa737e9d26f700dff76ffc8db376521051abb69751a5735">''[[:d:Q21994487|Summary of recent systems of angiosperm classification]]''</ref><ref name="ref_793fa96b38ba606676c280023b7166d5dd46b9c63ee2a25b32e804b70f25a538">''[[:d:Q22338324|An Updated Classification of the Class Magnoliopsida (“Angiospermae”)]]''</ref> | [[Malvids]]<ref name="ref_774629b5d6b96d18755d7eba9800e693975ea5262bd876c19af66b5ea59794ed">''[[:d:Q13683362|An update of the Angiosperm Phylogeny Group classification for the orders and families of flowering plants: APG III]]''</ref><ref name="ref_0303c5a81833512e1031f9c4da00ad4804acd2b29b0a3572354e7281145a630b">''[[:d:Q23803501|An update of the Angiosperm Phylogeny Group classification for the orders and families of flowering plants: APG IV]]''</ref> | [[File:Alcea setosa.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q22651|Q22651]] | [[Hymenoptera]] | Hymenoptera<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref><ref name="ref_b45db12340ef56a39564b11feb35b5d29cf9043198725202edef4667253be57b">''[[:d:Q21073958|Order Hymenoptera]]''</ref> | [[Endopterygota]]<br/>[[Holometabola]]<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref><br/>[[Hymenopterida]] | [[File:Hymenoptere(s).jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q22671|Q22671]] | [[Coleoptero|Coleoptera]] | Coleoptera<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref><ref name="ref_80b05535c1f6adc7d8d8d8e9254671836b0673b2bab0bad37c0e4e54b58c75ab">''[[:d:Q21061432|Order Coleoptera Linnaeus, 1758]]''</ref><ref name="ref_af61137b3a257fe1a11149e19c7dc0e29d384b375737a8b8e9c73412db858116">''[[:d:Q21090281|Family-group names in Coleoptera (Insecta)]]''</ref> | [[Endopterygota]]<br/>[[Holometabola]]<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref><br/>[[Coleopterida]]<ref name="ref_9358a00ae7ae162479e003143d1f49241dbd7fce9bce891cb3c7aa3146136e52">''[[:d:Q105357584|Relationships among coleopteran suborders and major endoneopteran lineages: Evidence from hind wing characters]]''</ref><ref name="ref_02af895060b425d12c2753dbdea43a4b501bb7cc8f8f27e68e4380571e63d14f">''[[:d:Q28072935|Progress, pitfalls and parallel universes: a history of insect phylogenetics]]''</ref><br/>[[Coleopteroidea]]<ref name="ref_3b041b8940889283b7736a24e58f8ce0d692c5bfdf22bdf581a157ca99478b5d">''[[:d:Q110445386|Taxonomic Review of Fossil Coleopterous Families (Insecta, Coleoptera). Suborder Archostemata: Superfamilies Coleopseoidea and Cupedoidea]]''</ref> | [[File:Lucanus cervus.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q25222|Q25222]] | [[Strigiformes]] | Strigiformes<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref><ref name="ref_78b47291c0dd6e5173ebe92d807c354d3e1151fe5d647c93e9876c1d452e713f">''[[:d:Q27042747|IOC World Bird List Version 6.3]]''</ref><ref name="ref_43c4be1e7a0e8e16fe1d7d313e2c3d2135be0eea9fbd009e3978efed469b1674">''[[:d:Q27907675|IOC World Bird List Version 6.4]]''</ref><ref name="ref_564ad4a35529977276f5df09652cc9788cb3b659e772f52f97b7a69e5a603205">''[[:d:Q28971563|IOC World Bird List Version 7.1]]''</ref><ref name="ref_266fcb1bcf1f83500e47dc964480b1abf5bf69e09fc2dd5d9b57347bbaabaad1">''[[:d:Q29937193|IOC World Bird List Version 7.2]]''</ref><ref name="ref_56f56aeaf68793da280086a33452bd3feaa50bc613807c2b86a0bfa262ca31df">''[[:d:Q38258000|IOC World Bird List Version 7.3]]''</ref><ref name="ref_c7fb09d9af26132096ff14dd4ef58ffb60b45e0768da21314279f13d5d338079">''[[:d:Q53908065|IOC World Bird List Version 8.1]]''</ref><ref name="ref_1a04f3e8a02e2f0067f21bdedf92bd06b2e80ff85eadd8bb9590d073c9dcbd4c">''[[:d:Q56180957|IOC World Bird List Version 8.2]]''</ref><ref name="ref_b7131d5524efffceb73c1152c6ac776b7173ee57b206b02fc8dd5b15ee984e78">''[[:d:Q61018800|IOC World Bird List Version 9.1]]''</ref><ref name="ref_a3c926eefcbad41afe10b925c2d6828b77f009127f1ad218304f36d439df8393">''[[:d:Q65961410|IOC World Bird List Version 9.2]]''</ref><ref name="ref_6397691e9a04867daffb17c105db161cd56acafd886415cad59d0d45fb7f1e35">''[[:d:Q83589462|IOC World Bird List Version 10.1]]''</ref><ref name="ref_45fffc643465cf2c3059569cd5f7c6f78f16ce2a27a7ef8f1d7f646b75b2b33a">''[[:d:Q98069412|IOC World Bird List Version 10.2]]''</ref><ref name="ref_97a6951a2d81c2fdb35ed9d72113c3e7b5f3fa4708b0b1b9fc2f90bf53e1a784">''[[:d:Q105870418|IOC World Bird List Version 11.1]]''</ref><ref name="ref_7edb301dd0fb7ff2cdd7d7f5a23116941a2655b566e8892314c255fd7b60c47f">''[[:d:Q108116032|IOC World Bird List Version 11.2]]''</ref><ref name="ref_540c8d5ca51fcbcfdde3ed3fc93419ae3b011062884a1903a6c90b44028c9a05">''[[:d:Q116732424|IOC World Bird List Version 12.1]]''</ref><ref name="ref_29b118fd222e87d09eb4c0d34e662b0f9c0a14846d72dff04e08c839e7ce2bca">''[[:d:Q117190405|IOC World Bird List Version 12.2]]''</ref><ref name="ref_120581709b59e2f7acda8a22fb111da6e394c2562df61854f0a2691fb1342889">''[[:d:Q117219094|IOC World Bird List Version 13.1]]''</ref> | [[Afroaves]] | [[File:Northern Spotted Owl.USFWS.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q25306|Q25306]] | [[carnivoros]] | Carnivora<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref><ref name="ref_b461bd9e2542d8062d3fd2ec7a638c156f7e79c989097d43409982eb64d5e86d">''[[:d:Q19302303|Class Mammalia Linnaeus, 1758]]''</ref><ref name="ref_5f23685d9d76bf1b20f6172bc8e9dfec50028c616fc311bbf816b245a34ad6c8">''[[:d:Q1538807|Mammal Species of the World (Third edition)]]''</ref><ref name="ref_a0883dc87b69d75612e06ca4260f7a3bdcb0e63c3cdb2e8cfbc4a8348f7145f5">''[[:d:Q19604469|A Guide to the Mammals of China]]''</ref><ref name="ref_c6218d0a50fceb63b21474b8c40d640575950a9bcf95ae437a38e98c3858bad5">''[[:d:Q21682704|Handbook of the Mammals of the World. Volume 1: Carnivores.]]''</ref> | [[Carnivoraformes]]<br/>[[Placentarios]]<ref name="ref_b461bd9e2542d8062d3fd2ec7a638c156f7e79c989097d43409982eb64d5e86d">''[[:d:Q19302303|Class Mammalia Linnaeus, 1758]]''</ref><ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref><br/>[[Mammiferos]]<ref name="ref_5f23685d9d76bf1b20f6172bc8e9dfec50028c616fc311bbf816b245a34ad6c8">''[[:d:Q1538807|Mammal Species of the World (Third edition)]]''</ref><br/>[[Laurasiatheria]]<ref name="ref_02fb502a2a6b6efb132679c32918d7c22997787e0bcc199d551c4afb7bea4a79">''[[:d:Q12159796|Taxonomy database of the U.S. National Center for Biotechnology Information]]''</ref> | [[File:Carnivora.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q25309|Q25309]] | [[Blattodea]] | Blattodea<ref name="ref_28ed610376f49021ac98ca9938899486a906ce28c9d6f875ad22c75eff232cb7">''[[:d:Q21062128|Order Blattodea Brunner von Wattenwyl, 1882]]''</ref> | [[Dictyoptera]]<br/>[[Polyneoptera]]<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | [[File:Blaberus giganteus MHNT dos.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q25312|Q25312]] | [[Diptera]] | Diptera<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | [[Holometabola]]<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref><br/>[[Antliophora]]<ref name="ref_02af895060b425d12c2753dbdea43a4b501bb7cc8f8f27e68e4380571e63d14f">''[[:d:Q28072935|Progress, pitfalls and parallel universes: a history of insect phylogenetics]]''</ref> | [[File:Bessenbandzweefvlieg Vrouwtje (2).JPG|center|32px]] | |- | [[:d:Q25329|Q25329]] | [[artiodactylos]] | Artiodactyla<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref><ref name="ref_b461bd9e2542d8062d3fd2ec7a638c156f7e79c989097d43409982eb64d5e86d">''[[:d:Q19302303|Class Mammalia Linnaeus, 1758]]''</ref><ref name="ref_5f23685d9d76bf1b20f6172bc8e9dfec50028c616fc311bbf816b245a34ad6c8">''[[:d:Q1538807|Mammal Species of the World (Third edition)]]''</ref><ref name="ref_a0883dc87b69d75612e06ca4260f7a3bdcb0e63c3cdb2e8cfbc4a8348f7145f5">''[[:d:Q19604469|A Guide to the Mammals of China]]''</ref> | [[Paraxonia]] | [[File:Aepyceros melampus - 001.jpg|center|32px]] | ordine de mammiferos |- | [[:d:Q25341|Q25341]] | [[Passeriformes]] | Passeriformes<ref name="ref_78b47291c0dd6e5173ebe92d807c354d3e1151fe5d647c93e9876c1d452e713f">''[[:d:Q27042747|IOC World Bird List Version 6.3]]''</ref><ref name="ref_43c4be1e7a0e8e16fe1d7d313e2c3d2135be0eea9fbd009e3978efed469b1674">''[[:d:Q27907675|IOC World Bird List Version 6.4]]''</ref><ref name="ref_564ad4a35529977276f5df09652cc9788cb3b659e772f52f97b7a69e5a603205">''[[:d:Q28971563|IOC World Bird List Version 7.1]]''</ref><ref name="ref_266fcb1bcf1f83500e47dc964480b1abf5bf69e09fc2dd5d9b57347bbaabaad1">''[[:d:Q29937193|IOC World Bird List Version 7.2]]''</ref><ref name="ref_56f56aeaf68793da280086a33452bd3feaa50bc613807c2b86a0bfa262ca31df">''[[:d:Q38258000|IOC World Bird List Version 7.3]]''</ref><ref name="ref_c7fb09d9af26132096ff14dd4ef58ffb60b45e0768da21314279f13d5d338079">''[[:d:Q53908065|IOC World Bird List Version 8.1]]''</ref><ref name="ref_1a04f3e8a02e2f0067f21bdedf92bd06b2e80ff85eadd8bb9590d073c9dcbd4c">''[[:d:Q56180957|IOC World Bird List Version 8.2]]''</ref><ref name="ref_b7131d5524efffceb73c1152c6ac776b7173ee57b206b02fc8dd5b15ee984e78">''[[:d:Q61018800|IOC World Bird List Version 9.1]]''</ref><ref name="ref_a3c926eefcbad41afe10b925c2d6828b77f009127f1ad218304f36d439df8393">''[[:d:Q65961410|IOC World Bird List Version 9.2]]''</ref><ref name="ref_6397691e9a04867daffb17c105db161cd56acafd886415cad59d0d45fb7f1e35">''[[:d:Q83589462|IOC World Bird List Version 10.1]]''</ref><ref name="ref_45fffc643465cf2c3059569cd5f7c6f78f16ce2a27a7ef8f1d7f646b75b2b33a">''[[:d:Q98069412|IOC World Bird List Version 10.2]]''</ref><ref name="ref_97a6951a2d81c2fdb35ed9d72113c3e7b5f3fa4708b0b1b9fc2f90bf53e1a784">''[[:d:Q105870418|IOC World Bird List Version 11.1]]''</ref><ref name="ref_7edb301dd0fb7ff2cdd7d7f5a23116941a2655b566e8892314c255fd7b60c47f">''[[:d:Q108116032|IOC World Bird List Version 11.2]]''</ref><ref name="ref_120581709b59e2f7acda8a22fb111da6e394c2562df61854f0a2691fb1342889">''[[:d:Q117219094|IOC World Bird List Version 13.1]]''</ref><ref name="ref_29b118fd222e87d09eb4c0d34e662b0f9c0a14846d72dff04e08c839e7ce2bca">''[[:d:Q117190405|IOC World Bird List Version 12.2]]''</ref><ref name="ref_540c8d5ca51fcbcfdde3ed3fc93419ae3b011062884a1903a6c90b44028c9a05">''[[:d:Q116732424|IOC World Bird List Version 12.1]]''</ref> | [[Parapasseres]] | [[File:Cuervo grande (Corvus corax), Arcos de la Frontera, Cádiz, España, 2015-12-08, DD 07.JPG|center|32px]] | |- | [[:d:Q25363|Q25363]] | [[Crocodilia]] | Crocodilia<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | [[Eusuchia]] | [[File:Crocodylus acutus jalisco mexico.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q25370|Q25370]] | [[Falconiformes]] | Falconiformes<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref><ref name="ref_78b47291c0dd6e5173ebe92d807c354d3e1151fe5d647c93e9876c1d452e713f">''[[:d:Q27042747|IOC World Bird List Version 6.3]]''</ref><ref name="ref_43c4be1e7a0e8e16fe1d7d313e2c3d2135be0eea9fbd009e3978efed469b1674">''[[:d:Q27907675|IOC World Bird List Version 6.4]]''</ref><ref name="ref_564ad4a35529977276f5df09652cc9788cb3b659e772f52f97b7a69e5a603205">''[[:d:Q28971563|IOC World Bird List Version 7.1]]''</ref><ref name="ref_266fcb1bcf1f83500e47dc964480b1abf5bf69e09fc2dd5d9b57347bbaabaad1">''[[:d:Q29937193|IOC World Bird List Version 7.2]]''</ref><ref name="ref_56f56aeaf68793da280086a33452bd3feaa50bc613807c2b86a0bfa262ca31df">''[[:d:Q38258000|IOC World Bird List Version 7.3]]''</ref><ref name="ref_c7fb09d9af26132096ff14dd4ef58ffb60b45e0768da21314279f13d5d338079">''[[:d:Q53908065|IOC World Bird List Version 8.1]]''</ref><ref name="ref_1a04f3e8a02e2f0067f21bdedf92bd06b2e80ff85eadd8bb9590d073c9dcbd4c">''[[:d:Q56180957|IOC World Bird List Version 8.2]]''</ref><ref name="ref_b7131d5524efffceb73c1152c6ac776b7173ee57b206b02fc8dd5b15ee984e78">''[[:d:Q61018800|IOC World Bird List Version 9.1]]''</ref><ref name="ref_a3c926eefcbad41afe10b925c2d6828b77f009127f1ad218304f36d439df8393">''[[:d:Q65961410|IOC World Bird List Version 9.2]]''</ref><ref name="ref_6397691e9a04867daffb17c105db161cd56acafd886415cad59d0d45fb7f1e35">''[[:d:Q83589462|IOC World Bird List Version 10.1]]''</ref><ref name="ref_45fffc643465cf2c3059569cd5f7c6f78f16ce2a27a7ef8f1d7f646b75b2b33a">''[[:d:Q98069412|IOC World Bird List Version 10.2]]''</ref><ref name="ref_97a6951a2d81c2fdb35ed9d72113c3e7b5f3fa4708b0b1b9fc2f90bf53e1a784">''[[:d:Q105870418|IOC World Bird List Version 11.1]]''</ref><ref name="ref_7edb301dd0fb7ff2cdd7d7f5a23116941a2655b566e8892314c255fd7b60c47f">''[[:d:Q108116032|IOC World Bird List Version 11.2]]''</ref><ref name="ref_540c8d5ca51fcbcfdde3ed3fc93419ae3b011062884a1903a6c90b44028c9a05">''[[:d:Q116732424|IOC World Bird List Version 12.1]]''</ref><ref name="ref_29b118fd222e87d09eb4c0d34e662b0f9c0a14846d72dff04e08c839e7ce2bca">''[[:d:Q117190405|IOC World Bird List Version 12.2]]''</ref><ref name="ref_120581709b59e2f7acda8a22fb111da6e394c2562df61854f0a2691fb1342889">''[[:d:Q117219094|IOC World Bird List Version 13.1]]''</ref> | [[Eufalconimorphae]] | [[File:Brown-Falcon,-Vic,-3.1.2008.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q25374|Q25374]] | [[perissodactylos]] | Perissodactyla<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref><ref name="ref_b461bd9e2542d8062d3fd2ec7a638c156f7e79c989097d43409982eb64d5e86d">''[[:d:Q19302303|Class Mammalia Linnaeus, 1758]]''</ref><ref name="ref_5f23685d9d76bf1b20f6172bc8e9dfec50028c616fc311bbf816b245a34ad6c8">''[[:d:Q1538807|Mammal Species of the World (Third edition)]]''</ref><ref name="ref_a0883dc87b69d75612e06ca4260f7a3bdcb0e63c3cdb2e8cfbc4a8348f7145f5">''[[:d:Q19604469|A Guide to the Mammals of China]]''</ref> | [[Perissodactylamorpha]] | [[File:00296 zebra.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q25375|Q25375]] | [[Odonata]] | Odonata<ref name="ref_ddeebe9b26413d6948a561218a6a1fbce14b2eda9936ef1c4a6d6377b3044226">''[[:d:Q13561342|World Odonata List]]''</ref><ref name="ref_87cd2e1b9094f34eaf134a55c538845e8e3fa5f4689b11cf5f4d88766f3855ef">''[[:d:Q21076592|The classification and diversity of dragonflies and damselflies (Odonata)]]''</ref> | [[Odonatoptera]]<br/>[[Panodonata]]<ref name="ref_8230028630b8eb0936c830f674dcb646f6069ce02b9baa345dcc2a8665c5d3f6">https://bechly.lima-city.de/system.htm</ref><br/>[[Holodonata]] | [[File:Orthetrum cancellatum.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q25401|Q25401]] | [[Lagomorpha]] | Lagomorpha<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref><ref name="ref_b461bd9e2542d8062d3fd2ec7a638c156f7e79c989097d43409982eb64d5e86d">''[[:d:Q19302303|Class Mammalia Linnaeus, 1758]]''</ref><ref name="ref_5f23685d9d76bf1b20f6172bc8e9dfec50028c616fc311bbf816b245a34ad6c8">''[[:d:Q1538807|Mammal Species of the World (Third edition)]]''</ref><ref name="ref_a0883dc87b69d75612e06ca4260f7a3bdcb0e63c3cdb2e8cfbc4a8348f7145f5">''[[:d:Q19604469|A Guide to the Mammals of China]]''</ref> | [[Glires]] | [[File:Oryctolagus cuniculus Tasmania 2.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q25431|Q25431]] | [[Sirenia]] | Sirenia<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref><ref name="ref_b461bd9e2542d8062d3fd2ec7a638c156f7e79c989097d43409982eb64d5e86d">''[[:d:Q19302303|Class Mammalia Linnaeus, 1758]]''</ref><ref name="ref_5f23685d9d76bf1b20f6172bc8e9dfec50028c616fc311bbf816b245a34ad6c8">''[[:d:Q1538807|Mammal Species of the World (Third edition)]]''</ref><ref name="ref_a0883dc87b69d75612e06ca4260f7a3bdcb0e63c3cdb2e8cfbc4a8348f7145f5">''[[:d:Q19604469|A Guide to the Mammals of China]]''</ref> | [[Placentarios]]<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref><ref name="ref_b461bd9e2542d8062d3fd2ec7a638c156f7e79c989097d43409982eb64d5e86d">''[[:d:Q19302303|Class Mammalia Linnaeus, 1758]]''</ref><br/>[[Mammiferos]]<ref name="ref_5f23685d9d76bf1b20f6172bc8e9dfec50028c616fc311bbf816b245a34ad6c8">''[[:d:Q1538807|Mammal Species of the World (Third edition)]]''</ref><br/>[[Tethytheria]] | [[File:FL fig04.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q25557|Q25557]] | [[Gruiformes]] | Gruiformes<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref><ref name="ref_78b47291c0dd6e5173ebe92d807c354d3e1151fe5d647c93e9876c1d452e713f">''[[:d:Q27042747|IOC World Bird List Version 6.3]]''</ref><ref name="ref_43c4be1e7a0e8e16fe1d7d313e2c3d2135be0eea9fbd009e3978efed469b1674">''[[:d:Q27907675|IOC World Bird List Version 6.4]]''</ref><ref name="ref_564ad4a35529977276f5df09652cc9788cb3b659e772f52f97b7a69e5a603205">''[[:d:Q28971563|IOC World Bird List Version 7.1]]''</ref><ref name="ref_266fcb1bcf1f83500e47dc964480b1abf5bf69e09fc2dd5d9b57347bbaabaad1">''[[:d:Q29937193|IOC World Bird List Version 7.2]]''</ref><ref name="ref_56f56aeaf68793da280086a33452bd3feaa50bc613807c2b86a0bfa262ca31df">''[[:d:Q38258000|IOC World Bird List Version 7.3]]''</ref><ref name="ref_c7fb09d9af26132096ff14dd4ef58ffb60b45e0768da21314279f13d5d338079">''[[:d:Q53908065|IOC World Bird List Version 8.1]]''</ref><ref name="ref_1a04f3e8a02e2f0067f21bdedf92bd06b2e80ff85eadd8bb9590d073c9dcbd4c">''[[:d:Q56180957|IOC World Bird List Version 8.2]]''</ref><ref name="ref_b7131d5524efffceb73c1152c6ac776b7173ee57b206b02fc8dd5b15ee984e78">''[[:d:Q61018800|IOC World Bird List Version 9.1]]''</ref><ref name="ref_a3c926eefcbad41afe10b925c2d6828b77f009127f1ad218304f36d439df8393">''[[:d:Q65961410|IOC World Bird List Version 9.2]]''</ref><ref name="ref_6397691e9a04867daffb17c105db161cd56acafd886415cad59d0d45fb7f1e35">''[[:d:Q83589462|IOC World Bird List Version 10.1]]''</ref><ref name="ref_45fffc643465cf2c3059569cd5f7c6f78f16ce2a27a7ef8f1d7f646b75b2b33a">''[[:d:Q98069412|IOC World Bird List Version 10.2]]''</ref><ref name="ref_97a6951a2d81c2fdb35ed9d72113c3e7b5f3fa4708b0b1b9fc2f90bf53e1a784">''[[:d:Q105870418|IOC World Bird List Version 11.1]]''</ref><ref name="ref_7edb301dd0fb7ff2cdd7d7f5a23116941a2655b566e8892314c255fd7b60c47f">''[[:d:Q108116032|IOC World Bird List Version 11.2]]''</ref><ref name="ref_540c8d5ca51fcbcfdde3ed3fc93419ae3b011062884a1903a6c90b44028c9a05">''[[:d:Q116732424|IOC World Bird List Version 12.1]]''</ref><ref name="ref_29b118fd222e87d09eb4c0d34e662b0f9c0a14846d72dff04e08c839e7ce2bca">''[[:d:Q117190405|IOC World Bird List Version 12.2]]''</ref><ref name="ref_120581709b59e2f7acda8a22fb111da6e394c2562df61854f0a2691fb1342889">''[[:d:Q117219094|IOC World Bird List Version 13.1]]''</ref> | [[Neoaves]] | [[File:Balearica regulorum 1 Luc Viatour.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q25842|Q25842]] | [[Insectivora]] | Insectivora | [[Mammiferos]]<br/>[[Laurasiatheria]] | [[File:Erinaceus europaeus (Linnaeus, 1758).jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q25934|Q25934]] | [[Piciformes]] | Piciformes<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref><ref name="ref_78b47291c0dd6e5173ebe92d807c354d3e1151fe5d647c93e9876c1d452e713f">''[[:d:Q27042747|IOC World Bird List Version 6.3]]''</ref><ref name="ref_43c4be1e7a0e8e16fe1d7d313e2c3d2135be0eea9fbd009e3978efed469b1674">''[[:d:Q27907675|IOC World Bird List Version 6.4]]''</ref><ref name="ref_564ad4a35529977276f5df09652cc9788cb3b659e772f52f97b7a69e5a603205">''[[:d:Q28971563|IOC World Bird List Version 7.1]]''</ref><ref name="ref_266fcb1bcf1f83500e47dc964480b1abf5bf69e09fc2dd5d9b57347bbaabaad1">''[[:d:Q29937193|IOC World Bird List Version 7.2]]''</ref><ref name="ref_56f56aeaf68793da280086a33452bd3feaa50bc613807c2b86a0bfa262ca31df">''[[:d:Q38258000|IOC World Bird List Version 7.3]]''</ref><ref name="ref_c7fb09d9af26132096ff14dd4ef58ffb60b45e0768da21314279f13d5d338079">''[[:d:Q53908065|IOC World Bird List Version 8.1]]''</ref><ref name="ref_1a04f3e8a02e2f0067f21bdedf92bd06b2e80ff85eadd8bb9590d073c9dcbd4c">''[[:d:Q56180957|IOC World Bird List Version 8.2]]''</ref><ref name="ref_b7131d5524efffceb73c1152c6ac776b7173ee57b206b02fc8dd5b15ee984e78">''[[:d:Q61018800|IOC World Bird List Version 9.1]]''</ref><ref name="ref_a3c926eefcbad41afe10b925c2d6828b77f009127f1ad218304f36d439df8393">''[[:d:Q65961410|IOC World Bird List Version 9.2]]''</ref><ref name="ref_6397691e9a04867daffb17c105db161cd56acafd886415cad59d0d45fb7f1e35">''[[:d:Q83589462|IOC World Bird List Version 10.1]]''</ref><ref name="ref_45fffc643465cf2c3059569cd5f7c6f78f16ce2a27a7ef8f1d7f646b75b2b33a">''[[:d:Q98069412|IOC World Bird List Version 10.2]]''</ref><ref name="ref_97a6951a2d81c2fdb35ed9d72113c3e7b5f3fa4708b0b1b9fc2f90bf53e1a784">''[[:d:Q105870418|IOC World Bird List Version 11.1]]''</ref><ref name="ref_7edb301dd0fb7ff2cdd7d7f5a23116941a2655b566e8892314c255fd7b60c47f">''[[:d:Q108116032|IOC World Bird List Version 11.2]]''</ref><ref name="ref_540c8d5ca51fcbcfdde3ed3fc93419ae3b011062884a1903a6c90b44028c9a05">''[[:d:Q116732424|IOC World Bird List Version 12.1]]''</ref><ref name="ref_29b118fd222e87d09eb4c0d34e662b0f9c0a14846d72dff04e08c839e7ce2bca">''[[:d:Q117190405|IOC World Bird List Version 12.2]]''</ref><ref name="ref_120581709b59e2f7acda8a22fb111da6e394c2562df61854f0a2691fb1342889">''[[:d:Q117219094|IOC World Bird List Version 13.1]]''</ref> | [[Picocoraciae]] | [[File:Red-bellied woodpecker on railing.JPG|center|32px]] | |- | [[:d:Q25950|Q25950]] | [[Apodiformes]] | Apodiformes<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref><ref name="ref_78b47291c0dd6e5173ebe92d807c354d3e1151fe5d647c93e9876c1d452e713f">''[[:d:Q27042747|IOC World Bird List Version 6.3]]''</ref><ref name="ref_43c4be1e7a0e8e16fe1d7d313e2c3d2135be0eea9fbd009e3978efed469b1674">''[[:d:Q27907675|IOC World Bird List Version 6.4]]''</ref><ref name="ref_564ad4a35529977276f5df09652cc9788cb3b659e772f52f97b7a69e5a603205">''[[:d:Q28971563|IOC World Bird List Version 7.1]]''</ref><ref name="ref_266fcb1bcf1f83500e47dc964480b1abf5bf69e09fc2dd5d9b57347bbaabaad1">''[[:d:Q29937193|IOC World Bird List Version 7.2]]''</ref><ref name="ref_56f56aeaf68793da280086a33452bd3feaa50bc613807c2b86a0bfa262ca31df">''[[:d:Q38258000|IOC World Bird List Version 7.3]]''</ref><ref name="ref_c7fb09d9af26132096ff14dd4ef58ffb60b45e0768da21314279f13d5d338079">''[[:d:Q53908065|IOC World Bird List Version 8.1]]''</ref><ref name="ref_1a04f3e8a02e2f0067f21bdedf92bd06b2e80ff85eadd8bb9590d073c9dcbd4c">''[[:d:Q56180957|IOC World Bird List Version 8.2]]''</ref><ref name="ref_b7131d5524efffceb73c1152c6ac776b7173ee57b206b02fc8dd5b15ee984e78">''[[:d:Q61018800|IOC World Bird List Version 9.1]]''</ref><ref name="ref_a3c926eefcbad41afe10b925c2d6828b77f009127f1ad218304f36d439df8393">''[[:d:Q65961410|IOC World Bird List Version 9.2]]''</ref><ref name="ref_6397691e9a04867daffb17c105db161cd56acafd886415cad59d0d45fb7f1e35">''[[:d:Q83589462|IOC World Bird List Version 10.1]]''</ref><ref name="ref_45fffc643465cf2c3059569cd5f7c6f78f16ce2a27a7ef8f1d7f646b75b2b33a">''[[:d:Q98069412|IOC World Bird List Version 10.2]]''</ref><ref name="ref_97a6951a2d81c2fdb35ed9d72113c3e7b5f3fa4708b0b1b9fc2f90bf53e1a784">''[[:d:Q105870418|IOC World Bird List Version 11.1]]''</ref><ref name="ref_7edb301dd0fb7ff2cdd7d7f5a23116941a2655b566e8892314c255fd7b60c47f">''[[:d:Q108116032|IOC World Bird List Version 11.2]]''</ref><ref name="ref_540c8d5ca51fcbcfdde3ed3fc93419ae3b011062884a1903a6c90b44028c9a05">''[[:d:Q116732424|IOC World Bird List Version 12.1]]''</ref><ref name="ref_29b118fd222e87d09eb4c0d34e662b0f9c0a14846d72dff04e08c839e7ce2bca">''[[:d:Q117190405|IOC World Bird List Version 12.2]]''</ref><ref name="ref_120581709b59e2f7acda8a22fb111da6e394c2562df61854f0a2691fb1342889">''[[:d:Q117219094|IOC World Bird List Version 13.1]]''</ref> | [[Cypselomorphae]] | [[File:Rubythroathummer65.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q25978|Q25978]] | [[Charadriiformes]] | Charadriiformes<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref><ref name="ref_78b47291c0dd6e5173ebe92d807c354d3e1151fe5d647c93e9876c1d452e713f">''[[:d:Q27042747|IOC World Bird List Version 6.3]]''</ref><ref name="ref_43c4be1e7a0e8e16fe1d7d313e2c3d2135be0eea9fbd009e3978efed469b1674">''[[:d:Q27907675|IOC World Bird List Version 6.4]]''</ref><ref name="ref_564ad4a35529977276f5df09652cc9788cb3b659e772f52f97b7a69e5a603205">''[[:d:Q28971563|IOC World Bird List Version 7.1]]''</ref><ref name="ref_266fcb1bcf1f83500e47dc964480b1abf5bf69e09fc2dd5d9b57347bbaabaad1">''[[:d:Q29937193|IOC World Bird List Version 7.2]]''</ref><ref name="ref_56f56aeaf68793da280086a33452bd3feaa50bc613807c2b86a0bfa262ca31df">''[[:d:Q38258000|IOC World Bird List Version 7.3]]''</ref><ref name="ref_c7fb09d9af26132096ff14dd4ef58ffb60b45e0768da21314279f13d5d338079">''[[:d:Q53908065|IOC World Bird List Version 8.1]]''</ref><ref name="ref_1a04f3e8a02e2f0067f21bdedf92bd06b2e80ff85eadd8bb9590d073c9dcbd4c">''[[:d:Q56180957|IOC World Bird List Version 8.2]]''</ref><ref name="ref_b7131d5524efffceb73c1152c6ac776b7173ee57b206b02fc8dd5b15ee984e78">''[[:d:Q61018800|IOC World Bird List Version 9.1]]''</ref><ref name="ref_a3c926eefcbad41afe10b925c2d6828b77f009127f1ad218304f36d439df8393">''[[:d:Q65961410|IOC World Bird List Version 9.2]]''</ref><ref name="ref_6397691e9a04867daffb17c105db161cd56acafd886415cad59d0d45fb7f1e35">''[[:d:Q83589462|IOC World Bird List Version 10.1]]''</ref><ref name="ref_45fffc643465cf2c3059569cd5f7c6f78f16ce2a27a7ef8f1d7f646b75b2b33a">''[[:d:Q98069412|IOC World Bird List Version 10.2]]''</ref><ref name="ref_97a6951a2d81c2fdb35ed9d72113c3e7b5f3fa4708b0b1b9fc2f90bf53e1a784">''[[:d:Q105870418|IOC World Bird List Version 11.1]]''</ref><ref name="ref_7edb301dd0fb7ff2cdd7d7f5a23116941a2655b566e8892314c255fd7b60c47f">''[[:d:Q108116032|IOC World Bird List Version 11.2]]''</ref><ref name="ref_540c8d5ca51fcbcfdde3ed3fc93419ae3b011062884a1903a6c90b44028c9a05">''[[:d:Q116732424|IOC World Bird List Version 12.1]]''</ref><ref name="ref_29b118fd222e87d09eb4c0d34e662b0f9c0a14846d72dff04e08c839e7ce2bca">''[[:d:Q117190405|IOC World Bird List Version 12.2]]''</ref><ref name="ref_120581709b59e2f7acda8a22fb111da6e394c2562df61854f0a2691fb1342889">''[[:d:Q117219094|IOC World Bird List Version 13.1]]''</ref> | [[Aequorlitornithes]] | [[File:Crestedauklet41.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q26125|Q26125]] | [[Caprimulgiformes]] | Caprimulgiformes<ref name="ref_78b47291c0dd6e5173ebe92d807c354d3e1151fe5d647c93e9876c1d452e713f">''[[:d:Q27042747|IOC World Bird List Version 6.3]]''</ref><ref name="ref_43c4be1e7a0e8e16fe1d7d313e2c3d2135be0eea9fbd009e3978efed469b1674">''[[:d:Q27907675|IOC World Bird List Version 6.4]]''</ref><ref name="ref_564ad4a35529977276f5df09652cc9788cb3b659e772f52f97b7a69e5a603205">''[[:d:Q28971563|IOC World Bird List Version 7.1]]''</ref><ref name="ref_266fcb1bcf1f83500e47dc964480b1abf5bf69e09fc2dd5d9b57347bbaabaad1">''[[:d:Q29937193|IOC World Bird List Version 7.2]]''</ref><ref name="ref_56f56aeaf68793da280086a33452bd3feaa50bc613807c2b86a0bfa262ca31df">''[[:d:Q38258000|IOC World Bird List Version 7.3]]''</ref><ref name="ref_c7fb09d9af26132096ff14dd4ef58ffb60b45e0768da21314279f13d5d338079">''[[:d:Q53908065|IOC World Bird List Version 8.1]]''</ref><ref name="ref_1a04f3e8a02e2f0067f21bdedf92bd06b2e80ff85eadd8bb9590d073c9dcbd4c">''[[:d:Q56180957|IOC World Bird List Version 8.2]]''</ref><ref name="ref_b7131d5524efffceb73c1152c6ac776b7173ee57b206b02fc8dd5b15ee984e78">''[[:d:Q61018800|IOC World Bird List Version 9.1]]''</ref><ref name="ref_a3c926eefcbad41afe10b925c2d6828b77f009127f1ad218304f36d439df8393">''[[:d:Q65961410|IOC World Bird List Version 9.2]]''</ref><ref name="ref_6397691e9a04867daffb17c105db161cd56acafd886415cad59d0d45fb7f1e35">''[[:d:Q83589462|IOC World Bird List Version 10.1]]''</ref><ref name="ref_45fffc643465cf2c3059569cd5f7c6f78f16ce2a27a7ef8f1d7f646b75b2b33a">''[[:d:Q98069412|IOC World Bird List Version 10.2]]''</ref><ref name="ref_97a6951a2d81c2fdb35ed9d72113c3e7b5f3fa4708b0b1b9fc2f90bf53e1a784">''[[:d:Q105870418|IOC World Bird List Version 11.1]]''</ref><ref name="ref_7edb301dd0fb7ff2cdd7d7f5a23116941a2655b566e8892314c255fd7b60c47f">''[[:d:Q108116032|IOC World Bird List Version 11.2]]''</ref><ref name="ref_540c8d5ca51fcbcfdde3ed3fc93419ae3b011062884a1903a6c90b44028c9a05">''[[:d:Q116732424|IOC World Bird List Version 12.1]]''</ref><ref name="ref_29b118fd222e87d09eb4c0d34e662b0f9c0a14846d72dff04e08c839e7ce2bca">''[[:d:Q117190405|IOC World Bird List Version 12.2]]''</ref><ref name="ref_120581709b59e2f7acda8a22fb111da6e394c2562df61854f0a2691fb1342889">''[[:d:Q117219094|IOC World Bird List Version 13.1]]''</ref> | [[Cypselomorphae]] | [[File:Caprimulgus macrurus.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q26229|Q26229]] | [[Asparagales]] | Asparagales<ref name="ref_a17cd45f195cdc191b9f590dfce26a41c267e800aab843f3152d21b863779439">''[[:d:Q13626292|A phylogenetic classification of the land plants to accompany APG III]]''</ref><ref name="ref_774629b5d6b96d18755d7eba9800e693975ea5262bd876c19af66b5ea59794ed">''[[:d:Q13683362|An update of the Angiosperm Phylogeny Group classification for the orders and families of flowering plants: APG III]]''</ref><ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref><ref name="ref_52c422a3a63aa15cea70f788af0d98a62756f3c860fdd8b758b51fe95d8330a2">''[[:d:Q55869373|Flowering Plants]]''</ref> | [[Monocotyledoneae]]<ref name="ref_774629b5d6b96d18755d7eba9800e693975ea5262bd876c19af66b5ea59794ed">''[[:d:Q13683362|An update of the Angiosperm Phylogeny Group classification for the orders and families of flowering plants: APG III]]''</ref><ref name="ref_48a3130b6d2735cbba082a16f6145b4603d757b0cbb56fc618bd3d043d9aecf0">''[[:d:Q14396088|An ordinal classification for the families of flowering plants]]''</ref><ref name="ref_2ac0a98f2ede0af4121e6b3efcc3f0f055f5d9ad3db914c6538104d875766a81">''[[:d:Q14565069|An update of the Angiosperm Phylogeny Group classification for the orders and families of flowering plants: APG II]]''</ref><ref name="ref_0303c5a81833512e1031f9c4da00ad4804acd2b29b0a3572354e7281145a630b">''[[:d:Q23803501|An update of the Angiosperm Phylogeny Group classification for the orders and families of flowering plants: APG IV]]''</ref> | [[File:Asperge in bloei Asparagus officinalis.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q26308|Q26308]] | [[Proboscidea]] | Proboscidea<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref><ref name="ref_b461bd9e2542d8062d3fd2ec7a638c156f7e79c989097d43409982eb64d5e86d">''[[:d:Q19302303|Class Mammalia Linnaeus, 1758]]''</ref><ref name="ref_5f23685d9d76bf1b20f6172bc8e9dfec50028c616fc311bbf816b245a34ad6c8">''[[:d:Q1538807|Mammal Species of the World (Third edition)]]''</ref><ref name="ref_a0883dc87b69d75612e06ca4260f7a3bdcb0e63c3cdb2e8cfbc4a8348f7145f5">''[[:d:Q19604469|A Guide to the Mammals of China]]''</ref> | [[Tethytheria]] | [[File:AfricanElephant.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q26316|Q26316]] | [[Sapindales]] | Sapindales<ref name="ref_70bf05e61b2b9bdd016feae33b1d7b5de0ce721d914bd156fd8bd57827c49ae6">''[[:d:Q167402|Australian Plant Name Index]]''</ref><ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref><ref name="ref_52c422a3a63aa15cea70f788af0d98a62756f3c860fdd8b758b51fe95d8330a2">''[[:d:Q55869373|Flowering Plants]]''</ref><ref name="ref_69b50a399407f05f4fa737e9d26f700dff76ffc8db376521051abb69751a5735">''[[:d:Q21994487|Summary of recent systems of angiosperm classification]]''</ref> | [[Malvids]]<ref name="ref_774629b5d6b96d18755d7eba9800e693975ea5262bd876c19af66b5ea59794ed">''[[:d:Q13683362|An update of the Angiosperm Phylogeny Group classification for the orders and families of flowering plants: APG III]]''</ref><ref name="ref_0303c5a81833512e1031f9c4da00ad4804acd2b29b0a3572354e7281145a630b">''[[:d:Q23803501|An update of the Angiosperm Phylogeny Group classification for the orders and families of flowering plants: APG IV]]''</ref> | [[File:Acer-negundo-total.JPG|center|32px]] | |- | [[:d:Q26332|Q26332]] | [[Diprotodontia]] | Diprotodontia<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref><ref name="ref_b461bd9e2542d8062d3fd2ec7a638c156f7e79c989097d43409982eb64d5e86d">''[[:d:Q19302303|Class Mammalia Linnaeus, 1758]]''</ref><ref name="ref_5f23685d9d76bf1b20f6172bc8e9dfec50028c616fc311bbf816b245a34ad6c8">''[[:d:Q1538807|Mammal Species of the World (Third edition)]]''</ref> | [[Mammiferos]]<ref name="ref_5f23685d9d76bf1b20f6172bc8e9dfec50028c616fc311bbf816b245a34ad6c8">''[[:d:Q1538807|Mammal Species of the World (Third edition)]]''</ref> | [[File:Macropus agilis - 02.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q26371|Q26371]] | [[Hemiptera]] | Hemiptera<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | [[Paraneoptera]] | [[File:Aphis-nerii.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q27187|Q27187]] | [[Magnoliales]] | Magnoliales<ref name="ref_a17cd45f195cdc191b9f590dfce26a41c267e800aab843f3152d21b863779439">''[[:d:Q13626292|A phylogenetic classification of the land plants to accompany APG III]]''</ref><ref name="ref_774629b5d6b96d18755d7eba9800e693975ea5262bd876c19af66b5ea59794ed">''[[:d:Q13683362|An update of the Angiosperm Phylogeny Group classification for the orders and families of flowering plants: APG III]]''</ref><ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref><ref name="ref_52c422a3a63aa15cea70f788af0d98a62756f3c860fdd8b758b51fe95d8330a2">''[[:d:Q55869373|Flowering Plants]]''</ref><ref name="ref_69b50a399407f05f4fa737e9d26f700dff76ffc8db376521051abb69751a5735">''[[:d:Q21994487|Summary of recent systems of angiosperm classification]]''</ref><ref name="ref_793fa96b38ba606676c280023b7166d5dd46b9c63ee2a25b32e804b70f25a538">''[[:d:Q22338324|An Updated Classification of the Class Magnoliopsida (“Angiospermae”)]]''</ref> | [[magnoliids]]<ref name="ref_774629b5d6b96d18755d7eba9800e693975ea5262bd876c19af66b5ea59794ed">''[[:d:Q13683362|An update of the Angiosperm Phylogeny Group classification for the orders and families of flowering plants: APG III]]''</ref><ref name="ref_2ac0a98f2ede0af4121e6b3efcc3f0f055f5d9ad3db914c6538104d875766a81">''[[:d:Q14565069|An update of the Angiosperm Phylogeny Group classification for the orders and families of flowering plants: APG II]]''</ref><ref name="ref_0303c5a81833512e1031f9c4da00ad4804acd2b29b0a3572354e7281145a630b">''[[:d:Q23803501|An update of the Angiosperm Phylogeny Group classification for the orders and families of flowering plants: APG IV]]''</ref> | [[File:Magnolia wieseneri.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q27287|Q27287]] | [[Piperales]] | Piperales<ref name="ref_a17cd45f195cdc191b9f590dfce26a41c267e800aab843f3152d21b863779439">''[[:d:Q13626292|A phylogenetic classification of the land plants to accompany APG III]]''</ref><ref name="ref_774629b5d6b96d18755d7eba9800e693975ea5262bd876c19af66b5ea59794ed">''[[:d:Q13683362|An update of the Angiosperm Phylogeny Group classification for the orders and families of flowering plants: APG III]]''</ref><ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref><ref name="ref_52c422a3a63aa15cea70f788af0d98a62756f3c860fdd8b758b51fe95d8330a2">''[[:d:Q55869373|Flowering Plants]]''</ref><ref name="ref_69b50a399407f05f4fa737e9d26f700dff76ffc8db376521051abb69751a5735">''[[:d:Q21994487|Summary of recent systems of angiosperm classification]]''</ref><ref name="ref_793fa96b38ba606676c280023b7166d5dd46b9c63ee2a25b32e804b70f25a538">''[[:d:Q22338324|An Updated Classification of the Class Magnoliopsida (“Angiospermae”)]]''</ref> | [[magnoliids]]<ref name="ref_774629b5d6b96d18755d7eba9800e693975ea5262bd876c19af66b5ea59794ed">''[[:d:Q13683362|An update of the Angiosperm Phylogeny Group classification for the orders and families of flowering plants: APG III]]''</ref><ref name="ref_2ac0a98f2ede0af4121e6b3efcc3f0f055f5d9ad3db914c6538104d875766a81">''[[:d:Q14565069|An update of the Angiosperm Phylogeny Group classification for the orders and families of flowering plants: APG II]]''</ref><ref name="ref_0303c5a81833512e1031f9c4da00ad4804acd2b29b0a3572354e7281145a630b">''[[:d:Q23803501|An update of the Angiosperm Phylogeny Group classification for the orders and families of flowering plants: APG IV]]''</ref> | [[File:Piper aduncum.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q27341|Q27341]] | [[Alismatales]] | Alismatales<ref name="ref_a17cd45f195cdc191b9f590dfce26a41c267e800aab843f3152d21b863779439">''[[:d:Q13626292|A phylogenetic classification of the land plants to accompany APG III]]''</ref><ref name="ref_774629b5d6b96d18755d7eba9800e693975ea5262bd876c19af66b5ea59794ed">''[[:d:Q13683362|An update of the Angiosperm Phylogeny Group classification for the orders and families of flowering plants: APG III]]''</ref><ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref><ref name="ref_52c422a3a63aa15cea70f788af0d98a62756f3c860fdd8b758b51fe95d8330a2">''[[:d:Q55869373|Flowering Plants]]''</ref><ref name="ref_69b50a399407f05f4fa737e9d26f700dff76ffc8db376521051abb69751a5735">''[[:d:Q21994487|Summary of recent systems of angiosperm classification]]''</ref><ref name="ref_793fa96b38ba606676c280023b7166d5dd46b9c63ee2a25b32e804b70f25a538">''[[:d:Q22338324|An Updated Classification of the Class Magnoliopsida (“Angiospermae”)]]''</ref> | [[Monocotyledoneae]]<ref name="ref_774629b5d6b96d18755d7eba9800e693975ea5262bd876c19af66b5ea59794ed">''[[:d:Q13683362|An update of the Angiosperm Phylogeny Group classification for the orders and families of flowering plants: APG III]]''</ref><ref name="ref_48a3130b6d2735cbba082a16f6145b4603d757b0cbb56fc618bd3d043d9aecf0">''[[:d:Q14396088|An ordinal classification for the families of flowering plants]]''</ref><ref name="ref_2ac0a98f2ede0af4121e6b3efcc3f0f055f5d9ad3db914c6538104d875766a81">''[[:d:Q14565069|An update of the Angiosperm Phylogeny Group classification for the orders and families of flowering plants: APG II]]''</ref><ref name="ref_0303c5a81833512e1031f9c4da00ad4804acd2b29b0a3572354e7281145a630b">''[[:d:Q23803501|An update of the Angiosperm Phylogeny Group classification for the orders and families of flowering plants: APG IV]]''</ref> | [[File:AlismaPlant1.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q27421|Q27421]] | [[Nymphaeales]] | Nymphaeales<ref name="ref_70bf05e61b2b9bdd016feae33b1d7b5de0ce721d914bd156fd8bd57827c49ae6">''[[:d:Q167402|Australian Plant Name Index]]''</ref><ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref><ref name="ref_52c422a3a63aa15cea70f788af0d98a62756f3c860fdd8b758b51fe95d8330a2">''[[:d:Q55869373|Flowering Plants]]''</ref><ref name="ref_69b50a399407f05f4fa737e9d26f700dff76ffc8db376521051abb69751a5735">''[[:d:Q21994487|Summary of recent systems of angiosperm classification]]''</ref><ref name="ref_793fa96b38ba606676c280023b7166d5dd46b9c63ee2a25b32e804b70f25a538">''[[:d:Q22338324|An Updated Classification of the Class Magnoliopsida (“Angiospermae”)]]''</ref> | [[Angiospermae|angiosperms]]<ref name="ref_774629b5d6b96d18755d7eba9800e693975ea5262bd876c19af66b5ea59794ed">''[[:d:Q13683362|An update of the Angiosperm Phylogeny Group classification for the orders and families of flowering plants: APG III]]''</ref><ref name="ref_0303c5a81833512e1031f9c4da00ad4804acd2b29b0a3572354e7281145a630b">''[[:d:Q23803501|An update of the Angiosperm Phylogeny Group classification for the orders and families of flowering plants: APG IV]]''</ref> | [[File:Victoria amazonica full view.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q27850|Q27850]] | [[Cetartiodactyla]] | Cetartiodactyla | [[Euungulata]] | [[File:The Cetartiodactyla.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q28078|Q28078]] | [[Columbiformes]] | Columbiformes<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref><ref name="ref_78b47291c0dd6e5173ebe92d807c354d3e1151fe5d647c93e9876c1d452e713f">''[[:d:Q27042747|IOC World Bird List Version 6.3]]''</ref><ref name="ref_43c4be1e7a0e8e16fe1d7d313e2c3d2135be0eea9fbd009e3978efed469b1674">''[[:d:Q27907675|IOC World Bird List Version 6.4]]''</ref><ref name="ref_564ad4a35529977276f5df09652cc9788cb3b659e772f52f97b7a69e5a603205">''[[:d:Q28971563|IOC World Bird List Version 7.1]]''</ref><ref name="ref_266fcb1bcf1f83500e47dc964480b1abf5bf69e09fc2dd5d9b57347bbaabaad1">''[[:d:Q29937193|IOC World Bird List Version 7.2]]''</ref><ref name="ref_56f56aeaf68793da280086a33452bd3feaa50bc613807c2b86a0bfa262ca31df">''[[:d:Q38258000|IOC World Bird List Version 7.3]]''</ref><ref name="ref_c7fb09d9af26132096ff14dd4ef58ffb60b45e0768da21314279f13d5d338079">''[[:d:Q53908065|IOC World Bird List Version 8.1]]''</ref><ref name="ref_1a04f3e8a02e2f0067f21bdedf92bd06b2e80ff85eadd8bb9590d073c9dcbd4c">''[[:d:Q56180957|IOC World Bird List Version 8.2]]''</ref><ref name="ref_b7131d5524efffceb73c1152c6ac776b7173ee57b206b02fc8dd5b15ee984e78">''[[:d:Q61018800|IOC World Bird List Version 9.1]]''</ref><ref name="ref_a3c926eefcbad41afe10b925c2d6828b77f009127f1ad218304f36d439df8393">''[[:d:Q65961410|IOC World Bird List Version 9.2]]''</ref><ref name="ref_6397691e9a04867daffb17c105db161cd56acafd886415cad59d0d45fb7f1e35">''[[:d:Q83589462|IOC World Bird List Version 10.1]]''</ref><ref name="ref_45fffc643465cf2c3059569cd5f7c6f78f16ce2a27a7ef8f1d7f646b75b2b33a">''[[:d:Q98069412|IOC World Bird List Version 10.2]]''</ref><ref name="ref_97a6951a2d81c2fdb35ed9d72113c3e7b5f3fa4708b0b1b9fc2f90bf53e1a784">''[[:d:Q105870418|IOC World Bird List Version 11.1]]''</ref><ref name="ref_7edb301dd0fb7ff2cdd7d7f5a23116941a2655b566e8892314c255fd7b60c47f">''[[:d:Q108116032|IOC World Bird List Version 11.2]]''</ref><ref name="ref_540c8d5ca51fcbcfdde3ed3fc93419ae3b011062884a1903a6c90b44028c9a05">''[[:d:Q116732424|IOC World Bird List Version 12.1]]''</ref><ref name="ref_29b118fd222e87d09eb4c0d34e662b0f9c0a14846d72dff04e08c839e7ce2bca">''[[:d:Q117190405|IOC World Bird List Version 12.2]]''</ref><ref name="ref_120581709b59e2f7acda8a22fb111da6e394c2562df61854f0a2691fb1342889">''[[:d:Q117219094|IOC World Bird List Version 13.1]]''</ref> | [[Columbimorphae]]<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | [[File:Witvleugduif.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q28319|Q28319]] | [[Lepidoptera]] | Lepidoptera<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | [[Endopterygota]]<br/>[[Amphiesmenoptera]]<ref name="ref_ed6a5d9605b0cd838b6d9340f4bb33ff8536a0c347663334e025d2753d4a8996">''[[:d:Q796451|Fossilworks]]''</ref><ref name="ref_02fb502a2a6b6efb132679c32918d7c22997787e0bcc199d551c4afb7bea4a79">''[[:d:Q12159796|Taxonomy database of the U.S. National Center for Biotechnology Information]]''</ref><ref name="ref_02af895060b425d12c2753dbdea43a4b501bb7cc8f8f27e68e4380571e63d14f">''[[:d:Q28072935|Progress, pitfalls and parallel universes: a history of insect phylogenetics]]''</ref><br/>[[Holometabola]]<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | [[File:00 3080 Mehliger Salbei (Salvia farinacea).jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q28425|Q28425]] | [[Vespertilion|Chiroptera]] | Chiroptera<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref><ref name="ref_b461bd9e2542d8062d3fd2ec7a638c156f7e79c989097d43409982eb64d5e86d">''[[:d:Q19302303|Class Mammalia Linnaeus, 1758]]''</ref><ref name="ref_5f23685d9d76bf1b20f6172bc8e9dfec50028c616fc311bbf816b245a34ad6c8">''[[:d:Q1538807|Mammal Species of the World (Third edition)]]''</ref><ref name="ref_a0883dc87b69d75612e06ca4260f7a3bdcb0e63c3cdb2e8cfbc4a8348f7145f5">''[[:d:Q19604469|A Guide to the Mammals of China]]''</ref> | [[Apo-Chiroptera]]<br/>[[Mammiferos]]<ref name="ref_5f23685d9d76bf1b20f6172bc8e9dfec50028c616fc311bbf816b245a34ad6c8">''[[:d:Q1538807|Mammal Species of the World (Third edition)]]''</ref><br/>[[Laurasiatheria]]<br/>[[Eutheria]]<br/>[[Scrotifera]]<ref name="ref_70a3a835855462a25bd1af7daee80688bff19dfc93504c4ffb947035430b399e">http://sysbio.oxfordjournals.org/content/48/1/31.abstract</ref><ref name="ref_83a1762b32b2323d7f662db75312b011bcf6da803c24f22727ed6d100d39eab1">http://sysbio.oxfordjournals.org/content/early/2011/09/03/sysbio.syr089.abstract</ref><br/>[[Pegasoferae]]<ref name="ref_6fab99dd3d693efd433a7875f94269754ebb460da09ea1363bf5faf6e4dbb8fb">https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC1479866</ref><br/>[[Placentarios]]<ref name="ref_b461bd9e2542d8062d3fd2ec7a638c156f7e79c989097d43409982eb64d5e86d">''[[:d:Q19302303|Class Mammalia Linnaeus, 1758]]''</ref> | [[File:Big-eared-townsend-fledermaus.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q28502|Q28502]] | [[Poales]] | Poales<ref name="ref_a17cd45f195cdc191b9f590dfce26a41c267e800aab843f3152d21b863779439">''[[:d:Q13626292|A phylogenetic classification of the land plants to accompany APG III]]''</ref><ref name="ref_774629b5d6b96d18755d7eba9800e693975ea5262bd876c19af66b5ea59794ed">''[[:d:Q13683362|An update of the Angiosperm Phylogeny Group classification for the orders and families of flowering plants: APG III]]''</ref><ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref><ref name="ref_52c422a3a63aa15cea70f788af0d98a62756f3c860fdd8b758b51fe95d8330a2">''[[:d:Q55869373|Flowering Plants]]''</ref><ref name="ref_69b50a399407f05f4fa737e9d26f700dff76ffc8db376521051abb69751a5735">''[[:d:Q21994487|Summary of recent systems of angiosperm classification]]''</ref><ref name="ref_793fa96b38ba606676c280023b7166d5dd46b9c63ee2a25b32e804b70f25a538">''[[:d:Q22338324|An Updated Classification of the Class Magnoliopsida (“Angiospermae”)]]''</ref> | [[Commelinids]]<ref name="ref_774629b5d6b96d18755d7eba9800e693975ea5262bd876c19af66b5ea59794ed">''[[:d:Q13683362|An update of the Angiosperm Phylogeny Group classification for the orders and families of flowering plants: APG III]]''</ref><ref name="ref_48a3130b6d2735cbba082a16f6145b4603d757b0cbb56fc618bd3d043d9aecf0">''[[:d:Q14396088|An ordinal classification for the families of flowering plants]]''</ref><ref name="ref_2ac0a98f2ede0af4121e6b3efcc3f0f055f5d9ad3db914c6538104d875766a81">''[[:d:Q14565069|An update of the Angiosperm Phylogeny Group classification for the orders and families of flowering plants: APG II]]''</ref> | [[File:Wheat field.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q29498|Q29498]] | [[Euphausiacea]] | Euphausiacea<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | [[Eucarida]]<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | [[File:Meganyctiphanes norvegica1.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q30111|Q30111]] | [[Zygentoma]] | Zygentoma<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | [[insecto]]<br/>[[Dicondylia]]<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref><ref name="ref_02fb502a2a6b6efb132679c32918d7c22997787e0bcc199d551c4afb7bea4a79">''[[:d:Q12159796|Taxonomy database of the U.S. National Center for Biotechnology Information]]''</ref> | [[File:Lepisma saccharina 1a.JPG|center|32px]] | |- | [[:d:Q31431|Q31431]] | [[Psittaciformes]] | Psittaciformes<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref><ref name="ref_78b47291c0dd6e5173ebe92d807c354d3e1151fe5d647c93e9876c1d452e713f">''[[:d:Q27042747|IOC World Bird List Version 6.3]]''</ref><ref name="ref_43c4be1e7a0e8e16fe1d7d313e2c3d2135be0eea9fbd009e3978efed469b1674">''[[:d:Q27907675|IOC World Bird List Version 6.4]]''</ref><ref name="ref_564ad4a35529977276f5df09652cc9788cb3b659e772f52f97b7a69e5a603205">''[[:d:Q28971563|IOC World Bird List Version 7.1]]''</ref><ref name="ref_266fcb1bcf1f83500e47dc964480b1abf5bf69e09fc2dd5d9b57347bbaabaad1">''[[:d:Q29937193|IOC World Bird List Version 7.2]]''</ref><ref name="ref_56f56aeaf68793da280086a33452bd3feaa50bc613807c2b86a0bfa262ca31df">''[[:d:Q38258000|IOC World Bird List Version 7.3]]''</ref><ref name="ref_c7fb09d9af26132096ff14dd4ef58ffb60b45e0768da21314279f13d5d338079">''[[:d:Q53908065|IOC World Bird List Version 8.1]]''</ref><ref name="ref_1a04f3e8a02e2f0067f21bdedf92bd06b2e80ff85eadd8bb9590d073c9dcbd4c">''[[:d:Q56180957|IOC World Bird List Version 8.2]]''</ref><ref name="ref_b7131d5524efffceb73c1152c6ac776b7173ee57b206b02fc8dd5b15ee984e78">''[[:d:Q61018800|IOC World Bird List Version 9.1]]''</ref><ref name="ref_a3c926eefcbad41afe10b925c2d6828b77f009127f1ad218304f36d439df8393">''[[:d:Q65961410|IOC World Bird List Version 9.2]]''</ref><ref name="ref_6397691e9a04867daffb17c105db161cd56acafd886415cad59d0d45fb7f1e35">''[[:d:Q83589462|IOC World Bird List Version 10.1]]''</ref><ref name="ref_45fffc643465cf2c3059569cd5f7c6f78f16ce2a27a7ef8f1d7f646b75b2b33a">''[[:d:Q98069412|IOC World Bird List Version 10.2]]''</ref><ref name="ref_97a6951a2d81c2fdb35ed9d72113c3e7b5f3fa4708b0b1b9fc2f90bf53e1a784">''[[:d:Q105870418|IOC World Bird List Version 11.1]]''</ref><ref name="ref_7edb301dd0fb7ff2cdd7d7f5a23116941a2655b566e8892314c255fd7b60c47f">''[[:d:Q108116032|IOC World Bird List Version 11.2]]''</ref><ref name="ref_540c8d5ca51fcbcfdde3ed3fc93419ae3b011062884a1903a6c90b44028c9a05">''[[:d:Q116732424|IOC World Bird List Version 12.1]]''</ref><ref name="ref_29b118fd222e87d09eb4c0d34e662b0f9c0a14846d72dff04e08c839e7ce2bca">''[[:d:Q117190405|IOC World Bird List Version 12.2]]''</ref><ref name="ref_120581709b59e2f7acda8a22fb111da6e394c2562df61854f0a2691fb1342889">''[[:d:Q117219094|IOC World Bird List Version 13.1]]''</ref> | [[Psittacimorphae]] | [[File:Ara ararauna Luc Viatour.jpg|center|32px]] | ordine de aves |- | [[:d:Q38957|Q38957]] | [[Plumatellida]] | Plumatellida<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref><ref name="ref_6256a42967f0c0c32e9bbc0ffd2476e19bd0099fd27c9064d1af61288bdfb39c">''[[:d:Q21069476|Phylum Bryozoa Ehrenberg, 1831]]''</ref> | [[Phylactolaemata]]<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref><ref name="ref_6256a42967f0c0c32e9bbc0ffd2476e19bd0099fd27c9064d1af61288bdfb39c">''[[:d:Q21069476|Phylum Bryozoa Ehrenberg, 1831]]''</ref> | [[File:Pectinatella magnifica 8568.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q40152|Q40152]] | [[Octopoda]] | Octopoda<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | [[Octopodiformes]]<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | [[File:Octopus2.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q41317|Q41317]] | [[electric ray]] | Torpediniformes<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref><ref name="ref_2e440cc0285a592cd9e99c53186474ef4b1cf2cea52af12b02df194fb28883fe">''[[:d:Q19402385|Pisces]]''</ref><ref name="ref_326ac5569391c4058005e6ad9441a464fc841e83feba37d7ba7668f7c922fe08">''[[:d:Q9185167|Catalog of Fishes]]''</ref> | [[Batoidea]]<ref name="ref_e15368fd420c777ba2608cb300ef96bc5cf521014a821d17ae2db180d989550d">''[[:d:Q60731916|Fishes of the World]]''</ref> | [[File:Torpedo fuscomaculata2.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q48178|Q48178]] | [[Carcharhiniformes]] | Carcharhiniformes<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref><ref name="ref_2e440cc0285a592cd9e99c53186474ef4b1cf2cea52af12b02df194fb28883fe">''[[:d:Q19402385|Pisces]]''</ref><ref name="ref_326ac5569391c4058005e6ad9441a464fc841e83feba37d7ba7668f7c922fe08">''[[:d:Q9185167|Catalog of Fishes]]''</ref> | [[Galeomorphi]]<ref name="ref_73dc4ac66b0c56ff1c8223c8dca9fe47b52d0c3701e24bab7c504112ae78d664">''[[:d:Q604063|World Register of Marine Species]]''</ref> | [[File:Carcharhinus melanopterus2.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q48407|Q48407]] | [[Osteoglossiformes]] | Osteoglossiformes<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref><ref name="ref_2e440cc0285a592cd9e99c53186474ef4b1cf2cea52af12b02df194fb28883fe">''[[:d:Q19402385|Pisces]]''</ref><ref name="ref_326ac5569391c4058005e6ad9441a464fc841e83feba37d7ba7668f7c922fe08">''[[:d:Q9185167|Catalog of Fishes]]''</ref> | [[Osteoglossomorpha]]<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | [[File:Osteoglossum bicirrhosum.JPG|center|32px]] | |- | [[:d:Q53099|Q53099]] | [[Hyracoidea]] | Hyracoidea<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref><ref name="ref_b461bd9e2542d8062d3fd2ec7a638c156f7e79c989097d43409982eb64d5e86d">''[[:d:Q19302303|Class Mammalia Linnaeus, 1758]]''</ref><ref name="ref_5f23685d9d76bf1b20f6172bc8e9dfec50028c616fc311bbf816b245a34ad6c8">''[[:d:Q1538807|Mammal Species of the World (Third edition)]]''</ref> | [[Paenungulata]] | [[File:Ein klippschliefer.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q53478|Q53478]] | [[Liliales]] | Liliales<ref name="ref_a17cd45f195cdc191b9f590dfce26a41c267e800aab843f3152d21b863779439">''[[:d:Q13626292|A phylogenetic classification of the land plants to accompany APG III]]''</ref><ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref><ref name="ref_52c422a3a63aa15cea70f788af0d98a62756f3c860fdd8b758b51fe95d8330a2">''[[:d:Q55869373|Flowering Plants]]''</ref><ref name="ref_69b50a399407f05f4fa737e9d26f700dff76ffc8db376521051abb69751a5735">''[[:d:Q21994487|Summary of recent systems of angiosperm classification]]''</ref><ref name="ref_793fa96b38ba606676c280023b7166d5dd46b9c63ee2a25b32e804b70f25a538">''[[:d:Q22338324|An Updated Classification of the Class Magnoliopsida (“Angiospermae”)]]''</ref> | [[Monocotyledoneae]]<ref name="ref_774629b5d6b96d18755d7eba9800e693975ea5262bd876c19af66b5ea59794ed">''[[:d:Q13683362|An update of the Angiosperm Phylogeny Group classification for the orders and families of flowering plants: APG III]]''</ref><ref name="ref_48a3130b6d2735cbba082a16f6145b4603d757b0cbb56fc618bd3d043d9aecf0">''[[:d:Q14396088|An ordinal classification for the families of flowering plants]]''</ref><ref name="ref_2ac0a98f2ede0af4121e6b3efcc3f0f055f5d9ad3db914c6538104d875766a81">''[[:d:Q14565069|An update of the Angiosperm Phylogeny Group classification for the orders and families of flowering plants: APG II]]''</ref><ref name="ref_0303c5a81833512e1031f9c4da00ad4804acd2b29b0a3572354e7281145a630b">''[[:d:Q23803501|An update of the Angiosperm Phylogeny Group classification for the orders and families of flowering plants: APG IV]]''</ref> | [[File:Lilium martagon 250605a.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q53636|Q53636]] | [[Anura]] | Anura<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref><ref name="ref_4edc7d9c77b0f50e3e2fe5e6bbf730c7d1c38e44387336ff61d30ae5641cb114">''[[:d:Q19978589|Class Amphibia Gray, 1825]]''</ref> | [[Salientia]]<br/>[[amphibio]]<ref name="ref_4edc7d9c77b0f50e3e2fe5e6bbf730c7d1c38e44387336ff61d30ae5641cb114">''[[:d:Q19978589|Class Amphibia Gray, 1825]]''</ref><ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | [[File:Australia green tree frog (Litoria caerulea) crop.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q53663|Q53663]] | [[Caudata]] | Caudata<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref><ref name="ref_4edc7d9c77b0f50e3e2fe5e6bbf730c7d1c38e44387336ff61d30ae5641cb114">''[[:d:Q19978589|Class Amphibia Gray, 1825]]''</ref> | [[Batrachia]]<br/>[[amphibio]]<ref name="ref_4edc7d9c77b0f50e3e2fe5e6bbf730c7d1c38e44387336ff61d30ae5641cb114">''[[:d:Q19978589|Class Amphibia Gray, 1825]]''</ref><br/>[[Caudata]] | [[File:Salamandra salamandra MHNT 1.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q59166|Q59166]] | [[Coelacanthiformes]] | Coelacanthiformes<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref><ref name="ref_2e440cc0285a592cd9e99c53186474ef4b1cf2cea52af12b02df194fb28883fe">''[[:d:Q19402385|Pisces]]''</ref><ref name="ref_326ac5569391c4058005e6ad9441a464fc841e83feba37d7ba7668f7c922fe08">''[[:d:Q9185167|Catalog of Fishes]]''</ref> | [[Actinistia]]<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref><br/>[[Sarcopterygii]]<ref name="ref_2e440cc0285a592cd9e99c53186474ef4b1cf2cea52af12b02df194fb28883fe">''[[:d:Q19402385|Pisces]]''</ref><br/>[[Coelacanthi]]<ref name="ref_326ac5569391c4058005e6ad9441a464fc841e83feba37d7ba7668f7c922fe08">''[[:d:Q9185167|Catalog of Fishes]]''</ref> | [[File:201704 Coelacanth.svg|center|32px]]<ref name="ref_c803b47a9a811c1d1de7a662b4f07724085b51a0a9a3d283f07a64c4679d9583">http://togotv.dbcls.jp/ja/togopic.2017.11.html</ref> | |- | [[:d:Q59576|Q59576]] | [[Siluriformes]] | Siluriformes<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref><ref name="ref_2e440cc0285a592cd9e99c53186474ef4b1cf2cea52af12b02df194fb28883fe">''[[:d:Q19402385|Pisces]]''</ref><ref name="ref_326ac5569391c4058005e6ad9441a464fc841e83feba37d7ba7668f7c922fe08">''[[:d:Q9185167|Catalog of Fishes]]''</ref> | [[Ostariophysi]]<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | [[File:Channelcat.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q59577|Q59577]] | [[Pleuronectiformes]] | Pleuronectiformes<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref><ref name="ref_2e440cc0285a592cd9e99c53186474ef4b1cf2cea52af12b02df194fb28883fe">''[[:d:Q19402385|Pisces]]''</ref> | [[Carangaria]] | [[File:Pseudopleuronectes americanus.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q72506|Q72506]] | [[Tanaidacea]] | Tanaidacea<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | [[Peracarida]]<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | [[File:Tanaissus lilljeborgi.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q72554|Q72554]] | [[Cumacea]] | Cumacea<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | [[Peracarida]]<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | [[File:Iphinoe trispinosa.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q81900|Q81900]] | [[Calamar|Teuthida]] | Teuthida<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | [[Decapodiformes]]<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | [[File:Mastigoteuthis flammea.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q82982|Q82982]] | [[Anaspidea]] | Anaspidea<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | [[Opisthobranchia]]<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | [[File:Aplysia californica.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q93760|Q93760]] | [[Mytilinidiales]] | Mytilinidiales | [[Pleosporomycetidae]] | [[File:2011-07-21 Glonium stellatum 159063.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q117659|Q117659]] | [[Tintinnida]] | Tintinnida<ref name="ref_a22e64f6276bc7510b1011622a422d0734129d1bdbdeb562e914dcc68ceeece2">''[[:d:Q122310402|A conspectus of the marine and fresh-water ciliata belonging to the suborder Tintinnoinea, with descriptions of new species principally from the Agassiz expedition to the eastern tropical Pacific 1904-1905]]''</ref><ref name="ref_eaf476f356c0800c6da244744f2d14925dc2c244e77891e44404f2759d1231e6">''[[:d:Q121096588|The World Ciliate Catalog]]''</ref> | [[Choreotrich]]<ref name="ref_0c75e9b8c29938e8ceeb68b324f0e6d093cc688bc34ab84739dfb06955fed89d">''[[:d:Q54018828|The Ciliated Protozoa]]''</ref> | [[File:Tintinn.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q119359|Q119359]] | [[Xenacanthiformes]] | Xenacanthiformes | [[elasmobranchio]] | [[File:Orthacanthus BW.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q119671|Q119671]] | [[Synbranchiformes]] | Synbranchiformes<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref><ref name="ref_2e440cc0285a592cd9e99c53186474ef4b1cf2cea52af12b02df194fb28883fe">''[[:d:Q19402385|Pisces]]''</ref><ref name="ref_326ac5569391c4058005e6ad9441a464fc841e83feba37d7ba7668f7c922fe08">''[[:d:Q9185167|Catalog of Fishes]]''</ref> | [[Actinopterygii]]<ref name="ref_2e440cc0285a592cd9e99c53186474ef4b1cf2cea52af12b02df194fb28883fe">''[[:d:Q19402385|Pisces]]''</ref><br/>[[Actinopteri]]<ref name="ref_326ac5569391c4058005e6ad9441a464fc841e83feba37d7ba7668f7c922fe08">''[[:d:Q9185167|Catalog of Fishes]]''</ref> | [[File:Ildaal.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q122422|Q122422]] | [[Squamata]] | Squamata<ref name="ref_24a7eb8e81a38172c3624bf7f00866e453e0070f4ab41d62ba13e3cbde9ac8cb">''[[:d:Q13416674|A phylogeny and revised classification of Squamata, including 4161 species of lizards and snakes]]''</ref> | [[Lepidosauria]] | [[File:Anole and snake.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q127044|Q127044]] | [[Leptostraca]] | Leptostraca<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | [[Phyllocarida]]<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | [[File:Nebalia bipes.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q127065|Q127065]] | [[Magnaporthales]] | Magnaporthales | [[Sordariomycetidae]] | [[File:Magnaporthe grisea.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q127247|Q127247]] | [[Ceratobasidiales]] | Ceratobasidiales | [[Basidiomycota]] | [[File:Thanatephorus cucumeris infected peanuts.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q127595|Q127595]] | [[Perciformes]] | Perciformes<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref><ref name="ref_2e440cc0285a592cd9e99c53186474ef4b1cf2cea52af12b02df194fb28883fe">''[[:d:Q19402385|Pisces]]''</ref><ref name="ref_326ac5569391c4058005e6ad9441a464fc841e83feba37d7ba7668f7c922fe08">''[[:d:Q9185167|Catalog of Fishes]]''</ref> | [[Eupercaria]] | [[File:YellowPerch.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q128685|Q128685]] | [[Anguilliformes]] | Anguilliformes<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref><ref name="ref_2e440cc0285a592cd9e99c53186474ef4b1cf2cea52af12b02df194fb28883fe">''[[:d:Q19402385|Pisces]]''</ref><ref name="ref_326ac5569391c4058005e6ad9441a464fc841e83feba37d7ba7668f7c922fe08">''[[:d:Q9185167|Catalog of Fishes]]''</ref> | [[Elopomorpha]]<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref><br/>[[Actinopterygii]]<ref name="ref_2e440cc0285a592cd9e99c53186474ef4b1cf2cea52af12b02df194fb28883fe">''[[:d:Q19402385|Pisces]]''</ref><br/>[[Actinopteri]]<ref name="ref_326ac5569391c4058005e6ad9441a464fc841e83feba37d7ba7668f7c922fe08">''[[:d:Q9185167|Catalog of Fishes]]''</ref><br/>[[Teleostei]]<ref name="ref_73dc4ac66b0c56ff1c8223c8dca9fe47b52d0c3701e24bab7c504112ae78d664">''[[:d:Q604063|World Register of Marine Species]]''</ref> | [[File:Anguillarostratakils.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q129513|Q129513]] | [[Macroscelidea]] | Macroscelidea<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref><ref name="ref_b461bd9e2542d8062d3fd2ec7a638c156f7e79c989097d43409982eb64d5e86d">''[[:d:Q19302303|Class Mammalia Linnaeus, 1758]]''</ref><ref name="ref_5f23685d9d76bf1b20f6172bc8e9dfec50028c616fc311bbf816b245a34ad6c8">''[[:d:Q1538807|Mammal Species of the World (Third edition)]]''</ref> | [[Placentarios]]<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref><ref name="ref_b461bd9e2542d8062d3fd2ec7a638c156f7e79c989097d43409982eb64d5e86d">''[[:d:Q19302303|Class Mammalia Linnaeus, 1758]]''</ref><br/>[[Mammiferos]]<ref name="ref_5f23685d9d76bf1b20f6172bc8e9dfec50028c616fc311bbf816b245a34ad6c8">''[[:d:Q1538807|Mammal Species of the World (Third edition)]]''</ref><br/>[[Afroinsectiphilia]]<ref name="ref_8c7ae50354f38805c25d1693d816cd15275879f279e6f1435d35c33a96156eef">''[[:d:Q22813242|The Tree of Life: A Phylogenetic Classification]]''</ref> | [[File:Macroscelides. proboscideus.6869.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q131011|Q131011]] | [[Sphenodontia]] | Sphenodontia | [[Lepidosauria]] | [[File:Tuatera.JPG|center|32px]] | |- | [[:d:Q131181|Q131181]] | [[Multituberculata]] | Multituberculata<ref name="ref_cd5bd53cfc10a06da72b95dcc18e5a33576a0b1d47ddce4d6cda7202282fa4c1">''[[:d:Q56700560|The Tertiary Marsupialia]]''</ref> | [[Allotheria]] | [[File:Taeniolabis taoensis.png|center|32px]] | |- | [[:d:Q131250|Q131250]] | [[Mantodea]] | Mantodea<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | [[Dictyoptera]]<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref><br/>[[Polyneoptera]]<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | [[File:Mantis religiosa MHNT entière.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q131322|Q131322]] | [[Notoungulata]] | Notoungulata | [[Meridiungulata]] | [[File:Rhynchippus equinus.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q131447|Q131447]] | [[Temnospondyli]] | Temnospondyli | [[Tetrapoda]] | [[File:Salamandra salamandra MHNT 1.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q131666|Q131666]] | [[Embrithopoda]] | Embrithopoda<ref name="ref_4881f05dc9986e82c443deaa4ad19fc9430b6c86b781d4eb6c26847870622e72">''[[:d:Q126344126|A Suggested Change in Nomenclature]]''</ref> | [[Paenungulata]] | [[File:Arsinoitherium zitteli.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q131768|Q131768]] | [[Rhynchosauria]] | Rhynchosauria | [[Archosauromorpha]] | [[File:Hyperodapedon BW.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q131967|Q131967]] | [[Aetosauria]] | Aetosauria | [[Aetosauriformes]] | [[File:Aetosaurus ferratus.JPG|center|32px]] | |- | [[:d:Q132153|Q132153]] | [[Litopterna]] | Litopterna | [[Meridiungulata]] | [[File:Macrauchenia patachonica skull.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q132255|Q132255]] | [[Hypocreales]] | Hypocreales | [[Sordariomycetes]]<br/>[[Hypocreomycetidae]] | [[File:Cordyceps capitata.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q132667|Q132667]] | [[Myoida]] | Myoida<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | [[Heterodonta]]<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | [[File:Mya arenaria.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q132678|Q132678]] | [[Veneroida]] | Veneroida<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | [[Imparidentia]]<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | [[File:Cockle.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q132694|Q132694]] | [[Bruniales]] | Bruniales<ref name="ref_a17cd45f195cdc191b9f590dfce26a41c267e800aab843f3152d21b863779439">''[[:d:Q13626292|A phylogenetic classification of the land plants to accompany APG III]]''</ref><ref name="ref_774629b5d6b96d18755d7eba9800e693975ea5262bd876c19af66b5ea59794ed">''[[:d:Q13683362|An update of the Angiosperm Phylogeny Group classification for the orders and families of flowering plants: APG III]]''</ref><ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref><ref name="ref_52c422a3a63aa15cea70f788af0d98a62756f3c860fdd8b758b51fe95d8330a2">''[[:d:Q55869373|Flowering Plants]]''</ref><ref name="ref_69b50a399407f05f4fa737e9d26f700dff76ffc8db376521051abb69751a5735">''[[:d:Q21994487|Summary of recent systems of angiosperm classification]]''</ref><ref name="ref_793fa96b38ba606676c280023b7166d5dd46b9c63ee2a25b32e804b70f25a538">''[[:d:Q22338324|An Updated Classification of the Class Magnoliopsida (“Angiospermae”)]]''</ref> | [[campanulids]]<ref name="ref_774629b5d6b96d18755d7eba9800e693975ea5262bd876c19af66b5ea59794ed">''[[:d:Q13683362|An update of the Angiosperm Phylogeny Group classification for the orders and families of flowering plants: APG III]]''</ref><ref name="ref_0303c5a81833512e1031f9c4da00ad4804acd2b29b0a3572354e7281145a630b">''[[:d:Q23803501|An update of the Angiosperm Phylogeny Group classification for the orders and families of flowering plants: APG IV]]''</ref> | [[File:Desfontainia spinosa.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q132815|Q132815]] | [[Dinocerata]] | Dinocerata | [[Uintatheriamorpha]] | [[File:Prodinoceras plantigradum.png|center|32px]] | |- | [[:d:Q132823|Q132823]] | [[Bennettitales]] | Bennettitales<ref name="ref_1f9cddbf99edb8ac8e64b6d612948e7dec9a73cf3a55cbefe2c6143c796a6d7c">http://delta-intkey.com/gymno/www/fosscyca.htm</ref> | [[Spermatophyta]] | [[File:Williamsoniaceae Thérèse Ekblom.webp|center|32px]] | |- | [[:d:Q132824|Q132824]] | [[Hesperornithiformes]] | Hesperornithiformes | [[Ornithurae]] | [[File:Hesperornis BW (white background).jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q132828|Q132828]] | [[Placodontia]] | Placodontia | [[Sauropterygia]] | [[File:Cyamodus BW.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q132961|Q132961]] | [[Mesonychia]] | Mesonychia | [[Laurasiatheria]] | [[File:Harpagolestes immanis.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q133041|Q133041]] | [[Sparassodonta]] | Sparassodonta | [[Metatheria]] | [[File:Lycopsis longirostris.JPG|center|32px]] | |- | [[:d:Q133047|Q133047]] | [[Ostreida]] | Ostreida | [[Pteriomorphia]]<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | [[File:Spondylus sp.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q133068|Q133068]] | [[Choristodera]] | Choristodera | [[Archosauromorpha]] | [[File:Champsosaurus BW.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q133072|Q133072]] | [[Protorosauria]] | Protorosauria | [[Archosauromorpha]]<ref name="ref_ed6a5d9605b0cd838b6d9340f4bb33ff8536a0c347663334e025d2753d4a8996">''[[:d:Q796451|Fossilworks]]''</ref> | [[File:Protorosaurus BW.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q133234|Q133234]] | [[Gondwanatheria]] | Gondwanatheria<ref name="ref_dd09157f996652aadeed81a0efb308fdfe6a4e4766065c462ee2fce1a0c1e3bf">''[[:d:Q108541483|Gondwanatheria, un nuevo orden de mamiferos del sudamericanos (Mammalia: Edentata:? Xenarthra)]]''</ref> | [[Allotheria]]<br/>[[Theriiformes]] | [[File:Sudamerica jaw.svg|center|32px]] | |- | [[:d:Q133270|Q133270]] | [[Docodonta]] | Docodonta | [[Mammaliaformes]] | [[File:Castorocauda BW.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q133317|Q133317]] | [[Hexanchiformes]] | Hexanchiformes<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref><ref name="ref_2e440cc0285a592cd9e99c53186474ef4b1cf2cea52af12b02df194fb28883fe">''[[:d:Q19402385|Pisces]]''</ref><ref name="ref_326ac5569391c4058005e6ad9441a464fc841e83feba37d7ba7668f7c922fe08">''[[:d:Q9185167|Catalog of Fishes]]''</ref> | [[Squalomorphi]] | [[File:Chlamydoselachus anguineus head.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q133589|Q133589]] | [[Lecanorales]] | Lecanorales | [[Lecanoromycetidae]] | [[File:Lecanora muralis-2.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q133684|Q133684]] | [[Astrapotheria]] | Astrapotheria | [[Meridiungulata]]<ref name="ref_ed6a5d9605b0cd838b6d9340f4bb33ff8536a0c347663334e025d2753d4a8996">''[[:d:Q796451|Fossilworks]]''</ref> | [[File:Astraponotus skull.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q133915|Q133915]] | [[Hiodontiformes]] | Hiodontiformes<ref name="ref_326ac5569391c4058005e6ad9441a464fc841e83feba37d7ba7668f7c922fe08">''[[:d:Q9185167|Catalog of Fishes]]''</ref> | [[Osteoglossomorpha]]<br/>[[Actinopteri]]<ref name="ref_326ac5569391c4058005e6ad9441a464fc841e83feba37d7ba7668f7c922fe08">''[[:d:Q9185167|Catalog of Fishes]]''</ref> | [[File:Hiodon tergisus NOAA.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q133966|Q133966]] | [[Pseudomonadales]] | Pseudomonadales | [[Gammaproteobacteria]]<ref name="ref_75166a3751e44a76afd29552f137fa790b12a7ddb54109baee5751e24ccfd858">''[[:d:Q6595107|List of Prokaryotic names with Standing in Nomenclature]]''</ref> | [[File:Acinetobacter baumannii.JPG|center|32px]] | |- | [[:d:Q134109|Q134109]] | [[Agnostida]] | Agnostida | [[Trilobita]] | [[File:Peronopsis.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q134239|Q134239]] | [[Chromatiales]] | Chromatiales<ref name="ref_620a847fbcac205b5a1c11ec93ed90db3e61acbe9fb1eae72bc08d4501f60cad">''[[:d:Q45316252|Validation List no. 106: Validation of publication of new names and new combinations previously effectively published outside the IJSEM]]''</ref> | [[Gammaproteobacteria]]<ref name="ref_75166a3751e44a76afd29552f137fa790b12a7ddb54109baee5751e24ccfd858">''[[:d:Q6595107|List of Prokaryotic names with Standing in Nomenclature]]''</ref> | [[File:Chromatium Okenii al microscopio.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q134378|Q134378]] | [[Leptictida]] | Leptictida | [[Placentarios]] | [[File:Leptictidium auderiense skeleton.JPG|center|32px]] | |- | [[:d:Q134393|Q134393]] | [[Cyclophyllidea]] | Cyclophyllidea<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | [[Eucestoda]]<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | [[File:Taenia solium scolex.JPG|center|32px]] | |- | [[:d:Q134429|Q134429]] | [[Oceanospirillales]] | Oceanospirillales<ref name="ref_620a847fbcac205b5a1c11ec93ed90db3e61acbe9fb1eae72bc08d4501f60cad">''[[:d:Q45316252|Validation List no. 106: Validation of publication of new names and new combinations previously effectively published outside the IJSEM]]''</ref> | [[Gammaproteobacteria]] | [[File:GFAJ-1 (grown on arsenic).jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q134490|Q134490]] | [[Helotiales]] | Helotiales<ref name="ref_db176f35e8ff66985382896397c52c0ead2b6e4f7c36fcf864eb58708c08420e">''[[:d:Q1860469|Index Fungorum]]''</ref> | [[Leotiomycetes]]<br/>[[Leotiomycetidae]] | [[File:Chlorociboria Haute-Sève 2010-09-24 10.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q134577|Q134577]] | [[Fusulinida]] | Fusulinida | [[Foraminifera]] | [[File:Fusulinids Topeka Limestone Virgilian Greenwood County KS.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q134584|Q134584]] | [[Burkholderiales]] | Burkholderiales<ref name="ref_69868936193b78c8509bc87f6072186cd07dee976a267d00103e45418b387dc7">''[[:d:Q45316293|List of new names and new combinations previously effectively, but not validly, published]]''</ref> | [[Betaproteobacteria]]<ref name="ref_75166a3751e44a76afd29552f137fa790b12a7ddb54109baee5751e24ccfd858">''[[:d:Q6595107|List of Prokaryotic names with Standing in Nomenclature]]''</ref> | [[File:Burkholderia pseudomallei 01.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q134765|Q134765]] | [[Polycladida]] | Polycladida<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | [[Rhabditophora]]<ref name="ref_73dc4ac66b0c56ff1c8223c8dca9fe47b52d0c3701e24bab7c504112ae78d664">''[[:d:Q604063|World Register of Marine Species]]''</ref><ref name="ref_1a2d60ebf70a4e62cc9a7ae6753dd6c6a96900fb525c591016e68fc251ca4e35">''[[:d:Q82494|National Center for Biotechnology Information]]''</ref> | [[File:Pseudobiceros hancockanus.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q134777|Q134777]] | [[Seymouriamorpha]] | Seymouriamorpha | [[Reptiliomorpha]] | [[File:Seymouria BW.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q134807|Q134807]] | [[Redlichiida]] | Redlichiida<ref name="ref_9853d2323d6f09185bc3bd3f1558f200602b56c313714970986ec8ea86bc3b3d">''[[:d:Q21032691|Class Trilobita Walch, 1771]]''</ref> | [[Trilobita]]<ref name="ref_9853d2323d6f09185bc3bd3f1558f200602b56c313714970986ec8ea86bc3b3d">''[[:d:Q21032691|Class Trilobita Walch, 1771]]''</ref> | [[File:RedlichiidaTakooensis.png|center|32px]] | |- | [[:d:Q134940|Q134940]] | [[Lysorophia]] | Lysorophia | [[Lepospondyli]] | [[File:Brachydectes.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q135007|Q135007]] | [[Nectridea]] | Nectridea | [[Lepospondyli]] | [[File:Diplocaulus vale21DB.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q135008|Q135008]] | [[Adelospondyli]] | Adelospondyli | [[Lepospondyli]] | [[File:Adelospondylus2.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q135040|Q135040]] | [[Zoopagales]] | Zoopagales | [[Zoopagomycetes]] | [[File:Helicocephalum01.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q135056|Q135056]] | [[Architaenioglossa]] | Architaenioglossa<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | [[Caenogastropoda]] | [[File:Pomacea.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q135108|Q135108]] | [[Teloschistales]] | Teloschistales | [[Lecanoromycetidae]] | [[File:Teloschistes chrysophthalmus4.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q135185|Q135185]] | [[Hypnales]] | Hypnales<ref name="ref_1042bb756b687b1faa435c877b0d247ca05f14857d647e92ab46abf701058872">''[[:d:Q38840|Catalogue of Life]]''</ref> | [[Bryidae]] | [[File:Hypnum plumaeforme.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q135266|Q135266]] | [[Eurotiales]] | Eurotiales | [[Eurotiomycetidae]] | [[File:Aspergillus.gif|center|32px]] | |- | [[:d:Q135280|Q135280]] | [[Taeniodonta]] | Taeniodonta | [[Placentarios]] | [[File:Taeniodonta.png|center|32px]] | |- | [[:d:Q135419|Q135419]] | [[Eutriconodonta]] | Eutriconodonta | [[Mammiferos]]<ref name="ref_ed6a5d9605b0cd838b6d9340f4bb33ff8536a0c347663334e025d2753d4a8996">''[[:d:Q796451|Fossilworks]]''</ref> | [[File:RepenomamusuZICA.png|center|32px]] | |- | [[:d:Q135435|Q135435]] | [[Pholadomyoida]] | Pholadomyoida<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | [[Anomalodesmata]]<ref name="ref_73dc4ac66b0c56ff1c8223c8dca9fe47b52d0c3701e24bab7c504112ae78d664">''[[:d:Q604063|World Register of Marine Species]]''</ref> | [[File:Brechites attrahens.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q135603|Q135603]] | [[Helioporacea]] | Helioporacea<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref><ref name="ref_79d09fea4a569da43c8a3514c91f894c55d49df8acf7bc964580748e4d1675f6">''[[:d:Q21069341|Class Anthozoa Ehrenberg, 1834]]''</ref> | [[Octocorallia]]<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref><ref name="ref_79d09fea4a569da43c8a3514c91f894c55d49df8acf7bc964580748e4d1675f6">''[[:d:Q21069341|Class Anthozoa Ehrenberg, 1834]]''</ref> | [[File:Blaue Koralle 4.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q135664|Q135664]] | [[Limnomedusae]] | Limnomedusae<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | [[Trachylinae]] | [[File:Olindias formosa1.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q135666|Q135666]] | [[Trachymedusae]] | Trachymedusae<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | [[Trachylinae]] | [[File:HydomedusaeAglanthaDigitale.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q135719|Q135719]] | [[Microsauria]] | Microsauria | [[Lepospondyli]] | [[File:Microbrachis BW.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q136045|Q136045]] | [[Pterioida]] | Pterioida<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | [[Pteriomorphia]]<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | [[File:Pinna Nobilis.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q136109|Q136109]] | [[Palaeodictyoptera]] | Palaeodictyoptera | [[Palaeodictyopteroidea]] | [[File:Reconstruction Dunbaria fasciipennis.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q136129|Q136129]] | [[Arcellinida]] | Arcellinida | [[Tubulinea]] | [[File:Tecameba.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q136146|Q136146]] | [[Chlorarachniophyte]] | Chlorarachniophyta<ref name="ref_68fa7692c7b543bcac3db584321f8d4ba0c253f807e0fa1377bd5d0af24a32a7">''[[:d:Q56158636|CYTOLOGY AND ULTRASTRUCTURE OF CHLORARACHNION REPTANS (CHLORARACHNIOPHYTA DIVISIO NOVA, CHLORARACHNIOPHYCEAE CLASSIS NOVA)]]''</ref> | [[Chlorarachniophyceae]]<ref name="ref_ff4287d2b684447b988dc170c7ca062d5ba1a84425bf769a210a2c4e4ad32e8f">''[[:d:Q2835653|AlgaeBase]]''</ref> | [[File:Chlorarachnion reptans.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q136219|Q136219]] | [[Onygenales]] | Onygenales | [[Eurotiomycetidae]] | [[File:Coccidioides immitis microscopy.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q136234|Q136234]] | [[Diadectomorpha]] | Diadectomorpha | [[Cotylosauria]]<ref name="ref_ed6a5d9605b0cd838b6d9340f4bb33ff8536a0c347663334e025d2753d4a8996">''[[:d:Q796451|Fossilworks]]''</ref> | [[File:Limnoscelis21DB.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q136529|Q136529]] | [[Embolomeri]] | Embolomeri | [[Anthracosauria]] | [[File:Archeria BW.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q136575|Q136575]] | [[Diplomonadida]] | Diplomonadida<ref name="ref_c067a03c5df967f0bdccbbaad02e009446750ca8443cdba348de126900640fe6">''[[:d:Q51523213|Protozoology : a manual for medical men, veterinarians and zoologists]]''</ref> | [[Fornicata]] | [[File:Giardia lamblia.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q136594|Q136594]] | [[Rhizobiales]] | Rhizobiales<ref name="ref_69868936193b78c8509bc87f6072186cd07dee976a267d00103e45418b387dc7">''[[:d:Q45316293|List of new names and new combinations previously effectively, but not validly, published]]''</ref> | [[Alphaproteobacteria]]<ref name="ref_75166a3751e44a76afd29552f137fa790b12a7ddb54109baee5751e24ccfd858">''[[:d:Q6595107|List of Prokaryotic names with Standing in Nomenclature]]''</ref> | [[File:Bartonella.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q136606|Q136606]] | [[Arthrodira]] | Arthrodira | [[Placodermi]] | [[File:Rolfosteus canningensis.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q136644|Q136644]] | [[Rickettsiales]] | Rickettsiales | [[Alphaproteobacteria]]<ref name="ref_75166a3751e44a76afd29552f137fa790b12a7ddb54109baee5751e24ccfd858">''[[:d:Q6595107|List of Prokaryotic names with Standing in Nomenclature]]''</ref> | [[File:Rickettsia rickettsii.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q136663|Q136663]] | [[Araeoscelidia]] | Araeoscelidia | [[Diapsida]] | [[File:Petrolacosaurus BW.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q137552|Q137552]] | [[Alcyonacea]] | Alcyonacea<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref><ref name="ref_79d09fea4a569da43c8a3514c91f894c55d49df8acf7bc964580748e4d1675f6">''[[:d:Q21069341|Class Anthozoa Ehrenberg, 1834]]''</ref><ref name="ref_73dc4ac66b0c56ff1c8223c8dca9fe47b52d0c3701e24bab7c504112ae78d664">''[[:d:Q604063|World Register of Marine Species]]''</ref><ref name="ref_3bb74a965b6fd2cbe0f3f2377af99ac5821d1679938ef8509d5d61ad26faf752">''[[:d:Q70103268|A review of gorgonian coral species (Cnidaria, Octocorallia, Alcyonacea) held in the Santa Barbara Museum of Natural History research collection: focus on species from Scleraxonia, Holaxonia, Calcaxonia – Part II: Species of Holaxonia, families Go...]]''</ref><ref name="ref_ffec58d49c9662ab857860a28567e742fe0e7a7d25bd2d9e4be928a7392858d7">''[[:d:Q70103248|A review of gorgonian coral species (Cnidaria, Octocorallia, Alcyonacea) held in the Santa Barbara Museum of Natural History research collection: focus on species from Scleraxonia, Holaxonia, and Calcaxonia – Part I: Introduction, species of Scler...]]''</ref> | [[Octocorallia]]<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref><ref name="ref_79d09fea4a569da43c8a3514c91f894c55d49df8acf7bc964580748e4d1675f6">''[[:d:Q21069341|Class Anthozoa Ehrenberg, 1834]]''</ref> | [[File:Muricea elongata.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q137818|Q137818]] | [[Onychodontiformes]] | Onychodontiformes | [[Sarcopterygii]] | [[File:OnychodusDB15.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q137929|Q137929]] | [[Prostigmata]] | Prostigmata<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref><ref name="ref_ff5fb1c85d7998e2a387c27ecf5d619e45ee3d5a566bf6659af4b067dbc0bafd">''[[:d:Q21074253|Order Trombidiformes Reuter, 1909]]''</ref> | [[Trombidiformes]]<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref><ref name="ref_ff5fb1c85d7998e2a387c27ecf5d619e45ee3d5a566bf6659af4b067dbc0bafd">''[[:d:Q21074253|Order Trombidiformes Reuter, 1909]]''</ref><br/>[[Actinotrichida]]<ref name="ref_e5a81d1b48ca66c3c8f61aa87f1b82d0fb0b5e1bac384261d084c21d921f2dea">''[[:d:Q2745977|Fauna Europaea]]''</ref> | [[File:Tetranychus urticae 20080601 031.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q137933|Q137933]] | [[Haramiyida]] | Haramiyida | [[Mammaliaformes]]<ref name="ref_ed6a5d9605b0cd838b6d9340f4bb33ff8536a0c347663334e025d2753d4a8996">''[[:d:Q796451|Fossilworks]]''</ref> | [[File:Haramiyavia clemmenseni life restoration.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q138087|Q138087]] | [[Bdellovibrionales]] | Bdellovibrionales<ref name="ref_69868936193b78c8509bc87f6072186cd07dee976a267d00103e45418b387dc7">''[[:d:Q45316293|List of new names and new combinations previously effectively, but not validly, published]]''</ref> | [[Oligoflexia]]<ref name="ref_75166a3751e44a76afd29552f137fa790b12a7ddb54109baee5751e24ccfd858">''[[:d:Q6595107|List of Prokaryotic names with Standing in Nomenclature]]''</ref> | [[File:Slice from electron cryotomogram of Bdellovibrio bacteriovorus cell.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q138147|Q138147]] | [[Leptomedusae]] | Leptomedusae | [[Hydroidolina]] | [[File:Aequorea3.jpeg|center|32px]] | |- | [[:d:Q138238|Q138238]] | [[Campylobacterales]] | Campylobacterales<ref name="ref_69868936193b78c8509bc87f6072186cd07dee976a267d00103e45418b387dc7">''[[:d:Q45316293|List of new names and new combinations previously effectively, but not validly, published]]''</ref> | [[Epsilonproteobacteria]] | [[File:ARS Campylobacter jejuni.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q138456|Q138456]] | [[Glossopteridales]] | Glossopteridales | [[Pteridospermatophyta]] | [[File:Glossopteris sp., seed ferns, Permian - Triassic - Houston Museum of Natural Science - DSC01765.JPG|center|32px]] | |- | [[:d:Q138602|Q138602]] | [[Phacopida]] | Phacopida<ref name="ref_9853d2323d6f09185bc3bd3f1558f200602b56c313714970986ec8ea86bc3b3d">''[[:d:Q21032691|Class Trilobita Walch, 1771]]''</ref> | [[Trilobita]]<ref name="ref_9853d2323d6f09185bc3bd3f1558f200602b56c313714970986ec8ea86bc3b3d">''[[:d:Q21032691|Class Trilobita Walch, 1771]]''</ref> | [[File:Tribnod1.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q139006|Q139006]] | [[Eugeneodontida]] | Eugeneodontida | [[Holocephali]] | [[File:Helicoprion bessonovi1DB.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q139011|Q139011]] | [[Hybodontiformes]] | Hybodontiformes | [[Hybodonta]]<ref name="ref_5dea26c44a0f8ef39af056c02e3b6ee6be5dc33c0bcc8e8515562329a9cf080f">''[[:d:Q23809256|Fishes of the World (4th edition)]]''</ref> | [[File:Asteracanthus image.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q139031|Q139031]] | [[Schizaeales]] | Schizaeales<ref name="ref_ecd3d782139f3bf8a6753c13254ae80d9209dfc6e8ff4382c1b1657a6a3ca2c1">''[[:d:Q30092476|A community-derived classification for extant lycophytes and ferns]]''</ref><ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref> | [[Polypodiopsida]]<br/>[[Polypodiidae]]<ref name="ref_ecd3d782139f3bf8a6753c13254ae80d9209dfc6e8ff4382c1b1657a6a3ca2c1">''[[:d:Q30092476|A community-derived classification for extant lycophytes and ferns]]''</ref><ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref> | [[File:Climbing fern.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q139057|Q139057]] | [[Symmoriida]] | Symmoriida | [[elasmobranchio]]<br/>[[Neoselachii]] | [[File:Symmorium1DB.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q139099|Q139099]] | [[Marchantiales]] | Marchantiales<ref name="ref_0572b28956989bcbedf9d6cc9b2b32630bd2b584a66836826816f279d8f6dc17">''[[:d:Q22579849|Phylogeny and classification of the Marchantiophyta]]''</ref> | [[Marchantiidae]]<ref name="ref_0572b28956989bcbedf9d6cc9b2b32630bd2b584a66836826816f279d8f6dc17">''[[:d:Q22579849|Phylogeny and classification of the Marchantiophyta]]''</ref> | [[File:Marchantiales cf Conocephalum 20071111.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q139566|Q139566]] | [[Cestida]] | Cestida<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | [[Tentaculata]]<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | [[File:Cestum veneris.png|center|32px]] | |- | [[:d:Q140344|Q140344]] | [[Bryales]] | Bryales | [[Bryidae]] | [[File:Mosses on a tombstone.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q140423|Q140423]] | [[Retortamonadida]] | Retortamonadida<ref name="ref_21e2e578e1dc61c794ecc1152f97f05b0ab4af6e42119e157a98c432d71e684a">''[[:d:Q109353487|Phylogénie. Protozoaires : Généralités. Flagellés.]]''</ref> | [[Eopharyngia]] | [[File:Metamonada retortamonas hexamita giardia.svg|center|32px]] | |- | [[:d:Q140930|Q140930]] | [[Narcomedusae]] | Narcomedusae<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref><ref name="ref_95b7cb6e407571dbe6efd7e31701089d1cea28ae9cd5d35ee91867c79796dfab">''[[:d:Q109076051|Hydromedusae observed during night dives in the Gulf Stream]]''</ref> | [[Trachylinae]] | [[File:Bathykorus bouilloni.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q141240|Q141240]] | [[Jungermanniales]] | Jungermanniales<ref name="ref_0572b28956989bcbedf9d6cc9b2b32630bd2b584a66836826816f279d8f6dc17">''[[:d:Q22579849|Phylogeny and classification of the Marchantiophyta]]''</ref> | [[Jungermanniidae]]<ref name="ref_0572b28956989bcbedf9d6cc9b2b32630bd2b584a66836826816f279d8f6dc17">''[[:d:Q22579849|Phylogeny and classification of the Marchantiophyta]]''</ref> | [[File:Jungermannia subulata (b, 144634-474722) 7627.JPG|center|32px]] | |- | [[:d:Q141280|Q141280]] | [[Mucorales]] | Mucorales | [[Mucoromycetes]]<ref name="ref_25e2d10666311fea92ecdca7bade98031d9ac2b0b211147759a9262408609954">''[[:d:Q133256687|The 2024 Outline of Fungi and fungus-like taxa]]''</ref> | [[File:Mature sporangium of a Mucor sp. fungus.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q141484|Q141484]] | [[Notaspidea]] | Notaspidea<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | [[Opisthobranchia]]<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | [[File:Pleurobranchaea meckelii.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q141489|Q141489]] | [[Endogonales]] | Endogonales | [[Endogonomycetes]]<ref name="ref_b8c256ef49f76a6773946589846ce8cc2fc176141191f08a0f5375fe804cab79">''[[:d:Q117487849|Outline of Fungi and fungus-like taxa – 2021]]''</ref> | [[File:Endogone pisiformis 56016.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q141514|Q141514]] | [[Dicranales]] | Dicranales | [[Dicranidae]] | [[File:Dicranum scoparium 2005.11.13 12.32.51-pb130023.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q141962|Q141962]] | [[Porolepiformes]] | Porolepiformes | [[Porolepimorpha]] | [[File:Various Porolepiformes.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q142219|Q142219]] | [[Pleuromeiales]] | Pleuromeiales | [[Isoetopsida]] | [[File:Pleuromeia restoration.png|center|32px]] | |- | [[:d:Q142368|Q142368]] | [[Aspidochirotida]] | Aspidochirotida<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref><ref name="ref_23b80758ad1389c3f4fc571aa8731c18bcf8be1f285aad66f1fda148e11b60c7">''[[:d:Q97515613|A taxonomic guide to the Echinodermata of the South Atlantic Bight, USA: 1. Sea cucumbers (Echinodermata: Holothuroidea)]]''</ref> | [[Aspidochirotacea]]<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | [[File:Three-Rowed Sea Cucumber.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q142395|Q142395]] | [[Xenungulata]] | Xenungulata<ref name="ref_8b80fe0e4108a498c2bc0c730c4d6aa27ed1c8a1b1ede38d1967fed208b525cb">https://archive.org/details/bulletin-american-museum-natural-history-99-359-394/page/370</ref> | [[Meridiungulata]] | [[File:Carodnia vieirai NT.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q142660|Q142660]] | [[Seriata]] | Seriata | [[Rhabditophora]]<br/>[[Turbellarios|Turbellaria]] | [[File:Dugesia subtentaculata 1.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q142754|Q142754]] | [[Pertusariales]] | Pertusariales<ref name="ref_db176f35e8ff66985382896397c52c0ead2b6e4f7c36fcf864eb58708c08420e">''[[:d:Q1860469|Index Fungorum]]''</ref> | [[Ostropomycetidae]] | [[File:Pertusaria velata-4.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q142758|Q142758]] | [[Pyrenulales]] | Pyrenulales<ref name="ref_3175a3497f9617ec5e7cd4020d814fd20efd5c51c573809634094e8df6c15b5b">http://www.indexfungorum.org/names/NamesRecord.asp?RecordID=90497</ref> | [[Chaetothyriomycetidae]] | [[File:Pyrenula pseudobufonia-5.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q142779|Q142779]] | [[Georgefischeriales]] | Georgefischeriales | [[Exobasidiomycetes]] | [[File:Tilletiopsis spores 160X (2).png|center|32px]] | |- | [[:d:Q142898|Q142898]] | [[Morganucodonta]] | Morganucodonta | [[Mammaliaformes]]<ref name="ref_ed6a5d9605b0cd838b6d9340f4bb33ff8536a0c347663334e025d2753d4a8996">''[[:d:Q796451|Fossilworks]]''</ref> | [[File:Morganucodon.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q143039|Q143039]] | [[Sordariales]] | Sordariales<ref name="ref_0c8ee0a917a4e8a39d91a45e4a20bd79634821969f5beaeb25e5a9eae5df679d">http://www.indexfungorum.org/names/NamesRecord.asp?RecordID=90499</ref> | [[Sordariomycetidae]] | [[File:Chaetonium (Acremonium) ascospores 160X (2).png|center|32px]] | |- | [[:d:Q143044|Q143044]] | [[Diaporthales]] | Diaporthales | [[Sordariomycetidae]] | [[File:Apiognomonia errabunda.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q143441|Q143441]] | [[Pilosa]] | Pilosa<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref><ref name="ref_b461bd9e2542d8062d3fd2ec7a638c156f7e79c989097d43409982eb64d5e86d">''[[:d:Q19302303|Class Mammalia Linnaeus, 1758]]''</ref><ref name="ref_5f23685d9d76bf1b20f6172bc8e9dfec50028c616fc311bbf816b245a34ad6c8">''[[:d:Q1538807|Mammal Species of the World (Third edition)]]''</ref> | [[Xenarthra]]<br/>[[Placentarios]]<ref name="ref_b461bd9e2542d8062d3fd2ec7a638c156f7e79c989097d43409982eb64d5e86d">''[[:d:Q19302303|Class Mammalia Linnaeus, 1758]]''</ref><br/>[[Mammiferos]]<ref name="ref_5f23685d9d76bf1b20f6172bc8e9dfec50028c616fc311bbf816b245a34ad6c8">''[[:d:Q1538807|Mammal Species of the World (Third edition)]]''</ref> | [[File:Pilosa collage.png|center|32px]] | |- | [[:d:Q143748|Q143748]] | [[Cyprinodontiformes]] | Cyprinodontiformes<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref><ref name="ref_2e440cc0285a592cd9e99c53186474ef4b1cf2cea52af12b02df194fb28883fe">''[[:d:Q19402385|Pisces]]''</ref><ref name="ref_326ac5569391c4058005e6ad9441a464fc841e83feba37d7ba7668f7c922fe08">''[[:d:Q9185167|Catalog of Fishes]]''</ref> | [[Actinopterygii]]<ref name="ref_2e440cc0285a592cd9e99c53186474ef4b1cf2cea52af12b02df194fb28883fe">''[[:d:Q19402385|Pisces]]''</ref><br/>[[Actinopteri]]<ref name="ref_326ac5569391c4058005e6ad9441a464fc841e83feba37d7ba7668f7c922fe08">''[[:d:Q9185167|Catalog of Fishes]]''</ref> | [[File:Mummichog.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q144336|Q144336]] | [[Rhenanida]] | Rhenanida | [[Placodermi]] | [[File:Gemuendina stuertzi by avancna.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q144456|Q144456]] | [[Peltigerales]] | Peltigerales | [[Lecanoromycetidae]] | [[File:Apfelflechte Peltigera aphtosa OhWeh-005.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q144538|Q144538]] | [[Palaeonisciformes]] | Palaeonisciformes | [[Actinopterygii]] | [[File:Platysomus gibbosus.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q144837|Q144837]] | [[Lepidodendrales]] | Lepidodendrales | [[Lycopodiopsida]]<ref name="ref_ecd3d782139f3bf8a6753c13254ae80d9209dfc6e8ff4382c1b1657a6a3ca2c1">''[[:d:Q30092476|A community-derived classification for extant lycophytes and ferns]]''</ref> | [[File:Lepidophloios.JPG|center|32px]] | |- | [[:d:Q144930|Q144930]] | [[Dothideales]] | Dothideales<ref name="ref_db176f35e8ff66985382896397c52c0ead2b6e4f7c36fcf864eb58708c08420e">''[[:d:Q1860469|Index Fungorum]]''</ref> | [[Dothideomycetidae]] | [[File:Suikerbiet planten Cercospora beticola.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q144933|Q144933]] | [[Doassansiales]] | Doassansiales | [[Exobasidiomycetes]] | | |- | [[:d:Q144946|Q144946]] | [[Endocerida]] | Endocerida | [[Nautiloid]] | [[File:Cameroceras trentonese.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q144987|Q144987]] | [[Coronophorales]] | Coronophorales | [[Hypocreomycetidae]] | [[File:2013-06-08 Nitschkia grevillei (Rehm) Nannf 366928.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q144995|Q144995]] | [[Ophiostomatales]] | Ophiostomatales | [[Sordariomycetidae]] | [[File:Ophiostoma minus.jpeg|center|32px]] | |- | [[:d:Q145181|Q145181]] | [[Verrucariales]] | Verrucariales<ref name="ref_93fbb7a0c49ef6ed4ee0b76f60d220b65403797a0e18628c814710ab3fbb3809">http://www.indexfungorum.org/names/NamesRecord.asp?RecordID=90504</ref> | [[Chaetothyriomycetidae]] | [[File:Verrucaria01.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q145853|Q145853]] | [[Urocystidales]] | Urocystidales | [[Ustilaginomycetes]] | [[File:Urocystis colchici var. cepulae on an onion seedling.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q146286|Q146286]] | [[Harpacticoida]] | Harpacticoida<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | [[Podoplea]] | [[File:Harpacticoid copepod GLERL 1.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q146554|Q146554]] | [[Phyllolepida]] | Phyllolepida | [[Arthrodira]] | [[File:Austrophyllolepis ritchiei.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q146660|Q146660]] | [[Ophiurida]] | Ophiurida<ref name="ref_ec6fcf770918be7d2fba2367606625b26ee439302860547d0a1fcfc8d330b2ce">''[[:d:Q54802324|Morphological diagnoses of higher taxa in Ophiuroidea (Echinodermata) in support of a new classification]]''</ref><ref name="ref_eb0edf213c89d7f7d1ae99460dd86b2e95a6f2c47f3ca16402d95a1310a11ccd">https://archive.org/details/nzoimemoir00181961/page/n20/mode/1up</ref> | [[Euryophiurida]]<ref name="ref_ec6fcf770918be7d2fba2367606625b26ee439302860547d0a1fcfc8d330b2ce">''[[:d:Q54802324|Morphological diagnoses of higher taxa in Ophiuroidea (Echinodermata) in support of a new classification]]''</ref> | [[File:Haeckel Ophiodea 70.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q147256|Q147256]] | [[Actiniaria]] | Actiniaria<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref><ref name="ref_79d09fea4a569da43c8a3514c91f894c55d49df8acf7bc964580748e4d1675f6">''[[:d:Q21069341|Class Anthozoa Ehrenberg, 1834]]''</ref><ref name="ref_424bff340932f940f5aaba13cab228f611fc652aca76cc801b067099f4ac320e">http://fauna.jbrj.gov.br/fauna/faunadobrasil/184</ref> | [[Hexacorallia]]<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref><ref name="ref_79d09fea4a569da43c8a3514c91f894c55d49df8acf7bc964580748e4d1675f6">''[[:d:Q21069341|Class Anthozoa Ehrenberg, 1834]]''</ref> | [[File:Actiniaria.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q147296|Q147296]] | [[Pleosporales]] | Pleosporales<ref name="ref_db176f35e8ff66985382896397c52c0ead2b6e4f7c36fcf864eb58708c08420e">''[[:d:Q1860469|Index Fungorum]]''</ref> | [[Pleosporomycetidae]] | [[File:Chain of conidia of an Alternaria sp. fungus PHIL 3963 lores.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q147309|Q147309]] | [[Elasipodida]] | Elasipodida<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref><ref name="ref_74e031573bdba5450912104f761e0cc4ad9c3599875851aee7a87f5e0f71800e">''[[:d:Q131405017|A report of sea cucumbers collected on the first dedicated deep-sea biological survey of Australia’s Indian Ocean Territories around Christmas and Cocos (Keeling) Islands (Echinodermata: Holothuroidea)]]''</ref> | [[Actinopoda]] | [[File:Enypniastes eximia Puerto Rico.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q147322|Q147322]] | [[Lulworthiales]] | Lulworthiales<ref name="ref_dfeabbc2e5029a20842e2defc27a8d9e8e0cadb5b84c2be800aa60db84b8f92a">''[[:d:Q111622634|Lulworthiales, a new order of marine Ascomycota]]''</ref> | [[Sordariomycetes]] | | |- | [[:d:Q147328|Q147328]] | [[Candelariales]] | Candelariales<ref name="ref_db176f35e8ff66985382896397c52c0ead2b6e4f7c36fcf864eb58708c08420e">''[[:d:Q1860469|Index Fungorum]]''</ref> | [[Lecanoromycetes]] | [[File:Candelariella.coralliza2.-.lindsey.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q147378|Q147378]] | [[Entylomatales]] | Entylomatales | [[Exobasidiomycetes]] | [[File:Entyloma achilleae - Lindsey.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q147585|Q147585]] | [[Petalichthyida]] | Petalichthyida | [[Placodermi]] | [[File:Diandongpetalichthys liaojiaoshanensis.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q147600|Q147600]] | [[Drepanophycales]] | Drepanophycales | [[Lycopodiopsida]] | [[File:Asteroxylon fossil.JPG|center|32px]] | |- | [[:d:Q147907|Q147907]] | [[Eurypygiformes]] | Eurypygiformes<ref name="ref_78b47291c0dd6e5173ebe92d807c354d3e1151fe5d647c93e9876c1d452e713f">''[[:d:Q27042747|IOC World Bird List Version 6.3]]''</ref><ref name="ref_43c4be1e7a0e8e16fe1d7d313e2c3d2135be0eea9fbd009e3978efed469b1674">''[[:d:Q27907675|IOC World Bird List Version 6.4]]''</ref><ref name="ref_564ad4a35529977276f5df09652cc9788cb3b659e772f52f97b7a69e5a603205">''[[:d:Q28971563|IOC World Bird List Version 7.1]]''</ref><ref name="ref_266fcb1bcf1f83500e47dc964480b1abf5bf69e09fc2dd5d9b57347bbaabaad1">''[[:d:Q29937193|IOC World Bird List Version 7.2]]''</ref><ref name="ref_56f56aeaf68793da280086a33452bd3feaa50bc613807c2b86a0bfa262ca31df">''[[:d:Q38258000|IOC World Bird List Version 7.3]]''</ref><ref name="ref_c7fb09d9af26132096ff14dd4ef58ffb60b45e0768da21314279f13d5d338079">''[[:d:Q53908065|IOC World Bird List Version 8.1]]''</ref><ref name="ref_1a04f3e8a02e2f0067f21bdedf92bd06b2e80ff85eadd8bb9590d073c9dcbd4c">''[[:d:Q56180957|IOC World Bird List Version 8.2]]''</ref><ref name="ref_b7131d5524efffceb73c1152c6ac776b7173ee57b206b02fc8dd5b15ee984e78">''[[:d:Q61018800|IOC World Bird List Version 9.1]]''</ref><ref name="ref_a3c926eefcbad41afe10b925c2d6828b77f009127f1ad218304f36d439df8393">''[[:d:Q65961410|IOC World Bird List Version 9.2]]''</ref><ref name="ref_6397691e9a04867daffb17c105db161cd56acafd886415cad59d0d45fb7f1e35">''[[:d:Q83589462|IOC World Bird List Version 10.1]]''</ref><ref name="ref_45fffc643465cf2c3059569cd5f7c6f78f16ce2a27a7ef8f1d7f646b75b2b33a">''[[:d:Q98069412|IOC World Bird List Version 10.2]]''</ref><ref name="ref_97a6951a2d81c2fdb35ed9d72113c3e7b5f3fa4708b0b1b9fc2f90bf53e1a784">''[[:d:Q105870418|IOC World Bird List Version 11.1]]''</ref><ref name="ref_7edb301dd0fb7ff2cdd7d7f5a23116941a2655b566e8892314c255fd7b60c47f">''[[:d:Q108116032|IOC World Bird List Version 11.2]]''</ref><ref name="ref_540c8d5ca51fcbcfdde3ed3fc93419ae3b011062884a1903a6c90b44028c9a05">''[[:d:Q116732424|IOC World Bird List Version 12.1]]''</ref><ref name="ref_29b118fd222e87d09eb4c0d34e662b0f9c0a14846d72dff04e08c839e7ce2bca">''[[:d:Q117190405|IOC World Bird List Version 12.2]]''</ref><ref name="ref_120581709b59e2f7acda8a22fb111da6e394c2562df61854f0a2691fb1342889">''[[:d:Q117219094|IOC World Bird List Version 13.1]]''</ref> | [[Eurypygimorphae]] | [[File:Eurypyga heliasPCCA20051227-2000B.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q147918|Q147918]] | [[Sphaerocarpales]] | Sphaerocarpales<ref name="ref_0572b28956989bcbedf9d6cc9b2b32630bd2b584a66836826816f279d8f6dc17">''[[:d:Q22579849|Phylogeny and classification of the Marchantiophyta]]''</ref> | [[Sphaerocarpidae]]<br/>[[Marchantiidae]]<ref name="ref_0572b28956989bcbedf9d6cc9b2b32630bd2b584a66836826816f279d8f6dc17">''[[:d:Q22579849|Phylogeny and classification of the Marchantiophyta]]''</ref> | [[File:Sphaerocarpos texanus.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q148509|Q148509]] | [[Iniopterygiformes]] | Iniopterygia | [[Holocephali]] | [[File:Iniopteryxrushlaui.JPG|center|32px]] | |- | [[:d:Q148523|Q148523]] | [[Petalodontiformes]] | Petalodontiformes | [[Holocephali]] | [[File:Belantsea montana.JPG|center|32px]] | |- | [[:d:Q148539|Q148539]] | [[Caytoniales]] | Caytoniales | [[Caytoniopsida]]<ref name="ref_be93d6eeafb8ef6627a269e8e5499bf9f5403d8c1b26dd3ff62590f579f81c17">''[[:d:Q2578548|Tropicos]]''</ref> | [[File:Caytonia reconstruction Retallack and Dilcher 1988.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q148671|Q148671]] | [[Coniochaetales]] | Coniochaetales | [[Sordariomycetidae]] | | |- | [[:d:Q148738|Q148738]] | [[Microascales]] | Microascales | [[Hypocreomycetidae]] | [[File:Thielaviopsis basicola 1.JPG|center|32px]] | |- | [[:d:Q148747|Q148747]] | [[Arthoniales]] | Arthoniales<ref name="ref_db176f35e8ff66985382896397c52c0ead2b6e4f7c36fcf864eb58708c08420e">''[[:d:Q1860469|Index Fungorum]]''</ref> | [[Arthoniomycetes]] | [[File:Cryptothecia.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q148779|Q148779]] | [[Euglyphida]] | Euglyphida | [[Silicofilosea]] | [[File:Euglypha sp.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q148806|Q148806]] | [[Stemonitida]] | Stemonitales | [[Myxogastria]]<br/>[[Columellidia]] | [[File:Stemonitis fusca.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q148843|Q148843]] | [[Nitrosomonadales]] | Nitrosomonadales<ref name="ref_69868936193b78c8509bc87f6072186cd07dee976a267d00103e45418b387dc7">''[[:d:Q45316293|List of new names and new combinations previously effectively, but not validly, published]]''</ref> | [[Betaproteobacteria]] | [[File:Spirillen.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q149036|Q149036]] | [[Dactylopodida]] | Dactylopodida<ref name="ref_11a9ad48592d8b890e9ed53e951a7d0f6e43ad2c23be7df7feb9ddb2e21d23cd">''[[:d:Q28273073|Molecular Phylogeny and Classification of the Lobose Amoebae]]''</ref> | [[Flabellinia]]<ref name="ref_06f98c19661781836388de3665a838b82a2aab0ba5f04645df3e692654062fe3">''[[:d:Q28244321|A revised classification of naked lobose amoebae (Amoebozoa: lobosa)]]''</ref><ref name="ref_88ff74caebbdff69adae1309530f8930d8ba5d8e8ac089aa0eb81bf4fefdaad6">''[[:d:Q57086550|Revisions to the Classification, Nomenclature, and Diversity of Eukaryotes]]''</ref> | | |- | [[:d:Q149055|Q149055]] | [[Gyrocotylidea]] | Gyrocotylidea<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | [[Cestodaria]] | [[File:Gyrocotyle rugosa.png|center|32px]] | |- | [[:d:Q149088|Q149088]] | [[Bacillales]] | Bacillales | [[Bacilli]]<ref name="ref_75166a3751e44a76afd29552f137fa790b12a7ddb54109baee5751e24ccfd858">''[[:d:Q6595107|List of Prokaryotic names with Standing in Nomenclature]]''</ref> | [[File:Bacillus coagulans 01.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q149121|Q149121]] | [[Lobata]] | Lobata<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | [[Tentaculata]]<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | [[File:Bathocyroe fosteri.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q149732|Q149732]] | [[Rotaliida]] | Rotaliida | [[Rotaliana]] | [[File:Ammonia beccarii.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q149753|Q149753]] | [[Chaetosphaeriales]] | Chaetosphaeriales | [[Sordariomycetes]] | | |- | [[:d:Q149759|Q149759]] | [[Cyttariales]] | Cyttariales | [[Leotiomycetes]] | [[File:Cyttaria berteroi Berk 884973.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q149770|Q149770]] | [[Myriangiales]] | Myriangiales | [[Dothideomycetidae]] | [[File:Elsinoe veneta - Lindsey.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q149777|Q149777]] | [[Microstromatales]] | Microstromatales | [[Exobasidiomycetes]] | | |- | [[:d:Q149808|Q149808]] | [[Umbilicariales]] | Umbilicariales<ref name="ref_fbf2917bb319fbfb1f3fce3a3618112b4e4cb04e2fea681c0bf126cefbce44e8">http://www.indexfungorum.org/names/NamesRecord.asp?RecordID=90783</ref> | [[Lecanoromycetes]] | [[File:Umbilicaria hyperborea 45083.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q149824|Q149824]] | [[Coryneliales]] | Coryneliales | [[Eurotiomycetes]] | [[File:Caliciopsis pinea.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q149934|Q149934]] | [[Acidithiobacillales]] | Acidithiobacillales<ref name="ref_620a847fbcac205b5a1c11ec93ed90db3e61acbe9fb1eae72bc08d4501f60cad">''[[:d:Q45316252|Validation List no. 106: Validation of publication of new names and new combinations previously effectively published outside the IJSEM]]''</ref> | [[Acidithiobacillia]]<ref name="ref_75166a3751e44a76afd29552f137fa790b12a7ddb54109baee5751e24ccfd858">''[[:d:Q6595107|List of Prokaryotic names with Standing in Nomenclature]]''</ref> | | |- | [[:d:Q150198|Q150198]] | [[Miliolida]] | Miliolida | [[Tubothalamea]] | [[File:QuinqueloculinaDonegalBay.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q150578|Q150578]] | [[Unionoida]] | Unionida<ref name="ref_73dc4ac66b0c56ff1c8223c8dca9fe47b52d0c3701e24bab7c504112ae78d664">''[[:d:Q604063|World Register of Marine Species]]''</ref> | [[Palaeoheterodonta]]<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | [[File:Anodonta anatina1.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q150593|Q150593]] | [[Antiarchi]] | Antiarchi | [[Placodermi]] | [[File:Yunnanolepis.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q150619|Q150619]] | [[Climatiiformes]] | Climatiiformes | [[Acanthodii]] | [[File:Climatius.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q150624|Q150624]] | [[Lepidosireniformes]] | Lepidosireniformes<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref><ref name="ref_2e440cc0285a592cd9e99c53186474ef4b1cf2cea52af12b02df194fb28883fe">''[[:d:Q19402385|Pisces]]''</ref> | [[Dipnoi]]<br/>[[Sarcopterygii]]<ref name="ref_2e440cc0285a592cd9e99c53186474ef4b1cf2cea52af12b02df194fb28883fe">''[[:d:Q19402385|Pisces]]''</ref> | [[File:Protopterus.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q150631|Q150631]] | [[Nuculoida]] | Nuculoida<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | [[Protobranchia]]<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | [[File:Acila cobboldiae.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q150634|Q150634]] | [[Ischnacanthiformes]] | Ischnacanthiformes | [[Acanthodii]] | [[File:Ishnacanthus gracilis.JPG|center|32px]] | |- | [[:d:Q150639|Q150639]] | [[Orthida]] | Orthida | [[Rhynchonellata]] | [[File:PlatystrophiaOrdovician.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q150893|Q150893]] | [[Cyclostomatida]] | Cyclostomatida | [[Stenolaemata]]<ref name="ref_6256a42967f0c0c32e9bbc0ffd2476e19bd0099fd27c9064d1af61288bdfb39c">''[[:d:Q21069476|Phylum Bryozoa Ehrenberg, 1831]]''</ref> | [[File:Mesonea radians.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q151079|Q151079]] | [[Cydippida]] | Cydippida<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | [[Tentaculata]]<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | [[File:LightRefractsOf comb-rows of ctenophore Mertensia ovum.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q156438|Q156438]] | [[Neuroptera]] | Neuroptera<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | [[Neuropterida]]<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | [[File:Myrmeleontidae roesel.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q157114|Q157114]] | [[Cycadales]] | Cycadales<ref name="ref_70bf05e61b2b9bdd016feae33b1d7b5de0ce721d914bd156fd8bd57827c49ae6">''[[:d:Q167402|Australian Plant Name Index]]''</ref><ref name="ref_e7c32bf06f270365c7c10b40d8dd0726f5acc3d9f38c7ed8612deb66e50cfb95">''[[:d:Q18920913|A new classification and linear sequence of extant gymnosperms]]''</ref><ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref> | [[Cycadopsida]]<br/>[[Cycadidae]]<ref name="ref_e7c32bf06f270365c7c10b40d8dd0726f5acc3d9f38c7ed8612deb66e50cfb95">''[[:d:Q18920913|A new classification and linear sequence of extant gymnosperms]]''</ref><ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref> | [[File:Cycas circinalis.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q164689|Q164689]] | [[Meganisoptera]] | Meganisoptera | [[Euodonatoptera]]<ref name="ref_e9d2a3f834fdc76fc2b4d78e11526f3478130567a74b8ddb2bc808940ae86b88">''[[:d:Q56941092|New results concerning the morphology of the most ancient dragonflies (Insecta: Odonatoptera) from the Namurian of Hagen-Vorhalle (Germany)]]''</ref> | [[File:Meganeura monyi au Museum de Toulouse.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q167810|Q167810]] | [[Orthoptera]] | Orthoptera<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref><ref name="ref_a9b0999ffe89002f31f4bf69dadd3a355ceac4a6d7eb5a3090ffd72a8a074dd8">''[[:d:Q21057176|Order Orthoptera Olivier, 1789 (English)]]''</ref> | [[Polyneoptera]]<br/>[[Panorthoptera]]<ref name="ref_c8dae2d19519e7ebc19b71e5f14220b6a8ef8aebfd931f8c6322beb01fed68bc">''[[:d:Q28938232|Venation pattern and revision of Orthoptera sensu nov. and sister groups. Phylogeny of Palaeozoic and Mesozoic Orthoptera sensu nov.]]''</ref> | [[File:Leptophyes punctatissima 20050808 028.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q174273|Q174273]] | [[Ephemeroptera]] | Ephemeroptera<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref><ref name="ref_efb489ed9dd80457344d72b6b244c966cc452d866892a3c66c453cabcc12990d">''[[:d:Q51419553|Insecta]]''</ref> | [[Pterygota]]<br/>[[Heptabranchia]]<ref name="ref_18fc2a99f68c76b2c0c277b7532af049a6ff8e684ad72a4e0d7b5a4bff719d1b">''[[:d:Q56940988|Revision of the giant pterygote insect Bojophlebia prokopi Kukalová-Peck, 1985 (Hydropalaeoptera: Bojophlebiidae) from the Carboniferous of the Czech Republic, with the first cladistic analysis of fossil palaeopterous insects]]''</ref><ref name="ref_060e91764ac49f3414cb8d658d3ff1dfa1f44364762c55d102439366084f6e71">''[[:d:Q54506024|Coxoplectoptera, a new fossil order of Palaeoptera (Arthropoda: Insecta), with comments on the phylogeny of the stem group of mayflies (Ephemeroptera)]]''</ref> | [[File:Eintagsfliege fg01.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q177879|Q177879]] | [[Cypriniformes]] | Cypriniformes<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref><ref name="ref_2e440cc0285a592cd9e99c53186474ef4b1cf2cea52af12b02df194fb28883fe">''[[:d:Q19402385|Pisces]]''</ref><ref name="ref_326ac5569391c4058005e6ad9441a464fc841e83feba37d7ba7668f7c922fe08">''[[:d:Q9185167|Catalog of Fishes]]''</ref> | [[Cypriniphysae]] | [[File:Cierniooczek długonosy (Acantopsis choirorhynchos).JPG|center|32px]] | |- | [[:d:Q179204|Q179204]] | [[Pterosauria]] | Pterosauria | [[Pterosauromorpha]] | [[File:Anhanguera piscator jconway.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q183364|Q183364]] | [[Cuculiformes]] | Cuculiformes<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref><ref name="ref_78b47291c0dd6e5173ebe92d807c354d3e1151fe5d647c93e9876c1d452e713f">''[[:d:Q27042747|IOC World Bird List Version 6.3]]''</ref><ref name="ref_43c4be1e7a0e8e16fe1d7d313e2c3d2135be0eea9fbd009e3978efed469b1674">''[[:d:Q27907675|IOC World Bird List Version 6.4]]''</ref><ref name="ref_564ad4a35529977276f5df09652cc9788cb3b659e772f52f97b7a69e5a603205">''[[:d:Q28971563|IOC World Bird List Version 7.1]]''</ref><ref name="ref_266fcb1bcf1f83500e47dc964480b1abf5bf69e09fc2dd5d9b57347bbaabaad1">''[[:d:Q29937193|IOC World Bird List Version 7.2]]''</ref><ref name="ref_56f56aeaf68793da280086a33452bd3feaa50bc613807c2b86a0bfa262ca31df">''[[:d:Q38258000|IOC World Bird List Version 7.3]]''</ref><ref name="ref_c7fb09d9af26132096ff14dd4ef58ffb60b45e0768da21314279f13d5d338079">''[[:d:Q53908065|IOC World Bird List Version 8.1]]''</ref><ref name="ref_1a04f3e8a02e2f0067f21bdedf92bd06b2e80ff85eadd8bb9590d073c9dcbd4c">''[[:d:Q56180957|IOC World Bird List Version 8.2]]''</ref><ref name="ref_b7131d5524efffceb73c1152c6ac776b7173ee57b206b02fc8dd5b15ee984e78">''[[:d:Q61018800|IOC World Bird List Version 9.1]]''</ref><ref name="ref_a3c926eefcbad41afe10b925c2d6828b77f009127f1ad218304f36d439df8393">''[[:d:Q65961410|IOC World Bird List Version 9.2]]''</ref><ref name="ref_6397691e9a04867daffb17c105db161cd56acafd886415cad59d0d45fb7f1e35">''[[:d:Q83589462|IOC World Bird List Version 10.1]]''</ref><ref name="ref_45fffc643465cf2c3059569cd5f7c6f78f16ce2a27a7ef8f1d7f646b75b2b33a">''[[:d:Q98069412|IOC World Bird List Version 10.2]]''</ref><ref name="ref_97a6951a2d81c2fdb35ed9d72113c3e7b5f3fa4708b0b1b9fc2f90bf53e1a784">''[[:d:Q105870418|IOC World Bird List Version 11.1]]''</ref><ref name="ref_7edb301dd0fb7ff2cdd7d7f5a23116941a2655b566e8892314c255fd7b60c47f">''[[:d:Q108116032|IOC World Bird List Version 11.2]]''</ref><ref name="ref_540c8d5ca51fcbcfdde3ed3fc93419ae3b011062884a1903a6c90b44028c9a05">''[[:d:Q116732424|IOC World Bird List Version 12.1]]''</ref><ref name="ref_29b118fd222e87d09eb4c0d34e662b0f9c0a14846d72dff04e08c839e7ce2bca">''[[:d:Q117190405|IOC World Bird List Version 12.2]]''</ref><ref name="ref_120581709b59e2f7acda8a22fb111da6e394c2562df61854f0a2691fb1342889">''[[:d:Q117219094|IOC World Bird List Version 13.1]]''</ref> | [[Otidimorphae]] | [[File:Chestnut-breasted Malkoha2.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q183383|Q183383]] | [[Dermoptera]] | Dermoptera<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref><ref name="ref_b461bd9e2542d8062d3fd2ec7a638c156f7e79c989097d43409982eb64d5e86d">''[[:d:Q19302303|Class Mammalia Linnaeus, 1758]]''</ref><ref name="ref_5f23685d9d76bf1b20f6172bc8e9dfec50028c616fc311bbf816b245a34ad6c8">''[[:d:Q1538807|Mammal Species of the World (Third edition)]]''</ref> | [[Primatomorpha]] | [[File:Colugo (Galeopterus variegatus, adult female), Central Catchment Area, Singapore - 20060618.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q184479|Q184479]] | [[Sepiida]] | Sepiida<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | [[Decapodiformes]]<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | [[File:Ascarosepion latimanus (Reef cuttlefish) dark coloration.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q184616|Q184616]] | [[Trichoptera]] | Trichoptera<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref><ref name="ref_1790a56c8b13390db4d19b0bae418fecbf13c94ece22340b3a28119a83d377ee">''[[:d:Q21044786|Order Trichoptera Kirby, 1813 (English)]]''</ref> | [[Amphiesmenoptera]]<ref name="ref_02af895060b425d12c2753dbdea43a4b501bb7cc8f8f27e68e4380571e63d14f">''[[:d:Q28072935|Progress, pitfalls and parallel universes: a history of insect phylogenetics]]''</ref> | [[File:Lepidostoma.hirtum.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q185628|Q185628]] | [[Thysanoptera]] | Thysanoptera<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref><ref name="ref_9ea2dfa9b488710500aba93005766a2cf59be04cc804abdf162825465345e303">''[[:d:Q21045176|Order Thysanoptera Haliday, 1836]]''</ref> | [[Paraneoptera]]<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | [[File:Thysanoptera.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q186334|Q186334]] | [[Saurischia]] | Saurischia | [[Dinosauria]] | [[File:Herrerasaurusskeleton.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q188029|Q188029]] | [[Phasmatodea]] | Phasmida<ref name="ref_c476315743d9b1256b6cf35891c322a92892c70c30beacc44619346e48a190f3">''[[:d:Q21055950|Order Phasmida Leach, 1815]]''</ref> | [[Polyneoptera]]<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref><br/>[[Eukinolabia]]<ref name="ref_bfb68a78f1f6fe9ff6cf88c875b7263373ffd7ad24a431ecbbe1de9be5260767">''[[:d:Q54311073|Mantophasmatodea and phylogeny of the lower neopterous insects]]''</ref> | [[File:Malaysische Gespensterschrecke.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q191488|Q191488]] | [[Ornithischia]] | Ornithischia | [[Dinosauria]] | [[File:Ornithischia.png|center|32px]] | |- | [[:d:Q192422|Q192422]] | [[Acipenseriformes]] | Acipenseriformes<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref><ref name="ref_2e440cc0285a592cd9e99c53186474ef4b1cf2cea52af12b02df194fb28883fe">''[[:d:Q19402385|Pisces]]''</ref><ref name="ref_326ac5569391c4058005e6ad9441a464fc841e83feba37d7ba7668f7c922fe08">''[[:d:Q9185167|Catalog of Fishes]]''</ref> | [[Actinopterygii]]<ref name="ref_2e440cc0285a592cd9e99c53186474ef4b1cf2cea52af12b02df194fb28883fe">''[[:d:Q19402385|Pisces]]''</ref><br/>[[Actinopteri]]<ref name="ref_326ac5569391c4058005e6ad9441a464fc841e83feba37d7ba7668f7c922fe08">''[[:d:Q9185167|Catalog of Fishes]]''</ref> | [[File:Acipenser oxyrhynchus.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q193389|Q193389]] | [[Clupeiformes]] | Clupeiformes<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref><ref name="ref_2e440cc0285a592cd9e99c53186474ef4b1cf2cea52af12b02df194fb28883fe">''[[:d:Q19402385|Pisces]]''</ref><ref name="ref_326ac5569391c4058005e6ad9441a464fc841e83feba37d7ba7668f7c922fe08">''[[:d:Q9185167|Catalog of Fishes]]''</ref> | [[Clupeomorpha]]<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref><br/>[[Actinopterygii]]<ref name="ref_2e440cc0285a592cd9e99c53186474ef4b1cf2cea52af12b02df194fb28883fe">''[[:d:Q19402385|Pisces]]''</ref><br/>[[Clupei]]<br/>[[Actinopteri]]<ref name="ref_326ac5569391c4058005e6ad9441a464fc841e83feba37d7ba7668f7c922fe08">''[[:d:Q9185167|Catalog of Fishes]]''</ref><br/>[[Teleostei]]<ref name="ref_73dc4ac66b0c56ff1c8223c8dca9fe47b52d0c3701e24bab7c504112ae78d664">''[[:d:Q604063|World Register of Marine Species]]''</ref> | [[File:Alosa fallax.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q193418|Q193418]] | [[Amphipoda]] | Amphipoda<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref><ref name="ref_ee8537fe54ade0dcdc4fbfa63340b3c335371f7829b3e40edc08a503500cf708">''[[:d:Q104204003|Uptaded checklist, historical overview and illustrated guide to the stygobiont Malacostraca (Arthropoda: Crustacea) species of Yucatan (Mexico)]]''</ref> | [[Peracarida]]<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | [[File:Gammarus roeselii.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q194025|Q194025]] | [[Megaloptera]] | Megaloptera<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | [[Neuropterida]]<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | [[File:Corydalus cornutus MHNT male.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q194515|Q194515]] | [[Ichthyosauria]] | Ichthyosauria | [[Eoichthyosauria]] | [[File:Harpoceras & Ichtyosaure (p).jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q195590|Q195590]] | [[Onslowiales]] | Onslowiales<ref name="ref_9a2dacecf9c16e46d11ce384fc244e2c3a109bb934b599738dae23e9766005e7">''[[:d:Q21483204|An Updated Classification of Brown Algae (Ochrophyta, Phaeophyceae)]]''</ref> | [[Dictyotophycidae]]<ref name="ref_9a2dacecf9c16e46d11ce384fc244e2c3a109bb934b599738dae23e9766005e7">''[[:d:Q21483204|An Updated Classification of Brown Algae (Ochrophyta, Phaeophyceae)]]''</ref> | | |- | [[:d:Q195605|Q195605]] | [[Scleractinia]] | Scleractinia<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref><ref name="ref_79d09fea4a569da43c8a3514c91f894c55d49df8acf7bc964580748e4d1675f6">''[[:d:Q21069341|Class Anthozoa Ehrenberg, 1834]]''</ref> | [[Hexacorallia]]<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref><ref name="ref_79d09fea4a569da43c8a3514c91f894c55d49df8acf7bc964580748e4d1675f6">''[[:d:Q21069341|Class Anthozoa Ehrenberg, 1834]]''</ref> | [[File:Brain coral.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q196240|Q196240]] | [[Ishigeales]] | Ishigeales<ref name="ref_9a2dacecf9c16e46d11ce384fc244e2c3a109bb934b599738dae23e9766005e7">''[[:d:Q21483204|An Updated Classification of Brown Algae (Ochrophyta, Phaeophyceae)]]''</ref><ref name="ref_f848045acd8cdb2b3ce278fd54a113214e623e1f14107bcd1f9001724ab6b8ea">''[[:d:Q54621615|A new brown algal order, Ishigeales (Phaeophyceae), established on the basis of plastid protein-coding rbcL, psaA, and psbA region comparisons]]''</ref> | [[Ishigeophycidae]]<ref name="ref_9a2dacecf9c16e46d11ce384fc244e2c3a109bb934b599738dae23e9766005e7">''[[:d:Q21483204|An Updated Classification of Brown Algae (Ochrophyta, Phaeophyceae)]]''</ref> | [[File:Ishige okamurae.JPG|center|32px]] | |- | [[:d:Q199077|Q199077]] | [[Desmidiales]] | Desmidiales | [[Zygnematophyceae]] | [[File:Micrasterias radiata.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q203547|Q203547]] | [[Plecoptera]] | Plecoptera<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | [[Polyneoptera]] | [[File:Eusthenia sp.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q203779|Q203779]] | [[Zingiberales]] | Zingiberales<ref name="ref_a17cd45f195cdc191b9f590dfce26a41c267e800aab843f3152d21b863779439">''[[:d:Q13626292|A phylogenetic classification of the land plants to accompany APG III]]''</ref><ref name="ref_774629b5d6b96d18755d7eba9800e693975ea5262bd876c19af66b5ea59794ed">''[[:d:Q13683362|An update of the Angiosperm Phylogeny Group classification for the orders and families of flowering plants: APG III]]''</ref><ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref><ref name="ref_52c422a3a63aa15cea70f788af0d98a62756f3c860fdd8b758b51fe95d8330a2">''[[:d:Q55869373|Flowering Plants]]''</ref> | [[Commelinids]]<ref name="ref_774629b5d6b96d18755d7eba9800e693975ea5262bd876c19af66b5ea59794ed">''[[:d:Q13683362|An update of the Angiosperm Phylogeny Group classification for the orders and families of flowering plants: APG III]]''</ref><ref name="ref_48a3130b6d2735cbba082a16f6145b4603d757b0cbb56fc618bd3d043d9aecf0">''[[:d:Q14396088|An ordinal classification for the families of flowering plants]]''</ref><ref name="ref_2ac0a98f2ede0af4121e6b3efcc3f0f055f5d9ad3db914c6538104d875766a81">''[[:d:Q14565069|An update of the Angiosperm Phylogeny Group classification for the orders and families of flowering plants: APG II]]''</ref> | [[File:Alpinia zerumbet2CaryCass.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q205301|Q205301]] | [[Mecoptera]] | Mecoptera<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | [[Antliophora]]<br/>[[Holometabola]]<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | [[File:Bittacidae fg1.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q205712|Q205712]] | [[Sipuncula]] | Sipuncula<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref><ref name="ref_d95c01ce3120736f46039a59308ab5d0f2123e346203e57a6823d2596a976565">''[[:d:Q19858624|A higher level classification of all living organisms]]''</ref> | [[Annelida]]<ref name="ref_73dc4ac66b0c56ff1c8223c8dca9fe47b52d0c3701e24bab7c504112ae78d664">''[[:d:Q604063|World Register of Marine Species]]''</ref> | [[File:Sipuncula.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q206338|Q206338]] | [[Isopoda]] | Isopoda<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | [[Peracarida]]<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | [[File:Eurydice pulchra.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q206636|Q206636]] | [[Tremellales]] | Tremellales | [[Tremellomycetes]] | [[File:Tremella closeup.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q206948|Q206948]] | [[Lophiiformes]] | Lophiiformes<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref><ref name="ref_2e440cc0285a592cd9e99c53186474ef4b1cf2cea52af12b02df194fb28883fe">''[[:d:Q19402385|Pisces]]''</ref><ref name="ref_326ac5569391c4058005e6ad9441a464fc841e83feba37d7ba7668f7c922fe08">''[[:d:Q9185167|Catalog of Fishes]]''</ref> | [[Actinopterygii]]<ref name="ref_2e440cc0285a592cd9e99c53186474ef4b1cf2cea52af12b02df194fb28883fe">''[[:d:Q19402385|Pisces]]''</ref><br/>[[Eupercaria]]<br/>[[Actinopteri]]<ref name="ref_326ac5569391c4058005e6ad9441a464fc841e83feba37d7ba7668f7c922fe08">''[[:d:Q9185167|Catalog of Fishes]]''</ref><br/>[[Percomorpha]] | [[File:Caulophryne pelagica.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q208777|Q208777]] | [[Scorpaeniformes]] | Scorpaeniformes<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref><ref name="ref_2e440cc0285a592cd9e99c53186474ef4b1cf2cea52af12b02df194fb28883fe">''[[:d:Q19402385|Pisces]]''</ref> | [[Acanthopterygii]]<br/>[[Actinopterygii]]<ref name="ref_2e440cc0285a592cd9e99c53186474ef4b1cf2cea52af12b02df194fb28883fe">''[[:d:Q19402385|Pisces]]''</ref> | [[File:Pterois antennata-3.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q211837|Q211837]] | [[Tetraodontiformes]] | Tetraodontiformes<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref><ref name="ref_2e440cc0285a592cd9e99c53186474ef4b1cf2cea52af12b02df194fb28883fe">''[[:d:Q19402385|Pisces]]''</ref><ref name="ref_326ac5569391c4058005e6ad9441a464fc841e83feba37d7ba7668f7c922fe08">''[[:d:Q9185167|Catalog of Fishes]]''</ref> | [[Actinopterygii]]<ref name="ref_2e440cc0285a592cd9e99c53186474ef4b1cf2cea52af12b02df194fb28883fe">''[[:d:Q19402385|Pisces]]''</ref><br/>[[Eupercaria]]<br/>[[Actinopteri]]<ref name="ref_326ac5569391c4058005e6ad9441a464fc841e83feba37d7ba7668f7c922fe08">''[[:d:Q9185167|Catalog of Fishes]]''</ref><br/>[[Teleostei]]<ref name="ref_73dc4ac66b0c56ff1c8223c8dca9fe47b52d0c3701e24bab7c504112ae78d664">''[[:d:Q604063|World Register of Marine Species]]''</ref> | [[File:MolaMola Lisboa20051020 Modified.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q212492|Q212492]] | [[Gasterosteiformes]] | Gasterosteiformes<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref><ref name="ref_2e440cc0285a592cd9e99c53186474ef4b1cf2cea52af12b02df194fb28883fe">''[[:d:Q19402385|Pisces]]''</ref> | [[Acanthopterygii]]<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref><br/>[[Actinopterygii]]<ref name="ref_2e440cc0285a592cd9e99c53186474ef4b1cf2cea52af12b02df194fb28883fe">''[[:d:Q19402385|Pisces]]''</ref> | [[File:Gasterosteus aculeatus.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q213333|Q213333]] | [[Dasyuromorphia]] | Dasyuromorphia<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref><ref name="ref_b461bd9e2542d8062d3fd2ec7a638c156f7e79c989097d43409982eb64d5e86d">''[[:d:Q19302303|Class Mammalia Linnaeus, 1758]]''</ref><ref name="ref_5f23685d9d76bf1b20f6172bc8e9dfec50028c616fc311bbf816b245a34ad6c8">''[[:d:Q1538807|Mammal Species of the World (Third edition)]]''</ref> | [[Australidelphia]]<br/>[[Marsupiales|Marsupialia]]<ref name="ref_b461bd9e2542d8062d3fd2ec7a638c156f7e79c989097d43409982eb64d5e86d">''[[:d:Q19302303|Class Mammalia Linnaeus, 1758]]''</ref><br/>[[Mammiferos]]<ref name="ref_5f23685d9d76bf1b20f6172bc8e9dfec50028c616fc311bbf816b245a34ad6c8">''[[:d:Q1538807|Mammal Species of the World (Third edition)]]''</ref><br/>[[Agreodontia]] | [[File:Dasyurus maculatus.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q216241|Q216241]] | [[Gadiformes]] | Gadiformes<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref><ref name="ref_2e440cc0285a592cd9e99c53186474ef4b1cf2cea52af12b02df194fb28883fe">''[[:d:Q19402385|Pisces]]''</ref><ref name="ref_326ac5569391c4058005e6ad9441a464fc841e83feba37d7ba7668f7c922fe08">''[[:d:Q9185167|Catalog of Fishes]]''</ref> | [[Actinopterygii]]<ref name="ref_2e440cc0285a592cd9e99c53186474ef4b1cf2cea52af12b02df194fb28883fe">''[[:d:Q19402385|Pisces]]''</ref> | [[File:Phycis blennoides.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q217458|Q217458]] | [[Characiformes]] | Characiformes<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref><ref name="ref_2e440cc0285a592cd9e99c53186474ef4b1cf2cea52af12b02df194fb28883fe">''[[:d:Q19402385|Pisces]]''</ref><ref name="ref_326ac5569391c4058005e6ad9441a464fc841e83feba37d7ba7668f7c922fe08">''[[:d:Q9185167|Catalog of Fishes]]''</ref> | [[Ostariophysi]]<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref><br/>[[Actinopterygii]]<ref name="ref_2e440cc0285a592cd9e99c53186474ef4b1cf2cea52af12b02df194fb28883fe">''[[:d:Q19402385|Pisces]]''</ref><br/>[[Actinopteri]]<ref name="ref_326ac5569391c4058005e6ad9441a464fc841e83feba37d7ba7668f7c922fe08">''[[:d:Q9185167|Catalog of Fishes]]''</ref><br/>[[Characiphysae]] | [[File:Brycinus longipinnis.JPG|center|32px]] | |- | [[:d:Q217516|Q217516]] | [[Raphidioptera]] | Raphidioptera<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | [[Endopterygota]]<br/>[[Holometabola]]<br/>[[Neuropterida]] | [[File:Dichrostigma flavipes beentree.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q219143|Q219143]] | [[Russulales]] | Russulales | [[Agaricomycetidae]] | [[File:Russula emetica.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q220877|Q220877]] | [[Asaphida]] | Asaphida<ref name="ref_9853d2323d6f09185bc3bd3f1558f200602b56c313714970986ec8ea86bc3b3d">''[[:d:Q21032691|Class Trilobita Walch, 1771]]''</ref> | [[Libristoma]]<br/>[[Trilobita]]<ref name="ref_9853d2323d6f09185bc3bd3f1558f200602b56c313714970986ec8ea86bc3b3d">''[[:d:Q21032691|Class Trilobita Walch, 1771]]''</ref> | [[File:Asaphus.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q221315|Q221315]] | [[Spirochaetales]] | Spirochaetales | [[Spirochaetia]]<ref name="ref_75166a3751e44a76afd29552f137fa790b12a7ddb54109baee5751e24ccfd858">''[[:d:Q6595107|List of Prokaryotic names with Standing in Nomenclature]]''</ref> | [[File:20100905 211652 Spirochetes.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q221448|Q221448]] | [[Agaricales]] | Agaricales | [[Agaricomycetidae]] | [[File:Agaricus campestris.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q223044|Q223044]] | [[Testudines]] | Testudines<ref name="ref_fb8d2bc8bdd470edbdab937dcac9149c061092dc9fce863f9589fee4cee04480">''[[:d:Q14565809|Checklist of Chelonians of the World]]''</ref><ref name="ref_3d0a04d5d568947e733eb4a78351670f2dec86e71af757406424a3027e5b5dcc">''[[:d:Q19317171|Order Testudines: 2013 update]]''</ref> | [[Perichelydia]]<br/>[[Archosauromorpha]]<ref name="ref_a543ce7ab4c2233f2401ba3d92a9216bfd5dda6deb11657a5133336b00351c01">''[[:d:Q24601429|More than 1000 ultraconserved elements provide evidence that turtles are the sister group of archosaurs]]''</ref><ref name="ref_8351c69cced47e0e6ced94416f679b9c2fd6cc225da7497827b5215de73a1623">''[[:d:Q34386457|Turtle origins: insights from phylogenetic retrofitting and molecular scaffolds]]''</ref><ref name="ref_b7f8384de4f155d5912d5e2a640f39b589e737fd5e81fdbeca4b656cb2393117">''[[:d:Q24607249|MicroRNAs support a turtle + lizard clade]]''</ref> | [[File:Hawaii turtle 2.JPG|center|32px]] | |- | [[:d:Q223597|Q223597]] | [[Oomycota]] | Oomycota | [[Stramenopiles]]<ref name="ref_88ff74caebbdff69adae1309530f8930d8ba5d8e8ac089aa0eb81bf4fefdaad6">''[[:d:Q57086550|Revisions to the Classification, Nomenclature, and Diversity of Eukaryotes]]''</ref><br/>[[Chromista]]<br/>[[Heterokonta]] | [[File:Phytophtora reproduction.png|center|32px]] | |- | [[:d:Q224470|Q224470]] | [[Lamniformes]] | Lamniformes<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref><ref name="ref_2e440cc0285a592cd9e99c53186474ef4b1cf2cea52af12b02df194fb28883fe">''[[:d:Q19402385|Pisces]]''</ref><ref name="ref_326ac5569391c4058005e6ad9441a464fc841e83feba37d7ba7668f7c922fe08">''[[:d:Q9185167|Catalog of Fishes]]''</ref> | [[Galeomorphi]] | [[File:White shark.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q226951|Q226951]] | [[Thysanura]] | Thysanura | [[Apterygota]] | [[File:Silverfish 2007-2.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q231550|Q231550]] | [[Scandentia]] | Scandentia<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref><ref name="ref_b461bd9e2542d8062d3fd2ec7a638c156f7e79c989097d43409982eb64d5e86d">''[[:d:Q19302303|Class Mammalia Linnaeus, 1758]]''</ref><ref name="ref_5f23685d9d76bf1b20f6172bc8e9dfec50028c616fc311bbf816b245a34ad6c8">''[[:d:Q1538807|Mammal Species of the World (Third edition)]]''</ref><ref name="ref_a0883dc87b69d75612e06ca4260f7a3bdcb0e63c3cdb2e8cfbc4a8348f7145f5">''[[:d:Q19604469|A Guide to the Mammals of China]]''</ref> | [[Euarchonta]] | [[File:Tupaia belangeri -Kaeng Krachan.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q241493|Q241493]] | [[Valvatida]] | Valvatida<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref><ref name="ref_e4d07856bacf3074afeadf174e5899cb73264a0585b33b7cb846612d51c9d300">''[[:d:Q29997700|A reassessment of the sea-star orders Valvatida and Spinulosida]]''</ref> | [[Valvatacea]] | [[File:Mediaster aequalis on glass.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q244417|Q244417]] | [[Sepiolida]] | Sepiolida<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | [[Decapodiformes]]<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | [[File:Sepiola atlantica.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q244587|Q244587]] | [[Peramelemorphia]] | Peramelemorphia<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref><ref name="ref_b461bd9e2542d8062d3fd2ec7a638c156f7e79c989097d43409982eb64d5e86d">''[[:d:Q19302303|Class Mammalia Linnaeus, 1758]]''</ref><ref name="ref_5f23685d9d76bf1b20f6172bc8e9dfec50028c616fc311bbf816b245a34ad6c8">''[[:d:Q1538807|Mammal Species of the World (Third edition)]]''</ref> | [[Australidelphia]]<br/>[[Marsupiales|Marsupialia]]<ref name="ref_b461bd9e2542d8062d3fd2ec7a638c156f7e79c989097d43409982eb64d5e86d">''[[:d:Q19302303|Class Mammalia Linnaeus, 1758]]''</ref><br/>[[Mammiferos]]<ref name="ref_5f23685d9d76bf1b20f6172bc8e9dfec50028c616fc311bbf816b245a34ad6c8">''[[:d:Q1538807|Mammal Species of the World (Third edition)]]''</ref><br/>[[Agreodontia]] | [[File:Taxidermied Bandicoot.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q245424|Q245424]] | [[Zygopteridales]] | Zygopteridales | [[Polypodiopsida]] | [[File:Alloiopteris erosa.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q245695|Q245695]] | [[Ceriantharia]] | Ceriantharia<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref><ref name="ref_79d09fea4a569da43c8a3514c91f894c55d49df8acf7bc964580748e4d1675f6">''[[:d:Q21069341|Class Anthozoa Ehrenberg, 1834]]''</ref> | [[Hexacorallia]]<ref name="ref_79d09fea4a569da43c8a3514c91f894c55d49df8acf7bc964580748e4d1675f6">''[[:d:Q21069341|Class Anthozoa Ehrenberg, 1834]]''</ref> | [[File:Ceriantharia.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q246457|Q246457]] | [[Spirostreptida]] | Spirostreptida<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref><ref name="ref_ca21f415746648150e193896e2ee7444bdd75aca11096d9b712baf1a0d03d7fd">''[[:d:Q21061184|Class Diplopoda de Blainville in Gervais, 1844]]''</ref> | [[Helminthomorpha]]<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref><br/>[[Juliformia]]<ref name="ref_ca21f415746648150e193896e2ee7444bdd75aca11096d9b712baf1a0d03d7fd">''[[:d:Q21061184|Class Diplopoda de Blainville in Gervais, 1844]]''</ref> | [[File:Hangzhou - millipede - CIMG2473.JPG|center|32px]] | |- | [[:d:Q247134|Q247134]] | [[Lithobiomorpha]] | Lithobiomorpha<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref><ref name="ref_f8ad1347d57e7105fd7aadce9416e5ade090187180ef7ea4a024fd1a06bb4204">''[[:d:Q21055045|Class Chilopoda, Class Symphyla and Class Pauropoda]]''</ref> | [[Pleurostigmophora]]<ref name="ref_f8ad1347d57e7105fd7aadce9416e5ade090187180ef7ea4a024fd1a06bb4204">''[[:d:Q21055045|Class Chilopoda, Class Symphyla and Class Pauropoda]]''</ref> | [[File:Eupolybothrus cavernicolus male paratype.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q254606|Q254606]] | [[Atheriniformes]] | Atheriniformes<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref><ref name="ref_2e440cc0285a592cd9e99c53186474ef4b1cf2cea52af12b02df194fb28883fe">''[[:d:Q19402385|Pisces]]''</ref><ref name="ref_326ac5569391c4058005e6ad9441a464fc841e83feba37d7ba7668f7c922fe08">''[[:d:Q9185167|Catalog of Fishes]]''</ref> | [[Acanthopterygii]]<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref><br/>[[Actinopterygii]]<ref name="ref_2e440cc0285a592cd9e99c53186474ef4b1cf2cea52af12b02df194fb28883fe">''[[:d:Q19402385|Pisces]]''</ref><br/>[[Actinopteri]]<ref name="ref_326ac5569391c4058005e6ad9441a464fc841e83feba37d7ba7668f7c922fe08">''[[:d:Q9185167|Catalog of Fishes]]''</ref> | [[File:Red m boesemani.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q255460|Q255460]] | [[Chlorococcales]] | Chlorococcales | [[Chlorophyceae]] | [[File:Chlorococcales composite.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q260031|Q260031]] | [[Orectolobiformes]] | Orectolobiformes<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref><ref name="ref_2e440cc0285a592cd9e99c53186474ef4b1cf2cea52af12b02df194fb28883fe">''[[:d:Q19402385|Pisces]]''</ref><ref name="ref_326ac5569391c4058005e6ad9441a464fc841e83feba37d7ba7668f7c922fe08">''[[:d:Q9185167|Catalog of Fishes]]''</ref> | [[Galeomorphi]]<br/>[[elasmobranchio]]<ref name="ref_2e440cc0285a592cd9e99c53186474ef4b1cf2cea52af12b02df194fb28883fe">''[[:d:Q19402385|Pisces]]''</ref><ref name="ref_326ac5569391c4058005e6ad9441a464fc841e83feba37d7ba7668f7c922fe08">''[[:d:Q9185167|Catalog of Fishes]]''</ref> | [[File:Spotted wobbegong.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q261485|Q261485]] | [[Lampreda|Petromyzontiformes]] | Petromyzontiformes<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref><ref name="ref_2e440cc0285a592cd9e99c53186474ef4b1cf2cea52af12b02df194fb28883fe">''[[:d:Q19402385|Pisces]]''</ref><ref name="ref_326ac5569391c4058005e6ad9441a464fc841e83feba37d7ba7668f7c922fe08">''[[:d:Q9185167|Catalog of Fishes]]''</ref> | [[Cephalaspidomorphi]]<ref name="ref_2e440cc0285a592cd9e99c53186474ef4b1cf2cea52af12b02df194fb28883fe">''[[:d:Q19402385|Pisces]]''</ref><br/>[[Petromyzontida]]<ref name="ref_17a7637d05efc4bdee91d7cd9444c97f8d90559ef37bbf85b81f201c22d3cdc9">''[[:d:Q20425914|Dyntaxa]]''</ref><br/>[[Petromyzonti]]<ref name="ref_326ac5569391c4058005e6ad9441a464fc841e83feba37d7ba7668f7c922fe08">''[[:d:Q9185167|Catalog of Fishes]]''</ref> | [[File:Jõesilmud2.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q269195|Q269195]] | [[Plesiosauria]] | Plesiosauria | [[Pistosauria]] | [[File:Plesiosaurus dolich1DB.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q269303|Q269303]] | [[Pandanales]] | Pandanales<ref name="ref_70bf05e61b2b9bdd016feae33b1d7b5de0ce721d914bd156fd8bd57827c49ae6">''[[:d:Q167402|Australian Plant Name Index]]''</ref><ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref><ref name="ref_52c422a3a63aa15cea70f788af0d98a62756f3c860fdd8b758b51fe95d8330a2">''[[:d:Q55869373|Flowering Plants]]''</ref><ref name="ref_69b50a399407f05f4fa737e9d26f700dff76ffc8db376521051abb69751a5735">''[[:d:Q21994487|Summary of recent systems of angiosperm classification]]''</ref><ref name="ref_793fa96b38ba606676c280023b7166d5dd46b9c63ee2a25b32e804b70f25a538">''[[:d:Q22338324|An Updated Classification of the Class Magnoliopsida (“Angiospermae”)]]''</ref> | [[Monocotyledoneae]]<ref name="ref_774629b5d6b96d18755d7eba9800e693975ea5262bd876c19af66b5ea59794ed">''[[:d:Q13683362|An update of the Angiosperm Phylogeny Group classification for the orders and families of flowering plants: APG III]]''</ref><ref name="ref_48a3130b6d2735cbba082a16f6145b4603d757b0cbb56fc618bd3d043d9aecf0">''[[:d:Q14396088|An ordinal classification for the families of flowering plants]]''</ref><ref name="ref_2ac0a98f2ede0af4121e6b3efcc3f0f055f5d9ad3db914c6538104d875766a81">''[[:d:Q14565069|An update of the Angiosperm Phylogeny Group classification for the orders and families of flowering plants: APG II]]''</ref><ref name="ref_0303c5a81833512e1031f9c4da00ad4804acd2b29b0a3572354e7281145a630b">''[[:d:Q23803501|An update of the Angiosperm Phylogeny Group classification for the orders and families of flowering plants: APG IV]]''</ref> | [[File:Starr 010209-0264 Pandanus tectorius.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q271623|Q271623]] | [[Psocoptera]] | Psocoptera<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | [[Paraneoptera]] | [[File:Graphopsocus cruciatus 02.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q275668|Q275668]] | [[Bursovaginoidea]] | Bursovaginoidea<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | [[Gnathostomulida]] | | |- | [[:d:Q275913|Q275913]] | [[Chaetonotida]] | Chaetonotida<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | [[Gastrotricha]]<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref><ref name="ref_0e21d2f391eca5f2f3be713442cd269e6faf987853d7d220a83e592a345f2dad">''[[:d:Q18642824|Phylum Gastrotricha]]''</ref> | [[File:Lepidodermella squamatum.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q277471|Q277471]] | [[Crown jellyfish]] | Coronatae<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | [[Coronamedusae]]<ref name="ref_73dc4ac66b0c56ff1c8223c8dca9fe47b52d0c3701e24bab7c504112ae78d664">''[[:d:Q604063|World Register of Marine Species]]''</ref> | [[File:Nausithoe aurea.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q282015|Q282015]] | [[Polydesmida]] | Polydesmida<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref><ref name="ref_ca21f415746648150e193896e2ee7444bdd75aca11096d9b712baf1a0d03d7fd">''[[:d:Q21061184|Class Diplopoda de Blainville in Gervais, 1844]]''</ref> | [[Helminthomorpha]]<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref><br/>[[Merochaeta]]<ref name="ref_ca21f415746648150e193896e2ee7444bdd75aca11096d9b712baf1a0d03d7fd">''[[:d:Q21061184|Class Diplopoda de Blainville in Gervais, 1844]]''</ref> | [[File:Harpaphe haydeniana 001.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q290349|Q290349]] | [[Commelinales]] | Commelinales<ref name="ref_70bf05e61b2b9bdd016feae33b1d7b5de0ce721d914bd156fd8bd57827c49ae6">''[[:d:Q167402|Australian Plant Name Index]]''</ref><ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref><ref name="ref_52c422a3a63aa15cea70f788af0d98a62756f3c860fdd8b758b51fe95d8330a2">''[[:d:Q55869373|Flowering Plants]]''</ref><ref name="ref_69b50a399407f05f4fa737e9d26f700dff76ffc8db376521051abb69751a5735">''[[:d:Q21994487|Summary of recent systems of angiosperm classification]]''</ref><ref name="ref_793fa96b38ba606676c280023b7166d5dd46b9c63ee2a25b32e804b70f25a538">''[[:d:Q22338324|An Updated Classification of the Class Magnoliopsida (“Angiospermae”)]]''</ref> | [[Commelinids]]<ref name="ref_774629b5d6b96d18755d7eba9800e693975ea5262bd876c19af66b5ea59794ed">''[[:d:Q13683362|An update of the Angiosperm Phylogeny Group classification for the orders and families of flowering plants: APG III]]''</ref><ref name="ref_48a3130b6d2735cbba082a16f6145b4603d757b0cbb56fc618bd3d043d9aecf0">''[[:d:Q14396088|An ordinal classification for the families of flowering plants]]''</ref> | [[File:Flor - Quintana Roo - México.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q303573|Q303573]] | [[Phallales]] | Phallales | [[Phallomycetidae]] | [[File:Phallus impudicus7 Stinkhorn.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q310364|Q310364]] | [[Dictyosteliida]] | Dictyosteliida | [[Dictyostelia]] | [[File:Dictyostelium Late Aggregation 1.JPG|center|32px]] | |- | [[:d:Q319520|Q319520]] | [[Pelycosauria]] | Pelycosauria | [[Synapsida]] | [[File:Dimetrodon milleri (1).jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q327144|Q327144]] | [[Strepsiptera]] | Strepsiptera<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | [[Coleopterida]]<ref name="ref_9358a00ae7ae162479e003143d1f49241dbd7fce9bce891cb3c7aa3146136e52">''[[:d:Q105357584|Relationships among coleopteran suborders and major endoneopteran lineages: Evidence from hind wing characters]]''</ref><br/>[[Coleopteroidea]]<ref name="ref_3b041b8940889283b7736a24e58f8ce0d692c5bfdf22bdf581a157ca99478b5d">''[[:d:Q110445386|Taxonomic Review of Fossil Coleopterous Families (Insecta, Coleoptera). Suborder Archostemata: Superfamilies Coleopseoidea and Cupedoidea]]''</ref><br/>[[Holometabola]]<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | [[File:Elenchus koebelei.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q328082|Q328082]] | [[Afrosoricida]] | Afrosoricida<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref><ref name="ref_b461bd9e2542d8062d3fd2ec7a638c156f7e79c989097d43409982eb64d5e86d">''[[:d:Q19302303|Class Mammalia Linnaeus, 1758]]''</ref><ref name="ref_5f23685d9d76bf1b20f6172bc8e9dfec50028c616fc311bbf816b245a34ad6c8">''[[:d:Q1538807|Mammal Species of the World (Third edition)]]''</ref> | [[Afroinsectiphilia]] | [[File:Tanrek.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q329667|Q329667]] | [[Beloniformes]] | Beloniformes<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref><ref name="ref_2e440cc0285a592cd9e99c53186474ef4b1cf2cea52af12b02df194fb28883fe">''[[:d:Q19402385|Pisces]]''</ref><ref name="ref_326ac5569391c4058005e6ad9441a464fc841e83feba37d7ba7668f7c922fe08">''[[:d:Q9185167|Catalog of Fishes]]''</ref> | [[Actinopterygii]]<ref name="ref_2e440cc0285a592cd9e99c53186474ef4b1cf2cea52af12b02df194fb28883fe">''[[:d:Q19402385|Pisces]]''</ref><br/>[[Actinopteri]]<ref name="ref_326ac5569391c4058005e6ad9441a464fc841e83feba37d7ba7668f7c922fe08">''[[:d:Q9185167|Catalog of Fishes]]''</ref> | [[File:Exvol u0.gif|center|32px]] | |- | [[:d:Q334855|Q334855]] | [[Stomatopoda]] | Stomatopoda<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | [[Hoplocarida]]<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | [[File:Curious mantis shrimp from Gilli Banta reef.JPG|center|32px]] | |- | [[:d:Q337750|Q337750]] | [[Acanthodiformes]] | Acanthodiformes | [[Acanthodii]] | [[File:Acanthodes BW.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q342882|Q342882]] | [[Acrotretida]] | Acrotretida | [[Lingulata]] | [[File:Prototreta trapeze.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q343452|Q343452]] | [[Actinomycetales]] | Actinomycetales | [[Actinomycetes]]<ref name="ref_75166a3751e44a76afd29552f137fa790b12a7ddb54109baee5751e24ccfd858">''[[:d:Q6595107|List of Prokaryotic names with Standing in Nomenclature]]''</ref> | [[File:Actinomyces israelii.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q378085|Q378085]] | [[Belemnitida]] | Belemnitida | [[Decapodiformes]]<ref name="ref_73dc4ac66b0c56ff1c8223c8dca9fe47b52d0c3701e24bab7c504112ae78d664">''[[:d:Q604063|World Register of Marine Species]]''</ref> | [[File:BelemniteDB2.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q379768|Q379768]] | [[Esociformes]] | Esociformes<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref><ref name="ref_2e440cc0285a592cd9e99c53186474ef4b1cf2cea52af12b02df194fb28883fe">''[[:d:Q19402385|Pisces]]''</ref><ref name="ref_326ac5569391c4058005e6ad9441a464fc841e83feba37d7ba7668f7c922fe08">''[[:d:Q9185167|Catalog of Fishes]]''</ref> | [[Protacanthopterygii]]<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref><br/>[[Actinopterygii]]<ref name="ref_2e440cc0285a592cd9e99c53186474ef4b1cf2cea52af12b02df194fb28883fe">''[[:d:Q19402385|Pisces]]''</ref><br/>[[Actinopteri]]<ref name="ref_326ac5569391c4058005e6ad9441a464fc841e83feba37d7ba7668f7c922fe08">''[[:d:Q9185167|Catalog of Fishes]]''</ref> | [[File:Hecht.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q388162|Q388162]] | [[Siphonaptera]] | Siphonaptera<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | [[Panorpida]]<br/>[[Antliophora]]<br/>[[Holometabola]]<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | [[File:Flea Scanning Electron Micrograph False Color.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q394207|Q394207]] | [[Aglaspidida]] | Aglaspidida<ref name="ref_63930ecd907261be13192034c1e5d1ff5281f92f5557152cb7838dbb18bc615a">''[[:d:Q56697942|A new aglaspidid euarthropod with a six-segmented trunk from the Lower Ordovician Fezouata Konservat-Lagerstätte, Morocco]]''</ref> | [[Vicissicaudata]]<ref name="ref_176e52aedf8ba2b919cfd14ec073e5d6e0a8bf102769e9acaf6acc3e0ed71557">''[[:d:Q56430757|The phylogeny of aglaspidid arthropods and the internal relationships within Artiopoda]]''</ref><ref name="ref_fa22ac1efe899ab0b30e4c6ba5da69d7987e9aae106f8fbf53f391b976b105e8">''[[:d:Q41327881|The Vicissicaudata revisited - insights from a new aglaspidid arthropod with caudal appendages from the Furongian of China]]''</ref> | [[File:Beckwithia collection Paul Hille.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q395280|Q395280]] | [[Agoniatitida]] | Agoniatitida | [[Ammonoidea]] | [[File:Gasteropods - Ammonites - Agoniatites obliquus.JPG|center|32px]] | |- | [[:d:Q422417|Q422417]] | [[Cordaitales]] | Cordaitales | [[Spermatophyta]] | [[File:Cordaites lungatus JdP.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q445364|Q445364]] | [[Archaeogastropoda]] | Archaeogastropoda<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | [[Prosobranchia]]<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | [[File:Calliostoma annulatum.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q452969|Q452969]] | [[Dinornithiformes]] | Dinornithiformes | [[Palaeognathae]] | [[File:Giant Haasts eagle attacking New Zealand moa.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q465575|Q465575]] | [[Squaliformes]] | Squaliformes<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref><ref name="ref_2e440cc0285a592cd9e99c53186474ef4b1cf2cea52af12b02df194fb28883fe">''[[:d:Q19402385|Pisces]]''</ref><ref name="ref_326ac5569391c4058005e6ad9441a464fc841e83feba37d7ba7668f7c922fe08">''[[:d:Q9185167|Catalog of Fishes]]''</ref> | [[Squalomorphi]]<br/>[[elasmobranchio]]<ref name="ref_2e440cc0285a592cd9e99c53186474ef4b1cf2cea52af12b02df194fb28883fe">''[[:d:Q19402385|Pisces]]''</ref><ref name="ref_326ac5569391c4058005e6ad9441a464fc841e83feba37d7ba7668f7c922fe08">''[[:d:Q9185167|Catalog of Fishes]]''</ref> | [[File:Centrophorus granulosus.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q467392|Q467392]] | [[Embioptera]] | Embioptera | [[Polyneoptera]]<br/>[[Eukinolabia]]<ref name="ref_bfb68a78f1f6fe9ff6cf88c875b7263373ffd7ad24a431ecbbe1de9be5260767">''[[:d:Q54311073|Mantophasmatodea and phylogeny of the lower neopterous insects]]''</ref> | [[File:Embia major.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q476656|Q476656]] | [[Rhodospirillales]] | Rhodospirillales | [[Alphaproteobacteria]]<ref name="ref_75166a3751e44a76afd29552f137fa790b12a7ddb54109baee5751e24ccfd858">''[[:d:Q6595107|List of Prokaryotic names with Standing in Nomenclature]]''</ref> | [[File:M. gryphiswaldense.png|center|32px]] | |- | [[:d:Q478007|Q478007]] | [[Capnodiales]] | Capnodiales | [[Dothideomycetidae]] | [[File:Septoria-tritici.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q478553|Q478553]] | [[Calanoida]] | Calanoida<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | [[Gymnoplea]] | [[File:Diaptomus GLERL 1.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q484131|Q484131]] | [[Coraciiformes]] | Coraciiformes<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref><ref name="ref_78b47291c0dd6e5173ebe92d807c354d3e1151fe5d647c93e9876c1d452e713f">''[[:d:Q27042747|IOC World Bird List Version 6.3]]''</ref><ref name="ref_43c4be1e7a0e8e16fe1d7d313e2c3d2135be0eea9fbd009e3978efed469b1674">''[[:d:Q27907675|IOC World Bird List Version 6.4]]''</ref><ref name="ref_564ad4a35529977276f5df09652cc9788cb3b659e772f52f97b7a69e5a603205">''[[:d:Q28971563|IOC World Bird List Version 7.1]]''</ref><ref name="ref_266fcb1bcf1f83500e47dc964480b1abf5bf69e09fc2dd5d9b57347bbaabaad1">''[[:d:Q29937193|IOC World Bird List Version 7.2]]''</ref><ref name="ref_56f56aeaf68793da280086a33452bd3feaa50bc613807c2b86a0bfa262ca31df">''[[:d:Q38258000|IOC World Bird List Version 7.3]]''</ref><ref name="ref_c7fb09d9af26132096ff14dd4ef58ffb60b45e0768da21314279f13d5d338079">''[[:d:Q53908065|IOC World Bird List Version 8.1]]''</ref><ref name="ref_1a04f3e8a02e2f0067f21bdedf92bd06b2e80ff85eadd8bb9590d073c9dcbd4c">''[[:d:Q56180957|IOC World Bird List Version 8.2]]''</ref><ref name="ref_b7131d5524efffceb73c1152c6ac776b7173ee57b206b02fc8dd5b15ee984e78">''[[:d:Q61018800|IOC World Bird List Version 9.1]]''</ref><ref name="ref_a3c926eefcbad41afe10b925c2d6828b77f009127f1ad218304f36d439df8393">''[[:d:Q65961410|IOC World Bird List Version 9.2]]''</ref><ref name="ref_6397691e9a04867daffb17c105db161cd56acafd886415cad59d0d45fb7f1e35">''[[:d:Q83589462|IOC World Bird List Version 10.1]]''</ref><ref name="ref_45fffc643465cf2c3059569cd5f7c6f78f16ce2a27a7ef8f1d7f646b75b2b33a">''[[:d:Q98069412|IOC World Bird List Version 10.2]]''</ref><ref name="ref_97a6951a2d81c2fdb35ed9d72113c3e7b5f3fa4708b0b1b9fc2f90bf53e1a784">''[[:d:Q105870418|IOC World Bird List Version 11.1]]''</ref><ref name="ref_7edb301dd0fb7ff2cdd7d7f5a23116941a2655b566e8892314c255fd7b60c47f">''[[:d:Q108116032|IOC World Bird List Version 11.2]]''</ref><ref name="ref_540c8d5ca51fcbcfdde3ed3fc93419ae3b011062884a1903a6c90b44028c9a05">''[[:d:Q116732424|IOC World Bird List Version 12.1]]''</ref><ref name="ref_29b118fd222e87d09eb4c0d34e662b0f9c0a14846d72dff04e08c839e7ce2bca">''[[:d:Q117190405|IOC World Bird List Version 12.2]]''</ref><ref name="ref_120581709b59e2f7acda8a22fb111da6e394c2562df61854f0a2691fb1342889">''[[:d:Q117219094|IOC World Bird List Version 13.1]]''</ref> | [[Picocoraciae]] | [[File:European roller.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q489845|Q489845]] | [[Aeromonadales]] | Aeromonadales<ref name="ref_620a847fbcac205b5a1c11ec93ed90db3e61acbe9fb1eae72bc08d4501f60cad">''[[:d:Q45316252|Validation List no. 106: Validation of publication of new names and new combinations previously effectively published outside the IJSEM]]''</ref> | [[Gammaproteobacteria]] | [[File:Aeromonas hydrophila.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q496637|Q496637]] | [[Beroida]] | Beroida<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | [[Nuda]]<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | [[File:Zooplankton2 300.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q497859|Q497859]] | [[Zygnematales]] | Zygnematales | [[Zygnematophyceae]] | [[File:20100417 005205 Zygnema.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q503667|Q503667]] | [[Pristiophoriformes]] | Pristiophoriformes<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref><ref name="ref_2e440cc0285a592cd9e99c53186474ef4b1cf2cea52af12b02df194fb28883fe">''[[:d:Q19402385|Pisces]]''</ref><ref name="ref_326ac5569391c4058005e6ad9441a464fc841e83feba37d7ba7668f7c922fe08">''[[:d:Q9185167|Catalog of Fishes]]''</ref> | [[Squalomorphi]]<ref name="ref_e15368fd420c777ba2608cb300ef96bc5cf521014a821d17ae2db180d989550d">''[[:d:Q60731916|Fishes of the World]]''</ref> | [[File:Pristiophorus japonicus.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q507287|Q507287]] | [[Platyctenida]] | Platyctenida<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | [[Tentaculata]]<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | [[File:Coeloplana astericola (Benthic ctenophores) on Echniaster luzonicus (Seastar).jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q534535|Q534535]] | [[Tricladida]] | Tricladida<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | [[Rhabditophora]]<ref name="ref_73dc4ac66b0c56ff1c8223c8dca9fe47b52d0c3701e24bab7c504112ae78d664">''[[:d:Q604063|World Register of Marine Species]]''</ref> | [[File:Dugesia subtentaculata 1.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q540042|Q540042]] | [[Hysterangiales]] | Hysterangiales | [[Phallomycetidae]] | [[File:Hysterangium stoloniferum Rissige Schwanztrüffel.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q540502|Q540502]] | [[Zoraptera]] | Zoraptera<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | [[Polyneoptera]]<br/>[[Haplocercata]]<ref name="ref_bfb68a78f1f6fe9ff6cf88c875b7263373ffd7ad24a431ecbbe1de9be5260767">''[[:d:Q54311073|Mantophasmatodea and phylogeny of the lower neopterous insects]]''</ref> | [[File:Zorotypus.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q545225|Q545225]] | [[Pleurogona]] | Pleurogona<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | [[Ascidiacea]]<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | [[File:Botrylloidesleachi.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q547507|Q547507]] | [[Lampriformes]] | Lampriformes<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref><ref name="ref_2e440cc0285a592cd9e99c53186474ef4b1cf2cea52af12b02df194fb28883fe">''[[:d:Q19402385|Pisces]]''</ref><ref name="ref_326ac5569391c4058005e6ad9441a464fc841e83feba37d7ba7668f7c922fe08">''[[:d:Q9185167|Catalog of Fishes]]''</ref> | [[Teleostei]]<br/>[[Actinopterygii]]<ref name="ref_2e440cc0285a592cd9e99c53186474ef4b1cf2cea52af12b02df194fb28883fe">''[[:d:Q19402385|Pisces]]''</ref><br/>[[Lampridiomorpha]]<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref><br/>[[Actinopteri]]<ref name="ref_326ac5569391c4058005e6ad9441a464fc841e83feba37d7ba7668f7c922fe08">''[[:d:Q9185167|Catalog of Fishes]]''</ref> | [[File:Lophotus lacepede.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q568755|Q568755]] | [[Osmeriformes]] | Osmeriformes<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref><ref name="ref_2e440cc0285a592cd9e99c53186474ef4b1cf2cea52af12b02df194fb28883fe">''[[:d:Q19402385|Pisces]]''</ref><ref name="ref_326ac5569391c4058005e6ad9441a464fc841e83feba37d7ba7668f7c922fe08">''[[:d:Q9185167|Catalog of Fishes]]''</ref> | [[Protacanthopterygii]]<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref><br/>[[Actinopterygii]]<ref name="ref_2e440cc0285a592cd9e99c53186474ef4b1cf2cea52af12b02df194fb28883fe">''[[:d:Q19402385|Pisces]]''</ref><br/>[[Actinopteri]]<ref name="ref_326ac5569391c4058005e6ad9441a464fc841e83feba37d7ba7668f7c922fe08">''[[:d:Q9185167|Catalog of Fishes]]''</ref> | [[File:Hypomesus transpacificus.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q573940|Q573940]] | [[Lyginopteridales]] | Lyginopteridales | [[Pteridospermatophyta]] | [[File:Diplopteridium holdenii.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q574457|Q574457]] | [[Ophidiiformes]] | Ophidiiformes<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref><ref name="ref_2e440cc0285a592cd9e99c53186474ef4b1cf2cea52af12b02df194fb28883fe">''[[:d:Q19402385|Pisces]]''</ref><ref name="ref_326ac5569391c4058005e6ad9441a464fc841e83feba37d7ba7668f7c922fe08">''[[:d:Q9185167|Catalog of Fishes]]''</ref> | [[Percomorpha]]<br/>[[Actinopterygii]]<ref name="ref_2e440cc0285a592cd9e99c53186474ef4b1cf2cea52af12b02df194fb28883fe">''[[:d:Q19402385|Pisces]]''</ref><br/>[[Actinopteri]]<ref name="ref_326ac5569391c4058005e6ad9441a464fc841e83feba37d7ba7668f7c922fe08">''[[:d:Q9185167|Catalog of Fishes]]''</ref><br/>[[Teleostei]]<ref name="ref_73dc4ac66b0c56ff1c8223c8dca9fe47b52d0c3701e24bab7c504112ae78d664">''[[:d:Q604063|World Register of Marine Species]]''</ref> | [[File:Fawn cusk-eel.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q577459|Q577459]] | [[Asiadelphia]] | Asiadelphia<ref name="ref_3cc6eab950d2f73b09677bbef7782b3433cad28d5ccb1bf9c2dca8a6df73646c">''[[:d:Q28775908|New Cretaceous marsupial from Mongolia and the early radiation of Metatheria]]''</ref> | [[Marsupialiformes]] | [[File:Asiatherium reshetovi holotype cast - ZooKeys 465 (skull).jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q577485|Q577485]] | [[Prochlorales]] | Prochlorales<ref name="ref_e61f0d89fabfea3f88e752201bf9e5a021c672de801c3fd4b4481344f3c03e7c">''[[:d:Q45311013|Nomenclature of Prochloron didemni (Lewin 1977) sp. nov., nom. rev., Prochloron (Lewin 1976) gen. nov., nom. rev., Prochloraceae fam. nov., Prochlorales ord. nov., nom. rev. in the class Photobacteria Gibbons and Murray 1978]]''</ref> | [[Cyanophyceae]] | [[File:Prochlorales.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q579822|Q579822]] | [[Vampyromorphida]] | Vampyromorpha | [[Octopodiformes]]<ref name="ref_73dc4ac66b0c56ff1c8223c8dca9fe47b52d0c3701e24bab7c504112ae78d664">''[[:d:Q604063|World Register of Marine Species]]''</ref> | [[File:Vampire des abysses.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q580166|Q580166]] | [[Allogromiida]] | Allogromiida | [[Monothalamea]] | | |- | [[:d:Q581782|Q581782]] | [[Myctophiformes]] | Myctophiformes<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref><ref name="ref_2e440cc0285a592cd9e99c53186474ef4b1cf2cea52af12b02df194fb28883fe">''[[:d:Q19402385|Pisces]]''</ref><ref name="ref_326ac5569391c4058005e6ad9441a464fc841e83feba37d7ba7668f7c922fe08">''[[:d:Q9185167|Catalog of Fishes]]''</ref> | [[Myctophata]] | [[File:Messina Straits Myctophum punctatum.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q584651|Q584651]] | [[Gigartinales]] | Gigartinales | [[Rhodymeniophycidae]] | [[File:Callophyllis japonica.JPG|center|32px]] | |- | [[:d:Q587355|Q587355]] | [[Basommatophora]] | Basommatophora<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | [[Pulmonata]] | [[File:Spitzschlammschnecke.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q590261|Q590261]] | [[Noctilucales]] | Noctilucales | [[Dinoflagellata]] | [[File:Noctiluca scintillans unica.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q594740|Q594740]] | [[Ustilaginales]] | Ustilaginales | [[Ustilaginomycetes]] | [[File:Huitlacoche.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q596196|Q596196]] | [[Glomerales]] | Glomerales | [[Glomeromycetes]] | [[File:Glomus mosseae.tif|center|32px]] | |- | [[:d:Q600229|Q600229]] | [[Triuridales]] | Triuridales<ref name="ref_70bf05e61b2b9bdd016feae33b1d7b5de0ce721d914bd156fd8bd57827c49ae6">''[[:d:Q167402|Australian Plant Name Index]]''</ref><ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref><ref name="ref_52c422a3a63aa15cea70f788af0d98a62756f3c860fdd8b758b51fe95d8330a2">''[[:d:Q55869373|Flowering Plants]]''</ref> | [[Alismatidae]]<ref name="ref_28cf80c5c6ebedaed76ed16b06e52f2e25c19a17378bed20e7c222d6915922b7">''[[:d:Q14244038|An Integrated System of Classification of Flowering Plants]]''</ref><br/>[[Monocotyledoneae]]<ref name="ref_38b181f0a23ac15f921536dc9468603db8fe4e02ca836d5259b079b60505bfef">''[[:d:Q14866876|Syllabus der Pflanzenfamilien (ed. 9)]]''</ref><br/>[[Triuridanae]]<ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref><br/>[[Pandananae]]<ref name="ref_52c422a3a63aa15cea70f788af0d98a62756f3c860fdd8b758b51fe95d8330a2">''[[:d:Q55869373|Flowering Plants]]''</ref> | [[File:Lacandonia.PNG|center|32px]] | |- | [[:d:Q603568|Q603568]] | [[Linales]] | Linales<ref name="ref_70bf05e61b2b9bdd016feae33b1d7b5de0ce721d914bd156fd8bd57827c49ae6">''[[:d:Q167402|Australian Plant Name Index]]''</ref><ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref><ref name="ref_52c422a3a63aa15cea70f788af0d98a62756f3c860fdd8b758b51fe95d8330a2">''[[:d:Q55869373|Flowering Plants]]''</ref><ref name="ref_69b50a399407f05f4fa737e9d26f700dff76ffc8db376521051abb69751a5735">''[[:d:Q21994487|Summary of recent systems of angiosperm classification]]''</ref> | [[Rosidae]]<ref name="ref_28cf80c5c6ebedaed76ed16b06e52f2e25c19a17378bed20e7c222d6915922b7">''[[:d:Q14244038|An Integrated System of Classification of Flowering Plants]]''</ref><br/>[[Geranianae]]<ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref><br/>[[Rutanae]]<ref name="ref_52c422a3a63aa15cea70f788af0d98a62756f3c860fdd8b758b51fe95d8330a2">''[[:d:Q55869373|Flowering Plants]]''</ref><br/>[[Rosanae]]<ref name="ref_69b50a399407f05f4fa737e9d26f700dff76ffc8db376521051abb69751a5735">''[[:d:Q21994487|Summary of recent systems of angiosperm classification]]''</ref> | [[File:Linum usitatissimum - Köhler–s Medizinal-Pflanzen-088.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q604064|Q604064]] | [[Gomphales]] | Gomphales | [[Phallomycetidae]] | [[File:Clavariadelphus ligula 060922b.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q604358|Q604358]] | [[Trichiida]] | Trichiida | [[Myxogastria]] | [[File:Hemitrichia serpula 57955.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q604373|Q604373]] | [[Liceida]] | Liceales<ref name="ref_d2c68a5c6d873e987bc8e56d7ac35416cfc37e39bd6d5c281a522efe25929266">https://www.ncbi.nlm.nih.gov/datasets/taxonomy/211104/names/</ref> | [[Lucisporidia]] | [[File:Lycogala epidendrum - Pink and brown slime molds.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q604856|Q604856]] | [[Anagalida]] | Anagaloidea | [[Preptotheria]]<br/>[[Anagalida]] | [[File:Anagale gobiensis NT.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q605509|Q605509]] | [[Protosteliales]] | Protosteliales<ref name="ref_d8891ef4702fd6bb4cb9a06ca9fb4d4a8c928be365ce4b2f530119dfec3b667b">''[[:d:Q34244710|The Protostelida--a new order of the Mycetozoa.]]''</ref> | [[Variosea]] | [[File:Ceratiomyxa tunohokori01.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q606885|Q606885]] | [[Bellerophontida]] | Bellerophontida | [[Prosobranchia]] | [[File:Bucanopsis leda.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q610217|Q610217]] | [[Hymenochaetales]] | Hymenochaetales | [[Agaricomycetes]] | [[File:Inonotus tamaricis 01.JPG|center|32px]] | |- | [[:d:Q618825|Q618825]] | [[Apodida]] | Apodida<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref><ref name="ref_23b80758ad1389c3f4fc571aa8731c18bcf8be1f285aad66f1fda148e11b60c7">''[[:d:Q97515613|A taxonomic guide to the Echinodermata of the South Atlantic Bight, USA: 1. Sea cucumbers (Echinodermata: Holothuroidea)]]''</ref> | [[Paractinopoda]]<ref name="ref_73dc4ac66b0c56ff1c8223c8dca9fe47b52d0c3701e24bab7c504112ae78d664">''[[:d:Q604063|World Register of Marine Species]]''</ref> | [[File:Synaptula lamberti.JPG|center|32px]] | |- | [[:d:Q618894|Q618894]] | [[Oxymonadida]] | Oxymonadida<ref name="ref_21e2e578e1dc61c794ecc1152f97f05b0ab4af6e42119e157a98c432d71e684a">''[[:d:Q109353487|Phylogénie. Protozoaires : Généralités. Flagellés.]]''</ref> | [[Metamonada]] | [[File:Monocermonoides melolanthae.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q621519|Q621519]] | [[Stephanoberyciformes]] | Stephanoberyciformes<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref><ref name="ref_2e440cc0285a592cd9e99c53186474ef4b1cf2cea52af12b02df194fb28883fe">''[[:d:Q19402385|Pisces]]''</ref> | [[Acanthopterygii]]<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref><br/>[[Actinopterygii]]<ref name="ref_2e440cc0285a592cd9e99c53186474ef4b1cf2cea52af12b02df194fb28883fe">''[[:d:Q19402385|Pisces]]''</ref> | [[File:Scopelogadus mizolepis mizolepis.png|center|32px]] | |- | [[:d:Q621582|Q621582]] | [[Saccopharyngiformes]] | Saccopharyngiformes<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref><ref name="ref_2e440cc0285a592cd9e99c53186474ef4b1cf2cea52af12b02df194fb28883fe">''[[:d:Q19402385|Pisces]]''</ref><ref name="ref_326ac5569391c4058005e6ad9441a464fc841e83feba37d7ba7668f7c922fe08">''[[:d:Q9185167|Catalog of Fishes]]''</ref> | [[Elopomorpha]]<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref><br/>[[Actinopterygii]]<ref name="ref_2e440cc0285a592cd9e99c53186474ef4b1cf2cea52af12b02df194fb28883fe">''[[:d:Q19402385|Pisces]]''</ref><br/>[[Actinopteri]]<ref name="ref_326ac5569391c4058005e6ad9441a464fc841e83feba37d7ba7668f7c922fe08">''[[:d:Q9185167|Catalog of Fishes]]''</ref> | [[File:Eurypharynx.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q621829|Q621829]] | [[Peronosporales]] | Peronosporales<ref name="ref_5f6d6752998ee4b92da9182b2e6ed0620f64bf0068f51eefebcaa1f7a6fd6c34">''[[:d:Q51409324|Dr. L. Rabenhorst's Kryptogamen-Flora von Deutschland, Oesterreich und der Schweiz]]''</ref> | [[Peronosporea]]<br/>[[Peronosporidae]]<br/>[[Oomycota]] | [[File:Albugo candida.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q623232|Q623232]] | [[Cyatheales]] | Cyatheales<ref name="ref_ecd3d782139f3bf8a6753c13254ae80d9209dfc6e8ff4382c1b1657a6a3ca2c1">''[[:d:Q30092476|A community-derived classification for extant lycophytes and ferns]]''</ref><ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref> | [[Polypodiidae]]<ref name="ref_ecd3d782139f3bf8a6753c13254ae80d9209dfc6e8ff4382c1b1657a6a3ca2c1">''[[:d:Q30092476|A community-derived classification for extant lycophytes and ferns]]''</ref><ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref> | [[File:Dicksonia antarctica in Nunniong, Australia.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q628915|Q628915]] | [[Pennales]] | Pennales | [[Bacillariophyceae]] | [[File:Diatoms through the microscope.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q631141|Q631141]] | [[Spatangoida]] | Spatangoida<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | [[Atelostomata]]<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | [[File:Echinocardium cordatum.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q636042|Q636042]] | [[Desulfuromonadales]] | Desulfuromonadales<ref name="ref_69868936193b78c8509bc87f6072186cd07dee976a267d00103e45418b387dc7">''[[:d:Q45316293|List of new names and new combinations previously effectively, but not validly, published]]''</ref> | [[Desulfuromonadia]]<ref name="ref_75166a3751e44a76afd29552f137fa790b12a7ddb54109baee5751e24ccfd858">''[[:d:Q6595107|List of Prokaryotic names with Standing in Nomenclature]]''</ref> | | |- | [[:d:Q636577|Q636577]] | [[Baeomycetales]] | Baeomycetales | [[Lecanoromycetes]] | [[File:Baeomyces rufus 280208a.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q637179|Q637179]] | [[Archaeognatha]] | Archaeognatha<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | [[Monocondylia]] | [[File:Petrobius maritimus 2010-06-02.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q638722|Q638722]] | [[Pholidoskepia]] | Pholidoskepia<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | [[Solenogastres]] | | |- | [[:d:Q650692|Q650692]] | [[Syngnathiformes]] | Syngnathiformes<ref name="ref_2e440cc0285a592cd9e99c53186474ef4b1cf2cea52af12b02df194fb28883fe">''[[:d:Q19402385|Pisces]]''</ref><ref name="ref_326ac5569391c4058005e6ad9441a464fc841e83feba37d7ba7668f7c922fe08">''[[:d:Q9185167|Catalog of Fishes]]''</ref> | [[Syngnatharia]]<ref name="ref_a051e33592281cdd8168a7cb9c91b7bae6f1bfaba3b754dd2fe75e352e48ebb5">''[[:d:Q33883775|Phylogenetic classification of bony fishes]]''</ref> | [[File:Ornate Ghost Pipefish (6997593631).jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q653782|Q653782]] | [[Petrosaviales]] | Petrosaviales<ref name="ref_a17cd45f195cdc191b9f590dfce26a41c267e800aab843f3152d21b863779439">''[[:d:Q13626292|A phylogenetic classification of the land plants to accompany APG III]]''</ref><ref name="ref_774629b5d6b96d18755d7eba9800e693975ea5262bd876c19af66b5ea59794ed">''[[:d:Q13683362|An update of the Angiosperm Phylogeny Group classification for the orders and families of flowering plants: APG III]]''</ref><ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref><ref name="ref_52c422a3a63aa15cea70f788af0d98a62756f3c860fdd8b758b51fe95d8330a2">''[[:d:Q55869373|Flowering Plants]]''</ref><ref name="ref_69b50a399407f05f4fa737e9d26f700dff76ffc8db376521051abb69751a5735">''[[:d:Q21994487|Summary of recent systems of angiosperm classification]]''</ref><ref name="ref_793fa96b38ba606676c280023b7166d5dd46b9c63ee2a25b32e804b70f25a538">''[[:d:Q22338324|An Updated Classification of the Class Magnoliopsida (“Angiospermae”)]]''</ref> | [[Monocotyledoneae]]<ref name="ref_774629b5d6b96d18755d7eba9800e693975ea5262bd876c19af66b5ea59794ed">''[[:d:Q13683362|An update of the Angiosperm Phylogeny Group classification for the orders and families of flowering plants: APG III]]''</ref><ref name="ref_0303c5a81833512e1031f9c4da00ad4804acd2b29b0a3572354e7281145a630b">''[[:d:Q23803501|An update of the Angiosperm Phylogeny Group classification for the orders and families of flowering plants: APG IV]]''</ref> | [[File:Japonolirion osense 1.JPG|center|32px]] | |- | [[:d:Q654053|Q654053]] | [[Agelasida]] | Agelasida<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref><ref name="ref_0dd0ecf7bf278d95aad8a405c4bd6fb82e01ce9d874347b2258c1e1c513a4305">''[[:d:Q19317985|Phylum Porifera Grant, 1836]]''</ref> | [[Heteroscleromorpha]]<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref><ref name="ref_0dd0ecf7bf278d95aad8a405c4bd6fb82e01ce9d874347b2258c1e1c513a4305">''[[:d:Q19317985|Phylum Porifera Grant, 1836]]''</ref> | [[File:Agelas oroides Capo Gallo 025.JPG|center|32px]] | |- | [[:d:Q655731|Q655731]] | [[Batrachoidiformes]] | Batrachoidiformes<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref><ref name="ref_2e440cc0285a592cd9e99c53186474ef4b1cf2cea52af12b02df194fb28883fe">''[[:d:Q19402385|Pisces]]''</ref><ref name="ref_326ac5569391c4058005e6ad9441a464fc841e83feba37d7ba7668f7c922fe08">''[[:d:Q9185167|Catalog of Fishes]]''</ref> | [[Batrachoidaria]]<ref name="ref_a051e33592281cdd8168a7cb9c91b7bae6f1bfaba3b754dd2fe75e352e48ebb5">''[[:d:Q33883775|Phylogenetic classification of bony fishes]]''</ref> | [[File:Opsanus beta 1.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q655831|Q655831]] | [[Condylarthra]] | Condylarthra | [[Mammiferos]] | [[File:The age of mammals in Europe, Asia and North America (1910) (17918467786).jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q657570|Q657570]] | [[Stomiiformes]] | Stomiiformes<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref><ref name="ref_2e440cc0285a592cd9e99c53186474ef4b1cf2cea52af12b02df194fb28883fe">''[[:d:Q19402385|Pisces]]''</ref><ref name="ref_326ac5569391c4058005e6ad9441a464fc841e83feba37d7ba7668f7c922fe08">''[[:d:Q9185167|Catalog of Fishes]]''</ref> | [[Stenopterygii]]<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref><br/>[[Actinopterygii]]<ref name="ref_2e440cc0285a592cd9e99c53186474ef4b1cf2cea52af12b02df194fb28883fe">''[[:d:Q19402385|Pisces]]''</ref><br/>[[Actinopteri]]<ref name="ref_326ac5569391c4058005e6ad9441a464fc841e83feba37d7ba7668f7c922fe08">''[[:d:Q9185167|Catalog of Fishes]]''</ref><br/>[[Stomiati]] | [[File:Fish4104 - Flickr - NOAA Photo Library.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q659629|Q659629]] | [[Boletales]] | Boletales | [[Agaricomycetidae]] | [[File:AD2009Sep13 Boletus edulis 02.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q660555|Q660555]] | [[Pezizales]] | Pezizales<ref name="ref_db176f35e8ff66985382896397c52c0ead2b6e4f7c36fcf864eb58708c08420e">''[[:d:Q1860469|Index Fungorum]]''</ref> | [[Pezizomycetes]] | [[File:Truffle.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q665771|Q665771]] | [[Spelaeogriphacea]] | Spelaeogriphacea<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | [[Peracarida]]<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | [[File:Spelaeogriphus lepidops (10.3897-subtbiol.36.60162) Figure 1 (cropped).jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q670109|Q670109]] | [[Urticales]] | Urticales<ref name="ref_70bf05e61b2b9bdd016feae33b1d7b5de0ce721d914bd156fd8bd57827c49ae6">''[[:d:Q167402|Australian Plant Name Index]]''</ref><ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref><ref name="ref_52c422a3a63aa15cea70f788af0d98a62756f3c860fdd8b758b51fe95d8330a2">''[[:d:Q55869373|Flowering Plants]]''</ref><ref name="ref_69b50a399407f05f4fa737e9d26f700dff76ffc8db376521051abb69751a5735">''[[:d:Q21994487|Summary of recent systems of angiosperm classification]]''</ref><ref name="ref_793fa96b38ba606676c280023b7166d5dd46b9c63ee2a25b32e804b70f25a538">''[[:d:Q22338324|An Updated Classification of the Class Magnoliopsida (“Angiospermae”)]]''</ref> | [[Hamamelididae]]<ref name="ref_28cf80c5c6ebedaed76ed16b06e52f2e25c19a17378bed20e7c222d6915922b7">''[[:d:Q14244038|An Integrated System of Classification of Flowering Plants]]''</ref><br/>[[Monochlamydeae]]<ref name="ref_e0b845b20d33dc4b553bc73285ce7e0af838cbb399719d6b24af5734aaa4abdf">''[[:d:Q14823899|Handbuch der Systematischen Botanik]]''</ref><br/>[[Archichlamydeae]]<ref name="ref_38b181f0a23ac15f921536dc9468603db8fe4e02ca836d5259b079b60505bfef">''[[:d:Q14866876|Syllabus der Pflanzenfamilien (ed. 9)]]''</ref><br/>[[Urticanae]]<ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref><br/>[[Malvanae]]<ref name="ref_52c422a3a63aa15cea70f788af0d98a62756f3c860fdd8b758b51fe95d8330a2">''[[:d:Q55869373|Flowering Plants]]''</ref><ref name="ref_793fa96b38ba606676c280023b7166d5dd46b9c63ee2a25b32e804b70f25a538">''[[:d:Q22338324|An Updated Classification of the Class Magnoliopsida (“Angiospermae”)]]''</ref><br/>[[Rosanae]]<ref name="ref_69b50a399407f05f4fa737e9d26f700dff76ffc8db376521051abb69751a5735">''[[:d:Q21994487|Summary of recent systems of angiosperm classification]]''</ref> | [[File:Brennnessel 1.JPG|center|32px]] | |- | [[:d:Q676427|Q676427]] | [[Entomoplasmatales]] | Entomoplasmatales | [[Mollicutes]]<ref name="ref_75166a3751e44a76afd29552f137fa790b12a7ddb54109baee5751e24ccfd858">''[[:d:Q6595107|List of Prokaryotic names with Standing in Nomenclature]]''</ref> | [[File:Spiro.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q682200|Q682200]] | [[Paxillosida]] | Paxillosida<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref><ref name="ref_c23210f9ce477857dd7bf2302d3eaec6938db3a157f88953b76cba160306b5e5">''[[:d:Q94305626|New species, occurrence records and observations of predation by deep-sea Asteroidea (Echinodermata) from the North Atlantic by NOAA ship Okeanos Explorer]]''</ref> | [[Asteroidea]]<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref><br/>[[Valvatacea]] | [[File:Luidia magnifica.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q682437|Q682437]] | [[Limoida]] | Limoida<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | [[Pteriomorphia]]<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | [[File:Limidae species.JPG|center|32px]] | |- | [[:d:Q685518|Q685518]] | [[Leucosolenida]] | Leucosolenida<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref><ref name="ref_0dd0ecf7bf278d95aad8a405c4bd6fb82e01ce9d874347b2258c1e1c513a4305">''[[:d:Q19317985|Phylum Porifera Grant, 1836]]''</ref> | [[Calcaronea]]<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref><ref name="ref_0dd0ecf7bf278d95aad8a405c4bd6fb82e01ce9d874347b2258c1e1c513a4305">''[[:d:Q19317985|Phylum Porifera Grant, 1836]]''</ref> | [[File:Haeckel Calcispongiae Grantia compressa.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q686325|Q686325]] | [[Trombidiformes]] | Trombidiformes<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref><ref name="ref_ff5fb1c85d7998e2a387c27ecf5d619e45ee3d5a566bf6659af4b067dbc0bafd">''[[:d:Q21074253|Order Trombidiformes Reuter, 1909]]''</ref> | [[Acariformes]]<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | [[File:Trombidium holosericeum (aka).jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q689001|Q689001]] | [[Amborellales]] | Amborellales<ref name="ref_774629b5d6b96d18755d7eba9800e693975ea5262bd876c19af66b5ea59794ed">''[[:d:Q13683362|An update of the Angiosperm Phylogeny Group classification for the orders and families of flowering plants: APG III]]''</ref><ref name="ref_52c422a3a63aa15cea70f788af0d98a62756f3c860fdd8b758b51fe95d8330a2">''[[:d:Q55869373|Flowering Plants]]''</ref><ref name="ref_69b50a399407f05f4fa737e9d26f700dff76ffc8db376521051abb69751a5735">''[[:d:Q21994487|Summary of recent systems of angiosperm classification]]''</ref> | [[Angiospermae|angiosperms]]<ref name="ref_774629b5d6b96d18755d7eba9800e693975ea5262bd876c19af66b5ea59794ed">''[[:d:Q13683362|An update of the Angiosperm Phylogeny Group classification for the orders and families of flowering plants: APG III]]''</ref><ref name="ref_0303c5a81833512e1031f9c4da00ad4804acd2b29b0a3572354e7281145a630b">''[[:d:Q23803501|An update of the Angiosperm Phylogeny Group classification for the orders and families of flowering plants: APG IV]]''</ref> | [[File:Amborella trichopoda 1.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q691406|Q691406]] | [[Creodonta]] | Creodonta | [[Ferae]] | [[File:Hyaenodon Heinrich Harder.jpeg|center|32px]] | |- | [[:d:Q698425|Q698425]] | [[Anaeroplasmatales]] | Anaeroplasmatales | [[Mollicutes]]<ref name="ref_75166a3751e44a76afd29552f137fa790b12a7ddb54109baee5751e24ccfd858">''[[:d:Q6595107|List of Prokaryotic names with Standing in Nomenclature]]''</ref> | | |- | [[:d:Q721247|Q721247]] | [[Notacanthiformes]] | Notacanthiformes<ref name="ref_2e440cc0285a592cd9e99c53186474ef4b1cf2cea52af12b02df194fb28883fe">''[[:d:Q19402385|Pisces]]''</ref><ref name="ref_326ac5569391c4058005e6ad9441a464fc841e83feba37d7ba7668f7c922fe08">''[[:d:Q9185167|Catalog of Fishes]]''</ref> | [[Elopomorpha]]<br/>[[Actinopterygii]]<ref name="ref_2e440cc0285a592cd9e99c53186474ef4b1cf2cea52af12b02df194fb28883fe">''[[:d:Q19402385|Pisces]]''</ref><br/>[[Actinopteri]]<ref name="ref_326ac5569391c4058005e6ad9441a464fc841e83feba37d7ba7668f7c922fe08">''[[:d:Q9185167|Catalog of Fishes]]''</ref> | [[File:Notacanthus chemnitzii.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q722052|Q722052]] | [[Halocyprida]] | Halocyprida<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | [[Myodocopa]] | [[File:Conchoecilla daphnoides (YPM IZ 104961).jpeg|center|32px]] | |- | [[:d:Q722760|Q722760]] | [[Myodocopida]] | Myodocopida<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | [[Myodocopa]]<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | [[File:Copepod (unknown species).jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q724194|Q724194]] | [[Cercomonadida]] | Cercomonadida | [[Cercozoa]] | [[File:Cercomonas sp.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q724556|Q724556]] | [[Ebriid]] | Ebriacea | [[Cercozoa]] | [[File:Ebria tripartita.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q726880|Q726880]] | [[Deltatheroida]] | Deltatheroida | [[Metatheria]] | | |- | [[:d:Q728681|Q728681]] | [[Pygocephalomorpha]] | Pygocephalomorpha | [[Peracarida]] | | |- | [[:d:Q729975|Q729975]] | [[Diadematoida]] | Diadematoida<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | [[Acroechinoidea]]<ref name="ref_73dc4ac66b0c56ff1c8223c8dca9fe47b52d0c3701e24bab7c504112ae78d664">''[[:d:Q604063|World Register of Marine Species]]''</ref> | [[File:Diademseeigel.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q733080|Q733080]] | [[Phyllodocida]] | Phyllodocida<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | [[Errantia]]<ref name="ref_73dc4ac66b0c56ff1c8223c8dca9fe47b52d0c3701e24bab7c504112ae78d664">''[[:d:Q604063|World Register of Marine Species]]''</ref> | [[File:Tomopteriskils.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q733595|Q733595]] | [[Nudibranchia]] | Nudibranchia<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | [[Nudipleura]]<ref name="ref_73dc4ac66b0c56ff1c8223c8dca9fe47b52d0c3701e24bab7c504112ae78d664">''[[:d:Q604063|World Register of Marine Species]]''</ref> | [[File:Berghia coerulescens (Laurillard, 1830).jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q735595|Q735595]] | [[Myllokunmingiiformes]] | Myllokunmingiiformes | [[Agnatha]] | [[File:Myllokunmingia.png|center|32px]] | |- | [[:d:Q742437|Q742437]] | [[Thermoplasmatales]] | Thermoplasmatales | [[Thermoplasmata]] | | |- | [[:d:Q745931|Q745931]] | [[Huerteales]] | Huerteales<ref name="ref_a17cd45f195cdc191b9f590dfce26a41c267e800aab843f3152d21b863779439">''[[:d:Q13626292|A phylogenetic classification of the land plants to accompany APG III]]''</ref><ref name="ref_774629b5d6b96d18755d7eba9800e693975ea5262bd876c19af66b5ea59794ed">''[[:d:Q13683362|An update of the Angiosperm Phylogeny Group classification for the orders and families of flowering plants: APG III]]''</ref><ref name="ref_69b50a399407f05f4fa737e9d26f700dff76ffc8db376521051abb69751a5735">''[[:d:Q21994487|Summary of recent systems of angiosperm classification]]''</ref><ref name="ref_793fa96b38ba606676c280023b7166d5dd46b9c63ee2a25b32e804b70f25a538">''[[:d:Q22338324|An Updated Classification of the Class Magnoliopsida (“Angiospermae”)]]''</ref> | [[Malvids]]<ref name="ref_774629b5d6b96d18755d7eba9800e693975ea5262bd876c19af66b5ea59794ed">''[[:d:Q13683362|An update of the Angiosperm Phylogeny Group classification for the orders and families of flowering plants: APG III]]''</ref> | [[File:Starr 020925-0042 Perrottetia sandwicensis.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q746237|Q746237]] | [[Leitneriales]] | Leitneriales<ref name="ref_70bf05e61b2b9bdd016feae33b1d7b5de0ce721d914bd156fd8bd57827c49ae6">''[[:d:Q167402|Australian Plant Name Index]]''</ref> | [[Hamamelididae]]<ref name="ref_28cf80c5c6ebedaed76ed16b06e52f2e25c19a17378bed20e7c222d6915922b7">''[[:d:Q14244038|An Integrated System of Classification of Flowering Plants]]''</ref><br/>[[Monochlamydeae]]<ref name="ref_e0b845b20d33dc4b553bc73285ce7e0af838cbb399719d6b24af5734aaa4abdf">''[[:d:Q14823899|Handbuch der Systematischen Botanik]]''</ref><br/>[[Archichlamydeae]]<ref name="ref_38b181f0a23ac15f921536dc9468603db8fe4e02ca836d5259b079b60505bfef">''[[:d:Q14866876|Syllabus der Pflanzenfamilien (ed. 9)]]''</ref> | [[File:Leitneria floridana 4zz.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q747698|Q747698]] | [[Dioscoreales]] | Dioscoreales<ref name="ref_a17cd45f195cdc191b9f590dfce26a41c267e800aab843f3152d21b863779439">''[[:d:Q13626292|A phylogenetic classification of the land plants to accompany APG III]]''</ref><ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref><ref name="ref_52c422a3a63aa15cea70f788af0d98a62756f3c860fdd8b758b51fe95d8330a2">''[[:d:Q55869373|Flowering Plants]]''</ref><ref name="ref_69b50a399407f05f4fa737e9d26f700dff76ffc8db376521051abb69751a5735">''[[:d:Q21994487|Summary of recent systems of angiosperm classification]]''</ref><ref name="ref_793fa96b38ba606676c280023b7166d5dd46b9c63ee2a25b32e804b70f25a538">''[[:d:Q22338324|An Updated Classification of the Class Magnoliopsida (“Angiospermae”)]]''</ref> | [[Monocotyledoneae]]<ref name="ref_774629b5d6b96d18755d7eba9800e693975ea5262bd876c19af66b5ea59794ed">''[[:d:Q13683362|An update of the Angiosperm Phylogeny Group classification for the orders and families of flowering plants: APG III]]''</ref><ref name="ref_48a3130b6d2735cbba082a16f6145b4603d757b0cbb56fc618bd3d043d9aecf0">''[[:d:Q14396088|An ordinal classification for the families of flowering plants]]''</ref><ref name="ref_2ac0a98f2ede0af4121e6b3efcc3f0f055f5d9ad3db914c6538104d875766a81">''[[:d:Q14565069|An update of the Angiosperm Phylogeny Group classification for the orders and families of flowering plants: APG II]]''</ref><ref name="ref_0303c5a81833512e1031f9c4da00ad4804acd2b29b0a3572354e7281145a630b">''[[:d:Q23803501|An update of the Angiosperm Phylogeny Group classification for the orders and families of flowering plants: APG IV]]''</ref> | [[File:Tamus communis02.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q749596|Q749596]] | [[Beryciformes]] | Beryciformes<ref name="ref_df08f77c23ba11f255d58501169d8805cafad9ea5641307d0a21d6cbd08dfd36">http://taxonomicon.taxonomy.nl/TaxonTree.aspx?id=44721</ref> | [[Acanthopterygii]]<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref><br/>[[Actinopterygii]]<ref name="ref_2e440cc0285a592cd9e99c53186474ef4b1cf2cea52af12b02df194fb28883fe">''[[:d:Q19402385|Pisces]]''</ref><br/>[[Berycimorphaceae]]<br/>[[Actinopteri]]<ref name="ref_326ac5569391c4058005e6ad9441a464fc841e83feba37d7ba7668f7c922fe08">''[[:d:Q9185167|Catalog of Fishes]]''</ref><br/>[[Teleostei]]<ref name="ref_73dc4ac66b0c56ff1c8223c8dca9fe47b52d0c3701e24bab7c504112ae78d664">''[[:d:Q604063|World Register of Marine Species]]''</ref> | [[File:Expl7075 (9734691415).jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q752154|Q752154]] | [[Astrorhizida]] | Astrorhizida | [[Monothalamea]] | [[File:Brady1884Tafel019Alimicola.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q752264|Q752264]] | [[Gymnotiformes]] | Gymnotiformes<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref><ref name="ref_2e440cc0285a592cd9e99c53186474ef4b1cf2cea52af12b02df194fb28883fe">''[[:d:Q19402385|Pisces]]''</ref><ref name="ref_326ac5569391c4058005e6ad9441a464fc841e83feba37d7ba7668f7c922fe08">''[[:d:Q9185167|Catalog of Fishes]]''</ref> | [[Ostariophysi]]<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref><br/>[[Actinopterygii]]<ref name="ref_2e440cc0285a592cd9e99c53186474ef4b1cf2cea52af12b02df194fb28883fe">''[[:d:Q19402385|Pisces]]''</ref><br/>[[Actinopteri]]<ref name="ref_326ac5569391c4058005e6ad9441a464fc841e83feba37d7ba7668f7c922fe08">''[[:d:Q9185167|Catalog of Fishes]]''</ref> | [[File:Electrophorus electricus 3.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q754029|Q754029]] | [[Mantophasmatodea]] | Mantophasmatodea<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | [[Polyneoptera]]<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref><br/>[[Neonotoptera]]<ref name="ref_ecb66eadcdaa06363d14d2557733b4f48ac72a7f6664a76707513fb15253e781">''[[:d:Q97683524|Rock Crawlers in Baltic Amber (Notoptera: Mantophasmatodea)]]''</ref><br/>[[Xenonomia]]<ref name="ref_287384ef9ab7e7dc64f38827ad349a24fa7880c9ed74b1a6e11fb1213e91b99c">''[[:d:Q64118504|Evolutionary history of Polyneoptera and its implications for our understanding of early winged insects]]''</ref> | [[File:Mantophasma zephyra Zompro et al 2002.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q755004|Q755004]] | [[Elopiformes]] | Elopiformes<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref><ref name="ref_2e440cc0285a592cd9e99c53186474ef4b1cf2cea52af12b02df194fb28883fe">''[[:d:Q19402385|Pisces]]''</ref><ref name="ref_326ac5569391c4058005e6ad9441a464fc841e83feba37d7ba7668f7c922fe08">''[[:d:Q9185167|Catalog of Fishes]]''</ref> | [[Elopomorpha]]<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref><br/>[[Actinopterygii]]<ref name="ref_2e440cc0285a592cd9e99c53186474ef4b1cf2cea52af12b02df194fb28883fe">''[[:d:Q19402385|Pisces]]''</ref><br/>[[Actinopteri]]<ref name="ref_326ac5569391c4058005e6ad9441a464fc841e83feba37d7ba7668f7c922fe08">''[[:d:Q9185167|Catalog of Fishes]]''</ref> | [[File:Tarpon.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q755012|Q755012]] | [[Gonorynchiformes]] | Gonorynchiformes<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref><ref name="ref_2e440cc0285a592cd9e99c53186474ef4b1cf2cea52af12b02df194fb28883fe">''[[:d:Q19402385|Pisces]]''</ref><ref name="ref_326ac5569391c4058005e6ad9441a464fc841e83feba37d7ba7668f7c922fe08">''[[:d:Q9185167|Catalog of Fishes]]''</ref> | [[Anotophysa]]<ref name="ref_a051e33592281cdd8168a7cb9c91b7bae6f1bfaba3b754dd2fe75e352e48ebb5">''[[:d:Q33883775|Phylogenetic classification of bony fishes]]''</ref> | [[File:Chanos chanos Day.png|center|32px]] | |- | [[:d:Q763989|Q763989]] | [[Cidaroida]] | Cidaroida<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | [[Cidaroidea]] | [[File:Cidaris cidaris MHNT.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q767431|Q767431]] | [[Ophioglossales]] | Ophioglossales<ref name="ref_ecd3d782139f3bf8a6753c13254ae80d9209dfc6e8ff4382c1b1657a6a3ca2c1">''[[:d:Q30092476|A community-derived classification for extant lycophytes and ferns]]''</ref><ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref> | [[Ophioglossidae]]<ref name="ref_ecd3d782139f3bf8a6753c13254ae80d9209dfc6e8ff4382c1b1657a6a3ca2c1">''[[:d:Q30092476|A community-derived classification for extant lycophytes and ferns]]''</ref><ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref><br/>[[Psilotopsida]]<ref name="ref_638b1feaccb1f617ca21a7b1ab7fc84edc66250f9ade0e635c314ba333c678f7">http://www.mapress.com/phytotaxa/content/2011/f/pt00019p054.pdf</ref> | [[File:Botrychium-4.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q768012|Q768012]] | [[Diplostraca]] | Diplostraca<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | [[Phyllopoda]]<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | [[File:Daphnia pulex.png|center|32px]] | |- | [[:d:Q768334|Q768334]] | [[Zeiformes]] | Zeiformes<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref><ref name="ref_2e440cc0285a592cd9e99c53186474ef4b1cf2cea52af12b02df194fb28883fe">''[[:d:Q19402385|Pisces]]''</ref><ref name="ref_326ac5569391c4058005e6ad9441a464fc841e83feba37d7ba7668f7c922fe08">''[[:d:Q9185167|Catalog of Fishes]]''</ref> | [[Acanthopterygii]]<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref><br/>[[Actinopterygii]]<ref name="ref_2e440cc0285a592cd9e99c53186474ef4b1cf2cea52af12b02df194fb28883fe">''[[:d:Q19402385|Pisces]]''</ref><br/>[[Zeiariae]]<br/>[[Actinopteri]]<ref name="ref_326ac5569391c4058005e6ad9441a464fc841e83feba37d7ba7668f7c922fe08">''[[:d:Q9185167|Catalog of Fishes]]''</ref> | [[File:Mirror dory.png|center|32px]] | |- | [[:d:Q769054|Q769054]] | [[Moniliformida]] | Moniliformida<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | [[Archiacanthocephala]]<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref><ref name="ref_ec5fa21d16527256b5f3b40769ea14e0d69ce93ab2734773ebe2c914450ab010">''[[:d:Q18644461|Phylum Acanthocephala Kohlreuther, 1771]]''</ref> | [[File:Moniliformis moniliformis.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q772011|Q772011]] | [[Thecosomata]] | Thecosomata<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | [[Opisthobranchia]] | [[File:Sea butterfly.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q773378|Q773378]] | [[Arales]] | Arales<ref name="ref_70bf05e61b2b9bdd016feae33b1d7b5de0ce721d914bd156fd8bd57827c49ae6">''[[:d:Q167402|Australian Plant Name Index]]''</ref><ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref><ref name="ref_52c422a3a63aa15cea70f788af0d98a62756f3c860fdd8b758b51fe95d8330a2">''[[:d:Q55869373|Flowering Plants]]''</ref><ref name="ref_69b50a399407f05f4fa737e9d26f700dff76ffc8db376521051abb69751a5735">''[[:d:Q21994487|Summary of recent systems of angiosperm classification]]''</ref><ref name="ref_793fa96b38ba606676c280023b7166d5dd46b9c63ee2a25b32e804b70f25a538">''[[:d:Q22338324|An Updated Classification of the Class Magnoliopsida (“Angiospermae”)]]''</ref> | [[Arecidae]]<ref name="ref_28cf80c5c6ebedaed76ed16b06e52f2e25c19a17378bed20e7c222d6915922b7">''[[:d:Q14244038|An Integrated System of Classification of Flowering Plants]]''</ref><br/>[[Aranae]]<ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref><ref name="ref_52c422a3a63aa15cea70f788af0d98a62756f3c860fdd8b758b51fe95d8330a2">''[[:d:Q55869373|Flowering Plants]]''</ref><ref name="ref_793fa96b38ba606676c280023b7166d5dd46b9c63ee2a25b32e804b70f25a538">''[[:d:Q22338324|An Updated Classification of the Class Magnoliopsida (“Angiospermae”)]]''</ref><br/>[[Lilianae]]<ref name="ref_69b50a399407f05f4fa737e9d26f700dff76ffc8db376521051abb69751a5735">''[[:d:Q21994487|Summary of recent systems of angiosperm classification]]''</ref> | [[File:Arum maculatum Sturm63.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q774014|Q774014]] | [[Triconodonta]] | Triconodonta | [[Allotheria]]<br/>[[Theriiformes]]<ref name="ref_85389bbf9ce1fd42c331781b0d7acd017219cfa898bf842b81ec5387cb1d8643">''[[:d:Q22814967|Classification of Mammals Above the Species Level]]''</ref><br/>[[Acrotheria]]<ref name="ref_0db14c3d3952a5a4d97b341cf4e1767f41d4646cfc8013537c81e294ca9fc20b">''[[:d:Q22819896|Phylogeny of triconodonts and symmetrodonts and the origin of extant mammals]]''</ref> | [[File:Gobiconodon.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q777229|Q777229]] | [[Batales]] | Batales<ref name="ref_70bf05e61b2b9bdd016feae33b1d7b5de0ce721d914bd156fd8bd57827c49ae6">''[[:d:Q167402|Australian Plant Name Index]]''</ref><ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref> | [[Dilleniidae]]<ref name="ref_28cf80c5c6ebedaed76ed16b06e52f2e25c19a17378bed20e7c222d6915922b7">''[[:d:Q14244038|An Integrated System of Classification of Flowering Plants]]''</ref><br/>[[Monochlamydeae]]<ref name="ref_e0b845b20d33dc4b553bc73285ce7e0af838cbb399719d6b24af5734aaa4abdf">''[[:d:Q14823899|Handbuch der Systematischen Botanik]]''</ref><br/>[[Archichlamydeae]]<ref name="ref_38b181f0a23ac15f921536dc9468603db8fe4e02ca836d5259b079b60505bfef">''[[:d:Q14866876|Syllabus der Pflanzenfamilien (ed. 9)]]''</ref><br/>[[Capparanae]]<ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref> | [[File:Starr 010206-0250 Batis maritima.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q781440|Q781440]] | [[Aulopiformes]] | Aulopiformes<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref><ref name="ref_2e440cc0285a592cd9e99c53186474ef4b1cf2cea52af12b02df194fb28883fe">''[[:d:Q19402385|Pisces]]''</ref><ref name="ref_326ac5569391c4058005e6ad9441a464fc841e83feba37d7ba7668f7c922fe08">''[[:d:Q9185167|Catalog of Fishes]]''</ref> | [[Eurypterygii]]<br/>[[Actinopterygii]]<ref name="ref_2e440cc0285a592cd9e99c53186474ef4b1cf2cea52af12b02df194fb28883fe">''[[:d:Q19402385|Pisces]]''</ref><br/>[[Cyclosquamata]]<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref><br/>[[Actinopteri]]<ref name="ref_326ac5569391c4058005e6ad9441a464fc841e83feba37d7ba7668f7c922fe08">''[[:d:Q9185167|Catalog of Fishes]]''</ref><br/>[[Teleostei]]<ref name="ref_73dc4ac66b0c56ff1c8223c8dca9fe47b52d0c3701e24bab7c504112ae78d664">''[[:d:Q604063|World Register of Marine Species]]''</ref> | [[File:Chlorophthalmus agassizi Sardinia.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q782159|Q782159]] | [[Sabellida]] | Sabellida<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | [[Canalipalpata]]<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | [[File:Bispira sp. (Tubeworm).jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q788492|Q788492]] | [[Ctenothrissiformes]] | Ctenothrissiformes<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | [[Acanthomorpha]] | [[File:Ctenothrissa vexillifer.JPG|center|32px]] | |- | [[:d:Q793205|Q793205]] | [[Berberidopsidales]] | Berberidopsidales<ref name="ref_a17cd45f195cdc191b9f590dfce26a41c267e800aab843f3152d21b863779439">''[[:d:Q13626292|A phylogenetic classification of the land plants to accompany APG III]]''</ref><ref name="ref_774629b5d6b96d18755d7eba9800e693975ea5262bd876c19af66b5ea59794ed">''[[:d:Q13683362|An update of the Angiosperm Phylogeny Group classification for the orders and families of flowering plants: APG III]]''</ref><ref name="ref_52c422a3a63aa15cea70f788af0d98a62756f3c860fdd8b758b51fe95d8330a2">''[[:d:Q55869373|Flowering Plants]]''</ref><ref name="ref_69b50a399407f05f4fa737e9d26f700dff76ffc8db376521051abb69751a5735">''[[:d:Q21994487|Summary of recent systems of angiosperm classification]]''</ref><ref name="ref_793fa96b38ba606676c280023b7166d5dd46b9c63ee2a25b32e804b70f25a538">''[[:d:Q22338324|An Updated Classification of the Class Magnoliopsida (“Angiospermae”)]]''</ref> | [[Superasterids]]<ref name="ref_0303c5a81833512e1031f9c4da00ad4804acd2b29b0a3572354e7281145a630b">''[[:d:Q23803501|An update of the Angiosperm Phylogeny Group classification for the orders and families of flowering plants: APG IV]]''</ref> | [[File:Aetoxicon8.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q796196|Q796196]] | [[Ctenacanthiformes]] | Ctenacanthiformes | [[elasmobranchio]] | [[File:Dracopristis hoffmanorum.png|center|32px]] | |- | [[:d:Q796209|Q796209]] | [[Clymeniida]] | Clymeniida | [[Ammonoidea]] | [[File:Clymenia laevigata.JPG|center|32px]] | |- | [[:d:Q796470|Q796470]] | [[Grylloblattodea]] | Grylloblattodea<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | [[Polyneoptera]]<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref><br/>[[Neonotoptera]]<ref name="ref_ecb66eadcdaa06363d14d2557733b4f48ac72a7f6664a76707513fb15253e781">''[[:d:Q97683524|Rock Crawlers in Baltic Amber (Notoptera: Mantophasmatodea)]]''</ref><br/>[[Xenonomia]]<ref name="ref_287384ef9ab7e7dc64f38827ad349a24fa7880c9ed74b1a6e11fb1213e91b99c">''[[:d:Q64118504|Evolutionary history of Polyneoptera and its implications for our understanding of early winged insects]]''</ref> | [[File:Galloisiana nipponensis 2.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q796580|Q796580]] | [[Myliobatiformes]] | Myliobatiformes<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref><ref name="ref_326ac5569391c4058005e6ad9441a464fc841e83feba37d7ba7668f7c922fe08">''[[:d:Q9185167|Catalog of Fishes]]''</ref> | [[Batoidea]] | [[File:Dasyatis brevicaudata 4x3.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q826514|Q826514]] | [[Ostropales]] | Ostropales<ref name="ref_db176f35e8ff66985382896397c52c0ead2b6e4f7c36fcf864eb58708c08420e">''[[:d:Q1860469|Index Fungorum]]''</ref> | [[Ostropomycetidae]] | [[File:Conotrema urceolatum-2.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q834805|Q834805]] | [[Polypodiales]] | Polypodiales<ref name="ref_ecd3d782139f3bf8a6753c13254ae80d9209dfc6e8ff4382c1b1657a6a3ca2c1">''[[:d:Q30092476|A community-derived classification for extant lycophytes and ferns]]''</ref><ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref> | [[Polypodiidae]]<ref name="ref_ecd3d782139f3bf8a6753c13254ae80d9209dfc6e8ff4382c1b1657a6a3ca2c1">''[[:d:Q30092476|A community-derived classification for extant lycophytes and ferns]]''</ref><ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref> | [[File:California Arena Point fern.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q834919|Q834919]] | [[Soricomorpha]] | Soricomorpha<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref><ref name="ref_b461bd9e2542d8062d3fd2ec7a638c156f7e79c989097d43409982eb64d5e86d">''[[:d:Q19302303|Class Mammalia Linnaeus, 1758]]''</ref><ref name="ref_5f23685d9d76bf1b20f6172bc8e9dfec50028c616fc311bbf816b245a34ad6c8">''[[:d:Q1538807|Mammal Species of the World (Third edition)]]''</ref><ref name="ref_a0883dc87b69d75612e06ca4260f7a3bdcb0e63c3cdb2e8cfbc4a8348f7145f5">''[[:d:Q19604469|A Guide to the Mammals of China]]''</ref> | [[Placentarios]]<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref><ref name="ref_b461bd9e2542d8062d3fd2ec7a638c156f7e79c989097d43409982eb64d5e86d">''[[:d:Q19302303|Class Mammalia Linnaeus, 1758]]''</ref> | [[File:Southern short-tailed shrew.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q835097|Q835097]] | [[Ginkgoales]] | Ginkgoales<ref name="ref_e7c32bf06f270365c7c10b40d8dd0726f5acc3d9f38c7ed8612deb66e50cfb95">''[[:d:Q18920913|A new classification and linear sequence of extant gymnosperms]]''</ref><ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref> | [[Ginkgoidae]]<ref name="ref_e7c32bf06f270365c7c10b40d8dd0726f5acc3d9f38c7ed8612deb66e50cfb95">''[[:d:Q18920913|A new classification and linear sequence of extant gymnosperms]]''</ref><ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref> | [[File:Ginkgo huttoni fossile-jurassique 0.png|center|32px]] | |- | [[:d:Q838519|Q838519]] | [[Rhizostomeae]] | Rhizostomeae<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | [[Discomedusae]] | [[File:Mediterranean Jellyfish 1.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q840453|Q840453]] | [[Pulmonata]] | Pulmonata | [[Heterobranchia]] | [[File:Grapevinesnail 01.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q840849|Q840849]] | [[Struthioniformes]] | Struthioniformes<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref><ref name="ref_78b47291c0dd6e5173ebe92d807c354d3e1151fe5d647c93e9876c1d452e713f">''[[:d:Q27042747|IOC World Bird List Version 6.3]]''</ref><ref name="ref_43c4be1e7a0e8e16fe1d7d313e2c3d2135be0eea9fbd009e3978efed469b1674">''[[:d:Q27907675|IOC World Bird List Version 6.4]]''</ref><ref name="ref_564ad4a35529977276f5df09652cc9788cb3b659e772f52f97b7a69e5a603205">''[[:d:Q28971563|IOC World Bird List Version 7.1]]''</ref><ref name="ref_266fcb1bcf1f83500e47dc964480b1abf5bf69e09fc2dd5d9b57347bbaabaad1">''[[:d:Q29937193|IOC World Bird List Version 7.2]]''</ref><ref name="ref_56f56aeaf68793da280086a33452bd3feaa50bc613807c2b86a0bfa262ca31df">''[[:d:Q38258000|IOC World Bird List Version 7.3]]''</ref><ref name="ref_c7fb09d9af26132096ff14dd4ef58ffb60b45e0768da21314279f13d5d338079">''[[:d:Q53908065|IOC World Bird List Version 8.1]]''</ref><ref name="ref_1a04f3e8a02e2f0067f21bdedf92bd06b2e80ff85eadd8bb9590d073c9dcbd4c">''[[:d:Q56180957|IOC World Bird List Version 8.2]]''</ref><ref name="ref_b7131d5524efffceb73c1152c6ac776b7173ee57b206b02fc8dd5b15ee984e78">''[[:d:Q61018800|IOC World Bird List Version 9.1]]''</ref><ref name="ref_a3c926eefcbad41afe10b925c2d6828b77f009127f1ad218304f36d439df8393">''[[:d:Q65961410|IOC World Bird List Version 9.2]]''</ref><ref name="ref_6397691e9a04867daffb17c105db161cd56acafd886415cad59d0d45fb7f1e35">''[[:d:Q83589462|IOC World Bird List Version 10.1]]''</ref><ref name="ref_45fffc643465cf2c3059569cd5f7c6f78f16ce2a27a7ef8f1d7f646b75b2b33a">''[[:d:Q98069412|IOC World Bird List Version 10.2]]''</ref><ref name="ref_97a6951a2d81c2fdb35ed9d72113c3e7b5f3fa4708b0b1b9fc2f90bf53e1a784">''[[:d:Q105870418|IOC World Bird List Version 11.1]]''</ref><ref name="ref_7edb301dd0fb7ff2cdd7d7f5a23116941a2655b566e8892314c255fd7b60c47f">''[[:d:Q108116032|IOC World Bird List Version 11.2]]''</ref><ref name="ref_540c8d5ca51fcbcfdde3ed3fc93419ae3b011062884a1903a6c90b44028c9a05">''[[:d:Q116732424|IOC World Bird List Version 12.1]]''</ref><ref name="ref_29b118fd222e87d09eb4c0d34e662b0f9c0a14846d72dff04e08c839e7ce2bca">''[[:d:Q117190405|IOC World Bird List Version 12.2]]''</ref><ref name="ref_120581709b59e2f7acda8a22fb111da6e394c2562df61854f0a2691fb1342889">''[[:d:Q117219094|IOC World Bird List Version 13.1]]''</ref><ref name="ref_4deb45b4f8433f47fece5a9fd9f37b56ee2eb8625e1ebc2497c594a087913f27">''[[:d:Q56474728|Index ornithologicus, sive, Systema ornithologiae : complectens avium divisionem in classes, ordines, genera, species, ipsarumque varietates : adjectis synonymis, locis, descriptionibus, &c]]''</ref> | [[Palaeognathae]] | [[File:Avestruz de cuello azul (Struthio camelus australis), cabo de Buena Esparanza, Sudáfrica, 2018-07-23, DD 87.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q853383|Q853383]] | [[Anostraca]] | Anostraca<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | [[Sarsostraca]] | [[File:Artemia salina 4.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q854988|Q854988]] | [[Tetrasporales]] | Tetrasporales | [[Chlorophyceae]] | | |- | [[:d:Q855871|Q855871]] | [[Prorocentrales]] | Prorocentrales | [[Dinophyceae]] | [[File:Prorocentrum micans.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q855962|Q855962]] | [[Ulotrichales]] | Ulotrichales | [[Ulvophyceae]] | [[File:Ulothrix carmichaelii Crouan (cropped).jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q856867|Q856867]] | [[Bicosoecea]] | Bicosoecea | [[Bicosoecophyceae]]<br/>[[Bicoecea]] | [[File:CafeteriaRoenbergensis.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q859840|Q859840]] | [[Cetomimiformes]] | Cetomimiformes<ref name="ref_2e440cc0285a592cd9e99c53186474ef4b1cf2cea52af12b02df194fb28883fe">''[[:d:Q19402385|Pisces]]''</ref> | [[Acanthopterygii]]<br/>[[Actinopterygii]]<ref name="ref_2e440cc0285a592cd9e99c53186474ef4b1cf2cea52af12b02df194fb28883fe">''[[:d:Q19402385|Pisces]]''</ref> | [[File:Flabby whalefish.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q867388|Q867388]] | [[Cimolesta]] | Cimolesta | [[Eutheria]] | [[File:Palaeosinopa.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q868430|Q868430]] | [[Lactobacillales]] | Lactobacillales | [[Bacilli]]<ref name="ref_75166a3751e44a76afd29552f137fa790b12a7ddb54109baee5751e24ccfd858">''[[:d:Q6595107|List of Prokaryotic names with Standing in Nomenclature]]''</ref> | [[File:O. oeni.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q870328|Q870328]] | [[Spizellomycetales]] | Spizellomycetales<ref name="ref_25c6a9aea8701af24f6d298405ca9409b4ad92c1cbe2b0c8f4d0d9b6f549e013">''[[:d:Q54803234|High-level classification of the Fungi and a tool for evolutionary ecological analyses]]''</ref> | [[Spizellomycetes]]<ref name="ref_25c6a9aea8701af24f6d298405ca9409b4ad92c1cbe2b0c8f4d0d9b6f549e013">''[[:d:Q54803234|High-level classification of the Fungi and a tool for evolutionary ecological analyses]]''</ref><ref name="ref_25e2d10666311fea92ecdca7bade98031d9ac2b0b211147759a9262408609954">''[[:d:Q133256687|The 2024 Outline of Fungi and fungus-like taxa]]''</ref> | [[File:Spizellomycete.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q871759|Q871759]] | [[Thermoanaerobacterales]] | Thermoanaerobacterales | [[Clostridia]]<ref name="ref_75166a3751e44a76afd29552f137fa790b12a7ddb54109baee5751e24ccfd858">''[[:d:Q6595107|List of Prokaryotic names with Standing in Nomenclature]]''</ref> | [[File:T. thermohydrosulfuricus BSB-33.webp|center|32px]] | |- | [[:d:Q872277|Q872277]] | [[Neoloricata]] | Neoloricata<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | [[Polyplacophora]]<ref name="ref_73dc4ac66b0c56ff1c8223c8dca9fe47b52d0c3701e24bab7c504112ae78d664">''[[:d:Q604063|World Register of Marine Species]]''</ref> | [[File:Acanthopleura granulata with Nerita tessellata.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q872431|Q872431]] | [[Gadilida]] | Gadilida<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | [[Scaphopoda]]<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | [[File:Naturalis Biodiversity Center - RMNH.MOL.310676 - Cadulus spec. - Gadilidae - Mollusc shell.jpeg|center|32px]] | |- | [[:d:Q873826|Q873826]] | [[Acidimicrobiales]] | Acidimicrobiales | [[Acidimicrobiia]]<ref name="ref_75166a3751e44a76afd29552f137fa790b12a7ddb54109baee5751e24ccfd858">''[[:d:Q6595107|List of Prokaryotic names with Standing in Nomenclature]]''</ref> | [[File:Acidimicrobium ferrooxidans.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q874117|Q874117]] | [[Paraglomerales]] | Paraglomerales | [[Paraglomeromycetes]]<ref name="ref_25e2d10666311fea92ecdca7bade98031d9ac2b0b211147759a9262408609954">''[[:d:Q133256687|The 2024 Outline of Fungi and fungus-like taxa]]''</ref> | | |- | [[:d:Q874164|Q874164]] | [[Dimargaritales]] | Dimargaritales<ref name="ref_25c6a9aea8701af24f6d298405ca9409b4ad92c1cbe2b0c8f4d0d9b6f549e013">''[[:d:Q54803234|High-level classification of the Fungi and a tool for evolutionary ecological analyses]]''</ref> | [[Dimargaritomycetes]]<ref name="ref_25c6a9aea8701af24f6d298405ca9409b4ad92c1cbe2b0c8f4d0d9b6f549e013">''[[:d:Q54803234|High-level classification of the Fungi and a tool for evolutionary ecological analyses]]''</ref><ref name="ref_b8c256ef49f76a6773946589846ce8cc2fc176141191f08a0f5375fe804cab79">''[[:d:Q117487849|Outline of Fungi and fungus-like taxa – 2021]]''</ref> | [[File:Dimargaris bacillispora 1.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q874483|Q874483]] | [[Kickxellales]] | Kickxellales<ref name="ref_25c6a9aea8701af24f6d298405ca9409b4ad92c1cbe2b0c8f4d0d9b6f549e013">''[[:d:Q54803234|High-level classification of the Fungi and a tool for evolutionary ecological analyses]]''</ref> | [[Kickxellomycotina]]<br/>[[Kickxellomycetes]]<ref name="ref_25c6a9aea8701af24f6d298405ca9409b4ad92c1cbe2b0c8f4d0d9b6f549e013">''[[:d:Q54803234|High-level classification of the Fungi and a tool for evolutionary ecological analyses]]''</ref> | [[File:Coemansia spsono1.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q874792|Q874792]] | [[Pantopoda]] | Pantopoda<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref><ref name="ref_28227edb99fa4bc1a524b8e8d4fd261041534218c0d148952811c4ff49aa715d">''[[:d:Q20011904|Class Pycnogonida Latreille, 1810]]''</ref> | [[Pycnogonida]]<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref><ref name="ref_28227edb99fa4bc1a524b8e8d4fd261041534218c0d148952811c4ff49aa715d">''[[:d:Q20011904|Class Pycnogonida Latreille, 1810]]''</ref> | [[File:Pantopoda collage.png|center|32px]] | |- | [[:d:Q874793|Q874793]] | [[Tryblidiida]] | Tryblidiida<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | [[Monoplacophora]]<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | [[File:Tryblidium reticulatum 2.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q876064|Q876064]] | [[Clostridiales]] | Clostridiales | [[Clostridia]]<ref name="ref_75166a3751e44a76afd29552f137fa790b12a7ddb54109baee5751e24ccfd858">''[[:d:Q6595107|List of Prokaryotic names with Standing in Nomenclature]]''</ref> | [[File:Brockhaus and Efron Encyclopedic Dictionary b80 819-2.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q876770|Q876770]] | [[Blasiales]] | Blasiales<ref name="ref_0572b28956989bcbedf9d6cc9b2b32630bd2b584a66836826816f279d8f6dc17">''[[:d:Q22579849|Phylogeny and classification of the Marchantiophyta]]''</ref> | [[Blasiidae]]<ref name="ref_0572b28956989bcbedf9d6cc9b2b32630bd2b584a66836826816f279d8f6dc17">''[[:d:Q22579849|Phylogeny and classification of the Marchantiophyta]]''</ref> | [[File:Blasia pusilla 231011.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q877888|Q877888]] | [[Metzgeriales]] | Metzgeriales<ref name="ref_0572b28956989bcbedf9d6cc9b2b32630bd2b584a66836826816f279d8f6dc17">''[[:d:Q22579849|Phylogeny and classification of the Marchantiophyta]]''</ref> | [[Metzgeriidae]]<ref name="ref_0572b28956989bcbedf9d6cc9b2b32630bd2b584a66836826816f279d8f6dc17">''[[:d:Q22579849|Phylogeny and classification of the Marchantiophyta]]''</ref> | [[File:Riccardia multifida (Vielspaltiges Riccardimoos) IMG 0162.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q882055|Q882055]] | [[Blastocladiales]] | Blastocladiales | [[Blastocladiomycetes]] | [[File:EB1911 Potato Figure 4.png|center|32px]] | |- | [[:d:Q892462|Q892462]] | [[Auriculariales]] | Auriculariales | [[Agaricomycetes]] | [[File:Auricularia auricula-judae (xndr).jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q899782|Q899782]] | [[Cyclopoida]] | Cyclopoida<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | [[Podoplea]] | [[File:Cyclops.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q900771|Q900771]] | [[Lophogastrida]] | Lophogastrida<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | [[Peracarida]]<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | [[File:Gnathophausia zoea.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q902665|Q902665]] | [[Violales]] | Violales<ref name="ref_70bf05e61b2b9bdd016feae33b1d7b5de0ce721d914bd156fd8bd57827c49ae6">''[[:d:Q167402|Australian Plant Name Index]]''</ref><ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref><ref name="ref_52c422a3a63aa15cea70f788af0d98a62756f3c860fdd8b758b51fe95d8330a2">''[[:d:Q55869373|Flowering Plants]]''</ref><ref name="ref_69b50a399407f05f4fa737e9d26f700dff76ffc8db376521051abb69751a5735">''[[:d:Q21994487|Summary of recent systems of angiosperm classification]]''</ref><ref name="ref_793fa96b38ba606676c280023b7166d5dd46b9c63ee2a25b32e804b70f25a538">''[[:d:Q22338324|An Updated Classification of the Class Magnoliopsida (“Angiospermae”)]]''</ref> | [[Dilleniidae]]<ref name="ref_28cf80c5c6ebedaed76ed16b06e52f2e25c19a17378bed20e7c222d6915922b7">''[[:d:Q14244038|An Integrated System of Classification of Flowering Plants]]''</ref><br/>[[Violanae]]<ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref><ref name="ref_52c422a3a63aa15cea70f788af0d98a62756f3c860fdd8b758b51fe95d8330a2">''[[:d:Q55869373|Flowering Plants]]''</ref><ref name="ref_793fa96b38ba606676c280023b7166d5dd46b9c63ee2a25b32e804b70f25a538">''[[:d:Q22338324|An Updated Classification of the Class Magnoliopsida (“Angiospermae”)]]''</ref><br/>[[Rosanae]]<ref name="ref_69b50a399407f05f4fa737e9d26f700dff76ffc8db376521051abb69751a5735">''[[:d:Q21994487|Summary of recent systems of angiosperm classification]]''</ref> | [[File:Viola hirta1.JPG|center|32px]] | |- | [[:d:Q905458|Q905458]] | [[Dilleniales]] | Dilleniales<ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref><ref name="ref_52c422a3a63aa15cea70f788af0d98a62756f3c860fdd8b758b51fe95d8330a2">''[[:d:Q55869373|Flowering Plants]]''</ref><ref name="ref_69b50a399407f05f4fa737e9d26f700dff76ffc8db376521051abb69751a5735">''[[:d:Q21994487|Summary of recent systems of angiosperm classification]]''</ref><ref name="ref_793fa96b38ba606676c280023b7166d5dd46b9c63ee2a25b32e804b70f25a538">''[[:d:Q22338324|An Updated Classification of the Class Magnoliopsida (“Angiospermae”)]]''</ref> | [[Core eudicots]]<ref name="ref_0303c5a81833512e1031f9c4da00ad4804acd2b29b0a3572354e7281145a630b">''[[:d:Q23803501|An update of the Angiosperm Phylogeny Group classification for the orders and families of flowering plants: APG IV]]''</ref> | [[File:Dillenia philippinensis Blanco1.199.png|center|32px]] | |- | [[:d:Q908486|Q908486]] | [[Semaeostomeae]] | Semaeostomeae<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | [[Discomedusae]]<ref name="ref_73dc4ac66b0c56ff1c8223c8dca9fe47b52d0c3701e24bab7c504112ae78d664">''[[:d:Q604063|World Register of Marine Species]]''</ref> | [[File:Haeckel Discomedusae 18.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q909605|Q909605]] | [[Dendrochirotida]] | Dendrochirotida<ref name="ref_23b80758ad1389c3f4fc571aa8731c18bcf8be1f285aad66f1fda148e11b60c7">''[[:d:Q97515613|A taxonomic guide to the Echinodermata of the South Atlantic Bight, USA: 1. Sea cucumbers (Echinodermata: Holothuroidea)]]''</ref><ref name="ref_73af0e6a353be8e6abf163d35c7cea41fd8f43fa2c042cf818f02dbe220aafaa">''[[:d:Q61027799|Four new species and a new genus of Antarctic sea cucumbers with taxonomic reviews of Cladodactyla, Pseudocnus, Paracucumidae and Parathyonidium (Echinodermata: Holothuroidea: Dendrochirotida)]]''</ref><ref name="ref_74e031573bdba5450912104f761e0cc4ad9c3599875851aee7a87f5e0f71800e">''[[:d:Q131405017|A report of sea cucumbers collected on the first dedicated deep-sea biological survey of Australia’s Indian Ocean Territories around Christmas and Cocos (Keeling) Islands (Echinodermata: Holothuroidea)]]''</ref> | [[Actinopoda]] | [[File:Pseudocolochirus axiologus.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q915691|Q915691]] | [[Symphypleona]] | Symphypleona<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref><ref name="ref_b0b42a1cdceda15b720f15c5359d88138b9476890d02a6c4a27fa424b79e04fb">''[[:d:Q21061337|Class Collembola Lubbock, 1870]]''</ref> | [[Collembola]]<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref><ref name="ref_b0b42a1cdceda15b720f15c5359d88138b9476890d02a6c4a27fa424b79e04fb">''[[:d:Q21061337|Class Collembola Lubbock, 1870]]''</ref> | [[File:Dark.round.springtail.1.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q918188|Q918188]] | [[Ptyctodontida]] | Ptyctodontida | [[Placodermi]] | [[File:Kimbryanodus williamburyensis.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q923240|Q923240]] | [[Polygonales]] | Polygonales<ref name="ref_70bf05e61b2b9bdd016feae33b1d7b5de0ce721d914bd156fd8bd57827c49ae6">''[[:d:Q167402|Australian Plant Name Index]]''</ref><ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref><ref name="ref_52c422a3a63aa15cea70f788af0d98a62756f3c860fdd8b758b51fe95d8330a2">''[[:d:Q55869373|Flowering Plants]]''</ref><ref name="ref_69b50a399407f05f4fa737e9d26f700dff76ffc8db376521051abb69751a5735">''[[:d:Q21994487|Summary of recent systems of angiosperm classification]]''</ref><ref name="ref_793fa96b38ba606676c280023b7166d5dd46b9c63ee2a25b32e804b70f25a538">''[[:d:Q22338324|An Updated Classification of the Class Magnoliopsida (“Angiospermae”)]]''</ref> | [[Caryophyllidae]]<ref name="ref_28cf80c5c6ebedaed76ed16b06e52f2e25c19a17378bed20e7c222d6915922b7">''[[:d:Q14244038|An Integrated System of Classification of Flowering Plants]]''</ref><br/>[[Monochlamydeae]]<ref name="ref_e0b845b20d33dc4b553bc73285ce7e0af838cbb399719d6b24af5734aaa4abdf">''[[:d:Q14823899|Handbuch der Systematischen Botanik]]''</ref><br/>[[Archichlamydeae]]<ref name="ref_38b181f0a23ac15f921536dc9468603db8fe4e02ca836d5259b079b60505bfef">''[[:d:Q14866876|Syllabus der Pflanzenfamilien (ed. 9)]]''</ref><br/>[[Polygonanae]]<ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref><ref name="ref_52c422a3a63aa15cea70f788af0d98a62756f3c860fdd8b758b51fe95d8330a2">''[[:d:Q55869373|Flowering Plants]]''</ref><br/>[[Caryophyllanae]]<ref name="ref_69b50a399407f05f4fa737e9d26f700dff76ffc8db376521051abb69751a5735">''[[:d:Q21994487|Summary of recent systems of angiosperm classification]]''</ref><ref name="ref_793fa96b38ba606676c280023b7166d5dd46b9c63ee2a25b32e804b70f25a538">''[[:d:Q22338324|An Updated Classification of the Class Magnoliopsida (“Angiospermae”)]]''</ref> | [[File:Muehlenbeckia adpressa - Curtis.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q933834|Q933834]] | [[Thermoproteales]] | Thermoproteales | [[Thermoprotei]]<ref name="ref_75166a3751e44a76afd29552f137fa790b12a7ddb54109baee5751e24ccfd858">''[[:d:Q6595107|List of Prokaryotic names with Standing in Nomenclature]]''</ref> | | |- | [[:d:Q934008|Q934008]] | [[Erysiphales]] | Erysiphales | [[Leotiomycetes]] | [[File:UncinulaTulasneiDetail.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q942023|Q942023]] | [[Enoplida]] | Enoplida<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | [[Enoplia]]<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | [[File:Enoploides koreanus (10.7717-peerj.9037) Figure 4.png|center|32px]] | |- | [[:d:Q946193|Q946193]] | [[Semionotiformes]] | Semionotiformes<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | [[Ginglymodi]] | [[File:Lepidotes maximus.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q948998|Q948998]] | [[Synurid]] | Synurales | [[Synurophyceae]]<br/>[[Chrysophyceae]] | [[File:Synura.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q955280|Q955280]] | [[Plantaginales]] | Plantaginales<ref name="ref_70bf05e61b2b9bdd016feae33b1d7b5de0ce721d914bd156fd8bd57827c49ae6">''[[:d:Q167402|Australian Plant Name Index]]''</ref> | [[Asteridae]]<ref name="ref_28cf80c5c6ebedaed76ed16b06e52f2e25c19a17378bed20e7c222d6915922b7">''[[:d:Q14244038|An Integrated System of Classification of Flowering Plants]]''</ref><br/>[[Sympetalae]]<ref name="ref_38b181f0a23ac15f921536dc9468603db8fe4e02ca836d5259b079b60505bfef">''[[:d:Q14866876|Syllabus der Pflanzenfamilien (ed. 9)]]''</ref> | [[File:Plantago lanceolata Sturm61.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q959143|Q959143]] | [[Nostocales]] | Nostocales | [[Nostocophycidae]]<ref name="ref_ff4287d2b684447b988dc170c7ca062d5ba1a84425bf769a210a2c4e4ad32e8f">''[[:d:Q2835653|AlgaeBase]]''</ref> | [[File:Anabaenaflosaquae EPA.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q963408|Q963408]] | [[Nidovirales]] | Nidovirales<ref name="ref_a5fd26998257214762eeb54d0cd502570b81d9abaf031014396ebb01a0e9b2e6">''[[:d:Q18810383|ICTV Master Species List 2013 v2]]''</ref><ref name="ref_cb05d964c30a45fef07328fb0f9fc143725f04c72f1ebf9d3684c09fab1ed17c">''[[:d:Q24716610|ICTV Master Species List 2014 v4]]''</ref><ref name="ref_14768e152946c11f036e10c2a6237af5f4ef8201b49bc4d154dcb9b5bc43504e">''[[:d:Q24571893|ICTV Master Species List 2015 v1]]''</ref><ref name="ref_340ce0d1fe54d6ea21cccd266d1800d30938dc28d8254ab31e91911ec8d21145">''[[:d:Q29000566|ICTV Master Species List 2016 v1.3]]''</ref><ref name="ref_6b59cf7c993039ecd827a0daedf01e9cff413914331272d22962b5f910d625ee">''[[:d:Q57700017|ICTV Master Species List 2018a v1]]''</ref><ref name="ref_f23c41f011ca49f9252d0ff4436e8c393a0b2e3ed4560797f4e9f6edf16126b5">''[[:d:Q62075759|ICTV Master Species List 2018b.v2]]''</ref><ref name="ref_cd46295b4c9aa5e90d4a7a8fd52beff93613dee877af94aabbc087f0419672e8">''[[:d:Q51526638|ICTV Master Species List 2017 v1]]''</ref><ref name="ref_28ddf84f5adc8d599ea8e3fb39f748b891ac2aaae581fb618204c828bea24486">''[[:d:Q69579583|ICTV Master Species List 2005]]''</ref><ref name="ref_3a1938395f14813c837ce1783f840d59a65323c465dcd06b4d1af160cdeff86f">''[[:d:Q69578243|ICTV Master Species List 2009]]''</ref><ref name="ref_5ea60a2f5237ff289cab894c54f4a7214ec821f4eca82f4a18015312f162d390">''[[:d:Q69577927|ICTV Master Species List 2011]]''</ref><ref name="ref_c5fbb4da26a55eb297e419b424ed5260340fdabc7bf32cded8c95ee5d79c42ce">''[[:d:Q69577800|ICTV Master Species List 2013]]''</ref><ref name="ref_86248ee29065b1dbfae06cdca4f80714ef7bc68d41623ae8e4c64e65d9eda18a">''[[:d:Q91806681|ICTV Master Species List 2019.v1]]''</ref><ref name="ref_07776f326281d5e24cbcc830e5a6299a7fcd41305594d7aca61bc802b1d479b9">''[[:d:Q106917282|ICTV Master Species List 2020.v1]]''</ref><ref name="ref_366e4bf484d4214841243da83f659ace184bbeecf9fc0cd66df4467b6c755511">''[[:d:Q116118382|ICTV Master Species List 2021.v3]]''</ref><ref name="ref_d916964a5fca18117bde82d5e828f40b1d39919a12b6db1f9e1e08d14d8fa271">''[[:d:Q118434107|ICTV Master Species List 2022.v1]]''</ref> | [[Pisoniviricetes]]<ref name="ref_86248ee29065b1dbfae06cdca4f80714ef7bc68d41623ae8e4c64e65d9eda18a">''[[:d:Q91806681|ICTV Master Species List 2019.v1]]''</ref><ref name="ref_07776f326281d5e24cbcc830e5a6299a7fcd41305594d7aca61bc802b1d479b9">''[[:d:Q106917282|ICTV Master Species List 2020.v1]]''</ref><ref name="ref_366e4bf484d4214841243da83f659ace184bbeecf9fc0cd66df4467b6c755511">''[[:d:Q116118382|ICTV Master Species List 2021.v3]]''</ref><ref name="ref_d916964a5fca18117bde82d5e828f40b1d39919a12b6db1f9e1e08d14d8fa271">''[[:d:Q118434107|ICTV Master Species List 2022.v1]]''</ref> | [[File:Coronaviruses 004 lores.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q963722|Q963722]] | [[Podocopida]] | Podocopida<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | [[Podocopa]]<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | | |- | [[:d:Q963767|Q963767]] | [[Diaphanopterodea]] | Diaphanopterodea | [[Palaeodictyopteroidea]] | [[File:Prochoroptera calopteryx.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q965468|Q965468]] | [[Haplotaxida]] | Haplotaxida<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | [[Oligochaeta]]<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref><br/>[[Clitellata]] | [[File:Regenworm1.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q965648|Q965648]] | [[Ptolemaiida]] | Ptolemaiida<ref name="ref_70307f4d54ed1747ede74d895ea35e9021021d944717c58b74a935ae60e80b0b">''[[:d:Q24564740|Ptolemaiida, a new order of Mammalia—with description of the cranium of Ptolemaia grangeri]]''</ref> | [[Afrotheria]] | [[File:Ptolemaia lyonsi jaw (cropped).jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q968825|Q968825]] | [[Gigantorhynchida]] | Gigantorhynchida<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | [[Archiacanthocephala]]<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref><ref name="ref_ec5fa21d16527256b5f3b40769ea14e0d69ce93ab2734773ebe2c914450ab010">''[[:d:Q18644461|Phylum Acanthocephala Kohlreuther, 1771]]''</ref> | [[File:Gigantorhynchus ortizi.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q972302|Q972302]] | [[Stylommatophora]] | Stylommatophora<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | [[Eupulmonata]]<ref name="ref_73dc4ac66b0c56ff1c8223c8dca9fe47b52d0c3701e24bab7c504112ae78d664">''[[:d:Q604063|World Register of Marine Species]]''</ref> | [[File:Cornusalat.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q978608|Q978608]] | [[Medullosales]] | Medullosales | [[Pteridospermatophyta]] | [[File:Macroneuropteris and Reconstruction of Medullosales.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q980146|Q980146]] | [[Neogastropoda]] | Neogastropoda<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | [[Caenogastropoda]] | [[File:Chicoreus palmarosae.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q987502|Q987502]] | [[Echinoida]] | Echinoida<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | [[Echinacea]]<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | [[File:Riccio Melone a Capo Caccia adventurediving.it.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q987705|Q987705]] | [[Ptychopariida]] | Ptychopariida | [[Librostoma]] | [[File:ElrathiakingiUtahWheelerCambrian.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q987740|Q987740]] | [[Corynexochida]] | Corynexochida<ref name="ref_9853d2323d6f09185bc3bd3f1558f200602b56c313714970986ec8ea86bc3b3d">''[[:d:Q21032691|Class Trilobita Walch, 1771]]''</ref> | [[Trilobita]]<ref name="ref_9853d2323d6f09185bc3bd3f1558f200602b56c313714970986ec8ea86bc3b3d">''[[:d:Q21032691|Class Trilobita Walch, 1771]]''</ref> | [[File:Holyoakia simpsoni.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q999198|Q999198]] | [[Protorthoptera]] | Protorthoptera | [[Polyneoptera]] | [[File:Protophasma woodwardi.JPG|center|32px]] | |- | [[:d:Q1000370|Q1000370]] | [[Pinales]] | Pinales<ref name="ref_e7c32bf06f270365c7c10b40d8dd0726f5acc3d9f38c7ed8612deb66e50cfb95">''[[:d:Q18920913|A new classification and linear sequence of extant gymnosperms]]''</ref><ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref> | [[Pinopsida]] | [[File:Araucaria araucana by Scott Zona - 002.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q1002824|Q1002824]] | [[Forcipulatida]] | Forcipulatida<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref><ref name="ref_396163d932de6f91bcb37480f1c3df353f2121b115d65e5cf075f8cba3b26561">''[[:d:Q56035104|A new fissiparous micro-asteriid from southern Australia (Echinodermata: Asteroidea: Asteriidae)]]''</ref><ref name="ref_c33684dba0d1835c09cb47aa7c21dc218b8a5027956d146b583f507578fbdf6a">''[[:d:Q66412284|The marine fauna of New Zealand: Asteroidea (sea-stars). 3. Orders Velatida, Spinulosida, Forcipulatida, Brisingida with addenda to Paxillosida, Valvatida]]''</ref> | [[Asteroidea]]<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | [[File:Asterias rubens.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q1004076|Q1004076]] | [[Buliminida]] | Buliminida | [[Globothalamea]] | | |- | [[:d:Q1017886|Q1017886]] | [[Buteoxylonales]] | Buteoxylonales | [[Pteridospermatophyta]] | | |- | [[:d:Q1026226|Q1026226]] | [[Calamopityales]] | Calamopityales | [[Pteridospermatophyta]] | | |- | [[:d:Q1027330|Q1027330]] | [[Callistophytales]] | Callistophytales | [[Pteridospermatophyta]] | [[File:Callospermarion pusillum reconstruction.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q1027450|Q1027450]] | [[Calpionellida]] | Calpionellida | [[Ciliophora]] | [[File:Calpionellen.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q1028507|Q1028507]] | [[Comatulida]] | Comatulida<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | [[Articulata]]<ref name="ref_73dc4ac66b0c56ff1c8223c8dca9fe47b52d0c3701e24bab7c504112ae78d664">''[[:d:Q604063|World Register of Marine Species]]''</ref> | [[File:Feather Star (Lamprometra palmata).jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q1029534|Q1029534]] | [[Gastornithiformes]] | Gastornithiformes | [[Galloanserae]] | [[File:Gastornis skeleton.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q1031983|Q1031983]] | [[Pteropoda]] | Pteropoda | [[Tectipleura]]<ref name="ref_73dc4ac66b0c56ff1c8223c8dca9fe47b52d0c3701e24bab7c504112ae78d664">''[[:d:Q604063|World Register of Marine Species]]''</ref> | [[File:Sea butterfly.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q1037576|Q1037576]] | [[Holectypoida]] | Holectypoida<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | [[Gnathostomata]]<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref><br/>[[Irregularia]]<ref name="ref_73dc4ac66b0c56ff1c8223c8dca9fe47b52d0c3701e24bab7c504112ae78d664">''[[:d:Q604063|World Register of Marine Species]]''</ref> | [[File:Echinoneus cyclostomus.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q1045208|Q1045208]] | [[Entomobryomorpha]] | Entomobryomorpha<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref><ref name="ref_b0b42a1cdceda15b720f15c5359d88138b9476890d02a6c4a27fa424b79e04fb">''[[:d:Q21061337|Class Collembola Lubbock, 1870]]''</ref> | [[Collembola]]<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref><ref name="ref_b0b42a1cdceda15b720f15c5359d88138b9476890d02a6c4a27fa424b79e04fb">''[[:d:Q21061337|Class Collembola Lubbock, 1870]]''</ref> | [[File:Tomocerus.vulgaris.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q1046935|Q1046935]] | [[Desulfurococcales]] | Desulfurococcales | [[Thermoprotei]]<ref name="ref_75166a3751e44a76afd29552f137fa790b12a7ddb54109baee5751e24ccfd858">''[[:d:Q6595107|List of Prokaryotic names with Standing in Nomenclature]]''</ref> | | |- | [[:d:Q1046953|Q1046953]] | [[Acidilobales]] | Acidilobales | [[Thermoprotei]]<ref name="ref_75166a3751e44a76afd29552f137fa790b12a7ddb54109baee5751e24ccfd858">''[[:d:Q6595107|List of Prokaryotic names with Standing in Nomenclature]]''</ref> | | |- | [[:d:Q1046960|Q1046960]] | [[Sulfolobales]] | Sulfolobales | [[Thermoprotei]]<ref name="ref_75166a3751e44a76afd29552f137fa790b12a7ddb54109baee5751e24ccfd858">''[[:d:Q6595107|List of Prokaryotic names with Standing in Nomenclature]]''</ref> | [[File:RT8-4.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q1048747|Q1048747]] | [[Nucleariida]] | Nucleariida<ref name="ref_25c6a9aea8701af24f6d298405ca9409b4ad92c1cbe2b0c8f4d0d9b6f549e013">''[[:d:Q54803234|High-level classification of the Fungi and a tool for evolutionary ecological analyses]]''</ref><ref name="ref_6a3224ed9e9612f3b161f90deafb215ffecae36153e66735b907fd7bacda7748">''[[:d:Q24634634|Kingdom protozoa and its 18 phyla]]''</ref> | [[Opisthokonta]]<br/>[[Nuclearidea]]<ref name="ref_25c6a9aea8701af24f6d298405ca9409b4ad92c1cbe2b0c8f4d0d9b6f549e013">''[[:d:Q54803234|High-level classification of the Fungi and a tool for evolutionary ecological analyses]]''</ref> | [[File:Nuclearia sp Nikko.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q1052979|Q1052979]] | [[Halanaerobiales]] | Halanaerobiales | [[Clostridia]]<ref name="ref_75166a3751e44a76afd29552f137fa790b12a7ddb54109baee5751e24ccfd858">''[[:d:Q6595107|List of Prokaryotic names with Standing in Nomenclature]]''</ref> | | |- | [[:d:Q1053308|Q1053308]] | [[Araliales]] | Araliales<ref name="ref_70bf05e61b2b9bdd016feae33b1d7b5de0ce721d914bd156fd8bd57827c49ae6">''[[:d:Q167402|Australian Plant Name Index]]''</ref><ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref><ref name="ref_793fa96b38ba606676c280023b7166d5dd46b9c63ee2a25b32e804b70f25a538">''[[:d:Q22338324|An Updated Classification of the Class Magnoliopsida (“Angiospermae”)]]''</ref> | [[Aralianae]]<ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref><ref name="ref_793fa96b38ba606676c280023b7166d5dd46b9c63ee2a25b32e804b70f25a538">''[[:d:Q22338324|An Updated Classification of the Class Magnoliopsida (“Angiospermae”)]]''</ref> | [[File:Aralia californica flower.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q1053909|Q1053909]] | [[Asellariales]] | Asellariales<ref name="ref_25c6a9aea8701af24f6d298405ca9409b4ad92c1cbe2b0c8f4d0d9b6f549e013">''[[:d:Q54803234|High-level classification of the Fungi and a tool for evolutionary ecological analyses]]''</ref> | [[Asellariomycetes]]<ref name="ref_25c6a9aea8701af24f6d298405ca9409b4ad92c1cbe2b0c8f4d0d9b6f549e013">''[[:d:Q54803234|High-level classification of the Fungi and a tool for evolutionary ecological analyses]]''</ref><ref name="ref_25e2d10666311fea92ecdca7bade98031d9ac2b0b211147759a9262408609954">''[[:d:Q133256687|The 2024 Outline of Fungi and fungus-like taxa]]''</ref> | | |- | [[:d:Q1054661|Q1054661]] | [[Ceratitida]] | Ceratitida | [[Ammonoidea]] | [[File:Ceratites nodosus MHNT.PAL.CEP.2001.105.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q1054947|Q1054947]] | [[Acochlidiacea]] | Acochlidiacea | [[Opisthobranchia]] | [[File:Acochlidium fijiiensis.png|center|32px]] | |- | [[:d:Q1055179|Q1055179]] | [[Diversisporales]] | Diversisporales | [[Glomeromycetes]] | [[File:Gigaspora margarita.JPG|center|32px]] | |- | [[:d:Q1055276|Q1055276]] | [[Harpellales]] | Harpellales<ref name="ref_25c6a9aea8701af24f6d298405ca9409b4ad92c1cbe2b0c8f4d0d9b6f549e013">''[[:d:Q54803234|High-level classification of the Fungi and a tool for evolutionary ecological analyses]]''</ref> | [[Harpellomycetes]]<ref name="ref_25c6a9aea8701af24f6d298405ca9409b4ad92c1cbe2b0c8f4d0d9b6f549e013">''[[:d:Q54803234|High-level classification of the Fungi and a tool for evolutionary ecological analyses]]''</ref> | [[File:Harpellales (10.3897-mycokeys.67.52055) Figures 11–16.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q1055316|Q1055316]] | [[kelp]] | Laminariales<ref name="ref_9a2dacecf9c16e46d11ce384fc244e2c3a109bb934b599738dae23e9766005e7">''[[:d:Q21483204|An Updated Classification of Brown Algae (Ochrophyta, Phaeophyceae)]]''</ref> | [[Fucophycidae]]<ref name="ref_9a2dacecf9c16e46d11ce384fc244e2c3a109bb934b599738dae23e9766005e7">''[[:d:Q21483204|An Updated Classification of Brown Algae (Ochrophyta, Phaeophyceae)]]''</ref> | [[File:Kelp In Freycinet Tasmania.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q1055410|Q1055410]] | [[Archaeosporales]] | Archaeosporales | [[Archaeosporomycetes]]<ref name="ref_25e2d10666311fea92ecdca7bade98031d9ac2b0b211147759a9262408609954">''[[:d:Q133256687|The 2024 Outline of Fungi and fungus-like taxa]]''</ref> | | |- | [[:d:Q1055411|Q1055411]] | [[Funariales]] | Funariales | [[Funariidae]] | [[File:Funaria hygrometrica1.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q1055431|Q1055431]] | [[Grimmiales]] | Grimmiales | [[Dicranidae]] | [[File:Polster-Kissenmoos Grimmia pulvinata.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q1055721|Q1055721]] | [[Haplomitriales]] | Haplomitriales | [[Haplomitriopsida]] | [[File:Untersuchungen über Haplomitrium Hookeri (1843) plate XIII.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q1055814|Q1055814]] | [[Pottiales]] | Pottiales | [[Dicranidae]] | [[File:Tortella inclinata (a, 144651-474729) 1088.JPG|center|32px]] | |- | [[:d:Q1058217|Q1058217]] | [[Chlorellales]] | Chlorellales | [[Trebouxiophyceae]] | [[File:Chlorella with light microscopy.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q1058220|Q1058220]] | [[Mictacea]] | Mictacea<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | [[Peracarida]]<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | [[File:Mictocaris halope.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q1058577|Q1058577]] | [[Dasycladales]] | Dasycladales | [[Ulvophyceae]] | [[File:Acetabularia sp.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q1058758|Q1058758]] | [[Chaetothyriales]] | Chaetothyriales | [[Chaetothyriomycetidae]] | [[File:Fonsecaea pedrosoi PHIL 2920 lores.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q1060589|Q1060589]] | [[Stauromedusae]] | Stauromedusae<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | [[Staurozoa]]<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | [[File:Haeckel Stauromedusae.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q1061944|Q1061944]] | [[Thermosbaenacea]] | Thermosbaenacea<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref><ref name="ref_ee8537fe54ade0dcdc4fbfa63340b3c335371f7829b3e40edc08a503500cf708">''[[:d:Q104204003|Uptaded checklist, historical overview and illustrated guide to the stygobiont Malacostraca (Arthropoda: Crustacea) species of Yucatan (Mexico)]]''</ref> | [[Peracarida]]<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | [[File:Tethysbaena ophelicola, sub-adults.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q1067225|Q1067225]] | [[Volvocales]] | Volvocales | [[Chlorophyceae]] | [[File:Volvocales.png|center|32px]] | |- | [[:d:Q1068066|Q1068066]] | [[Chasmataspidida]] | Chasmataspidida | [[Merostomata]] | [[File:20200919 Chasmataspidida dorsal.png|center|32px]] | |- | [[:d:Q1068400|Q1068400]] | [[Chaunacanthida]] | Chaunacanthida | [[Acantharia]] | | |- | [[:d:Q1068698|Q1068698]] | [[Myxococcales]] | Myxococcales | [[Deltaproteobacteria]]<ref name="ref_75166a3751e44a76afd29552f137fa790b12a7ddb54109baee5751e24ccfd858">''[[:d:Q6595107|List of Prokaryotic names with Standing in Nomenclature]]''</ref> | [[File:Myxococcus xanthus.png|center|32px]] | |- | [[:d:Q1069200|Q1069200]] | [[Rauisuchia]] | Rauisuchia | [[Suchia]] | [[File:Batrachotomus1DB.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q1071303|Q1071303]] | [[Campanulales]] | Campanulales<ref name="ref_70bf05e61b2b9bdd016feae33b1d7b5de0ce721d914bd156fd8bd57827c49ae6">''[[:d:Q167402|Australian Plant Name Index]]''</ref><ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref><ref name="ref_52c422a3a63aa15cea70f788af0d98a62756f3c860fdd8b758b51fe95d8330a2">''[[:d:Q55869373|Flowering Plants]]''</ref> | [[Asteridae]]<ref name="ref_28cf80c5c6ebedaed76ed16b06e52f2e25c19a17378bed20e7c222d6915922b7">''[[:d:Q14244038|An Integrated System of Classification of Flowering Plants]]''</ref><br/>[[Inferae]]<ref name="ref_621d6bb1f35f60ee4489c304a6ae0f88ad38a6f49a1c164d0f3b01e5164860e2">''[[:d:Q5876832|Genera plantarum ad exemplaria imprimis in herbariis kewensibus servata definita]]''</ref><br/>[[Sympetalae]]<ref name="ref_38b181f0a23ac15f921536dc9468603db8fe4e02ca836d5259b079b60505bfef">''[[:d:Q14866876|Syllabus der Pflanzenfamilien (ed. 9)]]''</ref><br/>[[Campanulanae]]<ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref><br/>[[Asteranae]]<ref name="ref_52c422a3a63aa15cea70f788af0d98a62756f3c860fdd8b758b51fe95d8330a2">''[[:d:Q55869373|Flowering Plants]]''</ref> | [[File:Arenaria procera glabra0.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q1071960|Q1071960]] | [[Clypeasteroida]] | Clypeasteroida<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | [[Gnathostomata]]<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | [[File:Clypeaster reticulatus.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q1072243|Q1072243]] | [[Haplodrili]] | Archiannelida | [[Polychaeta]] | [[File:Polygordius appendiculatus.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q1073158|Q1073158]] | [[Coxoplectoptera]] | Coxoplectoptera<ref name="ref_060e91764ac49f3414cb8d658d3ff1dfa1f44364762c55d102439366084f6e71">''[[:d:Q54506024|Coxoplectoptera, a new fossil order of Palaeoptera (Arthropoda: Insecta), with comments on the phylogeny of the stem group of mayflies (Ephemeroptera)]]''</ref> | [[Heptabranchia]]<ref name="ref_060e91764ac49f3414cb8d658d3ff1dfa1f44364762c55d102439366084f6e71">''[[:d:Q54506024|Coxoplectoptera, a new fossil order of Palaeoptera (Arthropoda: Insecta), with comments on the phylogeny of the stem group of mayflies (Ephemeroptera)]]''</ref><ref name="ref_18fc2a99f68c76b2c0c277b7532af049a6ff8e684ad72a4e0d7b5a4bff719d1b">''[[:d:Q56940988|Revision of the giant pterygote insect Bojophlebia prokopi Kukalová-Peck, 1985 (Hydropalaeoptera: Bojophlebiidae) from the Carboniferous of the Czech Republic, with the first cladistic analysis of fossil palaeopterous insects]]''</ref> | [[File:Mickoleitia longimanus.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q1075122|Q1075122]] | [[Chlamydodontida]] | Chlamydodontida<ref name="ref_eaf476f356c0800c6da244744f2d14925dc2c244e77891e44404f2759d1231e6">''[[:d:Q121096588|The World Ciliate Catalog]]''</ref> | [[Cyrtophoria]]<ref name="ref_0c75e9b8c29938e8ceeb68b324f0e6d093cc688bc34ab84739dfb06955fed89d">''[[:d:Q54018828|The Ciliated Protozoa]]''</ref> | | |- | [[:d:Q1082523|Q1082523]] | [[Tubulidentata]] | Tubulidentata<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref><ref name="ref_b461bd9e2542d8062d3fd2ec7a638c156f7e79c989097d43409982eb64d5e86d">''[[:d:Q19302303|Class Mammalia Linnaeus, 1758]]''</ref><ref name="ref_5f23685d9d76bf1b20f6172bc8e9dfec50028c616fc311bbf816b245a34ad6c8">''[[:d:Q1538807|Mammal Species of the World (Third edition)]]''</ref> | [[Afrotheria]]<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref><ref name="ref_b461bd9e2542d8062d3fd2ec7a638c156f7e79c989097d43409982eb64d5e86d">''[[:d:Q19302303|Class Mammalia Linnaeus, 1758]]''</ref><br/>[[Mammiferos]]<ref name="ref_5f23685d9d76bf1b20f6172bc8e9dfec50028c616fc311bbf816b245a34ad6c8">''[[:d:Q1538807|Mammal Species of the World (Third edition)]]''</ref><br/>[[Afroinsectiphilia]] | [[File:Orycteropus afer00.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q1096533|Q1096533]] | [[Arecales]] | Arecales<ref name="ref_a17cd45f195cdc191b9f590dfce26a41c267e800aab843f3152d21b863779439">''[[:d:Q13626292|A phylogenetic classification of the land plants to accompany APG III]]''</ref><ref name="ref_774629b5d6b96d18755d7eba9800e693975ea5262bd876c19af66b5ea59794ed">''[[:d:Q13683362|An update of the Angiosperm Phylogeny Group classification for the orders and families of flowering plants: APG III]]''</ref><ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref><ref name="ref_52c422a3a63aa15cea70f788af0d98a62756f3c860fdd8b758b51fe95d8330a2">''[[:d:Q55869373|Flowering Plants]]''</ref><ref name="ref_69b50a399407f05f4fa737e9d26f700dff76ffc8db376521051abb69751a5735">''[[:d:Q21994487|Summary of recent systems of angiosperm classification]]''</ref><ref name="ref_793fa96b38ba606676c280023b7166d5dd46b9c63ee2a25b32e804b70f25a538">''[[:d:Q22338324|An Updated Classification of the Class Magnoliopsida (“Angiospermae”)]]''</ref> | [[Commelinids]]<ref name="ref_774629b5d6b96d18755d7eba9800e693975ea5262bd876c19af66b5ea59794ed">''[[:d:Q13683362|An update of the Angiosperm Phylogeny Group classification for the orders and families of flowering plants: APG III]]''</ref><ref name="ref_48a3130b6d2735cbba082a16f6145b4603d757b0cbb56fc618bd3d043d9aecf0">''[[:d:Q14396088|An ordinal classification for the families of flowering plants]]''</ref> | [[File:Beetle palm with nut bunch.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q1105144|Q1105144]] | [[Cochliodontiformes]] | Cochliodontiformes | [[Holocephalimorpha]] | [[File:FOS173.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q1112837|Q1112837]] | [[Najadales]] | Najadales<ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref> | [[Alismatidae]]<ref name="ref_28cf80c5c6ebedaed76ed16b06e52f2e25c19a17378bed20e7c222d6915922b7">''[[:d:Q14244038|An Integrated System of Classification of Flowering Plants]]''</ref><br/>[[Alismatanae]]<ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref> | [[File:Algue épiphytesur zostèret.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q1113470|Q1113470]] | [[Rheiformes]] | Rheiformes<ref name="ref_78b47291c0dd6e5173ebe92d807c354d3e1151fe5d647c93e9876c1d452e713f">''[[:d:Q27042747|IOC World Bird List Version 6.3]]''</ref><ref name="ref_43c4be1e7a0e8e16fe1d7d313e2c3d2135be0eea9fbd009e3978efed469b1674">''[[:d:Q27907675|IOC World Bird List Version 6.4]]''</ref><ref name="ref_564ad4a35529977276f5df09652cc9788cb3b659e772f52f97b7a69e5a603205">''[[:d:Q28971563|IOC World Bird List Version 7.1]]''</ref><ref name="ref_266fcb1bcf1f83500e47dc964480b1abf5bf69e09fc2dd5d9b57347bbaabaad1">''[[:d:Q29937193|IOC World Bird List Version 7.2]]''</ref><ref name="ref_56f56aeaf68793da280086a33452bd3feaa50bc613807c2b86a0bfa262ca31df">''[[:d:Q38258000|IOC World Bird List Version 7.3]]''</ref><ref name="ref_c7fb09d9af26132096ff14dd4ef58ffb60b45e0768da21314279f13d5d338079">''[[:d:Q53908065|IOC World Bird List Version 8.1]]''</ref><ref name="ref_1a04f3e8a02e2f0067f21bdedf92bd06b2e80ff85eadd8bb9590d073c9dcbd4c">''[[:d:Q56180957|IOC World Bird List Version 8.2]]''</ref><ref name="ref_b7131d5524efffceb73c1152c6ac776b7173ee57b206b02fc8dd5b15ee984e78">''[[:d:Q61018800|IOC World Bird List Version 9.1]]''</ref><ref name="ref_a3c926eefcbad41afe10b925c2d6828b77f009127f1ad218304f36d439df8393">''[[:d:Q65961410|IOC World Bird List Version 9.2]]''</ref><ref name="ref_6397691e9a04867daffb17c105db161cd56acafd886415cad59d0d45fb7f1e35">''[[:d:Q83589462|IOC World Bird List Version 10.1]]''</ref><ref name="ref_45fffc643465cf2c3059569cd5f7c6f78f16ce2a27a7ef8f1d7f646b75b2b33a">''[[:d:Q98069412|IOC World Bird List Version 10.2]]''</ref><ref name="ref_97a6951a2d81c2fdb35ed9d72113c3e7b5f3fa4708b0b1b9fc2f90bf53e1a784">''[[:d:Q105870418|IOC World Bird List Version 11.1]]''</ref><ref name="ref_7edb301dd0fb7ff2cdd7d7f5a23116941a2655b566e8892314c255fd7b60c47f">''[[:d:Q108116032|IOC World Bird List Version 11.2]]''</ref><ref name="ref_540c8d5ca51fcbcfdde3ed3fc93419ae3b011062884a1903a6c90b44028c9a05">''[[:d:Q116732424|IOC World Bird List Version 12.1]]''</ref><ref name="ref_29b118fd222e87d09eb4c0d34e662b0f9c0a14846d72dff04e08c839e7ce2bca">''[[:d:Q117190405|IOC World Bird List Version 12.2]]''</ref><ref name="ref_120581709b59e2f7acda8a22fb111da6e394c2562df61854f0a2691fb1342889">''[[:d:Q117219094|IOC World Bird List Version 13.1]]''</ref> | [[Notopalaeognathae]] | [[File:Lesser Rhea Pterocnemia pennata.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q1122081|Q1122081]] | [[Pennatulacea]] | Pennatulacea<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref><ref name="ref_79d09fea4a569da43c8a3514c91f894c55d49df8acf7bc964580748e4d1675f6">''[[:d:Q21069341|Class Anthozoa Ehrenberg, 1834]]''</ref> | [[Octocorallia]]<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref><ref name="ref_79d09fea4a569da43c8a3514c91f894c55d49df8acf7bc964580748e4d1675f6">''[[:d:Q21069341|Class Anthozoa Ehrenberg, 1834]]''</ref> | [[File:Haeckel Pennatulida.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q1123322|Q1123322]] | [[Thalattosauria]] | Thalattosauria | [[Sauropterygia]] | [[File:Miodentosaurus BW.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q1130206|Q1130206]] | [[Dentaliida]] | Dentaliida<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | [[Scaphopoda]]<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | [[File:Paradentalium disparile 01.JPG|center|32px]] | |- | [[:d:Q1130524|Q1130524]] | [[Pucciniales]] | Pucciniales | [[Pucciniomycetes]] | [[File:Bruine roest op tarwe (Puccinia recondita f.sp. tritici on Triticum aestivum).jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q1133070|Q1133070]] | [[Neritopsina]] | Neritopsina<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | [[Gastropodos]]<br/>[[Neritimorpha]] | [[File:Neritimorpha composite 02.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q1134438|Q1134438]] | [[Siphonophorae]] | Siphonophorae<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | [[Hydroidolina]]<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | [[File:Portuguese Man-O-War (Physalia physalis).jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q1135938|Q1135938]] | [[Corystospermales]] | Corystospermales | [[Pteridospermatophyta]] | | |- | [[:d:Q1136812|Q1136812]] | [[Voltziales]] | Voltziales | [[Pinopsida]] | [[File:Voltzia heterophylla.JPG|center|32px]] | |- | [[:d:Q1137485|Q1137485]] | [[Argentiniformes]] | Argentiniformes<ref name="ref_326ac5569391c4058005e6ad9441a464fc841e83feba37d7ba7668f7c922fe08">''[[:d:Q9185167|Catalog of Fishes]]''</ref> | [[Protacanthopterygii]]<br/>[[Actinopteri]]<ref name="ref_326ac5569391c4058005e6ad9441a464fc841e83feba37d7ba7668f7c922fe08">''[[:d:Q9185167|Catalog of Fishes]]''</ref> | [[File:Alepocephalus tenebrosus.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q1138058|Q1138058]] | [[Doliolida]] | Doliolida<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | [[Thaliacea]]<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | [[File:Doliolum sp.png|center|32px]] | |- | [[:d:Q1138502|Q1138502]] | [[Heterostropha]] | Heterostropha<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | [[Gastropodos]]<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref><br/>[[Heterobranchia]] | [[File:Pyramidella maculosa - D'Orbigny.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q1138673|Q1138673]] | [[Sphagnales]] | Sphagnales | [[Sphagnidae]] | [[File:SphagnumFallax.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q1139223|Q1139223]] | [[Anaspidacea]] | Anaspidacea<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | [[Syncarida]]<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | [[File:Koonunga cursor.png|center|32px]] | |- | [[:d:Q1139306|Q1139306]] | [[Bathynellacea]] | Bathynellacea<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | [[Syncarida]]<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | [[File:Bathynella chappuisi – Delachaux, 1918.png|center|32px]] | |- | [[:d:Q1139385|Q1139385]] | [[Desmostylia]] | Desmostylia | [[Paenungulata]] | [[File:Desmostylus BW.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q1139948|Q1139948]] | [[Holothyrida]] | Holothyrida<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | [[Parasitiformes]]<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | [[File:Allothyridae.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q1141517|Q1141517]] | [[Crossognathiformes]] | Crossognathiformes | [[Clupeocephala]] | [[File:Rhacolepis Vienna.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q1142230|Q1142230]] | [[Cryomonadida]] | Cryomonadida | [[Cercozoa]] | | |- | [[:d:Q1146840|Q1146840]] | [[Verrucomicrobiales]] | Verrucomicrobiales | [[Verrucomicrobiia]]<ref name="ref_75166a3751e44a76afd29552f137fa790b12a7ddb54109baee5751e24ccfd858">''[[:d:Q6595107|List of Prokaryotic names with Standing in Nomenclature]]''</ref> | | |- | [[:d:Q1147933|Q1147933]] | [[Didelphodonta]] | Didelphodonta | [[Placentarios]] | [[File:Didelphodon Clean.png|center|32px]] | |- | [[:d:Q1150786|Q1150786]] | [[Illiciales]] | Illiciales<ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref><ref name="ref_52c422a3a63aa15cea70f788af0d98a62756f3c860fdd8b758b51fe95d8330a2">''[[:d:Q55869373|Flowering Plants]]''</ref> | [[Magnoliidae]]<ref name="ref_28cf80c5c6ebedaed76ed16b06e52f2e25c19a17378bed20e7c222d6915922b7">''[[:d:Q14244038|An Integrated System of Classification of Flowering Plants]]''</ref><br/>[[Magnolianae]]<ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref><br/>[[Nymphaeanae]]<ref name="ref_52c422a3a63aa15cea70f788af0d98a62756f3c860fdd8b758b51fe95d8330a2">''[[:d:Q55869373|Flowering Plants]]''</ref> | [[File:Illicium anisatum SZ1.png|center|32px]] | |- | [[:d:Q1156226|Q1156226]] | [[Amphioxiformes]] | Amphioxiformes<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | [[Cephalochordata]]<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | [[File:Branchiostoma lanceolatum.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q1185781|Q1185781]] | [[Notoptera]] | Notoptera | [[Polyneoptera]]<br/>[[Notopterodea]]<ref name="ref_ecb66eadcdaa06363d14d2557733b4f48ac72a7f6664a76707513fb15253e781">''[[:d:Q97683524|Rock Crawlers in Baltic Amber (Notoptera: Mantophasmatodea)]]''</ref> | [[File:Mantophasma zephyra Zompro et al 2002.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q1185812|Q1185812]] | [[Centrohelid]] | Centrohelida | [[Haptista]] | [[File:Raphidiophrys contractilis.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q1186117|Q1186117]] | [[Lecythidales]] | Lecythidales<ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref><ref name="ref_52c422a3a63aa15cea70f788af0d98a62756f3c860fdd8b758b51fe95d8330a2">''[[:d:Q55869373|Flowering Plants]]''</ref><ref name="ref_793fa96b38ba606676c280023b7166d5dd46b9c63ee2a25b32e804b70f25a538">''[[:d:Q22338324|An Updated Classification of the Class Magnoliopsida (“Angiospermae”)]]''</ref> | [[Dilleniidae]]<ref name="ref_28cf80c5c6ebedaed76ed16b06e52f2e25c19a17378bed20e7c222d6915922b7">''[[:d:Q14244038|An Integrated System of Classification of Flowering Plants]]''</ref><br/>[[Lecythidanae]]<ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref><br/>[[Ericanae]]<ref name="ref_52c422a3a63aa15cea70f788af0d98a62756f3c860fdd8b758b51fe95d8330a2">''[[:d:Q55869373|Flowering Plants]]''</ref><ref name="ref_793fa96b38ba606676c280023b7166d5dd46b9c63ee2a25b32e804b70f25a538">''[[:d:Q22338324|An Updated Classification of the Class Magnoliopsida (“Angiospermae”)]]''</ref> | [[File:Brazilnut1.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q1186640|Q1186640]] | [[Enterogona]] | Enterogona<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | [[Ascidiacea]]<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | [[File:Chelyosoma macleayanum 001.png|center|32px]] | |- | [[:d:Q1187122|Q1187122]] | [[Littorinimorpha]] | Littorinimorpha | [[Caenogastropoda]]<ref name="ref_73dc4ac66b0c56ff1c8223c8dca9fe47b52d0c3701e24bab7c504112ae78d664">''[[:d:Q604063|World Register of Marine Species]]''</ref> | [[File:Different cowries.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q1188550|Q1188550]] | [[Nautilida]] | Nautilida<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | [[Nautiloid]]<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | [[File:Nautilus pompilius.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q1188664|Q1188664]] | [[Cladophorales]] | Cladophorales | [[Ulvophyceae]] | [[File:Cladophora.JPG|center|32px]] | |- | [[:d:Q1188910|Q1188910]] | [[Oedogoniales]] | Oedogoniales<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | [[Chlorophyceae]]<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | [[File:Oedogonium species.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q1189104|Q1189104]] | [[Hadromerida]] | Hadromerida<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref><ref name="ref_0dd0ecf7bf278d95aad8a405c4bd6fb82e01ce9d874347b2258c1e1c513a4305">''[[:d:Q19317985|Phylum Porifera Grant, 1836]]''</ref> | [[Tetractinomorpha]]<br/>[[Demospongiae]]<ref name="ref_0dd0ecf7bf278d95aad8a405c4bd6fb82e01ce9d874347b2258c1e1c513a4305">''[[:d:Q19317985|Phylum Porifera Grant, 1836]]''</ref> | [[File:Tethya aurantia.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q1194372|Q1194372]] | [[Picramniales]] | Picramniales<ref name="ref_a17cd45f195cdc191b9f590dfce26a41c267e800aab843f3152d21b863779439">''[[:d:Q13626292|A phylogenetic classification of the land plants to accompany APG III]]''</ref><ref name="ref_774629b5d6b96d18755d7eba9800e693975ea5262bd876c19af66b5ea59794ed">''[[:d:Q13683362|An update of the Angiosperm Phylogeny Group classification for the orders and families of flowering plants: APG III]]''</ref><ref name="ref_69b50a399407f05f4fa737e9d26f700dff76ffc8db376521051abb69751a5735">''[[:d:Q21994487|Summary of recent systems of angiosperm classification]]''</ref> | [[Malvids]]<ref name="ref_774629b5d6b96d18755d7eba9800e693975ea5262bd876c19af66b5ea59794ed">''[[:d:Q13683362|An update of the Angiosperm Phylogeny Group classification for the orders and families of flowering plants: APG III]]''</ref><ref name="ref_0303c5a81833512e1031f9c4da00ad4804acd2b29b0a3572354e7281145a630b">''[[:d:Q23803501|An update of the Angiosperm Phylogeny Group classification for the orders and families of flowering plants: APG IV]]''</ref> | [[File:Alvaradoa amorphoides-leaves-fruit.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q1201017|Q1201017]] | [[Desulfobacterales]] | Desulfobacterales<ref name="ref_69868936193b78c8509bc87f6072186cd07dee976a267d00103e45418b387dc7">''[[:d:Q45316293|List of new names and new combinations previously effectively, but not validly, published]]''</ref> | [[Desulfobacteria]]<ref name="ref_75166a3751e44a76afd29552f137fa790b12a7ddb54109baee5751e24ccfd858">''[[:d:Q6595107|List of Prokaryotic names with Standing in Nomenclature]]''</ref> | [[File:Stromatolites Volcanic Lake.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q1201093|Q1201093]] | [[Scolopendromorpha]] | Scolopendromorpha<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref><ref name="ref_f8ad1347d57e7105fd7aadce9416e5ade090187180ef7ea4a024fd1a06bb4204">''[[:d:Q21055045|Class Chilopoda, Class Symphyla and Class Pauropoda]]''</ref> | [[Pleurostigmophora]]<ref name="ref_f8ad1347d57e7105fd7aadce9416e5ade090187180ef7ea4a024fd1a06bb4204">''[[:d:Q21055045|Class Chilopoda, Class Symphyla and Class Pauropoda]]''</ref> | [[File:Scolopendra cingulata - D7-08-2259.JPG|center|32px]] | |- | [[:d:Q1207101|Q1207101]] | [[Cariamiformes]] | Cariamiformes<ref name="ref_78b47291c0dd6e5173ebe92d807c354d3e1151fe5d647c93e9876c1d452e713f">''[[:d:Q27042747|IOC World Bird List Version 6.3]]''</ref><ref name="ref_43c4be1e7a0e8e16fe1d7d313e2c3d2135be0eea9fbd009e3978efed469b1674">''[[:d:Q27907675|IOC World Bird List Version 6.4]]''</ref><ref name="ref_564ad4a35529977276f5df09652cc9788cb3b659e772f52f97b7a69e5a603205">''[[:d:Q28971563|IOC World Bird List Version 7.1]]''</ref><ref name="ref_266fcb1bcf1f83500e47dc964480b1abf5bf69e09fc2dd5d9b57347bbaabaad1">''[[:d:Q29937193|IOC World Bird List Version 7.2]]''</ref><ref name="ref_56f56aeaf68793da280086a33452bd3feaa50bc613807c2b86a0bfa262ca31df">''[[:d:Q38258000|IOC World Bird List Version 7.3]]''</ref><ref name="ref_c7fb09d9af26132096ff14dd4ef58ffb60b45e0768da21314279f13d5d338079">''[[:d:Q53908065|IOC World Bird List Version 8.1]]''</ref><ref name="ref_1a04f3e8a02e2f0067f21bdedf92bd06b2e80ff85eadd8bb9590d073c9dcbd4c">''[[:d:Q56180957|IOC World Bird List Version 8.2]]''</ref><ref name="ref_b7131d5524efffceb73c1152c6ac776b7173ee57b206b02fc8dd5b15ee984e78">''[[:d:Q61018800|IOC World Bird List Version 9.1]]''</ref><ref name="ref_a3c926eefcbad41afe10b925c2d6828b77f009127f1ad218304f36d439df8393">''[[:d:Q65961410|IOC World Bird List Version 9.2]]''</ref><ref name="ref_6397691e9a04867daffb17c105db161cd56acafd886415cad59d0d45fb7f1e35">''[[:d:Q83589462|IOC World Bird List Version 10.1]]''</ref><ref name="ref_45fffc643465cf2c3059569cd5f7c6f78f16ce2a27a7ef8f1d7f646b75b2b33a">''[[:d:Q98069412|IOC World Bird List Version 10.2]]''</ref><ref name="ref_97a6951a2d81c2fdb35ed9d72113c3e7b5f3fa4708b0b1b9fc2f90bf53e1a784">''[[:d:Q105870418|IOC World Bird List Version 11.1]]''</ref><ref name="ref_7edb301dd0fb7ff2cdd7d7f5a23116941a2655b566e8892314c255fd7b60c47f">''[[:d:Q108116032|IOC World Bird List Version 11.2]]''</ref><ref name="ref_540c8d5ca51fcbcfdde3ed3fc93419ae3b011062884a1903a6c90b44028c9a05">''[[:d:Q116732424|IOC World Bird List Version 12.1]]''</ref><ref name="ref_29b118fd222e87d09eb4c0d34e662b0f9c0a14846d72dff04e08c839e7ce2bca">''[[:d:Q117190405|IOC World Bird List Version 12.2]]''</ref><ref name="ref_120581709b59e2f7acda8a22fb111da6e394c2562df61854f0a2691fb1342889">''[[:d:Q117219094|IOC World Bird List Version 13.1]]''</ref> | [[Australavis]] | [[File:Andalgalornis jconway.png|center|32px]] | |- | [[:d:Q1207949|Q1207949]] | [[Astrophorida]] | Astrophorida<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref><ref name="ref_0dd0ecf7bf278d95aad8a405c4bd6fb82e01ce9d874347b2258c1e1c513a4305">''[[:d:Q19317985|Phylum Porifera Grant, 1836]]''</ref> | [[Demospongiae]]<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref><ref name="ref_0dd0ecf7bf278d95aad8a405c4bd6fb82e01ce9d874347b2258c1e1c513a4305">''[[:d:Q19317985|Phylum Porifera Grant, 1836]]''</ref> | [[File:Geodia barretti.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q1209668|Q1209668]] | [[Gleicheniales]] | Gleicheniales<ref name="ref_ecd3d782139f3bf8a6753c13254ae80d9209dfc6e8ff4382c1b1657a6a3ca2c1">''[[:d:Q30092476|A community-derived classification for extant lycophytes and ferns]]''</ref><ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref> | [[Polypodiidae]]<ref name="ref_ecd3d782139f3bf8a6753c13254ae80d9209dfc6e8ff4382c1b1657a6a3ca2c1">''[[:d:Q30092476|A community-derived classification for extant lycophytes and ferns]]''</ref><ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref> | [[File:Dipteris conjugata 破傘蕨 001 (天問).jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q1227671|Q1227671]] | [[Pachycormiformes]] | Pachycormiformes | [[Teleostei]] | [[File:Hypsocormus2.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q1231177|Q1231177]] | [[Ungulata]] | Ungulata | [[Placentarios]]<br/>[[Epitheria]]<ref name="ref_85389bbf9ce1fd42c331781b0d7acd017219cfa898bf842b81ec5387cb1d8643">''[[:d:Q22814967|Classification of Mammals Above the Species Level]]''</ref><br/>[[Fereuungulata]]<ref name="ref_edd8d62b56ca5d5166e56dcc51217b10e66f30ceed5e8c575d971c1e06c32214">''[[:d:Q21093600|A higher-level MRP supertree of placental mammals]]''</ref> | [[File:Donkey in Clovelly, North Devon, England.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q1240844|Q1240844]] | [[Mesostigmata]] | Mesostigmata<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | [[Parasitiformes]]<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | [[File:Varroa Mite.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q1242326|Q1242326]] | [[Cingulata]] | Cingulata<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref><ref name="ref_b461bd9e2542d8062d3fd2ec7a638c156f7e79c989097d43409982eb64d5e86d">''[[:d:Q19302303|Class Mammalia Linnaeus, 1758]]''</ref><ref name="ref_5f23685d9d76bf1b20f6172bc8e9dfec50028c616fc311bbf816b245a34ad6c8">''[[:d:Q1538807|Mammal Species of the World (Third edition)]]''</ref> | [[Xenarthra]] | [[File:Cingulata2.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q1257561|Q1257561]] | [[Entomophthorales]] | Entomophthorales | [[Entomophthoromycetes]]<ref name="ref_b8c256ef49f76a6773946589846ce8cc2fc176141191f08a0f5375fe804cab79">''[[:d:Q117487849|Outline of Fungi and fungus-like taxa – 2021]]''</ref> | [[File:Entomophthora muscae on Scathophaga stercoraria (lateral view).jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q1269779|Q1269779]] | [[Legionellales]] | Legionellales<ref name="ref_620a847fbcac205b5a1c11ec93ed90db3e61acbe9fb1eae72bc08d4501f60cad">''[[:d:Q45316252|Validation List no. 106: Validation of publication of new names and new combinations previously effectively published outside the IJSEM]]''</ref> | [[Gammaproteobacteria]] | [[File:Legionella Plate 01.png|center|32px]] | |- | [[:d:Q1275749|Q1275749]] | [[Onychura]] | Onychura | [[Branchiopoda]] | [[File:Daphnia spec.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q1280344|Q1280344]] | [[Echiniscoidea]] | Echiniscoidea<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref><ref name="ref_26601dc35694ad6f9ddc6db4b950317a802ee25d8b7bc8aa116c4b82ffe824c6">''[[:d:Q20019958|Phylum Tardigrada Doyère, 1840]]''</ref> | [[Heterotardigrada]]<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref><ref name="ref_26601dc35694ad6f9ddc6db4b950317a802ee25d8b7bc8aa116c4b82ffe824c6">''[[:d:Q20019958|Phylum Tardigrada Doyère, 1840]]''</ref> | [[File:Isoechiniscoides higginsi 002.tiff|center|32px]] | |- | [[:d:Q1280547|Q1280547]] | [[Physarida]] | Physarida | [[Myxogastria]] | [[File:Physarum rubiginosum (7432380576).jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q1280686|Q1280686]] | [[Echinosteliida]] | Echinosteliida | [[Myxogastria]] | [[File:Rabenhorst Kryptogamen-Flora von Deutschland p.411.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q1282192|Q1282192]] | [[Ectocarpales]] | Ectocarpales<ref name="ref_9a2dacecf9c16e46d11ce384fc244e2c3a109bb934b599738dae23e9766005e7">''[[:d:Q21483204|An Updated Classification of Brown Algae (Ochrophyta, Phaeophyceae)]]''</ref> | [[Fucophycidae]]<ref name="ref_9a2dacecf9c16e46d11ce384fc244e2c3a109bb934b599738dae23e9766005e7">''[[:d:Q21483204|An Updated Classification of Brown Algae (Ochrophyta, Phaeophyceae)]]''</ref> | [[File:Leathesia difformis.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q1289434|Q1289434]] | [[Strophomenida]] | Strophomenida | [[Strophomenata]] | [[File:EncrustedStroph.JPG|center|32px]] | |- | [[:d:Q1291522|Q1291522]] | [[Rhacophytales]] | Rhacophytales | [[Pteridophyta]] | [[File:Rhacophyton1.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q1319200|Q1319200]] | [[Systellommatophora]] | Systellommatophora<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | [[Eupulmonata]]<ref name="ref_73dc4ac66b0c56ff1c8223c8dca9fe47b52d0c3701e24bab7c504112ae78d664">''[[:d:Q604063|World Register of Marine Species]]''</ref> | [[File:Laevecaulis-2.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q1328838|Q1328838]] | [[Ceratodontiformes]] | Ceratodontiformes<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref><ref name="ref_2e440cc0285a592cd9e99c53186474ef4b1cf2cea52af12b02df194fb28883fe">''[[:d:Q19402385|Pisces]]''</ref><ref name="ref_326ac5569391c4058005e6ad9441a464fc841e83feba37d7ba7668f7c922fe08">''[[:d:Q9185167|Catalog of Fishes]]''</ref> | [[Dipnoi]]<br/>[[Sarcopterygii]]<ref name="ref_2e440cc0285a592cd9e99c53186474ef4b1cf2cea52af12b02df194fb28883fe">''[[:d:Q19402385|Pisces]]''</ref><br/>[[Dipneusti]]<ref name="ref_326ac5569391c4058005e6ad9441a464fc841e83feba37d7ba7668f7c922fe08">''[[:d:Q9185167|Catalog of Fishes]]''</ref> | [[File:Australian-Lungfish.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q1343309|Q1343309]] | [[Polyporales]] | Polyporales | [[Agaricomycetes]] | [[File:Ganoderma applanatum02.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q1362080|Q1362080]] | [[Zoanthidea]] | Zoantharia | [[Hexacorallia]]<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref><ref name="ref_79d09fea4a569da43c8a3514c91f894c55d49df8acf7bc964580748e4d1675f6">''[[:d:Q21069341|Class Anthozoa Ehrenberg, 1834]]''</ref><br/>[[Zoanthidea]] | [[File:Parazoanth2.JPG|center|32px]] | |- | [[:d:Q1365073|Q1365073]] | [[Gorgonacea]] | Gorgonacea | [[Octocorallia]] | [[File:Iciligorgia schrammi.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q1365864|Q1365864]] | [[Pill millipede]] | Glomerida<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref><ref name="ref_ca21f415746648150e193896e2ee7444bdd75aca11096d9b712baf1a0d03d7fd">''[[:d:Q21061184|Class Diplopoda de Blainville in Gervais, 1844]]''</ref> | [[Pentazonia]]<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref><br/>[[pill millipede]]<ref name="ref_ca21f415746648150e193896e2ee7444bdd75aca11096d9b712baf1a0d03d7fd">''[[:d:Q21061184|Class Diplopoda de Blainville in Gervais, 1844]]''</ref> | [[File:Glomeris marginata 1.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q1367727|Q1367727]] | [[Ulvales]] | Ulvales | [[Ulvophyceae]] | [[File:Ulva linza Helgoland.JPG|center|32px]] | |- | [[:d:Q1370442|Q1370442]] | [[Spirulida]] | Spirulida<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | [[Decapodiformes]]<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | [[File:Spiruladraw.png|center|32px]] | |- | [[:d:Q1371035|Q1371035]] | [[Cephalaspidea]] | Cephalaspidea<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | [[Tectipleura]]<ref name="ref_73dc4ac66b0c56ff1c8223c8dca9fe47b52d0c3701e24bab7c504112ae78d664">''[[:d:Q604063|World Register of Marine Species]]''</ref> | [[File:Chelidonura varians.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q1372052|Q1372052]] | [[Euamoebida]] | Euamoebida<ref name="ref_d510bb06b4116d667059f80b18bce9ea6c8e63194f66b80f7ad4249d9f600aac">''[[:d:Q109920412|Rhizopoda: Euamoebidea]]''</ref> | [[Tubulinea]] | [[File:Chaos carolinense.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q1374037|Q1374037]] | [[Eupantotheria]] | Eupantotheria | [[Pantotheria]] | | |- | [[:d:Q1378754|Q1378754]] | [[Eustigmatales]] | Eustigmatales | [[Eustigmatophyceae]] | [[File:15 3klein2.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q1387882|Q1387882]] | [[Oribatida]] | Oribatida<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | [[Sarcoptiformes]]<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | [[File:Phthiracarid.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q1392215|Q1392215]] | [[Mortierellales]] | Mortierellales | [[Mortierellomycetes]]<ref name="ref_25e2d10666311fea92ecdca7bade98031d9ac2b0b211147759a9262408609954">''[[:d:Q133256687|The 2024 Outline of Fungi and fungus-like taxa]]''</ref> | [[File:Mortierella.Yosemite.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q1393249|Q1393249]] | [[Arhynchobdellida]] | Arhynchobdellida<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | [[Euhirudinea]]<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | [[File:Americobdella.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q1399107|Q1399107]] | [[Carangiformes]] | Carangiformes<ref name="ref_326ac5569391c4058005e6ad9441a464fc841e83feba37d7ba7668f7c922fe08">''[[:d:Q9185167|Catalog of Fishes]]''</ref> | [[Carangaria]] | [[File:Trevally Nick Hobgood.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q1408337|Q1408337]] | [[Phrynophiurida]] | Phrynophiurida<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref><ref name="ref_a077257c597e33dddebdb0857a145de5cb762b8682eb2e745884762bc0cece9c">''[[:d:Q59329990|A new classification of the Ophiuroidea: with descriptions of new genera and species]]''</ref> | [[Ophiuroidea]]<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | [[File:Haeckel Ophiodea 70 Gorgonocephalidae.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q1410606|Q1410606]] | [[Symphyacanthida]] | Symphyacanthida | [[Acantharia]] | [[File:Haeckel Amphibelone cultellata.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q1417417|Q1417417]] | [[Iridopteridales]] | Iridopteridales | [[Cladoxylopsida]] | [[File:Ibyka reconstrucción.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q1417536|Q1417536]] | [[Septibranchia]] | Septibranchia | [[Anomalodesmata]] | | |- | [[:d:Q1420789|Q1420789]] | [[Ricciales]] | Ricciales | [[Marchantiidae]] | [[File:Riccia glauca 050910a.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q1423451|Q1423451]] | [[Thecodontia]] | Thecodontia | [[Archosauromorpha]] | [[File:Paleorhinus.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q1424338|Q1424338]] | [[Cantharellales]] | Cantharellales | [[Agaricomycetes]] | [[File:Chanterelle Cantharellus cibarius.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q1440794|Q1440794]] | [[Mytiloida]] | Mytiloida<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | [[Pteriomorphia]]<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | [[File:Anodonta anatina1.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q1450771|Q1450771]] | [[Dendroceratida]] | Dendroceratida<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref><ref name="ref_0dd0ecf7bf278d95aad8a405c4bd6fb82e01ce9d874347b2258c1e1c513a4305">''[[:d:Q19317985|Phylum Porifera Grant, 1836]]''</ref> | [[Keratosa]]<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref><ref name="ref_0dd0ecf7bf278d95aad8a405c4bd6fb82e01ce9d874347b2258c1e1c513a4305">''[[:d:Q19317985|Phylum Porifera Grant, 1836]]''</ref> | [[File:Chelonaplysilla violacea.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q1465692|Q1465692]] | [[Thiotrichales]] | Thiotrichales<ref name="ref_620a847fbcac205b5a1c11ec93ed90db3e61acbe9fb1eae72bc08d4501f60cad">''[[:d:Q45316252|Validation List no. 106: Validation of publication of new names and new combinations previously effectively published outside the IJSEM]]''</ref> | [[Gammaproteobacteria]] | [[File:Sulphide bacteria crop.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q1475440|Q1475440]] | [[Spinicaudata]] | Spinicaudata<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | [[Diplostraca]] | [[File:Limnadia lenticularis detail (2877683685).jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q1479472|Q1479472]] | [[Antipatharia]] | Antipatharia<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref><ref name="ref_79d09fea4a569da43c8a3514c91f894c55d49df8acf7bc964580748e4d1675f6">''[[:d:Q21069341|Class Anthozoa Ehrenberg, 1834]]''</ref> | [[Hexacorallia]]<ref name="ref_79d09fea4a569da43c8a3514c91f894c55d49df8acf7bc964580748e4d1675f6">''[[:d:Q21069341|Class Anthozoa Ehrenberg, 1834]]''</ref> | [[File:Blackcoral colony 600.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q1482506|Q1482506]] | [[Sawdoniales]] | Sawdoniales | [[Zosterophyllophyta]] | [[File:Sawdonia ornata.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q1493402|Q1493402]] | [[Ganeshida]] | Ganeshida<ref name="ref_218a6a8abfcc35d9323208e157b5408dab9c5e32d0e0cbc3e4010a9875571954">''[[:d:Q56018412|Cténophores de la Baie d'Amboine]]''</ref> | [[Tentaculata]] | | |- | [[:d:Q1499582|Q1499582]] | [[Corallimorpharia]] | Corallimorpharia<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref><ref name="ref_79d09fea4a569da43c8a3514c91f894c55d49df8acf7bc964580748e4d1675f6">''[[:d:Q21069341|Class Anthozoa Ehrenberg, 1834]]''</ref> | [[Hexacorallia]]<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref><ref name="ref_79d09fea4a569da43c8a3514c91f894c55d49df8acf7bc964580748e4d1675f6">''[[:d:Q21069341|Class Anthozoa Ehrenberg, 1834]]''</ref> | [[File:Mushroom Coral Morning.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q1509529|Q1509529]] | [[Spiriferida]] | Spiriferida | [[Rhynchonellata]]<ref name="ref_ed6a5d9605b0cd838b6d9340f4bb33ff8536a0c347663334e025d2753d4a8996">''[[:d:Q796451|Fossilworks]]''</ref> | [[File:Paraspirifer bownockeri.fond.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q1523170|Q1523170]] | [[Neckerales]] | Neckerales | [[Bryopsida]] | | |- | [[:d:Q1535943|Q1535943]] | [[Ochromonadales]] | Ochromonadales | [[Chrysophyceae]] | [[File:Ochromonas (Chrysophyceae).png|center|32px]] | |- | [[:d:Q1536417|Q1536417]] | [[Peltaspermales]] | Peltaspermales | [[Pteridospermatophyta]] | [[File:Lepidopteris stuttgartiensis.JPG|center|32px]] | |- | [[:d:Q1538279|Q1538279]] | [[Exobasidiales]] | Exobasidiales | [[Exobasidiomycetes]] | [[File:Exobasidium.vaccinii.-.lindsey.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q1541069|Q1541069]] | [[Hippuritoida]] | Hippuritoida | [[Heterodonta]] | [[File:RudistCretaceousUAE.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q1550973|Q1550973]] | [[Pinguiochrysidales]] | Pinguiochrysidales | [[Stramenopiles]]<br/>[[Pinguiophyceae]] | | |- | [[:d:Q1552021|Q1552021]] | [[Lagenida]] | Lagenida | [[Foraminifera]] | [[File:FMIB 50020 Dentalina commonis.jpeg|center|32px]] | |- | [[:d:Q1569989|Q1569989]] | [[Nothosauria]] | Nothosauria | [[Nothosauroidea]] | [[File:Nothosaurus BW.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q1587376|Q1587376]] | [[Stolidobranchia]] | Stolidobranchia<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | [[Ascidiacea]]<ref name="ref_73dc4ac66b0c56ff1c8223c8dca9fe47b52d0c3701e24bab7c504112ae78d664">''[[:d:Q604063|World Register of Marine Species]]''</ref> | [[File:29017702 95d79d4124 o d.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q1592598|Q1592598]] | [[Tselfatiiformes]] | Tselfatiiformes | [[Clupeocephala]] | [[File:Tselfatia formosa cretaceo djebel tselfat.JPG|center|32px]] | |- | [[:d:Q1624249|Q1624249]] | [[Holacanthida]] | Holacanthida | [[Acantharia]] | | |- | [[:d:Q1625604|Q1625604]] | [[Xylariales]] | Xylariales | [[Xylariomycetidae]] | [[File:Xylaria hypoxylon.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q1627435|Q1627435]] | [[Hookeriales]] | Hookeriales | [[Bryidae]] | [[File:Hookeria lucens (c, 144712-474717) 5581.JPG|center|32px]] | |- | [[:d:Q1634023|Q1634023]] | [[Dryolestida]] | Dryolestida | [[Dryolestoidea]] | [[File:Dryolestes priscus lower jaw.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q1647990|Q1647990]] | [[Coccosphaerales]] | Coccosphaerales | [[Prymnesiophyceae]] | [[File:Gephyrocapsa oceanica color.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q1650384|Q1650384]] | [[Ammonitida]] | Ammonitida | [[Ammonoidea]] | [[File:202002 ammonite.svg|center|32px]] | |- | [[:d:Q1653094|Q1653094]] | [[Trichomonadida]] | Trichomonadida<ref name="ref_69a1cf911ff93c9e7f188f5d32176ab6ff83d01de0873fceb3fcb37097808fd6">''[[:d:Q56803828|Flagellate and Host Relationships of Trichomonad Flagellates]]''</ref> | [[Trichomonadea]]<ref name="ref_fccc0941b62b767d4ca8f911d6b9157d10c21c21d83ffbc28182047bca5ee1d4">''[[:d:Q33525747|Critical taxonomic revision of Parabasalids with description of one new genus and three new species]]''</ref> | [[File:Trichomonas Giemsa DPDx.JPG|center|32px]] | |- | [[:d:Q1656407|Q1656407]] | [[Ichthyodectiformes]] | Ichthyodectiformes | [[Teleostei]] | [[File:Thrissops cf formosus 01.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q1656634|Q1656634]] | [[Piroplasmida]] | Piroplasmida<ref name="ref_c067a03c5df967f0bdccbbaad02e009446750ca8443cdba348de126900640fe6">''[[:d:Q51523213|Protozoology : a manual for medical men, veterinarians and zoologists]]''</ref> | [[Aconoidasida]] | [[File:Babiesa spp.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q1659888|Q1659888]] | [[Perleidiformes]] | Perleidiformes | [[Chondrostei]] | [[File:Aetheodontus besanensis.JPG|center|32px]] | |- | [[:d:Q1660570|Q1660570]] | [[Schizopyrenida]] | Schizopyrenida | [[Heterolobosea]] | [[File:Naegleria (formes).png|center|32px]] | |- | [[:d:Q1671134|Q1671134]] | [[Trochamminida]] | Trochamminida | [[Textulariia]] | | |- | [[:d:Q1671821|Q1671821]] | [[Involutinida]] | Involutinida | [[Foraminifera]] | | |- | [[:d:Q1672085|Q1672085]] | [[Ionoscopiformes]] | Ionoscopiformes | [[Halecomorphi]] | [[File:Ionoscopus analibrevis.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q1675433|Q1675433]] | [[Desulfovibrionales]] | Desulfovibrionales<ref name="ref_69868936193b78c8509bc87f6072186cd07dee976a267d00103e45418b387dc7">''[[:d:Q45316293|List of new names and new combinations previously effectively, but not validly, published]]''</ref> | [[Desulfovibrionia]]<ref name="ref_75166a3751e44a76afd29552f137fa790b12a7ddb54109baee5751e24ccfd858">''[[:d:Q6595107|List of Prokaryotic names with Standing in Nomenclature]]''</ref> | [[File:Dvulgaris micrograph.JPG|center|32px]] | |- | [[:d:Q1685680|Q1685680]] | [[Osteolepiformes]] | Osteolepiformes | [[Tetrapodomorpha]] | [[File:Osteolepis BW.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q1700838|Q1700838]] | [[Mesogastropoda]] | Mesogastropoda<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | [[Prosobranchia]]<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | [[File:Aporrhais pespelecani 01.JPG|center|32px]] | |- | [[:d:Q1725165|Q1725165]] | [[Rhodobacterales]] | Rhodobacterales<ref name="ref_69868936193b78c8509bc87f6072186cd07dee976a267d00103e45418b387dc7">''[[:d:Q45316293|List of new names and new combinations previously effectively, but not validly, published]]''</ref> | [[Alphaproteobacteria]]<ref name="ref_75166a3751e44a76afd29552f137fa790b12a7ddb54109baee5751e24ccfd858">''[[:d:Q6595107|List of Prokaryotic names with Standing in Nomenclature]]''</ref> | [[File:Roseobacter strain HIMB11.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q1725897|Q1725897]] | [[Textulariida]] | Textulariida | [[Textulariia]] | [[File:Textularia.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q1743193|Q1743193]] | [[Psamminida]] | Psamminida | [[Monothalamea]]<br/>[[Xenophyophorea]] | | |- | [[:d:Q1744606|Q1744606]] | [[Anabantiformes]] | Anabantiformes<ref name="ref_326ac5569391c4058005e6ad9441a464fc841e83feba37d7ba7668f7c922fe08">''[[:d:Q9185167|Catalog of Fishes]]''</ref> | [[Percomorphaceae]] | [[File:Anabas testudineus.png|center|32px]] | |- | [[:d:Q1753162|Q1753162]] | [[Mononegavirales]] | Mononegavirales<ref name="ref_a5fd26998257214762eeb54d0cd502570b81d9abaf031014396ebb01a0e9b2e6">''[[:d:Q18810383|ICTV Master Species List 2013 v2]]''</ref><ref name="ref_cb05d964c30a45fef07328fb0f9fc143725f04c72f1ebf9d3684c09fab1ed17c">''[[:d:Q24716610|ICTV Master Species List 2014 v4]]''</ref><ref name="ref_14768e152946c11f036e10c2a6237af5f4ef8201b49bc4d154dcb9b5bc43504e">''[[:d:Q24571893|ICTV Master Species List 2015 v1]]''</ref><ref name="ref_340ce0d1fe54d6ea21cccd266d1800d30938dc28d8254ab31e91911ec8d21145">''[[:d:Q29000566|ICTV Master Species List 2016 v1.3]]''</ref><ref name="ref_6b59cf7c993039ecd827a0daedf01e9cff413914331272d22962b5f910d625ee">''[[:d:Q57700017|ICTV Master Species List 2018a v1]]''</ref><ref name="ref_f23c41f011ca49f9252d0ff4436e8c393a0b2e3ed4560797f4e9f6edf16126b5">''[[:d:Q62075759|ICTV Master Species List 2018b.v2]]''</ref><ref name="ref_cd46295b4c9aa5e90d4a7a8fd52beff93613dee877af94aabbc087f0419672e8">''[[:d:Q51526638|ICTV Master Species List 2017 v1]]''</ref><ref name="ref_28ddf84f5adc8d599ea8e3fb39f748b891ac2aaae581fb618204c828bea24486">''[[:d:Q69579583|ICTV Master Species List 2005]]''</ref><ref name="ref_3a1938395f14813c837ce1783f840d59a65323c465dcd06b4d1af160cdeff86f">''[[:d:Q69578243|ICTV Master Species List 2009]]''</ref><ref name="ref_5ea60a2f5237ff289cab894c54f4a7214ec821f4eca82f4a18015312f162d390">''[[:d:Q69577927|ICTV Master Species List 2011]]''</ref><ref name="ref_c5fbb4da26a55eb297e419b424ed5260340fdabc7bf32cded8c95ee5d79c42ce">''[[:d:Q69577800|ICTV Master Species List 2013]]''</ref><ref name="ref_86248ee29065b1dbfae06cdca4f80714ef7bc68d41623ae8e4c64e65d9eda18a">''[[:d:Q91806681|ICTV Master Species List 2019.v1]]''</ref><ref name="ref_07776f326281d5e24cbcc830e5a6299a7fcd41305594d7aca61bc802b1d479b9">''[[:d:Q106917282|ICTV Master Species List 2020.v1]]''</ref><ref name="ref_366e4bf484d4214841243da83f659ace184bbeecf9fc0cd66df4467b6c755511">''[[:d:Q116118382|ICTV Master Species List 2021.v3]]''</ref><ref name="ref_d916964a5fca18117bde82d5e828f40b1d39919a12b6db1f9e1e08d14d8fa271">''[[:d:Q118434107|ICTV Master Species List 2022.v1]]''</ref> | [[Monjiviricetes]]<ref name="ref_6b59cf7c993039ecd827a0daedf01e9cff413914331272d22962b5f910d625ee">''[[:d:Q57700017|ICTV Master Species List 2018a v1]]''</ref><ref name="ref_f23c41f011ca49f9252d0ff4436e8c393a0b2e3ed4560797f4e9f6edf16126b5">''[[:d:Q62075759|ICTV Master Species List 2018b.v2]]''</ref><ref name="ref_86248ee29065b1dbfae06cdca4f80714ef7bc68d41623ae8e4c64e65d9eda18a">''[[:d:Q91806681|ICTV Master Species List 2019.v1]]''</ref><ref name="ref_07776f326281d5e24cbcc830e5a6299a7fcd41305594d7aca61bc802b1d479b9">''[[:d:Q106917282|ICTV Master Species List 2020.v1]]''</ref><ref name="ref_366e4bf484d4214841243da83f659ace184bbeecf9fc0cd66df4467b6c755511">''[[:d:Q116118382|ICTV Master Species List 2021.v3]]''</ref><ref name="ref_d916964a5fca18117bde82d5e828f40b1d39919a12b6db1f9e1e08d14d8fa271">''[[:d:Q118434107|ICTV Master Species List 2022.v1]]''</ref> | [[File:Ebola virus em.png|center|32px]] | |- | [[:d:Q1771937|Q1771937]] | [[Orchidales]] | Orchidales<ref name="ref_70bf05e61b2b9bdd016feae33b1d7b5de0ce721d914bd156fd8bd57827c49ae6">''[[:d:Q167402|Australian Plant Name Index]]''</ref><ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref><ref name="ref_52c422a3a63aa15cea70f788af0d98a62756f3c860fdd8b758b51fe95d8330a2">''[[:d:Q55869373|Flowering Plants]]''</ref><ref name="ref_69b50a399407f05f4fa737e9d26f700dff76ffc8db376521051abb69751a5735">''[[:d:Q21994487|Summary of recent systems of angiosperm classification]]''</ref><ref name="ref_793fa96b38ba606676c280023b7166d5dd46b9c63ee2a25b32e804b70f25a538">''[[:d:Q22338324|An Updated Classification of the Class Magnoliopsida (“Angiospermae”)]]''</ref> | [[Liliidae]]<ref name="ref_28cf80c5c6ebedaed76ed16b06e52f2e25c19a17378bed20e7c222d6915922b7">''[[:d:Q14244038|An Integrated System of Classification of Flowering Plants]]''</ref><br/>[[Lilianae]]<ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref><ref name="ref_52c422a3a63aa15cea70f788af0d98a62756f3c860fdd8b758b51fe95d8330a2">''[[:d:Q55869373|Flowering Plants]]''</ref><ref name="ref_69b50a399407f05f4fa737e9d26f700dff76ffc8db376521051abb69751a5735">''[[:d:Q21994487|Summary of recent systems of angiosperm classification]]''</ref><ref name="ref_793fa96b38ba606676c280023b7166d5dd46b9c63ee2a25b32e804b70f25a538">''[[:d:Q22338324|An Updated Classification of the Class Magnoliopsida (“Angiospermae”)]]''</ref> | [[File:Ophrys fusca 12 maig 2006 040.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q1787823|Q1787823]] | [[Pycnodontiformes]] | Pycnodontiformes | [[Neopterygii]] | [[File:Gyrodus hexagonus 2.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q1808297|Q1808297]] | [[Primulales]] | Primulales<ref name="ref_70bf05e61b2b9bdd016feae33b1d7b5de0ce721d914bd156fd8bd57827c49ae6">''[[:d:Q167402|Australian Plant Name Index]]''</ref><ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref><ref name="ref_52c422a3a63aa15cea70f788af0d98a62756f3c860fdd8b758b51fe95d8330a2">''[[:d:Q55869373|Flowering Plants]]''</ref><ref name="ref_793fa96b38ba606676c280023b7166d5dd46b9c63ee2a25b32e804b70f25a538">''[[:d:Q22338324|An Updated Classification of the Class Magnoliopsida (“Angiospermae”)]]''</ref> | [[Dilleniidae]]<ref name="ref_28cf80c5c6ebedaed76ed16b06e52f2e25c19a17378bed20e7c222d6915922b7">''[[:d:Q14244038|An Integrated System of Classification of Flowering Plants]]''</ref><br/>[[Sympetalae]]<ref name="ref_e0b845b20d33dc4b553bc73285ce7e0af838cbb399719d6b24af5734aaa4abdf">''[[:d:Q14823899|Handbuch der Systematischen Botanik]]''</ref><ref name="ref_38b181f0a23ac15f921536dc9468603db8fe4e02ca836d5259b079b60505bfef">''[[:d:Q14866876|Syllabus der Pflanzenfamilien (ed. 9)]]''</ref><br/>[[Heteromerae]]<ref name="ref_621d6bb1f35f60ee4489c304a6ae0f88ad38a6f49a1c164d0f3b01e5164860e2">''[[:d:Q5876832|Genera plantarum ad exemplaria imprimis in herbariis kewensibus servata definita]]''</ref><br/>[[Primulanae]]<ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref><ref name="ref_52c422a3a63aa15cea70f788af0d98a62756f3c860fdd8b758b51fe95d8330a2">''[[:d:Q55869373|Flowering Plants]]''</ref><br/>[[Ericanae]]<ref name="ref_793fa96b38ba606676c280023b7166d5dd46b9c63ee2a25b32e804b70f25a538">''[[:d:Q22338324|An Updated Classification of the Class Magnoliopsida (“Angiospermae”)]]''</ref> | [[File:Primula-vulgaris-flower.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q1810556|Q1810556]] | [[Branchiobdellida]] | Branchiobdellida<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | [[Clitellata]] | [[File:Signal crayfish branchiobdellid crop 2.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q1820066|Q1820066]] | [[Lepidoziales]] | Lepidoziales | [[Jungermanniidae]] | [[File:Lepidozia reptans 150308.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q1826165|Q1826165]] | [[Rafflesiales]] | Rafflesiales<ref name="ref_a17cd45f195cdc191b9f590dfce26a41c267e800aab843f3152d21b863779439">''[[:d:Q13626292|A phylogenetic classification of the land plants to accompany APG III]]''</ref><ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref><ref name="ref_52c422a3a63aa15cea70f788af0d98a62756f3c860fdd8b758b51fe95d8330a2">''[[:d:Q55869373|Flowering Plants]]''</ref><ref name="ref_793fa96b38ba606676c280023b7166d5dd46b9c63ee2a25b32e804b70f25a538">''[[:d:Q22338324|An Updated Classification of the Class Magnoliopsida (“Angiospermae”)]]''</ref> | [[Rosanae]]<ref name="ref_a17cd45f195cdc191b9f590dfce26a41c267e800aab843f3152d21b863779439">''[[:d:Q13626292|A phylogenetic classification of the land plants to accompany APG III]]''</ref><br/>[[Rosidae]]<ref name="ref_28cf80c5c6ebedaed76ed16b06e52f2e25c19a17378bed20e7c222d6915922b7">''[[:d:Q14244038|An Integrated System of Classification of Flowering Plants]]''</ref><br/>[[Rafflesianae]]<ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref><ref name="ref_52c422a3a63aa15cea70f788af0d98a62756f3c860fdd8b758b51fe95d8330a2">''[[:d:Q55869373|Flowering Plants]]''</ref><ref name="ref_793fa96b38ba606676c280023b7166d5dd46b9c63ee2a25b32e804b70f25a538">''[[:d:Q22338324|An Updated Classification of the Class Magnoliopsida (“Angiospermae”)]]''</ref> | [[File:Rafflesia kerrii Khao Sok.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q1837596|Q1837596]] | [[Craciformes]] | Craciformes<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | [[ave]]<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | [[File:Penelope jacquacu - Spix-Guan - Spix's Guan.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q1848923|Q1848923]] | [[Conophoralia]] | Conophoralia | [[Bursovaginoidea]] | | |- | [[:d:Q1860104|Q1860104]] | [[Cyperales]] | Cyperales<ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref> | [[Commelinidae]]<ref name="ref_28cf80c5c6ebedaed76ed16b06e52f2e25c19a17378bed20e7c222d6915922b7">''[[:d:Q14244038|An Integrated System of Classification of Flowering Plants]]''</ref><br/>[[Monocotyledoneae]]<ref name="ref_e0b845b20d33dc4b553bc73285ce7e0af838cbb399719d6b24af5734aaa4abdf">''[[:d:Q14823899|Handbuch der Systematischen Botanik]]''</ref><br/>[[Juncanae]]<ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref> | [[File:Cyperaceae spp Sturm2.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q1864811|Q1864811]] | [[Strigeatida]] | Strigeatida<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | [[Digenea]]<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | [[File:Schistosoma mansoni trematodes.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q1865934|Q1865934]] | [[Lituolida]] | Lituolida | [[Textulariia]] | [[File:Benthic foraminifera.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q1869778|Q1869778]] | [[Lophosteiformes]] | Lophosteiformes | [[Osteichthyes]] | | |- | [[:d:Q1869783|Q1869783]] | [[Lophoziales]] | Lophoziales | [[Jungermanniidae]] | [[File:Lophozia ventricosa (b, 144808-474632) 6131.JPG|center|32px]] | |- | [[:d:Q1876138|Q1876138]] | [[Aistopoda]] | Aistopoda | [[Lepospondyli]] | [[File:Ophiderpeton BW.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q1890041|Q1890041]] | [[Acanthobdellida]] | Acanthobdellida | [[Acanthobdellea]] | [[File:Dark-sharply-declinate-seta-on-anterior-end-of-body-of-the-A.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q1915748|Q1915748]] | [[Entomotaeniata]] | Entomotaeniata<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | [[Prosobranchia]]<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | [[File:Pyramidella dolabrata 2.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q1921355|Q1921355]] | [[Pachydermata]] | Pachydermata | [[Mammiferos]] | [[File:Tête d'hippopotame.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q1929949|Q1929949]] | [[Echinorhynchida]] | Echinorhynchida<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | [[Palaeacanthocephala]]<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref><ref name="ref_ec5fa21d16527256b5f3b40769ea14e0d69ce93ab2734773ebe2c914450ab010">''[[:d:Q18644461|Phylum Acanthocephala Kohlreuther, 1771]]''</ref> | [[File:Acanthocephala Rhadinorhynchus.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q1932463|Q1932463]] | [[Captorhinida]] | Captorhinida | [[Amniota]] | [[File:Captorhinus aguti p.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q1933082|Q1933082]] | [[Clathrinida]] | Clathrinida<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref><ref name="ref_0dd0ecf7bf278d95aad8a405c4bd6fb82e01ce9d874347b2258c1e1c513a4305">''[[:d:Q19317985|Phylum Porifera Grant, 1836]]''</ref> | [[Calcinea]]<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref><ref name="ref_0dd0ecf7bf278d95aad8a405c4bd6fb82e01ce9d874347b2258c1e1c513a4305">''[[:d:Q19317985|Phylum Porifera Grant, 1836]]''</ref> | [[File:Clathrina clathrus Scarpone 055.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q1933705|Q1933705]] | [[Polycarpicae]] | Polycarpicae | [[Dialypetaleae]]<ref name="ref_e0b845b20d33dc4b553bc73285ce7e0af838cbb399719d6b24af5734aaa4abdf">''[[:d:Q14823899|Handbuch der Systematischen Botanik]]''</ref> | [[File:Illicium anisatum - Köhler–s Medizinal-Pflanzen-075.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q1933995|Q1933995]] | [[Tylenchida]] | Tylenchida<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | [[Secernentea]]<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | [[File:Soybean cyst nematode and egg SEM.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q1934211|Q1934211]] | [[Proetida]] | Proetida<ref name="ref_9853d2323d6f09185bc3bd3f1558f200602b56c313714970986ec8ea86bc3b3d">''[[:d:Q21032691|Class Trilobita Walch, 1771]]''</ref> | [[Librostoma]]<br/>[[Trilobita]]<ref name="ref_9853d2323d6f09185bc3bd3f1558f200602b56c313714970986ec8ea86bc3b3d">''[[:d:Q21032691|Class Trilobita Walch, 1771]]''</ref> | [[File:Aulacopleura konincki.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q1935420|Q1935420]] | [[Poduromorpha]] | Poduromorpha<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref><ref name="ref_b0b42a1cdceda15b720f15c5359d88138b9476890d02a6c4a27fa424b79e04fb">''[[:d:Q21061337|Class Collembola Lubbock, 1870]]''</ref> | [[Collembola]]<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref><ref name="ref_b0b42a1cdceda15b720f15c5359d88138b9476890d02a6c4a27fa424b79e04fb">''[[:d:Q21061337|Class Collembola Lubbock, 1870]]''</ref> | [[File:Springbeestjes.png|center|32px]] | |- | [[:d:Q1935871|Q1935871]] | [[Filobasidiales]] | Filobasidiales | [[Tremellomycetes]] | [[File:Cryptococcus neoformans using a light India ink staining preparation PHIL 3771 lores.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q1935915|Q1935915]] | [[Psilotales]] | Psilotales<ref name="ref_ecd3d782139f3bf8a6753c13254ae80d9209dfc6e8ff4382c1b1657a6a3ca2c1">''[[:d:Q30092476|A community-derived classification for extant lycophytes and ferns]]''</ref><ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref> | [[Ophioglossidae]]<ref name="ref_ecd3d782139f3bf8a6753c13254ae80d9209dfc6e8ff4382c1b1657a6a3ca2c1">''[[:d:Q30092476|A community-derived classification for extant lycophytes and ferns]]''</ref><br/>[[Psilotopsida]]<ref name="ref_638b1feaccb1f617ca21a7b1ab7fc84edc66250f9ade0e635c314ba333c678f7">http://www.mapress.com/phytotaxa/content/2011/f/pt00019p054.pdf</ref><br/>[[Psilotidae]]<ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref> | [[File:Psilotum.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q1935922|Q1935922]] | [[Lahmiales]] | Lahmiales | [[Dothideomycetidae]] | | |- | [[:d:Q1938798|Q1938798]] | [[Symmetrodonta]] | Symmetrodonta | [[Trechnotheria]] | [[File:Zhangheotherium quinquecuspidens.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q1939335|Q1939335]] | [[Dorylaimida]] | Dorylaimida<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | [[Adenophorea]] | [[File:Roundworm.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q1939823|Q1939823]] | [[Calosphaeriales]] | Calosphaeriales | [[Diaporthomycetidae]] | [[File:2008-04-27 Pleurostoma vibratilis 53100.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q1939830|Q1939830]] | [[Boliniales]] | Boliniales | [[Sordariomycetidae]] | [[File:Unidentified myxomycete 2005-08-07.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q1940074|Q1940074]] | [[Neelipleona]] | Neelipleona<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref><ref name="ref_b0b42a1cdceda15b720f15c5359d88138b9476890d02a6c4a27fa424b79e04fb">''[[:d:Q21061337|Class Collembola Lubbock, 1870]]''</ref> | [[Collembola]]<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref><ref name="ref_b0b42a1cdceda15b720f15c5359d88138b9476890d02a6c4a27fa424b79e04fb">''[[:d:Q21061337|Class Collembola Lubbock, 1870]]''</ref> | [[File:Neelus murinus (14048834018).jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q1941269|Q1941269]] | [[Murrayonida]] | Murrayonida<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref><ref name="ref_0dd0ecf7bf278d95aad8a405c4bd6fb82e01ce9d874347b2258c1e1c513a4305">''[[:d:Q19317985|Phylum Porifera Grant, 1836]]''</ref> | [[Calcinea]]<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref><ref name="ref_0dd0ecf7bf278d95aad8a405c4bd6fb82e01ce9d874347b2258c1e1c513a4305">''[[:d:Q19317985|Phylum Porifera Grant, 1836]]''</ref> | | |- | [[:d:Q1943355|Q1943355]] | [[Cystofilobasidiales]] | Cystofilobasidiales | [[Tremellomycetes]] | | |- | [[:d:Q1943519|Q1943519]] | [[Palaeonemertea]] | Palaeonemertea | [[Anopla]]<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | [[File:Cephalothrix linearis.png|center|32px]] | |- | [[:d:Q1943543|Q1943543]] | [[Heteronemertea]] | Heteronemertea<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | [[Pilidiophora]]<ref name="ref_73dc4ac66b0c56ff1c8223c8dca9fe47b52d0c3701e24bab7c504112ae78d664">''[[:d:Q604063|World Register of Marine Species]]''</ref> | [[File:Proboscis worm.JPG|center|32px]] | |- | [[:d:Q1945948|Q1945948]] | [[Bivalvulida]] | Bivalvulida | [[Myxosporea]] | [[File:Myxobolus spinacurvatura.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q1947754|Q1947754]] | [[Medeolariales]] | Medeolariales | [[Leotiomycetes]] | | |- | [[:d:Q1949507|Q1949507]] | [[Megasecoptera]] | Megasecoptera | [[Palaeodictyopteroidea]] | [[File:Larvae and adults of Mischoptera.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q1952081|Q1952081]] | [[Archodonata]] | Archodonata | [[Palaeodictyopteroidea]] | | |- | [[:d:Q1956526|Q1956526]] | [[Mycocaliciales]] | Mycocaliciales<ref name="ref_db176f35e8ff66985382896397c52c0ead2b6e4f7c36fcf864eb58708c08420e">''[[:d:Q1860469|Index Fungorum]]''</ref><ref name="ref_43744c9fd886c7a8ff9136cedead73792ef171b2d2864c210485d69ad00e4111">''[[:d:Q59876635|Mycocaliciales, a New Order for Nonlichenized Calicioid Fungi]]''</ref> | [[Mycocaliciomycetidae]] | [[File:Phaeocalicium curtisii.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q1968304|Q1968304]] | [[Lithistida]] | Lithistida<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref><ref name="ref_0dd0ecf7bf278d95aad8a405c4bd6fb82e01ce9d874347b2258c1e1c513a4305">''[[:d:Q19317985|Phylum Porifera Grant, 1836]]''</ref> | [[Demospongiae]]<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref><ref name="ref_0dd0ecf7bf278d95aad8a405c4bd6fb82e01ce9d874347b2258c1e1c513a4305">''[[:d:Q19317985|Phylum Porifera Grant, 1836]]''</ref> | [[File:Lithistida - Cupulina elata.JPG|center|32px]] | |- | [[:d:Q1973300|Q1973300]] | [[Aristolochiales]] | Aristolochiales<ref name="ref_70bf05e61b2b9bdd016feae33b1d7b5de0ce721d914bd156fd8bd57827c49ae6">''[[:d:Q167402|Australian Plant Name Index]]''</ref><ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref> | [[Magnoliidae]]<ref name="ref_28cf80c5c6ebedaed76ed16b06e52f2e25c19a17378bed20e7c222d6915922b7">''[[:d:Q14244038|An Integrated System of Classification of Flowering Plants]]''</ref><br/>[[Archichlamydeae]]<ref name="ref_38b181f0a23ac15f921536dc9468603db8fe4e02ca836d5259b079b60505bfef">''[[:d:Q14866876|Syllabus der Pflanzenfamilien (ed. 9)]]''</ref><br/>[[Lactoridanae]]<ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref> | [[File:Aristolochia paucinervis FlowersCloseup3 12April2009 DehesaBoyaldePuertollano.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q1983748|Q1983748]] | [[Aulacocerida]] | Aulacocerida | [[Belemnoidea]] | | |- | [[:d:Q1985258|Q1985258]] | [[Hydatellales]] | Hydatellales<ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref> | [[Commelinidae]]<ref name="ref_28cf80c5c6ebedaed76ed16b06e52f2e25c19a17378bed20e7c222d6915922b7">''[[:d:Q14244038|An Integrated System of Classification of Flowering Plants]]''</ref><br/>[[Hydatellanae]]<ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref> | | |- | [[:d:Q1990870|Q1990870]] | [[Euphorbiales]] | Euphorbiales<ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref><ref name="ref_52c422a3a63aa15cea70f788af0d98a62756f3c860fdd8b758b51fe95d8330a2">''[[:d:Q55869373|Flowering Plants]]''</ref><ref name="ref_69b50a399407f05f4fa737e9d26f700dff76ffc8db376521051abb69751a5735">''[[:d:Q21994487|Summary of recent systems of angiosperm classification]]''</ref><ref name="ref_793fa96b38ba606676c280023b7166d5dd46b9c63ee2a25b32e804b70f25a538">''[[:d:Q22338324|An Updated Classification of the Class Magnoliopsida (“Angiospermae”)]]''</ref> | [[Rosidae]]<ref name="ref_28cf80c5c6ebedaed76ed16b06e52f2e25c19a17378bed20e7c222d6915922b7">''[[:d:Q14244038|An Integrated System of Classification of Flowering Plants]]''</ref><br/>[[Euphorbianae]]<ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref><ref name="ref_52c422a3a63aa15cea70f788af0d98a62756f3c860fdd8b758b51fe95d8330a2">''[[:d:Q55869373|Flowering Plants]]''</ref><br/>[[Rosanae]]<ref name="ref_69b50a399407f05f4fa737e9d26f700dff76ffc8db376521051abb69751a5735">''[[:d:Q21994487|Summary of recent systems of angiosperm classification]]''</ref><br/>[[Podostemanae]]<ref name="ref_793fa96b38ba606676c280023b7166d5dd46b9c63ee2a25b32e804b70f25a538">''[[:d:Q22338324|An Updated Classification of the Class Magnoliopsida (“Angiospermae”)]]''</ref> | [[File:Euphorbia cyparissias-04 (xndr).jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q1992632|Q1992632]] | [[Thecideida]] | Thecideida | [[Rhynchonellata]] | [[File:ThecideanZalas.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q1993675|Q1993675]] | [[Amoebida]] | Amoebida<ref name="ref_0ddb104a7fca4a28eeafc2c5197ec05d38be0d46b41abb635b28e3113cdfa524">''[[:d:Q2574835|MycoBank]]''</ref> | [[Tubulinea]] | | |- | [[:d:Q2008481|Q2008481]] | [[Thermozodia]] | Thermozodia<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref><ref name="ref_26601dc35694ad6f9ddc6db4b950317a802ee25d8b7bc8aa116c4b82ffe824c6">''[[:d:Q20019958|Phylum Tardigrada Doyère, 1840]]''</ref> | [[Mesotardigrada]]<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref><ref name="ref_26601dc35694ad6f9ddc6db4b950317a802ee25d8b7bc8aa116c4b82ffe824c6">''[[:d:Q20019958|Phylum Tardigrada Doyère, 1840]]''</ref> | | |- | [[:d:Q2017638|Q2017638]] | [[Echinostomida]] | Echinostomida<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | [[Digenea]]<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | [[File:Fasciola hepatica.JPG|center|32px]] | |- | [[:d:Q2017895|Q2017895]] | [[Ligustrales]] | Ligustrales | [[Sympetalae]] | [[File:216 Ligustrum vulgare L.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q2022298|Q2022298]] | [[Restionales]] | Restionales<ref name="ref_70bf05e61b2b9bdd016feae33b1d7b5de0ce721d914bd156fd8bd57827c49ae6">''[[:d:Q167402|Australian Plant Name Index]]''</ref><ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref><ref name="ref_52c422a3a63aa15cea70f788af0d98a62756f3c860fdd8b758b51fe95d8330a2">''[[:d:Q55869373|Flowering Plants]]''</ref><ref name="ref_69b50a399407f05f4fa737e9d26f700dff76ffc8db376521051abb69751a5735">''[[:d:Q21994487|Summary of recent systems of angiosperm classification]]''</ref><ref name="ref_793fa96b38ba606676c280023b7166d5dd46b9c63ee2a25b32e804b70f25a538">''[[:d:Q22338324|An Updated Classification of the Class Magnoliopsida (“Angiospermae”)]]''</ref> | [[Commelinidae]]<ref name="ref_28cf80c5c6ebedaed76ed16b06e52f2e25c19a17378bed20e7c222d6915922b7">''[[:d:Q14244038|An Integrated System of Classification of Flowering Plants]]''</ref><br/>[[Juncanae]]<ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref><br/>[[Poanae]]<ref name="ref_52c422a3a63aa15cea70f788af0d98a62756f3c860fdd8b758b51fe95d8330a2">''[[:d:Q55869373|Flowering Plants]]''</ref><br/>[[Lilianae]]<ref name="ref_69b50a399407f05f4fa737e9d26f700dff76ffc8db376521051abb69751a5735">''[[:d:Q21994487|Summary of recent systems of angiosperm classification]]''</ref><br/>[[Commelinanae]]<ref name="ref_793fa96b38ba606676c280023b7166d5dd46b9c63ee2a25b32e804b70f25a538">''[[:d:Q22338324|An Updated Classification of the Class Magnoliopsida (“Angiospermae”)]]''</ref> | [[File:Restio tetraphyllus1.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q2022672|Q2022672]] | [[Acorales]] | Acorales<ref name="ref_a17cd45f195cdc191b9f590dfce26a41c267e800aab843f3152d21b863779439">''[[:d:Q13626292|A phylogenetic classification of the land plants to accompany APG III]]''</ref><ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref><ref name="ref_69b50a399407f05f4fa737e9d26f700dff76ffc8db376521051abb69751a5735">''[[:d:Q21994487|Summary of recent systems of angiosperm classification]]''</ref><ref name="ref_793fa96b38ba606676c280023b7166d5dd46b9c63ee2a25b32e804b70f25a538">''[[:d:Q22338324|An Updated Classification of the Class Magnoliopsida (“Angiospermae”)]]''</ref> | [[Monocotyledoneae]]<ref name="ref_774629b5d6b96d18755d7eba9800e693975ea5262bd876c19af66b5ea59794ed">''[[:d:Q13683362|An update of the Angiosperm Phylogeny Group classification for the orders and families of flowering plants: APG III]]''</ref><ref name="ref_48a3130b6d2735cbba082a16f6145b4603d757b0cbb56fc618bd3d043d9aecf0">''[[:d:Q14396088|An ordinal classification for the families of flowering plants]]''</ref><ref name="ref_2ac0a98f2ede0af4121e6b3efcc3f0f055f5d9ad3db914c6538104d875766a81">''[[:d:Q14565069|An update of the Angiosperm Phylogeny Group classification for the orders and families of flowering plants: APG II]]''</ref><ref name="ref_0303c5a81833512e1031f9c4da00ad4804acd2b29b0a3572354e7281145a630b">''[[:d:Q23803501|An update of the Angiosperm Phylogeny Group classification for the orders and families of flowering plants: APG IV]]''</ref> | [[File:Acorus calamus.spadix.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q2025672|Q2025672]] | [[Orchocladina]] | Orchocladina<ref name="ref_0dd0ecf7bf278d95aad8a405c4bd6fb82e01ce9d874347b2258c1e1c513a4305">''[[:d:Q19317985|Phylum Porifera Grant, 1836]]''</ref> | [[Lithistida]]<ref name="ref_0dd0ecf7bf278d95aad8a405c4bd6fb82e01ce9d874347b2258c1e1c513a4305">''[[:d:Q19317985|Phylum Porifera Grant, 1836]]''</ref> | | |- | [[:d:Q2030484|Q2030484]] | [[Rhinobatiformes]] | Rhinobatiformes<ref name="ref_9b85c5db39b7f179117e545650fc5c1814bb09da188f980b441a1cd24931ac59">https://www.itis.gov/servlet/SingleRpt/SingleRpt?search_topic=TSN&search_value=649687</ref> | [[Batoidea]] | [[File:Shovelnose guitarfish.JPG|center|32px]] | |- | [[:d:Q2031431|Q2031431]] | [[Pyrenomonadales]] | Pyrenomonadales<ref name="ref_1907a50b98982e87a6eaa507087f391deebe5f7e2c9948c6f45e27be273cf03c">''[[:d:Q104115715|Some proposals for a new classification system of the Cryptophyceae]]''</ref> | [[Cryptophyceae]] | [[File:Rhodomonas salina CCMP 322.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q2031798|Q2031798]] | [[Tubiflorae]] | Tubiflorae | [[Sympetalae]]<ref name="ref_e0b845b20d33dc4b553bc73285ce7e0af838cbb399719d6b24af5734aaa4abdf">''[[:d:Q14823899|Handbuch der Systematischen Botanik]]''</ref><ref name="ref_38b181f0a23ac15f921536dc9468603db8fe4e02ca836d5259b079b60505bfef">''[[:d:Q14866876|Syllabus der Pflanzenfamilien (ed. 9)]]''</ref> | [[File:Convolvulus scammonia - Köhler–s Medizinal-Pflanzen-046.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q2032066|Q2032066]] | [[Upupae]] | Upupae | [[ave]] | | |- | [[:d:Q2035198|Q2035198]] | [[Capparales]] | Capparales<ref name="ref_70bf05e61b2b9bdd016feae33b1d7b5de0ce721d914bd156fd8bd57827c49ae6">''[[:d:Q167402|Australian Plant Name Index]]''</ref><ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref><ref name="ref_52c422a3a63aa15cea70f788af0d98a62756f3c860fdd8b758b51fe95d8330a2">''[[:d:Q55869373|Flowering Plants]]''</ref><ref name="ref_69b50a399407f05f4fa737e9d26f700dff76ffc8db376521051abb69751a5735">''[[:d:Q21994487|Summary of recent systems of angiosperm classification]]''</ref><ref name="ref_793fa96b38ba606676c280023b7166d5dd46b9c63ee2a25b32e804b70f25a538">''[[:d:Q22338324|An Updated Classification of the Class Magnoliopsida (“Angiospermae”)]]''</ref> | [[Dilleniidae]]<ref name="ref_28cf80c5c6ebedaed76ed16b06e52f2e25c19a17378bed20e7c222d6915922b7">''[[:d:Q14244038|An Integrated System of Classification of Flowering Plants]]''</ref><br/>[[Capparanae]]<ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref><ref name="ref_52c422a3a63aa15cea70f788af0d98a62756f3c860fdd8b758b51fe95d8330a2">''[[:d:Q55869373|Flowering Plants]]''</ref><ref name="ref_793fa96b38ba606676c280023b7166d5dd46b9c63ee2a25b32e804b70f25a538">''[[:d:Q22338324|An Updated Classification of the Class Magnoliopsida (“Angiospermae”)]]''</ref><br/>[[Myrtanae]]<ref name="ref_69b50a399407f05f4fa737e9d26f700dff76ffc8db376521051abb69751a5735">''[[:d:Q21994487|Summary of recent systems of angiosperm classification]]''</ref> | [[File:Capparis sandwichiana Flowering & Fruiting (5209429101).jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q2036668|Q2036668]] | [[Arctostylopida]] | Arctostylopida | [[Gliriformes]] | | |- | [[:d:Q2051732|Q2051732]] | [[Paramyxida]] | Paramyxida<ref name="ref_41331ce19cb3f5454307d6e35930c0bdb0a7078cc5dedc38ea5695f07df7bb00">''[[:d:Q56014853|Sur une Cnidosporidie sans cnidoblaste (Paramyxa paradoxa n. g., n. sp.)]]''</ref><ref name="ref_05b76844e293ed05b5e8d83c431f65580cf714a96e7fafa867717d1a6ed1c182">''[[:d:Q108899521|Classification of the Haplosporidia]]''</ref> | [[Ascetosporea]] | | |- | [[:d:Q2052904|Q2052904]] | [[Phascolosomatida]] | Phascolosomatida | [[Phascolosomatidea]] | | |- | [[:d:Q2052913|Q2052913]] | [[Acoela]] | Acoela<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | [[Xenacoela]] | [[File:Acoela.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q2059792|Q2059792]] | [[Plumbaginales]] | Plumbaginales<ref name="ref_70bf05e61b2b9bdd016feae33b1d7b5de0ce721d914bd156fd8bd57827c49ae6">''[[:d:Q167402|Australian Plant Name Index]]''</ref><ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref><ref name="ref_52c422a3a63aa15cea70f788af0d98a62756f3c860fdd8b758b51fe95d8330a2">''[[:d:Q55869373|Flowering Plants]]''</ref> | [[Caryophyllidae]]<ref name="ref_28cf80c5c6ebedaed76ed16b06e52f2e25c19a17378bed20e7c222d6915922b7">''[[:d:Q14244038|An Integrated System of Classification of Flowering Plants]]''</ref><br/>[[Sympetalae]]<ref name="ref_38b181f0a23ac15f921536dc9468603db8fe4e02ca836d5259b079b60505bfef">''[[:d:Q14866876|Syllabus der Pflanzenfamilien (ed. 9)]]''</ref><ref name="ref_e0b845b20d33dc4b553bc73285ce7e0af838cbb399719d6b24af5734aaa4abdf">''[[:d:Q14823899|Handbuch der Systematischen Botanik]]''</ref><br/>[[Plumbaginanae]]<ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref><br/>[[Polygonanae]]<ref name="ref_52c422a3a63aa15cea70f788af0d98a62756f3c860fdd8b758b51fe95d8330a2">''[[:d:Q55869373|Flowering Plants]]''</ref> | [[File:Illustration Limonium vulgare0.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q2064321|Q2064321]] | [[Vitales]] | Vitales<ref name="ref_70bf05e61b2b9bdd016feae33b1d7b5de0ce721d914bd156fd8bd57827c49ae6">''[[:d:Q167402|Australian Plant Name Index]]''</ref><ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref><ref name="ref_52c422a3a63aa15cea70f788af0d98a62756f3c860fdd8b758b51fe95d8330a2">''[[:d:Q55869373|Flowering Plants]]''</ref><ref name="ref_69b50a399407f05f4fa737e9d26f700dff76ffc8db376521051abb69751a5735">''[[:d:Q21994487|Summary of recent systems of angiosperm classification]]''</ref><ref name="ref_793fa96b38ba606676c280023b7166d5dd46b9c63ee2a25b32e804b70f25a538">''[[:d:Q22338324|An Updated Classification of the Class Magnoliopsida (“Angiospermae”)]]''</ref> | [[Rosidae]]<ref name="ref_774629b5d6b96d18755d7eba9800e693975ea5262bd876c19af66b5ea59794ed">''[[:d:Q13683362|An update of the Angiosperm Phylogeny Group classification for the orders and families of flowering plants: APG III]]''</ref><ref name="ref_0303c5a81833512e1031f9c4da00ad4804acd2b29b0a3572354e7281145a630b">''[[:d:Q23803501|An update of the Angiosperm Phylogeny Group classification for the orders and families of flowering plants: APG IV]]''</ref> | [[File:Vitis vinifera - Köhler–s Medizinal-Pflanzen-145.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q2066105|Q2066105]] | [[Pectinoida]] | Pectinoida | [[Pteriomorphia]] | [[File:Anomia ephippium.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q2072138|Q2072138]] | [[Myxiniformes]] | Myxiniformes<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref><ref name="ref_2e440cc0285a592cd9e99c53186474ef4b1cf2cea52af12b02df194fb28883fe">''[[:d:Q19402385|Pisces]]''</ref><ref name="ref_326ac5569391c4058005e6ad9441a464fc841e83feba37d7ba7668f7c922fe08">''[[:d:Q9185167|Catalog of Fishes]]''</ref> | [[Myxini]]<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref><ref name="ref_2e440cc0285a592cd9e99c53186474ef4b1cf2cea52af12b02df194fb28883fe">''[[:d:Q19402385|Pisces]]''</ref><ref name="ref_326ac5569391c4058005e6ad9441a464fc841e83feba37d7ba7668f7c922fe08">''[[:d:Q9185167|Catalog of Fishes]]''</ref> | [[File:Pacific hagfish Myxine.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q2080567|Q2080567]] | [[Petriellales]] | Petriellales | [[Pteridospermatophyta]] | | |- | [[:d:Q2081696|Q2081696]] | [[Podostemales]] | Podostemales<ref name="ref_70bf05e61b2b9bdd016feae33b1d7b5de0ce721d914bd156fd8bd57827c49ae6">''[[:d:Q167402|Australian Plant Name Index]]''</ref><ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref><ref name="ref_52c422a3a63aa15cea70f788af0d98a62756f3c860fdd8b758b51fe95d8330a2">''[[:d:Q55869373|Flowering Plants]]''</ref><ref name="ref_793fa96b38ba606676c280023b7166d5dd46b9c63ee2a25b32e804b70f25a538">''[[:d:Q22338324|An Updated Classification of the Class Magnoliopsida (“Angiospermae”)]]''</ref> | [[Rosidae]]<ref name="ref_28cf80c5c6ebedaed76ed16b06e52f2e25c19a17378bed20e7c222d6915922b7">''[[:d:Q14244038|An Integrated System of Classification of Flowering Plants]]''</ref><br/>[[Podostemanae]]<ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref><ref name="ref_793fa96b38ba606676c280023b7166d5dd46b9c63ee2a25b32e804b70f25a538">''[[:d:Q22338324|An Updated Classification of the Class Magnoliopsida (“Angiospermae”)]]''</ref><br/>[[Rosanae]]<ref name="ref_52c422a3a63aa15cea70f788af0d98a62756f3c860fdd8b758b51fe95d8330a2">''[[:d:Q55869373|Flowering Plants]]''</ref> | [[File:Mourera fluviatilis.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q2088620|Q2088620]] | [[Pholidophoriformes]] | Pholidophoriformes | [[Teleostei]] | [[File:Pholidophorus.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q2096174|Q2096174]] | [[Rhiniformes]] | Rhiniformes<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | [[Euselachii]]<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | [[File:Rhynchobatus djiddensis durban.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q2102991|Q2102991]] | [[Rubiales]] | Rubiales<ref name="ref_70bf05e61b2b9bdd016feae33b1d7b5de0ce721d914bd156fd8bd57827c49ae6">''[[:d:Q167402|Australian Plant Name Index]]''</ref><ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref><ref name="ref_52c422a3a63aa15cea70f788af0d98a62756f3c860fdd8b758b51fe95d8330a2">''[[:d:Q55869373|Flowering Plants]]''</ref><ref name="ref_793fa96b38ba606676c280023b7166d5dd46b9c63ee2a25b32e804b70f25a538">''[[:d:Q22338324|An Updated Classification of the Class Magnoliopsida (“Angiospermae”)]]''</ref> | [[Asteridae]]<ref name="ref_28cf80c5c6ebedaed76ed16b06e52f2e25c19a17378bed20e7c222d6915922b7">''[[:d:Q14244038|An Integrated System of Classification of Flowering Plants]]''</ref><br/>[[Sympetalae]]<ref name="ref_e0b845b20d33dc4b553bc73285ce7e0af838cbb399719d6b24af5734aaa4abdf">''[[:d:Q14823899|Handbuch der Systematischen Botanik]]''</ref><br/>[[Inferae]]<ref name="ref_621d6bb1f35f60ee4489c304a6ae0f88ad38a6f49a1c164d0f3b01e5164860e2">''[[:d:Q5876832|Genera plantarum ad exemplaria imprimis in herbariis kewensibus servata definita]]''</ref><br/>[[Gentiananae]]<ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref><br/>[[Lamianae]]<ref name="ref_52c422a3a63aa15cea70f788af0d98a62756f3c860fdd8b758b51fe95d8330a2">''[[:d:Q55869373|Flowering Plants]]''</ref><ref name="ref_793fa96b38ba606676c280023b7166d5dd46b9c63ee2a25b32e804b70f25a538">''[[:d:Q22338324|An Updated Classification of the Class Magnoliopsida (“Angiospermae”)]]''</ref> | [[File:Rubia tinctorum - Köhler–s Medizinal-Pflanzen-123.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q2106238|Q2106238]] | [[Myricales]] | Myricales<ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref><ref name="ref_52c422a3a63aa15cea70f788af0d98a62756f3c860fdd8b758b51fe95d8330a2">''[[:d:Q55869373|Flowering Plants]]''</ref> | [[Hamamelididae]]<ref name="ref_28cf80c5c6ebedaed76ed16b06e52f2e25c19a17378bed20e7c222d6915922b7">''[[:d:Q14244038|An Integrated System of Classification of Flowering Plants]]''</ref><br/>[[Monochlamydeae]]<ref name="ref_e0b845b20d33dc4b553bc73285ce7e0af838cbb399719d6b24af5734aaa4abdf">''[[:d:Q14823899|Handbuch der Systematischen Botanik]]''</ref><br/>[[Archichlamydeae]]<ref name="ref_38b181f0a23ac15f921536dc9468603db8fe4e02ca836d5259b079b60505bfef">''[[:d:Q14866876|Syllabus der Pflanzenfamilien (ed. 9)]]''</ref><br/>[[Juglandanae]]<ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref><ref name="ref_52c422a3a63aa15cea70f788af0d98a62756f3c860fdd8b758b51fe95d8330a2">''[[:d:Q55869373|Flowering Plants]]''</ref> | [[File:Illustration Myrica gale0.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q2108781|Q2108781]] | [[Eriocaulales]] | Eriocaulales<ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref> | [[Commelinidae]]<ref name="ref_28cf80c5c6ebedaed76ed16b06e52f2e25c19a17378bed20e7c222d6915922b7">''[[:d:Q14244038|An Integrated System of Classification of Flowering Plants]]''</ref><br/>[[Commelinanae]]<ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref> | [[File:Eriocaulon decangulare (1832).jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q2109510|Q2109510]] | [[Kathablepharida]] | Kathablepharida<ref name="ref_97d730424f429b7ebed82d634aeec05ee7578ea9f1559b2e5d0efd63158d9b2b">''[[:d:Q54518300|The Protozoan Phylum Opalozoa]]''</ref> | [[Leucocryptea]] | [[File:Roombia truncata cells.TIF|center|32px]] | |- | [[:d:Q2113703|Q2113703]] | [[Protolepidodendrales]] | Protolepidodendrales | [[Lycopodiopsida]] | [[File:Leclercqia complexa.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q2115786|Q2115786]] | [[Pseudosporochnales]] | Pseudosporochnales | [[Cladoxylopsida]] | [[File:Eospermatopteris erianus.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q2116552|Q2116552]] | [[Goniatitida]] | Goniatitida | [[Ammonoidea]] | [[File:Fossile J 2.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q2118061|Q2118061]] | [[Theales]] | Theales<ref name="ref_70bf05e61b2b9bdd016feae33b1d7b5de0ce721d914bd156fd8bd57827c49ae6">''[[:d:Q167402|Australian Plant Name Index]]''</ref><ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref><ref name="ref_52c422a3a63aa15cea70f788af0d98a62756f3c860fdd8b758b51fe95d8330a2">''[[:d:Q55869373|Flowering Plants]]''</ref> | [[Dilleniidae]]<ref name="ref_28cf80c5c6ebedaed76ed16b06e52f2e25c19a17378bed20e7c222d6915922b7">''[[:d:Q14244038|An Integrated System of Classification of Flowering Plants]]''</ref><br/>[[Theanae]]<ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref><br/>[[Ericanae]]<ref name="ref_52c422a3a63aa15cea70f788af0d98a62756f3c860fdd8b758b51fe95d8330a2">''[[:d:Q55869373|Flowering Plants]]''</ref> | [[File:Tea flower.JPG|center|32px]] | |- | [[:d:Q2118512|Q2118512]] | [[Rhamnales]] | Rhamnales<ref name="ref_70bf05e61b2b9bdd016feae33b1d7b5de0ce721d914bd156fd8bd57827c49ae6">''[[:d:Q167402|Australian Plant Name Index]]''</ref><ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref><ref name="ref_52c422a3a63aa15cea70f788af0d98a62756f3c860fdd8b758b51fe95d8330a2">''[[:d:Q55869373|Flowering Plants]]''</ref><ref name="ref_69b50a399407f05f4fa737e9d26f700dff76ffc8db376521051abb69751a5735">''[[:d:Q21994487|Summary of recent systems of angiosperm classification]]''</ref><ref name="ref_793fa96b38ba606676c280023b7166d5dd46b9c63ee2a25b32e804b70f25a538">''[[:d:Q22338324|An Updated Classification of the Class Magnoliopsida (“Angiospermae”)]]''</ref> | [[Rosidae]]<ref name="ref_28cf80c5c6ebedaed76ed16b06e52f2e25c19a17378bed20e7c222d6915922b7">''[[:d:Q14244038|An Integrated System of Classification of Flowering Plants]]''</ref><br/>[[Dialypetaleae]]<ref name="ref_e0b845b20d33dc4b553bc73285ce7e0af838cbb399719d6b24af5734aaa4abdf">''[[:d:Q14823899|Handbuch der Systematischen Botanik]]''</ref><br/>[[Archichlamydeae]]<ref name="ref_38b181f0a23ac15f921536dc9468603db8fe4e02ca836d5259b079b60505bfef">''[[:d:Q14866876|Syllabus der Pflanzenfamilien (ed. 9)]]''</ref><br/>[[Rhamnanae]]<ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref><ref name="ref_52c422a3a63aa15cea70f788af0d98a62756f3c860fdd8b758b51fe95d8330a2">''[[:d:Q55869373|Flowering Plants]]''</ref><br/>[[Rosanae]]<ref name="ref_69b50a399407f05f4fa737e9d26f700dff76ffc8db376521051abb69751a5735">''[[:d:Q21994487|Summary of recent systems of angiosperm classification]]''</ref><br/>[[Malvanae]]<ref name="ref_793fa96b38ba606676c280023b7166d5dd46b9c63ee2a25b32e804b70f25a538">''[[:d:Q22338324|An Updated Classification of the Class Magnoliopsida (“Angiospermae”)]]''</ref> | [[File:Rhamnus cathartica - Köhler–s Medizinal-Pflanzen-255.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q2127292|Q2127292]] | [[Enantioblastae]] | Enantioblastae | [[Monocotyledoneae]]<ref name="ref_e0b845b20d33dc4b553bc73285ce7e0af838cbb399719d6b24af5734aaa4abdf">''[[:d:Q14823899|Handbuch der Systematischen Botanik]]''</ref> | [[File:CommelinaHanging.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q2152438|Q2152438]] | [[Sphaerotheriida]] | Sphaerotheriida<ref name="ref_ca21f415746648150e193896e2ee7444bdd75aca11096d9b712baf1a0d03d7fd">''[[:d:Q21061184|Class Diplopoda de Blainville in Gervais, 1844]]''</ref> | [[pill millipede]]<ref name="ref_ca21f415746648150e193896e2ee7444bdd75aca11096d9b712baf1a0d03d7fd">''[[:d:Q21061184|Class Diplopoda de Blainville in Gervais, 1844]]''</ref> | [[File:Pill millipede.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q2155063|Q2155063]] | [[Dictyotales]] | Dictyotales<ref name="ref_9a2dacecf9c16e46d11ce384fc244e2c3a109bb934b599738dae23e9766005e7">''[[:d:Q21483204|An Updated Classification of Brown Algae (Ochrophyta, Phaeophyceae)]]''</ref> | [[Dictyotophycidae]]<ref name="ref_9a2dacecf9c16e46d11ce384fc244e2c3a109bb934b599738dae23e9766005e7">''[[:d:Q21483204|An Updated Classification of Brown Algae (Ochrophyta, Phaeophyceae)]]''</ref> | [[File:Capo Gallo Dicotoma.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q2159380|Q2159380]] | [[Robertinida]] | Robertinida | [[Globothalamea]] | | |- | [[:d:Q2160533|Q2160533]] | [[Priapulomorpha]] | Priapulomorpha | [[Priapulida]] | [[File:Priapulus caudatus FZ.png|center|32px]] | |- | [[:d:Q2160746|Q2160746]] | [[Lithonida]] | Lithonida<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref><ref name="ref_0dd0ecf7bf278d95aad8a405c4bd6fb82e01ce9d874347b2258c1e1c513a4305">''[[:d:Q19317985|Phylum Porifera Grant, 1836]]''</ref> | [[Calcaronea]]<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref><ref name="ref_0dd0ecf7bf278d95aad8a405c4bd6fb82e01ce9d874347b2258c1e1c513a4305">''[[:d:Q19317985|Phylum Porifera Grant, 1836]]''</ref> | | |- | [[:d:Q2166570|Q2166570]] | [[Chondrosida]] | Chondrosida<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref><ref name="ref_0dd0ecf7bf278d95aad8a405c4bd6fb82e01ce9d874347b2258c1e1c513a4305">''[[:d:Q19317985|Phylum Porifera Grant, 1836]]''</ref> | [[Tetractinomorpha]]<br/>[[Demospongiae]]<ref name="ref_0dd0ecf7bf278d95aad8a405c4bd6fb82e01ce9d874347b2258c1e1c513a4305">''[[:d:Q19317985|Phylum Porifera Grant, 1836]]''</ref> | [[File:Chondrosia reniformis01.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q2170695|Q2170695]] | [[Mormonilloida]] | Mormonilloida<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | [[Podoplea]]<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | [[File:Mormonilla phasma.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q2176477|Q2176477]] | [[Rhytismatales]] | Rhytismatales | [[Leotiomycetes]] | [[File:Rhytisma acerinum.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q2186022|Q2186022]] | [[Salicales]] | Salicales<ref name="ref_70bf05e61b2b9bdd016feae33b1d7b5de0ce721d914bd156fd8bd57827c49ae6">''[[:d:Q167402|Australian Plant Name Index]]''</ref><ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref> | [[Dilleniidae]]<ref name="ref_28cf80c5c6ebedaed76ed16b06e52f2e25c19a17378bed20e7c222d6915922b7">''[[:d:Q14244038|An Integrated System of Classification of Flowering Plants]]''</ref><br/>[[Monochlamydeae]]<ref name="ref_e0b845b20d33dc4b553bc73285ce7e0af838cbb399719d6b24af5734aaa4abdf">''[[:d:Q14823899|Handbuch der Systematischen Botanik]]''</ref><br/>[[Archichlamydeae]]<ref name="ref_38b181f0a23ac15f921536dc9468603db8fe4e02ca836d5259b079b60505bfef">''[[:d:Q14866876|Syllabus der Pflanzenfamilien (ed. 9)]]''</ref><br/>[[Violanae]]<ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref> | [[File:Salix caprea Male.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q2189522|Q2189522]] | [[Calycerales]] | Calycerales<ref name="ref_70bf05e61b2b9bdd016feae33b1d7b5de0ce721d914bd156fd8bd57827c49ae6">''[[:d:Q167402|Australian Plant Name Index]]''</ref><ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref> | [[Asteridae]]<ref name="ref_28cf80c5c6ebedaed76ed16b06e52f2e25c19a17378bed20e7c222d6915922b7">''[[:d:Q14244038|An Integrated System of Classification of Flowering Plants]]''</ref><br/>[[Asteranae]]<ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref> | [[File:Boopis bupleuroides.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q2191516|Q2191516]] | [[Pholidota (taxon de animalia)|Pholidota]] | Pholidota<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref><ref name="ref_b461bd9e2542d8062d3fd2ec7a638c156f7e79c989097d43409982eb64d5e86d">''[[:d:Q19302303|Class Mammalia Linnaeus, 1758]]''</ref><ref name="ref_5f23685d9d76bf1b20f6172bc8e9dfec50028c616fc311bbf816b245a34ad6c8">''[[:d:Q1538807|Mammal Species of the World (Third edition)]]''</ref><ref name="ref_a0883dc87b69d75612e06ca4260f7a3bdcb0e63c3cdb2e8cfbc4a8348f7145f5">''[[:d:Q19604469|A Guide to the Mammals of China]]''</ref> | [[Laurasiatheria]]<ref name="ref_1a2d60ebf70a4e62cc9a7ae6753dd6c6a96900fb525c591016e68fc251ca4e35">''[[:d:Q82494|National Center for Biotechnology Information]]''</ref> | [[File:Eupholidota.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q2199372|Q2199372]] | [[Polygalales]] | Polygalales<ref name="ref_70bf05e61b2b9bdd016feae33b1d7b5de0ce721d914bd156fd8bd57827c49ae6">''[[:d:Q167402|Australian Plant Name Index]]''</ref><ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref><ref name="ref_52c422a3a63aa15cea70f788af0d98a62756f3c860fdd8b758b51fe95d8330a2">''[[:d:Q55869373|Flowering Plants]]''</ref> | [[Rosidae]]<ref name="ref_28cf80c5c6ebedaed76ed16b06e52f2e25c19a17378bed20e7c222d6915922b7">''[[:d:Q14244038|An Integrated System of Classification of Flowering Plants]]''</ref><br/>[[Thalamiflorae]]<ref name="ref_621d6bb1f35f60ee4489c304a6ae0f88ad38a6f49a1c164d0f3b01e5164860e2">''[[:d:Q5876832|Genera plantarum ad exemplaria imprimis in herbariis kewensibus servata definita]]''</ref><br/>[[Geranianae]]<ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref><br/>[[Fabanae]]<ref name="ref_52c422a3a63aa15cea70f788af0d98a62756f3c860fdd8b758b51fe95d8330a2">''[[:d:Q55869373|Flowering Plants]]''</ref> | [[File:Polygala vulgaris bluete.jpeg|center|32px]] | |- | [[:d:Q2206636|Q2206636]] | [[Rhoeadales]] | Rhoeadales | [[Dialypetaleae]]<ref name="ref_e0b845b20d33dc4b553bc73285ce7e0af838cbb399719d6b24af5734aaa4abdf">''[[:d:Q14823899|Handbuch der Systematischen Botanik]]''</ref><br/>[[Archichlamydeae]]<ref name="ref_38b181f0a23ac15f921536dc9468603db8fe4e02ca836d5259b079b60505bfef">''[[:d:Q14866876|Syllabus der Pflanzenfamilien (ed. 9)]]''</ref> | [[File:Papaver rhoeas - Köhler–s Medizinal-Pflanzen-101.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q2208121|Q2208121]] | [[Stygiomysida]] | Stygiomysida<ref name="ref_ee8537fe54ade0dcdc4fbfa63340b3c335371f7829b3e40edc08a503500cf708">''[[:d:Q104204003|Uptaded checklist, historical overview and illustrated guide to the stygobiont Malacostraca (Arthropoda: Crustacea) species of Yucatan (Mexico)]]''</ref> | [[Peracarida]] | [[File:Spelaeomysis quinterensis (10.3897-subtbiol.26.27097) Figure 1 (cropped).jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q2210443|Q2210443]] | [[Didymelales]] | Didymelales<ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref> | [[Hamamelididae]]<ref name="ref_28cf80c5c6ebedaed76ed16b06e52f2e25c19a17378bed20e7c222d6915922b7">''[[:d:Q14244038|An Integrated System of Classification of Flowering Plants]]''</ref><br/>[[Daphniphyllanae]]<ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref> | [[File:Didymeles.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q2213076|Q2213076]] | [[Haloragales]] | Haloragales<ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref> | [[Rosidae]]<ref name="ref_28cf80c5c6ebedaed76ed16b06e52f2e25c19a17378bed20e7c222d6915922b7">''[[:d:Q14244038|An Integrated System of Classification of Flowering Plants]]''</ref><br/>[[Podostemanae]]<ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref> | [[File:Cleaned-Illustration Myriophyllum spicatum.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q2215633|Q2215633]] | [[Spirophorida]] | Spirophorida<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref><ref name="ref_0dd0ecf7bf278d95aad8a405c4bd6fb82e01ce9d874347b2258c1e1c513a4305">''[[:d:Q19317985|Phylum Porifera Grant, 1836]]''</ref> | [[Demospongiae]]<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref><ref name="ref_0dd0ecf7bf278d95aad8a405c4bd6fb82e01ce9d874347b2258c1e1c513a4305">''[[:d:Q19317985|Phylum Porifera Grant, 1836]]''</ref> | [[File:Craniella arb.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q2220924|Q2220924]] | [[Sporidiales]] | Sporidiales | [[Exobasidiomycetidae]] | | |- | [[:d:Q2223193|Q2223193]] | [[Filospermoidea]] | Filospermoidea | [[Gnathostomulida]] | | |- | [[:d:Q2224427|Q2224427]] | [[Dicyemida]] | Dicyemida<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | [[Rhombozoa]]<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | [[File:Dicyema macrocephalum.png|center|32px]] | |- | [[:d:Q2225586|Q2225586]] | [[Diospyrales]] | Diospyrales | [[Sympetalae]]<ref name="ref_e0b845b20d33dc4b553bc73285ce7e0af838cbb399719d6b24af5734aaa4abdf">''[[:d:Q14823899|Handbuch der Systematischen Botanik]]''</ref> | [[File:Diospyros lotus Bra36.png|center|32px]] | |- | [[:d:Q2226964|Q2226964]] | [[Siphonostomatoida]] | Siphonostomatoida<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | [[Podoplea]] | [[File:Lernaeocera branchialis.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q2231525|Q2231525]] | [[Daphniphyllales]] | Daphniphyllales<ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref><ref name="ref_52c422a3a63aa15cea70f788af0d98a62756f3c860fdd8b758b51fe95d8330a2">''[[:d:Q55869373|Flowering Plants]]''</ref> | [[Hamamelididae]]<ref name="ref_28cf80c5c6ebedaed76ed16b06e52f2e25c19a17378bed20e7c222d6915922b7">''[[:d:Q14244038|An Integrated System of Classification of Flowering Plants]]''</ref><br/>[[Daphniphyllanae]]<ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref><br/>[[Hamamelidanae]]<ref name="ref_52c422a3a63aa15cea70f788af0d98a62756f3c860fdd8b758b51fe95d8330a2">''[[:d:Q55869373|Flowering Plants]]''</ref> | [[File:Daphniphyllum teijsmannii5.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q2235465|Q2235465]] | [[Eucommiales]] | Eucommiales<ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref><ref name="ref_52c422a3a63aa15cea70f788af0d98a62756f3c860fdd8b758b51fe95d8330a2">''[[:d:Q55869373|Flowering Plants]]''</ref> | [[Hamamelididae]]<ref name="ref_28cf80c5c6ebedaed76ed16b06e52f2e25c19a17378bed20e7c222d6915922b7">''[[:d:Q14244038|An Integrated System of Classification of Flowering Plants]]''</ref><br/>[[Eucommianae]]<ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref><br/>[[Cornanae]]<ref name="ref_52c422a3a63aa15cea70f788af0d98a62756f3c860fdd8b758b51fe95d8330a2">''[[:d:Q55869373|Flowering Plants]]''</ref> | [[File:Eucommia-ulmoides.JPG|center|32px]] | |- | [[:d:Q2237321|Q2237321]] | [[Juncales]] | Juncales<ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref><ref name="ref_52c422a3a63aa15cea70f788af0d98a62756f3c860fdd8b758b51fe95d8330a2">''[[:d:Q55869373|Flowering Plants]]''</ref><ref name="ref_69b50a399407f05f4fa737e9d26f700dff76ffc8db376521051abb69751a5735">''[[:d:Q21994487|Summary of recent systems of angiosperm classification]]''</ref><ref name="ref_793fa96b38ba606676c280023b7166d5dd46b9c63ee2a25b32e804b70f25a538">''[[:d:Q22338324|An Updated Classification of the Class Magnoliopsida (“Angiospermae”)]]''</ref> | [[Commelinidae]]<ref name="ref_28cf80c5c6ebedaed76ed16b06e52f2e25c19a17378bed20e7c222d6915922b7">''[[:d:Q14244038|An Integrated System of Classification of Flowering Plants]]''</ref><br/>[[Juncanae]]<ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref><ref name="ref_52c422a3a63aa15cea70f788af0d98a62756f3c860fdd8b758b51fe95d8330a2">''[[:d:Q55869373|Flowering Plants]]''</ref><br/>[[Lilianae]]<ref name="ref_69b50a399407f05f4fa737e9d26f700dff76ffc8db376521051abb69751a5735">''[[:d:Q21994487|Summary of recent systems of angiosperm classification]]''</ref><br/>[[Commelinanae]]<ref name="ref_793fa96b38ba606676c280023b7166d5dd46b9c63ee2a25b32e804b70f25a538">''[[:d:Q22338324|An Updated Classification of the Class Magnoliopsida (“Angiospermae”)]]''</ref> | [[File:JuncusEffusus.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q2241173|Q2241173]] | [[Camallanida]] | Camallanida<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | [[Secernentea]]<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | [[File:Dracunculus medinensis larvae.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q2244421|Q2244421]] | [[Poecilosclerida]] | Poecilosclerida<ref name="ref_de8f5cd21a33200f2a1d763f84cc6ea64f62f614b8d9290d431897e6413f0e65">https://www.marinespecies.org/aphia.php?p=taxdetails&id=167285</ref> | [[Heteroscleromorpha]]<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref><ref name="ref_0dd0ecf7bf278d95aad8a405c4bd6fb82e01ce9d874347b2258c1e1c513a4305">''[[:d:Q19317985|Phylum Porifera Grant, 1836]]''</ref> | [[File:Hemimycale columella 1 (Bowerbank, 1874).jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q2257233|Q2257233]] | [[Istiophoriformes]] | Istiophoriformes | [[Carangaria]]<ref name="ref_a051e33592281cdd8168a7cb9c91b7bae6f1bfaba3b754dd2fe75e352e48ebb5">''[[:d:Q33883775|Phylogenetic classification of bony fishes]]''</ref> | [[File:Naturalis Biodiversity Center - RMNH.ART.194 - Istiophorus platypterus (Shaw and Nodder) - Kawahara Keiga - 1823 - 1829 - Siebold Collection - new version.jpeg|center|32px]] | |- | [[:d:Q2257322|Q2257322]] | [[Himatismenida]] | Himatismenida<ref name="ref_45ce8e90acdfa5c39b7fac1e4433a29bacd49a6a139fa35c4c9bcd394341be70">''[[:d:Q104049131|The Classification of ‘Naked’ Amoebae (Phylum Rhizopoda)]]''</ref> | [[Flabellinia]]<ref name="ref_06f98c19661781836388de3665a838b82a2aab0ba5f04645df3e692654062fe3">''[[:d:Q28244321|A revised classification of naked lobose amoebae (Amoebozoa: lobosa)]]''</ref><br/>[[Centramoebia]]<ref name="ref_88ff74caebbdff69adae1309530f8930d8ba5d8e8ac089aa0eb81bf4fefdaad6">''[[:d:Q57086550|Revisions to the Classification, Nomenclature, and Diversity of Eukaryotes]]''</ref> | [[File:Collection Penard MHNG Specimen 110-1-2 Cochliopodium granulatum.tif|center|32px]] | |- | [[:d:Q2261023|Q2261023]] | [[Misophrioida]] | Misophrioida<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | [[Podoplea]]<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | [[File:Benthomisophria palliata.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q2261590|Q2261590]] | [[Casuarinales]] | Casuarinales<ref name="ref_70bf05e61b2b9bdd016feae33b1d7b5de0ce721d914bd156fd8bd57827c49ae6">''[[:d:Q167402|Australian Plant Name Index]]''</ref><ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref><ref name="ref_52c422a3a63aa15cea70f788af0d98a62756f3c860fdd8b758b51fe95d8330a2">''[[:d:Q55869373|Flowering Plants]]''</ref> | [[Hamamelididae]]<ref name="ref_28cf80c5c6ebedaed76ed16b06e52f2e25c19a17378bed20e7c222d6915922b7">''[[:d:Q14244038|An Integrated System of Classification of Flowering Plants]]''</ref><br/>[[Hamamelidanae]]<ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref><ref name="ref_52c422a3a63aa15cea70f788af0d98a62756f3c860fdd8b758b51fe95d8330a2">''[[:d:Q55869373|Flowering Plants]]''</ref><br/>[[Casuarinanae]]<ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref> | [[File:Casuarina equisetifolia GS298.png|center|32px]] | |- | [[:d:Q2262552|Q2262552]] | [[Golfingiiformes]] | Golfingiiformes<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | [[Sipunculidea]]<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | [[File:Golfingia.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q2263843|Q2263843]] | [[Balanopales]] | Balanopales<ref name="ref_70bf05e61b2b9bdd016feae33b1d7b5de0ce721d914bd156fd8bd57827c49ae6">''[[:d:Q167402|Australian Plant Name Index]]''</ref><ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref><ref name="ref_52c422a3a63aa15cea70f788af0d98a62756f3c860fdd8b758b51fe95d8330a2">''[[:d:Q55869373|Flowering Plants]]''</ref> | [[Monochlamydeae]]<ref name="ref_e0b845b20d33dc4b553bc73285ce7e0af838cbb399719d6b24af5734aaa4abdf">''[[:d:Q14823899|Handbuch der Systematischen Botanik]]''</ref><br/>[[Archichlamydeae]]<ref name="ref_38b181f0a23ac15f921536dc9468603db8fe4e02ca836d5259b079b60505bfef">''[[:d:Q14866876|Syllabus der Pflanzenfamilien (ed. 9)]]''</ref><br/>[[Daphniphyllanae]]<ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref><br/>[[Hamamelidanae]]<ref name="ref_52c422a3a63aa15cea70f788af0d98a62756f3c860fdd8b758b51fe95d8330a2">''[[:d:Q55869373|Flowering Plants]]''</ref> | | |- | [[:d:Q2264154|Q2264154]] | [[Thelephorales]] | Thelephorales | [[Agaricomycetes]] | [[File:Sarcodon imbricatus.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q2269593|Q2269593]] | [[Neotaenioglossa]] | Neotaenioglossa<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | [[Gastropodos]]<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | [[File:Phalium bandatum.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q2270217|Q2270217]] | [[Eosuchia]] | Eosuchia | [[Neodiaspida]] | [[File:Hovasaurus BW.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q2274399|Q2274399]] | [[Escalloniales]] | Escalloniales<ref name="ref_a17cd45f195cdc191b9f590dfce26a41c267e800aab843f3152d21b863779439">''[[:d:Q13626292|A phylogenetic classification of the land plants to accompany APG III]]''</ref><ref name="ref_774629b5d6b96d18755d7eba9800e693975ea5262bd876c19af66b5ea59794ed">''[[:d:Q13683362|An update of the Angiosperm Phylogeny Group classification for the orders and families of flowering plants: APG III]]''</ref><ref name="ref_69b50a399407f05f4fa737e9d26f700dff76ffc8db376521051abb69751a5735">''[[:d:Q21994487|Summary of recent systems of angiosperm classification]]''</ref> | [[campanulids]]<ref name="ref_774629b5d6b96d18755d7eba9800e693975ea5262bd876c19af66b5ea59794ed">''[[:d:Q13683362|An update of the Angiosperm Phylogeny Group classification for the orders and families of flowering plants: APG III]]''</ref><ref name="ref_0303c5a81833512e1031f9c4da00ad4804acd2b29b0a3572354e7281145a630b">''[[:d:Q23803501|An update of the Angiosperm Phylogeny Group classification for the orders and families of flowering plants: APG IV]]''</ref> | [[File:Escallonia macrantha.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q2279424|Q2279424]] | [[Guttiferales]] | Guttiferales | [[Dialypetaleae]]<ref name="ref_e0b845b20d33dc4b553bc73285ce7e0af838cbb399719d6b24af5734aaa4abdf">''[[:d:Q14823899|Handbuch der Systematischen Botanik]]''</ref><br/>[[Thalamiflorae]]<ref name="ref_621d6bb1f35f60ee4489c304a6ae0f88ad38a6f49a1c164d0f3b01e5164860e2">''[[:d:Q5876832|Genera plantarum ad exemplaria imprimis in herbariis kewensibus servata definita]]''</ref> | [[File:Fruta de Habana.JPG|center|32px]] | |- | [[:d:Q2304326|Q2304326]] | [[Parietales]] | Parietales | [[Dialypetaleae]]<ref name="ref_e0b845b20d33dc4b553bc73285ce7e0af838cbb399719d6b24af5734aaa4abdf">''[[:d:Q14823899|Handbuch der Systematischen Botanik]]''</ref><br/>[[Thalamiflorae]]<ref name="ref_621d6bb1f35f60ee4489c304a6ae0f88ad38a6f49a1c164d0f3b01e5164860e2">''[[:d:Q5876832|Genera plantarum ad exemplaria imprimis in herbariis kewensibus servata definita]]''</ref><br/>[[Archichlamydeae]]<ref name="ref_38b181f0a23ac15f921536dc9468603db8fe4e02ca836d5259b079b60505bfef">''[[:d:Q14866876|Syllabus der Pflanzenfamilien (ed. 9)]]''</ref> | [[File:(MHNT) Geranium sanguineum - Flower and leaf - Les Martels, Giroussens Tarn.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q2307653|Q2307653]] | [[Microthyriales]] | Microthyriales | [[Dothideomycetes]] | [[File:Microthyrium gramineum 1312181.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q2309550|Q2309550]] | [[Cheilostomata]] | Cheilostomata<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref><ref name="ref_6256a42967f0c0c32e9bbc0ffd2476e19bd0099fd27c9064d1af61288bdfb39c">''[[:d:Q21069476|Phylum Bryozoa Ehrenberg, 1831]]''</ref> | [[Gymnolaemata]]<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref><ref name="ref_6256a42967f0c0c32e9bbc0ffd2476e19bd0099fd27c9064d1af61288bdfb39c">''[[:d:Q21069476|Phylum Bryozoa Ehrenberg, 1831]]''</ref> | [[File:Eurystomellabilabiata.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q2309617|Q2309617]] | [[Sphingomonadales]] | Sphingomonadales<ref name="ref_69868936193b78c8509bc87f6072186cd07dee976a267d00103e45418b387dc7">''[[:d:Q45316293|List of new names and new combinations previously effectively, but not validly, published]]''</ref> | [[Alphaproteobacteria]]<ref name="ref_75166a3751e44a76afd29552f137fa790b12a7ddb54109baee5751e24ccfd858">''[[:d:Q6595107|List of Prokaryotic names with Standing in Nomenclature]]''</ref> | [[File:Sphingobium chlorophenolicum L1.jpeg|center|32px]] | |- | [[:d:Q2311052|Q2311052]] | [[Spirillinida]] | Spirillinida | [[Tubothalamea]] | | |- | [[:d:Q2312069|Q2312069]] | [[Spongomonadida]] | Spongomonadida | [[Silicofilosea]] | [[File:Rhipidodendron splendidum.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q2314540|Q2314540]] | [[Asioryctitheria]] | Asioryctitheria | [[Placentarios]] | [[File:Asioryctes nemegtensis.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q2319545|Q2319545]] | [[Osmundales]] | Osmundales<ref name="ref_ecd3d782139f3bf8a6753c13254ae80d9209dfc6e8ff4382c1b1657a6a3ca2c1">''[[:d:Q30092476|A community-derived classification for extant lycophytes and ferns]]''</ref><ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref> | [[Polypodiidae]]<ref name="ref_ecd3d782139f3bf8a6753c13254ae80d9209dfc6e8ff4382c1b1657a6a3ca2c1">''[[:d:Q30092476|A community-derived classification for extant lycophytes and ferns]]''</ref><ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref> | [[File:Osmunda regalis nf.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q2319705|Q2319705]] | [[Halichondrida]] | Halichondrida<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | [[Demospongiae]]<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | [[File:Sponge.noaa.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q2325800|Q2325800]] | [[Orthocerida]] | Orthocerida | [[Nautiloid]] | [[File:Orthoceras BW.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q2325801|Q2325801]] | [[Centrospermae]] | Centrospermae | [[Monochlamydeae]]<ref name="ref_e0b845b20d33dc4b553bc73285ce7e0af838cbb399719d6b24af5734aaa4abdf">''[[:d:Q14823899|Handbuch der Systematischen Botanik]]''</ref><br/>[[Archichlamydeae]]<ref name="ref_38b181f0a23ac15f921536dc9468603db8fe4e02ca836d5259b079b60505bfef">''[[:d:Q14866876|Syllabus der Pflanzenfamilien (ed. 9)]]''</ref> | [[File:Amaranthus crispus BB-1913.png|center|32px]] | |- | [[:d:Q2333121|Q2333121]] | [[Nepenthales]] | Nepenthales<ref name="ref_70bf05e61b2b9bdd016feae33b1d7b5de0ce721d914bd156fd8bd57827c49ae6">''[[:d:Q167402|Australian Plant Name Index]]''</ref><ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref><ref name="ref_52c422a3a63aa15cea70f788af0d98a62756f3c860fdd8b758b51fe95d8330a2">''[[:d:Q55869373|Flowering Plants]]''</ref><ref name="ref_69b50a399407f05f4fa737e9d26f700dff76ffc8db376521051abb69751a5735">''[[:d:Q21994487|Summary of recent systems of angiosperm classification]]''</ref><ref name="ref_793fa96b38ba606676c280023b7166d5dd46b9c63ee2a25b32e804b70f25a538">''[[:d:Q22338324|An Updated Classification of the Class Magnoliopsida (“Angiospermae”)]]''</ref> | [[Dilleniidae]]<ref name="ref_28cf80c5c6ebedaed76ed16b06e52f2e25c19a17378bed20e7c222d6915922b7">''[[:d:Q14244038|An Integrated System of Classification of Flowering Plants]]''</ref><br/>[[Nepenthanae]]<ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref><ref name="ref_52c422a3a63aa15cea70f788af0d98a62756f3c860fdd8b758b51fe95d8330a2">''[[:d:Q55869373|Flowering Plants]]''</ref><br/>[[Caryophyllanae]]<ref name="ref_69b50a399407f05f4fa737e9d26f700dff76ffc8db376521051abb69751a5735">''[[:d:Q21994487|Summary of recent systems of angiosperm classification]]''</ref><ref name="ref_793fa96b38ba606676c280023b7166d5dd46b9c63ee2a25b32e804b70f25a538">''[[:d:Q22338324|An Updated Classification of the Class Magnoliopsida (“Angiospermae”)]]''</ref> | [[File:Nepenthes ovata2.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q2334660|Q2334660]] | [[Stauropteridales]] | Stauropteridales | [[Pteridophyta]] | | |- | [[:d:Q2342793|Q2342793]] | [[Spinulosida]] | Spinulosida<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref><ref name="ref_e4d07856bacf3074afeadf174e5899cb73264a0585b33b7cb846612d51c9d300">''[[:d:Q29997700|A reassessment of the sea-star orders Valvatida and Spinulosida]]''</ref><ref name="ref_c33684dba0d1835c09cb47aa7c21dc218b8a5027956d146b583f507578fbdf6a">''[[:d:Q66412284|The marine fauna of New Zealand: Asteroidea (sea-stars). 3. Orders Velatida, Spinulosida, Forcipulatida, Brisingida with addenda to Paxillosida, Valvatida]]''</ref> | [[Spinulosacea]]<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | [[File:Zeester.JPG|center|32px]] | |- | [[:d:Q2344380|Q2344380]] | [[Anthomedusae]] | Anthomedusae | [[Leptolinae]] | [[File:Haeckel Anthomedusae.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q2344407|Q2344407]] | [[Poecilostomatoida]] | Poecilostomatoida<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | [[copepod]] | [[File:Haeckel Copepoda Sapphirina darwinii.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q2344415|Q2344415]] | [[Bromeliales]] | Bromeliales<ref name="ref_70bf05e61b2b9bdd016feae33b1d7b5de0ce721d914bd156fd8bd57827c49ae6">''[[:d:Q167402|Australian Plant Name Index]]''</ref><ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref><ref name="ref_52c422a3a63aa15cea70f788af0d98a62756f3c860fdd8b758b51fe95d8330a2">''[[:d:Q55869373|Flowering Plants]]''</ref><ref name="ref_69b50a399407f05f4fa737e9d26f700dff76ffc8db376521051abb69751a5735">''[[:d:Q21994487|Summary of recent systems of angiosperm classification]]''</ref><ref name="ref_793fa96b38ba606676c280023b7166d5dd46b9c63ee2a25b32e804b70f25a538">''[[:d:Q22338324|An Updated Classification of the Class Magnoliopsida (“Angiospermae”)]]''</ref> | [[Zingiberidae]]<ref name="ref_28cf80c5c6ebedaed76ed16b06e52f2e25c19a17378bed20e7c222d6915922b7">''[[:d:Q14244038|An Integrated System of Classification of Flowering Plants]]''</ref><br/>[[Bromelianae]]<ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref><ref name="ref_52c422a3a63aa15cea70f788af0d98a62756f3c860fdd8b758b51fe95d8330a2">''[[:d:Q55869373|Flowering Plants]]''</ref><br/>[[Lilianae]]<ref name="ref_69b50a399407f05f4fa737e9d26f700dff76ffc8db376521051abb69751a5735">''[[:d:Q21994487|Summary of recent systems of angiosperm classification]]''</ref><br/>[[Commelinanae]]<ref name="ref_793fa96b38ba606676c280023b7166d5dd46b9c63ee2a25b32e804b70f25a538">''[[:d:Q22338324|An Updated Classification of the Class Magnoliopsida (“Angiospermae”)]]''</ref> | [[File:Bromelia humillis 20080901.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q2363186|Q2363186]] | [[Hydroida]] | Hydroida | [[Hydrozoa]] | [[File:Haeckel Anthomedusae.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q2370701|Q2370701]] | [[Geastrales]] | Geastrales | [[Phallomycetidae]] | [[File:Geastrum triplex.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q2376279|Q2376279]] | [[Syntrophobacterales]] | Syntrophobacterales<ref name="ref_69868936193b78c8509bc87f6072186cd07dee976a267d00103e45418b387dc7">''[[:d:Q45316293|List of new names and new combinations previously effectively, but not validly, published]]''</ref> | [[Syntrophobacteria]]<ref name="ref_75166a3751e44a76afd29552f137fa790b12a7ddb54109baee5751e24ccfd858">''[[:d:Q6595107|List of Prokaryotic names with Standing in Nomenclature]]''</ref> | | |- | [[:d:Q2380967|Q2380967]] | [[Arbacioida]] | Arbacioida<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | [[Echinacea]]<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | [[File:Arbacia lixula.JPG|center|32px]] | |- | [[:d:Q2389349|Q2389349]] | [[Euglenales]] | Euglenales | [[Euglenophyceae]] | [[File:Trachelomonas sp.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q2395079|Q2395079]] | [[Typhales]] | Typhales<ref name="ref_70bf05e61b2b9bdd016feae33b1d7b5de0ce721d914bd156fd8bd57827c49ae6">''[[:d:Q167402|Australian Plant Name Index]]''</ref><ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref><ref name="ref_52c422a3a63aa15cea70f788af0d98a62756f3c860fdd8b758b51fe95d8330a2">''[[:d:Q55869373|Flowering Plants]]''</ref><ref name="ref_69b50a399407f05f4fa737e9d26f700dff76ffc8db376521051abb69751a5735">''[[:d:Q21994487|Summary of recent systems of angiosperm classification]]''</ref><ref name="ref_793fa96b38ba606676c280023b7166d5dd46b9c63ee2a25b32e804b70f25a538">''[[:d:Q22338324|An Updated Classification of the Class Magnoliopsida (“Angiospermae”)]]''</ref> | [[Commelinidae]]<ref name="ref_28cf80c5c6ebedaed76ed16b06e52f2e25c19a17378bed20e7c222d6915922b7">''[[:d:Q14244038|An Integrated System of Classification of Flowering Plants]]''</ref><br/>[[Typhanae]]<ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref><br/>[[Poanae]]<ref name="ref_52c422a3a63aa15cea70f788af0d98a62756f3c860fdd8b758b51fe95d8330a2">''[[:d:Q55869373|Flowering Plants]]''</ref><br/>[[Lilianae]]<ref name="ref_69b50a399407f05f4fa737e9d26f700dff76ffc8db376521051abb69751a5735">''[[:d:Q21994487|Summary of recent systems of angiosperm classification]]''</ref><br/>[[Commelinanae]]<ref name="ref_793fa96b38ba606676c280023b7166d5dd46b9c63ee2a25b32e804b70f25a538">''[[:d:Q22338324|An Updated Classification of the Class Magnoliopsida (“Angiospermae”)]]''</ref> | [[File:Svendras001.JPG|center|32px]] | |- | [[:d:Q2403403|Q2403403]] | [[Halicryptomorpha]] | Halicryptomorpha | [[Priapulida]] | | |- | [[:d:Q2409274|Q2409274]] | [[Thaumatomonadida]] | Thaumatomonadida | [[Silicofilosea]] | [[File:Algen I. (Schizophyceen, Flagellaten, Peridineen) (1910) (17762314958).jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q2410167|Q2410167]] | [[Cavibelonia]] | Cavibelonia<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | [[Pachytegmentaria]] | [[File:Rhopalomenia aglaopheniae-1.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q2410715|Q2410715]] | [[Phyllachorales]] | Phyllachorales | [[Sordariomycetes]] | [[File:Phyllachora pomigena.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q2415127|Q2415127]] | [[Selkirkiomorpha]] | Selkirkiomorpha | [[Priapulida]] | | |- | [[:d:Q2416418|Q2416418]] | [[Thecamoebida]] | Thecamoebida<ref name="ref_06f98c19661781836388de3665a838b82a2aab0ba5f04645df3e692654062fe3">''[[:d:Q28244321|A revised classification of naked lobose amoebae (Amoebozoa: lobosa)]]''</ref> | [[Longamoebia]]<ref name="ref_06f98c19661781836388de3665a838b82a2aab0ba5f04645df3e692654062fe3">''[[:d:Q28244321|A revised classification of naked lobose amoebae (Amoebozoa: lobosa)]]''</ref><br/>[[Centramoebia]]<ref name="ref_88ff74caebbdff69adae1309530f8930d8ba5d8e8ac089aa0eb81bf4fefdaad6">''[[:d:Q57086550|Revisions to the Classification, Nomenclature, and Diversity of Eukaryotes]]''</ref> | [[File:Zellteilung Thekamöbe.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q2423214|Q2423214]] | [[Scrophulariales]] | Scrophulariales<ref name="ref_70bf05e61b2b9bdd016feae33b1d7b5de0ce721d914bd156fd8bd57827c49ae6">''[[:d:Q167402|Australian Plant Name Index]]''</ref> | [[Asteridae]]<ref name="ref_28cf80c5c6ebedaed76ed16b06e52f2e25c19a17378bed20e7c222d6915922b7">''[[:d:Q14244038|An Integrated System of Classification of Flowering Plants]]''</ref> | [[File:Illustration Crocus vernus0.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q2424400|Q2424400]] | [[Rhabdura]] | Rhabdura<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | [[Diplura]]<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | [[File:Diplura.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q2430829|Q2430829]] | [[Glumaceae]] | Glumaceae | [[Monocotyledoneae]]<ref name="ref_621d6bb1f35f60ee4489c304a6ae0f88ad38a6f49a1c164d0f3b01e5164860e2">''[[:d:Q5876832|Genera plantarum ad exemplaria imprimis in herbariis kewensibus servata definita]]''</ref> | [[File:370 Panicum miliaceum L.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q2439812|Q2439812]] | [[Spadiciflorae]] | Spadiciflorae | [[Monocotyledoneae]]<ref name="ref_e0b845b20d33dc4b553bc73285ce7e0af838cbb399719d6b24af5734aaa4abdf">''[[:d:Q14823899|Handbuch der Systematischen Botanik]]''</ref> | [[File:Aronbluete3683.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q2443153|Q2443153]] | [[Cycloneritimorpha]] | Cycloneritimorpha | [[Neritimorpha]]<br/>[[Neritopsina]] | [[File:Nerita plicata 2.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q2450405|Q2450405]] | [[Gruinales]] | Gruinales | [[Dialypetaleae]]<ref name="ref_e0b845b20d33dc4b553bc73285ce7e0af838cbb399719d6b24af5734aaa4abdf">''[[:d:Q14823899|Handbuch der Systematischen Botanik]]''</ref> | [[File:Erythroxylum coca - Köhler–s Medizinal-Pflanzen-204.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q2452647|Q2452647]] | [[Trichocoleales]] | Trichocoleales | [[Jungermanniidae]] | [[File:Trichocolea tomentella 130108.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q2463087|Q2463087]] | [[Confuciusornithiformes]] | Confuciusornithiformes | [[Pygostylia]]<ref name="ref_ed6a5d9605b0cd838b6d9340f4bb33ff8536a0c347663334e025d2753d4a8996">''[[:d:Q796451|Fossilworks]]''</ref> | [[File:Eoconfuciusornis zhengi.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q2466563|Q2466563]] | [[Epipolasida]] | Epipolasida | [[Tetractinomorpha]] | | |- | [[:d:Q2490505|Q2490505]] | [[Dactylochirotida]] | Dactylochirotida | [[Dendrochirotacea]] | [[File:Rhopalodina.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q2492802|Q2492802]] | [[Molpadiida]] | Molpadida<ref name="ref_b43b3a9bf65ceeee7f336c58c6fb45851465d8d0557d1e2b4342129d91b30b4e">''[[:d:Q108699297|Holothuries provenant des campagnes des yachts Princesse-Alice et Hirondelle II (1898-1915)]]''</ref><ref name="ref_3029277187966f86364b0bc2544a1c7cdf6ae5b0bdf3cd043c75cb6eed26e03e">''[[:d:Q56035144|The paracaudinid sea cucumbers of Australia and New Zealand (Echinodermata: Holothuroidea: Molpadida: Caudinidae)]]''</ref><ref name="ref_9015352e83bd8343ff8c71c0c8dcad42eb44a959346650a70c258a8963f9b52e">''[[:d:Q91345754|Sea cucumbers of the Kerguelen Plateau, with descriptions of new genus and species (Echinodermata: Holothuroidea)]]''</ref><ref name="ref_74e031573bdba5450912104f761e0cc4ad9c3599875851aee7a87f5e0f71800e">''[[:d:Q131405017|A report of sea cucumbers collected on the first dedicated deep-sea biological survey of Australia’s Indian Ocean Territories around Christmas and Cocos (Keeling) Islands (Echinodermata: Holothuroidea)]]''</ref><ref name="ref_23b80758ad1389c3f4fc571aa8731c18bcf8be1f285aad66f1fda148e11b60c7">''[[:d:Q97515613|A taxonomic guide to the Echinodermata of the South Atlantic Bight, USA: 1. Sea cucumbers (Echinodermata: Holothuroidea)]]''</ref> | [[Apodacea]]<br/>[[Holothuroidea]] | [[File:Sweet Potato Sea Cucumber (Molpadia arenicola) 2.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q2506423|Q2506423]] | [[Archaeopulmonata]] | Archaeopulmonata<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | [[Gastropodos]]<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | [[File:Carychium tridentatum.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q2519639|Q2519639]] | [[Golfingiida]] | Golfingiida | [[Sipunculidea]] | [[File:Golfingia.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q2524330|Q2524330]] | [[coralline algae]] | Corallinales | [[Corallinophycidae]] | [[File:Corallina elongata.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q2534329|Q2534329]] | [[Callitrichales]] | Callitrichales<ref name="ref_70bf05e61b2b9bdd016feae33b1d7b5de0ce721d914bd156fd8bd57827c49ae6">''[[:d:Q167402|Australian Plant Name Index]]''</ref> | [[Asteridae]]<ref name="ref_28cf80c5c6ebedaed76ed16b06e52f2e25c19a17378bed20e7c222d6915922b7">''[[:d:Q14244038|An Integrated System of Classification of Flowering Plants]]''</ref> | [[File:Callitriche spp Sturm38.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q2538910|Q2538910]] | [[Boraginales]] | Boraginales<ref name="ref_52c422a3a63aa15cea70f788af0d98a62756f3c860fdd8b758b51fe95d8330a2">''[[:d:Q55869373|Flowering Plants]]''</ref><ref name="ref_c897800e976629473a3c76e9817de559f8015d04bacc29b950be816b9d1f1a8b">''[[:d:Q28948146|Familial classification of the Boraginales]]''</ref> | [[lamiids]]<ref name="ref_0303c5a81833512e1031f9c4da00ad4804acd2b29b0a3572354e7281145a630b">''[[:d:Q23803501|An update of the Angiosperm Phylogeny Group classification for the orders and families of flowering plants: APG IV]]''</ref> | [[File:Echium vulgare 190605.JPG|center|32px]] | |- | [[:d:Q2542655|Q2542655]] | [[Rhodopemorpha]] | Rhodopemorpha<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | [[Gastropodos]]<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | [[File:Helminthope psammobionta dorsal schematic.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q2544965|Q2544965]] | [[Polymorphida]] | Polymorphida<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | [[Palaeacanthocephala]]<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | [[File:C wegeneri.JPG|center|32px]] | |- | [[:d:Q2546461|Q2546461]] | [[Polytrichales]] | Polytrichales | [[Polytrichopsida]] | [[File:LeafMoss0225.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q2567014|Q2567014]] | [[Lobosea]] | Lobosea | [[Lobosea]] | | |- | [[:d:Q2574497|Q2574497]] | [[Cubomedusae]] | Cubomedusae | [[Cubozoa]] | [[File:Irukandji-jellyfish-queensland-australia.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q2577942|Q2577942]] | [[Lycopodiales]] | Lycopodiales<ref name="ref_70bf05e61b2b9bdd016feae33b1d7b5de0ce721d914bd156fd8bd57827c49ae6">''[[:d:Q167402|Australian Plant Name Index]]''</ref><ref name="ref_ecd3d782139f3bf8a6753c13254ae80d9209dfc6e8ff4382c1b1657a6a3ca2c1">''[[:d:Q30092476|A community-derived classification for extant lycophytes and ferns]]''</ref><ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref> | [[Lycopodiopsida]]<ref name="ref_ecd3d782139f3bf8a6753c13254ae80d9209dfc6e8ff4382c1b1657a6a3ca2c1">''[[:d:Q30092476|A community-derived classification for extant lycophytes and ferns]]''</ref><br/>[[Lycopodiidae]]<ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref> | [[File:Lycopodium annotinum1.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q2578322|Q2578322]] | [[Umbelliflorae]] | Umbelliflorae | [[Dialypetaleae]]<br/>[[Archichlamydeae]]<ref name="ref_38b181f0a23ac15f921536dc9468603db8fe4e02ca836d5259b079b60505bfef">''[[:d:Q14866876|Syllabus der Pflanzenfamilien (ed. 9)]]''</ref> | [[File:Conium maculatum - Köhler–s Medizinal-Pflanzen-191.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q2588755|Q2588755]] | [[Tricoccae]] | Tricoccae | [[Monochlamydeae]]<ref name="ref_e0b845b20d33dc4b553bc73285ce7e0af838cbb399719d6b24af5734aaa4abdf">''[[:d:Q14823899|Handbuch der Systematischen Botanik]]''</ref> | [[File:Hevea brasiliensis - Köhler–s Medizinal-Pflanzen-071.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q2592664|Q2592664]] | [[Ebenales]] | Ebenales | [[Dilleniidae]]<ref name="ref_28cf80c5c6ebedaed76ed16b06e52f2e25c19a17378bed20e7c222d6915922b7">''[[:d:Q14244038|An Integrated System of Classification of Flowering Plants]]''</ref><br/>[[Heteromerae]]<ref name="ref_621d6bb1f35f60ee4489c304a6ae0f88ad38a6f49a1c164d0f3b01e5164860e2">''[[:d:Q5876832|Genera plantarum ad exemplaria imprimis in herbariis kewensibus servata definita]]''</ref><br/>[[Sympetalae]]<ref name="ref_38b181f0a23ac15f921536dc9468603db8fe4e02ca836d5259b079b60505bfef">''[[:d:Q14866876|Syllabus der Pflanzenfamilien (ed. 9)]]''</ref> | [[File:Diospyros lotus Bra36.png|center|32px]] | |- | [[:d:Q2596656|Q2596656]] | [[Vestibuliferida]] | Vestibuliferida | [[Trichostomatia]]<ref name="ref_0c75e9b8c29938e8ceeb68b324f0e6d093cc688bc34ab84739dfb06955fed89d">''[[:d:Q54018828|The Ciliated Protozoa]]''</ref> | [[File:Isotricha intestinalis.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q2610298|Q2610298]] | [[Atheliales]] | Atheliales | [[Agaricomycetes]] | [[File:Athelia neuhoffii - Lindsey.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q2618487|Q2618487]] | [[Rhynchobdellida]] | Rhynchobdellida<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | [[Clitellata]] | [[File:CystobranchusRespiransRutilusRutilus.JPG|center|32px]] | |- | [[:d:Q2621831|Q2621831]] | [[Upupiformes]] | Upupiformes<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | [[ave]]<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | [[File:Upupa epops 2 Luc Viatour.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q2627561|Q2627561]] | [[Synandrae]] | Synandrae | [[Sympetalae]]<ref name="ref_e0b845b20d33dc4b553bc73285ce7e0af838cbb399719d6b24af5734aaa4abdf">''[[:d:Q14823899|Handbuch der Systematischen Botanik]]''</ref> | [[File:Lobelia cardinalis.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q2632283|Q2632283]] | [[Scleroperalia]] | Scleroperalia | [[Bursovaginoidea]]<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | | |- | [[:d:Q2640994|Q2640994]] | [[Alepocephaliformes]] | Alepocephaliformes<ref name="ref_326ac5569391c4058005e6ad9441a464fc841e83feba37d7ba7668f7c922fe08">''[[:d:Q9185167|Catalog of Fishes]]''</ref> | [[Alepocephali]]<br/>[[Actinopteri]]<ref name="ref_326ac5569391c4058005e6ad9441a464fc841e83feba37d7ba7668f7c922fe08">''[[:d:Q9185167|Catalog of Fishes]]''</ref> | [[File:Bathylaco nigricans.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q2645464|Q2645464]] | [[Pseudoborniales]] | Pseudoborniales | [[Equisetopsida]] | [[File:Pseudobornia ursina.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q2645684|Q2645684]] | [[Mermithida]] | Mermithida<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | [[Enoplia]]<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | [[File:Mermis nigrescens on tettigonia viridissima beentree.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q2663101|Q2663101]] | [[Julida]] | Julida<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref><ref name="ref_ca21f415746648150e193896e2ee7444bdd75aca11096d9b712baf1a0d03d7fd">''[[:d:Q21061184|Class Diplopoda de Blainville in Gervais, 1844]]''</ref> | [[Juliformia]]<ref name="ref_ca21f415746648150e193896e2ee7444bdd75aca11096d9b712baf1a0d03d7fd">''[[:d:Q21061184|Class Diplopoda de Blainville in Gervais, 1844]]''</ref> | [[File:Tachypodoiulus niger 1.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q2664614|Q2664614]] | [[Geophilomorpha]] | Geophilomorpha<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref><ref name="ref_f8ad1347d57e7105fd7aadce9416e5ade090187180ef7ea4a024fd1a06bb4204">''[[:d:Q21055045|Class Chilopoda, Class Symphyla and Class Pauropoda]]''</ref> | [[Pleurostigmophora]]<ref name="ref_f8ad1347d57e7105fd7aadce9416e5ade090187180ef7ea4a024fd1a06bb4204">''[[:d:Q21055045|Class Chilopoda, Class Symphyla and Class Pauropoda]]''</ref> | [[File:Geophilus fg01.JPG|center|32px]] | |- | [[:d:Q2668398|Q2668398]] | [[Olacales]] | Olacales<ref name="ref_70bf05e61b2b9bdd016feae33b1d7b5de0ce721d914bd156fd8bd57827c49ae6">''[[:d:Q167402|Australian Plant Name Index]]''</ref> | [[Disciflorae]]<ref name="ref_621d6bb1f35f60ee4489c304a6ae0f88ad38a6f49a1c164d0f3b01e5164860e2">''[[:d:Q5876832|Genera plantarum ad exemplaria imprimis in herbariis kewensibus servata definita]]''</ref> | [[File:Olax imbricata Blanco2.311-cropped.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q2687138|Q2687138]] | [[Neoechinorhynchida]] | Neoechinorhynchida<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | [[Eoacanthocephala]]<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref><ref name="ref_ec5fa21d16527256b5f3b40769ea14e0d69ce93ab2734773ebe2c914450ab010">''[[:d:Q18644461|Phylum Acanthocephala Kohlreuther, 1771]]''</ref> | [[File:Parasite140083-fig1 Figs 1-7 Neoechinorhynchus (Hebesoma) spiramuscularis.tif|center|32px]] | |- | [[:d:Q2695729|Q2695729]] | [[Hydrocharitales]] | Hydrocharitales<ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref><ref name="ref_52c422a3a63aa15cea70f788af0d98a62756f3c860fdd8b758b51fe95d8330a2">''[[:d:Q55869373|Flowering Plants]]''</ref> | [[Alismatidae]]<ref name="ref_28cf80c5c6ebedaed76ed16b06e52f2e25c19a17378bed20e7c222d6915922b7">''[[:d:Q14244038|An Integrated System of Classification of Flowering Plants]]''</ref><br/>[[Alismatanae]]<ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref><ref name="ref_52c422a3a63aa15cea70f788af0d98a62756f3c860fdd8b758b51fe95d8330a2">''[[:d:Q55869373|Flowering Plants]]''</ref> | [[File:Hydrocharis morsus ranae L ag1.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q2696900|Q2696900]] | [[Hamamelidales]] | Hamamelidales<ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref><ref name="ref_52c422a3a63aa15cea70f788af0d98a62756f3c860fdd8b758b51fe95d8330a2">''[[:d:Q55869373|Flowering Plants]]''</ref><ref name="ref_69b50a399407f05f4fa737e9d26f700dff76ffc8db376521051abb69751a5735">''[[:d:Q21994487|Summary of recent systems of angiosperm classification]]''</ref><ref name="ref_793fa96b38ba606676c280023b7166d5dd46b9c63ee2a25b32e804b70f25a538">''[[:d:Q22338324|An Updated Classification of the Class Magnoliopsida (“Angiospermae”)]]''</ref> | [[Hamamelididae]]<ref name="ref_28cf80c5c6ebedaed76ed16b06e52f2e25c19a17378bed20e7c222d6915922b7">''[[:d:Q14244038|An Integrated System of Classification of Flowering Plants]]''</ref><br/>[[Monochlamydeae]]<ref name="ref_e0b845b20d33dc4b553bc73285ce7e0af838cbb399719d6b24af5734aaa4abdf">''[[:d:Q14823899|Handbuch der Systematischen Botanik]]''</ref><br/>[[Hamamelidanae]]<ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref><ref name="ref_52c422a3a63aa15cea70f788af0d98a62756f3c860fdd8b758b51fe95d8330a2">''[[:d:Q55869373|Flowering Plants]]''</ref><ref name="ref_793fa96b38ba606676c280023b7166d5dd46b9c63ee2a25b32e804b70f25a538">''[[:d:Q22338324|An Updated Classification of the Class Magnoliopsida (“Angiospermae”)]]''</ref><br/>[[Saxifraganae]]<ref name="ref_69b50a399407f05f4fa737e9d26f700dff76ffc8db376521051abb69751a5735">''[[:d:Q21994487|Summary of recent systems of angiosperm classification]]''</ref> | [[File:Hamamelis virginiana - Köhler–s Medizinal-Pflanzen-070.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q2697385|Q2697385]] | [[Juglandales]] | Juglandales<ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref><ref name="ref_52c422a3a63aa15cea70f788af0d98a62756f3c860fdd8b758b51fe95d8330a2">''[[:d:Q55869373|Flowering Plants]]''</ref><ref name="ref_69b50a399407f05f4fa737e9d26f700dff76ffc8db376521051abb69751a5735">''[[:d:Q21994487|Summary of recent systems of angiosperm classification]]''</ref><ref name="ref_793fa96b38ba606676c280023b7166d5dd46b9c63ee2a25b32e804b70f25a538">''[[:d:Q22338324|An Updated Classification of the Class Magnoliopsida (“Angiospermae”)]]''</ref> | [[Hamamelididae]]<ref name="ref_28cf80c5c6ebedaed76ed16b06e52f2e25c19a17378bed20e7c222d6915922b7">''[[:d:Q14244038|An Integrated System of Classification of Flowering Plants]]''</ref><br/>[[Monochlamydeae]]<ref name="ref_e0b845b20d33dc4b553bc73285ce7e0af838cbb399719d6b24af5734aaa4abdf">''[[:d:Q14823899|Handbuch der Systematischen Botanik]]''</ref><br/>[[Archichlamydeae]]<ref name="ref_38b181f0a23ac15f921536dc9468603db8fe4e02ca836d5259b079b60505bfef">''[[:d:Q14866876|Syllabus der Pflanzenfamilien (ed. 9)]]''</ref><br/>[[Juglandanae]]<ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref><ref name="ref_52c422a3a63aa15cea70f788af0d98a62756f3c860fdd8b758b51fe95d8330a2">''[[:d:Q55869373|Flowering Plants]]''</ref><br/>[[Rosanae]]<ref name="ref_69b50a399407f05f4fa737e9d26f700dff76ffc8db376521051abb69751a5735">''[[:d:Q21994487|Summary of recent systems of angiosperm classification]]''</ref><br/>[[Hamamelidanae]]<ref name="ref_793fa96b38ba606676c280023b7166d5dd46b9c63ee2a25b32e804b70f25a538">''[[:d:Q22338324|An Updated Classification of the Class Magnoliopsida (“Angiospermae”)]]''</ref> | [[File:Juglans regia - Köhler–s Medizinal-Pflanzen-081.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q2697797|Q2697797]] | [[Taxales]] | Taxales<ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref> | [[Pinopsida]]<br/>[[Taxidae]]<ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref> | [[File:Cis001 kpjas.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q2704173|Q2704173]] | [[Trochodendrales]] | Trochodendrales<ref name="ref_774629b5d6b96d18755d7eba9800e693975ea5262bd876c19af66b5ea59794ed">''[[:d:Q13683362|An update of the Angiosperm Phylogeny Group classification for the orders and families of flowering plants: APG III]]''</ref><ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref><ref name="ref_52c422a3a63aa15cea70f788af0d98a62756f3c860fdd8b758b51fe95d8330a2">''[[:d:Q55869373|Flowering Plants]]''</ref><ref name="ref_69b50a399407f05f4fa737e9d26f700dff76ffc8db376521051abb69751a5735">''[[:d:Q21994487|Summary of recent systems of angiosperm classification]]''</ref> | [[Eudicotyledoneae]]<ref name="ref_774629b5d6b96d18755d7eba9800e693975ea5262bd876c19af66b5ea59794ed">''[[:d:Q13683362|An update of the Angiosperm Phylogeny Group classification for the orders and families of flowering plants: APG III]]''</ref><ref name="ref_0303c5a81833512e1031f9c4da00ad4804acd2b29b0a3572354e7281145a630b">''[[:d:Q23803501|An update of the Angiosperm Phylogeny Group classification for the orders and families of flowering plants: APG IV]]''</ref> | [[File:Trochodendron-aralioides-flowers.JPG|center|32px]] | |- | [[:d:Q2705106|Q2705106]] | [[Chaetophorales]] | Chaetophorales | [[Chlorophyceae]] | [[File:Stigeoclonium sp zugespitzte seitenzweige.jpeg|center|32px]] | |- | [[:d:Q2705562|Q2705562]] | [[Gnetales]] | Gnetales<ref name="ref_e7c32bf06f270365c7c10b40d8dd0726f5acc3d9f38c7ed8612deb66e50cfb95">''[[:d:Q18920913|A new classification and linear sequence of extant gymnosperms]]''</ref><ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref> | [[Coniferopsida]]<br/>[[Gymnospermae]]<br/>[[Gnetophyta]]<ref name="ref_e7c32bf06f270365c7c10b40d8dd0726f5acc3d9f38c7ed8612deb66e50cfb95">''[[:d:Q18920913|A new classification and linear sequence of extant gymnosperms]]''</ref><ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref><br/>[[Gnetopsida]] | [[File:Gnetum gnemon BotGardBln1105C.JPG|center|32px]] | |- | [[:d:Q2710512|Q2710512]] | [[Acrochaetiales]] | Acrochaetiales | [[Nemaliophycidae]] | [[File:Audouinella.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q2712199|Q2712199]] | [[Agyriales]] | Agyriales<ref name="ref_06b100a91d5cb5291b6a52503a56fc955e9c9414b13093f60fc8ec38fe29d5ea">http://www.indexfungorum.org/names/NamesRecord.asp?RecordID=90523</ref> | [[Lecanoromycetes]] | [[File:Trapelia involuta-1.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q2713052|Q2713052]] | [[Alteromonadales]] | Alteromonadales<ref name="ref_620a847fbcac205b5a1c11ec93ed90db3e61acbe9fb1eae72bc08d4501f60cad">''[[:d:Q45316252|Validation List no. 106: Validation of publication of new names and new combinations previously effectively published outside the IJSEM]]''</ref> | [[Gammaproteobacteria]] | [[File:Shewanella oneidensis.png|center|32px]] | |- | [[:d:Q2714640|Q2714640]] | [[Cutleriales]] | Cutleriales | [[Phaeophyceae]] | [[File:Cutleria cylindrica - National Museum of Nature and Science, Tokyo - DSC07656.JPG|center|32px]] | |- | [[:d:Q2714646|Q2714646]] | [[Ascoseirales]] | Ascoseirales<ref name="ref_9a2dacecf9c16e46d11ce384fc244e2c3a109bb934b599738dae23e9766005e7">''[[:d:Q21483204|An Updated Classification of Brown Algae (Ochrophyta, Phaeophyceae)]]''</ref> | [[Fucophycidae]]<ref name="ref_9a2dacecf9c16e46d11ce384fc244e2c3a109bb934b599738dae23e9766005e7">''[[:d:Q21483204|An Updated Classification of Brown Algae (Ochrophyta, Phaeophyceae)]]''</ref> | | |- | [[:d:Q2714662|Q2714662]] | [[Desmarestiales]] | Desmarestiales<ref name="ref_9a2dacecf9c16e46d11ce384fc244e2c3a109bb934b599738dae23e9766005e7">''[[:d:Q21483204|An Updated Classification of Brown Algae (Ochrophyta, Phaeophyceae)]]''</ref> | [[Fucophycidae]]<ref name="ref_9a2dacecf9c16e46d11ce384fc244e2c3a109bb934b599738dae23e9766005e7">''[[:d:Q21483204|An Updated Classification of Brown Algae (Ochrophyta, Phaeophyceae)]]''</ref> | [[File:Desmerestia aculeata.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q2715035|Q2715035]] | [[Bangiales]] | Bangiales | [[Bangiophyceae]] | [[File:Bangia fuscopurpurea (formerly Bangia lutea).jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q2716692|Q2716692]] | [[Chloranthales]] | Chloranthales<ref name="ref_774629b5d6b96d18755d7eba9800e693975ea5262bd876c19af66b5ea59794ed">''[[:d:Q13683362|An update of the Angiosperm Phylogeny Group classification for the orders and families of flowering plants: APG III]]''</ref><ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref><ref name="ref_52c422a3a63aa15cea70f788af0d98a62756f3c860fdd8b758b51fe95d8330a2">''[[:d:Q55869373|Flowering Plants]]''</ref><ref name="ref_69b50a399407f05f4fa737e9d26f700dff76ffc8db376521051abb69751a5735">''[[:d:Q21994487|Summary of recent systems of angiosperm classification]]''</ref><ref name="ref_793fa96b38ba606676c280023b7166d5dd46b9c63ee2a25b32e804b70f25a538">''[[:d:Q22338324|An Updated Classification of the Class Magnoliopsida (“Angiospermae”)]]''</ref> | [[Angiospermae|angiosperms]]<ref name="ref_774629b5d6b96d18755d7eba9800e693975ea5262bd876c19af66b5ea59794ed">''[[:d:Q13683362|An update of the Angiosperm Phylogeny Group classification for the orders and families of flowering plants: APG III]]''</ref> | [[File:Sarcandra glabra3.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q2720030|Q2720030]] | [[Sabiales]] | Sabiales<ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref><ref name="ref_52c422a3a63aa15cea70f788af0d98a62756f3c860fdd8b758b51fe95d8330a2">''[[:d:Q55869373|Flowering Plants]]''</ref><ref name="ref_69b50a399407f05f4fa737e9d26f700dff76ffc8db376521051abb69751a5735">''[[:d:Q21994487|Summary of recent systems of angiosperm classification]]''</ref><ref name="ref_793fa96b38ba606676c280023b7166d5dd46b9c63ee2a25b32e804b70f25a538">''[[:d:Q22338324|An Updated Classification of the Class Magnoliopsida (“Angiospermae”)]]''</ref> | [[Rutanae]]<ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref><ref name="ref_52c422a3a63aa15cea70f788af0d98a62756f3c860fdd8b758b51fe95d8330a2">''[[:d:Q55869373|Flowering Plants]]''</ref><br/>[[Proteanae]]<ref name="ref_69b50a399407f05f4fa737e9d26f700dff76ffc8db376521051abb69751a5735">''[[:d:Q21994487|Summary of recent systems of angiosperm classification]]''</ref><ref name="ref_793fa96b38ba606676c280023b7166d5dd46b9c63ee2a25b32e804b70f25a538">''[[:d:Q22338324|An Updated Classification of the Class Magnoliopsida (“Angiospermae”)]]''</ref> | [[File:Meliosma veitchorum1.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q2720158|Q2720158]] | [[Gynandrae]] | Gynandrae | [[Monocotyledoneae]]<ref name="ref_e0b845b20d33dc4b553bc73285ce7e0af838cbb399719d6b24af5734aaa4abdf">''[[:d:Q14823899|Handbuch der Systematischen Botanik]]''</ref> | [[File:Orchis italica a.JPG|center|32px]] | |- | [[:d:Q2726247|Q2726247]] | [[Trichosphaeriales]] | Trichosphaeriales | [[Sordariomycetes]] | | |- | [[:d:Q2733041|Q2733041]] | [[Notomyotida]] | Notomyotida<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | [[Asteroidea]]<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | [[File:Benthopecten sp.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q2740581|Q2740581]] | [[Salpida]] | Salpida<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | [[Thaliacea]]<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | [[File:Salp.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q2745541|Q2745541]] | [[Echiuroidea]] | Echiuroidea<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | [[Echiura]]<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | [[File:Echiura in Korea1.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q2748371|Q2748371]] | [[Harpetida]] | Harpetida | [[Trilobita]] | [[File:Harpetidae species trilobite.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q2748622|Q2748622]] | [[Tetralithistida]] | Tetralithistida<ref name="ref_0dd0ecf7bf278d95aad8a405c4bd6fb82e01ce9d874347b2258c1e1c513a4305">''[[:d:Q19317985|Phylum Porifera Grant, 1836]]''</ref> | [[Lithistida]]<ref name="ref_0dd0ecf7bf278d95aad8a405c4bd6fb82e01ce9d874347b2258c1e1c513a4305">''[[:d:Q19317985|Phylum Porifera Grant, 1836]]''</ref> | | |- | [[:d:Q2751861|Q2751861]] | [[Pantolesta]] | Pantolesta | [[Ferae]] | [[File:Palaeosinopa NT.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q2760783|Q2760783]] | [[Plagiorchiida]] | Plagiorchiida<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | [[Digenea]]<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | [[File:Paragonimus westermanii.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q2782692|Q2782692]] | [[Apororhynchida]] | Apororhynchida<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | [[Archiacanthocephala]]<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref><ref name="ref_ec5fa21d16527256b5f3b40769ea14e0d69ce93ab2734773ebe2c914450ab010">''[[:d:Q18644461|Phylum Acanthocephala Kohlreuther, 1771]]''</ref> | [[File:Apororhynchus hemignathi.png|center|32px]] | |- | [[:d:Q2783152|Q2783152]] | [[Oligacanthorhynchida]] | Oligacanthorhynchida<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | [[Archiacanthocephala]]<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref><ref name="ref_ec5fa21d16527256b5f3b40769ea14e0d69ce93ab2734773ebe2c914450ab010">''[[:d:Q18644461|Phylum Acanthocephala Kohlreuther, 1771]]''</ref> | [[File:Macracanthorhynchus hirudinaceus adult BAM1.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q2800290|Q2800290]] | [[Leptomyxida]] | Leptomyxida<ref name="ref_c960b6892623db19bed454c38e9327b25dcaa3d5467c8284b99b4ed532c4f384">''[[:d:Q109920691|Étude des genres Leptomyxa et Gephyramoeba (Protozoa, Sarcodina). I. Leptomyxa reticulata Goodey, 1915]]''</ref> | [[Tubulinea]] | | |- | [[:d:Q2800411|Q2800411]] | [[Verticillatae]] | Verticillatae | [[Monochlamydeae]]<ref name="ref_e0b845b20d33dc4b553bc73285ce7e0af838cbb399719d6b24af5734aaa4abdf">''[[:d:Q14823899|Handbuch der Systematischen Botanik]]''</ref><br/>[[Archichlamydeae]]<ref name="ref_38b181f0a23ac15f921536dc9468603db8fe4e02ca836d5259b079b60505bfef">''[[:d:Q14866876|Syllabus der Pflanzenfamilien (ed. 9)]]''</ref> | [[File:Casuarina cunninghamiana fruit01.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q2804202|Q2804202]] | [[Centramoebida]] | Centramoebida | [[Longamoebia]]<ref name="ref_06f98c19661781836388de3665a838b82a2aab0ba5f04645df3e692654062fe3">''[[:d:Q28244321|A revised classification of naked lobose amoebae (Amoebozoa: lobosa)]]''</ref> | [[File:Acanthamoeba polyphaga cyst.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q2808654|Q2808654]] | [[Macrodasyida]] | Macrodasyida | [[Gastrotricha]]<ref name="ref_0e21d2f391eca5f2f3be713442cd269e6faf987853d7d220a83e592a345f2dad">''[[:d:Q18642824|Phylum Gastrotricha]]''</ref> | [[File:Thaumastoderma ramuliferum.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q2814783|Q2814783]] | [[Gaviiformes]] | Gaviiformes<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref><ref name="ref_78b47291c0dd6e5173ebe92d807c354d3e1151fe5d647c93e9876c1d452e713f">''[[:d:Q27042747|IOC World Bird List Version 6.3]]''</ref><ref name="ref_43c4be1e7a0e8e16fe1d7d313e2c3d2135be0eea9fbd009e3978efed469b1674">''[[:d:Q27907675|IOC World Bird List Version 6.4]]''</ref><ref name="ref_564ad4a35529977276f5df09652cc9788cb3b659e772f52f97b7a69e5a603205">''[[:d:Q28971563|IOC World Bird List Version 7.1]]''</ref><ref name="ref_266fcb1bcf1f83500e47dc964480b1abf5bf69e09fc2dd5d9b57347bbaabaad1">''[[:d:Q29937193|IOC World Bird List Version 7.2]]''</ref><ref name="ref_56f56aeaf68793da280086a33452bd3feaa50bc613807c2b86a0bfa262ca31df">''[[:d:Q38258000|IOC World Bird List Version 7.3]]''</ref><ref name="ref_c7fb09d9af26132096ff14dd4ef58ffb60b45e0768da21314279f13d5d338079">''[[:d:Q53908065|IOC World Bird List Version 8.1]]''</ref><ref name="ref_1a04f3e8a02e2f0067f21bdedf92bd06b2e80ff85eadd8bb9590d073c9dcbd4c">''[[:d:Q56180957|IOC World Bird List Version 8.2]]''</ref><ref name="ref_b7131d5524efffceb73c1152c6ac776b7173ee57b206b02fc8dd5b15ee984e78">''[[:d:Q61018800|IOC World Bird List Version 9.1]]''</ref><ref name="ref_a3c926eefcbad41afe10b925c2d6828b77f009127f1ad218304f36d439df8393">''[[:d:Q65961410|IOC World Bird List Version 9.2]]''</ref><ref name="ref_6397691e9a04867daffb17c105db161cd56acafd886415cad59d0d45fb7f1e35">''[[:d:Q83589462|IOC World Bird List Version 10.1]]''</ref><ref name="ref_45fffc643465cf2c3059569cd5f7c6f78f16ce2a27a7ef8f1d7f646b75b2b33a">''[[:d:Q98069412|IOC World Bird List Version 10.2]]''</ref><ref name="ref_97a6951a2d81c2fdb35ed9d72113c3e7b5f3fa4708b0b1b9fc2f90bf53e1a784">''[[:d:Q105870418|IOC World Bird List Version 11.1]]''</ref><ref name="ref_7edb301dd0fb7ff2cdd7d7f5a23116941a2655b566e8892314c255fd7b60c47f">''[[:d:Q108116032|IOC World Bird List Version 11.2]]''</ref><ref name="ref_540c8d5ca51fcbcfdde3ed3fc93419ae3b011062884a1903a6c90b44028c9a05">''[[:d:Q116732424|IOC World Bird List Version 12.1]]''</ref><ref name="ref_29b118fd222e87d09eb4c0d34e662b0f9c0a14846d72dff04e08c839e7ce2bca">''[[:d:Q117190405|IOC World Bird List Version 12.2]]''</ref><ref name="ref_120581709b59e2f7acda8a22fb111da6e394c2562df61854f0a2691fb1342889">''[[:d:Q117219094|IOC World Bird List Version 13.1]]''</ref> | [[Aequornithes]] | [[File:Common Loon.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q2822646|Q2822646]] | [[Acarosporales]] | Acarosporales<ref name="ref_14c8ebff95c98e6cdb132798a90db6de38c19e3f00a6f3dd821fad69ace7024f">http://www.indexfungorum.org/names/NamesRecord.asp?RecordID=501289</ref> | [[Acarosporomycetidae]] | [[File:Acarospora glaucocarpa-1.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q2823177|Q2823177]] | [[Aciculata]] | Aciculata<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | [[Polychaeta]] | [[File:Nerr0328.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q2823511|Q2823511]] | [[Acrosiphoniales]] | Acrosiphoniales | [[Ulvophyceae]] | [[File:Acrosiphonia arcta.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q2823518|Q2823518]] | [[Acrosymphytales]] | Acrosymphytales | [[Rhodymeniophycidae]] | [[File:Acrosymphyton firmum M.W.Hawkes (AM AK295823).jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q2827708|Q2827708]] | [[Ahnfeltiales]] | Ahnfeltiales | [[Florideophyceae]]<ref name="ref_ff4287d2b684447b988dc170c7ca062d5ba1a84425bf769a210a2c4e4ad32e8f">''[[:d:Q2835653|AlgaeBase]]''</ref> | [[File:Ahnfeltia plicata Helgoland.JPG|center|32px]] | |- | [[:d:Q2839447|Q2839447]] | [[Miomoptera]] | Miomoptera | [[Eumetabola]]<br/>[[Clareocercaria]]<ref name="ref_12d8242f541e593f9344feec40c683610d38c47d96be32b3f2ebb4e3e83a1c5d">''[[:d:Q38367978|Redefining the extinct orders Miomoptera and Hypoperlida as stem acercarian insects]]''</ref> | [[File:Wing of Metropator pusillus.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q2839918|Q2839918]] | [[Blastodiniales]] | Blastodiniales | [[Blastodiniophyceae]] | | |- | [[:d:Q2843210|Q2843210]] | [[Acrasiales]] | Acrasiales | [[Acrasiomycetes]] | | |- | [[:d:Q2846441|Q2846441]] | [[Andreaeales]] | Andreaeales | [[Andreaeidae]] | [[File:Bryophyta 14.png|center|32px]] | |- | [[:d:Q2846443|Q2846443]] | [[Andreaeobryales]] | Andreaeobryales | [[Andreaeidae]] | | |- | [[:d:Q2854356|Q2854356]] | [[Scitamineae]] | Scitamineae | [[Monocotyledoneae]]<ref name="ref_e0b845b20d33dc4b553bc73285ce7e0af838cbb399719d6b24af5734aaa4abdf">''[[:d:Q14823899|Handbuch der Systematischen Botanik]]''</ref><ref name="ref_38b181f0a23ac15f921536dc9468603db8fe4e02ca836d5259b079b60505bfef">''[[:d:Q14866876|Syllabus der Pflanzenfamilien (ed. 9)]]''</ref> | [[File:Curcuma longa - Köhler–s Medizinal-Pflanzen-199.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q2858227|Q2858227]] | [[Aphelenchida]] | Aphelenchida<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | [[Secernentea]]<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | [[File:Bursaphelenchus xylophilus.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q2868413|Q2868413]] | [[Asterocladales]] | Asterocladales<ref name="ref_9a2dacecf9c16e46d11ce384fc244e2c3a109bb934b599738dae23e9766005e7">''[[:d:Q21483204|An Updated Classification of Brown Algae (Ochrophyta, Phaeophyceae)]]''</ref> | [[Fucophycidae]]<ref name="ref_9a2dacecf9c16e46d11ce384fc244e2c3a109bb934b599738dae23e9766005e7">''[[:d:Q21483204|An Updated Classification of Brown Algae (Ochrophyta, Phaeophyceae)]]''</ref> | | |- | [[:d:Q2868420|Q2868420]] | [[Asterolamprales]] | Asterolamprales | [[Coscinodiscophyceae]] | | |- | [[:d:Q2878861|Q2878861]] | [[Baerida]] | Baerida<ref name="ref_73dc4ac66b0c56ff1c8223c8dca9fe47b52d0c3701e24bab7c504112ae78d664">''[[:d:Q604063|World Register of Marine Species]]''</ref> | [[Calcaronea]]<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref><ref name="ref_0dd0ecf7bf278d95aad8a405c4bd6fb82e01ce9d874347b2258c1e1c513a4305">''[[:d:Q19317985|Phylum Porifera Grant, 1836]]''</ref> | | |- | [[:d:Q2880595|Q2880595]] | [[Balbianiales]] | Balbianiales | [[Nemaliophycidae]] | [[File:British fresh-water algae, exclusive of Desmidieae and Diatomaceae (1882-1884) (20424452691).jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q2881290|Q2881290]] | [[Balliales]] | Balliales<ref name="ref_4846bcfdfe0233c8fbb1b02db3e7ee919bf25d43f2aa3e72b590434f0ae8d99a">''[[:d:Q54778015|Nuclear small-subunit rDNA sequences from Ballia spp. (Rhodophyta): proposal of the Balliales ord. nov., Balliaceae fam. nov., Ballia nana sp. nov. and Inkyuleea gen. nov. (Ceramiales)]]''</ref> | [[Nemaliophycidae]] | [[File:Album général des Cryptogames, Pl. 264.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q2883250|Q2883250]] | [[Apochela]] | Apochela<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | [[Eutardigrada]]<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | | |- | [[:d:Q2885825|Q2885825]] | [[Rhynchonellida]] | Rhynchonellida<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | [[Rhynchonellata]]<ref name="ref_f37f24b656cb23a9ca38b6885309672e3c7e8327e0dab838e55c494857e0a97e">''[[:d:Q18674784|Phylum Brachiopoda]]''</ref> | [[File:Ladogia Nalivkin, 1941 Devonian Western Russia.JPG|center|32px]] | |- | [[:d:Q2891619|Q2891619]] | [[Batrachospermales]] | Batrachospermales | [[Florideophyceae]] | [[File:Batrachospermum moniliforme.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q2899203|Q2899203]] | [[Sphenophyllales]] | Sphenophyllales | [[Equisetopsida]] | [[File:Sphenophyllum.gif|center|32px]] | |- | [[:d:Q2906812|Q2906812]] | [[Trepostomatida]] | Trepostomatida | [[Stenolaemata]] | [[File:Prasopora.JPG|center|32px]] | |- | [[:d:Q2910261|Q2910261]] | [[Bonnemaisoniales]] | Bonnemaisoniales | [[Rhodymeniophycidae]] | [[File:Bonnemaisonia asparagoides Crouan.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q2925661|Q2925661]] | [[Brisingida]] | Brisingida<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref><ref name="ref_4d33af8f3d071b5941d99d5f295d3d4930b7252c73530171c298d1623fdf5d92">http://www.marinespecies.org/aphia.php?p=taxdetails&id=123085</ref><ref name="ref_a702847b45c1ffae927851330be73b307976b9be8514be3f611f4258abec4835">''[[:d:Q64230413|Asteroidea of the North Pacific and Adjacent Waters. Part 2. Forcipulata (part)]]''</ref><ref name="ref_c545d87fd1e94848ac8a91b6c745f052277bb86702663bcccbc2948f305d3c1a">''[[:d:Q124051613|Systematics of deep-sea starfish order Brisingida (Echinodermata: Asteroidea), with a revised classification and assessments of morphological characters]]''</ref><ref name="ref_c33684dba0d1835c09cb47aa7c21dc218b8a5027956d146b583f507578fbdf6a">''[[:d:Q66412284|The marine fauna of New Zealand: Asteroidea (sea-stars). 3. Orders Velatida, Spinulosida, Forcipulatida, Brisingida with addenda to Paxillosida, Valvatida]]''</ref> | [[Asteroidea]]<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | [[File:Manningstar 600.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q2935521|Q2935521]] | [[Terebinthales]] | Terebinthales | [[Dialypetaleae]]<ref name="ref_e0b845b20d33dc4b553bc73285ce7e0af838cbb399719d6b24af5734aaa4abdf">''[[:d:Q14823899|Handbuch der Systematischen Botanik]]''</ref> | [[File:Pistacia lentiscus - Köhler–s Medizinal-Pflanzen-110.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q2937672|Q2937672]] | [[Pristiformes]] | Pristiformes<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref><ref name="ref_2e440cc0285a592cd9e99c53186474ef4b1cf2cea52af12b02df194fb28883fe">''[[:d:Q19402385|Pisces]]''</ref> | [[Batoidea]] | [[File:Pristis pristis - Georgia Aquarium Jan 2006.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q2941195|Q2941195]] | [[Halosphaeriales]] | Halosphaeriales | [[Sordariomycetidae]] | | |- | [[:d:Q2941748|Q2941748]] | [[Catenulida]] | Catenulida<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | [[Plathelminthes|Platyhelminthes]]<ref name="ref_73dc4ac66b0c56ff1c8223c8dca9fe47b52d0c3701e24bab7c504112ae78d664">''[[:d:Q604063|World Register of Marine Species]]''</ref> | [[File:Catenula lemnae.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q2946347|Q2946347]] | [[Ceramiales]] | Ceramiales | [[Rhodymeniophycidae]] | [[File:Phycologia Britannica, or, A history of British sea-weeds - containing coloured figures, generic and specific characters, synonymes, and descriptions of all the species of algae inhabiting the shores (14577735350).jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q2946383|Q2946383]] | [[Ceratophyllales]] | Ceratophyllales<ref name="ref_a17cd45f195cdc191b9f590dfce26a41c267e800aab843f3152d21b863779439">''[[:d:Q13626292|A phylogenetic classification of the land plants to accompany APG III]]''</ref><ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref><ref name="ref_52c422a3a63aa15cea70f788af0d98a62756f3c860fdd8b758b51fe95d8330a2">''[[:d:Q55869373|Flowering Plants]]''</ref><ref name="ref_69b50a399407f05f4fa737e9d26f700dff76ffc8db376521051abb69751a5735">''[[:d:Q21994487|Summary of recent systems of angiosperm classification]]''</ref> | [[Angiospermae|angiosperms]]<ref name="ref_48a3130b6d2735cbba082a16f6145b4603d757b0cbb56fc618bd3d043d9aecf0">''[[:d:Q14396088|An ordinal classification for the families of flowering plants]]''</ref><ref name="ref_774629b5d6b96d18755d7eba9800e693975ea5262bd876c19af66b5ea59794ed">''[[:d:Q13683362|An update of the Angiosperm Phylogeny Group classification for the orders and families of flowering plants: APG III]]''</ref><ref name="ref_2ac0a98f2ede0af4121e6b3efcc3f0f055f5d9ad3db914c6538104d875766a81">''[[:d:Q14565069|An update of the Angiosperm Phylogeny Group classification for the orders and families of flowering plants: APG II]]''</ref> | [[File:CeratophyllumSubmersum.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q2947529|Q2947529]] | [[Chaetocerotales]] | Chaetocerotales | [[Coscinodiscophyceae]] | [[File:Chaetoceros didymus by Line1.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q2963928|Q2963928]] | [[Chirodropida]] | Chirodropida<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | [[Cubozoa]]<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | [[File:Avispa marina.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q2964097|Q2964097]] | [[Chlorobiales]] | Chlorobiales | [[Chlorobiia]]<ref name="ref_75166a3751e44a76afd29552f137fa790b12a7ddb54109baee5751e24ccfd858">''[[:d:Q6595107|List of Prokaryotic names with Standing in Nomenclature]]''</ref> | | |- | [[:d:Q2964512|Q2964512]] | [[Choriplacina]] | Choriplacina<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | [[Neoloricata]]<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | | |- | [[:d:Q2982331|Q2982331]] | [[Colaconematales]] | Colaconematales | [[Nemaliophycidae]] | [[File:Colaconema daviesii Crouan.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q2982568|Q2982568]] | [[Coliiformes]] | Coliiformes<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref><ref name="ref_78b47291c0dd6e5173ebe92d807c354d3e1151fe5d647c93e9876c1d452e713f">''[[:d:Q27042747|IOC World Bird List Version 6.3]]''</ref><ref name="ref_43c4be1e7a0e8e16fe1d7d313e2c3d2135be0eea9fbd009e3978efed469b1674">''[[:d:Q27907675|IOC World Bird List Version 6.4]]''</ref><ref name="ref_564ad4a35529977276f5df09652cc9788cb3b659e772f52f97b7a69e5a603205">''[[:d:Q28971563|IOC World Bird List Version 7.1]]''</ref><ref name="ref_266fcb1bcf1f83500e47dc964480b1abf5bf69e09fc2dd5d9b57347bbaabaad1">''[[:d:Q29937193|IOC World Bird List Version 7.2]]''</ref><ref name="ref_56f56aeaf68793da280086a33452bd3feaa50bc613807c2b86a0bfa262ca31df">''[[:d:Q38258000|IOC World Bird List Version 7.3]]''</ref><ref name="ref_c7fb09d9af26132096ff14dd4ef58ffb60b45e0768da21314279f13d5d338079">''[[:d:Q53908065|IOC World Bird List Version 8.1]]''</ref><ref name="ref_1a04f3e8a02e2f0067f21bdedf92bd06b2e80ff85eadd8bb9590d073c9dcbd4c">''[[:d:Q56180957|IOC World Bird List Version 8.2]]''</ref><ref name="ref_b7131d5524efffceb73c1152c6ac776b7173ee57b206b02fc8dd5b15ee984e78">''[[:d:Q61018800|IOC World Bird List Version 9.1]]''</ref><ref name="ref_a3c926eefcbad41afe10b925c2d6828b77f009127f1ad218304f36d439df8393">''[[:d:Q65961410|IOC World Bird List Version 9.2]]''</ref><ref name="ref_6397691e9a04867daffb17c105db161cd56acafd886415cad59d0d45fb7f1e35">''[[:d:Q83589462|IOC World Bird List Version 10.1]]''</ref><ref name="ref_45fffc643465cf2c3059569cd5f7c6f78f16ce2a27a7ef8f1d7f646b75b2b33a">''[[:d:Q98069412|IOC World Bird List Version 10.2]]''</ref><ref name="ref_97a6951a2d81c2fdb35ed9d72113c3e7b5f3fa4708b0b1b9fc2f90bf53e1a784">''[[:d:Q105870418|IOC World Bird List Version 11.1]]''</ref><ref name="ref_7edb301dd0fb7ff2cdd7d7f5a23116941a2655b566e8892314c255fd7b60c47f">''[[:d:Q108116032|IOC World Bird List Version 11.2]]''</ref><ref name="ref_540c8d5ca51fcbcfdde3ed3fc93419ae3b011062884a1903a6c90b44028c9a05">''[[:d:Q116732424|IOC World Bird List Version 12.1]]''</ref><ref name="ref_29b118fd222e87d09eb4c0d34e662b0f9c0a14846d72dff04e08c839e7ce2bca">''[[:d:Q117190405|IOC World Bird List Version 12.2]]''</ref><ref name="ref_120581709b59e2f7acda8a22fb111da6e394c2562df61854f0a2691fb1342889">''[[:d:Q117219094|IOC World Bird List Version 13.1]]''</ref> | [[Coraciimorphae]] | [[File:Speckled mousebird.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q2984609|Q2984609]] | [[Colymbiformes]] | Colymbiformes | [[ave]] | | |- | [[:d:Q2990799|Q2990799]] | [[Compsopogonales]] | Compsopogonales | [[Compsopogonophyceae]] | [[File:Compsopogon 1.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q2998105|Q2998105]] | [[Corticiales]] | Corticiales | [[Agaricomycetes]] | [[File:Erythricium laetum 40560.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q3008039|Q3008039]] | [[Cyanidiales]] | Cyanidiales | [[Cyanidiophyceae]]<ref name="ref_ff4287d2b684447b988dc170c7ca062d5ba1a84425bf769a210a2c4e4ad32e8f">''[[:d:Q2835653|AlgaeBase]]''</ref> | [[File:Cyanidium O5A.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q3008080|Q3008080]] | [[Diapensiales]] | Diapensiales<ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref><ref name="ref_52c422a3a63aa15cea70f788af0d98a62756f3c860fdd8b758b51fe95d8330a2">''[[:d:Q55869373|Flowering Plants]]''</ref> | [[Dilleniidae]]<ref name="ref_28cf80c5c6ebedaed76ed16b06e52f2e25c19a17378bed20e7c222d6915922b7">''[[:d:Q14244038|An Integrated System of Classification of Flowering Plants]]''</ref><br/>[[Sympetalae]]<ref name="ref_38b181f0a23ac15f921536dc9468603db8fe4e02ca836d5259b079b60505bfef">''[[:d:Q14866876|Syllabus der Pflanzenfamilien (ed. 9)]]''</ref><br/>[[Ericanae]]<ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref><ref name="ref_52c422a3a63aa15cea70f788af0d98a62756f3c860fdd8b758b51fe95d8330a2">''[[:d:Q55869373|Flowering Plants]]''</ref> | [[File:Nordens flora Diapensia lapponica.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q3008243|Q3008243]] | [[Cyclanthales]] | Cyclanthales<ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref><ref name="ref_52c422a3a63aa15cea70f788af0d98a62756f3c860fdd8b758b51fe95d8330a2">''[[:d:Q55869373|Flowering Plants]]''</ref> | [[Arecidae]]<ref name="ref_28cf80c5c6ebedaed76ed16b06e52f2e25c19a17378bed20e7c222d6915922b7">''[[:d:Q14244038|An Integrated System of Classification of Flowering Plants]]''</ref><br/>[[Cyclanthanae]]<ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref><br/>[[Pandananae]]<ref name="ref_52c422a3a63aa15cea70f788af0d98a62756f3c860fdd8b758b51fe95d8330a2">''[[:d:Q55869373|Flowering Plants]]''</ref> | [[File:Carludovica palmata1.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q3010751|Q3010751]] | [[Goniotrichales]] | Goniotrichales | [[Bangiophycidae]] | | |- | [[:d:Q3012834|Q3012834]] | [[Isochrysidales]] | Isochrysidales | [[Prymnesiophyceae]] | [[File:Gephyrocapsa oceanica color.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q3015063|Q3015063]] | [[Scytothamnales]] | Scytothamnales<ref name="ref_9a2dacecf9c16e46d11ce384fc244e2c3a109bb934b599738dae23e9766005e7">''[[:d:Q21483204|An Updated Classification of Brown Algae (Ochrophyta, Phaeophyceae)]]''</ref> | [[Fucophycidae]]<ref name="ref_9a2dacecf9c16e46d11ce384fc244e2c3a109bb934b599738dae23e9766005e7">''[[:d:Q21483204|An Updated Classification of Brown Algae (Ochrophyta, Phaeophyceae)]]''</ref> | [[File:Flora Antarctica Plate CLXXIV.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q3015572|Q3015572]] | [[Sphacelariales]] | Sphacelariales<ref name="ref_9a2dacecf9c16e46d11ce384fc244e2c3a109bb934b599738dae23e9766005e7">''[[:d:Q21483204|An Updated Classification of Brown Algae (Ochrophyta, Phaeophyceae)]]''</ref> | [[Dictyotophycidae]]<ref name="ref_9a2dacecf9c16e46d11ce384fc244e2c3a109bb934b599738dae23e9766005e7">''[[:d:Q21483204|An Updated Classification of Brown Algae (Ochrophyta, Phaeophyceae)]]''</ref> | [[File:Halopteris filicina herbarium item.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q3017955|Q3017955]] | [[Tilopteridales]] | Tilopteridales<ref name="ref_9a2dacecf9c16e46d11ce384fc244e2c3a109bb934b599738dae23e9766005e7">''[[:d:Q21483204|An Updated Classification of Brown Algae (Ochrophyta, Phaeophyceae)]]''</ref> | [[Fucophycidae]]<ref name="ref_9a2dacecf9c16e46d11ce384fc244e2c3a109bb934b599738dae23e9766005e7">''[[:d:Q21483204|An Updated Classification of Brown Algae (Ochrophyta, Phaeophyceae)]]''</ref> | [[File:Cutleria multifida 1 Crouan.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q3019478|Q3019478]] | [[Nemaliales]] | Nemaliales | [[Nemaliophycidae]] | [[File:Liagora viscida.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q3021311|Q3021311]] | [[Deinococcales]] | Deinococcales | [[Deinococci]]<ref name="ref_75166a3751e44a76afd29552f137fa790b12a7ddb54109baee5751e24ccfd858">''[[:d:Q6595107|List of Prokaryotic names with Standing in Nomenclature]]''</ref> | [[File:Deinococcus radiodurans.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q3022160|Q3022160]] | [[Gelidiales]] | Gelidiales | [[Rhodymeniophycidae]]<ref name="ref_ff4287d2b684447b988dc170c7ca062d5ba1a84425bf769a210a2c4e4ad32e8f">''[[:d:Q2835653|AlgaeBase]]''</ref> | [[File:NdP Gelidium corneum.JPG|center|32px]] | |- | [[:d:Q3022189|Q3022189]] | [[Erythropeltidales]] | Erythropeltidales | [[Compsopogonophyceae]] | [[File:Erythrotrichia carnea Crouan.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q3022196|Q3022196]] | [[Gracilariales]] | Gracilariales<ref name="ref_9f47392924d39f9978abc73c67a12d64b55abd6a79deca7b33953847759030f2">''[[:d:Q54669924|PROPOSAL OF THE GRACILARIALES ORD. NOV. (RHODOPHYTA) BASED ON AN ANALYSIS OF THE REPRODUCTIVE DEVELOPMENT OF GRACILARIA VERRUCOSA]]''</ref> | [[Rhodymeniophycidae]] | [[File:Gracilaria2.JPG|center|32px]] | |- | [[:d:Q3023297|Q3023297]] | [[Nemastomatales]] | Nemastomatales | [[Rhodymeniophycidae]] | [[File:Schizymenia duby Crouan.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q3026516|Q3026516]] | [[Dicellurata]] | Dicellurata<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | [[Diplura]]<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | [[File:JapyxLefroy.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q3026780|Q3026780]] | [[Dictyoceratida]] | Dictyoceratida<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref><ref name="ref_0dd0ecf7bf278d95aad8a405c4bd6fb82e01ce9d874347b2258c1e1c513a4305">''[[:d:Q19317985|Phylum Porifera Grant, 1836]]''</ref> | [[Keratosa]]<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref><ref name="ref_0dd0ecf7bf278d95aad8a405c4bd6fb82e01ce9d874347b2258c1e1c513a4305">''[[:d:Q19317985|Phylum Porifera Grant, 1836]]''</ref> | [[File:Filograna implexa.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q3027372|Q3027372]] | [[Polemoniales]] | Polemoniales<ref name="ref_70bf05e61b2b9bdd016feae33b1d7b5de0ce721d914bd156fd8bd57827c49ae6">''[[:d:Q167402|Australian Plant Name Index]]''</ref><ref name="ref_52c422a3a63aa15cea70f788af0d98a62756f3c860fdd8b758b51fe95d8330a2">''[[:d:Q55869373|Flowering Plants]]''</ref><ref name="ref_793fa96b38ba606676c280023b7166d5dd46b9c63ee2a25b32e804b70f25a538">''[[:d:Q22338324|An Updated Classification of the Class Magnoliopsida (“Angiospermae”)]]''</ref> | [[Bicarpellatae]]<ref name="ref_621d6bb1f35f60ee4489c304a6ae0f88ad38a6f49a1c164d0f3b01e5164860e2">''[[:d:Q5876832|Genera plantarum ad exemplaria imprimis in herbariis kewensibus servata definita]]''</ref><br/>[[Ericanae]]<ref name="ref_52c422a3a63aa15cea70f788af0d98a62756f3c860fdd8b758b51fe95d8330a2">''[[:d:Q55869373|Flowering Plants]]''</ref><ref name="ref_793fa96b38ba606676c280023b7166d5dd46b9c63ee2a25b32e804b70f25a538">''[[:d:Q22338324|An Updated Classification of the Class Magnoliopsida (“Angiospermae”)]]''</ref> | [[File:Icone botanique01.png|center|32px]] | |- | [[:d:Q3028592|Q3028592]] | [[Macrostomida]] | Macrostomida<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | [[Macrostomorpha]]<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | [[File:Dolichomacrostomum uniporum.JPG|center|32px]] | |- | [[:d:Q3028843|Q3028843]] | [[Prolecithophora]] | Prolecithophora<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | [[Turbellarios|Turbellaria]] | [[File:Plagiostomum vittatum.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q3029061|Q3029061]] | [[Lecithoepitheliata]] | Lecithoepitheliata<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | [[Turbellarios|Turbellaria]] | [[File:Geocentrophora baltica.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q3032638|Q3032638]] | [[Dixoniellales]] | Dixoniellales<ref name="ref_57ea55ccf2f83bbcf634d9dc62a7d4af8f73f13f8cd9cf433ef0732edbf781e4">''[[:d:Q54666193|Corynoplastis japonica gen. et sp. nov. and Dixoniellales ord. nov. (Rhodellophyceae, Rhodophyta) based on morphological and molecular evidence]]''</ref> | [[Rhodellophyceae]] | | |- | [[:d:Q3034565|Q3034565]] | [[Aspidosiphonida]] | Aspidosiphonida | [[Phascolosomatidea]] | | |- | [[:d:Q3037286|Q3037286]] | [[Dorypteryx longipennis]] | Dorypteryx longipennis | [[Dorypteryx]] | [[File:Dorypteryx longipennis.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q3046983|Q3046983]] | [[Echinosteliales]] | Echinosteliales<br/>Echinosteliida | [[Myxogastria]]<br/>[[Columellidia]] | [[File:Rabenhorst Kryptogamen-Flora von Deutschland p.411.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q3055640|Q3055640]] | [[Eosentomata]] | Eosentomata | [[Protura]] | | |- | [[:d:Q3060371|Q3060371]] | [[Eunicida]] | Eunicida<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | [[Errantia]]<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | [[File:Eunice aphroditois.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q3060459|Q3060459]] | [[Eupriapulida]] | Eupriapulida | [[Priapulida]] | [[File:Priapulus caudatus.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q3079028|Q3079028]] | [[Galbuliformes]] | Galbuliformes<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | [[ave]]<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | [[File:Nystalus-radiatus-001.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q3082155|Q3082155]] | [[Coccolithales]] | Coccolithales | [[Coccolithophyceae]] | [[File:Coccolithus pelagicus.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q3087256|Q3087256]] | [[Procolophonomorpha]] | Procolophonomorpha | [[Parareptilia]] | [[File:Anning plesiosaur.png|center|32px]] | |- | [[:d:Q3087946|Q3087946]] | [[Soleolifera]] | Soleolifera<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | [[Opisthobranchia]]<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | | |- | [[:d:Q3108574|Q3108574]] | [[Glaucocystales]] | Glaucocystales | [[Glaucophyceae]] | [[File:Glaucocystis sp.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q3108594|Q3108594]] | [[Glaucosphaerales]] | Glaucosphaerales | [[Rhodellophyceae]] | | |- | [[:d:Q3108659|Q3108659]] | [[Lichida]] | Lichida<ref name="ref_9853d2323d6f09185bc3bd3f1558f200602b56c313714970986ec8ea86bc3b3d">''[[:d:Q21032691|Class Trilobita Walch, 1771]]''</ref> | [[Trilobita]]<ref name="ref_9853d2323d6f09185bc3bd3f1558f200602b56c313714970986ec8ea86bc3b3d">''[[:d:Q21032691|Class Trilobita Walch, 1771]]''</ref> | [[File:Terataspis grandis e.JPG|center|32px]] | |- | [[:d:Q3110501|Q3110501]] | [[Goniactinida]] | Goniactinida<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | [[Somasteroidea]]<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | | |- | [[:d:Q3111386|Q3111386]] | [[Sarcoptiformes]] | Sarcoptiformes<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | [[Acariformes]]<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | [[File:Tectodamaeus wulongensis.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q3115171|Q3115171]] | [[Trechisporales]] | Trechisporales | [[Agaricomycetes]] | [[File:Trechispora.mollusca.-.lindsey.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q3122720|Q3122720]] | [[Gyracanthocephala]] | Gyracanthocephala<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | [[Eoacanthocephala]]<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref><ref name="ref_ec5fa21d16527256b5f3b40769ea14e0d69ce93ab2734773ebe2c914450ab010">''[[:d:Q18644461|Phylum Acanthocephala Kohlreuther, 1771]]''</ref> | | |- | [[:d:Q3126286|Q3126286]] | [[Halymeniales]] | Halymeniales | [[Rhodymeniophycidae]] | [[File:Grateloupia turuturu Jymm.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q3135619|Q3135619]] | [[Hildenbrandiales]] | Hildenbrandiales | [[Hildenbrandiophycidae]] | [[File:Hildenbrandia rivularis 02 by-dpc.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q3139571|Q3139571]] | [[Homalorhagida]] | Homalorhagida<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref><ref name="ref_b2443bdb8eb065e0d3e88ce0d3b6b6fc0fba0b6a252f6528d420213f2db3c710">''[[:d:Q19317420|Phylum Kinorhyncha]]''</ref> | [[Kinorhyncha]]<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref><ref name="ref_b2443bdb8eb065e0d3e88ce0d3b6b6fc0fba0b6a252f6528d420213f2db3c710">''[[:d:Q19317420|Phylum Kinorhyncha]]''</ref> | | |- | [[:d:Q3141838|Q3141838]] | [[Pseudophyllidea]] | Pseudophyllidea<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | [[Eucestoda]]<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | [[File:Diphyl proglottidE.JPG|center|32px]] | |- | [[:d:Q3143734|Q3143734]] | [[Hydrogenophilales]] | Hydrogenophilales<ref name="ref_69868936193b78c8509bc87f6072186cd07dee976a267d00103e45418b387dc7">''[[:d:Q45316293|List of new names and new combinations previously effectively, but not validly, published]]''</ref> | [[Hydrogenophilia]]<ref name="ref_75166a3751e44a76afd29552f137fa790b12a7ddb54109baee5751e24ccfd858">''[[:d:Q6595107|List of Prokaryotic names with Standing in Nomenclature]]''</ref> | | |- | [[:d:Q3175015|Q3175015]] | [[Sessilia]] | Sessilia<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | [[Thoracica]]<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | [[File:Barnacles.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q3199468|Q3199468]] | [[Cassiduloida]] | Cassiduloida<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref><ref name="ref_b4e97428ed3532e51edc0912c91c1597fc173611c46b24baf5c2621fa27aab96">''[[:d:Q104454728|Homoplasy and extinction: the phylogeny of cassidulid echinoids (Echinodermata)]]''</ref> | [[Atelostomata]]<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | [[File:Echinolampas hemisphaerica MHNT Burdigalien Bollene 84.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q3204672|Q3204672]] | [[Temnopleuroida]] | Temnopleuroida<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | [[Echinacea]]<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | [[File:Flower urchin by Vincent C Chen.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q3205725|Q3205725]] | [[Patellariales]] | Patellariales | [[Dothideomycetes]] | [[File:Patellaria atrata 47974.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q3240372|Q3240372]] | [[Columniferae]] | Columniferae | [[Dialypetaleae]]<ref name="ref_e0b845b20d33dc4b553bc73285ce7e0af838cbb399719d6b24af5734aaa4abdf">''[[:d:Q14823899|Handbuch der Systematischen Botanik]]''</ref> | [[File:Alcea rosea - Köhler–s Medizinal-Pflanzen-009.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q3266272|Q3266272]] | [[Liliiflorae]] | Liliiflorae | [[Monocotyledoneae]]<ref name="ref_e0b845b20d33dc4b553bc73285ce7e0af838cbb399719d6b24af5734aaa4abdf">''[[:d:Q14823899|Handbuch der Systematischen Botanik]]''</ref> | [[File:Lilium michiganense 3.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q3268477|Q3268477]] | [[Lycoperdales]] | Lycoperdales | [[Agaricomycetes]] | [[File:Riesenbovist.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q3268929|Q3268929]] | [[Lingulida]] | Lingulida<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | [[Lingulata]]<ref name="ref_f37f24b656cb23a9ca38b6885309672e3c7e8327e0dab838e55c494857e0a97e">''[[:d:Q18674784|Phylum Brachiopoda]]''</ref> | [[File:Botsfordia caelata 1.png|center|32px]] | |- | [[:d:Q3273708|Q3273708]] | [[Terebratulida]] | Terebratulida<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | [[Rhynchonellata]] | [[File:Terebratella sanguinea.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q3277156|Q3277156]] | [[Velatida]] | Velatida<ref name="ref_c33684dba0d1835c09cb47aa7c21dc218b8a5027956d146b583f507578fbdf6a">''[[:d:Q66412284|The marine fauna of New Zealand: Asteroidea (sea-stars). 3. Orders Velatida, Spinulosida, Forcipulatida, Brisingida with addenda to Paxillosida, Valvatida]]''</ref> | [[Asteroidea]] | [[File:Solaster endeca 001.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q3291852|Q3291852]] | [[Radiodonta]] | Radiodonta | [[Dinocarida]] | [[File:20191201 Radiodonta Amplectobelua Anomalocaris Aegirocassis Lyrarapax Peytoia Laggania Hurdia.png|center|32px]] | |- | [[:d:Q3295418|Q3295418]] | [[Tetraphyllidea]] | Tetraphyllidea<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | [[Eucestoda]]<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | [[File:Anthobothrium cornucopia.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q3306459|Q3306459]] | [[Pteridales]] | Pteridales<ref name="ref_70bf05e61b2b9bdd016feae33b1d7b5de0ce721d914bd156fd8bd57827c49ae6">''[[:d:Q167402|Australian Plant Name Index]]''</ref> | [[Polypodiopsida]] | [[File:Adiantum lunulatum W2 IMG 2337.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q3312216|Q3312216]] | [[Stigonematales]] | Stigonematales | [[Cyanophyceae]] | [[File:Microcystis aeruginosa.jpeg|center|32px]] | |- | [[:d:Q3314611|Q3314611]] | [[Amiiformes]] | Amiiformes<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref><ref name="ref_2e440cc0285a592cd9e99c53186474ef4b1cf2cea52af12b02df194fb28883fe">''[[:d:Q19402385|Pisces]]''</ref><ref name="ref_326ac5569391c4058005e6ad9441a464fc841e83feba37d7ba7668f7c922fe08">''[[:d:Q9185167|Catalog of Fishes]]''</ref> | [[Neopterygii]]<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref><br/>[[Actinopterygii]]<ref name="ref_2e440cc0285a592cd9e99c53186474ef4b1cf2cea52af12b02df194fb28883fe">''[[:d:Q19402385|Pisces]]''</ref><br/>[[Actinopteri]]<ref name="ref_326ac5569391c4058005e6ad9441a464fc841e83feba37d7ba7668f7c922fe08">''[[:d:Q9185167|Catalog of Fishes]]''</ref> | [[File:Amia calva1.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q3316454|Q3316454]] | [[Methanobacteriales]] | Methanobacteriales | [[Methanobacteria]]<ref name="ref_75166a3751e44a76afd29552f137fa790b12a7ddb54109baee5751e24ccfd858">''[[:d:Q6595107|List of Prokaryotic names with Standing in Nomenclature]]''</ref> | | |- | [[:d:Q3327483|Q3327483]] | [[Mugiliformes]] | Mugiliformes<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref><ref name="ref_7cc870d4a7280a340235a051f6521b358e5a79c3b805a7f6acecd7a93deb6039">''[[:d:Q51454312|Catalogue of the fishes in the British Museum]]''</ref><ref name="ref_326ac5569391c4058005e6ad9441a464fc841e83feba37d7ba7668f7c922fe08">''[[:d:Q9185167|Catalog of Fishes]]''</ref> | [[Mugilomorphae]]<ref name="ref_a051e33592281cdd8168a7cb9c91b7bae6f1bfaba3b754dd2fe75e352e48ebb5">''[[:d:Q33883775|Phylogenetic classification of bony fishes]]''</ref> | [[File:Liza ramada.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q3329309|Q3329309]] | [[Amphilinidea]] | Amphilinidea<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | [[Cestodaria]]<br/>[[Nephroposticophora]] | [[File:Gigantolina.elongata.in.vivo.png|center|32px]] | |- | [[:d:Q3337678|Q3337678]] | [[Nektaspida]] | Nektaspida | [[Trilobitomorpha]] | [[File:Naraoia spinosa.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q3338025|Q3338025]] | [[Nemodermatales]] | Nemodermatales<ref name="ref_9a2dacecf9c16e46d11ce384fc244e2c3a109bb934b599738dae23e9766005e7">''[[:d:Q21483204|An Updated Classification of Brown Algae (Ochrophyta, Phaeophyceae)]]''</ref> | [[Fucophycidae]]<ref name="ref_9a2dacecf9c16e46d11ce384fc244e2c3a109bb934b599738dae23e9766005e7">''[[:d:Q21483204|An Updated Classification of Brown Algae (Ochrophyta, Phaeophyceae)]]''</ref> | [[File:Album général des Cryptogames, Pl. 179.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q3338196|Q3338196]] | [[Neomeniamorpha]] | Neomeniamorpha<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | [[Solenogastres]] | | |- | [[:d:Q3344541|Q3344541]] | [[Notostraca]] | Notostraca<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | [[Phyllopoda]]<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | [[File:LepidurusApus.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q3349461|Q3349461]] | [[Oegophiurida]] | Oegophiurida<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | [[Ophiuroidea]]<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | | |- | [[:d:Q3354233|Q3354233]] | [[Opisthorchiida]] | Opisthorchiida<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | [[Digenea]]<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | [[File:Clonorchis sinensis 2.png|center|32px]] | |- | [[:d:Q3361562|Q3361562]] | [[Palmariales]] | Palmariales | [[Nemaliophycidae]] | [[File:Palmaria palmata 1 Crouan.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q3361632|Q3361632]] | [[Palmipedes]] | Palmipedes | [[ave]] | [[File:Anas platyrhynchos (Male) in Locarno.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q3364269|Q3364269]] | [[Ichthyostegalia]] | Ichthyostegalia | [[Labyrinthodontia]] | [[File:Ichthyostega BW.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q3377527|Q3377527]] | [[Polyopisthocotylea]] | Polyopisthocotylea<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | [[Monogenea]]<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | [[File:Journal.pone.0079155.g004 Only silhouettes of bodies.svg|center|32px]] | |- | [[:d:Q3377871|Q3377871]] | [[Peyssonneliales]] | Peyssonneliales | [[Rhodymeniophycidae]] | [[File:Peyssonnelia sp 2.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q3381981|Q3381981]] | [[Phymosomatoida]] | Phymosomatoida<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | [[Echinacea]]<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | [[File:Phymosoma.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q3381996|Q3381996]] | [[Physarales]] | Physarales | [[Myxogastria]]<br/>[[Columellidia]] | [[File:Physarum psittacinum124.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q3388246|Q3388246]] | [[Trypanorhyncha]] | Trypanorhyncha<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | [[Eucestoda]]<ref name="ref_73dc4ac66b0c56ff1c8223c8dca9fe47b52d0c3701e24bab7c504112ae78d664">''[[:d:Q604063|World Register of Marine Species]]''</ref> | [[File:Parasite140092-fig3 - FIG11 Nybelinia basimegacantha body.png|center|32px]] | |- | [[:d:Q3388332|Q3388332]] | [[Pihiellales]] | Pihiellales | [[Ahnfeltiophycidae]] | | |- | [[:d:Q3392494|Q3392494]] | [[Plocamiales]] | Plocamiales | [[Rhodymeniophycidae]] | [[File:Plocamium cartilagineum Miller.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q3398229|Q3398229]] | [[Porphyridiales]] | Porphyridiales | [[Porphyridiophyceae]] | [[File:Porphyridium purpureum1.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q3409994|Q3409994]] | [[Psocodea]] | Psocodea | [[Paraneoptera]] | [[File:PsocopteraWynaad.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q3410254|Q3410254]] | [[Pteraspidomorphes]] | Pteraspidomorphes | [[Pteraspidomorphi]] | [[File:Heterostraci.gif|center|32px]] | |- | [[:d:Q3418122|Q3418122]] | [[Ralfsiales]] | Ralfsiales<ref name="ref_9a2dacecf9c16e46d11ce384fc244e2c3a109bb934b599738dae23e9766005e7">''[[:d:Q21483204|An Updated Classification of Brown Algae (Ochrophyta, Phaeophyceae)]]''</ref> | [[Fucophycidae]]<ref name="ref_9a2dacecf9c16e46d11ce384fc244e2c3a109bb934b599738dae23e9766005e7">''[[:d:Q21483204|An Updated Classification of Brown Algae (Ochrophyta, Phaeophyceae)]]''</ref> | [[File:Analipus japonica (10106970715).jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q3429559|Q3429559]] | [[Rhizophorales]] | Rhizophorales<ref name="ref_70bf05e61b2b9bdd016feae33b1d7b5de0ce721d914bd156fd8bd57827c49ae6">''[[:d:Q167402|Australian Plant Name Index]]''</ref><ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref><ref name="ref_69b50a399407f05f4fa737e9d26f700dff76ffc8db376521051abb69751a5735">''[[:d:Q21994487|Summary of recent systems of angiosperm classification]]''</ref> | [[Rosidae]]<ref name="ref_28cf80c5c6ebedaed76ed16b06e52f2e25c19a17378bed20e7c222d6915922b7">''[[:d:Q14244038|An Integrated System of Classification of Flowering Plants]]''</ref><br/>[[Rhizophoranae]]<ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref><br/>[[Rosanae]]<ref name="ref_69b50a399407f05f4fa737e9d26f700dff76ffc8db376521051abb69751a5735">''[[:d:Q21994487|Summary of recent systems of angiosperm classification]]''</ref> | [[File:Bruguiera gymnorrhiza.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q3429571|Q3429571]] | [[Rhodachlyales]] | Rhodachlyales<ref name="ref_6fc7e45cb3c61fd1871d642d298e13cd0191427d1f1011224ff54db0e811aaf7">''[[:d:Q54794295|Rhodachlya madagascarensis gen. et sp. nov.: a distinct acrochaetioid represents a new order and family (Rhodachlyales ord. Nov., Rhodachlyaceae fam. Nov.) of the Florideophyceae (Rhodophyta)]]''</ref> | [[Florideophyceae]] | | |- | [[:d:Q3429598|Q3429598]] | [[Rhodellales]] | Rhodellales | [[Rhodellophyceae]] | | |- | [[:d:Q3429626|Q3429626]] | [[Rhodochaetales]] | Rhodochaetales | [[Compsopogonophyceae]] | [[File:Album général des Cryptogames, Pl. 198.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q3429637|Q3429637]] | [[Rhodogorgonales]] | Rhodogorgonales | [[Corallinophycidae]] | | |- | [[:d:Q3429668|Q3429668]] | [[Rhodymeniales]] | Rhodymeniales | [[Rhodymeniophycidae]] | [[File:Rhodymenia pseudopalmata 2 Crouan.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q3452805|Q3452805]] | [[Rufusiales]] | Rufusiales | [[Stylonematophyceae]] | | |- | [[:d:Q3461430|Q3461430]] | [[Haplosclerida]] | Haplosclerida<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref><ref name="ref_0dd0ecf7bf278d95aad8a405c4bd6fb82e01ce9d874347b2258c1e1c513a4305">''[[:d:Q19317985|Phylum Porifera Grant, 1836]]''</ref> | [[Heteroscleromorpha]]<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref><ref name="ref_0dd0ecf7bf278d95aad8a405c4bd6fb82e01ce9d874347b2258c1e1c513a4305">''[[:d:Q19317985|Phylum Porifera Grant, 1836]]''</ref> | [[File:Callyspongia crassa 3 at Shaab Claudia.JPG|center|32px]] | |- | [[:d:Q3469707|Q3469707]] | [[Salenioida]] | Salenioida<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | [[Echinacea]]<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | [[File:Salenia (Salenia) petalifera MHNT Cénomanien La Heve Ste Adresse 76.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q3474939|Q3474939]] | [[Scalpellomorpha]] | Scalpellomorpha<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | [[Thoracicalcarea]]<ref name="ref_73dc4ac66b0c56ff1c8223c8dca9fe47b52d0c3701e24bab7c504112ae78d664">''[[:d:Q604063|World Register of Marine Species]]''</ref> | [[File:Pollicipes pollicipes.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q3476932|Q3476932]] | [[Sebdeniales]] | Sebdeniales | [[Rhodymeniophycidae]] | | |- | [[:d:Q3480154|Q3480154]] | [[Monstrilloida]] | Monstrilloida<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | [[Podoplea]]<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | [[File:Monstrilla longiremis.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q3484911|Q3484911]] | [[Sinentomata]] | Sinentomata | [[Protura]] | | |- | [[:d:Q3485192|Q3485192]] | [[Siphonocladales]] | Siphonocladales | [[Ulvophyceae]] | [[File:Typhlatya Rogersi.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q3488765|Q3488765]] | [[Chroococcales]] | Chroococcales | [[Chroococcophyceae]]<ref name="ref_75166a3751e44a76afd29552f137fa790b12a7ddb54109baee5751e24ccfd858">''[[:d:Q6595107|List of Prokaryotic names with Standing in Nomenclature]]''</ref> | [[File:Microcystis aeruginosa.jpeg|center|32px]] | |- | [[:d:Q3492534|Q3492534]] | [[Oscillatoriales]] | Oscillatoriales | [[Oscillatoriophycidae]]<ref name="ref_ff4287d2b684447b988dc170c7ca062d5ba1a84425bf769a210a2c4e4ad32e8f">''[[:d:Q2835653|AlgaeBase]]''</ref> | [[File:Oscillatoria filaments.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q3493791|Q3493791]] | [[Sporolithales]] | Sporolithales | [[Corallinophycidae]] | | |- | [[:d:Q3498809|Q3498809]] | [[Sterrofustia]] | Sterrofustia<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | [[Solenogastres]] | | |- | [[:d:Q3501338|Q3501338]] | [[Stylonematales]] | Stylonematales | [[Stylonematophyceae]]<ref name="ref_ff4287d2b684447b988dc170c7ca062d5ba1a84425bf769a210a2c4e4ad32e8f">''[[:d:Q2835653|AlgaeBase]]''</ref> | [[File:Stylonemaalsidii.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q3504739|Q3504739]] | [[Trentepohliales]] | Trentepohliales | [[Ulvophyceae]] | [[File:Trentepohlia aurea 130408.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q3509022|Q3509022]] | [[Syringodermatales]] | Syringodermatales<ref name="ref_9a2dacecf9c16e46d11ce384fc244e2c3a109bb934b599738dae23e9766005e7">''[[:d:Q21483204|An Updated Classification of Brown Algae (Ochrophyta, Phaeophyceae)]]''</ref> | [[Dictyotophycidae]]<ref name="ref_9a2dacecf9c16e46d11ce384fc244e2c3a109bb934b599738dae23e9766005e7">''[[:d:Q21483204|An Updated Classification of Brown Algae (Ochrophyta, Phaeophyceae)]]''</ref> | | |- | [[:d:Q3517344|Q3517344]] | [[Telestacea]] | Telestacea<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | [[Octocorallia]]<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | | |- | [[:d:Q3517459|Q3517459]] | [[Temnocephalida]] | Temnocephalida<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | [[Neorhabdocoela]]<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | [[File:Symbiotic flatworm (10.1590-2358-2936e2016026) Figure 6.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q3519447|Q3519447]] | [[Thalassocalycida]] | Thalassocalycida<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | [[Tentaculata]]<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | [[File:Ctneophore - Flickr - NOAA Ocean Exploration ^ Research.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q3524131|Q3524131]] | [[Ploima]] | Ploima<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | [[Pseudotrocha]]<ref name="ref_c6231a1cba5a31be54bcd7e77ad91c3f46069dba01c5b69000f3c893f8261b93">''[[:d:Q18644400|Phylum Rotifera Cuvier, 1817]]''</ref> | [[File:The Rotifer Notholca sp.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q3525803|Q3525803]] | [[Thoreales]] | Thoreales | [[Nemaliophycidae]] | | |- | [[:d:Q3538983|Q3538983]] | [[Tricholomatales]] | Tricholomatales | [[Basidiomycota]] | [[File:Gąska zielonka 4163586757.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q3539809|Q3539809]] | [[Trochiliformes]] | Trochiliformes | [[ave]] | [[File:Rubythroathummer65.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q3552134|Q3552134]] | [[Uraraneida]] | Uraraneida | [[arachnido]]<br/>[[Serikodiastida]] | [[File:Attercopus fimbriunguis.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q3558384|Q3558384]] | [[Terebellida]] | Terebellida<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref><ref name="ref_177e40379680f855e177cf9f244a595ca3c96771d6d93634615ab91f3e6fe6e5">''[[:d:Q110692895|The “Spaghetti Project”: the final identification guide to European Terebellidae (sensu lato) (Annelida, Terebelliformia)]]''</ref> | [[Canalipalpata]] | [[File:Cirratulus cirratus.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q3603904|Q3603904]] | [[Acanthothoraci]] | Acanthothoraci | [[Placodermi]] | [[File:Murrindalaspis wallacei.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q3604801|Q3604801]] | [[Actinocerida]] | Actinocerida | [[Nautiloid]] | | |- | [[:d:Q3605955|Q3605955]] | [[Aepyornithiformes]] | Aepyornithiformes | [[Palaeognathae]] | [[File:Aepyornis.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q3615298|Q3615298]] | [[Spionida]] | Spionida<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | [[Canalipalpata]]<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | [[File:Magelona johnstoni.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q3620572|Q3620572]] | [[Apatotheria]] | Apatotheria | [[Cimolesta]] | [[File:Heterohyus nanus (TMP 2009.003.0057), Royal Tyrrell Museum, Drumheller, Alberta, 2025-07-13.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q3624873|Q3624873]] | [[Ascocerida]] | Ascocerida | [[Neocephalopoda]] | [[File:Ascoceras ontogeny.gif|center|32px]] | |- | [[:d:Q3635160|Q3635160]] | [[Barrandeocerida]] | Barrandeocerida | [[Nautiloid]] | | |- | [[:d:Q3648039|Q3648039]] | [[Saprolegniales]] | Saprolegniales | [[Saprolegniidae]]<br/>[[Saprolegniomycetes]] | [[File:Seatrout UDN saprolegnia.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q3675396|Q3675396]] | [[Chondrophora]] | Chondrophora | [[Hydrozoa]] | [[File:Velelle.png|center|32px]] | |- | [[:d:Q3694990|Q3694990]] | [[Myxosporida]] | Myxosporida<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | [[Myxosporea]]<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | | |- | [[:d:Q3696002|Q3696002]] | [[Cotylosauria]] | Cotylosauria | [[Anapsida]] | [[File:Diadectes BW.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q3709951|Q3709951]] | [[Discosorida]] | Discosorida | [[Nautiloid]] | | |- | [[:d:Q3719223|Q3719223]] | [[Monhysterida]] | Monhysterida<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | [[Adenophorea]] | | |- | [[:d:Q3719570|Q3719570]] | [[Oxyurida]] | Oxyurida | [[Spiruria]] | [[File:Oxyuris vermicularis.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q3720278|Q3720278]] | [[Spirobolida]] | Spirobolida<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref><ref name="ref_ca21f415746648150e193896e2ee7444bdd75aca11096d9b712baf1a0d03d7fd">''[[:d:Q21061184|Class Diplopoda de Blainville in Gervais, 1844]]''</ref> | [[Helminthomorpha]]<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref><br/>[[Juliformia]]<ref name="ref_ca21f415746648150e193896e2ee7444bdd75aca11096d9b712baf1a0d03d7fd">''[[:d:Q21061184|Class Diplopoda de Blainville in Gervais, 1844]]''</ref> | [[File:NarceusAmericanusMillipede.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q3723510|Q3723510]] | [[Ellesmerocerida]] | Ellesmerocerida | [[Nautiloid]] | [[File:Cameroceras trentonese.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q3730785|Q3730785]] | [[Chlorodendrales]] | Chlorodendrales | [[Chlorodendrophyceae]] | [[File:Bacillario008.png|center|32px]] | |- | [[:d:Q3730806|Q3730806]] | [[Mamiellales]] | Mamiellales<ref name="ref_f6ebfeed49566ebbbfc3cdcc475367a56d0c7a6a497c3cf3d163e06f6a11f197">''[[:d:Q100722073|Further studies on Nephroselmis and its allies (Prasinophyceae). II. Mamiella gen. nov., Mamiellaceae fam. nov., Mamiellales ord. nov.]]''</ref> | [[Mamiellophyceae]]<ref name="ref_ff4287d2b684447b988dc170c7ca062d5ba1a84425bf769a210a2c4e4ad32e8f">''[[:d:Q2835653|AlgaeBase]]''</ref> | [[File:Esquema Micromonas pusilla.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q3730815|Q3730815]] | [[Pyramimonadales]] | Pyramimonadales | [[Pyramimonadophyceae]] | [[File:Pyramimonas sp.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q3734141|Q3734141]] | [[Eucoccidiorida]] | Eucoccidiorida<ref name="ref_482b1afc773fdb8673c3a9d2bf5b723661e4792369fa3621a45a9c4d9cfa9c67">''[[:d:Q109567037|Selenococcidium intermedium Lég. et Dub. et la systématique des sporozoaires]]''</ref> | [[Coccidia]] | [[File:Toxoplasma gondii tachy.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q3734548|Q3734548]] | [[Euomphalida]] | Euomphalida | [[Eogastropoda]] | | |- | [[:d:Q3781035|Q3781035]] | [[Syndiniales]] | Syndiniales | [[Syndiniophyceae]] | | |- | [[:d:Q3799302|Q3799302]] | [[Intejocerida]] | Intejocerida | [[Nautiloid]] | | |- | [[:d:Q3805917|Q3805917]] | [[Polydolopimorphia]] | Polydolopimorphia | [[Marsupiales|Marsupialia]] | [[File:Argyrolagus NT.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q3814101|Q3814101]] | [[Kazacharthra]] | Kazacharthra | [[Branchiopoda]] | [[File:Kazacharthra.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q3816293|Q3816293]] | [[Bacteroidales]] | Bacteroidales<ref name="ref_66f98747a61f78fa1304ca6a2d59d4a7d0e46fcf53c694f3106fdaf46252872c">''[[:d:Q45322085|List of new names and new combinations previously effectively, but not validly, published]]''</ref> | [[Bacteroidia]]<ref name="ref_75166a3751e44a76afd29552f137fa790b12a7ddb54109baee5751e24ccfd858">''[[:d:Q6595107|List of Prokaryotic names with Standing in Nomenclature]]''</ref> | [[File:Bacteroides biacutis 01.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q3819952|Q3819952]] | [[Gordioidea]] | Gordioidea<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | [[Nematomorpha]]<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | [[File:Paragordius tricuspidatus.jpeg|center|32px]] | |- | [[:d:Q3869074|Q3869074]] | [[Mycoplasmatales]] | Mycoplasmatales | [[Mollicutes]]<ref name="ref_75166a3751e44a76afd29552f137fa790b12a7ddb54109baee5751e24ccfd858">''[[:d:Q6595107|List of Prokaryotic names with Standing in Nomenclature]]''</ref> | [[File:Mycopl.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q3870511|Q3870511]] | [[Nassellaria]] | Nassellaria | [[Polycystinea]] | [[File:Mikrofoto.de-Radiolarien-3.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q3873278|Q3873278]] | [[Natranaerobiales]] | Natranaerobiales<ref name="ref_53e39bb97d0c22e2204f8178fb93e736bec9977a76c432a159ade711dad23bf3">''[[:d:Q31135107|Natranaerobius thermophilus gen. nov., sp. nov., a halophilic, alkalithermophilic bacterium from soda lakes of the Wadi An Natrun, Egypt, and proposal of Natranaerobiaceae fam. nov. and Natranaerobiales ord. nov.]]''</ref> | [[Clostridia]]<ref name="ref_75166a3751e44a76afd29552f137fa790b12a7ddb54109baee5751e24ccfd858">''[[:d:Q6595107|List of Prokaryotic names with Standing in Nomenclature]]''</ref> | | |- | [[:d:Q3877690|Q3877690]] | [[Noeggerathiales]] | Noeggerathiales | [[Progymnosperm]] | [[File:Noeggerathia expansa.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q3882417|Q3882417]] | [[Oncocerida]] | Oncocerida | [[Nautiloid]] | [[File:Gomphoceras characters.PNG|center|32px]] | |- | [[:d:Q3889294|Q3889294]] | [[Palaeanodonta]] | Palaeanodonta<ref name="ref_c256cee71ddd787c9ec4345dcd56e8263c6f63b60ccba90c1dd0f4493c4d1652">https://archive.org/details/bulletin-american-museum-natural-history-38-565-657/page/620</ref> | [[Pholidotamorpha]] | [[File:Palaeanodonta 2.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q3899690|Q3899690]] | [[Percopsiformes]] | Percopsiformes<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref><ref name="ref_2e440cc0285a592cd9e99c53186474ef4b1cf2cea52af12b02df194fb28883fe">''[[:d:Q19402385|Pisces]]''</ref><ref name="ref_326ac5569391c4058005e6ad9441a464fc841e83feba37d7ba7668f7c922fe08">''[[:d:Q9185167|Catalog of Fishes]]''</ref> | [[Paracanthopterygii]]<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref><br/>[[Actinopterygii]]<ref name="ref_2e440cc0285a592cd9e99c53186474ef4b1cf2cea52af12b02df194fb28883fe">''[[:d:Q19402385|Pisces]]''</ref><br/>[[Actinopteri]]<ref name="ref_326ac5569391c4058005e6ad9441a464fc841e83feba37d7ba7668f7c922fe08">''[[:d:Q9185167|Catalog of Fishes]]''</ref> | [[File:Amblyopsis rosae.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q3906621|Q3906621]] | [[Plectronocerida]] | Plectronocerida | [[Plectronoceratoidea]] | [[File:Plectronoceras cambria.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q3907757|Q3907757]] | [[Polymixiiformes]] | Polymixiiformes<ref name="ref_2e440cc0285a592cd9e99c53186474ef4b1cf2cea52af12b02df194fb28883fe">''[[:d:Q19402385|Pisces]]''</ref><ref name="ref_326ac5569391c4058005e6ad9441a464fc841e83feba37d7ba7668f7c922fe08">''[[:d:Q9185167|Catalog of Fishes]]''</ref> | [[Actinopterygii]]<ref name="ref_2e440cc0285a592cd9e99c53186474ef4b1cf2cea52af12b02df194fb28883fe">''[[:d:Q19402385|Pisces]]''</ref><br/>[[Teleostei]]<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref><br/>[[Actinopteri]]<ref name="ref_326ac5569391c4058005e6ad9441a464fc841e83feba37d7ba7668f7c922fe08">''[[:d:Q9185167|Catalog of Fishes]]''</ref> | [[File:Polymixia nobilis.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q3912920|Q3912920]] | [[Priapulimorphida]] | Priapulimorphida | [[Priapulimorpha]] | [[File:Priapulus caudatus.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q3918541|Q3918541]] | [[Amphinomida]] | Amphinomida | [[Polychaeta]] | [[File:Notopygos caribea holotype ZooKeys-223-069-g005-top.jpeg|center|32px]] | |- | [[:d:Q3922864|Q3922864]] | [[Prolecanitida]] | Prolecanitida | [[Ammonoidea]] | | |- | [[:d:Q3924915|Q3924915]] | [[Pseudopetalichthyida]] | Pseudopetalichthyida | [[Placodermi]] | [[File:Pseudopetalichthys problematica.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q3934109|Q3934109]] | [[Rhizodontiformes]] | Rhizodontiformes | [[Rhizodontida]] | [[File:Sauripteris taylori.JPG|center|32px]] | |- | [[:d:Q3967296|Q3967296]] | [[Spumellaria]] | Spumellaria | [[Polycystinea]] | [[File:Haeckel Spumellaria.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q3981158|Q3981158]] | [[Tarphycerida]] | Tarphycerida | [[Multiceratoidea]]<ref name="ref_73dc4ac66b0c56ff1c8223c8dca9fe47b52d0c3701e24bab7c504112ae78d664">''[[:d:Q604063|World Register of Marine Species]]''</ref> | [[File:Estonioceras decheni 01.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q4002588|Q4002588]] | [[Actinulida]] | Actinulida<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | [[Trachylinae]] | [[File:Lasse01.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q4010085|Q4010085]] | [[Verongiida]] | Verongiida<ref name="ref_73dc4ac66b0c56ff1c8223c8dca9fe47b52d0c3701e24bab7c504112ae78d664">''[[:d:Q604063|World Register of Marine Species]]''</ref> | [[Verongimorpha]]<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref><ref name="ref_0dd0ecf7bf278d95aad8a405c4bd6fb82e01ce9d874347b2258c1e1c513a4305">''[[:d:Q19317985|Phylum Porifera Grant, 1836]]''</ref> | [[File:Aplysina archeri (Stove-pipe Sponge-pink variation).jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q4022247|Q4022247]] | [[Nectiopoda]] | Nectiopoda<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | [[Remipedia]]<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | [[File:Speleonectes tanumekes unlabeled.png|center|32px]] | |- | [[:d:Q4037243|Q4037243]] | [[Desmodorida]] | Desmodorida<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | [[Chromadoria]]<ref name="ref_73dc4ac66b0c56ff1c8223c8dca9fe47b52d0c3701e24bab7c504112ae78d664">''[[:d:Q604063|World Register of Marine Species]]''</ref> | | |- | [[:d:Q4037244|Q4037244]] | [[Desmoscolecida]] | Desmoscolecida<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | [[Chromadoria]]<ref name="ref_73dc4ac66b0c56ff1c8223c8dca9fe47b52d0c3701e24bab7c504112ae78d664">''[[:d:Q604063|World Register of Marine Species]]''</ref> | | |- | [[:d:Q4037382|Q4037382]] | [[Dioctophymatida]] | Dioctophymatida | [[Enoplea]] | | |- | [[:d:Q4040884|Q4040884]] | [[Hypoperlida]] | Hypoperlida | [[Neoptera]]<br/>[[Clareocercaria]]<ref name="ref_12d8242f541e593f9344feec40c683610d38c47d96be32b3f2ebb4e3e83a1c5d">''[[:d:Q38367978|Redefining the extinct orders Miomoptera and Hypoperlida as stem acercarian insects]]''</ref> | [[File:Hypoperlida fossils.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q4043718|Q4043718]] | [[Marimermithida]] | Marimermithida | [[Enoplia]] | | |- | [[:d:Q4044103|Q4044103]] | [[Methanocellales]] | Methanocellales | [[Methanosarcinia]]<ref name="ref_75166a3751e44a76afd29552f137fa790b12a7ddb54109baee5751e24ccfd858">''[[:d:Q6595107|List of Prokaryotic names with Standing in Nomenclature]]''</ref> | | |- | [[:d:Q4044107|Q4044107]] | [[Methanococcales]] | Methanococcales | [[Methanococci]]<ref name="ref_75166a3751e44a76afd29552f137fa790b12a7ddb54109baee5751e24ccfd858">''[[:d:Q6595107|List of Prokaryotic names with Standing in Nomenclature]]''</ref> | | |- | [[:d:Q4044130|Q4044130]] | [[Methanomicrobiales]] | Methanomicrobiales | [[Methanomicrobia]]<ref name="ref_75166a3751e44a76afd29552f137fa790b12a7ddb54109baee5751e24ccfd858">''[[:d:Q6595107|List of Prokaryotic names with Standing in Nomenclature]]''</ref> | | |- | [[:d:Q4044143|Q4044143]] | [[Methanosarcinales]] | Methanosarcinales | [[Methanosarcinia]]<ref name="ref_75166a3751e44a76afd29552f137fa790b12a7ddb54109baee5751e24ccfd858">''[[:d:Q6595107|List of Prokaryotic names with Standing in Nomenclature]]''</ref> | [[File:Methanosarcina barkeri fusaro.gif|center|32px]] | |- | [[:d:Q4045034|Q4045034]] | [[Nakridletia]] | Nakridletia | [[Endopterygota]] | | |- | [[:d:Q4046435|Q4046435]] | [[Glumiflorae]] | Glumiflorae | [[Monocotyledoneae]]<ref name="ref_e0b845b20d33dc4b553bc73285ce7e0af838cbb399719d6b24af5734aaa4abdf">''[[:d:Q14823899|Handbuch der Systematischen Botanik]]''</ref><ref name="ref_38b181f0a23ac15f921536dc9468603db8fe4e02ca836d5259b079b60505bfef">''[[:d:Q14866876|Syllabus der Pflanzenfamilien (ed. 9)]]''</ref> | [[File:Pennisetum villosum 1.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q4047049|Q4047049]] | [[Platydesmida]] | Platydesmida<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref><ref name="ref_ca21f415746648150e193896e2ee7444bdd75aca11096d9b712baf1a0d03d7fd">''[[:d:Q21061184|Class Diplopoda de Blainville in Gervais, 1844]]''</ref> | [[Colobognatha]]<ref name="ref_ca21f415746648150e193896e2ee7444bdd75aca11096d9b712baf1a0d03d7fd">''[[:d:Q21061184|Class Diplopoda de Blainville in Gervais, 1844]]''</ref> | [[File:Brachycybe lecontii (Platydesmida) millipede (3680001399).jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q4047470|Q4047470]] | [[Protelytroptera]] | Protelytroptera<ref name="ref_ed6a5d9605b0cd838b6d9340f4bb33ff8536a0c347663334e025d2753d4a8996">''[[:d:Q796451|Fossilworks]]''</ref> | [[Dermapterida]] | | |- | [[:d:Q4051744|Q4051744]] | [[Trichocephalida]] | Trichocephalida<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | [[Dorylaimia]] | [[File:Trichosomoides crassicauda drawing in Hall 1916.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q4072257|Q4072257]] | [[Atrypida]] | Atrypida | [[Rhynchonellata]] | [[File:Atrypa.JPG|center|32px]] | |- | [[:d:Q4129502|Q4129502]] | [[Araeolaimida]] | Araeolaimida<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | [[Chromadoria]]<ref name="ref_73dc4ac66b0c56ff1c8223c8dca9fe47b52d0c3701e24bab7c504112ae78d664">''[[:d:Q604063|World Register of Marine Species]]''</ref> | | |- | [[:d:Q4129904|Q4129904]] | [[Arthrotardigrada]] | Arthrotardigrada<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref><ref name="ref_26601dc35694ad6f9ddc6db4b950317a802ee25d8b7bc8aa116c4b82ffe824c6">''[[:d:Q20019958|Phylum Tardigrada Doyère, 1840]]''</ref> | [[Heterotardigrada]]<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref><ref name="ref_26601dc35694ad6f9ddc6db4b950317a802ee25d8b7bc8aa116c4b82ffe824c6">''[[:d:Q20019958|Phylum Tardigrada Doyère, 1840]]''</ref> | [[File:USNM 1616673 - Florarctus (cropped).jpeg|center|32px]] | |- | [[:d:Q4132489|Q4132489]] | [[Mononchida]] | Mononchida | [[Adenophorea]] | | |- | [[:d:Q4135179|Q4135179]] | [[Haemospororida]] | Haemospororida | [[Aconoidasida]] | [[File:Plasmodium vivax 01.png|center|32px]] | |- | [[:d:Q4135194|Q4135194]] | [[Triblidiales]] | Triblidiales | [[Pezizomycotina]] | | |- | [[:d:Q4135955|Q4135955]] | [[Geraridea]] | Geraridea | [[Pterygota]] | [[File:Gerarus collaris 1er Congrès international d'entomologie, Bruxelles, 1-6 août, 1910 (1911-12) (16477916279).jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q4139046|Q4139046]] | [[Hyphomycetales]] | Hyphomycetales | [[Hyphomycetes]] | | |- | [[:d:Q4140318|Q4140318]] | [[Lyssacinosida]] | Lyssacinosida<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref><ref name="ref_0dd0ecf7bf278d95aad8a405c4bd6fb82e01ce9d874347b2258c1e1c513a4305">''[[:d:Q19317985|Phylum Porifera Grant, 1836]]''</ref> | [[Hexasterophora]]<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref><ref name="ref_0dd0ecf7bf278d95aad8a405c4bd6fb82e01ce9d874347b2258c1e1c513a4305">''[[:d:Q19317985|Phylum Porifera Grant, 1836]]''</ref> | [[File:Venus Flower Basket.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q4142897|Q4142897]] | [[Hexactinosida]] | Hexactinosida<ref name="ref_0dd0ecf7bf278d95aad8a405c4bd6fb82e01ce9d874347b2258c1e1c513a4305">''[[:d:Q19317985|Phylum Porifera Grant, 1836]]''</ref> | [[Hexasterophora]]<ref name="ref_0dd0ecf7bf278d95aad8a405c4bd6fb82e01ce9d874347b2258c1e1c513a4305">''[[:d:Q19317985|Phylum Porifera Grant, 1836]]''</ref> | [[File:Cribrospongia clathrata 1.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q4143365|Q4143365]] | [[Lychniscosida]] | Lychniscosida<ref name="ref_0dd0ecf7bf278d95aad8a405c4bd6fb82e01ce9d874347b2258c1e1c513a4305">''[[:d:Q19317985|Phylum Porifera Grant, 1836]]''</ref> | [[Hexasterophora]]<ref name="ref_0dd0ecf7bf278d95aad8a405c4bd6fb82e01ce9d874347b2258c1e1c513a4305">''[[:d:Q19317985|Phylum Porifera Grant, 1836]]''</ref> | | |- | [[:d:Q4148273|Q4148273]] | [[Fieldingida]] | Fieldingida<ref name="ref_0dd0ecf7bf278d95aad8a405c4bd6fb82e01ce9d874347b2258c1e1c513a4305">''[[:d:Q19317985|Phylum Porifera Grant, 1836]]''</ref> | [[Hexasterophora]]<ref name="ref_0dd0ecf7bf278d95aad8a405c4bd6fb82e01ce9d874347b2258c1e1c513a4305">''[[:d:Q19317985|Phylum Porifera Grant, 1836]]''</ref> | | |- | [[:d:Q4168545|Q4168545]] | [[Cystoporida]] | Cystoporida | [[Stenolaemata]] | [[File:Sulcoretepora deissi - National Museum of Nature and Science, Tokyo - DSC07728.JPG|center|32px]] | |- | [[:d:Q4170502|Q4170502]] | [[Cryptostomida]] | Cryptostomida | [[Stenolaemata]] | | |- | [[:d:Q4175985|Q4175985]] | [[Flosculariaceae]] | Flosculariaceae<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | [[Eurotatoria]] | | |- | [[:d:Q4178975|Q4178975]] | [[Collothecacea]] | Collothecacea | [[Eurotatoria]] | | |- | [[:d:Q4187312|Q4187312]] | [[Fenestrida]] | Fenestrida | [[Stenolaemata]] | [[File:Fenestella from Couvin Belgium.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q4193710|Q4193710]] | [[Ctenostomatida]] | Ctenostomatida | [[Gymnolaemata]] | [[File:Alcyonidium gelatinosum 0001.png|center|32px]] | |- | [[:d:Q4300405|Q4300405]] | [[Callipodida]] | Callipodida<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref><ref name="ref_ca21f415746648150e193896e2ee7444bdd75aca11096d9b712baf1a0d03d7fd">''[[:d:Q21061184|Class Diplopoda de Blainville in Gervais, 1844]]''</ref> | [[Nematophora]]<ref name="ref_ca21f415746648150e193896e2ee7444bdd75aca11096d9b712baf1a0d03d7fd">''[[:d:Q21061184|Class Diplopoda de Blainville in Gervais, 1844]]''</ref> | [[File:Tetracion jonesi 1.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q4300743|Q4300743]] | [[Chordeumatida]] | Chordeumatida<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref><ref name="ref_ca21f415746648150e193896e2ee7444bdd75aca11096d9b712baf1a0d03d7fd">''[[:d:Q21061184|Class Diplopoda de Blainville in Gervais, 1844]]''</ref> | [[Diplopoda]]<br/>[[Nematophora]]<ref name="ref_ca21f415746648150e193896e2ee7444bdd75aca11096d9b712baf1a0d03d7fd">''[[:d:Q21061184|Class Diplopoda de Blainville in Gervais, 1844]]''</ref> | [[File:Chordeumatida New Zealand.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q4303297|Q4303297]] | [[Pygophora]] | Pygophora<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | [[Maxillopoda]]<br/>[[Acrothoracica]] | | |- | [[:d:Q4309075|Q4309075]] | [[Porocephalida]] | Porocephalida<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | [[Pentastomida]] | [[File:Porocephalus crotali.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q4344585|Q4344585]] | [[Paoliida]] | Paoliida | [[Neoptera]]<br/>[[Polyneoptera]]<ref name="ref_0f99a492d7288fb6da109e1ad4dd9c05d3c22d83666fc45a2e73c3918e30b90f">''[[:d:Q59387388|Late Palaeozoic Paoliida is the sister group of Dictyoptera (Insecta: Neoptera)]]''</ref> | [[File:Paoliida.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q4358594|Q4358594]] | [[Chytridiales]] | Chytridiales<ref name="ref_25c6a9aea8701af24f6d298405ca9409b4ad92c1cbe2b0c8f4d0d9b6f549e013">''[[:d:Q54803234|High-level classification of the Fungi and a tool for evolutionary ecological analyses]]''</ref> | [[Chytridiomycetes]]<ref name="ref_25c6a9aea8701af24f6d298405ca9409b4ad92c1cbe2b0c8f4d0d9b6f549e013">''[[:d:Q54803234|High-level classification of the Fungi and a tool for evolutionary ecological analyses]]''</ref> | [[File:Synchytridium endobioticum.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q4389641|Q4389641]] | [[Heterocyemida]] | Heterocyemida<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | [[Rhombozoa]]<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | | |- | [[:d:Q4394614|Q4394614]] | [[Rhizophydiales]] | Rhizophydiales<ref name="ref_25c6a9aea8701af24f6d298405ca9409b4ad92c1cbe2b0c8f4d0d9b6f549e013">''[[:d:Q54803234|High-level classification of the Fungi and a tool for evolutionary ecological analyses]]''</ref><ref name="ref_46c03d8ad233a85afe83c0d00f4cde864d4c4bdf5b89b51e4f2c0163d1ccae45">''[[:d:Q28258797|Ultrastructural and molecular phylogenetic delineation of a new order, the Rhizophydiales (Chytridiomycota)]]''</ref> | [[Rhizophydiomycetes]]<ref name="ref_25c6a9aea8701af24f6d298405ca9409b4ad92c1cbe2b0c8f4d0d9b6f549e013">''[[:d:Q54803234|High-level classification of the Fungi and a tool for evolutionary ecological analyses]]''</ref><ref name="ref_25e2d10666311fea92ecdca7bade98031d9ac2b0b211147759a9262408609954">''[[:d:Q133256687|The 2024 Outline of Fungi and fungus-like taxa]]''</ref> | [[File:WJD126 on agar.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q4416540|Q4416540]] | [[Septobasidiales]] | Septobasidiales | [[Pucciniomycetes]] | [[File:Septobasidium pseudopedicellatum Burt.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q4458210|Q4458210]] | [[Titanoptera]] | Titanoptera | [[Polyneoptera]]<br/>[[Panorthoptera]]<ref name="ref_c8dae2d19519e7ebc19b71e5f14220b6a8ef8aebfd931f8c6322beb01fed68bc">''[[:d:Q28938232|Venation pattern and revision of Orthoptera sensu nov. and sister groups. Phylogeny of Palaeozoic and Mesozoic Orthoptera sensu nov.]]''</ref> | [[File:Gigatitan vulgaris.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q4499108|Q4499108]] | [[Naviculales]] | Naviculales | [[Bacillariophycanae]] | [[File:Navicula oblonga 115647672.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q4614869|Q4614869]] | [[Contortae]] | Contortae | [[Sympetalae]]<ref name="ref_e0b845b20d33dc4b553bc73285ce7e0af838cbb399719d6b24af5734aaa4abdf">''[[:d:Q14823899|Handbuch der Systematischen Botanik]]''</ref><ref name="ref_38b181f0a23ac15f921536dc9468603db8fe4e02ca836d5259b079b60505bfef">''[[:d:Q14866876|Syllabus der Pflanzenfamilien (ed. 9)]]''</ref> | [[File:Plumeria-1-KayEss-1.jpeg|center|32px]] | |- | [[:d:Q4670447|Q4670447]] | [[Acholeplasmatales]] | Acholeplasmatales | [[Mollicutes]]<ref name="ref_75166a3751e44a76afd29552f137fa790b12a7ddb54109baee5751e24ccfd858">''[[:d:Q6595107|List of Prokaryotic names with Standing in Nomenclature]]''</ref> | | |- | [[:d:Q4672008|Q4672008]] | [[Acanthophractida]] | Acanthophractida | [[Acantharia]] | | |- | [[:d:Q4673905|Q4673905]] | [[Achromatorida]] | Achromatorida | [[Haemosporidiasina]] | | |- | [[:d:Q4674492|Q4674492]] | [[Aconchulinida]] | Aconchulinida | [[Proteomyxidea]] | [[File:Vampyrella lateritia.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q4688535|Q4688535]] | [[Aeschronectida]] | Aeschronectida | [[Hoplocarida]] | | |- | [[:d:Q4691177|Q4691177]] | [[Agamococcidiorida]] | Agamococcidiorida<ref name="ref_d21cbeb4111220f92550bb287e895d65026ac8a14842137a8c6865e685ddbfd6">''[[:d:Q60363006|Agamococcidiorida ord. n. and Rhytidocystidae fam. n. for the Coccidian Genus Rhytidocystis Henneguy, 1907]]''</ref> | [[Coccidia]] | | |- | [[:d:Q4716179|Q4716179]] | [[Alepisauriformes]] | Alepisauriformes | [[Teleostei]] | [[File:Synodus intermedius.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q4748249|Q4748249]] | [[Amphidiscosa]] | Amphidiscosa<ref name="ref_0dd0ecf7bf278d95aad8a405c4bd6fb82e01ce9d874347b2258c1e1c513a4305">''[[:d:Q19317985|Phylum Porifera Grant, 1836]]''</ref> | [[Amphidiscophora]]<ref name="ref_0dd0ecf7bf278d95aad8a405c4bd6fb82e01ce9d874347b2258c1e1c513a4305">''[[:d:Q19317985|Phylum Porifera Grant, 1836]]''</ref> | [[File:Purple Cup Sponges.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q4770223|Q4770223]] | [[Trichosida]] | Trichosida<ref name="ref_f51f9c133ba1404def0c26a609568b5f4f7d20c1d1c61aa7aa7cc1517e8f1a75">''[[:d:Q109882701|Bruchstücke einer Rhizopodenfauna der Kieler Bucht]]''</ref> | [[Lobosea]] | | |- | [[:d:Q4782334|Q4782334]] | [[Apusomonadida]] | Apusomonadida<ref name="ref_c2d88d42efd797a8374f595c656de996fefd1d080e60a773c1f2ee52e47afc81">''[[:d:Q109995956|Biology and ultrastructure of colorless flagellates Apuromonadida ord. n.]]''</ref> | [[Thecomonadea]] | [[File:Apusomonas.png|center|32px]] | |- | [[:d:Q4785362|Q4785362]] | [[Archaeoglobales]] | Archaeoglobales | [[Archaeoglobi]]<ref name="ref_75166a3751e44a76afd29552f137fa790b12a7ddb54109baee5751e24ccfd858">''[[:d:Q6595107|List of Prokaryotic names with Standing in Nomenclature]]''</ref> | [[File:40793 2015 2030327 Fig2.webp|center|32px]] | |- | [[:d:Q4786846|Q4786846]] | [[Archigregarinorida]] | Archigregarinorida<ref name="ref_01b02c448de67f8c4dba767ce1863e9147b1a55392ef0bd2407b736adafd0bfd">''[[:d:Q109353526|Protozoaires : Rhizopodes, Actinopodes, Sporozoaires, Cnidosporidies]]''</ref> | [[Gregarinasina]] | | |- | [[:d:Q4786993|Q4786993]] | [[Architectibranchia]] | Architectibranchia | [[Opisthobranchia]] | [[File:Acteonella gigantea.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q4797630|Q4797630]] | [[Arthracanthida]] | Arthracanthida | [[Acantharia]] | [[File:Radiolaria (Challenger) Plate 130.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q4808082|Q4808082]] | [[Aspiraculata]] | Aspiraculata<ref name="ref_73dc4ac66b0c56ff1c8223c8dca9fe47b52d0c3701e24bab7c504112ae78d664">''[[:d:Q604063|World Register of Marine Species]]''</ref> | [[Sorberacea]] | | |- | [[:d:Q4810926|Q4810926]] | [[Astomatida]] | Astomatida<ref name="ref_eaf476f356c0800c6da244744f2d14925dc2c244e77891e44404f2759d1231e6">''[[:d:Q121096588|The World Ciliate Catalog]]''</ref> | [[Astomatia]]<ref name="ref_0c75e9b8c29938e8ceeb68b324f0e6d093cc688bc34ab84739dfb06955fed89d">''[[:d:Q54018828|The Ciliated Protozoa]]''</ref> | | |- | [[:d:Q4815733|Q4815733]] | [[Athyridida]] | Athyridida | [[Rhynchonellata]] | [[File:Uncitidae - Uncites gryphus.JPG|center|32px]] | |- | [[:d:Q4868172|Q4868172]] | [[Basslerocerida]] | Basslerocerida | [[Nautiloid]] | | |- | [[:d:Q4889790|Q4889790]] | [[Benneviaspidida]] | Benneviaspidida | [[Osteostraci]] | [[File:Boreaspis.JPG|center|32px]] | |- | [[:d:Q4893793|Q4893793]] | [[Protodiptera]] | Protodiptera | [[Mecoptera]] | | |- | [[:d:Q4897078|Q4897078]] | [[Bestiae]] | Bestiae<ref name="ref_5bdbf8eee19b105ff04d66d13ee4f654eec1e2e0dd7692808ebb15629415fb16">''[[:d:Q21608408|Systema Naturae. 10th edition, Volume 1]]''</ref> | [[Theriiformes]] | | |- | [[:d:Q4925531|Q4925531]] | [[Blattoptera]] | Blattoptera | [[insecto]] | | |- | [[:d:Q4934578|Q4934578]] | [[Bobasatraniiformes]] | Bobasatraniiformes | [[Osteichthyes]] | [[File:Bobasatrania.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q4936724|Q4936724]] | [[Bodonida]] | Bodonida<ref name="ref_434ca199bdc838a6ed49c005b9c03973cbc6c433a66101db8e1a66595b1e97d7">''[[:d:Q39151632|Higher classification and phylogeny of Euglenozoa]]''</ref> | [[Metakinetoplastina]]<ref name="ref_434ca199bdc838a6ed49c005b9c03973cbc6c433a66101db8e1a66595b1e97d7">''[[:d:Q39151632|Higher classification and phylogeny of Euglenozoa]]''</ref> | [[File:Bodo saltans - 400x (13895749563).jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q4939378|Q4939378]] | [[Boletzkyida]] | Boletzkyida | [[Palaeoteuthomorpha]] | | |- | [[:d:Q4950171|Q4950171]] | [[Bourgueticrinida]] | Bourgueticrinida | [[Articulata]] | [[File:Haeckel Crinoidea.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q4961607|Q4961607]] | [[Graptoloidea]] | Graptoloidea | [[Graptolithina]] | [[File:Graptoliitargilliit.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q4982410|Q4982410]] | [[Microbotryales]] | Microbotryales | [[Microbotryomycetes]] | [[File:Microbotryum lychnidis-dioicae on Red Campion - Silene dioica (30012536987).jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q4991587|Q4991587]] | [[Neorhabdocoela]] | Neorhabdocoela<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | [[Turbellarios|Turbellaria]] | | |- | [[:d:Q4995524|Q4995524]] | [[Helobiae]] | Helobiae | [[Monocotyledoneae]]<ref name="ref_e0b845b20d33dc4b553bc73285ce7e0af838cbb399719d6b24af5734aaa4abdf">''[[:d:Q14823899|Handbuch der Systematischen Botanik]]''</ref><ref name="ref_38b181f0a23ac15f921536dc9468603db8fe4e02ca836d5259b079b60505bfef">''[[:d:Q14866876|Syllabus der Pflanzenfamilien (ed. 9)]]''</ref> | [[File:AlismaPlant1.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q5018126|Q5018126]] | [[Azygiida]] | Azygiida<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | [[Digenea]]<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | | |- | [[:d:Q5018227|Q5018227]] | [[Proseriata]] | Proseriata<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | [[Rhabditophora]]<ref name="ref_73dc4ac66b0c56ff1c8223c8dca9fe47b52d0c3701e24bab7c504112ae78d664">''[[:d:Q604063|World Register of Marine Species]]''</ref> | [[File:Parotoplana renatae.png|center|32px]] | |- | [[:d:Q5035193|Q5035193]] | [[Strigeata]] | Strigeata | [[Trematoda]] | | |- | [[:d:Q5047380|Q5047380]] | [[Mazocraeidea]] | Mazocraeidea | [[Polyopisthocotylea]]<ref name="ref_73dc4ac66b0c56ff1c8223c8dca9fe47b52d0c3701e24bab7c504112ae78d664">''[[:d:Q604063|World Register of Marine Species]]''</ref> | [[File:Heteromicrocotyloides megaspinosus Body.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q5047736|Q5047736]] | [[Caryophyllidea]] | Caryophyllidea | [[Eucestoda]] | [[File:03 Caryophyllidea.tif|center|32px]] | |- | [[:d:Q5058787|Q5058787]] | [[Cenarchaeales]] | Cenarchaeales | [[Nitrososphaeria]]<ref name="ref_75166a3751e44a76afd29552f137fa790b12a7ddb54109baee5751e24ccfd858">''[[:d:Q6595107|List of Prokaryotic names with Standing in Nomenclature]]''</ref> | | |- | [[:d:Q5063285|Q5063285]] | [[Cephalodiscida]] | Cephalodiscida | [[Pterobranchia]] | [[File:Cephalodiscus dodecalophus McIntosh.png|center|32px]] | |- | [[:d:Q5063598|Q5063598]] | [[Ceraceosorales]] | Ceraceosorales | [[Exobasidiomycetes]] | | |- | [[:d:Q5066683|Q5066683]] | [[Chaetopeltidales]] | Chaetopeltidales<ref name="ref_23894194af27f36f8eac6e8532b4d493427773e95c5eef0f044efab4ea2d3f54">''[[:d:Q110444808|Ultrastructure and phylogenetic relationships of Chaetopeltidales ord. nov. (Chlorophyta, Chlorophyceae)]]''</ref> | [[Chlorophyceae]] | [[File:Chaetopeltis orbicularis in Berthold 1878.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q5090001|Q5090001]] | [[Cheloniellida]] | Cheloniellida | [[Vicissicaudata]]<ref name="ref_176e52aedf8ba2b919cfd14ec073e5d6e0a8bf102769e9acaf6acc3e0ed71557">''[[:d:Q56430757|The phylogeny of aglaspidid arthropods and the internal relationships within Artiopoda]]''</ref><ref name="ref_fa22ac1efe899ab0b30e4c6ba5da69d7987e9aae106f8fbf53f391b976b105e8">''[[:d:Q41327881|The Vicissicaudata revisited - insights from a new aglaspidid arthropod with caudal appendages from the Furongian of China]]''</ref> | [[File:20200415 Cheloniellon calmani.png|center|32px]] | |- | [[:d:Q5100442|Q5100442]] | [[Enchytraeida]] | Enchytraeida | [[Clitellata]] | [[File:Enchytraeus albidus.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q5102273|Q5102273]] | [[Chitonida]] | Chitonida | [[Neoloricata]] | [[File:Cryptoconchus porosus (butterfly chiton).JPG|center|32px]] | |- | [[:d:Q5102716|Q5102716]] | [[Chlamydiales]] | Chlamydiales | [[Chlamydiia]]<ref name="ref_75166a3751e44a76afd29552f137fa790b12a7ddb54109baee5751e24ccfd858">''[[:d:Q6595107|List of Prokaryotic names with Standing in Nomenclature]]''</ref> | [[File:ChlamydiaTrachomatisEinschlusskörperchen.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q5103175|Q5103175]] | [[Chlorosarcinales]] | Chlorosarcinales | [[Chlorophyceae]] | | |- | [[:d:Q5104710|Q5104710]] | [[Chonotrichida]] | Chonotrichida | [[Hypostomata]] | | |- | [[:d:Q5113752|Q5113752]] | [[Chromatorida]] | Chromatorida | [[Aconoidasida]] | | |- | [[:d:Q5113933|Q5113933]] | [[Chromulinales]] | Chromulinales | [[Chrysophyceae]] | [[File:Alger, Botydium granulatum, Nordisk familjebok.png|center|32px]] | |- | [[:d:Q5114940|Q5114940]] | [[Chrysosphaerales]] | Chrysosphaerales | [[Chrysophyceae]] | | |- | [[:d:Q5122184|Q5122184]] | [[Leptothecata]] | Leptothecata | [[Hydroidolina]] | [[File:Aequorea2.jpeg|center|32px]] | |- | [[:d:Q5147886|Q5147886]] | [[Saccharomycetales]] | Saccharomycetales | [[Saccharomycetes]] | [[File:S cerevisiae under DIC microscopy.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q5149302|Q5149302]] | [[Colpodellida]] | Colpodellida<ref name="ref_6a3224ed9e9612f3b161f90deafb215ffecae36153e66735b907fd7bacda7748">''[[:d:Q24634634|Kingdom protozoa and its 18 phyla]]''</ref> | [[Alveolata]] | [[File:Colpodella vorax.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q5154131|Q5154131]] | [[Crassiclitellata]] | Crassiclitellata | [[Clitellata]]<br/>[[Opisthopora]] | [[File:Earthworm 02.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q5161023|Q5161023]] | [[Conica]] | Conica | [[Hydrozoa]]<br/>[[Leptothecata]]<ref name="ref_e5a81d1b48ca66c3c8f61aa87f1b82d0fb0b5e1bac384261d084c21d921f2dea">''[[:d:Q2745977|Fauna Europaea]]''</ref> | [[File:Aequorea coerulescens1.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q5171922|Q5171922]] | [[Cornulitida]] | Cornulitida | [[Tentaculata]] | [[File:CornulitidOrdovician.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q5190992|Q5190992]] | [[Cryptomonadales]] | Cryptomonadales | [[Cryptophyceae]] | [[File:CSIRO ScienceImage 6743 SEM Cryptophyte.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q5191006|Q5191006]] | [[Cryptonemiales]] | Cryptonemiales | [[Florideae]]<br/>[[Rhodophyceae]] | | |- | [[:d:Q5191068|Q5191068]] | [[Cryptostomata]] | Cryptostomata | [[Gymnolaemata]] | | |- | [[:d:Q5191645|Q5191645]] | [[Ctenocladales]] | Ctenocladales | [[Trebouxiophyceae]] | | |- | [[:d:Q5191729|Q5191729]] | [[Ctenostomata]] | Ctenostomata<ref name="ref_6256a42967f0c0c32e9bbc0ffd2476e19bd0099fd27c9064d1af61288bdfb39c">''[[:d:Q21069476|Phylum Bryozoa Ehrenberg, 1831]]''</ref> | [[Gymnolaemata]]<ref name="ref_6256a42967f0c0c32e9bbc0ffd2476e19bd0099fd27c9064d1af61288bdfb39c">''[[:d:Q21069476|Phylum Bryozoa Ehrenberg, 1831]]''</ref> | [[File:Ropalonaria large 010213.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q5198245|Q5198245]] | [[Cyclida]] | Cyclida | [[Branchiura]] | [[File:Cyclus americanus 34.JPG|center|32px]] | |- | [[:d:Q5199428|Q5199428]] | [[Cymbellales]] | Cymbellales | [[Bacillariophycidae]] | [[File:Cymbella.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q5201030|Q5201030]] | [[Cyrtonellida]] | Cyrtonellida | [[Tergomya]] | | |- | [[:d:Q5201031|Q5201031]] | [[Cyrtoneritimorpha]] | Cyrtoneritida | [[Neritopsina]] | | |- | [[:d:Q5207801|Q5207801]] | [[Dactylopteriformes]] | Dactylopteriformes | [[Percomorpha]] | | |- | [[:d:Q5221204|Q5221204]] | [[Tertiates]] | Tertiates | [[Mammiferos]] | [[File:Mammiferes.jpeg|center|32px]] | |- | [[:d:Q5259140|Q5259140]] | [[Dennstaedtiales]] | Dennstaedtiales | [[Polypodiopsida]] | [[File:Starr 041221-1891 Microlepia strigosa.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q5262729|Q5262729]] | [[Dermocystida]] | Dermocystida<ref name="ref_c033a9e634a29b6e57249cffd6636bd260a569be6db02d176f2e0abb8e439574">''[[:d:Q109996913|Neomonada and the origin of animals and fungi]]''</ref> | [[Ichthyosporea]] | | |- | [[:d:Q5270652|Q5270652]] | [[Triplonchida]] | Triplonchida | [[Adenophorea]] | | |- | [[:d:Q5274016|Q5274016]] | [[Dictyosiphonales]] | Dictyosiphonales | [[Phaeophyceae]] | | |- | [[:d:Q5282776|Q5282776]] | [[Dissidocerida]] | Dissidocerida | [[Orthoceratoidea]] | | |- | [[:d:Q5290058|Q5290058]] | [[Chimaeriformes]] | Chimaeriformes<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref><ref name="ref_2e440cc0285a592cd9e99c53186474ef4b1cf2cea52af12b02df194fb28883fe">''[[:d:Q19402385|Pisces]]''</ref><ref name="ref_326ac5569391c4058005e6ad9441a464fc841e83feba37d7ba7668f7c922fe08">''[[:d:Q9185167|Catalog of Fishes]]''</ref> | [[Holocephali]]<ref name="ref_2e440cc0285a592cd9e99c53186474ef4b1cf2cea52af12b02df194fb28883fe">''[[:d:Q19402385|Pisces]]''</ref><ref name="ref_326ac5569391c4058005e6ad9441a464fc841e83feba37d7ba7668f7c922fe08">''[[:d:Q9185167|Catalog of Fishes]]''</ref> | [[File:Hydrolagus colliei.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q5291566|Q5291566]] | [[Equisetales]] | Equisetales<ref name="ref_70bf05e61b2b9bdd016feae33b1d7b5de0ce721d914bd156fd8bd57827c49ae6">''[[:d:Q167402|Australian Plant Name Index]]''</ref><ref name="ref_ecd3d782139f3bf8a6753c13254ae80d9209dfc6e8ff4382c1b1657a6a3ca2c1">''[[:d:Q30092476|A community-derived classification for extant lycophytes and ferns]]''</ref><ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref> | [[Polypodiopsida]]<ref name="ref_ecd3d782139f3bf8a6753c13254ae80d9209dfc6e8ff4382c1b1657a6a3ca2c1">''[[:d:Q30092476|A community-derived classification for extant lycophytes and ferns]]''</ref> | [[File:Equisetum fluviatile Oulu, Finland 01.06.2013.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q5332313|Q5332313]] | [[Eccrinales]] | Eccrinales | [[Trichomycetes]] | [[File:Amoebidiales (10.3897-mycokeys.67.52055) Figure 26.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q5332473|Q5332473]] | [[Echinocystitoida]] | Echinocystitoida | [[Perischoechinoidea]] | | |- | [[:d:Q5357568|Q5357568]] | [[Sphaeropleales]] | Sphaeropleales | [[Chlorophyceae]] | [[File:British fresh-water algae, exclusive of Desmidieae and Diatomaceae (1882-1884) (20424304451).jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q5361282|Q5361282]] | [[Bifidobacteriales]] | Bifidobacteriales | [[Actinomycetes]]<ref name="ref_75166a3751e44a76afd29552f137fa790b12a7ddb54109baee5751e24ccfd858">''[[:d:Q6595107|List of Prokaryotic names with Standing in Nomenclature]]''</ref> | [[File:Bifidobacterium adolescentis Gram.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q5375292|Q5375292]] | [[Encalyptales]] | Encalyptales | [[Funariidae]] | [[File:Encalypta vulgaris (c, 153151-482334) 3332.JPG|center|32px]] | |- | [[:d:Q5409856|Q5409856]] | [[Euonychophora]] | Euonychophora | [[Udeonychophora]] | [[File:Eoperipatus totoro.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q5455225|Q5455225]] | [[Fissidentales]] | Fissidentales | [[Bryopsida]] | [[File:Fissidens cristatus0.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q5458148|Q5458148]] | [[Flavobacteriales]] | Flavobacteriales<ref name="ref_66f98747a61f78fa1304ca6a2d59d4a7d0e46fcf53c694f3106fdaf46252872c">''[[:d:Q45322085|List of new names and new combinations previously effectively, but not validly, published]]''</ref> | [[Bacteroidia]]<ref name="ref_75166a3751e44a76afd29552f137fa790b12a7ddb54109baee5751e24ccfd858">''[[:d:Q6595107|List of Prokaryotic names with Standing in Nomenclature]]''</ref> | [[File:Bergeyella zoohelcum 2.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q5460846|Q5460846]] | [[Florenciellales]] | Florenciellales | [[Dictyochophyceae]] | | |- | [[:d:Q5571905|Q5571905]] | [[Glosselytrodea]] | Glosselytrodea | [[insecto]] | | |- | [[:d:Q5623940|Q5623940]] | [[Gyalectales]] | Gyalectales | [[Lecanoromycetes]] | [[File:Gyalecta jenensis, Apothecien.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q5643349|Q5643349]] | [[Halobacteriales]] | Halobacteriales | [[Halobacteria]]<ref name="ref_75166a3751e44a76afd29552f137fa790b12a7ddb54109baee5751e24ccfd858">''[[:d:Q6595107|List of Prokaryotic names with Standing in Nomenclature]]''</ref> | [[File:Halobacteria.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q5655961|Q5655961]] | [[Acanthoecida]] | Acanthoecida<ref name="ref_34bc0fc69a97bf32d851c4d078a9fedc41953d88ade5871200aaf529fc6f017e">''[[:d:Q62085705|Amoeboflagellates and mitochondrial cristae in eukaryote evolution: megasystematics of the new protozoan subkingdoms Eozoa and Neozoa]]''</ref> | [[Choanoflagellatea]] | [[File:Diaphanoeca x100 phase.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q5655970|Q5655970]] | [[Acanthopodida]] | Acanthopodida<ref name="ref_d90a54f5b429095b0c6971e19146eb4158d6cbb3b9bae1bef0821a57c05ad9b7">''[[:d:Q109918225|An illustrated key to freshwater and soil amoebae]]''</ref> | [[Gymnamoebia]]<br/>[[Centramoebia]]<ref name="ref_88ff74caebbdff69adae1309530f8930d8ba5d8e8ac089aa0eb81bf4fefdaad6">''[[:d:Q57086550|Revisions to the Classification, Nomenclature, and Diversity of Eukaryotes]]''</ref> | | |- | [[:d:Q5696912|Q5696912]] | [[Anthocerotales]] | Anthocerotales | [[Anthocerotidae]] | [[File:Anthoceros agrestis 060910d.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q5701568|Q5701568]] | [[Helcionellid]] | Helcionelliformes | [[Archaeobranchia]] | [[File:Latouchella costata.JPG|center|32px]] | |- | [[:d:Q5705752|Q5705752]] | [[Heliomonadida]] | Heliomonadida | [[Granofilosea]] | [[File:Algen I. (Schizophyceen, Flagellaten, Peridineen) (1910) (17950796051).jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q5747196|Q5747196]] | [[Heterogastridiales]] | Heterogastridiales<ref name="ref_2df8dece4abad44561a7f64447c4ddcf31746a828b52a82a192321dfd8b2d82c">''[[:d:Q99886899|Heterogastridiales: A New Order of Basidiomycetes]]''</ref> | [[Microbotryomycetes]] | | |- | [[:d:Q5766992|Q5766992]] | [[Choanoflagellida]] | Choanoflagellida | [[Choanoflagellatea]] | [[File:Cronoflagelado2.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q5768626|Q5768626]] | [[Chytriodiniales]] | Chytriodiniales | [[Dinophyceae]] | | |- | [[:d:Q5789310|Q5789310]] | [[Thoracosphaerales]] | Thoracosphaerales | [[Dinophyceae]] | [[File:Thoracosphaera-heimi2 hg.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q5794838|Q5794838]] | [[Cupressales]] | Cupressales<ref name="ref_e7c32bf06f270365c7c10b40d8dd0726f5acc3d9f38c7ed8612deb66e50cfb95">''[[:d:Q18920913|A new classification and linear sequence of extant gymnosperms]]''</ref><ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref> | [[Pinidae]]<ref name="ref_e7c32bf06f270365c7c10b40d8dd0726f5acc3d9f38c7ed8612deb66e50cfb95">''[[:d:Q18920913|A new classification and linear sequence of extant gymnosperms]]''</ref><ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref> | [[File:Taxus baccata MHNT.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q5799721|Q5799721]] | [[Davalliales]] | Davalliales | [[Polypodiopsida]] | [[File:Davallia bullata 2 ies.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q5804281|Q5804281]] | [[Desmocapsales]] | Desmocapsales | [[Dinophyceae]] | | |- | [[:d:Q5807308|Q5807308]] | [[Dinamoebales]] | Dinamoebales | [[Dinophyceae]] | | |- | [[:d:Q5807451|Q5807451]] | [[Dinocloniales]] | Dinocloniales | [[Dinophyceae]] | | |- | [[:d:Q5807459|Q5807459]] | [[Dinophysiales]] | Dinophysiales | [[Dinophyceae]] | [[File:Dinophysis acuminata.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q5807486|Q5807486]] | [[Dinotrichales]] | Dinotrichales | [[Dinophyceae]] | | |- | [[:d:Q5882696|Q5882696]] | [[Gonyaulacales]] | Gonyaulacales | [[Dinophyceae]] | [[File:Ceratium furca.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q5890243|Q5890243]] | [[Gymnodiniales]] | Gymnodiniales | [[Dinophyceae]] | [[File:Karenia brevis.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q5903782|Q5903782]] | [[Hormogonales]] | Hormogonales | [[Cyanobacteria]] | | |- | [[:d:Q5934749|Q5934749]] | [[Paleoloricata]] | Paleoloricata | [[Polyplacophora]] | | |- | [[:d:Q5957091|Q5957091]] | [[Hyolithida]] | Hyolithida | [[Hyolitha]] | [[File:Hyoliths02.JPG|center|32px]] | |- | [[:d:Q5962356|Q5962356]] | [[Hysteriales]] | Hysteriales | [[Dothideomycetidae]] | [[File:2014-03-15 Hysterium pulicare Pers. - Fr 556475.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q5986427|Q5986427]] | [[Ichthyophonida]] | Ichthyophonida | [[Ichthyosporea]] | [[File:Creolimax fragrantissima.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q6034931|Q6034931]] | [[Enterobacterales]] | Enterobacterales<ref name="ref_75166a3751e44a76afd29552f137fa790b12a7ddb54109baee5751e24ccfd858">''[[:d:Q6595107|List of Prokaryotic names with Standing in Nomenclature]]''</ref> | [[Gammaproteobacteria]]<ref name="ref_75166a3751e44a76afd29552f137fa790b12a7ddb54109baee5751e24ccfd858">''[[:d:Q6595107|List of Prokaryotic names with Standing in Nomenclature]]''</ref> | [[File:Citrobacter freundii.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q6067622|Q6067622]] | [[Pavlovales]] | Pavlovales<ref name="ref_d54ce69531a3e798c038d81d9e367eb63ef2bca68d191b33b542e09022010cf5">''[[:d:Q110221186|Notes on the flagellar apparatus and taxonomy of Pavlova mesolychnon Van der Veer, and on the status of Pavlova Butcher and related genera within the Haptophyceae]]''</ref> | [[Pavlovophyceae]] | | |- | [[:d:Q6074759|Q6074759]] | [[Phytodinales]] | Phytodinales | [[Dinophyceae]] | [[File:Duel life stages.png|center|32px]] | |- | [[:d:Q6090614|Q6090614]] | [[Ptychodiscales]] | Ptychodiscales | [[Dinophyceae]] | | |- | [[:d:Q6101142|Q6101142]] | [[Ixorheorida]] | Ixorheorida<ref name="ref_433b66c9b4dc02a72a151247100a70f2133dddb3c14b028431f254c2f11b39ce">''[[:d:Q99669219|Nomenclatural Corrections and New Taxa in the Apicomplexan Protozoa]]''</ref> | [[Coccidiasina]]<ref name="ref_433b66c9b4dc02a72a151247100a70f2133dddb3c14b028431f254c2f11b39ce">''[[:d:Q99669219|Nomenclatural Corrections and New Taxa in the Apicomplexan Protozoa]]''</ref> | | |- | [[:d:Q6123295|Q6123295]] | [[Jahnulales]] | Jahnulales<ref name="ref_373e961078d233c6ec393ef75a1f2f67796db04925e0953ec04b7e927ba2fac0">''[[:d:Q54552092|Jahnulales (Dothideomycetes, Ascomycota): a new order of lignicolous freshwater ascomycetes]]''</ref> | [[Pleosporomycetidae]] | [[File:Jahnula purpurea (10.3897-mycokeys.9.4440) Figure 1.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q6145848|Q6145848]] | [[Thermotogales]] | Thermotogales | [[Thermotogae]]<ref name="ref_75166a3751e44a76afd29552f137fa790b12a7ddb54109baee5751e24ccfd858">''[[:d:Q6595107|List of Prokaryotic names with Standing in Nomenclature]]''</ref> | [[File:Thermotoga sketch.svg|center|32px]] | |- | [[:d:Q6241223|Q6241223]] | [[Erinaceomorpha]] | Erinaceomorpha<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref><ref name="ref_b461bd9e2542d8062d3fd2ec7a638c156f7e79c989097d43409982eb64d5e86d">''[[:d:Q19302303|Class Mammalia Linnaeus, 1758]]''</ref><ref name="ref_5f23685d9d76bf1b20f6172bc8e9dfec50028c616fc311bbf816b245a34ad6c8">''[[:d:Q1538807|Mammal Species of the World (Third edition)]]''</ref><ref name="ref_a0883dc87b69d75612e06ca4260f7a3bdcb0e63c3cdb2e8cfbc4a8348f7145f5">''[[:d:Q19604469|A Guide to the Mammals of China]]''</ref> | [[Laurasiatheria]]<br/>[[Placentarios]]<ref name="ref_b461bd9e2542d8062d3fd2ec7a638c156f7e79c989097d43409982eb64d5e86d">''[[:d:Q19302303|Class Mammalia Linnaeus, 1758]]''</ref><br/>[[Mammiferos]]<ref name="ref_5f23685d9d76bf1b20f6172bc8e9dfec50028c616fc311bbf816b245a34ad6c8">''[[:d:Q1538807|Mammal Species of the World (Third edition)]]''</ref><br/>[[Insectivora]] | [[File:Seba herisson.png|center|32px]] | |- | [[:d:Q6449719|Q6449719]] | [[Polyxenida]] | Polyxenida<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref><ref name="ref_ca21f415746648150e193896e2ee7444bdd75aca11096d9b712baf1a0d03d7fd">''[[:d:Q21061184|Class Diplopoda de Blainville in Gervais, 1844]]''</ref> | [[Penicillata]]<ref name="ref_ca21f415746648150e193896e2ee7444bdd75aca11096d9b712baf1a0d03d7fd">''[[:d:Q21061184|Class Diplopoda de Blainville in Gervais, 1844]]''</ref> | [[File:Polyxenus.lagurus.1.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q6452293|Q6452293]] | [[Siphonophorida]] | Siphonophorida<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref><ref name="ref_ca21f415746648150e193896e2ee7444bdd75aca11096d9b712baf1a0d03d7fd">''[[:d:Q21061184|Class Diplopoda de Blainville in Gervais, 1844]]''</ref> | [[Colobognatha]]<ref name="ref_ca21f415746648150e193896e2ee7444bdd75aca11096d9b712baf1a0d03d7fd">''[[:d:Q21061184|Class Diplopoda de Blainville in Gervais, 1844]]''</ref> | [[File:Female Illacme plenipes (MIL0020) with 618 legs - ZooKeys-241-077-SP-6-left.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q6452523|Q6452523]] | [[Bryopsidales]] | Bryopsidales | [[Ulvophyceae]]<ref name="ref_ff4287d2b684447b988dc170c7ca062d5ba1a84425bf769a210a2c4e4ad32e8f">''[[:d:Q2835653|AlgaeBase]]''</ref> | [[File:Bryopsis plumosa herbarium item.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q6453302|Q6453302]] | [[Polyzoniida]] | Polyzoniida<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref><ref name="ref_ca21f415746648150e193896e2ee7444bdd75aca11096d9b712baf1a0d03d7fd">''[[:d:Q21061184|Class Diplopoda de Blainville in Gervais, 1844]]''</ref> | [[Colobognatha]]<ref name="ref_ca21f415746648150e193896e2ee7444bdd75aca11096d9b712baf1a0d03d7fd">''[[:d:Q21061184|Class Diplopoda de Blainville in Gervais, 1844]]''</ref> | [[File:Octoglena bivirgata Santa Cruz county.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q6467359|Q6467359]] | [[Laboulbeniales]] | Laboulbeniales | [[Laboulbeniomycetes]] | [[File:Harmonia.axyridis.with.Laboulbeniales.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q6496983|Q6496983]] | [[Rajiformes]] | Rajiformes<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref><ref name="ref_2e440cc0285a592cd9e99c53186474ef4b1cf2cea52af12b02df194fb28883fe">''[[:d:Q19402385|Pisces]]''</ref><ref name="ref_326ac5569391c4058005e6ad9441a464fc841e83feba37d7ba7668f7c922fe08">''[[:d:Q9185167|Catalog of Fishes]]''</ref> | [[Batoidea]]<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref><br/>[[elasmobranchio]]<ref name="ref_2e440cc0285a592cd9e99c53186474ef4b1cf2cea52af12b02df194fb28883fe">''[[:d:Q19402385|Pisces]]''</ref><ref name="ref_326ac5569391c4058005e6ad9441a464fc841e83feba37d7ba7668f7c922fe08">''[[:d:Q9185167|Catalog of Fishes]]''</ref> | [[File:Leucoraja erinacea.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q6502027|Q6502027]] | [[Tetramerocerata]] | Tetramerocerata<ref name="ref_f8ad1347d57e7105fd7aadce9416e5ade090187180ef7ea4a024fd1a06bb4204">''[[:d:Q21055045|Class Chilopoda, Class Symphyla and Class Pauropoda]]''</ref> | [[Pauropoda]]<ref name="ref_f8ad1347d57e7105fd7aadce9416e5ade090187180ef7ea4a024fd1a06bb4204">''[[:d:Q21055045|Class Chilopoda, Class Symphyla and Class Pauropoda]]''</ref> | | |- | [[:d:Q6507823|Q6507823]] | [[Scutigeromorpha]] | Scutigeromorpha<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref><ref name="ref_f8ad1347d57e7105fd7aadce9416e5ade090187180ef7ea4a024fd1a06bb4204">''[[:d:Q21055045|Class Chilopoda, Class Symphyla and Class Pauropoda]]''</ref> | [[Notostigmophora]]<ref name="ref_f8ad1347d57e7105fd7aadce9416e5ade090187180ef7ea4a024fd1a06bb4204">''[[:d:Q21055045|Class Chilopoda, Class Symphyla and Class Pauropoda]]''</ref> | [[File:Scutigera coleoptrata.JPG|center|32px]] | |- | [[:d:Q6511474|Q6511474]] | [[Lecanicephaloidea]] | Lecanicephaloidea | [[Eucestoda]] | | |- | [[:d:Q6527251|Q6527251]] | [[Leotiales]] | Leotiales | [[Leotiomycetes]] | [[File:Leotia viscosa 15412.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q6528185|Q6528185]] | [[Leptomitales]] | Leptomitales | [[Oomycota]] | | |- | [[:d:Q6534012|Q6534012]] | [[Leucettida]] | Leucettida | [[Calcinea]] | | |- | [[:d:Q6534425|Q6534425]] | [[Amphidiscosida]] | Amphidiscosida<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref><ref name="ref_0dd0ecf7bf278d95aad8a405c4bd6fb82e01ce9d874347b2258c1e1c513a4305">''[[:d:Q19317985|Phylum Porifera Grant, 1836]]''</ref> | [[Amphidiscophora]]<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref><ref name="ref_0dd0ecf7bf278d95aad8a405c4bd6fb82e01ce9d874347b2258c1e1c513a4305">''[[:d:Q19317985|Phylum Porifera Grant, 1836]]''</ref> | [[File:Pheronema carpenteri - Naturmuseum Senckenberg - DSC02149.JPG|center|32px]] | |- | [[:d:Q6543292|Q6543292]] | [[Lichinales]] | Lichinales | [[Lichinomycetes]] | [[File:Lichina pygmaea Î aux Vaches 2008-11-26.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q6545850|Q6545850]] | [[Ligamenvirales]] | Ligamenvirales<ref name="ref_a5fd26998257214762eeb54d0cd502570b81d9abaf031014396ebb01a0e9b2e6">''[[:d:Q18810383|ICTV Master Species List 2013 v2]]''</ref><ref name="ref_cb05d964c30a45fef07328fb0f9fc143725f04c72f1ebf9d3684c09fab1ed17c">''[[:d:Q24716610|ICTV Master Species List 2014 v4]]''</ref><ref name="ref_14768e152946c11f036e10c2a6237af5f4ef8201b49bc4d154dcb9b5bc43504e">''[[:d:Q24571893|ICTV Master Species List 2015 v1]]''</ref><ref name="ref_340ce0d1fe54d6ea21cccd266d1800d30938dc28d8254ab31e91911ec8d21145">''[[:d:Q29000566|ICTV Master Species List 2016 v1.3]]''</ref><ref name="ref_6b59cf7c993039ecd827a0daedf01e9cff413914331272d22962b5f910d625ee">''[[:d:Q57700017|ICTV Master Species List 2018a v1]]''</ref><ref name="ref_f23c41f011ca49f9252d0ff4436e8c393a0b2e3ed4560797f4e9f6edf16126b5">''[[:d:Q62075759|ICTV Master Species List 2018b.v2]]''</ref><ref name="ref_cd46295b4c9aa5e90d4a7a8fd52beff93613dee877af94aabbc087f0419672e8">''[[:d:Q51526638|ICTV Master Species List 2017 v1]]''</ref><ref name="ref_c5fbb4da26a55eb297e419b424ed5260340fdabc7bf32cded8c95ee5d79c42ce">''[[:d:Q69577800|ICTV Master Species List 2013]]''</ref><ref name="ref_86248ee29065b1dbfae06cdca4f80714ef7bc68d41623ae8e4c64e65d9eda18a">''[[:d:Q91806681|ICTV Master Species List 2019.v1]]''</ref><ref name="ref_07776f326281d5e24cbcc830e5a6299a7fcd41305594d7aca61bc802b1d479b9">''[[:d:Q106917282|ICTV Master Species List 2020.v1]]''</ref><ref name="ref_366e4bf484d4214841243da83f659ace184bbeecf9fc0cd66df4467b6c755511">''[[:d:Q116118382|ICTV Master Species List 2021.v3]]''</ref><ref name="ref_d916964a5fca18117bde82d5e828f40b1d39919a12b6db1f9e1e08d14d8fa271">''[[:d:Q118434107|ICTV Master Species List 2022.v1]]''</ref> | [[Virus]]<ref name="ref_a5fd26998257214762eeb54d0cd502570b81d9abaf031014396ebb01a0e9b2e6">''[[:d:Q18810383|ICTV Master Species List 2013 v2]]''</ref><ref name="ref_cb05d964c30a45fef07328fb0f9fc143725f04c72f1ebf9d3684c09fab1ed17c">''[[:d:Q24716610|ICTV Master Species List 2014 v4]]''</ref><ref name="ref_14768e152946c11f036e10c2a6237af5f4ef8201b49bc4d154dcb9b5bc43504e">''[[:d:Q24571893|ICTV Master Species List 2015 v1]]''</ref><ref name="ref_340ce0d1fe54d6ea21cccd266d1800d30938dc28d8254ab31e91911ec8d21145">''[[:d:Q29000566|ICTV Master Species List 2016 v1.3]]''</ref><ref name="ref_6b59cf7c993039ecd827a0daedf01e9cff413914331272d22962b5f910d625ee">''[[:d:Q57700017|ICTV Master Species List 2018a v1]]''</ref><ref name="ref_f23c41f011ca49f9252d0ff4436e8c393a0b2e3ed4560797f4e9f6edf16126b5">''[[:d:Q62075759|ICTV Master Species List 2018b.v2]]''</ref><ref name="ref_cd46295b4c9aa5e90d4a7a8fd52beff93613dee877af94aabbc087f0419672e8">''[[:d:Q51526638|ICTV Master Species List 2017 v1]]''</ref><ref name="ref_c5fbb4da26a55eb297e419b424ed5260340fdabc7bf32cded8c95ee5d79c42ce">''[[:d:Q69577800|ICTV Master Species List 2013]]''</ref><ref name="ref_86248ee29065b1dbfae06cdca4f80714ef7bc68d41623ae8e4c64e65d9eda18a">''[[:d:Q91806681|ICTV Master Species List 2019.v1]]''</ref><br/>[[Tokiviricetes]]<ref name="ref_07776f326281d5e24cbcc830e5a6299a7fcd41305594d7aca61bc802b1d479b9">''[[:d:Q106917282|ICTV Master Species List 2020.v1]]''</ref><ref name="ref_366e4bf484d4214841243da83f659ace184bbeecf9fc0cd66df4467b6c755511">''[[:d:Q116118382|ICTV Master Species List 2021.v3]]''</ref><ref name="ref_d916964a5fca18117bde82d5e828f40b1d39919a12b6db1f9e1e08d14d8fa271">''[[:d:Q118434107|ICTV Master Species List 2022.v1]]''</ref> | [[File:Betalipothrixvirus virion.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q6549373|Q6549373]] | [[Akentrogonida]] | Akentrogonida<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | [[Rhizocephala]] | | |- | [[:d:Q6554014|Q6554014]] | [[Cephalobaenida]] | Cephalobaenida<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | [[Pentastomida]]<ref name="ref_73dc4ac66b0c56ff1c8223c8dca9fe47b52d0c3701e24bab7c504112ae78d664">''[[:d:Q604063|World Register of Marine Species]]''</ref> | | |- | [[:d:Q6555979|Q6555979]] | [[Dendrogastrida]] | Dendrogastrida<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | [[Ascothoracida]] | | |- | [[:d:Q6566609|Q6566609]] | [[Kentrogonida]] | Kentrogonida<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | [[Maxillopoda]]<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | [[File:Haeckel Sacculina.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q6566619|Q6566619]] | [[Laurida]] | Laurida<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | [[Ascothoracida]] | | |- | [[:d:Q6584653|Q6584653]] | [[Didelphimorphia]] | Didelphimorphia<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref><ref name="ref_b461bd9e2542d8062d3fd2ec7a638c156f7e79c989097d43409982eb64d5e86d">''[[:d:Q19302303|Class Mammalia Linnaeus, 1758]]''</ref><ref name="ref_5f23685d9d76bf1b20f6172bc8e9dfec50028c616fc311bbf816b245a34ad6c8">''[[:d:Q1538807|Mammal Species of the World (Third edition)]]''</ref> | [[Marsupiales|Marsupialia]]<ref name="ref_b461bd9e2542d8062d3fd2ec7a638c156f7e79c989097d43409982eb64d5e86d">''[[:d:Q19302303|Class Mammalia Linnaeus, 1758]]''</ref><br/>[[Mammiferos]]<ref name="ref_5f23685d9d76bf1b20f6172bc8e9dfec50028c616fc311bbf816b245a34ad6c8">''[[:d:Q1538807|Mammal Species of the World (Third edition)]]''</ref><br/>[[Ameridelphia]] | [[File:Marmosops incanus.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q6653366|Q6653366]] | [[Lituitida]] | Lituitida | [[Nautiloid]] | [[File:Lituites lituus - Naturmuseum Senckenberg - DSC02241.JPG|center|32px]] | |- | [[:d:Q6725643|Q6725643]] | [[Macrosemiiformes]] | Macrosemiiformes | [[Actinopterygii]]<br/>[[Holostei]] | [[File:Ophiopsiella procera.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q6811546|Q6811546]] | [[Melanosporales]] | Melanosporales | [[Sordariomycetes]] | | |- | [[:d:Q6812146|Q6812146]] | [[Hymenomycete]] | Hymenomycetales | [[Basidiomycota]] | | |- | [[:d:Q6823597|Q6823597]] | [[Methanopyrales]] | Methanopyrales | [[Methanopyri]]<ref name="ref_75166a3751e44a76afd29552f137fa790b12a7ddb54109baee5751e24ccfd858">''[[:d:Q6595107|List of Prokaryotic names with Standing in Nomenclature]]''</ref> | | |- | [[:d:Q6839384|Q6839384]] | [[Microconchida]] | Microconchida | [[Tentaculita]] | [[File:MicroconchidDevonianPotterFarm082111.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q6840309|Q6840309]] | [[Microspermae]] | Microspermae | [[Monocotyledoneae]]<ref name="ref_621d6bb1f35f60ee4489c304a6ae0f88ad38a6f49a1c164d0f3b01e5164860e2">''[[:d:Q5876832|Genera plantarum ad exemplaria imprimis in herbariis kewensibus servata definita]]''</ref><ref name="ref_38b181f0a23ac15f921536dc9468603db8fe4e02ca836d5259b079b60505bfef">''[[:d:Q14866876|Syllabus der Pflanzenfamilien (ed. 9)]]''</ref> | [[File:Convallaria-oliv-r2.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q6901978|Q6901978]] | [[Monostilifera]] | Monostilifera | [[Hoplonemertea]] | [[File:Terrestrial ribbon worm.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q6992927|Q6992927]] | [[Neogregarinorida]] | Neogregarinorida<ref name="ref_01b02c448de67f8c4dba767ce1863e9147b1a55392ef0bd2407b736adafd0bfd">''[[:d:Q109353526|Protozoaires : Rhizopodes, Actinopodes, Sporozoaires, Cnidosporidies]]''</ref> | [[Gregarinasina]] | | |- | [[:d:Q7041510|Q7041510]] | [[Nitrosopumilales]] | Nitrosopumilales | [[Nitrososphaeria]]<ref name="ref_75166a3751e44a76afd29552f137fa790b12a7ddb54109baee5751e24ccfd858">''[[:d:Q6595107|List of Prokaryotic names with Standing in Nomenclature]]''</ref> | | |- | [[:d:Q7062996|Q7062996]] | [[Selaginellales]] | Selaginellales<ref name="ref_ecd3d782139f3bf8a6753c13254ae80d9209dfc6e8ff4382c1b1657a6a3ca2c1">''[[:d:Q30092476|A community-derived classification for extant lycophytes and ferns]]''</ref><ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref> | [[Lycopodiopsida]]<ref name="ref_ecd3d782139f3bf8a6753c13254ae80d9209dfc6e8ff4382c1b1657a6a3ca2c1">''[[:d:Q30092476|A community-derived classification for extant lycophytes and ferns]]''</ref><br/>[[Isoetopsida]]<br/>[[Selaginellidae]]<ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref> | [[File:Selaginella flabellata.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q7075263|Q7075263]] | [[Obolellida]] | Obolellida | [[Obolellata]] | | |- | [[:d:Q7077157|Q7077157]] | [[Oculosida]] | Oculosida | [[Radiolaria]] | | |- | [[:d:Q7078006|Q7078006]] | [[Odontopleurida]] | Odontopleurida<ref name="ref_9853d2323d6f09185bc3bd3f1558f200602b56c313714970986ec8ea86bc3b3d">''[[:d:Q21032691|Class Trilobita Walch, 1771]]''</ref> | [[Trilobita]]<ref name="ref_9853d2323d6f09185bc3bd3f1558f200602b56c313714970986ec8ea86bc3b3d">''[[:d:Q21032691|Class Trilobita Walch, 1771]]''</ref> | [[File:Radiaspis sp., Middle Devonian, El Otfal Formation, Morocco - Houston Museum of Natural Science - DSC01607.JPG|center|32px]] | |- | [[:d:Q7078015|Q7078015]] | [[Odontostomatida]] | Odontostomatida<ref name="ref_eaf476f356c0800c6da244744f2d14925dc2c244e77891e44404f2759d1231e6">''[[:d:Q121096588|The World Ciliate Catalog]]''</ref> | [[Heterotrichea]]<br/>[[Plagiopylea]]<ref name="ref_0c75e9b8c29938e8ceeb68b324f0e6d093cc688bc34ab84739dfb06955fed89d">''[[:d:Q54018828|The Ciliated Protozoa]]''</ref> | | |- | [[:d:Q7086849|Q7086849]] | [[Oligopygoida]] | Oligopygoida | [[Irregularia]] | | |- | [[:d:Q7088769|Q7088769]] | [[Oltmansiellopsidales]] | Oltmansiellopsidales | [[Ulvophyceae]] | | |- | [[:d:Q7092024|Q7092024]] | [[Oncholaimida]] | Oncholaimida | [[Enoplia]] | | |- | [[:d:Q7104939|Q7104939]] | [[Orthothecida]] | Orthothecida | [[Hyolitha]] | | |- | [[:d:Q7128424|Q7128424]] | [[Palmophyllales]] | Palmophyllales<ref name="ref_de81c9a0ddca4c831468cb7e860b98f443ccb579e088638c6c0719ff80bbdbab">''[[:d:Q56461917|AN UNRECOGNIZED ANCIENT LINEAGE OF GREEN PLANTS PERSISTS IN DEEP MARINE WATERS1]]''</ref> | [[Palmophyllophyceae]] | | |- | [[:d:Q7144165|Q7144165]] | [[Patagopterygiformes]] | Patagopterygiformes | [[Ornithuromorpha]] | [[File:Patagopteryx skeleton.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q7159272|Q7159272]] | [[Pedinellales]] | Pedinellales | [[Actinochrysia]] | [[File:Algen I. (Schizophyceen, Flagellaten, Peridineen) (1910) (17950796051).jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q7159277|Q7159277]] | [[Pedinoida]] | Pedinoida<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | [[Diadematacea]]<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | [[File:Diademopsis crinifera.JPG|center|32px]] | |- | [[:d:Q7161156|Q7161156]] | [[Pelagiellida]] | Pelagiellida | [[Monoplacophora]] | | |- | [[:d:Q7161767|Q7161767]] | [[Peltopleuriformes]] | Peltopleuriformes | [[Neopterygii]] | [[File:Italopterus magnificus 3.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q7162878|Q7162878]] | [[Peniculid]] | Peniculida<ref name="ref_eaf476f356c0800c6da244744f2d14925dc2c244e77891e44404f2759d1231e6">''[[:d:Q121096588|The World Ciliate Catalog]]''</ref> | [[Oligohymenophorea]]<br/>[[Peniculia]]<ref name="ref_0c75e9b8c29938e8ceeb68b324f0e6d093cc688bc34ab84739dfb06955fed89d">''[[:d:Q54018828|The Ciliated Protozoa]]''</ref> | [[File:Paramecium.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q7165023|Q7165023]] | [[Pentamerida]] | Pentamerida | [[Rhynchonellata]] | [[File:PentamerusSilurian.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q7168444|Q7168444]] | [[Peridiniales]] | Peridiniales | [[Dinophyceae]] | [[File:Peridinium willei - 400x - Dinoflagellate (15058894916).jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q7170041|Q7170041]] | [[Isoetales]] | Isoetales<ref name="ref_ecd3d782139f3bf8a6753c13254ae80d9209dfc6e8ff4382c1b1657a6a3ca2c1">''[[:d:Q30092476|A community-derived classification for extant lycophytes and ferns]]''</ref><ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref> | [[Lycopodiopsida]]<ref name="ref_ecd3d782139f3bf8a6753c13254ae80d9209dfc6e8ff4382c1b1657a6a3ca2c1">''[[:d:Q30092476|A community-derived classification for extant lycophytes and ferns]]''</ref> | [[File:Illustration Isoetes lacustris0.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q7170634|Q7170634]] | [[Personales]] | Personales | [[Bicarpellatae]]<ref name="ref_621d6bb1f35f60ee4489c304a6ae0f88ad38a6f49a1c164d0f3b01e5164860e2">''[[:d:Q5876832|Genera plantarum ad exemplaria imprimis in herbariis kewensibus servata definita]]''</ref> | | |- | [[:d:Q7175204|Q7175204]] | [[Salviniales]] | Salviniales<ref name="ref_ecd3d782139f3bf8a6753c13254ae80d9209dfc6e8ff4382c1b1657a6a3ca2c1">''[[:d:Q30092476|A community-derived classification for extant lycophytes and ferns]]''</ref><ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref> | [[Polypodiidae]]<ref name="ref_ecd3d782139f3bf8a6753c13254ae80d9209dfc6e8ff4382c1b1657a6a3ca2c1">''[[:d:Q30092476|A community-derived classification for extant lycophytes and ferns]]''</ref><br/>[[Salviniidae]]<ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref> | [[File:Illustration Pilularia globulifera0.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q7180089|Q7180089]] | [[Phaeophilales]] | Phaeophilales | [[Chlorophyceae]] | | |- | [[:d:Q7180129|Q7180129]] | [[Phaeothamniales]] | Phaeothamniales | [[Phaeothamniophyceae]] | [[File:Phaeothamnium F-E-Fritsch 1935.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q7187078|Q7187078]] | [[Pholidopleuriformes]] | Pholidopleuriformes | [[Chondrostei]] | [[File:Australosomus merlei.JPG|center|32px]] | |- | [[:d:Q7188058|Q7188058]] | [[Phragmoteuthida]] | Phragmoteuthida | [[Belemnoidea]] | [[File:Phragmoteuthis conocauda 1.JPG|center|32px]] | |- | [[:d:Q7200511|Q7200511]] | [[Plagiopylida]] | Plagiopylida<ref name="ref_eaf476f356c0800c6da244744f2d14925dc2c244e77891e44404f2759d1231e6">''[[:d:Q121096588|The World Ciliate Catalog]]''</ref> | [[Plagiopylea]]<ref name="ref_0c75e9b8c29938e8ceeb68b324f0e6d093cc688bc34ab84739dfb06955fed89d">''[[:d:Q54018828|The Ciliated Protozoa]]''</ref> | | |- | [[:d:Q7238543|Q7238543]] | [[Prasiolales]] | Prasiolales | [[Trebouxiophyceae]] | [[File:Prasiola stipitata Suhr (AM AK307212-1).jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q7245130|Q7245130]] | [[Principes]] | Principes | [[Monocotyledoneae]]<ref name="ref_38b181f0a23ac15f921536dc9468603db8fe4e02ca836d5259b079b60505bfef">''[[:d:Q14866876|Syllabus der Pflanzenfamilien (ed. 9)]]''</ref> | | |- | [[:d:Q7251529|Q7251529]] | [[Proteocephalidea]] | Proteocephalidea | [[Cestoda]] | | |- | [[:d:Q7251541|Q7251541]] | [[Proteomyxa]] | Proteomyxa | [[Rhizopoda]] | | |- | [[:d:Q7251914|Q7251914]] | [[Protococcidiorida]] | Protococcidiorida<ref name="ref_c6d903941c119b5806b920ee34efc2e359edd31e5689b2ac42e2e1338c591c95">''[[:d:Q109361645|[The systematics of Sporozoa]]]''</ref> | [[Coccidia]] | | |- | [[:d:Q7255510|Q7255510]] | [[Pseudorthocerida]] | Pseudorthocerida | [[Nautiloid]] | [[File:Orthoceras BW.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q7255547|Q7255547]] | [[Pseudoscourfieldiales]] | Pseudoscourfieldiales | [[Pseudoscourfieldiophyceae]] | | |- | [[:d:Q7256041|Q7256041]] | [[Psilophytites]] | Psilophytites | [[Polysporangiophytes]] | [[File:Starr 040131-0017 Psilotum nudum.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q7257149|Q7257149]] | [[Ptycholepiformes]] | Ptycholepiformes | [[Chondrostei]] | [[File:Ptycholepis bollensis - Fossils in the Arppeanum - DSC05529.JPG|center|32px]] | |- | [[:d:Q7263860|Q7263860]] | [[Pythiales]] | Pythiales | [[Oomycota]] | [[File:Pythium myriotylum.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q7263964|Q7263964]] | [[Pyxidiophorales]] | Pyxidiophorales | [[Laboulbeniomycetes]] | [[File:Pyxidiophora.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q7269560|Q7269560]] | [[Quaternates]] | Quaternates | [[Mammiferos]] | [[File:Mammiferes.jpeg|center|32px]] | |- | [[:d:Q7307471|Q7307471]] | [[Apoda]] | Apoda | [[amphibio]] | [[File:Dermophis mexicanus.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q7316739|Q7316739]] | [[Reticulosa]] | Reticulosa<ref name="ref_0dd0ecf7bf278d95aad8a405c4bd6fb82e01ce9d874347b2258c1e1c513a4305">''[[:d:Q19317985|Phylum Porifera Grant, 1836]]''</ref> | [[Amphidiscophora]]<ref name="ref_0dd0ecf7bf278d95aad8a405c4bd6fb82e01ce9d874347b2258c1e1c513a4305">''[[:d:Q19317985|Phylum Porifera Grant, 1836]]''</ref> | | |- | [[:d:Q7316740|Q7316740]] | [[Reticulosida]] | Reticulosida | [[Proteomyxidea]] | | |- | [[:d:Q7388740|Q7388740]] | [[Pelagibacterales]] | Pelagibacterales | [[Alphaproteobacteria]]<ref name="ref_75166a3751e44a76afd29552f137fa790b12a7ddb54109baee5751e24ccfd858">''[[:d:Q6595107|List of Prokaryotic names with Standing in Nomenclature]]''</ref> | [[File:Pelagibacter.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q7427553|Q7427553]] | [[Saurichthyiformes]] | Saurichthyiformes | [[Actinopterygii]] | [[File:Saurichthys curionii 1.JPG|center|32px]] | |- | [[:d:Q7431628|Q7431628]] | [[Schizosaccharomycetales]] | Schizosaccharomycetales | [[Schizosaccharomycetes]] | [[File:Fission yeast.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q7438287|Q7438287]] | [[Scouleriales]] | Scouleriales | [[Dicranidae]] | | |- | [[:d:Q7438296|Q7438296]] | [[Scourfieldiales]] | Scourfieldiales<ref name="ref_3c0f3a963a088d120a69959b9fc365cfa2c88e1ff2fb9a600750e42be816fe53">''[[:d:Q100722396|FURTHER STUDIES OF PRESUMEDLY PRIMITIVE GREEN ALGAE, INCLUDING THE DESCRIPTION OF PEDINOPHYCEAE CLASS. NOV. AND RESULTOR GEN. NOV.1]]''</ref> | [[Pedinophyceae]] | [[File:Scourfieldia complanata.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q7439706|Q7439706]] | [[Scytosiphonales]] | Scytosiphonales | [[Phaeophyceae]] | [[File:Colpomeniasinuosa.JPG|center|32px]] | |- | [[:d:Q7444798|Q7444798]] | [[Secundates]] | Secundates | [[primate]] | [[File:Mammiferes.jpeg|center|32px]] | |- | [[:d:Q7447901|Q7447901]] | [[Selenomonadales]] | Selenomonadales | [[Negativicutes]]<ref name="ref_75166a3751e44a76afd29552f137fa790b12a7ddb54109baee5751e24ccfd858">''[[:d:Q6595107|List of Prokaryotic names with Standing in Nomenclature]]''</ref> | | |- | [[:d:Q7512165|Q7512165]] | [[Phoenicopteriformes]] | Phoenicopteriformes<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref><ref name="ref_78b47291c0dd6e5173ebe92d807c354d3e1151fe5d647c93e9876c1d452e713f">''[[:d:Q27042747|IOC World Bird List Version 6.3]]''</ref><ref name="ref_43c4be1e7a0e8e16fe1d7d313e2c3d2135be0eea9fbd009e3978efed469b1674">''[[:d:Q27907675|IOC World Bird List Version 6.4]]''</ref><ref name="ref_564ad4a35529977276f5df09652cc9788cb3b659e772f52f97b7a69e5a603205">''[[:d:Q28971563|IOC World Bird List Version 7.1]]''</ref><ref name="ref_266fcb1bcf1f83500e47dc964480b1abf5bf69e09fc2dd5d9b57347bbaabaad1">''[[:d:Q29937193|IOC World Bird List Version 7.2]]''</ref><ref name="ref_56f56aeaf68793da280086a33452bd3feaa50bc613807c2b86a0bfa262ca31df">''[[:d:Q38258000|IOC World Bird List Version 7.3]]''</ref><ref name="ref_c7fb09d9af26132096ff14dd4ef58ffb60b45e0768da21314279f13d5d338079">''[[:d:Q53908065|IOC World Bird List Version 8.1]]''</ref><ref name="ref_1a04f3e8a02e2f0067f21bdedf92bd06b2e80ff85eadd8bb9590d073c9dcbd4c">''[[:d:Q56180957|IOC World Bird List Version 8.2]]''</ref><ref name="ref_b7131d5524efffceb73c1152c6ac776b7173ee57b206b02fc8dd5b15ee984e78">''[[:d:Q61018800|IOC World Bird List Version 9.1]]''</ref><ref name="ref_a3c926eefcbad41afe10b925c2d6828b77f009127f1ad218304f36d439df8393">''[[:d:Q65961410|IOC World Bird List Version 9.2]]''</ref><ref name="ref_6397691e9a04867daffb17c105db161cd56acafd886415cad59d0d45fb7f1e35">''[[:d:Q83589462|IOC World Bird List Version 10.1]]''</ref><ref name="ref_45fffc643465cf2c3059569cd5f7c6f78f16ce2a27a7ef8f1d7f646b75b2b33a">''[[:d:Q98069412|IOC World Bird List Version 10.2]]''</ref><ref name="ref_97a6951a2d81c2fdb35ed9d72113c3e7b5f3fa4708b0b1b9fc2f90bf53e1a784">''[[:d:Q105870418|IOC World Bird List Version 11.1]]''</ref><ref name="ref_7edb301dd0fb7ff2cdd7d7f5a23116941a2655b566e8892314c255fd7b60c47f">''[[:d:Q108116032|IOC World Bird List Version 11.2]]''</ref><ref name="ref_540c8d5ca51fcbcfdde3ed3fc93419ae3b011062884a1903a6c90b44028c9a05">''[[:d:Q116732424|IOC World Bird List Version 12.1]]''</ref><ref name="ref_29b118fd222e87d09eb4c0d34e662b0f9c0a14846d72dff04e08c839e7ce2bca">''[[:d:Q117190405|IOC World Bird List Version 12.2]]''</ref><ref name="ref_120581709b59e2f7acda8a22fb111da6e394c2562df61854f0a2691fb1342889">''[[:d:Q117219094|IOC World Bird List Version 13.1]]''</ref> | [[Mirandornithes]] | [[File:Flamingo.greater.flaps.750pix.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q7541338|Q7541338]] | [[Slopalinida]] | Slopalinida | [[Stramenopiles]] | | |- | [[:d:Q7576781|Q7576781]] | [[Sphingobacteriales]] | Sphingobacteriales<ref name="ref_66f98747a61f78fa1304ca6a2d59d4a7d0e46fcf53c694f3106fdaf46252872c">''[[:d:Q45322085|List of new names and new combinations previously effectively, but not validly, published]]''</ref> | [[Sphingobacteriia]]<ref name="ref_75166a3751e44a76afd29552f137fa790b12a7ddb54109baee5751e24ccfd858">''[[:d:Q6595107|List of Prokaryotic names with Standing in Nomenclature]]''</ref> | | |- | [[:d:Q7577701|Q7577701]] | [[Spiraculata]] | Spiraculata | [[Blastoidea]] | | |- | [[:d:Q7634405|Q7634405]] | [[Suessiales]] | Suessiales | [[Dinophyceae]] | [[File:Duel life stages.png|center|32px]] | |- | [[:d:Q7680893|Q7680893]] | [[Tamaricales]] | Tamaricales<ref name="ref_70bf05e61b2b9bdd016feae33b1d7b5de0ce721d914bd156fd8bd57827c49ae6">''[[:d:Q167402|Australian Plant Name Index]]''</ref><ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref><ref name="ref_52c422a3a63aa15cea70f788af0d98a62756f3c860fdd8b758b51fe95d8330a2">''[[:d:Q55869373|Flowering Plants]]''</ref><ref name="ref_69b50a399407f05f4fa737e9d26f700dff76ffc8db376521051abb69751a5735">''[[:d:Q21994487|Summary of recent systems of angiosperm classification]]''</ref><ref name="ref_793fa96b38ba606676c280023b7166d5dd46b9c63ee2a25b32e804b70f25a538">''[[:d:Q22338324|An Updated Classification of the Class Magnoliopsida (“Angiospermae”)]]''</ref> | [[Violanae]]<ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref><br/>[[Polygonanae]]<ref name="ref_52c422a3a63aa15cea70f788af0d98a62756f3c860fdd8b758b51fe95d8330a2">''[[:d:Q55869373|Flowering Plants]]''</ref><br/>[[Caryophyllanae]]<ref name="ref_69b50a399407f05f4fa737e9d26f700dff76ffc8db376521051abb69751a5735">''[[:d:Q21994487|Summary of recent systems of angiosperm classification]]''</ref><ref name="ref_793fa96b38ba606676c280023b7166d5dd46b9c63ee2a25b32e804b70f25a538">''[[:d:Q22338324|An Updated Classification of the Class Magnoliopsida (“Angiospermae”)]]''</ref> | [[File:Tamarix usneoides 15230667.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q7686676|Q7686676]] | [[Tarrasiiformes]] | Tarrasiiformes | [[Chondrostei]] | [[File:†Apholidotos ossna Unt Karbon Bear Gulch USA Ch885.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q7692831|Q7692831]] | [[Tectofilosida]] | Tectofilosida | [[Thecofilosea]]<ref name="ref_73dc4ac66b0c56ff1c8223c8dca9fe47b52d0c3701e24bab7c504112ae78d664">''[[:d:Q604063|World Register of Marine Species]]''</ref> | [[File:Collection Penard MHNG Specimen 87-1-2 Capsellina muscorum.tif|center|32px]] | |- | [[:d:Q7783079|Q7783079]] | [[Thermales]] | Thermales | [[Deinococci]]<ref name="ref_75166a3751e44a76afd29552f137fa790b12a7ddb54109baee5751e24ccfd858">''[[:d:Q6595107|List of Prokaryotic names with Standing in Nomenclature]]''</ref> | | |- | [[:d:Q7783142|Q7783142]] | [[Thermococcales]] | Thermococcales<ref name="ref_fe76b9bf638d7fa02cf584302761f792e53c3b0138bf37fb70c02f229c8ed5fa">''[[:d:Q55951482|Pyrococcus woesei, sp. nov., an ultra-thermophilic marine archaebacterium, representing a novel order, Thermococcales]]''</ref> | [[Thermococci]]<ref name="ref_75166a3751e44a76afd29552f137fa790b12a7ddb54109baee5751e24ccfd858">''[[:d:Q6595107|List of Prokaryotic names with Standing in Nomenclature]]''</ref> | [[File:Pyrococcus furiosus.png|center|32px]] | |- | [[:d:Q7814684|Q7814684]] | [[Tolypelepidida]] | Tolypelepidida | [[Heterostraci]] | [[File:Tolypelepis undulata.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q7819141|Q7819141]] | [[Tommotiid]] | Tommotiida | [[Brachiopoda]] | | |- | [[:d:Q7837412|Q7837412]] | [[Trebouxiales]] | Trebouxiales | [[Trebouxiophyceae]] | [[File:Botryococcus braunii.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q7840612|Q7840612]] | [[Triceratiales]] | Triceratiales | [[Coscinodiscophyceae]] | [[File:Triceratium polycystinorum.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q7841785|Q7841785]] | [[Trigoniida]] | Trigoniida | [[Palaeoheterodonta]] | [[File:Yaadia valentina.4 - Cretacico inferior.JPG|center|32px]] | |- | [[:d:Q7848574|Q7848574]] | [[Trypanoporida]] | Trypanoporida | [[Tentaculita]] | | |- | [[:d:Q7860400|Q7860400]] | [[Tymovirales]] | Tymovirales<ref name="ref_a5fd26998257214762eeb54d0cd502570b81d9abaf031014396ebb01a0e9b2e6">''[[:d:Q18810383|ICTV Master Species List 2013 v2]]''</ref><ref name="ref_cb05d964c30a45fef07328fb0f9fc143725f04c72f1ebf9d3684c09fab1ed17c">''[[:d:Q24716610|ICTV Master Species List 2014 v4]]''</ref><ref name="ref_14768e152946c11f036e10c2a6237af5f4ef8201b49bc4d154dcb9b5bc43504e">''[[:d:Q24571893|ICTV Master Species List 2015 v1]]''</ref><ref name="ref_340ce0d1fe54d6ea21cccd266d1800d30938dc28d8254ab31e91911ec8d21145">''[[:d:Q29000566|ICTV Master Species List 2016 v1.3]]''</ref><ref name="ref_6b59cf7c993039ecd827a0daedf01e9cff413914331272d22962b5f910d625ee">''[[:d:Q57700017|ICTV Master Species List 2018a v1]]''</ref><ref name="ref_f23c41f011ca49f9252d0ff4436e8c393a0b2e3ed4560797f4e9f6edf16126b5">''[[:d:Q62075759|ICTV Master Species List 2018b.v2]]''</ref><ref name="ref_cd46295b4c9aa5e90d4a7a8fd52beff93613dee877af94aabbc087f0419672e8">''[[:d:Q51526638|ICTV Master Species List 2017 v1]]''</ref><ref name="ref_3a1938395f14813c837ce1783f840d59a65323c465dcd06b4d1af160cdeff86f">''[[:d:Q69578243|ICTV Master Species List 2009]]''</ref><ref name="ref_5ea60a2f5237ff289cab894c54f4a7214ec821f4eca82f4a18015312f162d390">''[[:d:Q69577927|ICTV Master Species List 2011]]''</ref><ref name="ref_c5fbb4da26a55eb297e419b424ed5260340fdabc7bf32cded8c95ee5d79c42ce">''[[:d:Q69577800|ICTV Master Species List 2013]]''</ref><ref name="ref_86248ee29065b1dbfae06cdca4f80714ef7bc68d41623ae8e4c64e65d9eda18a">''[[:d:Q91806681|ICTV Master Species List 2019.v1]]''</ref><ref name="ref_07776f326281d5e24cbcc830e5a6299a7fcd41305594d7aca61bc802b1d479b9">''[[:d:Q106917282|ICTV Master Species List 2020.v1]]''</ref><ref name="ref_366e4bf484d4214841243da83f659ace184bbeecf9fc0cd66df4467b6c755511">''[[:d:Q116118382|ICTV Master Species List 2021.v3]]''</ref><ref name="ref_d916964a5fca18117bde82d5e828f40b1d39919a12b6db1f9e1e08d14d8fa271">''[[:d:Q118434107|ICTV Master Species List 2022.v1]]''</ref> | [[Virus]]<ref name="ref_a5fd26998257214762eeb54d0cd502570b81d9abaf031014396ebb01a0e9b2e6">''[[:d:Q18810383|ICTV Master Species List 2013 v2]]''</ref><ref name="ref_cb05d964c30a45fef07328fb0f9fc143725f04c72f1ebf9d3684c09fab1ed17c">''[[:d:Q24716610|ICTV Master Species List 2014 v4]]''</ref><ref name="ref_14768e152946c11f036e10c2a6237af5f4ef8201b49bc4d154dcb9b5bc43504e">''[[:d:Q24571893|ICTV Master Species List 2015 v1]]''</ref><ref name="ref_340ce0d1fe54d6ea21cccd266d1800d30938dc28d8254ab31e91911ec8d21145">''[[:d:Q29000566|ICTV Master Species List 2016 v1.3]]''</ref><ref name="ref_6b59cf7c993039ecd827a0daedf01e9cff413914331272d22962b5f910d625ee">''[[:d:Q57700017|ICTV Master Species List 2018a v1]]''</ref><ref name="ref_cd46295b4c9aa5e90d4a7a8fd52beff93613dee877af94aabbc087f0419672e8">''[[:d:Q51526638|ICTV Master Species List 2017 v1]]''</ref><ref name="ref_3a1938395f14813c837ce1783f840d59a65323c465dcd06b4d1af160cdeff86f">''[[:d:Q69578243|ICTV Master Species List 2009]]''</ref><ref name="ref_5ea60a2f5237ff289cab894c54f4a7214ec821f4eca82f4a18015312f162d390">''[[:d:Q69577927|ICTV Master Species List 2011]]''</ref><ref name="ref_c5fbb4da26a55eb297e419b424ed5260340fdabc7bf32cded8c95ee5d79c42ce">''[[:d:Q69577800|ICTV Master Species List 2013]]''</ref><br/>[[Alsuviricetes]]<ref name="ref_86248ee29065b1dbfae06cdca4f80714ef7bc68d41623ae8e4c64e65d9eda18a">''[[:d:Q91806681|ICTV Master Species List 2019.v1]]''</ref><ref name="ref_07776f326281d5e24cbcc830e5a6299a7fcd41305594d7aca61bc802b1d479b9">''[[:d:Q106917282|ICTV Master Species List 2020.v1]]''</ref><ref name="ref_366e4bf484d4214841243da83f659ace184bbeecf9fc0cd66df4467b6c755511">''[[:d:Q116118382|ICTV Master Species List 2021.v3]]''</ref><ref name="ref_d916964a5fca18117bde82d5e828f40b1d39919a12b6db1f9e1e08d14d8fa271">''[[:d:Q118434107|ICTV Master Species List 2022.v1]]''</ref> | [[File:Tymoviridae virion.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q7899726|Q7899726]] | [[Uranolophina]] | Uranolophina | [[Dipnoi]] | | |- | [[:d:Q8043683|Q8043683]] | [[Xenophyophorida]] | Xenophyophorida | [[Granuloreticulosa]] | | |- | [[:d:Q8221361|Q8221361]] | [[Fucales]] | Fucales<ref name="ref_9a2dacecf9c16e46d11ce384fc244e2c3a109bb934b599738dae23e9766005e7">''[[:d:Q21483204|An Updated Classification of Brown Algae (Ochrophyta, Phaeophyceae)]]''</ref> | [[Fucophycidae]]<ref name="ref_9a2dacecf9c16e46d11ce384fc244e2c3a109bb934b599738dae23e9766005e7">''[[:d:Q21483204|An Updated Classification of Brown Algae (Ochrophyta, Phaeophyceae)]]''</ref> | [[File:Ascophylum nodosum.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q8222480|Q8222480]] | [[Hemimastigida]] | Hemimastigida<ref name="ref_58dfc1d83951e35703b2a2a1aba78948c7015d0ae4a435375316002039078fa3">''[[:d:Q85570914|The hemimastigophora (Hemimastix amphikineta nov. gen., nov. spec.), a new protistan phylum from gondwanian soils]]''</ref> | [[Hemimastigea]] | | |- | [[:d:Q8255832|Q8255832]] | [[Caloneurodea]] | Caloneurodea | [[Archaeorthoptera]]<ref name="ref_ed6a5d9605b0cd838b6d9340f4bb33ff8536a0c347663334e025d2753d4a8996">''[[:d:Q796451|Fossilworks]]''</ref><ref name="ref_c8dae2d19519e7ebc19b71e5f14220b6a8ef8aebfd931f8c6322beb01fed68bc">''[[:d:Q28938232|Venation pattern and revision of Orthoptera sensu nov. and sister groups. Phylogeny of Palaeozoic and Mesozoic Orthoptera sensu nov.]]''</ref> | [[File:Caloneura dowsoni.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q8341457|Q8341457]] | [[Carterinida]] | Carterinida | [[Globothalamea]] | [[File:Carterina spiculotesta wall.png|center|32px]] | |- | [[:d:Q8345469|Q8345469]] | [[Chlamydomonadales]] | Chlamydomonadales<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | [[Chlorophyceae]]<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | [[File:Chlamydomonas (10000x).jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q9055339|Q9055339]] | [[Paracryphiales]] | Paracryphiales<ref name="ref_a17cd45f195cdc191b9f590dfce26a41c267e800aab843f3152d21b863779439">''[[:d:Q13626292|A phylogenetic classification of the land plants to accompany APG III]]''</ref><ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref><ref name="ref_52c422a3a63aa15cea70f788af0d98a62756f3c860fdd8b758b51fe95d8330a2">''[[:d:Q55869373|Flowering Plants]]''</ref><ref name="ref_69b50a399407f05f4fa737e9d26f700dff76ffc8db376521051abb69751a5735">''[[:d:Q21994487|Summary of recent systems of angiosperm classification]]''</ref> | [[campanulids]]<ref name="ref_774629b5d6b96d18755d7eba9800e693975ea5262bd876c19af66b5ea59794ed">''[[:d:Q13683362|An update of the Angiosperm Phylogeny Group classification for the orders and families of flowering plants: APG III]]''</ref><ref name="ref_0303c5a81833512e1031f9c4da00ad4804acd2b29b0a3572354e7281145a630b">''[[:d:Q23803501|An update of the Angiosperm Phylogeny Group classification for the orders and families of flowering plants: APG IV]]''</ref> | [[File:Quintinia sieberi - Grose Valley.JPG|center|32px]] | |- | [[:d:Q9089985|Q9089985]] | [[Trichurida]] | Trichurida | [[Enoplia]] | | |- | [[:d:Q9141993|Q9141993]] | [[Agavales]] | Agavales<ref name="ref_70bf05e61b2b9bdd016feae33b1d7b5de0ce721d914bd156fd8bd57827c49ae6">''[[:d:Q167402|Australian Plant Name Index]]''</ref><ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref> | [[Lilianae]]<ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref> | [[File:Agave.americana(01).jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q9149398|Q9149398]] | [[Amaryllidales]] | Amaryllidales<ref name="ref_70bf05e61b2b9bdd016feae33b1d7b5de0ce721d914bd156fd8bd57827c49ae6">''[[:d:Q167402|Australian Plant Name Index]]''</ref><ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref><ref name="ref_52c422a3a63aa15cea70f788af0d98a62756f3c860fdd8b758b51fe95d8330a2">''[[:d:Q55869373|Flowering Plants]]''</ref> | [[Lilianae]]<ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref><ref name="ref_52c422a3a63aa15cea70f788af0d98a62756f3c860fdd8b758b51fe95d8330a2">''[[:d:Q55869373|Flowering Plants]]''</ref> | [[File:Amaryllis4.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q9150820|Q9150820]] | [[Ancyromonadida]] | Ancyromonadida<ref name="ref_c033a9e634a29b6e57249cffd6636bd260a569be6db02d176f2e0abb8e439574">''[[:d:Q109996913|Neomonada and the origin of animals and fungi]]''</ref> | [[eucaryote]] | [[File:Ancyromonas.png|center|32px]] | |- | [[:d:Q9158844|Q9158844]] | [[Araucariales]] | Araucariales<ref name="ref_e7c32bf06f270365c7c10b40d8dd0726f5acc3d9f38c7ed8612deb66e50cfb95">''[[:d:Q18920913|A new classification and linear sequence of extant gymnosperms]]''</ref><ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref> | [[Pinidae]]<ref name="ref_e7c32bf06f270365c7c10b40d8dd0726f5acc3d9f38c7ed8612deb66e50cfb95">''[[:d:Q18920913|A new classification and linear sequence of extant gymnosperms]]''</ref><ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref> | [[File:Starr 061206-1993 Araucaria columnaris.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q9161604|Q9161604]] | [[Ateleopodiformes]] | Ateleopodiformes<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref><ref name="ref_2e440cc0285a592cd9e99c53186474ef4b1cf2cea52af12b02df194fb28883fe">''[[:d:Q19402385|Pisces]]''</ref><ref name="ref_326ac5569391c4058005e6ad9441a464fc841e83feba37d7ba7668f7c922fe08">''[[:d:Q9185167|Catalog of Fishes]]''</ref> | [[Stenopterygii]]<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref><br/>[[Actinopterygii]]<ref name="ref_2e440cc0285a592cd9e99c53186474ef4b1cf2cea52af12b02df194fb28883fe">''[[:d:Q19402385|Pisces]]''</ref><br/>[[Actinopteri]]<ref name="ref_326ac5569391c4058005e6ad9441a464fc841e83feba37d7ba7668f7c922fe08">''[[:d:Q9185167|Catalog of Fishes]]''</ref> | [[File:Ijimaia plicatellus1.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q9168966|Q9168966]] | [[Berberidales]] | Berberidales<ref name="ref_70bf05e61b2b9bdd016feae33b1d7b5de0ce721d914bd156fd8bd57827c49ae6">''[[:d:Q167402|Australian Plant Name Index]]''</ref><ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref><ref name="ref_52c422a3a63aa15cea70f788af0d98a62756f3c860fdd8b758b51fe95d8330a2">''[[:d:Q55869373|Flowering Plants]]''</ref> | [[Ranunculanae]]<ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref><ref name="ref_52c422a3a63aa15cea70f788af0d98a62756f3c860fdd8b758b51fe95d8330a2">''[[:d:Q55869373|Flowering Plants]]''</ref> | [[File:Berberis verruculosa0.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q9174811|Q9174811]] | [[Menyanthales]] | Menyanthales<ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref> | [[Campanulanae]]<ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref> | [[File:NymphoidesPeltata-flower1.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q9192781|Q9192781]] | [[Circaeasterales]] | Circaeasterales<ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref><ref name="ref_52c422a3a63aa15cea70f788af0d98a62756f3c860fdd8b758b51fe95d8330a2">''[[:d:Q55869373|Flowering Plants]]''</ref> | [[Ranunculanae]]<ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref><ref name="ref_52c422a3a63aa15cea70f788af0d98a62756f3c860fdd8b758b51fe95d8330a2">''[[:d:Q55869373|Flowering Plants]]''</ref> | | |- | [[:d:Q9197797|Q9197797]] | [[Ardeiformes]] | Ardeiformes | [[Ciconiimorphae]] | | |- | [[:d:Q9207684|Q9207684]] | [[Diphyllidea]] | Diphyllidea | [[Neoophora]] | | |- | [[:d:Q9260756|Q9260756]] | [[Annonales]] | Annonales<ref name="ref_70bf05e61b2b9bdd016feae33b1d7b5de0ce721d914bd156fd8bd57827c49ae6">''[[:d:Q167402|Australian Plant Name Index]]''</ref><ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref><ref name="ref_52c422a3a63aa15cea70f788af0d98a62756f3c860fdd8b758b51fe95d8330a2">''[[:d:Q55869373|Flowering Plants]]''</ref> | [[Magnolianae]]<ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref><ref name="ref_52c422a3a63aa15cea70f788af0d98a62756f3c860fdd8b758b51fe95d8330a2">''[[:d:Q55869373|Flowering Plants]]''</ref> | | |- | [[:d:Q9293374|Q9293374]] | [[Holomastigida]] | Holomastigida<ref name="ref_dd79759477c83f85c5af96b03e482769a75b8aec55471230deaa69780465ac0e">''[[:d:Q109985193|Protozoenstudien. III. Über eine Süßwasserart der Gattung Multicilia Cienkowsky (M. lacustris nov. spec.) und deren systematische Stellung]]''</ref> | [[Variosea]] | | |- | [[:d:Q9293813|Q9293813]] | [[Hymenophyllales]] | Hymenophyllales<ref name="ref_ecd3d782139f3bf8a6753c13254ae80d9209dfc6e8ff4382c1b1657a6a3ca2c1">''[[:d:Q30092476|A community-derived classification for extant lycophytes and ferns]]''</ref><ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref> | [[Polypodiidae]]<ref name="ref_ecd3d782139f3bf8a6753c13254ae80d9209dfc6e8ff4382c1b1657a6a3ca2c1">''[[:d:Q30092476|A community-derived classification for extant lycophytes and ferns]]''</ref><ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref> | [[File:WP-Hymenophyllum-Exkursion nach Berdorf (Luxemburgexkursion) 011.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q9304835|Q9304835]] | [[Potamogetonales]] | Potamogetonales<ref name="ref_70bf05e61b2b9bdd016feae33b1d7b5de0ce721d914bd156fd8bd57827c49ae6">''[[:d:Q167402|Australian Plant Name Index]]''</ref><ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref><ref name="ref_52c422a3a63aa15cea70f788af0d98a62756f3c860fdd8b758b51fe95d8330a2">''[[:d:Q55869373|Flowering Plants]]''</ref><ref name="ref_69b50a399407f05f4fa737e9d26f700dff76ffc8db376521051abb69751a5735">''[[:d:Q21994487|Summary of recent systems of angiosperm classification]]''</ref><ref name="ref_793fa96b38ba606676c280023b7166d5dd46b9c63ee2a25b32e804b70f25a538">''[[:d:Q22338324|An Updated Classification of the Class Magnoliopsida (“Angiospermae”)]]''</ref> | [[Alismatanae]]<ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref><ref name="ref_52c422a3a63aa15cea70f788af0d98a62756f3c860fdd8b758b51fe95d8330a2">''[[:d:Q55869373|Flowering Plants]]''</ref><ref name="ref_793fa96b38ba606676c280023b7166d5dd46b9c63ee2a25b32e804b70f25a538">''[[:d:Q22338324|An Updated Classification of the Class Magnoliopsida (“Angiospermae”)]]''</ref><br/>[[Lilianae]]<ref name="ref_69b50a399407f05f4fa737e9d26f700dff76ffc8db376521051abb69751a5735">''[[:d:Q21994487|Summary of recent systems of angiosperm classification]]''</ref> | [[File:PotamogetonNatans.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q9322797|Q9322797]] | [[Droserales]] | Droserales<ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref> | [[Nepenthanae]]<ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref> | [[File:AldrovandaVesiculosa3.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q9347528|Q9347528]] | [[Stygamoebida]] | Stygamoebida<ref name="ref_06f98c19661781836388de3665a838b82a2aab0ba5f04645df3e692654062fe3">''[[:d:Q28244321|A revised classification of naked lobose amoebae (Amoebozoa: lobosa)]]''</ref> | [[Flabellinia]]<ref name="ref_06f98c19661781836388de3665a838b82a2aab0ba5f04645df3e692654062fe3">''[[:d:Q28244321|A revised classification of naked lobose amoebae (Amoebozoa: lobosa)]]''</ref><br/>[[Discosea]]<ref name="ref_88ff74caebbdff69adae1309530f8930d8ba5d8e8ac089aa0eb81bf4fefdaad6">''[[:d:Q57086550|Revisions to the Classification, Nomenclature, and Diversity of Eukaryotes]]''</ref> | | |- | [[:d:Q9357480|Q9357480]] | [[Theromorpha]] | Theromorpha | | | |- | [[:d:Q9362479|Q9362479]] | [[Trilliales]] | Trilliales<ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref><ref name="ref_52c422a3a63aa15cea70f788af0d98a62756f3c860fdd8b758b51fe95d8330a2">''[[:d:Q55869373|Flowering Plants]]''</ref> | [[Lilianae]]<ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref><ref name="ref_52c422a3a63aa15cea70f788af0d98a62756f3c860fdd8b758b51fe95d8330a2">''[[:d:Q55869373|Flowering Plants]]''</ref> | | |- | [[:d:Q9362738|Q9362738]] | [[Musophagiformes]] | Musophagiformes<ref name="ref_78b47291c0dd6e5173ebe92d807c354d3e1151fe5d647c93e9876c1d452e713f">''[[:d:Q27042747|IOC World Bird List Version 6.3]]''</ref><ref name="ref_43c4be1e7a0e8e16fe1d7d313e2c3d2135be0eea9fbd009e3978efed469b1674">''[[:d:Q27907675|IOC World Bird List Version 6.4]]''</ref><ref name="ref_564ad4a35529977276f5df09652cc9788cb3b659e772f52f97b7a69e5a603205">''[[:d:Q28971563|IOC World Bird List Version 7.1]]''</ref><ref name="ref_266fcb1bcf1f83500e47dc964480b1abf5bf69e09fc2dd5d9b57347bbaabaad1">''[[:d:Q29937193|IOC World Bird List Version 7.2]]''</ref><ref name="ref_56f56aeaf68793da280086a33452bd3feaa50bc613807c2b86a0bfa262ca31df">''[[:d:Q38258000|IOC World Bird List Version 7.3]]''</ref><ref name="ref_c7fb09d9af26132096ff14dd4ef58ffb60b45e0768da21314279f13d5d338079">''[[:d:Q53908065|IOC World Bird List Version 8.1]]''</ref><ref name="ref_1a04f3e8a02e2f0067f21bdedf92bd06b2e80ff85eadd8bb9590d073c9dcbd4c">''[[:d:Q56180957|IOC World Bird List Version 8.2]]''</ref><ref name="ref_b7131d5524efffceb73c1152c6ac776b7173ee57b206b02fc8dd5b15ee984e78">''[[:d:Q61018800|IOC World Bird List Version 9.1]]''</ref><ref name="ref_a3c926eefcbad41afe10b925c2d6828b77f009127f1ad218304f36d439df8393">''[[:d:Q65961410|IOC World Bird List Version 9.2]]''</ref><ref name="ref_6397691e9a04867daffb17c105db161cd56acafd886415cad59d0d45fb7f1e35">''[[:d:Q83589462|IOC World Bird List Version 10.1]]''</ref><ref name="ref_45fffc643465cf2c3059569cd5f7c6f78f16ce2a27a7ef8f1d7f646b75b2b33a">''[[:d:Q98069412|IOC World Bird List Version 10.2]]''</ref><ref name="ref_97a6951a2d81c2fdb35ed9d72113c3e7b5f3fa4708b0b1b9fc2f90bf53e1a784">''[[:d:Q105870418|IOC World Bird List Version 11.1]]''</ref><ref name="ref_7edb301dd0fb7ff2cdd7d7f5a23116941a2655b566e8892314c255fd7b60c47f">''[[:d:Q108116032|IOC World Bird List Version 11.2]]''</ref><ref name="ref_540c8d5ca51fcbcfdde3ed3fc93419ae3b011062884a1903a6c90b44028c9a05">''[[:d:Q116732424|IOC World Bird List Version 12.1]]''</ref><ref name="ref_29b118fd222e87d09eb4c0d34e662b0f9c0a14846d72dff04e08c839e7ce2bca">''[[:d:Q117190405|IOC World Bird List Version 12.2]]''</ref><ref name="ref_120581709b59e2f7acda8a22fb111da6e394c2562df61854f0a2691fb1342889">''[[:d:Q117219094|IOC World Bird List Version 13.1]]''</ref> | [[Otidimorphae]] | [[File:Musophaga violacea-20080321.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q9363852|Q9363852]] | [[Bradyodonti]] | Bradyodonti | [[Chondrichthyes]] | | |- | [[:d:Q9368192|Q9368192]] | [[Vampyrellida]] | Vampyrellida<ref name="ref_867bf6a671c48e2ef40e548d167ba607e3c9e89fed0bef9707439984cbb0d7cd">''[[:d:Q53073157|Multigene phylogeny and cell evolution of chromist infrakingdom Rhizaria: contrasting cell organisation of sister phyla Cercozoa and Retaria.]]''</ref> | [[Vampyrellidea]] | [[File:Vampyrella lateritia.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q9368256|Q9368256]] | [[Vannellida]] | Vannellida<ref name="ref_11a9ad48592d8b890e9ed53e951a7d0f6e43ad2c23be7df7feb9ddb2e21d23cd">''[[:d:Q28273073|Molecular Phylogeny and Classification of the Lobose Amoebae]]''</ref> | [[Flabellinia]]<ref name="ref_06f98c19661781836388de3665a838b82a2aab0ba5f04645df3e692654062fe3">''[[:d:Q28244321|A revised classification of naked lobose amoebae (Amoebozoa: lobosa)]]''</ref><ref name="ref_88ff74caebbdff69adae1309530f8930d8ba5d8e8ac089aa0eb81bf4fefdaad6">''[[:d:Q57086550|Revisions to the Classification, Nomenclature, and Diversity of Eukaryotes]]''</ref> | | |- | [[:d:Q9368275|Q9368275]] | [[Varipodida]] | Varipodida<ref name="ref_86db81ff3f13287683ffec9205953482a8097fdc26e7cd744c5b428d2e3ad538">''[[:d:Q29399107|Molecular phylogeny of Amoebozoa and the evolutionary significance of the unikont Phalansterium]]''</ref> | [[Variosea]] | | |- | [[:d:Q9371647|Q9371647]] | [[Thymelaeales]] | Thymelaeales<ref name="ref_70bf05e61b2b9bdd016feae33b1d7b5de0ce721d914bd156fd8bd57827c49ae6">''[[:d:Q167402|Australian Plant Name Index]]''</ref><ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref> | [[Malvanae]]<ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref> | | |- | [[:d:Q9375271|Q9375271]] | [[Winterales]] | Winterales<ref name="ref_70bf05e61b2b9bdd016feae33b1d7b5de0ce721d914bd156fd8bd57827c49ae6">''[[:d:Q167402|Australian Plant Name Index]]''</ref><ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref> | [[Magnolianae]]<ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref> | | |- | [[:d:Q9394365|Q9394365]] | [[Salmoniformes]] | Salmoniformes<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref><ref name="ref_2e440cc0285a592cd9e99c53186474ef4b1cf2cea52af12b02df194fb28883fe">''[[:d:Q19402385|Pisces]]''</ref><ref name="ref_326ac5569391c4058005e6ad9441a464fc841e83feba37d7ba7668f7c922fe08">''[[:d:Q9185167|Catalog of Fishes]]''</ref> | [[Protacanthopterygii]]<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref><br/>[[Actinopterygii]]<ref name="ref_2e440cc0285a592cd9e99c53186474ef4b1cf2cea52af12b02df194fb28883fe">''[[:d:Q19402385|Pisces]]''</ref><br/>[[Actinopteri]]<ref name="ref_326ac5569391c4058005e6ad9441a464fc841e83feba37d7ba7668f7c922fe08">''[[:d:Q9185167|Catalog of Fishes]]''</ref> | [[File:Salmo marmoratus.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q9575881|Q9575881]] | [[Acanthi]] | Acanthi | [[Dicotyledones]] | [[File:Acanthus montanus3.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q9579764|Q9579764]] | [[Acercostraca]] | Acercostraca<ref name="ref_e155c689111a2b3290dbd721d754f1e590dab633351e898c3a5b07ce050edb34">''[[:d:Q103870483|Vachonia rogeri n.g.n.sp. ein Branchiopod aus dem unterdevonischen Hunsrückschiefer]]''</ref> | [[Marrellomorpha]] | [[File:Vachonisia rogeri.png|center|32px]] | |- | [[:d:Q9633015|Q9633015]] | [[Asparagi]] | Asparagi | | | |- | [[:d:Q9644414|Q9644414]] | [[Balbianales]] | Balbianales | [[Florideophyceae]] | | |- | [[:d:Q9763859|Q9763859]] | [[Notoryctemorphia]] | Notoryctemorphia<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref><ref name="ref_b461bd9e2542d8062d3fd2ec7a638c156f7e79c989097d43409982eb64d5e86d">''[[:d:Q19302303|Class Mammalia Linnaeus, 1758]]''</ref><ref name="ref_5f23685d9d76bf1b20f6172bc8e9dfec50028c616fc311bbf816b245a34ad6c8">''[[:d:Q1538807|Mammal Species of the World (Third edition)]]''</ref> | [[Metatheria]]<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref><br/>[[Marsupiales|Marsupialia]]<ref name="ref_b461bd9e2542d8062d3fd2ec7a638c156f7e79c989097d43409982eb64d5e86d">''[[:d:Q19302303|Class Mammalia Linnaeus, 1758]]''</ref><br/>[[Mammiferos]]<ref name="ref_5f23685d9d76bf1b20f6172bc8e9dfec50028c616fc311bbf816b245a34ad6c8">''[[:d:Q1538807|Mammal Species of the World (Third edition)]]''</ref> | [[File:Notoryctes typhlops.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q10262827|Q10262827]] | [[Cystoporata]] | Cystoporata | [[Stenolaemata]] | | |- | [[:d:Q10264635|Q10264635]] | [[Decagynia]] | Decagynia | [[Decandria]] | | |- | [[:d:Q10266315|Q10266315]] | [[Digynia]] | Digynia | [[Monandria]] | | |- | [[:d:Q10282219|Q10282219]] | [[Filices]] | Filices | [[tracheophyte]] | | |- | [[:d:Q10290262|Q10290262]] | [[Heterogloeales]] | Heterogloeales | [[Chrysophyceae]] | | |- | [[:d:Q10293243|Q10293243]] | [[Gymnospermia]] | Gymnospermia | [[Didynamia]] | | |- | [[:d:Q10295350|Q10295350]] | [[Hexagynia]] | Hexagynia | [[planta]] | | |- | [[:d:Q10304508|Q10304508]] | [[Ixodida|Ixode]] | Ixodida<ref name="ref_1f3dfae897eb797b988cbf3b0747e45b5211a7b910963e95706054a0d09645c6">''[[:d:Q15072746|The Argasidae, Ixodidae and Nuttalliellidae (Acari: Ixodida) of the world: a list of valid species names]]''</ref> | [[Parasitiformes]]<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | [[File:Adult deer tick.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q10312938|Q10312938]] | [[Junci]] | Junci<ref name="ref_36292781dd9d9be53dda2f715bad863ec1f7030a4b600ae9a5fe573de3636d3f">https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k98276j/f92.table</ref> | [[Monocotyledoneae]] | [[File:Juncus effusus.jpeg|center|32px]] | |- | [[:d:Q10326761|Q10326761]] | [[Marrellida]] | Marrellida | [[Marrellomorpha]] | [[File:Marella.png|center|32px]] | |- | [[:d:Q10328391|Q10328391]] | [[Meliae]] | Meliae | [[Dicotyledones]] | | |- | [[:d:Q10330169|Q10330169]] | [[Mimetasterida]] | Mimetasterida | [[Marrellomorpha]] | [[File:Mimetaster hexagonalis (2).jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q10331900|Q10331900]] | [[Monogynia]] | Monogynia | [[Monandria]] | | |- | [[:d:Q10336146|Q10336146]] | [[Nemalionales]] | Nemalionales | [[Florideae]] | | |- | [[:d:Q10336150|Q10336150]] | [[Nemertodermata]] | Nemertodermata | [[Turbellarios|Turbellaria]] | | |- | [[:d:Q10343746|Q10343746]] | [[Palaeocaridacea]] | Palaeocaridacea | [[Syncarida]] | [[File:Acanthotelson stimpsoni fossil shrimp (Mazon Creek Lagerstatte, Francis Creek Shale, Middle Pennsylvanian; coal mine dump pile near Essex, northern Illinois, USA).jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q10348371|Q10348371]] | [[Pentagynia]] | Pentagynia | [[planta]] | | |- | [[:d:Q10348899|Q10348899]] | [[Mischococcales]] | Mischococcales | [[Xanthophyceae]] | [[File:Mischococcus Nägeli 1849.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q10349711|Q10349711]] | [[Pihlellales]] | Pihlellales | [[Florideophyceae]] | | |- | [[:d:Q10350932|Q10350932]] | [[Polygamia frustranea]] | Polygamia frustranea | [[Polygamia]] | | |- | [[:d:Q10350933|Q10350933]] | [[Polygamia aequalis]] | Polygamia aequalis | [[Polygamia]] | | |- | [[:d:Q10350934|Q10350934]] | [[Polygamia superflua]] | Polygamia superflua | [[Polygamia]] | | |- | [[:d:Q10350935|Q10350935]] | [[Polygamia necessaria]] | Polygamia necessaria | [[Polygamia]] | | |- | [[:d:Q10350939|Q10350939]] | [[Polygynia]] | Polygynia | [[planta]] | | |- | [[:d:Q10352007|Q10352007]] | [[Rhizochloridales]] | Rhizochloridales | [[Xanthophyceae]] | [[File:Rhizochloris mirabilis & R. stigmatica.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q10355344|Q10355344]] | [[Pteridospermales]] | Pteridospermales | [[Pteridospermatophyta]] | [[File:Specimen at Natural History Museum, Gothenburg 02 (cropped).jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q10355400|Q10355400]] | [[Ptychodactiaria]] | Ptychodactiaria | [[Hexacorallia]] | | |- | [[:d:Q10360301|Q10360301]] | [[Rhabdocoela]] | Rhabdocoela | [[Rhabditophora]]<ref name="ref_73dc4ac66b0c56ff1c8223c8dca9fe47b52d0c3701e24bab7c504112ae78d664">''[[:d:Q604063|World Register of Marine Species]]''</ref> | [[File:Gyratrix hermaphroditus.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q10360304|Q10360304]] | [[Rhabdopleuroidea]] | Rhabdopleuroidea | [[Graptolithoidea]] | | |- | [[:d:Q10363667|Q10363667]] | [[Rodhogorgonales]] | Rodhogorgonales | [[Florideophyceae]] | | |- | [[:d:Q10371492|Q10371492]] | [[Siliculosa]] | Siliculosa | [[Tetradynamia]] | | |- | [[:d:Q10371494|Q10371494]] | [[Siliquosa]] | Siliquosa | [[Tetradynamia]] | | |- | [[:d:Q10372839|Q10372839]] | [[Botrydiales]] | Botrydiales | [[Xanthophyceae]] | [[File:Alger, Botydium granulatum, Nordisk familjebok.png|center|32px]] | |- | [[:d:Q10380985|Q10380985]] | [[Tetragynia]] | Tetragynia | [[planta]] | | |- | [[:d:Q10384753|Q10384753]] | [[Trigynia]] | Trigynia | [[Diandria]]<br/>[[Triandria]] | | |- | [[:d:Q10389914|Q10389914]] | [[Verticillitida]] | Verticillitida | [[Demospongiae]] | | |- | [[:d:Q10400366|Q10400366]] | [[Acrospermales]] | Acrospermales | [[Dothideomycetes]] | [[File:2014-02-28 Acrospermum graminum Lib 406559.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q10403015|Q10403015]] | [[Agaricostilbales]] | Agaricostilbales | [[Agaricostilbomycetes]] | | |- | [[:d:Q10416617|Q10416617]] | [[Arachnomycetales]] | Arachnomycetales | [[Eurotiomycetes]] | | |- | [[:d:Q10419530|Q10419530]] | [[Ascosphaerales]] | Ascosphaerales | [[Eurotiomycetes]] | | |- | [[:d:Q10421948|Q10421948]] | [[Atractiellales]] | Atractiellales | [[Atractiellomycetes]] | [[File:2011-10-23 Phleogena faginea (Fr.) Link 214654.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q10426780|Q10426780]] | [[Basidiobolales]] | Basidiobolales | [[Basidiobolomycetes]]<ref name="ref_b8c256ef49f76a6773946589846ce8cc2fc176141191f08a0f5375fe804cab79">''[[:d:Q117487849|Outline of Fungi and fungus-like taxa – 2021]]''</ref> | | |- | [[:d:Q10433851|Q10433851]] | [[Botryosphaeriales]] | Botryosphaeriales | [[Dothideomycetes]] | | |- | [[:d:Q10434556|Q10434556]] | [[Biddulphiales]] | Biddulphiales | [[Coscinodiscophyceae]] | [[File:Eucampia-balaustium hg.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q10445201|Q10445201]] | [[Cephalaspida]] | Cephalaspida | [[Gastropodos]] | | |- | [[:d:Q10451613|Q10451613]] | [[Chromadorida]] | Chromadorida | [[Chromadorea]] | [[File:Chromadorina tangaroa (10.7717-peerj.9233) Figure 3.png|center|32px]] | |- | [[:d:Q10452652|Q10452652]] | [[Chytridiopsida]] | Chytridiopsida | [[Microsporea]] | | |- | [[:d:Q10454598|Q10454598]] | [[Classiculales]] | Classiculales | [[Classiculomycetes]] | [[File:Classicula sinensis (10.3897-mycokeys.40.23828) Figure 2.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q10457097|Q10457097]] | [[Collothecaceae]] | Collothecaceae | [[Gnesiotrocha]]<ref name="ref_c6231a1cba5a31be54bcd7e77ad91c3f46069dba01c5b69000f3c893f8261b93">''[[:d:Q18644400|Phylum Rotifera Cuvier, 1817]]''</ref> | | |- | [[:d:Q10459878|Q10459878]] | [[Coronata]] | Coronata | [[Scyphozoa]] | [[File:Strigatella coronata 01.JPG|center|32px]] | |- | [[:d:Q10460670|Q10460670]] | [[Siphonales]] | Siphonales | [[Ulvophyceae]] | | |- | [[:d:Q10462413|Q10462413]] | [[Cryptomycocolacales]] | Cryptomycocolacales | [[Cryptomycocolacomycetes]] | | |- | [[:d:Q10465216|Q10465216]] | [[Cystobasidiales]] | Cystobasidiales | [[Cystobasidiomycetes]] | | |- | [[:d:Q10484988|Q10484988]] | [[Entorrhizales]] | Entorrhizales | [[Entorrhizomycetes]] | | |- | [[:d:Q10487418|Q10487418]] | [[Eremothallales]] | Eremithallales | [[Dothideomycetes]] | | |- | [[:d:Q10488770|Q10488770]] | [[Erythrobasidiales]] | Erythrobasidiales | [[Cystobasidiomycetes]] | | |- | [[:d:Q10490776|Q10490776]] | [[Gloeodiniales]] | Gloeodiniales | [[Dinophyceae]] | | |- | [[:d:Q10494503|Q10494503]] | [[Fecampiida]] | Fecampiida | [[Rhabditophora]] | [[File:Turbellaria 001.png|center|32px]] | |- | [[:d:Q10496950|Q10496950]] | [[Flosculariacea]] | Flosculariacea | [[Gnesiotrocha]]<ref name="ref_c6231a1cba5a31be54bcd7e77ad91c3f46069dba01c5b69000f3c893f8261b93">''[[:d:Q18644400|Phylum Rotifera Cuvier, 1817]]''</ref> | | |- | [[:d:Q10507601|Q10507601]] | [[Gordea]] | Gordea | [[Nematomorpha]] | | |- | [[:d:Q10511592|Q10511592]] | [[Gymnosomatida]] | Gymnosomatida | [[Gastropodos]] | | |- | [[:d:Q10516234|Q10516234]] | [[Halichondriida]] | Halichondriida | [[Demospongiae]] | | |- | [[:d:Q10519603|Q10519603]] | [[Helicobasidiales]] | Helicobasidiales | [[Pucciniomycetes]] | [[File:Wortel violet wortelrot (Helicobasidium brebissonii on Daucus carota).jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q10556103|Q10556103]] | [[Lecideales]] | Lecideales | [[Lecanoromycetes]] | [[File:Lecidea perlatolica - Flickr - pellaea.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q10562273|Q10562273]] | [[Limnognathida]] | Limnognathida | [[Micrognathozoa]] | | |- | [[:d:Q10564038|Q10564038]] | [[Chrysomonadales]] | Chrysomonadales | [[Chrysophyceae]] | | |- | [[:d:Q10568658|Q10568658]] | [[Lobulomycetales]] | Lobulomycetales<ref name="ref_25c6a9aea8701af24f6d298405ca9409b4ad92c1cbe2b0c8f4d0d9b6f549e013">''[[:d:Q54803234|High-level classification of the Fungi and a tool for evolutionary ecological analyses]]''</ref><ref name="ref_a338fec77bc31c1dbbc52993cfb81f80d7549f9ab42232d15e5de94ec21898d3">''[[:d:Q33399328|Lobulomycetales, a new order in the Chytridiomycota]]''</ref> | [[Lobulomycetes]]<ref name="ref_25c6a9aea8701af24f6d298405ca9409b4ad92c1cbe2b0c8f4d0d9b6f549e013">''[[:d:Q54803234|High-level classification of the Fungi and a tool for evolutionary ecological analyses]]''</ref><ref name="ref_25e2d10666311fea92ecdca7bade98031d9ac2b0b211147759a9262408609954">''[[:d:Q133256687|The 2024 Outline of Fungi and fungus-like taxa]]''</ref> | | |- | [[:d:Q10575749|Q10575749]] | [[Malasseziales]] | Malasseziales | [[Malasseziomycetes]] | [[File:Malassezia furfur SEM lores.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q10581151|Q10581151]] | [[Meliolales]] | Meliolales | [[Dothideomycetes]] | | |- | [[:d:Q10582822|Q10582822]] | [[Metateratocephalida]] | Metateratocephalida | [[Adenophorea]] | | |- | [[:d:Q10584812|Q10584812]] | [[Microsporida]] | Microsporida<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | [[Rozellomycota]] | | |- | [[:d:Q10586727|Q10586727]] | [[Mixiales]] | Mixiales | [[Mixiomycetes]] | | |- | [[:d:Q10588316|Q10588316]] | [[Monoblepharidales]] | Monoblepharidales | [[Monoblepharidomycetes]] | | |- | [[:d:Q10594261|Q10594261]] | [[Nanaloricida]] | Nanaloricida<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | [[Loricifera]]<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | | |- | [[:d:Q10594506|Q10594506]] | [[Naohideales]] | Naohideales | [[Cystobasidiomycetes]] | | |- | [[:d:Q10595388|Q10595388]] | [[Nectonematida]] | Nectonematida | [[Gordioida]] | | |- | [[:d:Q10596699|Q10596699]] | [[Neocallimastigales]] | Neocallimastigales | [[Neocallimastigomycetes]] | | |- | [[:d:Q10597370|Q10597370]] | [[Neolectales]] | Neolectales | [[Neolectomycetes]] | [[File:Neolecta irregularis 76559.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q10603349|Q10603349]] | [[Notaspida]] | Notaspida | [[Gastropodos]] | | |- | [[:d:Q10609751|Q10609751]] | [[Mobilida]] | Mobilida | [[Peritrichia]]<ref name="ref_0c75e9b8c29938e8ceeb68b324f0e6d093cc688bc34ab84739dfb06955fed89d">''[[:d:Q54018828|The Ciliated Protozoa]]''</ref> | [[File:Trich2.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q10611127|Q10611127]] | [[Orbiliales]] | Orbiliales | [[Orbiliomycetes]] | [[File:Orbilia xanthostigma.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q10614615|Q10614615]] | [[Pachnocybales]] | Pachnocybales | [[Pucciniomycetes]] | | |- | [[:d:Q10618026|Q10618026]] | [[Paraconodontida]] | Paraconodontida | [[vertebrato]]<br/>[[Conodonta]] | | |- | [[:d:Q10633014|Q10633014]] | [[Plasmodigeneida]] | Plasmodigeneida | [[Orthonectida]] | | |- | [[:d:Q10633354|Q10633354]] | [[Platygloeales]] | Platygloeales<ref name="ref_db176f35e8ff66985382896397c52c0ead2b6e4f7c36fcf864eb58708c08420e">''[[:d:Q1860469|Index Fungorum]]''</ref> | [[Pucciniomycetes]] | | |- | [[:d:Q10634696|Q10634696]] | [[Ploimida]] | Ploimida | [[Monogononta]] | | |- | [[:d:Q10634833|Q10634833]] | [[Pneumocystidales]] | Pneumocystidales | [[Pneumocystidomycetes]] | [[File:Pneumocystis carinii 01.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q10652798|Q10652798]] | [[Rhizocarpales]] | Rhizocarpales<ref name="ref_db176f35e8ff66985382896397c52c0ead2b6e4f7c36fcf864eb58708c08420e">''[[:d:Q1860469|Index Fungorum]]''</ref> | [[Lecanoromycetes]] | [[File:Rhizocarpon superficiale - Flickr - pellaea (2).jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q10653041|Q10653041]] | [[Rhizophlyctidales]] | Rhizophlyctidales<ref name="ref_25c6a9aea8701af24f6d298405ca9409b4ad92c1cbe2b0c8f4d0d9b6f549e013">''[[:d:Q54803234|High-level classification of the Fungi and a tool for evolutionary ecological analyses]]''</ref><ref name="ref_f23a54998c09daef3f82d5a4de522f50129036580dccb3ba4dba0e9cb8cbfded">''[[:d:Q54790815|Rhizophlyctidales—a new order in Chytridiomycota]]''</ref> | [[Rhizophlyctidomycetes]]<ref name="ref_25c6a9aea8701af24f6d298405ca9409b4ad92c1cbe2b0c8f4d0d9b6f549e013">''[[:d:Q54803234|High-level classification of the Fungi and a tool for evolutionary ecological analyses]]''</ref><ref name="ref_25e2d10666311fea92ecdca7bade98031d9ac2b0b211147759a9262408609954">''[[:d:Q133256687|The 2024 Outline of Fungi and fungus-like taxa]]''</ref> | | |- | [[:d:Q10657222|Q10657222]] | [[Uredinales]] | Uredinales | [[Tremellomycetes]] | | |- | [[:d:Q10664055|Q10664055]] | [[Scleractinida]] | Scleractinida | [[Hexacorallia]] | [[File:Scleractinia (calcium skeleton of stony corals) at Göteborgs Naturhistoriska Museum 9003.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q10664285|Q10664285]] | [[Scolopendrellida]] | Scolopendrellida | [[Symphyla]] | | |- | [[:d:Q10675671|Q10675671]] | [[Spiculogloeales]] | Spiculogloeales | [[Agaricostilbomycetes]] | | |- | [[:d:Q10676233|Q10676233]] | [[Sporidiobolales]] | Sporidiobolales<ref name="ref_a4c081e1178546100795ad0f05b69c7e8f366ec559745c2a0083333224d6bacf">''[[:d:Q99851826|Taxonomic studies in the Microbotryomycetidae: Leucosporidium golubevii sp. nov., Leucosporidiella gen. nov. and the new orders Leucosporidiales and Sporidiobolales]]''</ref> | [[Microbotryomycetes]] | | |- | [[:d:Q10687905|Q10687905]] | [[Sacoglossida]] | Sacoglossida | [[Gastropodos]] | | |- | [[:d:Q10690709|Q10690709]] | [[Tantulocaridida]] | Tantulocaridida | [[Maxillopoda]] | | |- | [[:d:Q10693176|Q10693176]] | [[Teratocephalida]] | Teratocephalida | [[Adenophorea]] | | |- | [[:d:Q10695952|Q10695952]] | [[Thecosomatida]] | Thecosomatida | [[Gastropodos]] | | |- | [[:d:Q10696017|Q10696017]] | [[Thelebolales]] | Thelebolales | [[Leotiomycetes]] | [[File:2014-09-28 Trichobolus zukalii (Heimerl) Kimbr 503383.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q10698026|Q10698026]] | [[Tilletiales]] | Tilletiales | [[Exobasidiomycetes]] | [[File:Tilletia-tritici.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q10701696|Q10701696]] | [[Trefusiida]] | Trefusiida | [[Adenophorea]] | | |- | [[:d:Q10705479|Q10705479]] | [[Trypetheliales]] | Trypetheliales | [[Dothideomycetes]] | [[File:Trypethelium virens-1.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q10706077|Q10706077]] | [[Tulasnellales]] | Tulasnellales | [[Tremellomycetes]] | | |- | [[:d:Q10719181|Q10719181]] | [[Wallemiales]] | Wallemiales | [[Wallemiomycetes]] | [[File:Wallemia sebi.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q10743649|Q10743649]] | [[Papaverales]] | Papaverales<ref name="ref_70bf05e61b2b9bdd016feae33b1d7b5de0ce721d914bd156fd8bd57827c49ae6">''[[:d:Q167402|Australian Plant Name Index]]''</ref><ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref><ref name="ref_52c422a3a63aa15cea70f788af0d98a62756f3c860fdd8b758b51fe95d8330a2">''[[:d:Q55869373|Flowering Plants]]''</ref> | [[Magnoliidae]]<ref name="ref_28cf80c5c6ebedaed76ed16b06e52f2e25c19a17378bed20e7c222d6915922b7">''[[:d:Q14244038|An Integrated System of Classification of Flowering Plants]]''</ref><br/>[[Ranunculanae]]<ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref><ref name="ref_52c422a3a63aa15cea70f788af0d98a62756f3c860fdd8b758b51fe95d8330a2">''[[:d:Q55869373|Flowering Plants]]''</ref> | [[File:Papaver somniferum - Köhler–s Medizinal-Pflanzen-102.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q10899530|Q10899530]] | [[Silicoloculinida]] | Silicoloculinida | [[Foraminifera]] | | |- | [[:d:Q10903148|Q10903148]] | [[Albuliformes]] | Albuliformes<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref><ref name="ref_2e440cc0285a592cd9e99c53186474ef4b1cf2cea52af12b02df194fb28883fe">''[[:d:Q19402385|Pisces]]''</ref><ref name="ref_326ac5569391c4058005e6ad9441a464fc841e83feba37d7ba7668f7c922fe08">''[[:d:Q9185167|Catalog of Fishes]]''</ref> | [[Elopomorpha]]<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref><br/>[[Actinopterygii]]<ref name="ref_2e440cc0285a592cd9e99c53186474ef4b1cf2cea52af12b02df194fb28883fe">''[[:d:Q19402385|Pisces]]''</ref><br/>[[Actinopteri]]<ref name="ref_326ac5569391c4058005e6ad9441a464fc841e83feba37d7ba7668f7c922fe08">''[[:d:Q9185167|Catalog of Fishes]]''</ref> | [[File:Bonefish Albula vulpes.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q10926595|Q10926595]] | [[Coscinodiscales]] | Coscinodiscales | [[Coscinodiscophyceae]] | [[File:Coscinodiscus oculus-iridis (Ehrenberg) Ehrenberg 1840 diatom shell. SEM image.png|center|32px]] | |- | [[:d:Q11065859|Q11065859]] | [[Heterotrichales]] | Heterotrichales | [[Xanthophyceae]] | | |- | [[:d:Q11085824|Q11085824]] | [[Apterygiformes]] | Apterygiformes<ref name="ref_78b47291c0dd6e5173ebe92d807c354d3e1151fe5d647c93e9876c1d452e713f">''[[:d:Q27042747|IOC World Bird List Version 6.3]]''</ref><ref name="ref_43c4be1e7a0e8e16fe1d7d313e2c3d2135be0eea9fbd009e3978efed469b1674">''[[:d:Q27907675|IOC World Bird List Version 6.4]]''</ref><ref name="ref_564ad4a35529977276f5df09652cc9788cb3b659e772f52f97b7a69e5a603205">''[[:d:Q28971563|IOC World Bird List Version 7.1]]''</ref><ref name="ref_266fcb1bcf1f83500e47dc964480b1abf5bf69e09fc2dd5d9b57347bbaabaad1">''[[:d:Q29937193|IOC World Bird List Version 7.2]]''</ref><ref name="ref_56f56aeaf68793da280086a33452bd3feaa50bc613807c2b86a0bfa262ca31df">''[[:d:Q38258000|IOC World Bird List Version 7.3]]''</ref><ref name="ref_c7fb09d9af26132096ff14dd4ef58ffb60b45e0768da21314279f13d5d338079">''[[:d:Q53908065|IOC World Bird List Version 8.1]]''</ref><ref name="ref_1a04f3e8a02e2f0067f21bdedf92bd06b2e80ff85eadd8bb9590d073c9dcbd4c">''[[:d:Q56180957|IOC World Bird List Version 8.2]]''</ref><ref name="ref_b7131d5524efffceb73c1152c6ac776b7173ee57b206b02fc8dd5b15ee984e78">''[[:d:Q61018800|IOC World Bird List Version 9.1]]''</ref><ref name="ref_a3c926eefcbad41afe10b925c2d6828b77f009127f1ad218304f36d439df8393">''[[:d:Q65961410|IOC World Bird List Version 9.2]]''</ref><ref name="ref_6397691e9a04867daffb17c105db161cd56acafd886415cad59d0d45fb7f1e35">''[[:d:Q83589462|IOC World Bird List Version 10.1]]''</ref><ref name="ref_45fffc643465cf2c3059569cd5f7c6f78f16ce2a27a7ef8f1d7f646b75b2b33a">''[[:d:Q98069412|IOC World Bird List Version 10.2]]''</ref><ref name="ref_97a6951a2d81c2fdb35ed9d72113c3e7b5f3fa4708b0b1b9fc2f90bf53e1a784">''[[:d:Q105870418|IOC World Bird List Version 11.1]]''</ref><ref name="ref_7edb301dd0fb7ff2cdd7d7f5a23116941a2655b566e8892314c255fd7b60c47f">''[[:d:Q108116032|IOC World Bird List Version 11.2]]''</ref><ref name="ref_540c8d5ca51fcbcfdde3ed3fc93419ae3b011062884a1903a6c90b44028c9a05">''[[:d:Q116732424|IOC World Bird List Version 12.1]]''</ref><ref name="ref_29b118fd222e87d09eb4c0d34e662b0f9c0a14846d72dff04e08c839e7ce2bca">''[[:d:Q117190405|IOC World Bird List Version 12.2]]''</ref><ref name="ref_120581709b59e2f7acda8a22fb111da6e394c2562df61854f0a2691fb1342889">''[[:d:Q117219094|IOC World Bird List Version 13.1]]''</ref> | [[Palaeognathae]]<ref name="ref_02fb502a2a6b6efb132679c32918d7c22997787e0bcc199d551c4afb7bea4a79">''[[:d:Q12159796|Taxonomy database of the U.S. National Center for Biotechnology Information]]''</ref> | [[File:Apteryx mantelli -Rotorua, North Island, New Zealand-8a.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q11111003|Q11111003]] | [[Rhizosoleniales]] | Rhizosoleniales | [[Coscinodiscophyceae]] | [[File:Guinardia flaccinia.jpeg|center|32px]] | |- | [[:d:Q11111036|Q11111036]] | [[Rhizochrysidales]] | Rhizochrysidales | [[Chrysophyceae]] | | |- | [[:d:Q11235738|Q11235738]] | [[Bothriocephalidea]] | Bothriocephalidea | [[Eucestoda]] | | |- | [[:d:Q11242467|Q11242467]] | [[Microthamniales]] | Microthamniales | [[Trebouxiophyceae]] | [[File:Microthamnion.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q11680915|Q11680915]] | [[Craterostigmomorpha]] | Craterostigmomorpha<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref><ref name="ref_f8ad1347d57e7105fd7aadce9416e5ade090187180ef7ea4a024fd1a06bb4204">''[[:d:Q21055045|Class Chilopoda, Class Symphyla and Class Pauropoda]]''</ref> | [[Pleurostigmophora]]<ref name="ref_f8ad1347d57e7105fd7aadce9416e5ade090187180ef7ea4a024fd1a06bb4204">''[[:d:Q21055045|Class Chilopoda, Class Symphyla and Class Pauropoda]]''</ref> | [[File:EB1911 - Centipede Fig. 8 Craterostigmus.png|center|32px]] | |- | [[:d:Q11693956|Q11693956]] | [[Dermamoebida]] | Dermamoebida<ref name="ref_86db81ff3f13287683ffec9205953482a8097fdc26e7cd744c5b428d2e3ad538">''[[:d:Q29399107|Molecular phylogeny of Amoebozoa and the evolutionary significance of the unikont Phalansterium]]''</ref> | [[Longamoebia]]<ref name="ref_06f98c19661781836388de3665a838b82a2aab0ba5f04645df3e692654062fe3">''[[:d:Q28244321|A revised classification of naked lobose amoebae (Amoebozoa: lobosa)]]''</ref><br/>[[Centramoebia]]<ref name="ref_88ff74caebbdff69adae1309530f8930d8ba5d8e8ac089aa0eb81bf4fefdaad6">''[[:d:Q57086550|Revisions to the Classification, Nomenclature, and Diversity of Eukaryotes]]''</ref> | | |- | [[:d:Q11743979|Q11743979]] | [[Tofieldiales]] | Tofieldiales<ref name="ref_70bf05e61b2b9bdd016feae33b1d7b5de0ce721d914bd156fd8bd57827c49ae6">''[[:d:Q167402|Australian Plant Name Index]]''</ref><ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref><ref name="ref_69b50a399407f05f4fa737e9d26f700dff76ffc8db376521051abb69751a5735">''[[:d:Q21994487|Summary of recent systems of angiosperm classification]]''</ref> | [[Lilianae]]<ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref><ref name="ref_69b50a399407f05f4fa737e9d26f700dff76ffc8db376521051abb69751a5735">''[[:d:Q21994487|Summary of recent systems of angiosperm classification]]''</ref> | | |- | [[:d:Q11743980|Q11743980]] | [[Iridales]] | Iridales<ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref><ref name="ref_52c422a3a63aa15cea70f788af0d98a62756f3c860fdd8b758b51fe95d8330a2">''[[:d:Q55869373|Flowering Plants]]''</ref><ref name="ref_69b50a399407f05f4fa737e9d26f700dff76ffc8db376521051abb69751a5735">''[[:d:Q21994487|Summary of recent systems of angiosperm classification]]''</ref><ref name="ref_793fa96b38ba606676c280023b7166d5dd46b9c63ee2a25b32e804b70f25a538">''[[:d:Q22338324|An Updated Classification of the Class Magnoliopsida (“Angiospermae”)]]''</ref> | [[Lilianae]]<ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref><ref name="ref_52c422a3a63aa15cea70f788af0d98a62756f3c860fdd8b758b51fe95d8330a2">''[[:d:Q55869373|Flowering Plants]]''</ref><ref name="ref_69b50a399407f05f4fa737e9d26f700dff76ffc8db376521051abb69751a5735">''[[:d:Q21994487|Summary of recent systems of angiosperm classification]]''</ref><ref name="ref_793fa96b38ba606676c280023b7166d5dd46b9c63ee2a25b32e804b70f25a538">''[[:d:Q22338324|An Updated Classification of the Class Magnoliopsida (“Angiospermae”)]]''</ref> | [[File:Kosaciec syberyjski Iris sibirica kwiaty.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q11750309|Q11750309]] | [[Lardizabalales]] | Lardizabalales<ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref><ref name="ref_52c422a3a63aa15cea70f788af0d98a62756f3c860fdd8b758b51fe95d8330a2">''[[:d:Q55869373|Flowering Plants]]''</ref> | [[Ranunculanae]]<ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref><ref name="ref_52c422a3a63aa15cea70f788af0d98a62756f3c860fdd8b758b51fe95d8330a2">''[[:d:Q55869373|Flowering Plants]]''</ref> | | |- | [[:d:Q11754890|Q11754890]] | [[Corylales]] | Corylales<ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref> | [[Juglandanae]]<ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref> | [[File:Hazelnoot Halle'sche Riesen vruchten.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q11762774|Q11762774]] | [[Nelumbonales]] | Nelumbonales<ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref><ref name="ref_52c422a3a63aa15cea70f788af0d98a62756f3c860fdd8b758b51fe95d8330a2">''[[:d:Q55869373|Flowering Plants]]''</ref><ref name="ref_793fa96b38ba606676c280023b7166d5dd46b9c63ee2a25b32e804b70f25a538">''[[:d:Q22338324|An Updated Classification of the Class Magnoliopsida (“Angiospermae”)]]''</ref> | [[Nelumbonanae]]<ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref><br/>[[Proteanae]]<ref name="ref_52c422a3a63aa15cea70f788af0d98a62756f3c860fdd8b758b51fe95d8330a2">''[[:d:Q55869373|Flowering Plants]]''</ref><br/>[[Ranunculanae]]<ref name="ref_793fa96b38ba606676c280023b7166d5dd46b9c63ee2a25b32e804b70f25a538">''[[:d:Q22338324|An Updated Classification of the Class Magnoliopsida (“Angiospermae”)]]''</ref> | [[File:Nelumbo nucifera-Kyoto.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q11777036|Q11777036]] | [[Melanthiales]] | Melanthiales<ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref><ref name="ref_52c422a3a63aa15cea70f788af0d98a62756f3c860fdd8b758b51fe95d8330a2">''[[:d:Q55869373|Flowering Plants]]''</ref> | [[Lilianae]]<ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref><ref name="ref_52c422a3a63aa15cea70f788af0d98a62756f3c860fdd8b758b51fe95d8330a2">''[[:d:Q55869373|Flowering Plants]]''</ref> | | |- | [[:d:Q11780445|Q11780445]] | [[Menispermales]] | Menispermales<ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref><ref name="ref_52c422a3a63aa15cea70f788af0d98a62756f3c860fdd8b758b51fe95d8330a2">''[[:d:Q55869373|Flowering Plants]]''</ref> | [[Ranunculanae]]<ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref><ref name="ref_52c422a3a63aa15cea70f788af0d98a62756f3c860fdd8b758b51fe95d8330a2">''[[:d:Q55869373|Flowering Plants]]''</ref> | | |- | [[:d:Q11786825|Q11786825]] | [[Myristicales]] | Myristicales<ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref><ref name="ref_52c422a3a63aa15cea70f788af0d98a62756f3c860fdd8b758b51fe95d8330a2">''[[:d:Q55869373|Flowering Plants]]''</ref> | [[Magnolianae]]<ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref><ref name="ref_52c422a3a63aa15cea70f788af0d98a62756f3c860fdd8b758b51fe95d8330a2">''[[:d:Q55869373|Flowering Plants]]''</ref> | | |- | [[:d:Q11792758|Q11792758]] | [[Nolandida]] | Nolandida | [[Tubulinea]] | | |- | [[:d:Q11798074|Q11798074]] | [[Oleales]] | Oleales<ref name="ref_70bf05e61b2b9bdd016feae33b1d7b5de0ce721d914bd156fd8bd57827c49ae6">''[[:d:Q167402|Australian Plant Name Index]]''</ref><ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref><ref name="ref_52c422a3a63aa15cea70f788af0d98a62756f3c860fdd8b758b51fe95d8330a2">''[[:d:Q55869373|Flowering Plants]]''</ref> | [[Oleanae]]<ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref><br/>[[Lamianae]]<ref name="ref_52c422a3a63aa15cea70f788af0d98a62756f3c860fdd8b758b51fe95d8330a2">''[[:d:Q55869373|Flowering Plants]]''</ref> | [[File:Olea europaea2.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q11812256|Q11812256]] | [[Diphyllobothriidea]] | Diphyllobothriidea | [[Eucestoda]] | [[File:Diphyl proglottidE.JPG|center|32px]] | |- | [[:d:Q11815496|Q11815496]] | [[Pellitida]] | Pellitida<ref name="ref_06f98c19661781836388de3665a838b82a2aab0ba5f04645df3e692654062fe3">''[[:d:Q28244321|A revised classification of naked lobose amoebae (Amoebozoa: lobosa)]]''</ref> | [[Flabellinia]]<ref name="ref_06f98c19661781836388de3665a838b82a2aab0ba5f04645df3e692654062fe3">''[[:d:Q28244321|A revised classification of naked lobose amoebae (Amoebozoa: lobosa)]]''</ref><br/>[[Centramoebia]]<ref name="ref_88ff74caebbdff69adae1309530f8930d8ba5d8e8ac089aa0eb81bf4fefdaad6">''[[:d:Q57086550|Revisions to the Classification, Nomenclature, and Diversity of Eukaryotes]]''</ref> | | |- | [[:d:Q11818766|Q11818766]] | [[Paeoniales]] | Paeoniales<ref name="ref_70bf05e61b2b9bdd016feae33b1d7b5de0ce721d914bd156fd8bd57827c49ae6">''[[:d:Q167402|Australian Plant Name Index]]''</ref><ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref><ref name="ref_52c422a3a63aa15cea70f788af0d98a62756f3c860fdd8b758b51fe95d8330a2">''[[:d:Q55869373|Flowering Plants]]''</ref><ref name="ref_793fa96b38ba606676c280023b7166d5dd46b9c63ee2a25b32e804b70f25a538">''[[:d:Q22338324|An Updated Classification of the Class Magnoliopsida (“Angiospermae”)]]''</ref> | [[Ranunculanae]]<ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref><ref name="ref_52c422a3a63aa15cea70f788af0d98a62756f3c860fdd8b758b51fe95d8330a2">''[[:d:Q55869373|Flowering Plants]]''</ref><ref name="ref_793fa96b38ba606676c280023b7166d5dd46b9c63ee2a25b32e804b70f25a538">''[[:d:Q22338324|An Updated Classification of the Class Magnoliopsida (“Angiospermae”)]]''</ref> | [[File:Paeonia tenuifolia2.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q11833746|Q11833746]] | [[Brachiopterygii]] | Brachiopterygii | [[Cladistei]] | | |- | [[:d:Q11842482|Q11842482]] | [[Copelata]] | Copelata | [[Appendicularia]] | [[File:Oikopleura dioica.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q11842686|Q11842686]] | [[Platycopida]] | Platycopida | [[Podocopa]] | | |- | [[:d:Q11844132|Q11844132]] | [[Bochusacea]] | Bochusacea | [[Peracarida]] | | |- | [[:d:Q11847380|Q11847380]] | [[Pyrosomatida]] | Pyrosomatida | [[Thaliacea]]<ref name="ref_73dc4ac66b0c56ff1c8223c8dca9fe47b52d0c3701e24bab7c504112ae78d664">''[[:d:Q604063|World Register of Marine Species]]''</ref> | [[File:Tunicate off Atauro island.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q11925587|Q11925587]] | [[Hydropteridales]] | Hydropteridales | [[Polypodiopsida]] | [[File:Salvinia minima 0.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q11958490|Q11958490]] | [[Aphloiales]] | Aphloiales | [[Rosidae]] | | |- | [[:d:Q12045595|Q12045595]] | [[Pleurocapsales]] | Pleurocapsales | [[Oscillatoriophycidae]]<ref name="ref_ff4287d2b684447b988dc170c7ca062d5ba1a84425bf769a210a2c4e4ad32e8f">''[[:d:Q2835653|AlgaeBase]]''</ref> | | |- | [[:d:Q12062402|Q12062402]] | [[Ajacicyathida]] | Ajacicyathida | [[Archaeocyatha]] | | |- | [[:d:Q12062540|Q12062540]] | [[Aulocalycoida]] | Aulocalycoida<ref name="ref_0dd0ecf7bf278d95aad8a405c4bd6fb82e01ce9d874347b2258c1e1c513a4305">''[[:d:Q19317985|Phylum Porifera Grant, 1836]]''</ref> | [[Hexasterophora]]<ref name="ref_0dd0ecf7bf278d95aad8a405c4bd6fb82e01ce9d874347b2258c1e1c513a4305">''[[:d:Q19317985|Phylum Porifera Grant, 1836]]''</ref> | | |- | [[:d:Q12072905|Q12072905]] | [[Verongida]] | Verongida | [[Demospongiae]] | [[File:Sponge from the family Verongida.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q12127638|Q12127638]] | [[Pharetronida]] | Pharetronida | [[Calcarea]] | [[File:Pharetronida - Raphidonema farringdonense.JPG|center|32px]] | |- | [[:d:Q12198609|Q12198609]] | [[Sphenisciformes]] | Sphenisciformes<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref><ref name="ref_78b47291c0dd6e5173ebe92d807c354d3e1151fe5d647c93e9876c1d452e713f">''[[:d:Q27042747|IOC World Bird List Version 6.3]]''</ref><ref name="ref_43c4be1e7a0e8e16fe1d7d313e2c3d2135be0eea9fbd009e3978efed469b1674">''[[:d:Q27907675|IOC World Bird List Version 6.4]]''</ref><ref name="ref_564ad4a35529977276f5df09652cc9788cb3b659e772f52f97b7a69e5a603205">''[[:d:Q28971563|IOC World Bird List Version 7.1]]''</ref><ref name="ref_266fcb1bcf1f83500e47dc964480b1abf5bf69e09fc2dd5d9b57347bbaabaad1">''[[:d:Q29937193|IOC World Bird List Version 7.2]]''</ref><ref name="ref_56f56aeaf68793da280086a33452bd3feaa50bc613807c2b86a0bfa262ca31df">''[[:d:Q38258000|IOC World Bird List Version 7.3]]''</ref><ref name="ref_c7fb09d9af26132096ff14dd4ef58ffb60b45e0768da21314279f13d5d338079">''[[:d:Q53908065|IOC World Bird List Version 8.1]]''</ref><ref name="ref_1a04f3e8a02e2f0067f21bdedf92bd06b2e80ff85eadd8bb9590d073c9dcbd4c">''[[:d:Q56180957|IOC World Bird List Version 8.2]]''</ref><ref name="ref_b7131d5524efffceb73c1152c6ac776b7173ee57b206b02fc8dd5b15ee984e78">''[[:d:Q61018800|IOC World Bird List Version 9.1]]''</ref><ref name="ref_a3c926eefcbad41afe10b925c2d6828b77f009127f1ad218304f36d439df8393">''[[:d:Q65961410|IOC World Bird List Version 9.2]]''</ref><ref name="ref_6397691e9a04867daffb17c105db161cd56acafd886415cad59d0d45fb7f1e35">''[[:d:Q83589462|IOC World Bird List Version 10.1]]''</ref><ref name="ref_45fffc643465cf2c3059569cd5f7c6f78f16ce2a27a7ef8f1d7f646b75b2b33a">''[[:d:Q98069412|IOC World Bird List Version 10.2]]''</ref><ref name="ref_97a6951a2d81c2fdb35ed9d72113c3e7b5f3fa4708b0b1b9fc2f90bf53e1a784">''[[:d:Q105870418|IOC World Bird List Version 11.1]]''</ref><ref name="ref_7edb301dd0fb7ff2cdd7d7f5a23116941a2655b566e8892314c255fd7b60c47f">''[[:d:Q108116032|IOC World Bird List Version 11.2]]''</ref><ref name="ref_540c8d5ca51fcbcfdde3ed3fc93419ae3b011062884a1903a6c90b44028c9a05">''[[:d:Q116732424|IOC World Bird List Version 12.1]]''</ref><ref name="ref_29b118fd222e87d09eb4c0d34e662b0f9c0a14846d72dff04e08c839e7ce2bca">''[[:d:Q117190405|IOC World Bird List Version 12.2]]''</ref><ref name="ref_120581709b59e2f7acda8a22fb111da6e394c2562df61854f0a2691fb1342889">''[[:d:Q117219094|IOC World Bird List Version 13.1]]''</ref> | [[Austrodyptornithes]] | | |- | [[:d:Q12253885|Q12253885]] | [[Archaeospicularia]] | Archaeospicularia | [[Polycystinea]] | | |- | [[:d:Q12304698|Q12304698]] | [[Buxbaumiales]] | Buxbaumiales | [[Bryopsida]] | [[File:Buxbaumiaaphylla.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q12325893|Q12325893]] | [[Dryopteridales]] | Dryopteridales | | [[File:Dryopteris-filix-mas.JPG|center|32px]] | |- | [[:d:Q12330475|Q12330475]] | [[Orthotrichales]] | Orthotrichales | [[Bryidae]] | [[File:Ulota crispa (h, 144647-474823) 3563.JPG|center|32px]] | |- | [[:d:Q12332721|Q12332721]] | [[Aspleniales]] | Aspleniales<ref name="ref_b11b218b4e78afdf4e1a12aa41014c142cf7927e54dc9a0ba50bffaa21b01589">''[[:d:Q22061791|A checklist of familial and suprafamilial names for extant vascular plants]]''</ref><ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref> | [[Polypodiidae]]<ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref> | [[File:Asplenium ruta muraria1.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q12333354|Q12333354]] | [[Rhizogoniales]] | Rhizogoniales | [[Bryidae]] | [[File:Aulacomnium androgynum.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q12336127|Q12336127]] | [[Cortinariales]] | Cortinariales | [[Agaricomycetes]] | [[File:Cortinarius archeri.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q12336691|Q12336691]] | [[Splachnales]] | Splachnales | [[Bryidae]] | [[File:Mosses01.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q12338947|Q12338947]] | [[Tetraphidales]] | Tetraphidales | [[Tetraphidopsida]] | [[File:Tetraphis.pellucida3.-.lindsey.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q12344137|Q12344137]] | [[Welwitschiales]] | Welwitschiales<ref name="ref_e7c32bf06f270365c7c10b40d8dd0726f5acc3d9f38c7ed8612deb66e50cfb95">''[[:d:Q18920913|A new classification and linear sequence of extant gymnosperms]]''</ref><ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref> | [[Gnetophyta]]<ref name="ref_e7c32bf06f270365c7c10b40d8dd0726f5acc3d9f38c7ed8612deb66e50cfb95">''[[:d:Q18920913|A new classification and linear sequence of extant gymnosperms]]''</ref><br/>[[Welwitschiidae]]<ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref> | [[File:Welwitschia mirabilis(2).jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q12355980|Q12355980]] | [[Tinamiformes]] | Tinamiformes<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref><ref name="ref_78b47291c0dd6e5173ebe92d807c354d3e1151fe5d647c93e9876c1d452e713f">''[[:d:Q27042747|IOC World Bird List Version 6.3]]''</ref><ref name="ref_43c4be1e7a0e8e16fe1d7d313e2c3d2135be0eea9fbd009e3978efed469b1674">''[[:d:Q27907675|IOC World Bird List Version 6.4]]''</ref><ref name="ref_564ad4a35529977276f5df09652cc9788cb3b659e772f52f97b7a69e5a603205">''[[:d:Q28971563|IOC World Bird List Version 7.1]]''</ref><ref name="ref_266fcb1bcf1f83500e47dc964480b1abf5bf69e09fc2dd5d9b57347bbaabaad1">''[[:d:Q29937193|IOC World Bird List Version 7.2]]''</ref><ref name="ref_56f56aeaf68793da280086a33452bd3feaa50bc613807c2b86a0bfa262ca31df">''[[:d:Q38258000|IOC World Bird List Version 7.3]]''</ref><ref name="ref_c7fb09d9af26132096ff14dd4ef58ffb60b45e0768da21314279f13d5d338079">''[[:d:Q53908065|IOC World Bird List Version 8.1]]''</ref><ref name="ref_1a04f3e8a02e2f0067f21bdedf92bd06b2e80ff85eadd8bb9590d073c9dcbd4c">''[[:d:Q56180957|IOC World Bird List Version 8.2]]''</ref><ref name="ref_b7131d5524efffceb73c1152c6ac776b7173ee57b206b02fc8dd5b15ee984e78">''[[:d:Q61018800|IOC World Bird List Version 9.1]]''</ref><ref name="ref_a3c926eefcbad41afe10b925c2d6828b77f009127f1ad218304f36d439df8393">''[[:d:Q65961410|IOC World Bird List Version 9.2]]''</ref><ref name="ref_6397691e9a04867daffb17c105db161cd56acafd886415cad59d0d45fb7f1e35">''[[:d:Q83589462|IOC World Bird List Version 10.1]]''</ref><ref name="ref_45fffc643465cf2c3059569cd5f7c6f78f16ce2a27a7ef8f1d7f646b75b2b33a">''[[:d:Q98069412|IOC World Bird List Version 10.2]]''</ref><ref name="ref_97a6951a2d81c2fdb35ed9d72113c3e7b5f3fa4708b0b1b9fc2f90bf53e1a784">''[[:d:Q105870418|IOC World Bird List Version 11.1]]''</ref><ref name="ref_7edb301dd0fb7ff2cdd7d7f5a23116941a2655b566e8892314c255fd7b60c47f">''[[:d:Q108116032|IOC World Bird List Version 11.2]]''</ref><ref name="ref_540c8d5ca51fcbcfdde3ed3fc93419ae3b011062884a1903a6c90b44028c9a05">''[[:d:Q116732424|IOC World Bird List Version 12.1]]''</ref><ref name="ref_29b118fd222e87d09eb4c0d34e662b0f9c0a14846d72dff04e08c839e7ce2bca">''[[:d:Q117190405|IOC World Bird List Version 12.2]]''</ref><ref name="ref_120581709b59e2f7acda8a22fb111da6e394c2562df61854f0a2691fb1342889">''[[:d:Q117219094|IOC World Bird List Version 13.1]]''</ref> | [[ave]]<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref><br/>[[Dinocrypturi]]<ref name="ref_16826e10137285cbf47fe88580b2de75cf1ad8148bb69036ab2b2ca07de74596">''[[:d:Q119499366|Phylogenetic definitions for 25 higher-level clade names of birds]]''</ref> | [[File:Tinamus majorPCSL00504B.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q12379691|Q12379691]] | [[Eugregarinorida]] | Eugregarinorida<ref name="ref_167fdac8bcef75e80a6929a436f3617d025d3ff5073fa080e9cf88dd4e97829b">''[[:d:Q109566936|Sur un nouveau sporozoaire des larves de diptères]]''</ref> | [[Gregarinasina]] | | |- | [[:d:Q12504101|Q12504101]] | [[Taphrinales]] | Taphrinales | [[Taphrinomycetes]] | [[File:Krulziekte bij Perzik Taphrina deformans Prunus persica.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q12589458|Q12589458]] | [[Lucinida]] | Lucinida | [[Imparidentia]]<ref name="ref_73dc4ac66b0c56ff1c8223c8dca9fe47b52d0c3701e24bab7c504112ae78d664">''[[:d:Q604063|World Register of Marine Species]]''</ref> | [[File:Codakia orbicularis (Linnaeus, 1758) 2013 000.JPG|center|32px]] | |- | [[:d:Q12590916|Q12590916]] | [[Pelobiontida]] | Pelobiontida | [[Archamoebea]] | [[File:Pelomyxa palustris.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q12593777|Q12593777]] | [[Dinophysida]] | Dinophysida | [[Dinophysoidia]] | | |- | [[:d:Q12599335|Q12599335]] | [[Blastodinida]] | Blastodinida | [[Dinophyceae]] | | |- | [[:d:Q12617334|Q12617334]] | [[Carditida]] | Carditida<ref name="ref_73dc4ac66b0c56ff1c8223c8dca9fe47b52d0c3701e24bab7c504112ae78d664">''[[:d:Q604063|World Register of Marine Species]]''</ref> | [[Archiheterodonta]]<ref name="ref_73dc4ac66b0c56ff1c8223c8dca9fe47b52d0c3701e24bab7c504112ae78d664">''[[:d:Q604063|World Register of Marine Species]]''</ref> | [[File:Carditidae - Cardites antiquatus.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q12621121|Q12621121]] | [[Tetragonidiales]] | Tetragonidiales | [[Cryptophyceae]] | | |- | [[:d:Q12745399|Q12745399]] | [[Hibberdiales]] | Hibberdiales | [[Chrysophyceae]] | [[File:Derepyxis amorpha Stokes 1885.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q12747009|Q12747009]] | [[Stereomyxida]] | Stereomyxida | [[Amoebozoa]] | | |- | [[:d:Q12763115|Q12763115]] | [[Adapedonta]] | Adapedonta | [[Imparidentia]]<ref name="ref_73dc4ac66b0c56ff1c8223c8dca9fe47b52d0c3701e24bab7c504112ae78d664">''[[:d:Q604063|World Register of Marine Species]]''</ref> | [[File:Pharus legumen.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q12765692|Q12765692]] | [[Phaethontiformes]] | Phaethontiformes<ref name="ref_78b47291c0dd6e5173ebe92d807c354d3e1151fe5d647c93e9876c1d452e713f">''[[:d:Q27042747|IOC World Bird List Version 6.3]]''</ref><ref name="ref_43c4be1e7a0e8e16fe1d7d313e2c3d2135be0eea9fbd009e3978efed469b1674">''[[:d:Q27907675|IOC World Bird List Version 6.4]]''</ref><ref name="ref_564ad4a35529977276f5df09652cc9788cb3b659e772f52f97b7a69e5a603205">''[[:d:Q28971563|IOC World Bird List Version 7.1]]''</ref><ref name="ref_266fcb1bcf1f83500e47dc964480b1abf5bf69e09fc2dd5d9b57347bbaabaad1">''[[:d:Q29937193|IOC World Bird List Version 7.2]]''</ref><ref name="ref_56f56aeaf68793da280086a33452bd3feaa50bc613807c2b86a0bfa262ca31df">''[[:d:Q38258000|IOC World Bird List Version 7.3]]''</ref><ref name="ref_c7fb09d9af26132096ff14dd4ef58ffb60b45e0768da21314279f13d5d338079">''[[:d:Q53908065|IOC World Bird List Version 8.1]]''</ref><ref name="ref_1a04f3e8a02e2f0067f21bdedf92bd06b2e80ff85eadd8bb9590d073c9dcbd4c">''[[:d:Q56180957|IOC World Bird List Version 8.2]]''</ref><ref name="ref_b7131d5524efffceb73c1152c6ac776b7173ee57b206b02fc8dd5b15ee984e78">''[[:d:Q61018800|IOC World Bird List Version 9.1]]''</ref><ref name="ref_a3c926eefcbad41afe10b925c2d6828b77f009127f1ad218304f36d439df8393">''[[:d:Q65961410|IOC World Bird List Version 9.2]]''</ref><ref name="ref_6397691e9a04867daffb17c105db161cd56acafd886415cad59d0d45fb7f1e35">''[[:d:Q83589462|IOC World Bird List Version 10.1]]''</ref><ref name="ref_45fffc643465cf2c3059569cd5f7c6f78f16ce2a27a7ef8f1d7f646b75b2b33a">''[[:d:Q98069412|IOC World Bird List Version 10.2]]''</ref><ref name="ref_97a6951a2d81c2fdb35ed9d72113c3e7b5f3fa4708b0b1b9fc2f90bf53e1a784">''[[:d:Q105870418|IOC World Bird List Version 11.1]]''</ref><ref name="ref_7edb301dd0fb7ff2cdd7d7f5a23116941a2655b566e8892314c255fd7b60c47f">''[[:d:Q108116032|IOC World Bird List Version 11.2]]''</ref><ref name="ref_540c8d5ca51fcbcfdde3ed3fc93419ae3b011062884a1903a6c90b44028c9a05">''[[:d:Q116732424|IOC World Bird List Version 12.1]]''</ref><ref name="ref_29b118fd222e87d09eb4c0d34e662b0f9c0a14846d72dff04e08c839e7ce2bca">''[[:d:Q117190405|IOC World Bird List Version 12.2]]''</ref><ref name="ref_120581709b59e2f7acda8a22fb111da6e394c2562df61854f0a2691fb1342889">''[[:d:Q117219094|IOC World Bird List Version 13.1]]''</ref> | [[Eurypygimorphae]] | [[File:White-tailed Tropicbird - Phaeton lepturus 2.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q12777821|Q12777821]] | [[Tubificida]] | Tubificida | [[Tubificata]] | [[File:Tubifex01.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q12841719|Q12841719]] | [[Marsileales]] | Marsileales<ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref> | [[Marsileidae]]<br/>[[Polypodiidae]]<ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref> | | |- | [[:d:Q12898809|Q12898809]] | [[Archimetatheria]] | Archimetatheria | [[Marsupialiformes]] | [[File:Didelphodon Clean.png|center|32px]] | |- | [[:d:Q12950017|Q12950017]] | [[Polypteriformes]] | Polypteriformes<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref><ref name="ref_2e440cc0285a592cd9e99c53186474ef4b1cf2cea52af12b02df194fb28883fe">''[[:d:Q19402385|Pisces]]''</ref><ref name="ref_326ac5569391c4058005e6ad9441a464fc841e83feba37d7ba7668f7c922fe08">''[[:d:Q9185167|Catalog of Fishes]]''</ref> | [[Actinopterygii]]<ref name="ref_2e440cc0285a592cd9e99c53186474ef4b1cf2cea52af12b02df194fb28883fe">''[[:d:Q19402385|Pisces]]''</ref><br/>[[Cladistii]]<ref name="ref_326ac5569391c4058005e6ad9441a464fc841e83feba37d7ba7668f7c922fe08">''[[:d:Q9185167|Catalog of Fishes]]''</ref><br/>[[Cladistei]]<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | [[File:Polypterus -- Finny Pike (1878) - TIMEA.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q13034815|Q13034815]] | [[Gobiesociformes]] | Gobiesociformes<ref name="ref_2e440cc0285a592cd9e99c53186474ef4b1cf2cea52af12b02df194fb28883fe">''[[:d:Q19402385|Pisces]]''</ref><ref name="ref_326ac5569391c4058005e6ad9441a464fc841e83feba37d7ba7668f7c922fe08">''[[:d:Q9185167|Catalog of Fishes]]''</ref> | [[Acanthopterygii]]<br/>[[Actinopterygii]]<ref name="ref_2e440cc0285a592cd9e99c53186474ef4b1cf2cea52af12b02df194fb28883fe">''[[:d:Q19402385|Pisces]]''</ref><br/>[[Actinopteri]]<ref name="ref_326ac5569391c4058005e6ad9441a464fc841e83feba37d7ba7668f7c922fe08">''[[:d:Q9185167|Catalog of Fishes]]''</ref> | [[File:Lepadogaster purpurea (Cornwall, England).jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q13112291|Q13112291]] | [[Pteroclidiformes]] | Pteroclidiformes | | | |- | [[:d:Q13140211|Q13140211]] | [[Homosclerophorida]] | Homosclerophorida<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref><ref name="ref_0dd0ecf7bf278d95aad8a405c4bd6fb82e01ce9d874347b2258c1e1c513a4305">''[[:d:Q19317985|Phylum Porifera Grant, 1836]]''</ref> | [[Homoscleromorpha]]<ref name="ref_0dd0ecf7bf278d95aad8a405c4bd6fb82e01ce9d874347b2258c1e1c513a4305">''[[:d:Q19317985|Phylum Porifera Grant, 1836]]''</ref> | [[File:Oscarella lobularis.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q13167534|Q13167534]] | [[Grylloblattida]] | Grylloblattida | [[Notoptera]] | | |- | [[:d:Q13171533|Q13171533]] | [[Millericrinida]] | Millericrinida | [[Articulata]] | [[File:Liliocrinus polydactylus MHNT.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q13171559|Q13171559]] | [[Mystacocaridida]] | Mystacocaridida<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | [[Mystacocarida]]<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | | |- | [[:d:Q13407324|Q13407324]] | [[Lumbriculida]] | Lumbriculida | [[Oligochaeta]] | [[File:Two tailed lumbriculus variegatus 1.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q13411080|Q13411080]] | [[Mysida]] | Mysida<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref><ref name="ref_ee8537fe54ade0dcdc4fbfa63340b3c335371f7829b3e40edc08a503500cf708">''[[:d:Q104204003|Uptaded checklist, historical overview and illustrated guide to the stygobiont Malacostraca (Arthropoda: Crustacea) species of Yucatan (Mexico)]]''</ref> | [[Peracarida]]<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | [[File:Hemimysis anomala GLERL 2.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q13411128|Q13411128]] | [[Paucituberculata]] | Paucituberculata<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref><ref name="ref_b461bd9e2542d8062d3fd2ec7a638c156f7e79c989097d43409982eb64d5e86d">''[[:d:Q19302303|Class Mammalia Linnaeus, 1758]]''</ref><ref name="ref_5f23685d9d76bf1b20f6172bc8e9dfec50028c616fc311bbf816b245a34ad6c8">''[[:d:Q1538807|Mammal Species of the World (Third edition)]]''</ref> | [[Marsupiales|Marsupialia]]<ref name="ref_b461bd9e2542d8062d3fd2ec7a638c156f7e79c989097d43409982eb64d5e86d">''[[:d:Q19302303|Class Mammalia Linnaeus, 1758]]''</ref><br/>[[Mammiferos]]<ref name="ref_5f23685d9d76bf1b20f6172bc8e9dfec50028c616fc311bbf816b245a34ad6c8">''[[:d:Q1538807|Mammal Species of the World (Third edition)]]''</ref> | [[File:Shrew opossum - Caenolestidae.png|center|32px]] | |- | [[:d:Q13419378|Q13419378]] | [[Parachela]] | Parachela<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref><ref name="ref_26601dc35694ad6f9ddc6db4b950317a802ee25d8b7bc8aa116c4b82ffe824c6">''[[:d:Q20019958|Phylum Tardigrada Doyère, 1840]]''</ref> | [[Eutardigrada]]<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref><ref name="ref_26601dc35694ad6f9ddc6db4b950317a802ee25d8b7bc8aa116c4b82ffe824c6">''[[:d:Q20019958|Phylum Tardigrada Doyère, 1840]]''</ref> | [[File:Waterbear.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q13429442|Q13429442]] | [[Amphionidacea]] | Amphionidacea<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | [[Eucarida]]<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | [[File:Amphionides reynaudii larvae.png|center|32px]] | |- | [[:d:Q13436901|Q13436901]] | [[Bdelloida]] | Bdelloida | [[Bdelloidea]] | [[File:Habrotrocha rosa 1.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q13439272|Q13439272]] | [[Bicornes]] | Bicornes | [[Sympetalae]] | [[File:Illustration Empetrum nigrum0.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q13605369|Q13605369]] | [[Lepisosteiformes]] | Lepisosteiformes<ref name="ref_2e440cc0285a592cd9e99c53186474ef4b1cf2cea52af12b02df194fb28883fe">''[[:d:Q19402385|Pisces]]''</ref><ref name="ref_326ac5569391c4058005e6ad9441a464fc841e83feba37d7ba7668f7c922fe08">''[[:d:Q9185167|Catalog of Fishes]]''</ref> | [[Neoginglymodi]] | [[File:Lepisosteus oculatus 03.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q13605689|Q13605689]] | [[Nitrososphaerales]] | Nitrososphaerales | [[Nitrososphaeria]]<ref name="ref_75166a3751e44a76afd29552f137fa790b12a7ddb54109baee5751e24ccfd858">''[[:d:Q6595107|List of Prokaryotic names with Standing in Nomenclature]]''</ref> | | |- | [[:d:Q13636018|Q13636018]] | [[Filicales]] | Filicales<ref name="ref_b11b218b4e78afdf4e1a12aa41014c142cf7927e54dc9a0ba50bffaa21b01589">''[[:d:Q22061791|A checklist of familial and suprafamilial names for extant vascular plants]]''</ref> | [[Pteropsida]] | [[File:Dryopteris dilatata Moore26.png|center|32px]] | |- | [[:d:Q13636170|Q13636170]] | [[Filospermoida]] | Filospermoida | [[Filospermoidea]] | | |- | [[:d:Q13636438|Q13636438]] | [[Holotricha]] | Holotricha | [[Infusoria]] | [[File:Paramecium caudatum Ehrenberg, 1833.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q13829275|Q13829275]] | [[Meiopriapulomorpha]] | Meiopriapulomorpha | [[Priapulida]] | | |- | [[:d:Q14107023|Q14107023]] | [[Coniferales]] | Coniferales | [[Pinidae]]<br/>[[Coniferopsida]] | [[File:Abies alba - Köhler–s Medizinal-Pflanzen-001.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q14196619|Q14196619]] | [[Microbiotheria]] | Microbiotheria<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref><ref name="ref_b461bd9e2542d8062d3fd2ec7a638c156f7e79c989097d43409982eb64d5e86d">''[[:d:Q19302303|Class Mammalia Linnaeus, 1758]]''</ref><ref name="ref_5f23685d9d76bf1b20f6172bc8e9dfec50028c616fc311bbf816b245a34ad6c8">''[[:d:Q1538807|Mammal Species of the World (Third edition)]]''</ref> | [[Metatheria]]<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | [[File:Monito del Monte ps6.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q14333619|Q14333619]] | [[Seticoronaria]] | Seticoronaria | [[Priapulida]] | | |- | [[:d:Q14426976|Q14426976]] | [[Symbiida]] | Symbiida<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | [[Eucycliophora]]<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | | |- | [[:d:Q14545384|Q14545384]] | [[Pteraspidiformes]] | Pteraspidiformes | [[Heterostraci]] | [[File:Lamiaspis longiripa.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q14545387|Q14545387]] | [[Cyathaspidiformes]] | Cyathaspidiformes | [[Heterostraci]] | [[File:Cyathaspis banksii.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q14556976|Q14556976]] | [[Anthoathecata]] | Anthoathecata<ref name="ref_73dc4ac66b0c56ff1c8223c8dca9fe47b52d0c3701e24bab7c504112ae78d664">''[[:d:Q604063|World Register of Marine Species]]''</ref> | [[Hydroidolina]] | [[File:Haeckel Anthomedusae.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q14563773|Q14563773]] | [[Angiospermia]] | Angiospermia | [[Didynamia]] | | |- | [[:d:Q14563774|Q14563774]] | [[Polypetala]] | Polypetala | [[Didynamia]] | | |- | [[:d:Q14563950|Q14563950]] | [[Trioecia]] | Trioecia | [[Polygamia]] | | |- | [[:d:Q14566629|Q14566629]] | [[Trogoniformes]] | Trogoniformes<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref><ref name="ref_78b47291c0dd6e5173ebe92d807c354d3e1151fe5d647c93e9876c1d452e713f">''[[:d:Q27042747|IOC World Bird List Version 6.3]]''</ref><ref name="ref_43c4be1e7a0e8e16fe1d7d313e2c3d2135be0eea9fbd009e3978efed469b1674">''[[:d:Q27907675|IOC World Bird List Version 6.4]]''</ref><ref name="ref_564ad4a35529977276f5df09652cc9788cb3b659e772f52f97b7a69e5a603205">''[[:d:Q28971563|IOC World Bird List Version 7.1]]''</ref><ref name="ref_266fcb1bcf1f83500e47dc964480b1abf5bf69e09fc2dd5d9b57347bbaabaad1">''[[:d:Q29937193|IOC World Bird List Version 7.2]]''</ref><ref name="ref_56f56aeaf68793da280086a33452bd3feaa50bc613807c2b86a0bfa262ca31df">''[[:d:Q38258000|IOC World Bird List Version 7.3]]''</ref><ref name="ref_c7fb09d9af26132096ff14dd4ef58ffb60b45e0768da21314279f13d5d338079">''[[:d:Q53908065|IOC World Bird List Version 8.1]]''</ref><ref name="ref_1a04f3e8a02e2f0067f21bdedf92bd06b2e80ff85eadd8bb9590d073c9dcbd4c">''[[:d:Q56180957|IOC World Bird List Version 8.2]]''</ref><ref name="ref_b7131d5524efffceb73c1152c6ac776b7173ee57b206b02fc8dd5b15ee984e78">''[[:d:Q61018800|IOC World Bird List Version 9.1]]''</ref><ref name="ref_a3c926eefcbad41afe10b925c2d6828b77f009127f1ad218304f36d439df8393">''[[:d:Q65961410|IOC World Bird List Version 9.2]]''</ref><ref name="ref_6397691e9a04867daffb17c105db161cd56acafd886415cad59d0d45fb7f1e35">''[[:d:Q83589462|IOC World Bird List Version 10.1]]''</ref><ref name="ref_45fffc643465cf2c3059569cd5f7c6f78f16ce2a27a7ef8f1d7f646b75b2b33a">''[[:d:Q98069412|IOC World Bird List Version 10.2]]''</ref><ref name="ref_97a6951a2d81c2fdb35ed9d72113c3e7b5f3fa4708b0b1b9fc2f90bf53e1a784">''[[:d:Q105870418|IOC World Bird List Version 11.1]]''</ref><ref name="ref_7edb301dd0fb7ff2cdd7d7f5a23116941a2655b566e8892314c255fd7b60c47f">''[[:d:Q108116032|IOC World Bird List Version 11.2]]''</ref><ref name="ref_540c8d5ca51fcbcfdde3ed3fc93419ae3b011062884a1903a6c90b44028c9a05">''[[:d:Q116732424|IOC World Bird List Version 12.1]]''</ref><ref name="ref_29b118fd222e87d09eb4c0d34e662b0f9c0a14846d72dff04e08c839e7ce2bca">''[[:d:Q117190405|IOC World Bird List Version 12.2]]''</ref><ref name="ref_120581709b59e2f7acda8a22fb111da6e394c2562df61854f0a2691fb1342889">''[[:d:Q117219094|IOC World Bird List Version 13.1]]''</ref> | [[Eucavitaves]] | [[File:Harpactes erythrocephalus - Khao Yai.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q14848818|Q14848818]] | [[Ranales]] | Ranales | [[Thalamiflorae]]<ref name="ref_621d6bb1f35f60ee4489c304a6ae0f88ad38a6f49a1c164d0f3b01e5164860e2">''[[:d:Q5876832|Genera plantarum ad exemplaria imprimis in herbariis kewensibus servata definita]]''</ref><br/>[[Archichlamydeae]]<ref name="ref_38b181f0a23ac15f921536dc9468603db8fe4e02ca836d5259b079b60505bfef">''[[:d:Q14866876|Syllabus der Pflanzenfamilien (ed. 9)]]''</ref> | | |- | [[:d:Q14849555|Q14849555]] | [[Opilioacarida]] | Opilioacarida<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | [[Opilioacariformes]] | [[File:Opilioacarus segmentatus.png|center|32px]] | |- | [[:d:Q14851742|Q14851742]] | [[Scleronychophora]] | Scleronychophora | [[Xenusia]] | [[File:USNM PAL 83935 Hallucigenia sparsa Image 1.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q14854124|Q14854124]] | [[Platycopioida]] | Platycopioida<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | [[Progymnoplea]] | [[File:Platycopia perplexa.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q14856233|Q14856233]] | [[Passiflorales]] | Passiflorales<ref name="ref_70bf05e61b2b9bdd016feae33b1d7b5de0ce721d914bd156fd8bd57827c49ae6">''[[:d:Q167402|Australian Plant Name Index]]''</ref><ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref> | [[Calyciflorae]]<ref name="ref_621d6bb1f35f60ee4489c304a6ae0f88ad38a6f49a1c164d0f3b01e5164860e2">''[[:d:Q5876832|Genera plantarum ad exemplaria imprimis in herbariis kewensibus servata definita]]''</ref><br/>[[Violanae]]<ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref> | | |- | [[:d:Q14856627|Q14856627]] | [[Ficoidales]] | Ficoidales | [[Calyciflorae]]<ref name="ref_621d6bb1f35f60ee4489c304a6ae0f88ad38a6f49a1c164d0f3b01e5164860e2">''[[:d:Q5876832|Genera plantarum ad exemplaria imprimis in herbariis kewensibus servata definita]]''</ref> | | |- | [[:d:Q14856870|Q14856870]] | [[Umbellales]] | Umbellales | [[Calyciflorae]]<ref name="ref_621d6bb1f35f60ee4489c304a6ae0f88ad38a6f49a1c164d0f3b01e5164860e2">''[[:d:Q5876832|Genera plantarum ad exemplaria imprimis in herbariis kewensibus servata definita]]''</ref> | | |- | [[:d:Q14857810|Q14857810]] | [[Curvembryeae]] | Curvembryeae | [[Monochlamydeae]] | [[File:Amaranthus retroflexus full1.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q14858011|Q14858011]] | [[Multiovulatae terrestres]] | Multiovulatae terrestres | [[Monochlamydeae]]<ref name="ref_621d6bb1f35f60ee4489c304a6ae0f88ad38a6f49a1c164d0f3b01e5164860e2">''[[:d:Q5876832|Genera plantarum ad exemplaria imprimis in herbariis kewensibus servata definita]]''</ref> | | |- | [[:d:Q14858028|Q14858028]] | [[Micrembryeae]] | Micrembryeae | [[Monochlamydeae]]<ref name="ref_621d6bb1f35f60ee4489c304a6ae0f88ad38a6f49a1c164d0f3b01e5164860e2">''[[:d:Q5876832|Genera plantarum ad exemplaria imprimis in herbariis kewensibus servata definita]]''</ref> | | |- | [[:d:Q14858032|Q14858032]] | [[Daphnales]] | Daphnales | [[Monochlamydeae]]<ref name="ref_621d6bb1f35f60ee4489c304a6ae0f88ad38a6f49a1c164d0f3b01e5164860e2">''[[:d:Q5876832|Genera plantarum ad exemplaria imprimis in herbariis kewensibus servata definita]]''</ref> | | |- | [[:d:Q14858246|Q14858246]] | [[Achlamydosporeae]] | Achlamydosporeae | [[Monochlamydeae]]<ref name="ref_621d6bb1f35f60ee4489c304a6ae0f88ad38a6f49a1c164d0f3b01e5164860e2">''[[:d:Q5876832|Genera plantarum ad exemplaria imprimis in herbariis kewensibus servata definita]]''</ref> | | |- | [[:d:Q14858249|Q14858249]] | [[Unisexuales]] | Unisexuales | [[Monochlamydeae]]<ref name="ref_621d6bb1f35f60ee4489c304a6ae0f88ad38a6f49a1c164d0f3b01e5164860e2">''[[:d:Q5876832|Genera plantarum ad exemplaria imprimis in herbariis kewensibus servata definita]]''</ref> | | |- | [[:d:Q14858646|Q14858646]] | [[Epigynae]] | Epigynae | [[Monocotyledoneae]]<ref name="ref_621d6bb1f35f60ee4489c304a6ae0f88ad38a6f49a1c164d0f3b01e5164860e2">''[[:d:Q5876832|Genera plantarum ad exemplaria imprimis in herbariis kewensibus servata definita]]''</ref> | | |- | [[:d:Q14858653|Q14858653]] | [[Coronarieae]] | Coronarieae | [[Monocotyledoneae]]<ref name="ref_621d6bb1f35f60ee4489c304a6ae0f88ad38a6f49a1c164d0f3b01e5164860e2">''[[:d:Q5876832|Genera plantarum ad exemplaria imprimis in herbariis kewensibus servata definita]]''</ref> | | |- | [[:d:Q14861099|Q14861099]] | [[Calycineae]] | Calycineae | [[Monocotyledoneae]]<ref name="ref_621d6bb1f35f60ee4489c304a6ae0f88ad38a6f49a1c164d0f3b01e5164860e2">''[[:d:Q5876832|Genera plantarum ad exemplaria imprimis in herbariis kewensibus servata definita]]''</ref> | | |- | [[:d:Q14861284|Q14861284]] | [[Nudifloreae]] | Nudifloreae | [[Monocotyledoneae]]<ref name="ref_621d6bb1f35f60ee4489c304a6ae0f88ad38a6f49a1c164d0f3b01e5164860e2">''[[:d:Q5876832|Genera plantarum ad exemplaria imprimis in herbariis kewensibus servata definita]]''</ref> | | |- | [[:d:Q14861302|Q14861302]] | [[Apocarpae]] | Apocarpae | [[Monocotyledoneae]]<ref name="ref_621d6bb1f35f60ee4489c304a6ae0f88ad38a6f49a1c164d0f3b01e5164860e2">''[[:d:Q5876832|Genera plantarum ad exemplaria imprimis in herbariis kewensibus servata definita]]''</ref> | | |- | [[:d:Q14885733|Q14885733]] | [[Synanthae]] | Synanthae | [[Monocotyledoneae]]<ref name="ref_38b181f0a23ac15f921536dc9468603db8fe4e02ca836d5259b079b60505bfef">''[[:d:Q14866876|Syllabus der Pflanzenfamilien (ed. 9)]]''</ref> | | |- | [[:d:Q14885975|Q14885975]] | [[Spathiflorae]] | Spathiflorae | [[Monocotyledoneae]]<ref name="ref_38b181f0a23ac15f921536dc9468603db8fe4e02ca836d5259b079b60505bfef">''[[:d:Q14866876|Syllabus der Pflanzenfamilien (ed. 9)]]''</ref> | | |- | [[:d:Q14886341|Q14886341]] | [[Farinosae]] | Farinosae | [[Monocotyledoneae]]<ref name="ref_38b181f0a23ac15f921536dc9468603db8fe4e02ca836d5259b079b60505bfef">''[[:d:Q14866876|Syllabus der Pflanzenfamilien (ed. 9)]]''</ref> | | |- | [[:d:Q14905182|Q14905182]] | [[Julianiales]] | Julianiales | [[Archichlamydeae]] | | |- | [[:d:Q14905309|Q14905309]] | [[Mesostigmatales]] | Mesostigmatales | [[Mesostigmatophyceae]] | [[File:Mesostigma viride 534857918.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q14906166|Q14906166]] | [[Pelliales]] | Pelliales<ref name="ref_0572b28956989bcbedf9d6cc9b2b32630bd2b584a66836826816f279d8f6dc17">''[[:d:Q22579849|Phylogeny and classification of the Marchantiophyta]]''</ref> | [[Pelliidae]]<ref name="ref_0572b28956989bcbedf9d6cc9b2b32630bd2b584a66836826816f279d8f6dc17">''[[:d:Q22579849|Phylogeny and classification of the Marchantiophyta]]''</ref> | [[File:Pellia epiphylla7 ies.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q14914658|Q14914658]] | [[Sarraceniales]] | Sarraceniales<ref name="ref_70bf05e61b2b9bdd016feae33b1d7b5de0ce721d914bd156fd8bd57827c49ae6">''[[:d:Q167402|Australian Plant Name Index]]''</ref><ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref><ref name="ref_52c422a3a63aa15cea70f788af0d98a62756f3c860fdd8b758b51fe95d8330a2">''[[:d:Q55869373|Flowering Plants]]''</ref> | [[Archichlamydeae]]<br/>[[Sarracenianae]]<ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref><br/>[[Ericanae]]<ref name="ref_52c422a3a63aa15cea70f788af0d98a62756f3c860fdd8b758b51fe95d8330a2">''[[:d:Q55869373|Flowering Plants]]''</ref> | | |- | [[:d:Q14914668|Q14914668]] | [[Pandales]] | Pandales<ref name="ref_70bf05e61b2b9bdd016feae33b1d7b5de0ce721d914bd156fd8bd57827c49ae6">''[[:d:Q167402|Australian Plant Name Index]]''</ref> | [[Archichlamydeae]]<ref name="ref_38b181f0a23ac15f921536dc9468603db8fe4e02ca836d5259b079b60505bfef">''[[:d:Q14866876|Syllabus der Pflanzenfamilien (ed. 9)]]''</ref> | | |- | [[:d:Q14915568|Q14915568]] | [[Opuntiales]] | Opuntiales<ref name="ref_70bf05e61b2b9bdd016feae33b1d7b5de0ce721d914bd156fd8bd57827c49ae6">''[[:d:Q167402|Australian Plant Name Index]]''</ref> | [[Archichlamydeae]]<ref name="ref_38b181f0a23ac15f921536dc9468603db8fe4e02ca836d5259b079b60505bfef">''[[:d:Q14866876|Syllabus der Pflanzenfamilien (ed. 9)]]''</ref> | | |- | [[:d:Q14915569|Q14915569]] | [[Myrtiflorae]] | Myrtiflorae | [[Archichlamydeae]]<ref name="ref_38b181f0a23ac15f921536dc9468603db8fe4e02ca836d5259b079b60505bfef">''[[:d:Q14866876|Syllabus der Pflanzenfamilien (ed. 9)]]''</ref> | | |- | [[:d:Q14916702|Q14916702]] | [[Eupomatiales]] | Eupomatiales<ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref> | [[Magnolianae]]<ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref> | | |- | [[:d:Q14917540|Q14917540]] | [[Calycanthales]] | Calycanthales<ref name="ref_70bf05e61b2b9bdd016feae33b1d7b5de0ce721d914bd156fd8bd57827c49ae6">''[[:d:Q167402|Australian Plant Name Index]]''</ref><ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref> | [[Lauranae]]<ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref> | | |- | [[:d:Q14918093|Q14918093]] | [[Lactoridales]] | Lactoridales<ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref> | [[Lactoridanae]]<ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref> | | |- | [[:d:Q14918102|Q14918102]] | [[Hydnorales]] | Hydnorales<ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref><ref name="ref_52c422a3a63aa15cea70f788af0d98a62756f3c860fdd8b758b51fe95d8330a2">''[[:d:Q55869373|Flowering Plants]]''</ref> | [[Rafflesianae]]<ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref><br/>[[Piperanae]]<ref name="ref_52c422a3a63aa15cea70f788af0d98a62756f3c860fdd8b758b51fe95d8330a2">''[[:d:Q55869373|Flowering Plants]]''</ref> | | |- | [[:d:Q14918125|Q14918125]] | [[Cynomoriales]] | Cynomoriales<ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref><ref name="ref_52c422a3a63aa15cea70f788af0d98a62756f3c860fdd8b758b51fe95d8330a2">''[[:d:Q55869373|Flowering Plants]]''</ref><ref name="ref_69b50a399407f05f4fa737e9d26f700dff76ffc8db376521051abb69751a5735">''[[:d:Q21994487|Summary of recent systems of angiosperm classification]]''</ref> | [[Balanophoranae]]<ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref><ref name="ref_52c422a3a63aa15cea70f788af0d98a62756f3c860fdd8b758b51fe95d8330a2">''[[:d:Q55869373|Flowering Plants]]''</ref><br/>[[Saxifraganae]]<ref name="ref_69b50a399407f05f4fa737e9d26f700dff76ffc8db376521051abb69751a5735">''[[:d:Q21994487|Summary of recent systems of angiosperm classification]]''</ref> | | |- | [[:d:Q14918144|Q14918144]] | [[Balanophorales]] | Balanophorales<ref name="ref_70bf05e61b2b9bdd016feae33b1d7b5de0ce721d914bd156fd8bd57827c49ae6">''[[:d:Q167402|Australian Plant Name Index]]''</ref><ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref><ref name="ref_52c422a3a63aa15cea70f788af0d98a62756f3c860fdd8b758b51fe95d8330a2">''[[:d:Q55869373|Flowering Plants]]''</ref><ref name="ref_69b50a399407f05f4fa737e9d26f700dff76ffc8db376521051abb69751a5735">''[[:d:Q21994487|Summary of recent systems of angiosperm classification]]''</ref><ref name="ref_793fa96b38ba606676c280023b7166d5dd46b9c63ee2a25b32e804b70f25a538">''[[:d:Q22338324|An Updated Classification of the Class Magnoliopsida (“Angiospermae”)]]''</ref> | [[Balanophoranae]]<ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref><ref name="ref_52c422a3a63aa15cea70f788af0d98a62756f3c860fdd8b758b51fe95d8330a2">''[[:d:Q55869373|Flowering Plants]]''</ref><ref name="ref_793fa96b38ba606676c280023b7166d5dd46b9c63ee2a25b32e804b70f25a538">''[[:d:Q22338324|An Updated Classification of the Class Magnoliopsida (“Angiospermae”)]]''</ref><br/>[[Santalanae]]<ref name="ref_69b50a399407f05f4fa737e9d26f700dff76ffc8db376521051abb69751a5735">''[[:d:Q21994487|Summary of recent systems of angiosperm classification]]''</ref> | [[File:Balanophora fungosa-BSI-1-yercaud-salem-India.JPG|center|32px]] | |- | [[:d:Q14920259|Q14920259]] | [[Hydropeltidales]] | Hydropeltidales<ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref> | [[Nelumbonanae]]<ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref> | | |- | [[:d:Q14920463|Q14920463]] | [[Charales]] | Charales | [[Charophyceae]]<br/>[[Streptophyta]] | [[File:CharaFragilis.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q14920666|Q14920666]] | [[Butomales]] | Butomales<ref name="ref_70bf05e61b2b9bdd016feae33b1d7b5de0ce721d914bd156fd8bd57827c49ae6">''[[:d:Q167402|Australian Plant Name Index]]''</ref><ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref> | [[Butomanae]]<ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref> | | |- | [[:d:Q14920675|Q14920675]] | [[Aponogetonales]] | Aponogetonales<ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref> | [[Alismatanae]]<ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref> | | |- | [[:d:Q14920676|Q14920676]] | [[Juncaginales]] | Juncaginales<ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref> | [[Alismatanae]]<ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref> | | |- | [[:d:Q14923111|Q14923111]] | [[Smilacales]] | Smilacales<ref name="ref_70bf05e61b2b9bdd016feae33b1d7b5de0ce721d914bd156fd8bd57827c49ae6">''[[:d:Q167402|Australian Plant Name Index]]''</ref><ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref><ref name="ref_52c422a3a63aa15cea70f788af0d98a62756f3c860fdd8b758b51fe95d8330a2">''[[:d:Q55869373|Flowering Plants]]''</ref> | [[Lilianae]]<ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref><ref name="ref_52c422a3a63aa15cea70f788af0d98a62756f3c860fdd8b758b51fe95d8330a2">''[[:d:Q55869373|Flowering Plants]]''</ref> | | |- | [[:d:Q14923278|Q14923278]] | [[Nartheciales]] | Nartheciales<ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref><ref name="ref_69b50a399407f05f4fa737e9d26f700dff76ffc8db376521051abb69751a5735">''[[:d:Q21994487|Summary of recent systems of angiosperm classification]]''</ref><ref name="ref_793fa96b38ba606676c280023b7166d5dd46b9c63ee2a25b32e804b70f25a538">''[[:d:Q22338324|An Updated Classification of the Class Magnoliopsida (“Angiospermae”)]]''</ref> | [[Lilianae]]<ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref><ref name="ref_69b50a399407f05f4fa737e9d26f700dff76ffc8db376521051abb69751a5735">''[[:d:Q21994487|Summary of recent systems of angiosperm classification]]''</ref><br/>[[Acoranae]]<ref name="ref_793fa96b38ba606676c280023b7166d5dd46b9c63ee2a25b32e804b70f25a538">''[[:d:Q22338324|An Updated Classification of the Class Magnoliopsida (“Angiospermae”)]]''</ref> | | |- | [[:d:Q14923554|Q14923554]] | [[Alstroemeriales]] | Alstroemeriales<ref name="ref_70bf05e61b2b9bdd016feae33b1d7b5de0ce721d914bd156fd8bd57827c49ae6">''[[:d:Q167402|Australian Plant Name Index]]''</ref><ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref><ref name="ref_52c422a3a63aa15cea70f788af0d98a62756f3c860fdd8b758b51fe95d8330a2">''[[:d:Q55869373|Flowering Plants]]''</ref> | [[Lilianae]]<ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref><ref name="ref_52c422a3a63aa15cea70f788af0d98a62756f3c860fdd8b758b51fe95d8330a2">''[[:d:Q55869373|Flowering Plants]]''</ref> | [[File:Alstroemeria aurantiaca.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q14923582|Q14923582]] | [[Colchicales]] | Colchicales<ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref> | [[Lilianae]]<ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref> | [[File:Colchicum soboliferum 04.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q14924033|Q14924033]] | [[Hypoxidales]] | Hypoxidales<ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref> | [[Lilianae]]<ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref> | | |- | [[:d:Q14926560|Q14926560]] | [[Tecophilaeales]] | Tecophilaeales<ref name="ref_70bf05e61b2b9bdd016feae33b1d7b5de0ce721d914bd156fd8bd57827c49ae6">''[[:d:Q167402|Australian Plant Name Index]]''</ref><ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref> | [[Lilianae]]<ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref> | | |- | [[:d:Q14926679|Q14926679]] | [[Burmanniales]] | Burmanniales<ref name="ref_70bf05e61b2b9bdd016feae33b1d7b5de0ce721d914bd156fd8bd57827c49ae6">''[[:d:Q167402|Australian Plant Name Index]]''</ref><ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref><ref name="ref_52c422a3a63aa15cea70f788af0d98a62756f3c860fdd8b758b51fe95d8330a2">''[[:d:Q55869373|Flowering Plants]]''</ref> | [[Lilianae]]<ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref><ref name="ref_52c422a3a63aa15cea70f788af0d98a62756f3c860fdd8b758b51fe95d8330a2">''[[:d:Q55869373|Flowering Plants]]''</ref> | [[File:Burmannia disticha.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q14926682|Q14926682]] | [[Asteliales]] | Asteliales<ref name="ref_70bf05e61b2b9bdd016feae33b1d7b5de0ce721d914bd156fd8bd57827c49ae6">''[[:d:Q167402|Australian Plant Name Index]]''</ref><ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref> | [[Lilianae]]<ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref> | [[File:Nolina parryi 2.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q14926752|Q14926752]] | [[Hanguanales]] | Hanguanales<ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref> | [[Lilianae]]<ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref> | | |- | [[:d:Q14928147|Q14928147]] | [[Velloziales]] | Velloziales<ref name="ref_70bf05e61b2b9bdd016feae33b1d7b5de0ce721d914bd156fd8bd57827c49ae6">''[[:d:Q167402|Australian Plant Name Index]]''</ref><ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref><ref name="ref_52c422a3a63aa15cea70f788af0d98a62756f3c860fdd8b758b51fe95d8330a2">''[[:d:Q55869373|Flowering Plants]]''</ref> | [[Bromelianae]]<ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref><br/>[[Pandananae]]<ref name="ref_52c422a3a63aa15cea70f788af0d98a62756f3c860fdd8b758b51fe95d8330a2">''[[:d:Q55869373|Flowering Plants]]''</ref> | | |- | [[:d:Q14928153|Q14928153]] | [[Haemodorales]] | Haemodorales<ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref> | [[Pontederianae]]<ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref> | | |- | [[:d:Q14928155|Q14928155]] | [[Philydrales]] | Philydrales<ref name="ref_70bf05e61b2b9bdd016feae33b1d7b5de0ce721d914bd156fd8bd57827c49ae6">''[[:d:Q167402|Australian Plant Name Index]]''</ref><ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref> | [[Pontederianae]]<ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref> | | |- | [[:d:Q14928157|Q14928157]] | [[Pontederiales]] | Pontederiales<ref name="ref_70bf05e61b2b9bdd016feae33b1d7b5de0ce721d914bd156fd8bd57827c49ae6">''[[:d:Q167402|Australian Plant Name Index]]''</ref><ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref> | [[Pontederianae]]<ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref> | | |- | [[:d:Q14928171|Q14928171]] | [[Xyridales]] | Xyridales<ref name="ref_70bf05e61b2b9bdd016feae33b1d7b5de0ce721d914bd156fd8bd57827c49ae6">''[[:d:Q167402|Australian Plant Name Index]]''</ref><ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref><ref name="ref_52c422a3a63aa15cea70f788af0d98a62756f3c860fdd8b758b51fe95d8330a2">''[[:d:Q55869373|Flowering Plants]]''</ref><ref name="ref_69b50a399407f05f4fa737e9d26f700dff76ffc8db376521051abb69751a5735">''[[:d:Q21994487|Summary of recent systems of angiosperm classification]]''</ref><ref name="ref_793fa96b38ba606676c280023b7166d5dd46b9c63ee2a25b32e804b70f25a538">''[[:d:Q22338324|An Updated Classification of the Class Magnoliopsida (“Angiospermae”)]]''</ref> | [[Commelinanae]]<ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref><ref name="ref_52c422a3a63aa15cea70f788af0d98a62756f3c860fdd8b758b51fe95d8330a2">''[[:d:Q55869373|Flowering Plants]]''</ref><ref name="ref_793fa96b38ba606676c280023b7166d5dd46b9c63ee2a25b32e804b70f25a538">''[[:d:Q22338324|An Updated Classification of the Class Magnoliopsida (“Angiospermae”)]]''</ref><br/>[[Lilianae]]<ref name="ref_69b50a399407f05f4fa737e9d26f700dff76ffc8db376521051abb69751a5735">''[[:d:Q21994487|Summary of recent systems of angiosperm classification]]''</ref> | | |- | [[:d:Q14931537|Q14931537]] | [[Glaucidiales]] | Glaucidiales<ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref><ref name="ref_52c422a3a63aa15cea70f788af0d98a62756f3c860fdd8b758b51fe95d8330a2">''[[:d:Q55869373|Flowering Plants]]''</ref> | [[Ranunculanae]]<ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref><ref name="ref_52c422a3a63aa15cea70f788af0d98a62756f3c860fdd8b758b51fe95d8330a2">''[[:d:Q55869373|Flowering Plants]]''</ref> | | |- | [[:d:Q14932354|Q14932354]] | [[Eupteleales]] | Eupteleales<ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref><ref name="ref_52c422a3a63aa15cea70f788af0d98a62756f3c860fdd8b758b51fe95d8330a2">''[[:d:Q55869373|Flowering Plants]]''</ref><ref name="ref_69b50a399407f05f4fa737e9d26f700dff76ffc8db376521051abb69751a5735">''[[:d:Q21994487|Summary of recent systems of angiosperm classification]]''</ref><ref name="ref_793fa96b38ba606676c280023b7166d5dd46b9c63ee2a25b32e804b70f25a538">''[[:d:Q22338324|An Updated Classification of the Class Magnoliopsida (“Angiospermae”)]]''</ref> | [[Trochodendranae]]<ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref><br/>[[Ranunculanae]]<ref name="ref_52c422a3a63aa15cea70f788af0d98a62756f3c860fdd8b758b51fe95d8330a2">''[[:d:Q55869373|Flowering Plants]]''</ref><ref name="ref_69b50a399407f05f4fa737e9d26f700dff76ffc8db376521051abb69751a5735">''[[:d:Q21994487|Summary of recent systems of angiosperm classification]]''</ref><ref name="ref_793fa96b38ba606676c280023b7166d5dd46b9c63ee2a25b32e804b70f25a538">''[[:d:Q22338324|An Updated Classification of the Class Magnoliopsida (“Angiospermae”)]]''</ref> | | |- | [[:d:Q14932356|Q14932356]] | [[Cercidiphyllales]] | Cercidiphyllales<ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref><ref name="ref_52c422a3a63aa15cea70f788af0d98a62756f3c860fdd8b758b51fe95d8330a2">''[[:d:Q55869373|Flowering Plants]]''</ref> | [[Trochodendranae]]<ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref><ref name="ref_52c422a3a63aa15cea70f788af0d98a62756f3c860fdd8b758b51fe95d8330a2">''[[:d:Q55869373|Flowering Plants]]''</ref> | | |- | [[:d:Q14932360|Q14932360]] | [[Myrothamnales]] | Myrothamnales<ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref><ref name="ref_52c422a3a63aa15cea70f788af0d98a62756f3c860fdd8b758b51fe95d8330a2">''[[:d:Q55869373|Flowering Plants]]''</ref> | [[Myrothamnanae]]<ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref><ref name="ref_52c422a3a63aa15cea70f788af0d98a62756f3c860fdd8b758b51fe95d8330a2">''[[:d:Q55869373|Flowering Plants]]''</ref> | | |- | [[:d:Q14932597|Q14932597]] | [[Barbeyales]] | Barbeyales<ref name="ref_70bf05e61b2b9bdd016feae33b1d7b5de0ce721d914bd156fd8bd57827c49ae6">''[[:d:Q167402|Australian Plant Name Index]]''</ref><ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref> | [[Daphniphyllanae]]<ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref> | | |- | [[:d:Q14932631|Q14932631]] | [[Simmondsiales]] | Simmondsiales<ref name="ref_70bf05e61b2b9bdd016feae33b1d7b5de0ce721d914bd156fd8bd57827c49ae6">''[[:d:Q167402|Australian Plant Name Index]]''</ref><ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref> | [[Daphniphyllanae]]<ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref> | | |- | [[:d:Q14932656|Q14932656]] | [[Rhoipteleales]] | Rhoipteleales<ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref> | [[Juglandanae]]<ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref> | | |- | [[:d:Q14933450|Q14933450]] | [[Physenales]] | Physenales<ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref><ref name="ref_52c422a3a63aa15cea70f788af0d98a62756f3c860fdd8b758b51fe95d8330a2">''[[:d:Q55869373|Flowering Plants]]''</ref><ref name="ref_793fa96b38ba606676c280023b7166d5dd46b9c63ee2a25b32e804b70f25a538">''[[:d:Q22338324|An Updated Classification of the Class Magnoliopsida (“Angiospermae”)]]''</ref> | [[Theanae]]<ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref><br/>[[Caryophyllanae]]<ref name="ref_52c422a3a63aa15cea70f788af0d98a62756f3c860fdd8b758b51fe95d8330a2">''[[:d:Q55869373|Flowering Plants]]''</ref><ref name="ref_793fa96b38ba606676c280023b7166d5dd46b9c63ee2a25b32e804b70f25a538">''[[:d:Q22338324|An Updated Classification of the Class Magnoliopsida (“Angiospermae”)]]''</ref> | | |- | [[:d:Q14933454|Q14933454]] | [[Ochnales]] | Ochnales<ref name="ref_70bf05e61b2b9bdd016feae33b1d7b5de0ce721d914bd156fd8bd57827c49ae6">''[[:d:Q167402|Australian Plant Name Index]]''</ref><ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref><ref name="ref_52c422a3a63aa15cea70f788af0d98a62756f3c860fdd8b758b51fe95d8330a2">''[[:d:Q55869373|Flowering Plants]]''</ref><ref name="ref_69b50a399407f05f4fa737e9d26f700dff76ffc8db376521051abb69751a5735">''[[:d:Q21994487|Summary of recent systems of angiosperm classification]]''</ref><ref name="ref_793fa96b38ba606676c280023b7166d5dd46b9c63ee2a25b32e804b70f25a538">''[[:d:Q22338324|An Updated Classification of the Class Magnoliopsida (“Angiospermae”)]]''</ref> | [[Theanae]]<ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref><br/>[[Ericanae]]<ref name="ref_52c422a3a63aa15cea70f788af0d98a62756f3c860fdd8b758b51fe95d8330a2">''[[:d:Q55869373|Flowering Plants]]''</ref><br/>[[Rosanae]]<ref name="ref_69b50a399407f05f4fa737e9d26f700dff76ffc8db376521051abb69751a5735">''[[:d:Q21994487|Summary of recent systems of angiosperm classification]]''</ref><br/>[[Podostemanae]]<ref name="ref_793fa96b38ba606676c280023b7166d5dd46b9c63ee2a25b32e804b70f25a538">''[[:d:Q22338324|An Updated Classification of the Class Magnoliopsida (“Angiospermae”)]]''</ref> | | |- | [[:d:Q14933459|Q14933459]] | [[Elatinales]] | Elatinales<ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref> | [[Theanae]]<ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref> | | |- | [[:d:Q14933462|Q14933462]] | [[Ancistrocladales]] | Ancistrocladales<ref name="ref_70bf05e61b2b9bdd016feae33b1d7b5de0ce721d914bd156fd8bd57827c49ae6">''[[:d:Q167402|Australian Plant Name Index]]''</ref><ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref> | [[Theanae]]<ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref> | | |- | [[:d:Q14933465|Q14933465]] | [[Dioncophyllales]] | Dioncophyllales<ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref> | [[Theanae]]<ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref> | | |- | [[:d:Q14934155|Q14934155]] | [[Actinidiales]] | Actinidiales<ref name="ref_70bf05e61b2b9bdd016feae33b1d7b5de0ce721d914bd156fd8bd57827c49ae6">''[[:d:Q167402|Australian Plant Name Index]]''</ref><ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref> | [[Ericanae]]<ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref> | | |- | [[:d:Q14934302|Q14934302]] | [[Geissolomatales]] | Geissolomatales<ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref> | [[Ericanae]]<ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref> | | |- | [[:d:Q14934306|Q14934306]] | [[Fouquieriales]] | Fouquieriales<ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref><ref name="ref_52c422a3a63aa15cea70f788af0d98a62756f3c860fdd8b758b51fe95d8330a2">''[[:d:Q55869373|Flowering Plants]]''</ref> | [[Ericanae]]<ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref><ref name="ref_52c422a3a63aa15cea70f788af0d98a62756f3c860fdd8b758b51fe95d8330a2">''[[:d:Q55869373|Flowering Plants]]''</ref> | | |- | [[:d:Q14934445|Q14934445]] | [[Styracales]] | Styracales<ref name="ref_70bf05e61b2b9bdd016feae33b1d7b5de0ce721d914bd156fd8bd57827c49ae6">''[[:d:Q167402|Australian Plant Name Index]]''</ref><ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref><ref name="ref_52c422a3a63aa15cea70f788af0d98a62756f3c860fdd8b758b51fe95d8330a2">''[[:d:Q55869373|Flowering Plants]]''</ref> | [[Primulanae]]<ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref><ref name="ref_52c422a3a63aa15cea70f788af0d98a62756f3c860fdd8b758b51fe95d8330a2">''[[:d:Q55869373|Flowering Plants]]''</ref> | | |- | [[:d:Q14934688|Q14934688]] | [[Caricales]] | Caricales<ref name="ref_70bf05e61b2b9bdd016feae33b1d7b5de0ce721d914bd156fd8bd57827c49ae6">''[[:d:Q167402|Australian Plant Name Index]]''</ref><ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref><ref name="ref_52c422a3a63aa15cea70f788af0d98a62756f3c860fdd8b758b51fe95d8330a2">''[[:d:Q55869373|Flowering Plants]]''</ref> | [[Violanae]]<ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref><br/>[[Capparanae]]<ref name="ref_52c422a3a63aa15cea70f788af0d98a62756f3c860fdd8b758b51fe95d8330a2">''[[:d:Q55869373|Flowering Plants]]''</ref> | | |- | [[:d:Q14934726|Q14934726]] | [[Elaeocarpales]] | Elaeocarpales<ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref><ref name="ref_52c422a3a63aa15cea70f788af0d98a62756f3c860fdd8b758b51fe95d8330a2">''[[:d:Q55869373|Flowering Plants]]''</ref> | [[Violanae]]<ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref><ref name="ref_52c422a3a63aa15cea70f788af0d98a62756f3c860fdd8b758b51fe95d8330a2">''[[:d:Q55869373|Flowering Plants]]''</ref> | | |- | [[:d:Q14939883|Q14939883]] | [[Moringales]] | Moringales<ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref><ref name="ref_52c422a3a63aa15cea70f788af0d98a62756f3c860fdd8b758b51fe95d8330a2">''[[:d:Q55869373|Flowering Plants]]''</ref> | [[Capparanae]]<ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref><ref name="ref_52c422a3a63aa15cea70f788af0d98a62756f3c860fdd8b758b51fe95d8330a2">''[[:d:Q55869373|Flowering Plants]]''</ref> | | |- | [[:d:Q14939915|Q14939915]] | [[Gyrostemonales]] | Gyrostemonales<ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref> | [[Capparanae]]<ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref> | | |- | [[:d:Q14940030|Q14940030]] | [[Cistales]] | Cistales<ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref> | [[Malvanae]]<ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref> | | |- | [[:d:Q14940650|Q14940650]] | [[Begoniales]] | Begoniales<ref name="ref_70bf05e61b2b9bdd016feae33b1d7b5de0ce721d914bd156fd8bd57827c49ae6">''[[:d:Q167402|Australian Plant Name Index]]''</ref><ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref> | [[Cucurbitanae]]<ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref> | [[File:ЦВЕТЫ 25. Бегонии. Фото А. Щекинова.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q14940717|Q14940717]] | [[Cunoniales]] | Cunoniales<ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref><ref name="ref_52c422a3a63aa15cea70f788af0d98a62756f3c860fdd8b758b51fe95d8330a2">''[[:d:Q55869373|Flowering Plants]]''</ref> | [[Saxifraganae]]<ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref><br/>[[Rosanae]]<ref name="ref_52c422a3a63aa15cea70f788af0d98a62756f3c860fdd8b758b51fe95d8330a2">''[[:d:Q55869373|Flowering Plants]]''</ref> | | |- | [[:d:Q14940720|Q14940720]] | [[Cephalotales]] | Cephalotales<ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref><ref name="ref_52c422a3a63aa15cea70f788af0d98a62756f3c860fdd8b758b51fe95d8330a2">''[[:d:Q55869373|Flowering Plants]]''</ref> | [[Saxifraganae]]<ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref><br/>[[Rosanae]]<ref name="ref_52c422a3a63aa15cea70f788af0d98a62756f3c860fdd8b758b51fe95d8330a2">''[[:d:Q55869373|Flowering Plants]]''</ref> | | |- | [[:d:Q14940725|Q14940725]] | [[Greyiales]] | Greyiales<ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref> | [[Saxifraganae]]<ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref> | | |- | [[:d:Q14940728|Q14940728]] | [[Francoales]] | Francoales<ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref> | [[Saxifraganae]]<ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref> | | |- | [[:d:Q14940870|Q14940870]] | [[Brexiales]] | Brexiales<ref name="ref_70bf05e61b2b9bdd016feae33b1d7b5de0ce721d914bd156fd8bd57827c49ae6">''[[:d:Q167402|Australian Plant Name Index]]''</ref><ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref> | [[Celastranae]]<ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref> | | |- | [[:d:Q14940875|Q14940875]] | [[Parnassiales]] | Parnassiales<ref name="ref_70bf05e61b2b9bdd016feae33b1d7b5de0ce721d914bd156fd8bd57827c49ae6">''[[:d:Q167402|Australian Plant Name Index]]''</ref><ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref> | [[Celastranae]]<ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref> | | |- | [[:d:Q14940880|Q14940880]] | [[Salvadorales]] | Salvadorales<ref name="ref_70bf05e61b2b9bdd016feae33b1d7b5de0ce721d914bd156fd8bd57827c49ae6">''[[:d:Q167402|Australian Plant Name Index]]''</ref><ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref> | [[Celastranae]]<ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref> | | |- | [[:d:Q14940884|Q14940884]] | [[Corynocarpales]] | Corynocarpales<ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref><ref name="ref_52c422a3a63aa15cea70f788af0d98a62756f3c860fdd8b758b51fe95d8330a2">''[[:d:Q55869373|Flowering Plants]]''</ref> | [[Celastranae]]<ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref><br/>[[Rutanae]]<ref name="ref_52c422a3a63aa15cea70f788af0d98a62756f3c860fdd8b758b51fe95d8330a2">''[[:d:Q55869373|Flowering Plants]]''</ref> | | |- | [[:d:Q14941029|Q14941029]] | [[Medusandrales]] | Medusandrales<ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref> | [[Santalanae]]<ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref> | | |- | [[:d:Q14942282|Q14942282]] | [[Balsaminales]] | Balsaminales<ref name="ref_70bf05e61b2b9bdd016feae33b1d7b5de0ce721d914bd156fd8bd57827c49ae6">''[[:d:Q167402|Australian Plant Name Index]]''</ref><ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref><ref name="ref_52c422a3a63aa15cea70f788af0d98a62756f3c860fdd8b758b51fe95d8330a2">''[[:d:Q55869373|Flowering Plants]]''</ref><ref name="ref_793fa96b38ba606676c280023b7166d5dd46b9c63ee2a25b32e804b70f25a538">''[[:d:Q22338324|An Updated Classification of the Class Magnoliopsida (“Angiospermae”)]]''</ref> | [[Geranianae]]<ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref><br/>[[Ericanae]]<ref name="ref_52c422a3a63aa15cea70f788af0d98a62756f3c860fdd8b758b51fe95d8330a2">''[[:d:Q55869373|Flowering Plants]]''</ref><ref name="ref_793fa96b38ba606676c280023b7166d5dd46b9c63ee2a25b32e804b70f25a538">''[[:d:Q22338324|An Updated Classification of the Class Magnoliopsida (“Angiospermae”)]]''</ref> | | |- | [[:d:Q14942292|Q14942292]] | [[Vochysiales]] | Vochysiales<ref name="ref_70bf05e61b2b9bdd016feae33b1d7b5de0ce721d914bd156fd8bd57827c49ae6">''[[:d:Q167402|Australian Plant Name Index]]''</ref><ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref> | [[Geranianae]]<ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref> | | |- | [[:d:Q14942425|Q14942425]] | [[Tropaeolales]] | Tropaeolales<ref name="ref_70bf05e61b2b9bdd016feae33b1d7b5de0ce721d914bd156fd8bd57827c49ae6">''[[:d:Q167402|Australian Plant Name Index]]''</ref><ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref><ref name="ref_52c422a3a63aa15cea70f788af0d98a62756f3c860fdd8b758b51fe95d8330a2">''[[:d:Q55869373|Flowering Plants]]''</ref> | [[Rutanae]]<ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref><br/>[[Capparanae]]<ref name="ref_52c422a3a63aa15cea70f788af0d98a62756f3c860fdd8b758b51fe95d8330a2">''[[:d:Q55869373|Flowering Plants]]''</ref> | | |- | [[:d:Q14942454|Q14942454]] | [[Limnanthales]] | Limnanthales<ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref><ref name="ref_52c422a3a63aa15cea70f788af0d98a62756f3c860fdd8b758b51fe95d8330a2">''[[:d:Q55869373|Flowering Plants]]''</ref> | [[Rutanae]]<ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref><br/>[[Capparanae]]<ref name="ref_52c422a3a63aa15cea70f788af0d98a62756f3c860fdd8b758b51fe95d8330a2">''[[:d:Q55869373|Flowering Plants]]''</ref> | | |- | [[:d:Q14942505|Q14942505]] | [[Connarales]] | Connarales<ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref> | [[Rutanae]]<ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref> | | |- | [[:d:Q14942953|Q14942953]] | [[Rutales]] | Rutales<ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref><ref name="ref_52c422a3a63aa15cea70f788af0d98a62756f3c860fdd8b758b51fe95d8330a2">''[[:d:Q55869373|Flowering Plants]]''</ref><ref name="ref_793fa96b38ba606676c280023b7166d5dd46b9c63ee2a25b32e804b70f25a538">''[[:d:Q22338324|An Updated Classification of the Class Magnoliopsida (“Angiospermae”)]]''</ref> | [[Rutanae]]<ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref><ref name="ref_52c422a3a63aa15cea70f788af0d98a62756f3c860fdd8b758b51fe95d8330a2">''[[:d:Q55869373|Flowering Plants]]''</ref><ref name="ref_793fa96b38ba606676c280023b7166d5dd46b9c63ee2a25b32e804b70f25a538">''[[:d:Q22338324|An Updated Classification of the Class Magnoliopsida (“Angiospermae”)]]''</ref> | | |- | [[:d:Q14942958|Q14942958]] | [[Coriariales]] | Coriariales<ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref><ref name="ref_52c422a3a63aa15cea70f788af0d98a62756f3c860fdd8b758b51fe95d8330a2">''[[:d:Q55869373|Flowering Plants]]''</ref> | [[Rutanae]]<ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref><ref name="ref_52c422a3a63aa15cea70f788af0d98a62756f3c860fdd8b758b51fe95d8330a2">''[[:d:Q55869373|Flowering Plants]]''</ref> | | |- | [[:d:Q14942959|Q14942959]] | [[Burserales]] | Burserales<ref name="ref_70bf05e61b2b9bdd016feae33b1d7b5de0ce721d914bd156fd8bd57827c49ae6">''[[:d:Q167402|Australian Plant Name Index]]''</ref><ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref> | [[Rutanae]]<ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref> | | |- | [[:d:Q14943101|Q14943101]] | [[Elaeagnales]] | Elaeagnales<ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref> | [[Rhamnanae]]<ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref> | | |- | [[:d:Q14943536|Q14943536]] | [[Hydrangeales]] | Hydrangeales<ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref> | [[Cornanae]]<ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref> | | |- | [[:d:Q14943563|Q14943563]] | [[Roridulales]] | Roridulales<ref name="ref_70bf05e61b2b9bdd016feae33b1d7b5de0ce721d914bd156fd8bd57827c49ae6">''[[:d:Q167402|Australian Plant Name Index]]''</ref><ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref><ref name="ref_52c422a3a63aa15cea70f788af0d98a62756f3c860fdd8b758b51fe95d8330a2">''[[:d:Q55869373|Flowering Plants]]''</ref> | [[Cornanae]]<ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref><br/>[[Ericanae]]<ref name="ref_52c422a3a63aa15cea70f788af0d98a62756f3c860fdd8b758b51fe95d8330a2">''[[:d:Q55869373|Flowering Plants]]''</ref> | | |- | [[:d:Q14943574|Q14943574]] | [[Desfontainiales]] | Desfontainiales<ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref><ref name="ref_52c422a3a63aa15cea70f788af0d98a62756f3c860fdd8b758b51fe95d8330a2">''[[:d:Q55869373|Flowering Plants]]''</ref><ref name="ref_793fa96b38ba606676c280023b7166d5dd46b9c63ee2a25b32e804b70f25a538">''[[:d:Q22338324|An Updated Classification of the Class Magnoliopsida (“Angiospermae”)]]''</ref> | [[Cornanae]]<ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref><ref name="ref_52c422a3a63aa15cea70f788af0d98a62756f3c860fdd8b758b51fe95d8330a2">''[[:d:Q55869373|Flowering Plants]]''</ref><ref name="ref_793fa96b38ba606676c280023b7166d5dd46b9c63ee2a25b32e804b70f25a538">''[[:d:Q22338324|An Updated Classification of the Class Magnoliopsida (“Angiospermae”)]]''</ref> | | |- | [[:d:Q14943631|Q14943631]] | [[Pterocliformes]] | Pterocliformes<ref name="ref_78b47291c0dd6e5173ebe92d807c354d3e1151fe5d647c93e9876c1d452e713f">''[[:d:Q27042747|IOC World Bird List Version 6.3]]''</ref><ref name="ref_43c4be1e7a0e8e16fe1d7d313e2c3d2135be0eea9fbd009e3978efed469b1674">''[[:d:Q27907675|IOC World Bird List Version 6.4]]''</ref><ref name="ref_564ad4a35529977276f5df09652cc9788cb3b659e772f52f97b7a69e5a603205">''[[:d:Q28971563|IOC World Bird List Version 7.1]]''</ref><ref name="ref_266fcb1bcf1f83500e47dc964480b1abf5bf69e09fc2dd5d9b57347bbaabaad1">''[[:d:Q29937193|IOC World Bird List Version 7.2]]''</ref><ref name="ref_56f56aeaf68793da280086a33452bd3feaa50bc613807c2b86a0bfa262ca31df">''[[:d:Q38258000|IOC World Bird List Version 7.3]]''</ref><ref name="ref_c7fb09d9af26132096ff14dd4ef58ffb60b45e0768da21314279f13d5d338079">''[[:d:Q53908065|IOC World Bird List Version 8.1]]''</ref><ref name="ref_1a04f3e8a02e2f0067f21bdedf92bd06b2e80ff85eadd8bb9590d073c9dcbd4c">''[[:d:Q56180957|IOC World Bird List Version 8.2]]''</ref><ref name="ref_b7131d5524efffceb73c1152c6ac776b7173ee57b206b02fc8dd5b15ee984e78">''[[:d:Q61018800|IOC World Bird List Version 9.1]]''</ref><ref name="ref_a3c926eefcbad41afe10b925c2d6828b77f009127f1ad218304f36d439df8393">''[[:d:Q65961410|IOC World Bird List Version 9.2]]''</ref><ref name="ref_6397691e9a04867daffb17c105db161cd56acafd886415cad59d0d45fb7f1e35">''[[:d:Q83589462|IOC World Bird List Version 10.1]]''</ref><ref name="ref_45fffc643465cf2c3059569cd5f7c6f78f16ce2a27a7ef8f1d7f646b75b2b33a">''[[:d:Q98069412|IOC World Bird List Version 10.2]]''</ref><ref name="ref_97a6951a2d81c2fdb35ed9d72113c3e7b5f3fa4708b0b1b9fc2f90bf53e1a784">''[[:d:Q105870418|IOC World Bird List Version 11.1]]''</ref><ref name="ref_7edb301dd0fb7ff2cdd7d7f5a23116941a2655b566e8892314c255fd7b60c47f">''[[:d:Q108116032|IOC World Bird List Version 11.2]]''</ref><ref name="ref_540c8d5ca51fcbcfdde3ed3fc93419ae3b011062884a1903a6c90b44028c9a05">''[[:d:Q116732424|IOC World Bird List Version 12.1]]''</ref><ref name="ref_29b118fd222e87d09eb4c0d34e662b0f9c0a14846d72dff04e08c839e7ce2bca">''[[:d:Q117190405|IOC World Bird List Version 12.2]]''</ref><ref name="ref_120581709b59e2f7acda8a22fb111da6e394c2562df61854f0a2691fb1342889">''[[:d:Q117219094|IOC World Bird List Version 13.1]]''</ref> | [[Columbimorphae]] | [[File:Syrrhaptes paradoxus.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q14943802|Q14943802]] | [[Aralidiales]] | Aralidiales<ref name="ref_70bf05e61b2b9bdd016feae33b1d7b5de0ce721d914bd156fd8bd57827c49ae6">''[[:d:Q167402|Australian Plant Name Index]]''</ref><ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref> | [[Cornidae]]<ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref><br/>[[Cornanae]]<ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref> | | |- | [[:d:Q14943983|Q14943983]] | [[Torricelliales]] | Torricelliales<ref name="ref_70bf05e61b2b9bdd016feae33b1d7b5de0ce721d914bd156fd8bd57827c49ae6">''[[:d:Q167402|Australian Plant Name Index]]''</ref><ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref> | [[Aralianae]]<ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref> | | |- | [[:d:Q14943986|Q14943986]] | [[Pittosporales]] | Pittosporales<ref name="ref_70bf05e61b2b9bdd016feae33b1d7b5de0ce721d914bd156fd8bd57827c49ae6">''[[:d:Q167402|Australian Plant Name Index]]''</ref><ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref> | [[Aralianae]]<ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref> | | |- | [[:d:Q14943993|Q14943993]] | [[Byblidales]] | Byblidales<ref name="ref_70bf05e61b2b9bdd016feae33b1d7b5de0ce721d914bd156fd8bd57827c49ae6">''[[:d:Q167402|Australian Plant Name Index]]''</ref><ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref> | [[Aralianae]]<ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref> | | |- | [[:d:Q14944315|Q14944315]] | [[Apocynales]] | Apocynales<ref name="ref_70bf05e61b2b9bdd016feae33b1d7b5de0ce721d914bd156fd8bd57827c49ae6">''[[:d:Q167402|Australian Plant Name Index]]''</ref><ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref> | [[Gentiananae]]<ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref> | | |- | [[:d:Q14946301|Q14946301]] | [[Loasales]] | Loasales<ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref><ref name="ref_52c422a3a63aa15cea70f788af0d98a62756f3c860fdd8b758b51fe95d8330a2">''[[:d:Q55869373|Flowering Plants]]''</ref> | [[Loasanae]]<ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref><br/>[[Cornanae]]<ref name="ref_52c422a3a63aa15cea70f788af0d98a62756f3c860fdd8b758b51fe95d8330a2">''[[:d:Q55869373|Flowering Plants]]''</ref> | | |- | [[:d:Q14946343|Q14946343]] | [[Hydrostachyales]] | Hydrostachyales<ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref><ref name="ref_52c422a3a63aa15cea70f788af0d98a62756f3c860fdd8b758b51fe95d8330a2">''[[:d:Q55869373|Flowering Plants]]''</ref> | [[Lamianae]]<ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref><ref name="ref_52c422a3a63aa15cea70f788af0d98a62756f3c860fdd8b758b51fe95d8330a2">''[[:d:Q55869373|Flowering Plants]]''</ref> | | |- | [[:d:Q14946347|Q14946347]] | [[Hippuridales]] | Hippuridales<ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref> | [[Lamianae]]<ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref> | | |- | [[:d:Q14946358|Q14946358]] | [[Goodeniales]] | Goodeniales<ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref> | [[Campanulanae]]<ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref> | | |- | [[:d:Q14946362|Q14946362]] | [[Stylidiales]] | Stylidiales<ref name="ref_70bf05e61b2b9bdd016feae33b1d7b5de0ce721d914bd156fd8bd57827c49ae6">''[[:d:Q167402|Australian Plant Name Index]]''</ref><ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref><ref name="ref_52c422a3a63aa15cea70f788af0d98a62756f3c860fdd8b758b51fe95d8330a2">''[[:d:Q55869373|Flowering Plants]]''</ref> | [[Campanulanae]]<ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref><br/>[[Asteranae]]<ref name="ref_52c422a3a63aa15cea70f788af0d98a62756f3c860fdd8b758b51fe95d8330a2">''[[:d:Q55869373|Flowering Plants]]''</ref> | | |- | [[:d:Q15031551|Q15031551]] | [[Geoglossales]] | Geoglossales | [[Geoglossomycetes]] | [[File:Geoglossum difforme Ro Hjelmeland Trodlatysdal 08092009 DSCN0938.JPG|center|32px]] | |- | [[:d:Q15076861|Q15076861]] | [[Multiplacophora]] | Multiplacophora | [[Polyplacophora]] | | |- | [[:d:Q15089970|Q15089970]] | [[Holasteroida]] | Holasteroida | [[Euechinoidea]] | [[File:MHNT - Hemipneustes pyrenaicus - 1.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q15099738|Q15099738]] | [[Rhynchocephalia]] | Rhynchocephalia<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref><ref name="ref_ed6a5d9605b0cd838b6d9340f4bb33ff8536a0c347663334e025d2753d4a8996">''[[:d:Q796451|Fossilworks]]''</ref> | [[reptile]]<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref><br/>[[Lepidosauria]]<ref name="ref_ed6a5d9605b0cd838b6d9340f4bb33ff8536a0c347663334e025d2753d4a8996">''[[:d:Q796451|Fossilworks]]''</ref> | [[File:Henry at Invercargill.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q15105441|Q15105441]] | [[Chrysiogenales]] | Chrysiogenales | [[Chrysiogenia]]<ref name="ref_75166a3751e44a76afd29552f137fa790b12a7ddb54109baee5751e24ccfd858">''[[:d:Q6595107|List of Prokaryotic names with Standing in Nomenclature]]''</ref> | | |- | [[:d:Q15105488|Q15105488]] | [[Dictyoglomales]] | Dictyoglomales<ref name="ref_66f98747a61f78fa1304ca6a2d59d4a7d0e46fcf53c694f3106fdaf46252872c">''[[:d:Q45322085|List of new names and new combinations previously effectively, but not validly, published]]''</ref> | [[Dictyoglomia]] | | |- | [[:d:Q15105566|Q15105566]] | [[Vibrionales]] | Vibrionales | [[Gammaproteobacteria]] | [[File:Vibrio cholerae.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q15157200|Q15157200]] | [[Sporadotrichida]] | Sporadotrichida | [[Spirotrichea]]<br/>[[Stichotrich]]<ref name="ref_0c75e9b8c29938e8ceeb68b324f0e6d093cc688bc34ab84739dfb06955fed89d">''[[:d:Q54018828|The Ciliated Protozoa]]''</ref> | [[File:Oxytricha trifallax.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q15207720|Q15207720]] | [[Squatiniformes]] | Squatiniformes<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref><ref name="ref_2e440cc0285a592cd9e99c53186474ef4b1cf2cea52af12b02df194fb28883fe">''[[:d:Q19402385|Pisces]]''</ref><ref name="ref_326ac5569391c4058005e6ad9441a464fc841e83feba37d7ba7668f7c922fe08">''[[:d:Q9185167|Catalog of Fishes]]''</ref> | [[Squalomorphi]]<ref name="ref_e15368fd420c777ba2608cb300ef96bc5cf521014a821d17ae2db180d989550d">''[[:d:Q60731916|Fishes of the World]]''</ref> | [[File:Squatina australis 3.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q15210913|Q15210913]] | [[Heterotrichida]] | Heterotrichida<ref name="ref_eaf476f356c0800c6da244744f2d14925dc2c244e77891e44404f2759d1231e6">''[[:d:Q121096588|The World Ciliate Catalog]]''</ref> | [[Heterotrichea]]<ref name="ref_0c75e9b8c29938e8ceeb68b324f0e6d093cc688bc34ab84739dfb06955fed89d">''[[:d:Q54018828|The Ciliated Protozoa]]''</ref> | [[File:Climacostomum.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q15217713|Q15217713]] | [[Gloeophyllales]] | Gloeophyllales | [[Agaricomycetes]] | [[File:Gloeophyllum sepiarium01.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q15220643|Q15220643]] | [[Xiphosurida]] | Xiphosurida | [[Xiphosura]] | [[File:Limulus polyphemus (aquarium).jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q15220703|Q15220703]] | [[Mesosauria]] | Mesosauria | [[Parareptilia]] | [[File:Mesosaurus BW.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q15240963|Q15240963]] | [[Rubrobacterales]] | Rubrobacterales | [[Rubrobacteria]]<ref name="ref_75166a3751e44a76afd29552f137fa790b12a7ddb54109baee5751e24ccfd858">''[[:d:Q6595107|List of Prokaryotic names with Standing in Nomenclature]]''</ref> | | |- | [[:d:Q15241007|Q15241007]] | [[Dacrymycetales]] | Dacrymycetales | [[Dacrymycetes]] | [[File:Kleverig koraalzwammetje.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q15241127|Q15241127]] | [[Eoarthropleurida]] | Eoarthropleurida | [[Arthropleuridea]] | | |- | [[:d:Q15241146|Q15241146]] | [[Plasmodiophorales]] | Plasmodiophorales | [[Plasmodiophoromycetes]] | | |- | [[:d:Q15241229|Q15241229]] | [[Atelaspidiformes]] | Atelaspidiformes | [[Osteostraci]] | [[File:Hemicyclaspis murchisoni 43.JPG|center|32px]] | |- | [[:d:Q15241269|Q15241269]] | [[Sessilida]] | Sessilida | [[Peritrichia]]<ref name="ref_0c75e9b8c29938e8ceeb68b324f0e6d093cc688bc34ab84739dfb06955fed89d">''[[:d:Q54018828|The Ciliated Protozoa]]''</ref> | [[File:Zoothamnium niveum.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q15241287|Q15241287]] | [[Chloroflexales]] | Chloroflexales<ref name="ref_2edee2e3546bec6d3e0c7baae65325c8aaff89bea2789ed2c0a149e0a6469269">''[[:d:Q45323635|List of new names and new combinations previously effectively, but not validly, published]]''</ref> | [[Chloroflexia]]<ref name="ref_75166a3751e44a76afd29552f137fa790b12a7ddb54109baee5751e24ccfd858">''[[:d:Q6595107|List of Prokaryotic names with Standing in Nomenclature]]''</ref> | | |- | [[:d:Q15242268|Q15242268]] | [[Camarodonta]] | Camarodonta | [[Echinacea]] | [[File:Haeckel Echinidea 60.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q15255592|Q15255592]] | [[Thyestiida]] | Thyestiida | [[Osteostraci]] | [[File:The Soviet Union 1990 CPA 6243 stamp (Thyestes).jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q15260282|Q15260282]] | [[Coriobacteriales]] | Coriobacteriales | [[Coriobacteriia]]<ref name="ref_75166a3751e44a76afd29552f137fa790b12a7ddb54109baee5751e24ccfd858">''[[:d:Q6595107|List of Prokaryotic names with Standing in Nomenclature]]''</ref> | | |- | [[:d:Q15261014|Q15261014]] | [[Acidobacteriales]] | Acidobacteriales<ref name="ref_75166a3751e44a76afd29552f137fa790b12a7ddb54109baee5751e24ccfd858">''[[:d:Q6595107|List of Prokaryotic names with Standing in Nomenclature]]''</ref> | [[Terriglobia]]<ref name="ref_75166a3751e44a76afd29552f137fa790b12a7ddb54109baee5751e24ccfd858">''[[:d:Q6595107|List of Prokaryotic names with Standing in Nomenclature]]''</ref> | | |- | [[:d:Q15283225|Q15283225]] | [[Diphylleida]] | Diphylleida | [[Diphyllatea]]<ref name="ref_73dc4ac66b0c56ff1c8223c8dca9fe47b52d0c3701e24bab7c504112ae78d664">''[[:d:Q604063|World Register of Marine Species]]''</ref> | [[File:Collodictyon.png|center|32px]] | |- | [[:d:Q15298531|Q15298531]] | [[Xanthomonadales]] | Xanthomonadales<ref name="ref_620a847fbcac205b5a1c11ec93ed90db3e61acbe9fb1eae72bc08d4501f60cad">''[[:d:Q45316252|Validation List no. 106: Validation of publication of new names and new combinations previously effectively published outside the IJSEM]]''</ref> | [[Gammaproteobacteria]] | [[File:Xanthomonas leaf spot.png|center|32px]] | |- | [[:d:Q15304495|Q15304495]] | [[Isocrinida]] | Isocrinida<ref name="ref_10527f57a46e4516e93f190276f7d5f4efac8ecb682762a7781d58c923ab4fc1">''[[:d:Q133886572|Classification of Isocrinida (Echinodermata: Crinoidea) with the description of a new extant genus and species from the western Pacific]]''</ref> | [[Articulata]] | [[File:Isocrinus nicoleti Kane County.JPG|center|32px]] | |- | [[:d:Q15324709|Q15324709]] | [[Plectida]] | Plectida | [[Chromadoria]]<ref name="ref_73dc4ac66b0c56ff1c8223c8dca9fe47b52d0c3701e24bab7c504112ae78d664">''[[:d:Q604063|World Register of Marine Species]]''</ref> | [[File:Leptolaimus dififtinus (10.7717-peerj.9923) Figure 3.png|center|32px]] | |- | [[:d:Q15411625|Q15411625]] | [[Synechodontiformes]] | Synechodontiformes | [[Squalomorphi]]<br/>[[Galeomorphi]] | [[File:Paraorthacodus.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q15455158|Q15455158]] | [[Hirudinida]] | Hirudinida | [[leech]] | | |- | [[:d:Q15489373|Q15489373]] | [[Pasteurellales]] | Pasteurellales<ref name="ref_620a847fbcac205b5a1c11ec93ed90db3e61acbe9fb1eae72bc08d4501f60cad">''[[:d:Q45316252|Validation List no. 106: Validation of publication of new names and new combinations previously effectively published outside the IJSEM]]''</ref> | [[Gammaproteobacteria]] | [[File:Haemophilus ducreyi 01.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q15611315|Q15611315]] | [[Palaeocopida]] | Palaeocopida | [[Palaeocopa]] | | |- | [[:d:Q15613251|Q15613251]] | [[Cirrhitiformes]] | Cirrhitiformes | [[Percomorpha]] | [[File:Oxycirrhites typus 5.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q15628835|Q15628835]] | [[Amylocorticiales]] | Amylocorticiales | [[Agaricomycetidae]] | [[File:Ceraceomyces sublaevis 38439.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q15631634|Q15631634]] | [[Neisseriales]] | Neisseriales<ref name="ref_69868936193b78c8509bc87f6072186cd07dee976a267d00103e45418b387dc7">''[[:d:Q45316293|List of new names and new combinations previously effectively, but not validly, published]]''</ref> | [[Betaproteobacteria]] | [[File:Neisseria gonorrhoeae 02.png|center|32px]] | |- | [[:d:Q15632233|Q15632233]] | [[Phytosauria]] | Phytosauria | [[Crurotarsi]]<ref name="ref_54bd02a635afc81086f48f6e0ad530c03fd3b969ce4a09fa59e46a5fc9008508">''[[:d:Q82486|Encyclopedia of Life]]''</ref><br/>[[Pseudosuchia]]<ref name="ref_ed6a5d9605b0cd838b6d9340f4bb33ff8536a0c347663334e025d2753d4a8996">''[[:d:Q796451|Fossilworks]]''</ref> | [[File:Paleorhinus.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q15632368|Q15632368]] | [[Caulobacterales]] | Caulobacterales | [[Alphaproteobacteria]]<ref name="ref_75166a3751e44a76afd29552f137fa790b12a7ddb54109baee5751e24ccfd858">''[[:d:Q6595107|List of Prokaryotic names with Standing in Nomenclature]]''</ref> | [[File:Caulobacter crescentus.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q15632492|Q15632492]] | [[Ichthyornithiformes]] | Ichthyornithiformes | [[Odontotormae]] | [[File:Ichthyornis BW.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q15642790|Q15642790]] | [[Leucosporidiales]] | Leucosporidiales<ref name="ref_a4c081e1178546100795ad0f05b69c7e8f366ec559745c2a0083333224d6bacf">''[[:d:Q99851826|Taxonomic studies in the Microbotryomycetidae: Leucosporidium golubevii sp. nov., Leucosporidiella gen. nov. and the new orders Leucosporidiales and Sporidiobolales]]''</ref> | [[Microbotryomycetes]] | | |- | [[:d:Q15643368|Q15643368]] | [[Sebacinales]] | Sebacinales | [[Agaricomycetes]] | [[File:Sebacina.incrustans.-.lindsey.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q15708883|Q15708883]] | [[Marattiales]] | Marattiales<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref><ref name="ref_ecd3d782139f3bf8a6753c13254ae80d9209dfc6e8ff4382c1b1657a6a3ca2c1">''[[:d:Q30092476|A community-derived classification for extant lycophytes and ferns]]''</ref><ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref> | [[Marattiidae]]<ref name="ref_ecd3d782139f3bf8a6753c13254ae80d9209dfc6e8ff4382c1b1657a6a3ca2c1">''[[:d:Q30092476|A community-derived classification for extant lycophytes and ferns]]''</ref><ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref><br/>[[Marattiopsida]]<ref name="ref_add02eabde36f087954f27e0f3017a01f0cc2862f557ba584f3a17ca60f9c54a">''[[:d:Q22305739|A Classification for Extant Ferns]]''</ref> | [[File:Kingfern Auckland.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q15711568|Q15711568]] | [[Brachypoda]] | Brachypoda<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref><ref name="ref_012eba0dbe37c7aa40587f8eabee8d9593a81bb50a0f2eb0ad19456c16f84c79">''[[:d:Q16958215|iNaturalist]]''</ref> | [[Cephalocarida]]<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | | |- | [[:d:Q15715450|Q15715450]] | [[Gigaspermales]] | Gigaspermales | [[Bryopsida]] | | |- | [[:d:Q15731102|Q15731102]] | [[Pangalliformes]] | Pangalliformes | [[Galloanserae]] | [[File:Sonnerathuhn.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q15731194|Q15731194]] | [[Neritoida]] | Neritoida | [[Neritopsina]] | | |- | [[:d:Q15733603|Q15733603]] | [[Myzostomida]] | Myzostomida | [[Polychaeta]] | [[File:Myzostoma fuscomaculatum at Percys Hole detail.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q15733614|Q15733614]] | [[Acochlidioida]] | Acochlidioida | [[Gastropodos]] | | |- | [[:d:Q15804153|Q15804153]] | [[Cytophagales]] | Cytophagales | [[Cytophagia]]<ref name="ref_75166a3751e44a76afd29552f137fa790b12a7ddb54109baee5751e24ccfd858">''[[:d:Q6595107|List of Prokaryotic names with Standing in Nomenclature]]''</ref> | | |- | [[:d:Q15813269|Q15813269]] | [[Aspidodiadematoida]] | Aspidodiadematoida | [[Acroechinoidea]] | [[File:Aspidodiadematid Okeanos.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q15814583|Q15814583]] | [[Hedwigiales]] | Hedwigiales | [[Bryidae]] | [[File:Hedwigia ciliata (e, 145257-481420) 3454.JPG|center|32px]] | |- | [[:d:Q15831534|Q15831534]] | [[Micropygoida]] | Micropygoida | [[Acroechinoidea]] | [[File:Micropyga.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q15838879|Q15838879]] | [[Stomopneustoida]] | Stomopneustoida | [[Echinacea]] | [[File:Glyptocidaris crenularis.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q15844744|Q15844744]] | [[Echinoneoida]] | Echinoneoida | [[Irregularia]] | [[File:Echinoneus cyclostomus.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q15846988|Q15846988]] | [[Scombriformes]] | Scombriformes<ref name="ref_79f1f26ded63a460c0d46c412334a400918dbacd3e474caf0eba5ec5d25c2cfb">''[[:d:Q51501899|A manual of the vertebrate animals of the northern United States]]''</ref><ref name="ref_326ac5569391c4058005e6ad9441a464fc841e83feba37d7ba7668f7c922fe08">''[[:d:Q9185167|Catalog of Fishes]]''</ref> | [[Pelagiaria]]<ref name="ref_a051e33592281cdd8168a7cb9c91b7bae6f1bfaba3b754dd2fe75e352e48ebb5">''[[:d:Q33883775|Phylogenetic classification of bony fishes]]''</ref><br/>[[Actinopteri]]<ref name="ref_326ac5569391c4058005e6ad9441a464fc841e83feba37d7ba7668f7c922fe08">''[[:d:Q9185167|Catalog of Fishes]]''</ref> | [[File:Barrilete negro (Euthynnus lineatus), San José del Cabo, Baja California, México, 2024-12-21, DD 16.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q15921856|Q15921856]] | [[Czekanowskiales]] | Czekanowskiales | [[Ginkgoopsida]] | | |- | [[:d:Q15930378|Q15930378]] | [[Enantiopoda]] | Enantiopoda<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | [[Remipedia]]<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | [[File:Tesnusocaris goldichi.png|center|32px]] | |- | [[:d:Q15982601|Q15982601]] | [[Euryalida]] | Euryalida<ref name="ref_ec6fcf770918be7d2fba2367606625b26ee439302860547d0a1fcfc8d330b2ce">''[[:d:Q54802324|Morphological diagnoses of higher taxa in Ophiuroidea (Echinodermata) in support of a new classification]]''</ref> | [[Ophiuroidea]]<br/>[[Euryophiurida]]<ref name="ref_ec6fcf770918be7d2fba2367606625b26ee439302860547d0a1fcfc8d330b2ce">''[[:d:Q54802324|Morphological diagnoses of higher taxa in Ophiuroidea (Echinodermata) in support of a new classification]]''</ref> | [[File:Gorgeucnemis.jpeg|center|32px]] | |- | [[:d:Q15991176|Q15991176]] | [[Meridiolestida]] | Meridiolestida | [[Dryolestoidea]] | [[File:Cronopio NT.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q16034823|Q16034823]] | [[Sporochnales]] | Sporochnales<ref name="ref_9a2dacecf9c16e46d11ce384fc244e2c3a109bb934b599738dae23e9766005e7">''[[:d:Q21483204|An Updated Classification of Brown Algae (Ochrophyta, Phaeophyceae)]]''</ref> | [[Fucophycidae]]<ref name="ref_9a2dacecf9c16e46d11ce384fc244e2c3a109bb934b599738dae23e9766005e7">''[[:d:Q21483204|An Updated Classification of Brown Algae (Ochrophyta, Phaeophyceae)]]''</ref> | [[File:Sporochnus pedunculatus Crouan.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q16080917|Q16080917]] | [[Geroptera]] | Geroptera | [[Apodonatoptera]]<ref name="ref_756c75874c25e5e95891c28245b7cd715daa97e2217af118b4bc0333b7086f4b">''[[:d:Q110201126|New basal Odonatoptera (Insecta) from the lower Carboniferous (Serpukhovian) of Argentina]]''</ref> | | |- | [[:d:Q16082294|Q16082294]] | [[Vaucheriales]] | Vaucheriales | [[Xanthophyceae]] | [[File:British sea-weeds - drawn from Professor Harvey's "Phycologia Britannica" (1872) (19797832143).jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q16159928|Q16159928]] | [[Neomphalida]] | Neomphalida | [[Vetigastropoda]]<ref name="ref_73dc4ac66b0c56ff1c8223c8dca9fe47b52d0c3701e24bab7c504112ae78d664">''[[:d:Q604063|World Register of Marine Species]]''</ref> | | |- | [[:d:Q16177038|Q16177038]] | [[Coccidiniales]] | Coccidiniales | [[Dinophyceae]] | | |- | [[:d:Q16177729|Q16177729]] | [[Solirubrobacterales]] | Solirubrobacterales | [[Thermoleophilia]]<ref name="ref_75166a3751e44a76afd29552f137fa790b12a7ddb54109baee5751e24ccfd858">''[[:d:Q6595107|List of Prokaryotic names with Standing in Nomenclature]]''</ref> | | |- | [[:d:Q16183435|Q16183435]] | [[Opalinida]] | Opalinida | [[Opalinea]] | [[File:Parasite140015-fig2 Protoopalina pingi (Opalinidae) Microscopy.tif|center|32px]] | |- | [[:d:Q16183713|Q16183713]] | [[Archaeopterygiformes]] | Archaeopterygiformes | [[Eumaniraptora]] | [[File:SArchaeopteryxBerlin2.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q16267082|Q16267082]] | [[Eutreptiales]] | Eutreptiales | [[Euglenophyceae]] | | |- | [[:d:Q16294739|Q16294739]] | [[Spariformes]] | Spariformes<ref name="ref_f3cd2deb3f2a08b0af060ca6fc31cfc0387088f3a6847ee87839ee2553e4c587">''[[:d:Q5656891|Acta Societatis Regiae Scientiarum Indo-Neerlandicae]]''</ref> | [[Eupercaria]]<ref name="ref_a051e33592281cdd8168a7cb9c91b7bae6f1bfaba3b754dd2fe75e352e48ebb5">''[[:d:Q33883775|Phylogenetic classification of bony fishes]]''</ref> | [[File:Sparus aurata Sardinia 1.JPG|center|32px]] | |- | [[:d:Q16349661|Q16349661]] | [[Productida]] | Productida | [[Strophomenata]] | [[File:Productid interior ventral Permian Texas.JPG|center|32px]] | |- | [[:d:Q16354454|Q16354454]] | [[Dipterida]] | Dipterida | [[Dipnoi]] | [[File:Dipterus valenciennesi.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q16360638|Q16360638]] | [[Kutorginida]] | Kutorginida | [[Kutorginata]] | [[File:Kutorgina cingulata.png|center|32px]] | |- | [[:d:Q16532115|Q16532115]] | [[Archaediscida]] | Archaediscida | [[Foraminifera]] | | |- | [[:d:Q16534832|Q16534832]] | [[Capitellida]] | Capitellida | [[Scolecida]] | | |- | [[:d:Q16542750|Q16542750]] | [[Echinorhiniformes]] | Echinorhiniformes<ref name="ref_326ac5569391c4058005e6ad9441a464fc841e83feba37d7ba7668f7c922fe08">''[[:d:Q9185167|Catalog of Fishes]]''</ref> | [[Squalomorphi]]<br/>[[elasmobranchio]]<ref name="ref_326ac5569391c4058005e6ad9441a464fc841e83feba37d7ba7668f7c922fe08">''[[:d:Q9185167|Catalog of Fishes]]''</ref> | [[File:Echinorhinus brucus1.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q16545466|Q16545466]] | [[Cyrtocrinida]] | Cyrtocrinida | [[Articulata]] | [[File:Holopus 2.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q16545470|Q16545470]] | [[Cyrtodontoida]] | Cyrtodontida | [[Pteriomorphia]] | [[File:InoceramusCretaceousSouthDakota.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q16551177|Q16551177]] | [[Echinothurioida]] | Echinothurioida | [[Euechinoidea]] | [[File:Fire Urchin Asthenosoma varium.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q16556010|Q16556010]] | [[Dendrocerotales]] | Dendrocerotales | [[Dendrocerotidae]] | [[File:Dendroceros.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q16558762|Q16558762]] | [[Earlandiida]] | Earlandiida | [[Foraminifera]] | | |- | [[:d:Q16562049|Q16562049]] | [[Endothyrida]] | Endothyrida | [[Foraminifera]] | | |- | [[:d:Q16570577|Q16570577]] | [[Gallionellales]] | Gallionellales | [[Betaproteobacteria]] | [[File:Gallionella branched bands drawing.png|center|32px]] | |- | [[:d:Q16586882|Q16586882]] | [[Komokiida]] | Komokiida | [[Monothalamia]] | | |- | [[:d:Q16592376|Q16592376]] | [[Loftusiida]] | Loftusiida | [[Textulariia]] | [[File:Orbitolina texana.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q16616011|Q16616011]] | [[Parathuramminida]] | Parathuramminida | [[Foraminifera]] | | |- | [[:d:Q16618753|Q16618753]] | [[Phymatocerotales]] | Phymatocerotales | [[Dendrocerotidae]] | | |- | [[:d:Q16622864|Q16622864]] | [[Pseudopalmulida]] | Pseudopalmulida | [[Foraminifera]] | | |- | [[:d:Q16627084|Q16627084]] | [[Rzehakinida]] | Rzehakinida | [[Foraminifera]] | | |- | [[:d:Q16631423|Q16631423]] | [[Echinolampadoida]] | Echinolampadoida | [[Neognathostomata]] | [[File:Echinolampas depressa.png|center|32px]] | |- | [[:d:Q16632093|Q16632093]] | [[Encrinida]] | Encrinida | [[Articulata]] | [[File:Encrinus liliiformis 4.JPG|center|32px]] | |- | [[:d:Q16635184|Q16635184]] | [[Eulipotyphla]] | Eulipotyphla<ref name="ref_ac863dfe391d71559d950822fbfcf747b1d192925f0d887836aa680d3512e078">''[[:d:Q28206255|Towards resolving the interordinal relationships of placental mammals]]''</ref> | [[Laurasiatheria]] | [[File:Eulipotyphla.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q16636061|Q16636061]] | [[Stannomida]] | Stannomida | [[Monothalamea]]<br/>[[Xenophyophorea]] | | |- | [[:d:Q16636088|Q16636088]] | [[Fervidicoccales]] | Fervidicoccales<ref name="ref_3681aa678b8991b1188d54b8079f44333218e73d36ee8a78d7d74a1d071c99a6">''[[:d:Q33511185|Fervidicoccus fontis gen. nov., sp. nov., an anaerobic, thermophilic crenarchaeote from terrestrial hot springs, and proposal of Fervidicoccaceae fam. nov. and Fervidicoccales ord. nov.]]''</ref> | [[Thermoprotei]]<ref name="ref_75166a3751e44a76afd29552f137fa790b12a7ddb54109baee5751e24ccfd858">''[[:d:Q6595107|List of Prokaryotic names with Standing in Nomenclature]]''</ref> | | |- | [[:d:Q16637151|Q16637151]] | [[Synechococcales]] | Synechococcales | [[Synechococcophycidae]]<ref name="ref_ff4287d2b684447b988dc170c7ca062d5ba1a84425bf769a210a2c4e4ad32e8f">''[[:d:Q2835653|AlgaeBase]]''</ref> | [[File:Aphanocapsa.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q16641929|Q16641929]] | [[Tournayellida]] | Tournayellida | [[Foraminifera]] | | |- | [[:d:Q16642616|Q16642616]] | [[Hyocrinida]] | Hyocrinida | [[Articulata]] | [[File:Calamocrinus diomedæ (Plate XXVIII) BHL4232451.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q16666315|Q16666315]] | [[Neozygitales]] | Neozygitales | [[Neozygitomycetes]] | | |- | [[:d:Q16670909|Q16670909]] | [[Praecardioida]] | Praecardioida | [[Bivalvos]] | [[File:InoceramusCretaceousSouthDakota.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q16681141|Q16681141]] | [[Trigonioida]] | Trigonioida | [[Molluscos]] | [[File:Yaadia valentina.1 - Cretacico inferior.JPG|center|32px]] | |- | [[:d:Q16687464|Q16687464]] | [[Ambiortiformes]] | Ambiortiformes | [[Palaeognathae]] | [[File:Ambopteryx restoration.png|center|32px]] | |- | [[:d:Q16687636|Q16687636]] | [[Dendroidea]] | Dendroidea | [[Graptolithina]] | [[File:BMNH IMG 5568 Callograptus sp.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q16687741|Q16687741]] | [[Exogenida]] | Exogenida | [[Suctoria]]<ref name="ref_0c75e9b8c29938e8ceeb68b324f0e6d093cc688bc34ab84739dfb06955fed89d">''[[:d:Q54018828|The Ciliated Protozoa]]''</ref> | | |- | [[:d:Q16687795|Q16687795]] | [[Fusobacteriales]] | Fusobacteriales<ref name="ref_66f98747a61f78fa1304ca6a2d59d4a7d0e46fcf53c694f3106fdaf46252872c">''[[:d:Q45322085|List of new names and new combinations previously effectively, but not validly, published]]''</ref> | [[Fusobacteriia]]<ref name="ref_75166a3751e44a76afd29552f137fa790b12a7ddb54109baee5751e24ccfd858">''[[:d:Q6595107|List of Prokaryotic names with Standing in Nomenclature]]''</ref> | [[File:Fusobacterium novum 01.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q16724409|Q16724409]] | [[Otidiformes]] | Otidiformes<ref name="ref_78b47291c0dd6e5173ebe92d807c354d3e1151fe5d647c93e9876c1d452e713f">''[[:d:Q27042747|IOC World Bird List Version 6.3]]''</ref><ref name="ref_43c4be1e7a0e8e16fe1d7d313e2c3d2135be0eea9fbd009e3978efed469b1674">''[[:d:Q27907675|IOC World Bird List Version 6.4]]''</ref><ref name="ref_564ad4a35529977276f5df09652cc9788cb3b659e772f52f97b7a69e5a603205">''[[:d:Q28971563|IOC World Bird List Version 7.1]]''</ref><ref name="ref_266fcb1bcf1f83500e47dc964480b1abf5bf69e09fc2dd5d9b57347bbaabaad1">''[[:d:Q29937193|IOC World Bird List Version 7.2]]''</ref><ref name="ref_56f56aeaf68793da280086a33452bd3feaa50bc613807c2b86a0bfa262ca31df">''[[:d:Q38258000|IOC World Bird List Version 7.3]]''</ref><ref name="ref_c7fb09d9af26132096ff14dd4ef58ffb60b45e0768da21314279f13d5d338079">''[[:d:Q53908065|IOC World Bird List Version 8.1]]''</ref><ref name="ref_1a04f3e8a02e2f0067f21bdedf92bd06b2e80ff85eadd8bb9590d073c9dcbd4c">''[[:d:Q56180957|IOC World Bird List Version 8.2]]''</ref><ref name="ref_b7131d5524efffceb73c1152c6ac776b7173ee57b206b02fc8dd5b15ee984e78">''[[:d:Q61018800|IOC World Bird List Version 9.1]]''</ref><ref name="ref_a3c926eefcbad41afe10b925c2d6828b77f009127f1ad218304f36d439df8393">''[[:d:Q65961410|IOC World Bird List Version 9.2]]''</ref><ref name="ref_6397691e9a04867daffb17c105db161cd56acafd886415cad59d0d45fb7f1e35">''[[:d:Q83589462|IOC World Bird List Version 10.1]]''</ref><ref name="ref_45fffc643465cf2c3059569cd5f7c6f78f16ce2a27a7ef8f1d7f646b75b2b33a">''[[:d:Q98069412|IOC World Bird List Version 10.2]]''</ref><ref name="ref_97a6951a2d81c2fdb35ed9d72113c3e7b5f3fa4708b0b1b9fc2f90bf53e1a784">''[[:d:Q105870418|IOC World Bird List Version 11.1]]''</ref><ref name="ref_7edb301dd0fb7ff2cdd7d7f5a23116941a2655b566e8892314c255fd7b60c47f">''[[:d:Q108116032|IOC World Bird List Version 11.2]]''</ref><ref name="ref_540c8d5ca51fcbcfdde3ed3fc93419ae3b011062884a1903a6c90b44028c9a05">''[[:d:Q116732424|IOC World Bird List Version 12.1]]''</ref><ref name="ref_29b118fd222e87d09eb4c0d34e662b0f9c0a14846d72dff04e08c839e7ce2bca">''[[:d:Q117190405|IOC World Bird List Version 12.2]]''</ref><ref name="ref_120581709b59e2f7acda8a22fb111da6e394c2562df61854f0a2691fb1342889">''[[:d:Q117219094|IOC World Bird List Version 13.1]]''</ref> | [[Otidimorphae]] | [[File:Dabao.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q16829691|Q16829691]] | [[Apostomatida]] | Apostomatida<ref name="ref_eaf476f356c0800c6da244744f2d14925dc2c244e77891e44404f2759d1231e6">''[[:d:Q121096588|The World Ciliate Catalog]]''</ref> | [[Oligohymenophorea]]<br/>[[Apostomatia]]<ref name="ref_0c75e9b8c29938e8ceeb68b324f0e6d093cc688bc34ab84739dfb06955fed89d">''[[:d:Q54018828|The Ciliated Protozoa]]''</ref> | [[File:Collinia sp.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q16831233|Q16831233]] | [[Thalassiosirales]] | Thalassiosirales | [[Coscinodiscophyceae]] | [[File:"Diatoms cake". Typical diatom species - Stephanodiscus hantzschii Grunow in Cleve & Grunow.JPG|center|32px]] | |- | [[:d:Q16862740|Q16862740]] | [[Shuotheridia]] | Shuotheridia | [[Mammiferos]] | | |- | [[:d:Q16879206|Q16879206]] | [[Bartramiales]] | Bartramiales | [[Bryidae]] | [[File:Bartramia halleriana (b, 133241-465046) 6773.JPG|center|32px]] | |- | [[:d:Q16884986|Q16884986]] | [[Multivalvulida]] | Multivalvulida | [[Myxosporea]]<ref name="ref_73dc4ac66b0c56ff1c8223c8dca9fe47b52d0c3701e24bab7c504112ae78d664">''[[:d:Q604063|World Register of Marine Species]]''</ref> | [[File:Parasite150085-fig2 Kudoa septempunctata spores from olive flounder (Paralichthys olivaceus).tif|center|32px]] | |- | [[:d:Q16886080|Q16886080]] | [[Ontonychophora]] | Ontonychophora | [[Udeonychophora]] | | |- | [[:d:Q16888348|Q16888348]] | [[Phosphatocopida]] | Phosphatocopina | [[Labrophora]] | | |- | [[:d:Q16888374|Q16888374]] | [[Discinida]] | Discinida | [[Linguliformea]] | | |- | [[:d:Q16889889|Q16889889]] | [[Craniopsida]] | Craniopsida | [[Craniforma]] | | |- | [[:d:Q16893422|Q16893422]] | [[Thelyphonida]] | Thelyphonida<ref name="ref_a75156e404102f9a8ba4d067b3c66e7667629a0b0430ece4047230b29dfdf6ac">''[[:d:Q21054961|Order Thelyphonida Latreille, 1804]]''</ref> | [[arachnido]] | [[File:Whipscorpion.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q16897745|Q16897745]] | [[Hydrurales]] | Hydrurales | [[Chrysophyceae]] | | |- | [[:d:Q16901960|Q16901960]] | [[Fenestrata]] | Fenestrata | [[Stenolaemata]] | | |- | [[:d:Q16907681|Q16907681]] | [[Trimerellida]] | Trimerellida | [[Craniforma]] | [[File:Trimerella ohioensis (fossil brachiopod) (Lockport Dolomite, Middle Silurian; quarry in Ottawa County, Ohio, USA).jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q16910284|Q16910284]] | [[Odontopterygiformes]] | Odontopterygiformes | [[ave]] | | |- | [[:d:Q16910608|Q16910608]] | [[Herpetosiphonales]] | Herpetosiphonales<ref name="ref_2edee2e3546bec6d3e0c7baae65325c8aaff89bea2789ed2c0a149e0a6469269">''[[:d:Q45323635|List of new names and new combinations previously effectively, but not validly, published]]''</ref> | [[Chloroflexia]]<ref name="ref_75166a3751e44a76afd29552f137fa790b12a7ddb54109baee5751e24ccfd858">''[[:d:Q6595107|List of Prokaryotic names with Standing in Nomenclature]]''</ref> | | |- | [[:d:Q16920908|Q16920908]] | [[Lipotyphla]] | Lipotyphla | [[Mammiferos]] | [[File:Ericulus nigrescens St.-Hilaire 1839.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q16938484|Q16938484]] | [[Gogiida]] | Gogiida | [[Eocrinoidea]] | [[File:Gogia ojenai.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q16948771|Q16948771]] | [[Millerosauria]] | Millerosauria | [[Parareptilia]] | [[File:Milleretta BW.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q16948957|Q16948957]] | [[Cladida]] | Cladida | [[Camerata]]<br/>[[Pentacrinoidea]] | [[File:Ulrichicrinus coryphaeus.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q16963671|Q16963671]] | [[Ignatiales]] | Ignatiales | [[Ulvophyceae]] | | |- | [[:d:Q16976090|Q16976090]] | [[Acrasida]] | Acrasida | [[Heterolobosea]] | | |- | [[:d:Q16982961|Q16982961]] | [[Hematitida]] | Hematitida | [[Belemnoidea]] | | |- | [[:d:Q16984006|Q16984006]] | [[Kriegeriales]] | Kriegeriales<ref name="ref_0bd50087ac085e8c0421ac3e90d778e9c8b89a5437a7d15e9248f6f2ffe9e3c3">''[[:d:Q30574760|Meredithblackwellia eburneagen. et sp. nov., Kriegeriaceae fam. nov. and Kriegeriales ord. nov.—toward resolving higher-level classification in Microbotryomycetes]]''</ref> | [[Microbotryomycetes]] | [[File:Meredithblackwellia-eburnea-colony.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q16984369|Q16984369]] | [[Lepidostromatales]] | Lepidostromatales<ref name="ref_9b7b79e46b12d64625e53dd3bbc22c1699714af562c2842b6a5a66fc2be04664">''[[:d:Q54670524|Lepidostromatales, a new order of lichenized fungi (Basidiomycota, Agaricomycetes), with two new genera, Ertzia and Sulzbacheromyces, and one new species, Lepidostroma winklerianum]]''</ref> | [[Agaricomycetes]] | [[File:Lepidostroma vilgalysii, type collection, in the field, 2007.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q16985913|Q16985913]] | [[Monobathrida]] | Monobathrida | [[Camerata]] | [[File:Cactocrinus imperator - National Museum of Nature and Science, Tokyo - DSC07702.JPG|center|32px]] | |- | [[:d:Q16989278|Q16989278]] | [[Rigifilida]] | Rigifilida<ref name="ref_fb9c90def3f007bbdae6ad17073635b559a5f6c834f42e84028b005517c22d1c">''[[:d:Q34297963|Rigifila ramosa n. gen., n. sp., a filose apusozoan with a distinctive pellicle, is related to Micronuclearia.]]''</ref> | [[CRuMs]] | | |- | [[:d:Q16992591|Q16992591]] | [[Skaracarida]] | Skaracarida | [[Copepodoida]] | | |- | [[:d:Q16993560|Q16993560]] | [[Yanornithiformes]] | Yanornithiformes | [[Ornithurae]] | [[File:Yanornis recon.png|center|32px]] | |- | [[:d:Q17122355|Q17122355]] | [[Albuginales]] | Albuginales | [[Oomycota]] | [[File:Albugo candida.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q17125589|Q17125589]] | [[Alexornithiformes]] | Alexornithiformes<ref name="ref_be1e3af8b1a2c495eafcb20046f1edcdd6693d6de53da0cc6aff67e2269075d1">https://paleobiodb.org/classic/basicTaxonInfo?taxon_no=txn:71346</ref> | [[Euenantiornithes]] | | |- | [[:d:Q17189347|Q17189347]] | [[Opisthocomiformes]] | Opisthocomiformes<ref name="ref_78b47291c0dd6e5173ebe92d807c354d3e1151fe5d647c93e9876c1d452e713f">''[[:d:Q27042747|IOC World Bird List Version 6.3]]''</ref><ref name="ref_43c4be1e7a0e8e16fe1d7d313e2c3d2135be0eea9fbd009e3978efed469b1674">''[[:d:Q27907675|IOC World Bird List Version 6.4]]''</ref><ref name="ref_564ad4a35529977276f5df09652cc9788cb3b659e772f52f97b7a69e5a603205">''[[:d:Q28971563|IOC World Bird List Version 7.1]]''</ref><ref name="ref_266fcb1bcf1f83500e47dc964480b1abf5bf69e09fc2dd5d9b57347bbaabaad1">''[[:d:Q29937193|IOC World Bird List Version 7.2]]''</ref><ref name="ref_56f56aeaf68793da280086a33452bd3feaa50bc613807c2b86a0bfa262ca31df">''[[:d:Q38258000|IOC World Bird List Version 7.3]]''</ref><ref name="ref_c7fb09d9af26132096ff14dd4ef58ffb60b45e0768da21314279f13d5d338079">''[[:d:Q53908065|IOC World Bird List Version 8.1]]''</ref><ref name="ref_1a04f3e8a02e2f0067f21bdedf92bd06b2e80ff85eadd8bb9590d073c9dcbd4c">''[[:d:Q56180957|IOC World Bird List Version 8.2]]''</ref><ref name="ref_b7131d5524efffceb73c1152c6ac776b7173ee57b206b02fc8dd5b15ee984e78">''[[:d:Q61018800|IOC World Bird List Version 9.1]]''</ref><ref name="ref_a3c926eefcbad41afe10b925c2d6828b77f009127f1ad218304f36d439df8393">''[[:d:Q65961410|IOC World Bird List Version 9.2]]''</ref><ref name="ref_6397691e9a04867daffb17c105db161cd56acafd886415cad59d0d45fb7f1e35">''[[:d:Q83589462|IOC World Bird List Version 10.1]]''</ref><ref name="ref_45fffc643465cf2c3059569cd5f7c6f78f16ce2a27a7ef8f1d7f646b75b2b33a">''[[:d:Q98069412|IOC World Bird List Version 10.2]]''</ref><ref name="ref_97a6951a2d81c2fdb35ed9d72113c3e7b5f3fa4708b0b1b9fc2f90bf53e1a784">''[[:d:Q105870418|IOC World Bird List Version 11.1]]''</ref><ref name="ref_7edb301dd0fb7ff2cdd7d7f5a23116941a2655b566e8892314c255fd7b60c47f">''[[:d:Q108116032|IOC World Bird List Version 11.2]]''</ref><ref name="ref_540c8d5ca51fcbcfdde3ed3fc93419ae3b011062884a1903a6c90b44028c9a05">''[[:d:Q116732424|IOC World Bird List Version 12.1]]''</ref><ref name="ref_29b118fd222e87d09eb4c0d34e662b0f9c0a14846d72dff04e08c839e7ce2bca">''[[:d:Q117190405|IOC World Bird List Version 12.2]]''</ref><ref name="ref_120581709b59e2f7acda8a22fb111da6e394c2562df61854f0a2691fb1342889">''[[:d:Q117219094|IOC World Bird List Version 13.1]]''</ref> | [[Inopinaves]] | [[File:Opisthocomus hoazin.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q17189405|Q17189405]] | [[Leptosomiformes]] | Leptosomiformes<ref name="ref_78b47291c0dd6e5173ebe92d807c354d3e1151fe5d647c93e9876c1d452e713f">''[[:d:Q27042747|IOC World Bird List Version 6.3]]''</ref><ref name="ref_43c4be1e7a0e8e16fe1d7d313e2c3d2135be0eea9fbd009e3978efed469b1674">''[[:d:Q27907675|IOC World Bird List Version 6.4]]''</ref><ref name="ref_564ad4a35529977276f5df09652cc9788cb3b659e772f52f97b7a69e5a603205">''[[:d:Q28971563|IOC World Bird List Version 7.1]]''</ref><ref name="ref_266fcb1bcf1f83500e47dc964480b1abf5bf69e09fc2dd5d9b57347bbaabaad1">''[[:d:Q29937193|IOC World Bird List Version 7.2]]''</ref><ref name="ref_56f56aeaf68793da280086a33452bd3feaa50bc613807c2b86a0bfa262ca31df">''[[:d:Q38258000|IOC World Bird List Version 7.3]]''</ref><ref name="ref_c7fb09d9af26132096ff14dd4ef58ffb60b45e0768da21314279f13d5d338079">''[[:d:Q53908065|IOC World Bird List Version 8.1]]''</ref><ref name="ref_1a04f3e8a02e2f0067f21bdedf92bd06b2e80ff85eadd8bb9590d073c9dcbd4c">''[[:d:Q56180957|IOC World Bird List Version 8.2]]''</ref><ref name="ref_b7131d5524efffceb73c1152c6ac776b7173ee57b206b02fc8dd5b15ee984e78">''[[:d:Q61018800|IOC World Bird List Version 9.1]]''</ref><ref name="ref_a3c926eefcbad41afe10b925c2d6828b77f009127f1ad218304f36d439df8393">''[[:d:Q65961410|IOC World Bird List Version 9.2]]''</ref><ref name="ref_6397691e9a04867daffb17c105db161cd56acafd886415cad59d0d45fb7f1e35">''[[:d:Q83589462|IOC World Bird List Version 10.1]]''</ref><ref name="ref_45fffc643465cf2c3059569cd5f7c6f78f16ce2a27a7ef8f1d7f646b75b2b33a">''[[:d:Q98069412|IOC World Bird List Version 10.2]]''</ref><ref name="ref_97a6951a2d81c2fdb35ed9d72113c3e7b5f3fa4708b0b1b9fc2f90bf53e1a784">''[[:d:Q105870418|IOC World Bird List Version 11.1]]''</ref><ref name="ref_7edb301dd0fb7ff2cdd7d7f5a23116941a2655b566e8892314c255fd7b60c47f">''[[:d:Q108116032|IOC World Bird List Version 11.2]]''</ref><ref name="ref_540c8d5ca51fcbcfdde3ed3fc93419ae3b011062884a1903a6c90b44028c9a05">''[[:d:Q116732424|IOC World Bird List Version 12.1]]''</ref><ref name="ref_29b118fd222e87d09eb4c0d34e662b0f9c0a14846d72dff04e08c839e7ce2bca">''[[:d:Q117190405|IOC World Bird List Version 12.2]]''</ref><ref name="ref_120581709b59e2f7acda8a22fb111da6e394c2562df61854f0a2691fb1342889">''[[:d:Q117219094|IOC World Bird List Version 13.1]]''</ref> | [[Cavitaves]] | [[File:Leptosomusdiscolor.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q17189557|Q17189557]] | [[Mesitornithiformes]] | Mesitornithiformes<ref name="ref_78b47291c0dd6e5173ebe92d807c354d3e1151fe5d647c93e9876c1d452e713f">''[[:d:Q27042747|IOC World Bird List Version 6.3]]''</ref><ref name="ref_43c4be1e7a0e8e16fe1d7d313e2c3d2135be0eea9fbd009e3978efed469b1674">''[[:d:Q27907675|IOC World Bird List Version 6.4]]''</ref><ref name="ref_564ad4a35529977276f5df09652cc9788cb3b659e772f52f97b7a69e5a603205">''[[:d:Q28971563|IOC World Bird List Version 7.1]]''</ref><ref name="ref_266fcb1bcf1f83500e47dc964480b1abf5bf69e09fc2dd5d9b57347bbaabaad1">''[[:d:Q29937193|IOC World Bird List Version 7.2]]''</ref><ref name="ref_56f56aeaf68793da280086a33452bd3feaa50bc613807c2b86a0bfa262ca31df">''[[:d:Q38258000|IOC World Bird List Version 7.3]]''</ref><ref name="ref_c7fb09d9af26132096ff14dd4ef58ffb60b45e0768da21314279f13d5d338079">''[[:d:Q53908065|IOC World Bird List Version 8.1]]''</ref><ref name="ref_1a04f3e8a02e2f0067f21bdedf92bd06b2e80ff85eadd8bb9590d073c9dcbd4c">''[[:d:Q56180957|IOC World Bird List Version 8.2]]''</ref><ref name="ref_b7131d5524efffceb73c1152c6ac776b7173ee57b206b02fc8dd5b15ee984e78">''[[:d:Q61018800|IOC World Bird List Version 9.1]]''</ref><ref name="ref_a3c926eefcbad41afe10b925c2d6828b77f009127f1ad218304f36d439df8393">''[[:d:Q65961410|IOC World Bird List Version 9.2]]''</ref><ref name="ref_6397691e9a04867daffb17c105db161cd56acafd886415cad59d0d45fb7f1e35">''[[:d:Q83589462|IOC World Bird List Version 10.1]]''</ref><ref name="ref_45fffc643465cf2c3059569cd5f7c6f78f16ce2a27a7ef8f1d7f646b75b2b33a">''[[:d:Q98069412|IOC World Bird List Version 10.2]]''</ref><ref name="ref_97a6951a2d81c2fdb35ed9d72113c3e7b5f3fa4708b0b1b9fc2f90bf53e1a784">''[[:d:Q105870418|IOC World Bird List Version 11.1]]''</ref><ref name="ref_7edb301dd0fb7ff2cdd7d7f5a23116941a2655b566e8892314c255fd7b60c47f">''[[:d:Q108116032|IOC World Bird List Version 11.2]]''</ref><ref name="ref_540c8d5ca51fcbcfdde3ed3fc93419ae3b011062884a1903a6c90b44028c9a05">''[[:d:Q116732424|IOC World Bird List Version 12.1]]''</ref><ref name="ref_29b118fd222e87d09eb4c0d34e662b0f9c0a14846d72dff04e08c839e7ce2bca">''[[:d:Q117190405|IOC World Bird List Version 12.2]]''</ref><ref name="ref_120581709b59e2f7acda8a22fb111da6e394c2562df61854f0a2691fb1342889">''[[:d:Q117219094|IOC World Bird List Version 13.1]]''</ref> | [[Columbimorphae]] | [[File:Subdesert Mesite Male.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q17259263|Q17259263]] | [[Archidiales]] | Archidiales | [[Bryidae]] | | |- | [[:d:Q17276476|Q17276476]] | [[Bryoxiphiales]] | Bryoxiphiales | [[Dicranidae]]<br/>[[Bryopsida]] | | |- | [[:d:Q17276583|Q17276583]] | [[Leucodontales]] | Leucodontales | [[Bryopsida]] | | |- | [[:d:Q17276609|Q17276609]] | [[Hypnodendrales]] | Hypnodendrales | [[Bryopsida]] | [[File:Hypnodendron comosum community.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q17276620|Q17276620]] | [[Diphysciales]] | Diphysciales | [[Diphysciidae]] | [[File:Diphyscium foliosum (a, 113100-471926) 9518.JPG|center|32px]] | |- | [[:d:Q17276632|Q17276632]] | [[Hypnobryales]] | Hypnobryales | [[Bryopsida]] | | |- | [[:d:Q17276672|Q17276672]] | [[Isobryales]] | Isobryales | [[Bryopsida]] | | |- | [[:d:Q17276680|Q17276680]] | [[Lunulariales]] | Lunulariales<ref name="ref_0572b28956989bcbedf9d6cc9b2b32630bd2b584a66836826816f279d8f6dc17">''[[:d:Q22579849|Phylogeny and classification of the Marchantiophyta]]''</ref> | [[Marchantiidae]]<ref name="ref_0572b28956989bcbedf9d6cc9b2b32630bd2b584a66836826816f279d8f6dc17">''[[:d:Q22579849|Phylogeny and classification of the Marchantiophyta]]''</ref> | [[File:Lunularia cruciata065.JPG|center|32px]] | |- | [[:d:Q17276737|Q17276737]] | [[Ptilidiales]] | Ptilidiales<ref name="ref_0572b28956989bcbedf9d6cc9b2b32630bd2b584a66836826816f279d8f6dc17">''[[:d:Q22579849|Phylogeny and classification of the Marchantiophyta]]''</ref> | [[Jungermanniidae]]<ref name="ref_0572b28956989bcbedf9d6cc9b2b32630bd2b584a66836826816f279d8f6dc17">''[[:d:Q22579849|Phylogeny and classification of the Marchantiophyta]]''</ref> | [[File:Ptilidium pulcherrimum.jpeg|center|32px]] | |- | [[:d:Q17276741|Q17276741]] | [[Notothyladales]] | Notothyladales | [[Notothyladidae]] | [[File:Phaeoceros laevis.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q17276750|Q17276750]] | [[Oedipodiales]] | Oedipodiales | [[Oedipodiopsida]] | | |- | [[:d:Q17276792|Q17276792]] | [[Pleuroziales]] | Pleuroziales<ref name="ref_0572b28956989bcbedf9d6cc9b2b32630bd2b584a66836826816f279d8f6dc17">''[[:d:Q22579849|Phylogeny and classification of the Marchantiophyta]]''</ref> | [[Metzgeriidae]]<ref name="ref_0572b28956989bcbedf9d6cc9b2b32630bd2b584a66836826816f279d8f6dc17">''[[:d:Q22579849|Phylogeny and classification of the Marchantiophyta]]''</ref> | [[File:Pleurozia purpurea36373 580 360.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q17277039|Q17277039]] | [[Eubryales]] | Eubryales | [[Bryopsida]] | | |- | [[:d:Q17277084|Q17277084]] | [[Takakiales]] | Takakiales | [[Takakiopsida]] | [[File:Takakia lepidozioides.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q17277238|Q17277238]] | [[Timmiales]] | Timmiales | [[Timmiidae]] | [[File:Timmia norvegica (a, 133246-471443) 4150.JPG|center|32px]] | |- | [[:d:Q17280209|Q17280209]] | [[Heterodontiformes]] | Heterodontiformes<ref name="ref_2e440cc0285a592cd9e99c53186474ef4b1cf2cea52af12b02df194fb28883fe">''[[:d:Q19402385|Pisces]]''</ref><ref name="ref_326ac5569391c4058005e6ad9441a464fc841e83feba37d7ba7668f7c922fe08">''[[:d:Q9185167|Catalog of Fishes]]''</ref> | [[Galeomorphi]]<ref name="ref_e15368fd420c777ba2608cb300ef96bc5cf521014a821d17ae2db180d989550d">''[[:d:Q60731916|Fishes of the World]]''</ref> | [[File:Heterodontus japonicus port of nagoya.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q17300110|Q17300110]] | [[Siphonocryptida]] | Siphonocryptida<ref name="ref_ca21f415746648150e193896e2ee7444bdd75aca11096d9b712baf1a0d03d7fd">''[[:d:Q21061184|Class Diplopoda de Blainville in Gervais, 1844]]''</ref> | [[Colobognatha]]<ref name="ref_ca21f415746648150e193896e2ee7444bdd75aca11096d9b712baf1a0d03d7fd">''[[:d:Q21061184|Class Diplopoda de Blainville in Gervais, 1844]]''</ref> | [[File:Siphonocryptus zigzag holotype.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q17330256|Q17330256]] | [[Hymenostraca]] | Hymenostraca | [[Phyllocarida]]<ref name="ref_9e0928ecc952815f17e9827319a19df55f7a34988b1688d63d1924f3053e50d2">''[[:d:Q12345690|BioLib]]''</ref> | | |- | [[:d:Q17400453|Q17400453]] | [[Fossombroniales]] | Fossombroniales<ref name="ref_0572b28956989bcbedf9d6cc9b2b32630bd2b584a66836826816f279d8f6dc17">''[[:d:Q22579849|Phylogeny and classification of the Marchantiophyta]]''</ref> | [[Pelliidae]]<ref name="ref_0572b28956989bcbedf9d6cc9b2b32630bd2b584a66836826816f279d8f6dc17">''[[:d:Q22579849|Phylogeny and classification of the Marchantiophyta]]''</ref> | [[File:Fossombronia wondraczekii (b, 144804-474746) 7244.JPG|center|32px]] | |- | [[:d:Q17400609|Q17400609]] | [[Pallaviciniales]] | Pallaviciniales<ref name="ref_0572b28956989bcbedf9d6cc9b2b32630bd2b584a66836826816f279d8f6dc17">''[[:d:Q22579849|Phylogeny and classification of the Marchantiophyta]]''</ref> | [[Pelliidae]]<ref name="ref_0572b28956989bcbedf9d6cc9b2b32630bd2b584a66836826816f279d8f6dc17">''[[:d:Q22579849|Phylogeny and classification of the Marchantiophyta]]''</ref> | [[File:Pallavicinia xiphoides (Hook.f. and Tayl.) Trev. (AM AK298944).jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q17400765|Q17400765]] | [[Porellales]] | Porellales<ref name="ref_0572b28956989bcbedf9d6cc9b2b32630bd2b584a66836826816f279d8f6dc17">''[[:d:Q22579849|Phylogeny and classification of the Marchantiophyta]]''</ref> | [[Jungermanniidae]]<ref name="ref_0572b28956989bcbedf9d6cc9b2b32630bd2b584a66836826816f279d8f6dc17">''[[:d:Q22579849|Phylogeny and classification of the Marchantiophyta]]''</ref> | [[File:Porella platyphylla.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q17505518|Q17505518]] | [[Astigmata]] | Astigmata | [[arachnido]] | [[File:Sarraceniopus gibsoni 1.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q17521922|Q17521922]] | [[Centrarchiformes]] | Centrarchiformes<ref name="ref_326ac5569391c4058005e6ad9441a464fc841e83feba37d7ba7668f7c922fe08">''[[:d:Q9185167|Catalog of Fishes]]''</ref> | [[Eupercaria]]<br/>[[Percomorpha]]<br/>[[Actinopteri]]<ref name="ref_326ac5569391c4058005e6ad9441a464fc841e83feba37d7ba7668f7c922fe08">''[[:d:Q9185167|Catalog of Fishes]]''</ref> | [[File:Centrarchus macropterus small.JPG|center|32px]] | |- | [[:d:Q17591711|Q17591711]] | [[Scanilepiformes]] | Scanilepiformes | [[Actinopterygii]] | | |- | [[:d:Q17633675|Q17633675]] | [[Heterohelicida]] | Heterohelicida | [[Foraminifera]] | | |- | [[:d:Q17716344|Q17716344]] | [[Marsupiomonadales]] | Marsupiomonadales<ref name="ref_96623d305fde75c602a84999502e257aa23c71d24d0eb405bbe2cb0c210bc583">''[[:d:Q29541169|Nested in the Chlorellales or Independent Class? Phylogeny and Classification of the Pedinophyceae (Viridiplantae) Revealed by Molecular Phylogenetic Analyses of Complete Nuclear and Plastid-encoded rRNA Operons]]''</ref> | [[Pedinophyceae]] | | |- | [[:d:Q17747564|Q17747564]] | [[Struthiornithiformes]] | Struthiornithiformes | [[Neornithes]] | | |- | [[:d:Q17816503|Q17816503]] | [[Arctocyonia]] | Arctocyonia | [[Placentarios]] | [[File:Arctocyon DB.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q18080801|Q18080801]] | [[Perkinsida]] | Perkinsida<ref name="ref_9e2b6f90ff9118ad204195d52bd1da21c9b5bfa6d4e469907af8a170fe632e24">''[[:d:Q105988928|Perkinsus gen. n. and Other New Taxa in the Protozoan Phylum Apicomplexa]]''</ref> | [[Perkinsea]] | | |- | [[:d:Q18156085|Q18156085]] | [[Protospinaciformes]] | Protospinaciformes | [[Squalomorphi]] | [[File:Protospinax annectens, Paläontologisches Museum München WB.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q18196332|Q18196332]] | [[Arguloida]] | Arguloida | [[Branchiura]] | [[File:Argulus coregoni tyoumdk01.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q18197480|Q18197480]] | [[Apygophora]] | Apygophora | [[Maxillopoda]] | | |- | [[:d:Q18199160|Q18199160]] | [[Nippotaeniidea]] | Nippotaeniidea | [[Neoophora]] | | |- | [[:d:Q18228570|Q18228570]] | [[Glomeridesmida]] | Glomeridesmida<ref name="ref_ca21f415746648150e193896e2ee7444bdd75aca11096d9b712baf1a0d03d7fd">''[[:d:Q21061184|Class Diplopoda de Blainville in Gervais, 1844]]''</ref> | [[Limacomorpha]]<ref name="ref_ca21f415746648150e193896e2ee7444bdd75aca11096d9b712baf1a0d03d7fd">''[[:d:Q21061184|Class Diplopoda de Blainville in Gervais, 1844]]''</ref> | [[File:Termitodesmus ceylonicus dorsal.png|center|32px]] | |- | [[:d:Q18228577|Q18228577]] | [[Stemmiulida]] | Stemmiulida<ref name="ref_ca21f415746648150e193896e2ee7444bdd75aca11096d9b712baf1a0d03d7fd">''[[:d:Q21061184|Class Diplopoda de Blainville in Gervais, 1844]]''</ref> | [[Diplopoda]]<br/>[[Nematophora]]<ref name="ref_ca21f415746648150e193896e2ee7444bdd75aca11096d9b712baf1a0d03d7fd">''[[:d:Q21061184|Class Diplopoda de Blainville in Gervais, 1844]]''</ref> | [[File:Stemmiulus beroni female and male.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q18229004|Q18229004]] | [[Laingiomedusae]] | Laingiomedusae | [[Hydrozoa]] | | |- | [[:d:Q18231220|Q18231220]] | [[Euharamiyida]] | Euharamiyida | [[Allotheria]]<ref name="ref_ed6a5d9605b0cd838b6d9340f4bb33ff8536a0c347663334e025d2753d4a8996">''[[:d:Q796451|Fossilworks]]''</ref> | | |- | [[:d:Q18282108|Q18282108]] | [[Turniciformes]] | Turniciformes | [[Charadriiformes]] | [[File:Paainted Buttonquail kobble08.JPG|center|32px]] | |- | [[:d:Q18346400|Q18346400]] | [[Halisarcida]] | Halisarcida | [[Demospongiae]] | | |- | [[:d:Q18353823|Q18353823]] | [[Archidesmida]] | Archidesmida | [[Archipolypoda]] | [[File:Archidesmus macnicoli 02.png|center|32px]] | |- | [[:d:Q18362044|Q18362044]] | [[Blechnales]] | Blechnales<ref name="ref_70bf05e61b2b9bdd016feae33b1d7b5de0ce721d914bd156fd8bd57827c49ae6">''[[:d:Q167402|Australian Plant Name Index]]''</ref> | [[Polypodiopsida]] | [[File:Blechnum nipponicum sisigasira01.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q18426766|Q18426766]] | [[Trichiales]] | Trichiales<br/>Trichiida | [[Myxomycetes]]<br/>[[Lucisporidia]] | [[File:Destructed Trichiidae sporangia in Hokkaidō, Japan.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q18485081|Q18485081]] | [[Cephalodiscoidea]] | Cephalodiscoidea | [[Graptolithoidea]] | | |- | [[:d:Q18485296|Q18485296]] | [[Sphaeropsidales]] | Sphaeropsidales | [[Coelomycetes]] | | |- | [[:d:Q18515959|Q18515959]] | [[Hexamerocerata]] | Hexamerocerata<ref name="ref_f8ad1347d57e7105fd7aadce9416e5ade090187180ef7ea4a024fd1a06bb4204">''[[:d:Q21055045|Class Chilopoda, Class Symphyla and Class Pauropoda]]''</ref> | [[Pauropoda]]<ref name="ref_f8ad1347d57e7105fd7aadce9416e5ade090187180ef7ea4a024fd1a06bb4204">''[[:d:Q21055045|Class Chilopoda, Class Symphyla and Class Pauropoda]]''</ref><ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | | |- | [[:d:Q18534369|Q18534369]] | [[Polybranchiaspiformes]] | Polybranchiaspiformes | [[Galeaspida]] | | |- | [[:d:Q18536931|Q18536931]] | [[Siphoniulida]] | Siphoniulida<ref name="ref_ca21f415746648150e193896e2ee7444bdd75aca11096d9b712baf1a0d03d7fd">''[[:d:Q21061184|Class Diplopoda de Blainville in Gervais, 1844]]''</ref> | [[Diplopoda]]<br/>[[Nematophora]]<ref name="ref_ca21f415746648150e193896e2ee7444bdd75aca11096d9b712baf1a0d03d7fd">''[[:d:Q21061184|Class Diplopoda de Blainville in Gervais, 1844]]''</ref> | | |- | [[:d:Q18544724|Q18544724]] | [[Strigulales]] | Strigulales | [[Dothideomycetidae]] | [[File:Strigula (10.3897-mycokeys.19.11174) Figure 2e-i.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q18544744|Q18544744]] | [[Deferribacterales]] | Deferribacterales | [[Deferribacteres]]<ref name="ref_75166a3751e44a76afd29552f137fa790b12a7ddb54109baee5751e24ccfd858">''[[:d:Q6595107|List of Prokaryotic names with Standing in Nomenclature]]''</ref> | | |- | [[:d:Q18544753|Q18544753]] | [[Desulfurellales]] | Desulfurellales<ref name="ref_69868936193b78c8509bc87f6072186cd07dee976a267d00103e45418b387dc7">''[[:d:Q45316293|List of new names and new combinations previously effectively, but not validly, published]]''</ref> | [[Campylobacterota]]<ref name="ref_02fb502a2a6b6efb132679c32918d7c22997787e0bcc199d551c4afb7bea4a79">''[[:d:Q12159796|Taxonomy database of the U.S. National Center for Biotechnology Information]]''</ref> | | |- | [[:d:Q18545964|Q18545964]] | [[Discosporangiales]] | Discosporangiales<ref name="ref_9a2dacecf9c16e46d11ce384fc244e2c3a109bb934b599738dae23e9766005e7">''[[:d:Q21483204|An Updated Classification of Brown Algae (Ochrophyta, Phaeophyceae)]]''</ref> | [[Discosporangiophycidae]]<ref name="ref_9a2dacecf9c16e46d11ce384fc244e2c3a109bb934b599738dae23e9766005e7">''[[:d:Q21483204|An Updated Classification of Brown Algae (Ochrophyta, Phaeophyceae)]]''</ref> | [[File:Album général des Cryptogames, Pl. 141.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q18547778|Q18547778]] | [[Nectonematoidea]] | Nectonematoidea | [[Nematomorpha]]<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | | |- | [[:d:Q18549852|Q18549852]] | [[Aquificales]] | Aquificales | [[Aquificia]]<ref name="ref_75166a3751e44a76afd29552f137fa790b12a7ddb54109baee5751e24ccfd858">''[[:d:Q6595107|List of Prokaryotic names with Standing in Nomenclature]]''</ref> | [[File:Venenivibrio.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q18549865|Q18549865]] | [[Achnanthales]] | Achnanthales | [[Bacillariophyceae]] | [[File:Cocconeis duplex.jpeg|center|32px]] | |- | [[:d:Q18549867|Q18549867]] | [[Leperditicopida]] | Leperditicopida | [[arthropodo]]<ref name="ref_73dc4ac66b0c56ff1c8223c8dca9fe47b52d0c3701e24bab7c504112ae78d664">''[[:d:Q604063|World Register of Marine Species]]''</ref> | | |- | [[:d:Q18552460|Q18552460]] | [[Bibymalagasia]] | Bibymalagasia | [[Afrotheria]] | [[File:Plesiorycteropus madagascarensis.JPG|center|32px]] | |- | [[:d:Q18552493|Q18552493]] | [[Archaeopteridales]] | Archaeopteridales | [[Progymnosperm]] | [[File:Archaeopteris reconstruction.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q18552830|Q18552830]] | [[Capilloventrida]] | Capilloventrida | [[Clitellata]] | | |- | [[:d:Q18560225|Q18560225]] | [[Cystiphyllida]] | Cystiphyllida | [[Rugosa]] | | |- | [[:d:Q18565751|Q18565751]] | [[Fissiculata]] | Fissiculata | [[Blastoidea]] | | |- | [[:d:Q18566792|Q18566792]] | [[Archaeocyathida]] | Archaeocyathida | [[Archaeocyatha]] | | |- | [[:d:Q18571801|Q18571801]] | [[Orthotetida]] | Orthotetida | [[Strophomenata]] | | |- | [[:d:Q18571816|Q18571816]] | [[Actinostromatida]] | Actinostromatida | [[Stromatoporoidea]] | | |- | [[:d:Q18572672|Q18572672]] | [[Fenestellida]] | Fenestellida | [[Bryozoa]] | | |- | [[:d:Q18573102|Q18573102]] | [[Loxodida]] | Loxodida<ref name="ref_eaf476f356c0800c6da244744f2d14925dc2c244e77891e44404f2759d1231e6">''[[:d:Q121096588|The World Ciliate Catalog]]''</ref> | [[Karyorelictea]]<ref name="ref_0c75e9b8c29938e8ceeb68b324f0e6d093cc688bc34ab84739dfb06955fed89d">''[[:d:Q54018828|The Ciliated Protozoa]]''</ref> | [[File:Loxoda.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q18573120|Q18573120]] | [[Stauriida]] | Stauriida | [[Rugosa]] | [[File:Gymnophyllum wardi - National Museum of Nature and Science, Tokyo - DSC07730.JPG|center|32px]] | |- | [[:d:Q18573556|Q18573556]] | [[Lychniscosa]] | Lychniscosa | [[Hexactinellida]] | [[File:Callodictyonidae - Plocoscyphia labrosa.JPG|center|32px]] | |- | [[:d:Q18575142|Q18575142]] | [[Entodiniomorphida]] | Entodiniomorphida | [[Trichostomatia]]<ref name="ref_0c75e9b8c29938e8ceeb68b324f0e6d093cc688bc34ab84739dfb06955fed89d">''[[:d:Q54018828|The Ciliated Protozoa]]''</ref> | [[File:Ophryoscolex spp.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q18575564|Q18575564]] | [[Mystiornithiformes]] | Mystiornithiformes | [[Enantiornithes]] | [[File:Bauxitornis.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q18575769|Q18575769]] | [[Amoebidiales]] | Amoebidiales<ref name="ref_db176f35e8ff66985382896397c52c0ead2b6e4f7c36fcf864eb58708c08420e">''[[:d:Q1860469|Index Fungorum]]''</ref> | [[Ichthyosporea]] | [[File:Amoebidium parasiticum.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q18577525|Q18577525]] | [[Roveacrinida]] | Roveacrinida | [[Articulata]] | [[File:Saccocoma2.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q18602888|Q18602888]] | [[Lecanicephalidea]] | Lecanicephalidea | [[Eucestoda]] | | |- | [[:d:Q18604601|Q18604601]] | [[Pleurobranchomorpha]] | Pleurobranchomorpha | [[Opisthobranchia]]<ref name="ref_73dc4ac66b0c56ff1c8223c8dca9fe47b52d0c3701e24bab7c504112ae78d664">''[[:d:Q604063|World Register of Marine Species]]''</ref> | [[File:Tomoberthella martensi (Pilsbry, 1896).jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q18606109|Q18606109]] | [[Dactylogyridea]] | Dactylogyridea | [[Monopisthocotylea]] | [[File:Parasite170078-fig2 Cichlidogyrus philander (Monogenea, Ancyrocephalidae).png|center|32px]] | |- | [[:d:Q18606829|Q18606829]] | [[Leucodictyida]] | Leucodictyida | [[Granofilosea]] | | |- | [[:d:Q18619487|Q18619487]] | [[Ellimmichthyformes]] | Ellimmichthyformes | [[Clupeomorpha]] | [[File:Diplomystus dentatus Green River Formation Wyoming.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q18637031|Q18637031]] | [[Seisonacea]] | Seisonacea | [[Pararotatoria]]<ref name="ref_c6231a1cba5a31be54bcd7e77ad91c3f46069dba01c5b69000f3c893f8261b93">''[[:d:Q18644400|Phylum Rotifera Cuvier, 1817]]''</ref> | | |- | [[:d:Q18643193|Q18643193]] | [[Parvularculales]] | Parvularculales | [[Alphaproteobacteria]]<ref name="ref_75166a3751e44a76afd29552f137fa790b12a7ddb54109baee5751e24ccfd858">''[[:d:Q6595107|List of Prokaryotic names with Standing in Nomenclature]]''</ref> | | |- | [[:d:Q18643218|Q18643218]] | [[Orodontiformes]] | Orodontiformes | [[Paraselachimorpha]] | [[File:Orodus sp1DB.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q18643349|Q18643349]] | [[Cardiobacteriales]] | Cardiobacteriales<ref name="ref_620a847fbcac205b5a1c11ec93ed90db3e61acbe9fb1eae72bc08d4501f60cad">''[[:d:Q45316252|Validation List no. 106: Validation of publication of new names and new combinations previously effectively published outside the IJSEM]]''</ref> | [[Gammaproteobacteria]] | [[File:Cardiobacterium hominis.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q18644477|Q18644477]] | [[Polyacanthorhynchida]] | Polyacanthorhynchida | [[Polyacanthocephala]]<ref name="ref_ec5fa21d16527256b5f3b40769ea14e0d69ce93ab2734773ebe2c914450ab010">''[[:d:Q18644461|Phylum Acanthocephala Kohlreuther, 1771]]''</ref> | | |- | [[:d:Q18645615|Q18645615]] | [[Methylophilales]] | Methylophilales<ref name="ref_69868936193b78c8509bc87f6072186cd07dee976a267d00103e45418b387dc7">''[[:d:Q45316293|List of new names and new combinations previously effectively, but not validly, published]]''</ref> | [[Betaproteobacteria]] | | |- | [[:d:Q18645923|Q18645923]] | [[Aulacoseirales]] | Aulacoseirales | [[Coscinodiscophyceae]] | [[File:Aulacoseira crenulata (Ehrenberg) Thwaites 1848.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q18647632|Q18647632]] | [[Endogenida]] | Endogenida | [[Suctoria]]<ref name="ref_0c75e9b8c29938e8ceeb68b324f0e6d093cc688bc34ab84739dfb06955fed89d">''[[:d:Q54018828|The Ciliated Protozoa]]''</ref> | | |- | [[:d:Q18647863|Q18647863]] | [[Surirellales]] | Surirellales | [[Bacillariophycidae]] | [[File:Cymatopleura solea kramer 2.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q18647885|Q18647885]] | [[Climatiida]] | Climatiida | [[Acanthodii]] | [[File:Climatius BW.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q18648026|Q18648026]] | [[Tabellariales]] | Tabellariales | [[Fragilariophyceae]] | [[File:Tabellaria fenestrata.jpeg|center|32px]] | |- | [[:d:Q18648039|Q18648039]] | [[Rhopalodiales]] | Rhopalodiales | [[Bacillariophyceae]] | [[File:Rhopalodia sp. 1925-img.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q18654682|Q18654682]] | [[Nassulida]] | Nassulida<ref name="ref_eaf476f356c0800c6da244744f2d14925dc2c244e77891e44404f2759d1231e6">''[[:d:Q121096588|The World Ciliate Catalog]]''</ref> | [[Nassophorea]]<ref name="ref_0c75e9b8c29938e8ceeb68b324f0e6d093cc688bc34ab84739dfb06955fed89d">''[[:d:Q54018828|The Ciliated Protozoa]]''</ref> | [[File:Nassula.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q18654688|Q18654688]] | [[Phaeosphaerida]] | Phaeosphaerida | [[Phaeodaria]] | [[File:Glassmodel von aulosphaera elegantissima.JPG|center|32px]] | |- | [[:d:Q18654728|Q18654728]] | [[Eunotiales]] | Eunotiales | [[Bacillariophyceae]] | [[File:Eunotia sp.jpeg|center|32px]] | |- | [[:d:Q18667422|Q18667422]] | [[Benthimermithida]] | Benthimermithida | [[Chromadorea]] | | |- | [[:d:Q18667437|Q18667437]] | [[Mastigamoebida]] | Mastigamoebida | [[Archamoebea]] | [[File:Entamoeba Coli trophozoite.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q18667460|Q18667460]] | [[Occlusosporidae]] | Occlusosporida<ref name="ref_05b76844e293ed05b5e8d83c431f65580cf714a96e7fafa867717d1a6ed1c182">''[[:d:Q108899521|Classification of the Haplosporidia]]''</ref> | [[Stellatosporea]]<ref name="ref_05b76844e293ed05b5e8d83c431f65580cf714a96e7fafa867717d1a6ed1c182">''[[:d:Q108899521|Classification of the Haplosporidia]]''</ref> | | |- | [[:d:Q18667537|Q18667537]] | [[Coleochaetales]] | Coleochaetales | [[Coleochaetophyceae]] | [[File:British fresh-water algae, exclusive of Desmidieae and Diatomaceae (1882-1884) (20409523652).jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q18667822|Q18667822]] | [[Phytodiniales]] | Phytodiniales | [[Dinophyceae]] | | |- | [[:d:Q18668013|Q18668013]] | [[Phragmophora]] | Phragmophora | [[Sagittoidea]] | [[File:Chaetoblack.png|center|32px]] | |- | [[:d:Q18668015|Q18668015]] | [[Aphragmophora]] | Aphragmophora | [[Sagittoidea]] | [[File:MEB back.png|center|32px]] | |- | [[:d:Q18668315|Q18668315]] | [[Aspidosiphoniformes]] | Aspidosiphoniformes | [[Phascolosomatidea]] | | |- | [[:d:Q18668350|Q18668350]] | [[Rhodocyclales]] | Rhodocyclales<ref name="ref_69868936193b78c8509bc87f6072186cd07dee976a267d00103e45418b387dc7">''[[:d:Q45316293|List of new names and new combinations previously effectively, but not validly, published]]''</ref> | [[Betaproteobacteria]]<ref name="ref_75166a3751e44a76afd29552f137fa790b12a7ddb54109baee5751e24ccfd858">''[[:d:Q6595107|List of Prokaryotic names with Standing in Nomenclature]]''</ref> | | |- | [[:d:Q18668438|Q18668438]] | [[Methylococcales]] | Methylococcales<ref name="ref_620a847fbcac205b5a1c11ec93ed90db3e61acbe9fb1eae72bc08d4501f60cad">''[[:d:Q45316252|Validation List no. 106: Validation of publication of new names and new combinations previously effectively published outside the IJSEM]]''</ref> | [[Gammaproteobacteria]] | [[File:Methylomonas methanica EID.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q18668467|Q18668467]] | [[Koralionastetales]] | Koralionastetales<ref name="ref_479917edc727ac1737fbfe7665e05cca79cc0ad4023c70fb542d7e82b446edb8">''[[:d:Q33393119|Koralionastetales, a new order of marine Ascomycota in the Sordariomycetes]]''</ref> | [[Sordariomycetes]] | | |- | [[:d:Q18668659|Q18668659]] | [[Pedinomonadales]] | Pedinomonadales<ref name="ref_3c0f3a963a088d120a69959b9fc365cfa2c88e1ff2fb9a600750e42be816fe53">''[[:d:Q100722396|FURTHER STUDIES OF PRESUMEDLY PRIMITIVE GREEN ALGAE, INCLUDING THE DESCRIPTION OF PEDINOPHYCEAE CLASS. NOV. AND RESULTOR GEN. NOV.1]]''</ref> | [[Pedinophyceae]] | | |- | [[:d:Q18668733|Q18668733]] | [[Halosphaerales]] | Halosphaerales | [[Prasinophyceae]] | | |- | [[:d:Q18670046|Q18670046]] | [[Thalassiophysales]] | Thalassiophysales | [[Bacillariophyceae]] | [[File:Thalassiophysa rhipidis-Smithsonian Miscellaneous Collections.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q18670531|Q18670531]] | [[Lagenidiales]] | Lagenidiales | [[Phycomycetes]]<br/>[[Oomycota]] | | |- | [[:d:Q18670620|Q18670620]] | [[Klebsormidiales]] | Klebsormidiales | [[Klebsormidiophyceae]] | | |- | [[:d:Q18674113|Q18674113]] | [[Tribonematales]] | Tribonematales<ref name="ref_012eba0dbe37c7aa40587f8eabee8d9593a81bb50a0f2eb0ad19456c16f84c79">''[[:d:Q16958215|iNaturalist]]''</ref> | [[Xanthophyceae]] | [[File:Tribonema marinum Feldmann 1941.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q18674575|Q18674575]] | [[Sphaerobacterales]] | Sphaerobacterales | [[Thermomicrobia]]<ref name="ref_75166a3751e44a76afd29552f137fa790b12a7ddb54109baee5751e24ccfd858">''[[:d:Q6595107|List of Prokaryotic names with Standing in Nomenclature]]''</ref> | | |- | [[:d:Q18674592|Q18674592]] | [[Planctomycetales]] | Planctomycetales<ref name="ref_7761e9eaf4b75abc4b24d4aa57bfbcc9f96af90c1efd04f9f092161bfb6ce230">''[[:d:Q58425394|Assignment of the genera Planctomyces and Pirella to a new family Planctomycetaceae fam. nov. and description of the order Planctomycetales ord. nov]]''</ref> | [[Planctomycetia]]<ref name="ref_75166a3751e44a76afd29552f137fa790b12a7ddb54109baee5751e24ccfd858">''[[:d:Q6595107|List of Prokaryotic names with Standing in Nomenclature]]''</ref> | [[File:Figure-2-Scanning-electron-micrograph-of-P.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q18674820|Q18674820]] | [[Craniida]] | Craniida<ref name="ref_d95c01ce3120736f46039a59308ab5d0f2123e346203e57a6823d2596a976565">''[[:d:Q19858624|A higher level classification of all living organisms]]''</ref> | [[Craniforma]]<ref name="ref_f37f24b656cb23a9ca38b6885309672e3c7e8327e0dab838e55c494857e0a97e">''[[:d:Q18674784|Phylum Brachiopoda]]''</ref><ref name="ref_d95c01ce3120736f46039a59308ab5d0f2123e346203e57a6823d2596a976565">''[[:d:Q19858624|A higher level classification of all living organisms]]''</ref> | | |- | [[:d:Q18674900|Q18674900]] | [[Trimastigida]] | Trimastigida<ref name="ref_614fb8f075f79819a8e5dacfa2ef160947f7237cfd6bac90b82407d11bdf8b00">''[[:d:Q30885386|The excavate protozoan phyla Metamonada Grassé emend. (Anaeromonadea, Parabasalia, Carpediemonas, Eopharyngia) and Loukozoa emend. (Jakobea, Malawimonas): their evolutionary affinities and new higher taxa]]''</ref> | [[Anaeromonadea]] | | |- | [[:d:Q18674940|Q18674940]] | [[Opisthopora]] | Opisthopora | [[Oligochaeta]]<br/>[[Metagynophora]] | | |- | [[:d:Q18675188|Q18675188]] | [[Acanthopleuribacterales]] | Acanthopleuribacterales<ref name="ref_ad9d145a47d4ad839b60d7f38a11bebfce5e33ebef47ed5a52dae3f35981a87f">''[[:d:Q33382663|Acanthopleuribacter pedis gen. nov., sp. nov., a marine bacterium isolated from a chiton, and description of Acanthopleuribacteraceae fam. nov., Acanthopleuribacterales ord. nov., Holophagaceae fam. nov., Holophagales ord. nov. and Holophagae classi]]''</ref> | [[Holophagae]]<ref name="ref_75166a3751e44a76afd29552f137fa790b12a7ddb54109baee5751e24ccfd858">''[[:d:Q6595107|List of Prokaryotic names with Standing in Nomenclature]]''</ref> | | |- | [[:d:Q18676689|Q18676689]] | [[Fragilariales]] | Fragilariales | [[Fragilariophyceae]] | [[File:Asterionella formosa.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q18676939|Q18676939]] | [[Kordiimonadales]] | Kordiimonadales<ref name="ref_568e65fda05e3b7e6528ae48e724722e9159511ae03395d62705f9862be1fa46">''[[:d:Q31004881|Kordiimonas gwangyangensis gen. nov., sp. nov., a marine bacterium isolated from marine sediments that forms a distinct phyletic lineage (Kordiimonadales ord. nov.) in the 'Alphaproteobacteria'.]]''</ref> | [[Alphaproteobacteria]]<ref name="ref_75166a3751e44a76afd29552f137fa790b12a7ddb54109baee5751e24ccfd858">''[[:d:Q6595107|List of Prokaryotic names with Standing in Nomenclature]]''</ref> | | |- | [[:d:Q18679042|Q18679042]] | [[Dictyochales]] | Dictyochales<ref name="ref_ff4287d2b684447b988dc170c7ca062d5ba1a84425bf769a210a2c4e4ad32e8f">''[[:d:Q2835653|AlgaeBase]]''</ref> | [[Dictyochophyceae]] | [[File:Dictyocha speculum.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q18679060|Q18679060]] | [[Rhizochromulinales]] | Rhizochromulinales | [[Actinochrysea]] | | |- | [[:d:Q18679087|Q18679087]] | [[Melosirales]] | Melosirales<ref name="ref_3313edb8167a03a0961922a8b4ccb9c146cc2557ac039a6b8c0ba875bb9f66ec">''[[:d:Q51885189|Interim Register of Marine and Nonmarine Genera]]''</ref><ref name="ref_012eba0dbe37c7aa40587f8eabee8d9593a81bb50a0f2eb0ad19456c16f84c79">''[[:d:Q16958215|iNaturalist]]''</ref> | [[Coscinodiscophyceae]] | [[File:Melosira varians Ag.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q18679146|Q18679146]] | [[Echinamoebida]] | Echinamoebida | [[Tubulinea]] | | |- | [[:d:Q18680884|Q18680884]] | [[Cathetocephalidea]] | Cathetocephalidea | [[Cestoda]] | | |- | [[:d:Q18681203|Q18681203]] | [[Rhinebothriidea]] | Rhinebothriidea | [[Cestoda]] | | |- | [[:d:Q18681334|Q18681334]] | [[Polystilifera]] | Polystilifera | [[Hoplonemertea]] | | |- | [[:d:Q18681346|Q18681346]] | [[Gyrodactylidea]] | Gyrodactylidea | [[Monopisthocotylea]] | [[File:Gyrodactylus alexanderi on Gasterosteus aculeatus.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q18681411|Q18681411]] | [[Spathebothriidea]] | Spathebothriidea | [[Cestoda]] | | |- | [[:d:Q18681414|Q18681414]] | [[Litobothriidea]] | Litobothriidea | [[Cestoda]] | | |- | [[:d:Q18683483|Q18683483]] | [[Piroplasmorida]] | Piroplasmorida | [[Haematozoa]] | | |- | [[:d:Q18690145|Q18690145]] | [[Scalpelliformes]] | Scalpelliformes | [[Thoracica]] | [[File:Pollicipes pollicipes.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q18690380|Q18690380]] | [[Oegopsida]] | Oegopsida | [[Decapodiformes]] | [[File:Giant Squid NASA.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q18692934|Q18692934]] | [[Lepidopleurida]] | Lepidopleurida | [[Neoloricata]]<ref name="ref_73dc4ac66b0c56ff1c8223c8dca9fe47b52d0c3701e24bab7c504112ae78d664">''[[:d:Q604063|World Register of Marine Species]]''</ref> | [[File:Leptochiton asellus.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q18693228|Q18693228]] | [[Diplostomida]] | Diplostomida | [[Digenea]] | [[File:Page210a.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q18706648|Q18706648]] | [[Trilophosauria]] | Trilophosauria | [[Archosauromorpha]] | [[File:Trilophosaurus BW.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q18706745|Q18706745]] | [[Pseudanabaenales]] | Pseudanabaenales | [[Cyanophyceae]]<ref name="ref_ff4287d2b684447b988dc170c7ca062d5ba1a84425bf769a210a2c4e4ad32e8f">''[[:d:Q2835653|AlgaeBase]]''</ref> | [[File:Leptolyngbya sp..jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q18707562|Q18707562]] | [[Euthycarcinida]] | Euthycarcinida | [[Euthycarcinoidea]] | | |- | [[:d:Q18707694|Q18707694]] | [[Cathayornithiformes]] | Cathayornithiformes | [[Enantiornithes]] | | |- | [[:d:Q18708009|Q18708009]] | [[Astraspidiformes]] | Astraspidiformes | [[Astraspida]] | | |- | [[:d:Q18710371|Q18710371]] | [[Gelyelloida]] | Gelyelloida | [[Podoplea]] | [[File:Gelyella monardi Museum de Genève.JPG|center|32px]] | |- | [[:d:Q18711792|Q18711792]] | [[Diplonemida]] | Diplonemida<ref name="ref_434ca199bdc838a6ed49c005b9c03973cbc6c433a66101db8e1a66595b1e97d7">''[[:d:Q39151632|Higher classification and phylogeny of Euglenozoa]]''</ref><ref name="ref_6a3224ed9e9612f3b161f90deafb215ffecae36153e66735b907fd7bacda7748">''[[:d:Q24634634|Kingdom protozoa and its 18 phyla]]''</ref> | [[Diplonemea]]<ref name="ref_434ca199bdc838a6ed49c005b9c03973cbc6c433a66101db8e1a66595b1e97d7">''[[:d:Q39151632|Higher classification and phylogeny of Euglenozoa]]''</ref> | | |- | [[:d:Q18711832|Q18711832]] | [[Sceptrulophora]] | Sceptrulophora | [[Hexasterophora]] | | |- | [[:d:Q18816667|Q18816667]] | [[Myopsida]] | Myopsida | [[Decapodiformes]] | [[File:Loligo forbesii.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q18821512|Q18821512]] | [[Prymnesiales]] | Prymnesiales | [[Prymnesiophycidae]] | [[File:HaptonemaChrysochromulinaFL.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q18845145|Q18845145]] | [[Moraniales]] | Moraniales | [[Nostocophycidae]]<ref name="ref_ff4287d2b684447b988dc170c7ca062d5ba1a84425bf769a210a2c4e4ad32e8f">''[[:d:Q2835653|AlgaeBase]]''</ref> | | |- | [[:d:Q18916507|Q18916507]] | [[Peranemida]] | Peranemida<ref name="ref_434ca199bdc838a6ed49c005b9c03973cbc6c433a66101db8e1a66595b1e97d7">''[[:d:Q39151632|Higher classification and phylogeny of Euglenozoa]]''</ref> | [[Peranemia]]<ref name="ref_434ca199bdc838a6ed49c005b9c03973cbc6c433a66101db8e1a66595b1e97d7">''[[:d:Q39151632|Higher classification and phylogeny of Euglenozoa]]''</ref> | | |- | [[:d:Q18916511|Q18916511]] | [[Euglenida]] | Euglenida<ref name="ref_434ca199bdc838a6ed49c005b9c03973cbc6c433a66101db8e1a66595b1e97d7">''[[:d:Q39151632|Higher classification and phylogeny of Euglenozoa]]''</ref> | [[Euglenophycidae]]<ref name="ref_434ca199bdc838a6ed49c005b9c03973cbc6c433a66101db8e1a66595b1e97d7">''[[:d:Q39151632|Higher classification and phylogeny of Euglenozoa]]''</ref><br/>[[Euglenoidea]] | [[File:Ehrenberg euglena viridis.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q18924862|Q18924862]] | [[Ephedrales]] | Ephedrales<ref name="ref_e7c32bf06f270365c7c10b40d8dd0726f5acc3d9f38c7ed8612deb66e50cfb95">''[[:d:Q18920913|A new classification and linear sequence of extant gymnosperms]]''</ref><ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref> | [[Gnetophyta]]<ref name="ref_e7c32bf06f270365c7c10b40d8dd0726f5acc3d9f38c7ed8612deb66e50cfb95">''[[:d:Q18920913|A new classification and linear sequence of extant gymnosperms]]''</ref><br/>[[Ephedridae]]<ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref> | [[File:Ephedra distachya.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q19273846|Q19273846]] | [[Trypanosomatida]] | Trypanosomatida<ref name="ref_434ca199bdc838a6ed49c005b9c03973cbc6c433a66101db8e1a66595b1e97d7">''[[:d:Q39151632|Higher classification and phylogeny of Euglenozoa]]''</ref> | [[Metakinetoplastina]]<ref name="ref_434ca199bdc838a6ed49c005b9c03973cbc6c433a66101db8e1a66595b1e97d7">''[[:d:Q39151632|Higher classification and phylogeny of Euglenozoa]]''</ref> | [[File:Trypanosoma sp. PHIL 613 lores.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q19318156|Q19318156]] | [[Octactinellida]] | Octactinellida<ref name="ref_0dd0ecf7bf278d95aad8a405c4bd6fb82e01ce9d874347b2258c1e1c513a4305">''[[:d:Q19317985|Phylum Porifera Grant, 1836]]''</ref> | [[Heteractinida]]<ref name="ref_0dd0ecf7bf278d95aad8a405c4bd6fb82e01ce9d874347b2258c1e1c513a4305">''[[:d:Q19317985|Phylum Porifera Grant, 1836]]''</ref> | | |- | [[:d:Q19318174|Q19318174]] | [[Hetairacyathida]] | Hetairacyathida<ref name="ref_0dd0ecf7bf278d95aad8a405c4bd6fb82e01ce9d874347b2258c1e1c513a4305">''[[:d:Q19317985|Phylum Porifera Grant, 1836]]''</ref> | [[Heteractinida]]<ref name="ref_0dd0ecf7bf278d95aad8a405c4bd6fb82e01ce9d874347b2258c1e1c513a4305">''[[:d:Q19317985|Phylum Porifera Grant, 1836]]''</ref> | | |- | [[:d:Q19327004|Q19327004]] | [[Protomonaxonida]] | Protomonaxonida<ref name="ref_0dd0ecf7bf278d95aad8a405c4bd6fb82e01ce9d874347b2258c1e1c513a4305">''[[:d:Q19317985|Phylum Porifera Grant, 1836]]''</ref> | [[Clavaxinellida]]<ref name="ref_0dd0ecf7bf278d95aad8a405c4bd6fb82e01ce9d874347b2258c1e1c513a4305">''[[:d:Q19317985|Phylum Porifera Grant, 1836]]''</ref> | | |- | [[:d:Q19327082|Q19327082]] | [[Plakinida]] | Plakinida<ref name="ref_0dd0ecf7bf278d95aad8a405c4bd6fb82e01ce9d874347b2258c1e1c513a4305">''[[:d:Q19317985|Phylum Porifera Grant, 1836]]''</ref> | [[Choristida]]<ref name="ref_0dd0ecf7bf278d95aad8a405c4bd6fb82e01ce9d874347b2258c1e1c513a4305">''[[:d:Q19317985|Phylum Porifera Grant, 1836]]''</ref> | | |- | [[:d:Q19327103|Q19327103]] | [[Pachastrellida]] | Pachastrellida<ref name="ref_0dd0ecf7bf278d95aad8a405c4bd6fb82e01ce9d874347b2258c1e1c513a4305">''[[:d:Q19317985|Phylum Porifera Grant, 1836]]''</ref> | [[Choristida]]<ref name="ref_0dd0ecf7bf278d95aad8a405c4bd6fb82e01ce9d874347b2258c1e1c513a4305">''[[:d:Q19317985|Phylum Porifera Grant, 1836]]''</ref> | | |- | [[:d:Q19327128|Q19327128]] | [[Ancorinida]] | Ancorinida<ref name="ref_0dd0ecf7bf278d95aad8a405c4bd6fb82e01ce9d874347b2258c1e1c513a4305">''[[:d:Q19317985|Phylum Porifera Grant, 1836]]''</ref> | [[Choristida]]<ref name="ref_0dd0ecf7bf278d95aad8a405c4bd6fb82e01ce9d874347b2258c1e1c513a4305">''[[:d:Q19317985|Phylum Porifera Grant, 1836]]''</ref> | | |- | [[:d:Q19327149|Q19327149]] | [[Craniellida]] | Craniellida<ref name="ref_0dd0ecf7bf278d95aad8a405c4bd6fb82e01ce9d874347b2258c1e1c513a4305">''[[:d:Q19317985|Phylum Porifera Grant, 1836]]''</ref> | [[Choristida]]<ref name="ref_0dd0ecf7bf278d95aad8a405c4bd6fb82e01ce9d874347b2258c1e1c513a4305">''[[:d:Q19317985|Phylum Porifera Grant, 1836]]''</ref> | | |- | [[:d:Q19327198|Q19327198]] | [[Streptosclerophorida]] | Streptosclerophorida<ref name="ref_0dd0ecf7bf278d95aad8a405c4bd6fb82e01ce9d874347b2258c1e1c513a4305">''[[:d:Q19317985|Phylum Porifera Grant, 1836]]''</ref> | [[Tetractinomorpha]]<ref name="ref_0dd0ecf7bf278d95aad8a405c4bd6fb82e01ce9d874347b2258c1e1c513a4305">''[[:d:Q19317985|Phylum Porifera Grant, 1836]]''</ref> | | |- | [[:d:Q19327330|Q19327330]] | [[Vaceletida]] | Vaceletida<ref name="ref_0dd0ecf7bf278d95aad8a405c4bd6fb82e01ce9d874347b2258c1e1c513a4305">''[[:d:Q19317985|Phylum Porifera Grant, 1836]]''</ref> | [[Ceractinomorpha]]<ref name="ref_0dd0ecf7bf278d95aad8a405c4bd6fb82e01ce9d874347b2258c1e1c513a4305">''[[:d:Q19317985|Phylum Porifera Grant, 1836]]''</ref> | | |- | [[:d:Q19327353|Q19327353]] | [[Sigmatosclerophorida]] | Sigmatosclerophorida<ref name="ref_0dd0ecf7bf278d95aad8a405c4bd6fb82e01ce9d874347b2258c1e1c513a4305">''[[:d:Q19317985|Phylum Porifera Grant, 1836]]''</ref> | [[Ceractinomorpha]]<ref name="ref_0dd0ecf7bf278d95aad8a405c4bd6fb82e01ce9d874347b2258c1e1c513a4305">''[[:d:Q19317985|Phylum Porifera Grant, 1836]]''</ref> | | |- | [[:d:Q19327496|Q19327496]] | [[Megalithistida]] | Megalithistida<ref name="ref_0dd0ecf7bf278d95aad8a405c4bd6fb82e01ce9d874347b2258c1e1c513a4305">''[[:d:Q19317985|Phylum Porifera Grant, 1836]]''</ref> | [[Lithistida]]<ref name="ref_0dd0ecf7bf278d95aad8a405c4bd6fb82e01ce9d874347b2258c1e1c513a4305">''[[:d:Q19317985|Phylum Porifera Grant, 1836]]''</ref> | | |- | [[:d:Q19327522|Q19327522]] | [[Axinellida]] | Axinellida<ref name="ref_0dd0ecf7bf278d95aad8a405c4bd6fb82e01ce9d874347b2258c1e1c513a4305">''[[:d:Q19317985|Phylum Porifera Grant, 1836]]''</ref> | [[Heteroscleromorpha]]<ref name="ref_73dc4ac66b0c56ff1c8223c8dca9fe47b52d0c3701e24bab7c504112ae78d664">''[[:d:Q604063|World Register of Marine Species]]''</ref> | [[File:Axinella polypoides by Line1.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q19327567|Q19327567]] | [[Monalithistida]] | Monalithistida<ref name="ref_0dd0ecf7bf278d95aad8a405c4bd6fb82e01ce9d874347b2258c1e1c513a4305">''[[:d:Q19317985|Phylum Porifera Grant, 1836]]''</ref> | [[Lithistida]]<ref name="ref_0dd0ecf7bf278d95aad8a405c4bd6fb82e01ce9d874347b2258c1e1c513a4305">''[[:d:Q19317985|Phylum Porifera Grant, 1836]]''</ref> | | |- | [[:d:Q19327640|Q19327640]] | [[Spirosclerophorida]] | Spirosclerophorida<ref name="ref_0dd0ecf7bf278d95aad8a405c4bd6fb82e01ce9d874347b2258c1e1c513a4305">''[[:d:Q19317985|Phylum Porifera Grant, 1836]]''</ref> | [[Lithistida]]<ref name="ref_0dd0ecf7bf278d95aad8a405c4bd6fb82e01ce9d874347b2258c1e1c513a4305">''[[:d:Q19317985|Phylum Porifera Grant, 1836]]''</ref> | | |- | [[:d:Q19327872|Q19327872]] | [[Sphaerocladina]] | Sphaerocladina<ref name="ref_0dd0ecf7bf278d95aad8a405c4bd6fb82e01ce9d874347b2258c1e1c513a4305">''[[:d:Q19317985|Phylum Porifera Grant, 1836]]''</ref><ref name="ref_bda8dd090aee8bc494671d683854b0e3c1086889bafc4ce1240a2874d4aa02a0">https://www.marinespecies.org/aphia.php?p=taxdetails&id=845457</ref> | [[Heteroscleromorpha]]<ref name="ref_bda8dd090aee8bc494671d683854b0e3c1086889bafc4ce1240a2874d4aa02a0">https://www.marinespecies.org/aphia.php?p=taxdetails&id=845457</ref> | [[File:Vetulina (10.1007-s12526-017-0658-7) Figure 3.png|center|32px]] | |- | [[:d:Q19328311|Q19328311]] | [[Sycettida]] | Sycettida<ref name="ref_0dd0ecf7bf278d95aad8a405c4bd6fb82e01ce9d874347b2258c1e1c513a4305">''[[:d:Q19317985|Phylum Porifera Grant, 1836]]''</ref> | [[Calcaronea]]<ref name="ref_0dd0ecf7bf278d95aad8a405c4bd6fb82e01ce9d874347b2258c1e1c513a4305">''[[:d:Q19317985|Phylum Porifera Grant, 1836]]''</ref> | | |- | [[:d:Q19328554|Q19328554]] | [[Stellispongiida]] | Stellispongiida<ref name="ref_0dd0ecf7bf278d95aad8a405c4bd6fb82e01ce9d874347b2258c1e1c513a4305">''[[:d:Q19317985|Phylum Porifera Grant, 1836]]''</ref> | [[Calcaronea]]<ref name="ref_0dd0ecf7bf278d95aad8a405c4bd6fb82e01ce9d874347b2258c1e1c513a4305">''[[:d:Q19317985|Phylum Porifera Grant, 1836]]''</ref> | | |- | [[:d:Q19328570|Q19328570]] | [[Sphaerocoeliida]] | Sphaerocoeliida<ref name="ref_0dd0ecf7bf278d95aad8a405c4bd6fb82e01ce9d874347b2258c1e1c513a4305">''[[:d:Q19317985|Phylum Porifera Grant, 1836]]''</ref> | [[Calcaronea]]<ref name="ref_0dd0ecf7bf278d95aad8a405c4bd6fb82e01ce9d874347b2258c1e1c513a4305">''[[:d:Q19317985|Phylum Porifera Grant, 1836]]''</ref> | | |- | [[:d:Q19329038|Q19329038]] | [[Hemidiscosa]] | Hemidiscosa<ref name="ref_0dd0ecf7bf278d95aad8a405c4bd6fb82e01ce9d874347b2258c1e1c513a4305">''[[:d:Q19317985|Phylum Porifera Grant, 1836]]''</ref> | [[Amphidiscophora]]<ref name="ref_0dd0ecf7bf278d95aad8a405c4bd6fb82e01ce9d874347b2258c1e1c513a4305">''[[:d:Q19317985|Phylum Porifera Grant, 1836]]''</ref> | | |- | [[:d:Q19372238|Q19372238]] | [[Carbotriplurida]] | Carbotriplurida | [[Dicondylia]]<ref name="ref_9258fe48d3ceca79c12eaf3fe84ba3c67f2de11bbc29b276398a9c591be01b6d">''[[:d:Q54704052|Neither silverfish nor fowl: the enigmatic Carboniferous Carbotriplura kukalovae Kluge, 1996 (Insecta: Carbotriplurida) is the putative fossil sister group of winged insects (Insecta: Pterygota)]]''</ref><br/>[[Paranotalia]]<ref name="ref_18fc2a99f68c76b2c0c277b7532af049a6ff8e684ad72a4e0d7b5a4bff719d1b">''[[:d:Q56940988|Revision of the giant pterygote insect Bojophlebia prokopi Kukalová-Peck, 1985 (Hydropalaeoptera: Bojophlebiidae) from the Carboniferous of the Czech Republic, with the first cladistic analysis of fossil palaeopterous insects]]''</ref> | | |- | [[:d:Q19507280|Q19507280]] | [[Gemmatimonadales]] | Gemmatimonadales | [[Gemmatimonadia]]<ref name="ref_75166a3751e44a76afd29552f137fa790b12a7ddb54109baee5751e24ccfd858">''[[:d:Q6595107|List of Prokaryotic names with Standing in Nomenclature]]''</ref> | [[File:Gemmatimonas aurantiaca.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q19509894|Q19509894]] | [[Syntonopterida]] | Syntonopterida | [[Pterygota]] | | |- | [[:d:Q19567380|Q19567380]] | [[Lithornithiformes]] | Lithornithiformes | [[Palaeognathae]] | | |- | [[:d:Q19595514|Q19595514]] | [[Conocardiida]] | Conocardiida | [[Rostroconchia]] | | |- | [[:d:Q19595560|Q19595560]] | [[Arthropleurida]] | Arthropleurida<ref name="ref_8e476256da2b0c483fd07481bf50dc1347974cd8f1732b3dc9078aa1c3f52194">''[[:d:Q113540853|Études des gîtes minéraux de la France. Bassin houiller de la Sarre et de la Lorraine. 2, Faune fossile. Étude de la faune continentale du terrain houiller sarro-lorrain]]''</ref> | [[Arthropleuridea]] | | |- | [[:d:Q19622322|Q19622322]] | [[Iberomesornithiformes]] | Iberomesornithiformes | [[Enantiornithes]] | | |- | [[:d:Q19652150|Q19652150]] | [[Skleroptera]] | Skleroptera<ref name="ref_59ca93fbf7c600187b6792241d36d16fb6e3e6c4b71dc9ed6340cdd1a7ea3a36">''[[:d:Q107057335|Skleroptera, a new order of holometabolous insects (Insecta) from the Carboniferous]]''</ref> | [[Holometabola]]<br/>[[Coleopterida]]<ref name="ref_59ca93fbf7c600187b6792241d36d16fb6e3e6c4b71dc9ed6340cdd1a7ea3a36">''[[:d:Q107057335|Skleroptera, a new order of holometabolous insects (Insecta) from the Carboniferous]]''</ref><br/>[[Coleopteroidea]]<ref name="ref_3b041b8940889283b7736a24e58f8ce0d692c5bfdf22bdf581a157ca99478b5d">''[[:d:Q110445386|Taxonomic Review of Fossil Coleopterous Families (Insecta, Coleoptera). Suborder Archostemata: Superfamilies Coleopseoidea and Cupedoidea]]''</ref> | [[File:Stephanastus polinae.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q19655097|Q19655097]] | [[Schwickertoptera]] | Schwickertoptera<ref name="ref_e471dba81bf58e700d7b28c31f04899f47bea3a9cd0c21563fe42a276e542697">''[[:d:Q56941069|The Crato Fossil Beds of Brazil]]''</ref> | [[Neuropterida]]<ref name="ref_e471dba81bf58e700d7b28c31f04899f47bea3a9cd0c21563fe42a276e542697">''[[:d:Q56941069|The Crato Fossil Beds of Brazil]]''</ref> | | |- | [[:d:Q19668484|Q19668484]] | [[Haloplasmatales]] | Haloplasmatales<ref name="ref_6bcbed2177c33fdadb2c68a60a8a1eee555f385b8871cdcf11ce9722a97283e0">''[[:d:Q45318773|List of new names and new combinations previously effectively, but not validly, published]]''</ref> | [[Mollicutes]]<ref name="ref_75166a3751e44a76afd29552f137fa790b12a7ddb54109baee5751e24ccfd858">''[[:d:Q6595107|List of Prokaryotic names with Standing in Nomenclature]]''</ref> | | |- | [[:d:Q19671408|Q19671408]] | [[Procabacteriales]] | Procabacteriales | [[Betaproteobacteria]] | | |- | [[:d:Q19672751|Q19672751]] | [[Nautiliales]] | Nautiliales<ref name="ref_11b652a6f8d9e2e055f6f9b67cff2e9858026054e675249c007b8d37f1324c14">''[[:d:Q30890350|Caminibacter profundus sp. nov., a novel thermophile of Nautiliales ord. nov. within the class 'Epsilonproteobacteria', isolated from a deep-sea hydrothermal vent.]]''</ref> | [[Epsilonproteobacteria]]<ref name="ref_75166a3751e44a76afd29552f137fa790b12a7ddb54109baee5751e24ccfd858">''[[:d:Q6595107|List of Prokaryotic names with Standing in Nomenclature]]''</ref> | | |- | [[:d:Q19684624|Q19684624]] | [[Mariprofundales]] | Mariprofundales | [[Alphaproteobacteria]]<ref name="ref_75166a3751e44a76afd29552f137fa790b12a7ddb54109baee5751e24ccfd858">''[[:d:Q6595107|List of Prokaryotic names with Standing in Nomenclature]]''</ref> | [[File:Mariprofundus ferrooxydans PV-1 cell and stalk TEM image.tiff|center|32px]] | |- | [[:d:Q19750467|Q19750467]] | [[Dileptida]] | Dileptida<ref name="ref_eaf476f356c0800c6da244744f2d14925dc2c244e77891e44404f2759d1231e6">''[[:d:Q121096588|The World Ciliate Catalog]]''</ref> | [[Rhynchostomatia]] | | |- | [[:d:Q19752322|Q19752322]] | [[Labyrinthulales]] | Labyrinthulales | [[Labyrinthulomycetes]] | | |- | [[:d:Q19753259|Q19753259]] | [[Synergistales]] | Synergistales | [[Synergistia]]<ref name="ref_75166a3751e44a76afd29552f137fa790b12a7ddb54109baee5751e24ccfd858">''[[:d:Q6595107|List of Prokaryotic names with Standing in Nomenclature]]''</ref> | | |- | [[:d:Q19776301|Q19776301]] | [[Mesostigmales]] | Mesostigmales | [[Mesostigmatophyceae]] | [[File:Mesostigma viride 534857918.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q19776310|Q19776310]] | [[Omnivoropterygiformes]] | Omnivoropterygiformes<ref name="ref_3313edb8167a03a0961922a8b4ccb9c146cc2557ac039a6b8c0ba875bb9f66ec">''[[:d:Q51885189|Interim Register of Marine and Nonmarine Genera]]''</ref> | [[ave]]<ref name="ref_3313edb8167a03a0961922a8b4ccb9c146cc2557ac039a6b8c0ba875bb9f66ec">''[[:d:Q51885189|Interim Register of Marine and Nonmarine Genera]]''</ref> | | |- | [[:d:Q19776311|Q19776311]] | [[Yalkaparidontia]] | Yalkaparidontia<ref name="ref_fdde7bb1f286cdf29b3c8e0d1ba2266a31afacfbae9357070d7e3851a01fd32b">''[[:d:Q61648606|A New Order of Tertiary Zalambdodont Marsupials]]''</ref> | [[Marsupiales|Marsupialia]] | | |- | [[:d:Q19817098|Q19817098]] | [[Cheirolepiformes]] | Cheirolepiformes | [[Actinopterygii]] | | |- | [[:d:Q19823607|Q19823607]] | [[Myllokunmingiida]] | Myllokunmingiida | [[Agnatha]] | [[File:Myllokunmingia.png|center|32px]] | |- | [[:d:Q19823819|Q19823819]] | [[Microsporales]] | Microsporales | [[Chlorophyceae]] | | |- | [[:d:Q19832802|Q19832802]] | [[Chondrenchelyiformes]] | Chondrenchelyiformes | [[Holocephalimorpha]] | | |- | [[:d:Q19832805|Q19832805]] | [[Peripodida]] | Peripodida<ref name="ref_73dc4ac66b0c56ff1c8223c8dca9fe47b52d0c3701e24bab7c504112ae78d664">''[[:d:Q604063|World Register of Marine Species]]''</ref><ref name="ref_01c969f1c18666da98589a1eec52668bd195d78f22d9403986ab3a4216de6d01">''[[:d:Q54505094|A new class of Echinodermata from New Zealand]]''</ref> | [[Concentricycloidea]]<ref name="ref_73dc4ac66b0c56ff1c8223c8dca9fe47b52d0c3701e24bab7c504112ae78d664">''[[:d:Q604063|World Register of Marine Species]]''</ref> | [[File:Xyloplax janetae.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q19833395|Q19833395]] | [[Limnofilida]] | Limnofilida<ref name="ref_14886f064fd3e8d6603904119a2abb5efcd12a32fc456a01e383326b639c7b7a">''[[:d:Q28298706|Phylogeny of novel naked Filose and Reticulose Cercozoa: Granofilosea cl. n. and Proteomyxidea revised]]''</ref> | [[Granofilosea]] | | |- | [[:d:Q19833402|Q19833402]] | [[Lycopteriformes]] | Lycopteriformes | [[Osteoglossomorpha]] | [[File:Fossil Lycoptera.JPG|center|32px]] | |- | [[:d:Q19833404|Q19833404]] | [[Megalichthyiformes]] | Megalichthyiformes | [[Tetrapodomorpha]] | [[File:Megalichthys hibberti.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q19839001|Q19839001]] | [[Moniliellales]] | Moniliellales | [[Moniliellomycetes]] | | |- | [[:d:Q19839075|Q19839075]] | [[Synchromales]] | Synchromales | [[Synchromophyceae]] | | |- | [[:d:Q19839167|Q19839167]] | [[Redfieldiiformes]] | Redfieldiiformes | [[Actinopterygii]] | [[File:Redfieldius gracilis.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q19839177|Q19839177]] | [[Psammodontiformes]] | Psammodontiformes | [[Holocephalimorpha]] | | |- | [[:d:Q19839280|Q19839280]] | [[Parasemionotiformes]] | Parasemionotiformes | [[Halecomorphi]] | [[File:Parasemionotus labordei 7.JPG|center|32px]] | |- | [[:d:Q19839479|Q19839479]] | [[Strabopida]] | Strabopida | [[arthropodo]] | [[File:Strabops thatcheri fossil aglaspidid. Potosi Dolomite, Upper Cambrian.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q19839483|Q19839483]] | [[Palaeopantopoda]] | Palaeopantopoda<ref name="ref_28227edb99fa4bc1a524b8e8d4fd261041534218c0d148952811c4ff49aa715d">''[[:d:Q20011904|Class Pycnogonida Latreille, 1810]]''</ref> | [[Pycnogonida]]<ref name="ref_28227edb99fa4bc1a524b8e8d4fd261041534218c0d148952811c4ff49aa715d">''[[:d:Q20011904|Class Pycnogonida Latreille, 1810]]''</ref> | | |- | [[:d:Q19839497|Q19839497]] | [[Cryptofilida]] | Cryptofilida<ref name="ref_14886f064fd3e8d6603904119a2abb5efcd12a32fc456a01e383326b639c7b7a">''[[:d:Q28298706|Phylogeny of novel naked Filose and Reticulose Cercozoa: Granofilosea cl. n. and Proteomyxidea revised]]''</ref> | [[Granofilosea]] | | |- | [[:d:Q19839527|Q19839527]] | [[Mollisoniida]] | Mollisoniida<ref name="ref_d5764da24ddab5cbf55e415164d2e995c8f38be5d94c358bdd6adf0f9402fdd5">''[[:d:Q106699177|New exceptionally preserved panarthropods from the Drumian Wheeler Konservat‐Lagerstätte of the House Range of Utah]]''</ref> | [[Chelicerata]] | | |- | [[:d:Q19841494|Q19841494]] | [[Leptolepiformes]] | Leptolepiformes | [[Teleostei]] | [[File:Leptolepides sprattiformis 322333.JPG|center|32px]] | |- | [[:d:Q19841917|Q19841917]] | [[Helodontiformes]] | Helodontiformes | [[Paraselachimorpha]] | | |- | [[:d:Q19842457|Q19842457]] | [[Guildayichthyiformes]] | Guildayichthyiformes | [[Cladistia]] | | |- | [[:d:Q19842583|Q19842583]] | [[Sinoburiida]] | Sinoburiida | [[Petalopleura]] | | |- | [[:d:Q19842612|Q19842612]] | [[Metopiida]] | Metopiida | [[Filosa]] | | |- | [[:d:Q19844643|Q19844643]] | [[Philasterida]] | Philasterida<ref name="ref_eaf476f356c0800c6da244744f2d14925dc2c244e77891e44404f2759d1231e6">''[[:d:Q121096588|The World Ciliate Catalog]]''</ref> | [[Oligohymenophorea]]<br/>[[Scuticociliatia]]<ref name="ref_0c75e9b8c29938e8ceeb68b324f0e6d093cc688bc34ab84739dfb06955fed89d">''[[:d:Q54018828|The Ciliated Protozoa]]''</ref> | [[File:Uronema nigricans - 400x (13464953765).jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q19844664|Q19844664]] | [[Luganoiiformes]] | Luganoiiformes | [[Chondrostei]] | | |- | [[:d:Q19844782|Q19844782]] | [[Desulfarculales]] | Desulfarculales<ref name="ref_69868936193b78c8509bc87f6072186cd07dee976a267d00103e45418b387dc7">''[[:d:Q45316293|List of new names and new combinations previously effectively, but not validly, published]]''</ref> | [[Desulfarculia]]<ref name="ref_75166a3751e44a76afd29552f137fa790b12a7ddb54109baee5751e24ccfd858">''[[:d:Q6595107|List of Prokaryotic names with Standing in Nomenclature]]''</ref> | | |- | [[:d:Q19844805|Q19844805]] | [[Copodontiformes]] | Copodontiformes | [[Holocephalimorpha]] | | |- | [[:d:Q19844916|Q19844916]] | [[Aspidorhychiformes]] | Aspidorhychiformes | [[Neopterygii]] | | |- | [[:d:Q19845007|Q19845007]] | [[Aspidorhynchiformes]] | Aspidorhynchiformes | [[Teleostei]] | [[File:Aspidorhynchus acustirostris.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q19887835|Q19887835]] | [[Cladoselachiformes]] | Cladoselachiformes | [[elasmobranchio]]<br/>[[Neoselachii]] | [[File:Early Shark.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q19888112|Q19888112]] | [[Phaeocystales]] | Phaeocystales<ref name="ref_802acaa704182f044c5fde26b8cc8b7b63c1c9c3d15f61f10a60433407ac57fa">''[[:d:Q110221064|Phylogenetic reconstructions of the Haptophyta inferred from 18S ribosomal DNA sequences and available morphological data]]''</ref> | [[Prymnesiophyceae]] | [[File:Schaum von Phaeocystis globosa.JPG|center|32px]] | |- | [[:d:Q19888495|Q19888495]] | [[Ottoiomorpha]] | Ottoiomorpha | [[Priapulida]] | [[File:Ottoia burrowing.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q19890834|Q19890834]] | [[Arandaspidida]] | Arandaspidida | [[Pteraspidomorphi]] | [[File:Arandaspis prionotolepis fossil.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q19891296|Q19891296]] | [[Urodela]] | Urodela | [[Caudata]] | [[File:Seminobatrachus boltischki F06 135.jpeg|center|32px]] | |- | [[:d:Q19962467|Q19962467]] | [[Adinetida]] | Adinetida | [[Bdelloidea]] | | |- | [[:d:Q19962489|Q19962489]] | [[Aspidogastrida]] | Aspidogastrida | [[Aspidogastrea]] | | |- | [[:d:Q19962500|Q19962500]] | [[Capsalidea]] | Capsalidea | [[Monopisthocotylea]] | | |- | [[:d:Q19962528|Q19962528]] | [[Chordodea]] | Chordodea | [[Gordioida]] | | |- | [[:d:Q19962552|Q19962552]] | [[Diclybothriidea]] | Diclybothriidea | [[Oligonchoinea]] | | |- | [[:d:Q19962559|Q19962559]] | [[Ectobranchia]] | Ectobranchia | [[Heterobranchia]] | | |- | [[:d:Q19962570|Q19962570]] | [[Mazocreaidea]] | Mazocreaidea | [[Oligonchoinea]] | | |- | [[:d:Q19962575|Q19962575]] | [[Microcoryphia]] | Microcoryphia | [[insecto]] | [[File:Machilinus rupestris. Microcoryphia Meinertellidae - Flickr - gailhampshire.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q19962613|Q19962613]] | [[Cyanophorales]] | Cyanophorales | [[Glaucocystophyceae]] | | |- | [[:d:Q19962620|Q19962620]] | [[Nerillida]] | Nerillida | [[Polychaeta]] | | |- | [[:d:Q19962629|Q19962629]] | [[Notostigmata]] | Notostigmata | [[Anactinotrichida]] | | |- | [[:d:Q19962631|Q19962631]] | [[Philodinavida]] | Philodinavida | [[Bdelloidea]] | | |- | [[:d:Q19962636|Q19962636]] | [[Philodinida]] | Philodinida | [[Bdelloidea]] | | |- | [[:d:Q19962640|Q19962640]] | [[Picimorphes]] | Picimorphes | [[Picimorphae]] | | |- | [[:d:Q19962644|Q19962644]] | [[Proboscoida]] | Proboscoida | [[Leptothecata]] | | |- | [[:d:Q19962656|Q19962656]] | [[Strigeida]] | Strigeida | [[Digenea]] | | |- | [[:d:Q19962661|Q19962661]] | [[Tetamerocerata]] | Tetamerocerata | [[Pauropoda]] | | |- | [[:d:Q19962675|Q19962675]] | [[Tetrabothriidea]] | Tetrabothriidea | [[Eucestoda]] | [[File:Tetrabothrius intrepidus.png|center|32px]] | |- | [[:d:Q20010908|Q20010908]] | [[Pustulosida]] | Pustulosida | [[Asteroidea]] | | |- | [[:d:Q20011719|Q20011719]] | [[Sipunculiformes]] | Sipunculiformes | [[Sipunculidea]] | [[File:Sipunculus nudus Japan.JPG|center|32px]] | |- | [[:d:Q20011911|Q20011911]] | [[Palaeoisopoda]] | Palaeoisopoda<ref name="ref_28227edb99fa4bc1a524b8e8d4fd261041534218c0d148952811c4ff49aa715d">''[[:d:Q20011904|Class Pycnogonida Latreille, 1810]]''</ref> | [[Pycnogonida]]<ref name="ref_28227edb99fa4bc1a524b8e8d4fd261041534218c0d148952811c4ff49aa715d">''[[:d:Q20011904|Class Pycnogonida Latreille, 1810]]''</ref> | | |- | [[:d:Q20011921|Q20011921]] | [[Nectopantopoda]] | Nectopantopoda<ref name="ref_28227edb99fa4bc1a524b8e8d4fd261041534218c0d148952811c4ff49aa715d">''[[:d:Q20011904|Class Pycnogonida Latreille, 1810]]''</ref> | [[Pycnogonida]]<ref name="ref_28227edb99fa4bc1a524b8e8d4fd261041534218c0d148952811c4ff49aa715d">''[[:d:Q20011904|Class Pycnogonida Latreille, 1810]]''</ref> | | |- | [[:d:Q20035924|Q20035924]] | [[Chaetodermatida]] | Chaetodermatida | [[Caudofoveata]] | | |- | [[:d:Q20055309|Q20055309]] | [[Muspiceida]] | Muspiceida | [[Enoplea]] | | |- | [[:d:Q20072830|Q20072830]] | [[Archaeostraca]] | Archaeostraca | [[Phyllocarida]] | [[File:Nahecaris stuertzi.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q20403870|Q20403870]] | [[Gobiiformes]] | Gobiiformes<ref name="ref_ad1e79b3d67249e4adc2cd5f018d9855589ec3018311664b89eeb128048c4cc4">http://taxonomicon.taxonomy.nl/TaxonTree.aspx?src=0&id=201882</ref> | [[Gobiaria]]<ref name="ref_a051e33592281cdd8168a7cb9c91b7bae6f1bfaba3b754dd2fe75e352e48ebb5">''[[:d:Q33883775|Phylogenetic classification of bony fishes]]''</ref> | [[File:Cryptocentrus cinctus.JPG|center|32px]] | |- | [[:d:Q20471184|Q20471184]] | [[Trichasteropsida]] | Trichasteropsida<ref name="ref_944a1a2debfbb4cc201978dc36c418cc536f4b98502a8f865564050a83c4ba40">''[[:d:Q56170790|A classification and phylogeny of post-Palaeozoic sea stars (Asteroidea: Echinodermata)]]''</ref> | [[Forcipulatacea]] | | |- | [[:d:Q20604429|Q20604429]] | [[Podicipediformes]] | Podicipediformes<ref name="ref_78b47291c0dd6e5173ebe92d807c354d3e1151fe5d647c93e9876c1d452e713f">''[[:d:Q27042747|IOC World Bird List Version 6.3]]''</ref><ref name="ref_43c4be1e7a0e8e16fe1d7d313e2c3d2135be0eea9fbd009e3978efed469b1674">''[[:d:Q27907675|IOC World Bird List Version 6.4]]''</ref><ref name="ref_564ad4a35529977276f5df09652cc9788cb3b659e772f52f97b7a69e5a603205">''[[:d:Q28971563|IOC World Bird List Version 7.1]]''</ref><ref name="ref_266fcb1bcf1f83500e47dc964480b1abf5bf69e09fc2dd5d9b57347bbaabaad1">''[[:d:Q29937193|IOC World Bird List Version 7.2]]''</ref><ref name="ref_56f56aeaf68793da280086a33452bd3feaa50bc613807c2b86a0bfa262ca31df">''[[:d:Q38258000|IOC World Bird List Version 7.3]]''</ref><ref name="ref_c7fb09d9af26132096ff14dd4ef58ffb60b45e0768da21314279f13d5d338079">''[[:d:Q53908065|IOC World Bird List Version 8.1]]''</ref><ref name="ref_1a04f3e8a02e2f0067f21bdedf92bd06b2e80ff85eadd8bb9590d073c9dcbd4c">''[[:d:Q56180957|IOC World Bird List Version 8.2]]''</ref><ref name="ref_b7131d5524efffceb73c1152c6ac776b7173ee57b206b02fc8dd5b15ee984e78">''[[:d:Q61018800|IOC World Bird List Version 9.1]]''</ref><ref name="ref_a3c926eefcbad41afe10b925c2d6828b77f009127f1ad218304f36d439df8393">''[[:d:Q65961410|IOC World Bird List Version 9.2]]''</ref><ref name="ref_6397691e9a04867daffb17c105db161cd56acafd886415cad59d0d45fb7f1e35">''[[:d:Q83589462|IOC World Bird List Version 10.1]]''</ref><ref name="ref_45fffc643465cf2c3059569cd5f7c6f78f16ce2a27a7ef8f1d7f646b75b2b33a">''[[:d:Q98069412|IOC World Bird List Version 10.2]]''</ref><ref name="ref_97a6951a2d81c2fdb35ed9d72113c3e7b5f3fa4708b0b1b9fc2f90bf53e1a784">''[[:d:Q105870418|IOC World Bird List Version 11.1]]''</ref><ref name="ref_7edb301dd0fb7ff2cdd7d7f5a23116941a2655b566e8892314c255fd7b60c47f">''[[:d:Q108116032|IOC World Bird List Version 11.2]]''</ref><ref name="ref_540c8d5ca51fcbcfdde3ed3fc93419ae3b011062884a1903a6c90b44028c9a05">''[[:d:Q116732424|IOC World Bird List Version 12.1]]''</ref><ref name="ref_29b118fd222e87d09eb4c0d34e662b0f9c0a14846d72dff04e08c839e7ce2bca">''[[:d:Q117190405|IOC World Bird List Version 12.2]]''</ref><ref name="ref_120581709b59e2f7acda8a22fb111da6e394c2562df61854f0a2691fb1342889">''[[:d:Q117219094|IOC World Bird List Version 13.1]]''</ref> | [[Mirandornithes]] | [[File:Podiceps griseigena 1 (Marek Szczepanek).jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q20639356|Q20639356]] | [[Cathartiformes]] | Cathartiformes | [[Accipitrimorphae]] | [[File:California Condor.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q20643849|Q20643849]] | [[Thermodesulfobacteriales]] | Thermodesulfobacteriales | [[Thermodesulfobacteria]]<ref name="ref_75166a3751e44a76afd29552f137fa790b12a7ddb54109baee5751e24ccfd858">''[[:d:Q6595107|List of Prokaryotic names with Standing in Nomenclature]]''</ref> | [[File:Thermodesulfobacterium hydrogeniphilum.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q20643994|Q20643994]] | [[Anaerolineales]] | Anaerolineales | [[Anaerolineae]]<ref name="ref_75166a3751e44a76afd29552f137fa790b12a7ddb54109baee5751e24ccfd858">''[[:d:Q6595107|List of Prokaryotic names with Standing in Nomenclature]]''</ref> | | |- | [[:d:Q20666202|Q20666202]] | [[Ampelocrinida]] | Ampelocrinida | [[Articulata]] | [[File:Calceolispongia hindei.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q20667009|Q20667009]] | [[Helcionellida]] | Helcionellida | [[Helcionelloida]] | | |- | [[:d:Q20670868|Q20670868]] | [[Centrales]] | Centrales | [[Bacillariophyceae]] | [[File:Diatomeas centrales.png|center|32px]] | |- | [[:d:Q20675800|Q20675800]] | [[Plasmodiophorida]] | Plasmodiophorida | [[Phytomyxea]] | [[File:Plasmodiophora brassicae on cauliflower, Knolvoet bij bloemkool (6).jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q20683351|Q20683351]] | [[Traquairaspidiformes]] | Traquairaspidiformes | [[Heterostraci]] | [[File:Traquairaspis campbelli.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q20686382|Q20686382]] | [[Cyathaspidida]] | Cyathaspidida | [[Heterostraci]] | [[File:Cyathaspis banksii.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q20719736|Q20719736]] | [[Schlumbergerinida]] | Schlumbergerinida | [[Foraminifera]] | | |- | [[:d:Q20721315|Q20721315]] | [[Holophagales]] | Holophagales<ref name="ref_ad9d145a47d4ad839b60d7f38a11bebfce5e33ebef47ed5a52dae3f35981a87f">''[[:d:Q33382663|Acanthopleuribacter pedis gen. nov., sp. nov., a marine bacterium isolated from a chiton, and description of Acanthopleuribacteraceae fam. nov., Acanthopleuribacterales ord. nov., Holophagaceae fam. nov., Holophagales ord. nov. and Holophagae classi]]''</ref> | [[Holophagae]]<ref name="ref_75166a3751e44a76afd29552f137fa790b12a7ddb54109baee5751e24ccfd858">''[[:d:Q6595107|List of Prokaryotic names with Standing in Nomenclature]]''</ref> | [[File:Holophaga foetida.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q20721828|Q20721828]] | [[Kurtiformes]] | Kurtiformes<ref name="ref_7cc870d4a7280a340235a051f6521b358e5a79c3b805a7f6acecd7a93deb6039">''[[:d:Q51454312|Catalogue of the fishes in the British Museum]]''</ref><ref name="ref_326ac5569391c4058005e6ad9441a464fc841e83feba37d7ba7668f7c922fe08">''[[:d:Q9185167|Catalog of Fishes]]''</ref> | [[Percomorpha]]<br/>[[Gobiaria]]<br/>[[Actinopteri]]<ref name="ref_326ac5569391c4058005e6ad9441a464fc841e83feba37d7ba7668f7c922fe08">''[[:d:Q9185167|Catalog of Fishes]]''</ref> | [[File:Ichthyologie; ou, Histoire naturelle des poissons (Plate 169) (6918416854).jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q20722173|Q20722173]] | [[Zoanthidea]] | Zoanthidea | [[Anthozoa]] | [[File:Parazoanth3.JPG|center|32px]] | |- | [[:d:Q20724864|Q20724864]] | [[Hupehsuchia]] | Hupehsuchia | [[Diapsida]] | [[File:HupehsuchusNanchangensis-PaleozoologicalMuseumOfChina-May23-08.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q20731890|Q20731890]] | [[Incertae]] | Incertae | [[Teleostei]] | | |- | [[:d:Q20735479|Q20735479]] | [[Leptothecatae]] | Leptothecatae<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | [[Hydroidolina]]<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | | |- | [[:d:Q20735649|Q20735649]] | [[Cyrtophorida]] | Cyrtophorida<ref name="ref_eaf476f356c0800c6da244744f2d14925dc2c244e77891e44404f2759d1231e6">''[[:d:Q121096588|The World Ciliate Catalog]]''</ref> | [[Phyllopharyngea]] | | |- | [[:d:Q20738632|Q20738632]] | [[Coelocanthiformes]] | Coelocanthiformes | [[Actinistia]] | | |- | [[:d:Q20738886|Q20738886]] | [[Elusimicrobiales]] | Elusimicrobiales | [[Elusimicrobia]]<ref name="ref_75166a3751e44a76afd29552f137fa790b12a7ddb54109baee5751e24ccfd858">''[[:d:Q6595107|List of Prokaryotic names with Standing in Nomenclature]]''</ref> | | |- | [[:d:Q20739307|Q20739307]] | [[Cellvibrionales]] | Cellvibrionales<ref name="ref_6a451ebf6eb9feb412ab68fc9c30f0c4dc6c3baaa9ebc12a77930afa5bc9ccf4">''[[:d:Q45339879|List of new names and new combinations previously effectively, but not validly, published]]''</ref> | [[Gammaproteobacteria]] | | |- | [[:d:Q20739319|Q20739319]] | [[Magnetococcales]] | Magnetococcales<ref name="ref_0c1dd6378ef39af9db8588b7cd6c5b4b08536de04ba1079a9859ce028a6b2bb0">''[[:d:Q34267532|Magnetococcus marinus gen. nov., sp. nov., a marine, magnetotactic bacterium that represents a novel lineage (Magnetococcaceae fam. nov., Magnetococcales ord. nov.) at the base of the Alphaproteobacteria]]''</ref> | [[Alphaproteobacteria]]<ref name="ref_75166a3751e44a76afd29552f137fa790b12a7ddb54109baee5751e24ccfd858">''[[:d:Q6595107|List of Prokaryotic names with Standing in Nomenclature]]''</ref> | | |- | [[:d:Q20751925|Q20751925]] | [[Nitrospirales]] | Nitrospirales | [[Nitrospiria]]<ref name="ref_75166a3751e44a76afd29552f137fa790b12a7ddb54109baee5751e24ccfd858">''[[:d:Q6595107|List of Prokaryotic names with Standing in Nomenclature]]''</ref> | | |- | [[:d:Q20804649|Q20804649]] | [[Amphitheriida]] | Amphitheriida | [[Dryolestoidea]] | [[File:Amphitherium.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q20804802|Q20804802]] | [[Caldisericales]] | Caldisericales | [[Caldisericia]]<ref name="ref_75166a3751e44a76afd29552f137fa790b12a7ddb54109baee5751e24ccfd858">''[[:d:Q6595107|List of Prokaryotic names with Standing in Nomenclature]]''</ref> | | |- | [[:d:Q20857155|Q20857155]] | [[Permoplectoptera]] | Permoplectoptera | [[Ephemerida]]<ref name="ref_18fc2a99f68c76b2c0c277b7532af049a6ff8e684ad72a4e0d7b5a4bff719d1b">''[[:d:Q56940988|Revision of the giant pterygote insect Bojophlebia prokopi Kukalová-Peck, 1985 (Hydropalaeoptera: Bojophlebiidae) from the Carboniferous of the Czech Republic, with the first cladistic analysis of fossil palaeopterous insects]]''</ref> | | |- | [[:d:Q20894417|Q20894417]] | [[Sagenocrinida]] | Sagenocrinida | [[Crinoidea]] | [[File:Sagenocrinida - Forbesiocrinus.JPG|center|32px]] | |- | [[:d:Q20895390|Q20895390]] | [[Armatimonadales]] | Armatimonadales | [[Armatimonadia]]<ref name="ref_75166a3751e44a76afd29552f137fa790b12a7ddb54109baee5751e24ccfd858">''[[:d:Q6595107|List of Prokaryotic names with Standing in Nomenclature]]''</ref> | | |- | [[:d:Q20895708|Q20895708]] | [[Haplopharyngida]] | Haplopharyngida | [[Macrostomorpha]] | | |- | [[:d:Q20900400|Q20900400]] | [[Galeaspidiformes]] | Galeaspidiformes | [[Galeaspida]] | | |- | [[:d:Q20922100|Q20922100]] | [[Debeeriiformes]] | Debeeriiformes | [[Paraselachimorpha]] | | |- | [[:d:Q20922309|Q20922309]] | [[Devonobiomorpha]] | Devonobiomorpha | [[Phylactrometria]] | | |- | [[:d:Q20925038|Q20925038]] | [[Palaechinoidea]] | Palaechinoidea | [[Echinoidea]] | | |- | [[:d:Q20932030|Q20932030]] | [[Eosauropterygia]] | Eosauropterygia | [[Sauropterygia]] | | |- | [[:d:Q20962746|Q20962746]] | [[Mitrosagophora]] | Mitrosagophora | [[animal]] | | |- | [[:d:Q20970667|Q20970667]] | [[Myalinida]] | Myalinida | [[Pteriomorphia]]<ref name="ref_73dc4ac66b0c56ff1c8223c8dca9fe47b52d0c3701e24bab7c504112ae78d664">''[[:d:Q604063|World Register of Marine Species]]''</ref> | | |- | [[:d:Q20976269|Q20976269]] | [[Pleurotomariida]] | Pleurotomariida | [[Vetigastropoda]]<ref name="ref_73dc4ac66b0c56ff1c8223c8dca9fe47b52d0c3701e24bab7c504112ae78d664">''[[:d:Q604063|World Register of Marine Species]]''</ref> | [[File:Pleurotomaria delagei (MNHN-IM-2000-4940).jpeg|center|32px]] | |- | [[:d:Q20977799|Q20977799]] | [[Fonticulida]] | Fonticulida | [[Cristidiscoidea]] | [[File:Fonticula.png|center|32px]] | |- | [[:d:Q20986465|Q20986465]] | [[Modiomorphida]] | Modiomorphida | [[Imparidentia]]<ref name="ref_73dc4ac66b0c56ff1c8223c8dca9fe47b52d0c3701e24bab7c504112ae78d664">''[[:d:Q604063|World Register of Marine Species]]''</ref> | [[File:Saffordia sp. from Mount Horeb, Wisconsin.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q20991282|Q20991282]] | [[Afghanodesmatida]] | Afghanodesmatida | [[Protobranchia]] | | |- | [[:d:Q20991814|Q20991814]] | [[Jeholornithiformes]] | Jeholornithiformes | [[ave]] | | |- | [[:d:Q20992656|Q20992656]] | [[Enantiornithiformes]] | Enantiornithiformes | [[Enantiornithes]]<ref name="ref_ed6a5d9605b0cd838b6d9340f4bb33ff8536a0c347663334e025d2753d4a8996">''[[:d:Q796451|Fossilworks]]''</ref> | | |- | [[:d:Q20993405|Q20993405]] | [[Vampirovibrionales]] | Vampirovibrionales | [[Vampirovibrionophyceae]]<ref name="ref_75166a3751e44a76afd29552f137fa790b12a7ddb54109baee5751e24ccfd858">''[[:d:Q6595107|List of Prokaryotic names with Standing in Nomenclature]]''</ref> | | |- | [[:d:Q20993633|Q20993633]] | [[Lentisphaerales]] | Lentisphaerales | [[Lentisphaeria]]<ref name="ref_75166a3751e44a76afd29552f137fa790b12a7ddb54109baee5751e24ccfd858">''[[:d:Q6595107|List of Prokaryotic names with Standing in Nomenclature]]''</ref> | | |- | [[:d:Q21008910|Q21008910]] | [[Colpomyida]] | Colpomyida | [[Pteriomorphia]] | | |- | [[:d:Q21009622|Q21009622]] | [[Nuculida]] | Nuculida | [[Protobranchia]] | [[File:Acila cobboldiae-outside.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q21010422|Q21010422]] | [[Platyasterida]] | Platyasterida | [[Asteroidea]] | | |- | [[:d:Q21011993|Q21011993]] | [[Euornithiformes]] | Euornithiformes | [[Euenantiornithes]] | | |- | [[:d:Q21012226|Q21012226]] | [[Pleurojulida]] | Pleurojulida | [[Helminthomorpha]] | | |- | [[:d:Q21012228|Q21012228]] | [[Euphoberiida]] | Euphoberiida | [[Archipolypoda]] | | |- | [[:d:Q21012759|Q21012759]] | [[Zosterogrammida]] | Zosterogrammida | [[Pentazonia]] | | |- | [[:d:Q21012915|Q21012915]] | [[Acanthocystida]] | Acanthocystida<ref name="ref_befa3f94ed07828286001d81aa1172a0d61dc33839f42a3d601847e97863ecd2">''[[:d:Q34239332|Microheliella maris (Microhelida ord. n.), an ultrastructurally highly distinctive new axopodial protist species and genus, and the unity of phylum Heliozoa.]]''</ref> | [[Centrohelea]] | | |- | [[:d:Q21012945|Q21012945]] | [[Eoblattida]] | Eoblattida | [[Polyneoptera]] | | |- | [[:d:Q21012973|Q21012973]] | [[Rhabdomesida]] | Rhabdomesida | [[Stenolaemata]] | | |- | [[:d:Q21012979|Q21012979]] | [[Proparia]] | Proparia | [[Trilobita]] | | |- | [[:d:Q21030170|Q21030170]] | [[Peramura]] | Peramura | [[Zatheria]] | | |- | [[:d:Q21031741|Q21031741]] | [[Diplobathrida]] | Diplobathrida | [[Crinoidea]] | | |- | [[:d:Q21031743|Q21031743]] | [[Uintacrinida]] | Uintacrinida | [[Articulata]]<ref name="ref_e78e3fa1dd9adc2021ca3b902beca80e943d098a9a33385b3e3a342566b690de">''[[:d:Q55922542|Phylogenetic taxonomy and classification of the Crinoidea (Echinodermata)]]''</ref> | [[File:Uintacrinus socialis fossil crinoids in chalk (Niobrara Formation, Upper Cretaceous; western Kansas, USA) 4 (15279201036).jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q21032335|Q21032335]] | [[Didymoconida]] | Didymoconida | [[Mammiferos]] | | |- | [[:d:Q21032706|Q21032706]] | [[Aulacopleurida]] | Aulacopleurida<ref name="ref_9853d2323d6f09185bc3bd3f1558f200602b56c313714970986ec8ea86bc3b3d">''[[:d:Q21032691|Class Trilobita Walch, 1771]]''</ref> | [[Trilobita]]<ref name="ref_9853d2323d6f09185bc3bd3f1558f200602b56c313714970986ec8ea86bc3b3d">''[[:d:Q21032691|Class Trilobita Walch, 1771]]''</ref> | | |- | [[:d:Q21032709|Q21032709]] | [[Olenida]] | Olenida<ref name="ref_9853d2323d6f09185bc3bd3f1558f200602b56c313714970986ec8ea86bc3b3d">''[[:d:Q21032691|Class Trilobita Walch, 1771]]''</ref> | [[Trilobita]]<ref name="ref_9853d2323d6f09185bc3bd3f1558f200602b56c313714970986ec8ea86bc3b3d">''[[:d:Q21032691|Class Trilobita Walch, 1771]]''</ref> | | |- | [[:d:Q21035185|Q21035185]] | [[Eodiscida]] | Eodiscida<ref name="ref_9853d2323d6f09185bc3bd3f1558f200602b56c313714970986ec8ea86bc3b3d">''[[:d:Q21032691|Class Trilobita Walch, 1771]]''</ref> | [[Trilobita]]<ref name="ref_9853d2323d6f09185bc3bd3f1558f200602b56c313714970986ec8ea86bc3b3d">''[[:d:Q21032691|Class Trilobita Walch, 1771]]''</ref> | | |- | [[:d:Q21035187|Q21035187]] | [[Harpida]] | Harpida<ref name="ref_9853d2323d6f09185bc3bd3f1558f200602b56c313714970986ec8ea86bc3b3d">''[[:d:Q21032691|Class Trilobita Walch, 1771]]''</ref> | [[Trilobita]]<ref name="ref_9853d2323d6f09185bc3bd3f1558f200602b56c313714970986ec8ea86bc3b3d">''[[:d:Q21032691|Class Trilobita Walch, 1771]]''</ref> | | |- | [[:d:Q21076290|Q21076290]] | [[Haptopoda]] | Haptopoda | [[arachnido]] | [[File:Plesiosiro madeleyi CT.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q21076296|Q21076296]] | [[Mischopterida]] | Mischopterida | [[insecto]] | | |- | [[:d:Q21087174|Q21087174]] | [[Lithodesmiales]] | Lithodesmiales | [[Coscinodiscophyceae]] | [[File:Lithodesmium undulatum in Peragallo 1897.png|center|32px]] | |- | [[:d:Q21191176|Q21191176]] | [[Leiosporocerotales]] | Leiosporocerotales | [[Leiosporocerotopsida]] | [[File:Leiosporoceros dussii - Derek - 264719276.jpeg|center|32px]] | |- | [[:d:Q21213553|Q21213553]] | [[Aberratiodontuiformes]] | Aberratiodontuiformes | [[Enantiornithes]] | | |- | [[:d:Q21213665|Q21213665]] | [[Hemiaulales]] | Hemiaulales | [[Coscinodiscophyceae]] | [[File:Hemiaulus in Coupin 1868.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q21213720|Q21213720]] | [[Chlorocystidales]] | Chlorocystidales | [[Ulvophyceae]]<ref name="ref_ff4287d2b684447b988dc170c7ca062d5ba1a84425bf769a210a2c4e4ad32e8f">''[[:d:Q2835653|AlgaeBase]]''</ref> | | |- | [[:d:Q21214015|Q21214015]] | [[Chrysanthemodiscales]] | Chrysanthemodiscales | [[Coscinodiscophyceae]] | | |- | [[:d:Q21214114|Q21214114]] | [[Heteramorphida]] | Heteramorphida | [[Palaeacanthocephala]] | | |- | [[:d:Q21214209|Q21214209]] | [[Rhabdomonadida]] | Rhabdomonadida | [[Euglenoidea]] | | |- | [[:d:Q21214300|Q21214300]] | [[Heteromyota]] | Heteromyota | [[Echiura]] | | |- | [[:d:Q21214367|Q21214367]] | [[Rhigonematida]] | Rhigonematida | [[Chromadoria]] | | |- | [[:d:Q21214466|Q21214466]] | [[Rhipidiales]] | Rhipidiales | [[Peronosporea]] | | |- | [[:d:Q21214469|Q21214469]] | [[Claustrosporida]] | Claustrosporida<ref name="ref_44f24686f2789c068fd8ec108d8157a80f85c9812027463b4f7b1994955f336c">''[[:d:Q28189660|Phylogeny and classification of phylum Cercozoa (Protozoa)]]''</ref> | [[Ascetosporea]] | | |- | [[:d:Q21214861|Q21214861]] | [[Ribeirioida]] | Ribeirioida | [[Rostroconchia]] | | |- | [[:d:Q21214884|Q21214884]] | [[Nitrosocaldales]] | Nitrosocaldales | [[Thermoproteota]]<ref name="ref_75166a3751e44a76afd29552f137fa790b12a7ddb54109baee5751e24ccfd858">''[[:d:Q6595107|List of Prokaryotic names with Standing in Nomenclature]]''</ref> | | |- | [[:d:Q21214914|Q21214914]] | [[Riftiida]] | Riftiida | [[Pogonophora]] | | |- | [[:d:Q21214961|Q21214961]] | [[Noctilucida]] | Noctilucida | [[Noctilucea]] | | |- | [[:d:Q21215143|Q21215143]] | [[Collodaria]] | Collodaria | [[Polycystinea]] | [[File:Radiolaria (Challenger) Plate 008.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q21215257|Q21215257]] | [[Colpodida]] | Colpodida<ref name="ref_eaf476f356c0800c6da244744f2d14925dc2c244e77891e44404f2759d1231e6">''[[:d:Q121096588|The World Ciliate Catalog]]''</ref> | [[Colpodea]]<ref name="ref_0c75e9b8c29938e8ceeb68b324f0e6d093cc688bc34ab84739dfb06955fed89d">''[[:d:Q54018828|The Ciliated Protozoa]]''</ref> | | |- | [[:d:Q21215553|Q21215553]] | [[Conocardioida]] | Conocardioida | [[Rostroconchia]] | | |- | [[:d:Q21215697|Q21215697]] | [[Copromyxida]] | Copromyxida | [[Lobosea]] | | |- | [[:d:Q21215778|Q21215778]] | [[Salilagenidiales]] | Salilagenidiales | [[Saprolegniidae]] | | |- | [[:d:Q21215914|Q21215914]] | [[Corethrales]] | Corethrales | [[Coscinodiscophyceae]] | [[File:Corethron pelagicum.jpeg|center|32px]] | |- | [[:d:Q21216033|Q21216033]] | [[Albaillellaria]] | Albaillellaria | [[Polycystinea]] | | |- | [[:d:Q21216249|Q21216249]] | [[Ibliformes]] | Ibliformes | [[Thoracica]] | | |- | [[:d:Q21216260|Q21216260]] | [[Iblomorpha]] | Iblomorpha | [[Phosphatothoracica]]<ref name="ref_73dc4ac66b0c56ff1c8223c8dca9fe47b52d0c3701e24bab7c504112ae78d664">''[[:d:Q604063|World Register of Marine Species]]''</ref> | [[File:Hairy-stalked-barnacle-ibla-quadrivalvis-389728-medium.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q21216619|Q21216619]] | [[Olpidiopsidales]] | Olpidiopsidales | [[Peronosporea]] | | |- | [[:d:Q21216923|Q21216923]] | [[Cryptolobiferida]] | Cryptolobiferida | [[Cyclocoela]] | | |- | [[:d:Q21217027|Q21217027]] | [[Oocystales]] | Oocystales | [[Trebouxiophyceae]] | | |- | [[:d:Q21217054|Q21217054]] | [[Opabiniida]] | Opabiniida | [[Dinocarida]] | | |- | [[:d:Q21217314|Q21217314]] | [[Isolaimida]] | Isolaimida | [[Dorylaimia]]<ref name="ref_73dc4ac66b0c56ff1c8223c8dca9fe47b52d0c3701e24bab7c504112ae78d664">''[[:d:Q604063|World Register of Marine Species]]''</ref> | | |- | [[:d:Q21217854|Q21217854]] | [[Orthoseirales]] | Orthoseirales | [[Coscinodiscophyceae]] | | |- | [[:d:Q21217906|Q21217906]] | [[Cymatosirales]] | Cymatosirales | [[Coscinodiscophyceae]] | [[File:Cymatosira in Coupin 1868.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q21218075|Q21218075]] | [[Anaulales]] | Anaulales | [[Coscinodiscophyceae]] | [[File:Anaulus in Pergallo 1897.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q21218313|Q21218313]] | [[Katoporida]] | Katoporida | [[Thelodonti]] | | |- | [[:d:Q21219138|Q21219138]] | [[Solibacterales]] | Solibacterales | [[Solibacteres]] | | |- | [[:d:Q21219301|Q21219301]] | [[Pansporoblastina]] | Pansporoblastina | [[Microsporida]] | | |- | [[:d:Q21219586|Q21219586]] | [[Desmomastigales]] | Desmomastigales | [[Dinoflagellata]] | | |- | [[:d:Q21219620|Q21219620]] | [[Lagenismatales]] | Lagenismatales | [[Oomycetes]] | | |- | [[:d:Q21219677|Q21219677]] | [[Lamellibrachiida]] | Lamellibrachiida | [[Pogonophora]] | | |- | [[:d:Q21220045|Q21220045]] | [[Spirotrichonymphida]] | Spirotrichonymphida<ref name="ref_21e2e578e1dc61c794ecc1152f97f05b0ab4af6e42119e157a98c432d71e684a">''[[:d:Q109353487|Phylogénie. Protozoaires : Généralités. Flagellés.]]''</ref> | [[Trichomonadea]]<br/>[[Spirotrichonymphea]]<ref name="ref_fccc0941b62b767d4ca8f911d6b9157d10c21c21d83ffbc28182047bca5ee1d4">''[[:d:Q33525747|Critical taxonomic revision of Parabasalids with description of one new genus and three new species]]''</ref> | | |- | [[:d:Q21220148|Q21220148]] | [[Dictyoneidales]] | Dictyoneidales | [[Bacillariophyceae]] | [[File:Dictyoneis Cleve in Péragallo 1851.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q21220193|Q21220193]] | [[Paraliales]] | Paraliales | [[Coscinodiscophyceae]] | [[File:Paralia in Coupin 1868.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q21220209|Q21220209]] | [[Latentifistularia]] | Latentifistularia | [[Polycystinea]] | | |- | [[:d:Q21220513|Q21220513]] | [[Arachnoidiscales]] | Arachnoidiscales | [[Coscinodiscophyceae]] | [[File:Arachnoidiscus-Hemiptychus Henry Coupin 1868.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q21220650|Q21220650]] | [[Arberiales]] | Arberiales | [[Pteridospermatophyta]] | | |- | [[:d:Q21220713|Q21220713]] | [[Lepadiformes]] | Lepadiformes | [[Thoracica]] | [[File:Lepas anatifera - Quintana Roo - Mexico.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q21220793|Q21220793]] | [[Diplobelida]] | Diplobelida | [[Belemnoidea]] | [[File:Phragmoteuthis conocauda.JPG|center|32px]] | |- | [[:d:Q21221055|Q21221055]] | [[Leptocylindrales]] | Leptocylindrales | [[Coscinodiscophyceae]] | [[File:Leptocylindrus danicus.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q21221071|Q21221071]] | [[Stictocyclales]] | Stictocyclales | [[Coscinodiscophyceae]] | | |- | [[:d:Q21221091|Q21221091]] | [[Stictodiscales]] | Stictodiscales | [[Coscinodiscophyceae]] | | |- | [[:d:Q21221107|Q21221107]] | [[Parastelida]] | Parastelida | [[Myxogastrea]] | | |- | [[:d:Q21221166|Q21221166]] | [[Stilbellales]] | Stilbellales | [[Hyphomycetes]] | | |- | [[:d:Q21221257|Q21221257]] | [[Distomatida]] | Distomatida<ref name="ref_ca5f88aca1567efdc2379626bf9c5df649ba24a4653f09b99f3a48708f112d18">''[[:d:Q110252310|Flagellatenstudien. Theil I.]]''</ref> | [[Diplozoa]] | | |- | [[:d:Q21221299|Q21221299]] | [[Leptostrobales]] | Leptostrobales | [[Pteridospermatophyta]] | | |- | [[:d:Q21221538|Q21221538]] | [[Stromatoporoida]] | Stromatoporoida | [[Sclerosponge]] | | |- | [[:d:Q21221606|Q21221606]] | [[Parmales]] | Parmales<ref name="ref_f03cad8f4a15471f74d27116bb373d3d803b492a08d49929b3eb88e1b8734f32">''[[:d:Q56689558|PARMALES, A NEW ORDER OF MARINE CHRYSOPHYTES, WITH DESCRIPTIONS OF THREE NEW GENERA AND SEVEN NEW SPECIES]]''</ref> | [[Ochrophyta]] | | |- | [[:d:Q21222095|Q21222095]] | [[Pedicellinida]] | Pedicellinida | [[Entoprocta]] | | |- | [[:d:Q21222138|Q21222138]] | [[Dunalliellales]] | Dunalliellales | [[Prasinophyceae]] | | |- | [[:d:Q21222341|Q21222341]] | [[Lithodesmidales]] | Lithodesmidales | [[Coscinodiscophyceae]] | | |- | [[:d:Q21222355|Q21222355]] | [[Athecanephria]] | Athecanephria | [[Pogonophora]] | | |- | [[:d:Q21222672|Q21222672]] | [[Tabulospongida]] | Tabulospongida | [[Sclerosponge]] | | |- | [[:d:Q21222733|Q21222733]] | [[Longipterygiformes]] | Longipterygiformes | [[Euenantiornithes]] | | |- | [[:d:Q21222819|Q21222819]] | [[Lophomonadida]] | Lophomonadida<ref name="ref_9e86710b485402bfbacdb11b6512a6c9cbd41bdf9a02e5116112968aeb1de3b5">''[[:d:Q110252427|Kofoidia, a new flagellate, from a california termite]]''</ref> | [[Trichomonadea]] | | |- | [[:d:Q21222986|Q21222986]] | [[Petalomonadida]] | Petalomonadida<ref name="ref_434ca199bdc838a6ed49c005b9c03973cbc6c433a66101db8e1a66595b1e97d7">''[[:d:Q39151632|Higher classification and phylogeny of Euglenozoa]]''</ref> | [[Homostavia]]<ref name="ref_434ca199bdc838a6ed49c005b9c03973cbc6c433a66101db8e1a66595b1e97d7">''[[:d:Q39151632|Higher classification and phylogeny of Euglenozoa]]''</ref> | | |- | [[:d:Q21223003|Q21223003]] | [[Loxosomatida]] | Loxosomatida | [[Entoprocta]] | | |- | [[:d:Q21223206|Q21223206]] | [[Phaeocalpida]] | Phaeocalpida | [[Phaeodarea]] | | |- | [[:d:Q21223222|Q21223222]] | [[Phaeogromia]] | Phaeogromia | [[Phaeodarea]] | | |- | [[:d:Q21223249|Q21223249]] | [[Phagomyxida]] | Phagomyxida | [[Phytomyxea]] | | |- | [[:d:Q21223313|Q21223313]] | [[Phalansteriida]] | Phalansteriida | [[Variosea]] | | |- | [[:d:Q21223419|Q21223419]] | [[Lyrellales]] | Lyrellales | [[Bacillariophyceae]] | [[File:Lyrella hennedy 1600x contrast invertion.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q21223492|Q21223492]] | [[Phascolosomatiformes]] | Phascolosomatiformes | [[Phascolosomatidea]] | | |- | [[:d:Q21223746|Q21223746]] | [[Entactinaria]] | Entactinaria | [[Polycystinea]] | | |- | [[:d:Q21223771|Q21223771]] | [[Bacillariales]] | Bacillariales | [[Bacillariophyceae]] | [[File:Nitzschia-kerguelensis hg.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q21224355|Q21224355]] | [[Malacovalvulida]] | Malacovalvulida | [[Malacosporea]]<ref name="ref_73dc4ac66b0c56ff1c8223c8dca9fe47b52d0c3701e24bab7c504112ae78d664">''[[:d:Q604063|World Register of Marine Species]]''</ref> | | |- | [[:d:Q21224384|Q21224384]] | [[Tevniida]] | Tevniida | [[Pogonophora]] | | |- | [[:d:Q21224392|Q21224392]] | [[Malawimonadida]] | Malawimonadida<ref name="ref_614fb8f075f79819a8e5dacfa2ef160947f7237cfd6bac90b82407d11bdf8b00">''[[:d:Q30885386|The excavate protozoan phyla Metamonada Grassé emend. (Anaeromonadea, Parabasalia, Carpediemonas, Eopharyngia) and Loukozoa emend. (Jakobea, Malawimonas): their evolutionary affinities and new higher taxa]]''</ref> | [[Malawimonadea]] | | |- | [[:d:Q21224697|Q21224697]] | [[Thecanephria]] | Thecanephria | [[Pogonophora]] | | |- | [[:d:Q21224742|Q21224742]] | [[Belemnoteuthina]] | Belemnoteuthina | [[Belemnoidea]] | | |- | [[:d:Q21224949|Q21224949]] | [[Thermomicrobiales]] | Thermomicrobiales | [[Thermomicrobia]]<ref name="ref_75166a3751e44a76afd29552f137fa790b12a7ddb54109baee5751e24ccfd858">''[[:d:Q6595107|List of Prokaryotic names with Standing in Nomenclature]]''</ref> | | |- | [[:d:Q21224971|Q21224971]] | [[Erysipelotrichales]] | Erysipelotrichales | [[Erysipelotrichia]]<ref name="ref_75166a3751e44a76afd29552f137fa790b12a7ddb54109baee5751e24ccfd858">''[[:d:Q6595107|List of Prokaryotic names with Standing in Nomenclature]]''</ref> | | |- | [[:d:Q21225120|Q21225120]] | [[Mastogloiales]] | Mastogloiales | [[Bacillariophyceae]] | [[File:Mastogloia sp. Henry Coupin 1868.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q21225128|Q21225128]] | [[Ethmodiscales]] | Ethmodiscales | [[Coscinodiscophyceae]] | | |- | [[:d:Q21225275|Q21225275]] | [[Billingsellida]] | Billingsellida | [[Strophomenata]] | | |- | [[:d:Q21225386|Q21225386]] | [[Biphragmosagittiformes]] | Biphragmosagittiformes | [[Sagittoidea]] | | |- | [[:d:Q21225403|Q21225403]] | [[Birkeniida]] | Birkeniida | [[Anaspida]] | | |- | [[:d:Q21225673|Q21225673]] | [[Eugregarinida]] | Eugregarinida<ref name="ref_167fdac8bcef75e80a6929a436f3617d025d3ff5073fa080e9cf88dd4e97829b">''[[:d:Q109566936|Sur un nouveau sporozoaire des larves de diptères]]''</ref> | [[Telosporea]] | | |- | [[:d:Q21226049|Q21226049]] | [[Pleurastrales]] | Pleurastrales | [[Prasinophyceae]] | | |- | [[:d:Q21226673|Q21226673]] | [[Merliida]] | Merliida | [[Heteroscleromorpha]]<ref name="ref_73dc4ac66b0c56ff1c8223c8dca9fe47b52d0c3701e24bab7c504112ae78d664">''[[:d:Q604063|World Register of Marine Species]]''</ref> | | |- | [[:d:Q21226739|Q21226739]] | [[Trichonymphida]] | Trichonymphida<ref name="ref_21bcb25a1fdeb1f447f3ba8529b27e9049eace8d063b6379c8457b5ef5a79321">''[[:d:Q109507870|Das System der Protozoa]]''</ref> | [[Trichonymphea]]<ref name="ref_fccc0941b62b767d4ca8f911d6b9157d10c21c21d83ffbc28182047bca5ee1d4">''[[:d:Q33525747|Critical taxonomic revision of Parabasalids with description of one new genus and three new species]]''</ref> | [[File:Trichonympha campanula.png|center|32px]] | |- | [[:d:Q21226800|Q21226800]] | [[Trichotheliales]] | Trichotheliales | [[Ostropomycetidae]] | | |- | [[:d:Q21226894|Q21226894]] | [[Triganglionata]] | Triganglionata | [[Heterobranchia]] | | |- | [[:d:Q21226944|Q21226944]] | [[Breviatida]] | Breviatida<ref name="ref_86db81ff3f13287683ffec9205953482a8097fdc26e7cd744c5b428d2e3ad538">''[[:d:Q29399107|Molecular phylogeny of Amoebozoa and the evolutionary significance of the unikont Phalansterium]]''</ref> | [[Breviatea]] | | |- | [[:d:Q21227882|Q21227882]] | [[Foraminiferida]] | Foraminiferida | [[Foraminifera]] | | |- | [[:d:Q21227915|Q21227915]] | [[Tuberculariales]] | Tuberculariales | [[Hyphomycetes]] | | |- | [[:d:Q21227969|Q21227969]] | [[Tubulinida]] | Tubulinida | [[Tubulinea]] | | |- | [[:d:Q21228651|Q21228651]] | [[Protoaviformes]] | Protoaviformes | [[Protoaviornithes]] | | |- | [[:d:Q21228764|Q21228764]] | [[Cambojiida]] | Cambojiida | [[Cyclocoela]] | | |- | [[:d:Q21228788|Q21228788]] | [[Urnatellida]] | Urnatellida | [[Entoprocta]] | | |- | [[:d:Q21228796|Q21228796]] | [[Protonychophora]] | Protonychophora | [[Xenusia]] | | |- | [[:d:Q21228893|Q21228893]] | [[Protostelida]] | Ptotostelida<ref name="ref_49179f03fe7584a29e02b1f2cc7592d1fea27858f99396ecddc2582070f3b3d9">''[[:d:Q71187125|Schizoplasmodium, a Mycetozoan Genus Intermediate Between Cavostelium and Protostelium: a New Order of Mycetozoa]]''</ref> | [[Variosea]] | | |- | [[:d:Q21229229|Q21229229]] | [[Giardiida]] | Giardiida<ref name="ref_cf1a4e43d55f12e320643c3cfcb702e27a1d9d63f91f11793e92b75c1da65c82">''[[:d:Q34413248|Molecular phylogeny of the free-living archezoan Trepomonas agilis and the nature of the first eukaryote]]''</ref> | [[Diplozoa]] | | |- | [[:d:Q21229294|Q21229294]] | [[Gigantonomiales]] | Gigantonomiales | [[Pteridospermatophyta]] | | |- | [[:d:Q21229460|Q21229460]] | [[Verrucomorpha]] | Verrucomorpha | [[Thoracicalcarea]]<ref name="ref_73dc4ac66b0c56ff1c8223c8dca9fe47b52d0c3701e24bab7c504112ae78d664">''[[:d:Q604063|World Register of Marine Species]]''</ref> | | |- | [[:d:Q21229481|Q21229481]] | [[Verticellida]] | Verticellida | [[Peritrichia]] | | |- | [[:d:Q21229513|Q21229513]] | [[Moniligastrida]] | Moniligastrida | [[Oligochaeta]] | | |- | [[:d:Q21229555|Q21229555]] | [[Monocotylidea]] | Monocotylidea | [[Monopisthocotylea]] | | |- | [[:d:Q21229605|Q21229605]] | [[Gloeobacterales]] | Gloeobacterales | [[Gloeobacterophycidae]]<ref name="ref_ff4287d2b684447b988dc170c7ca062d5ba1a84425bf769a210a2c4e4ad32e8f">''[[:d:Q2835653|AlgaeBase]]''</ref> | | |- | [[:d:Q21229619|Q21229619]] | [[Glomerellales]] | Glomerellales | [[Hypocreomycetidae]] | | |- | [[:d:Q21229678|Q21229678]] | [[Carpediemonadida]] | Carpediemonadida<ref name="ref_614fb8f075f79819a8e5dacfa2ef160947f7237cfd6bac90b82407d11bdf8b00">''[[:d:Q30885386|The excavate protozoan phyla Metamonada Grassé emend. (Anaeromonadea, Parabasalia, Carpediemonas, Eopharyngia) and Loukozoa emend. (Jakobea, Malawimonas): their evolutionary affinities and new higher taxa]]''</ref> | [[Carpediemonadea]] | | |- | [[:d:Q21229696|Q21229696]] | [[Glycostylida]] | Glycostylida<ref name="ref_86db81ff3f13287683ffec9205953482a8097fdc26e7cd744c5b428d2e3ad538">''[[:d:Q29399107|Molecular phylogeny of Amoebozoa and the evolutionary significance of the unikont Phalansterium]]''</ref> | [[Discosea]] | | |- | [[:d:Q21230169|Q21230169]] | [[Murchisoniina]] | Murchisoniina | [[Orthogastropoda]] | [[File:Murchisonia-Moscow.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q21230534|Q21230534]] | [[Gromiida]] | Gromiida | [[Gromiidea]] | [[File:Die Gartenlaube (1890) b 083.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q21230631|Q21230631]] | [[Myzocytiopsidales]] | Myzocytiopsidales | [[Oomycetes]] | | |- | [[:d:Q21230668|Q21230668]] | [[Pseudosporida]] | Pseudosporida | [[Proteomyxidea]] | | |- | [[:d:Q21230732|Q21230732]] | [[Ceratoporellida]] | Ceratoporellida | [[Sclerosponge]] | | |- | [[:d:Q21230738|Q21230738]] | [[Xenopneusta]] | Xenopneusta | [[Echiura]] | | |- | [[:d:Q21231149|Q21231149]] | [[Chancelloriida]] | Chancelloriida | [[Coeloscleritophoran]] | [[File:Chancelloria eros fossil, Middle Cambrian, Millard County UT.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q21231244|Q21231244]] | [[Chaoyangornithiformes]] | Chaoyangornithiformes | [[Ornithurae]] | | |- | [[:d:Q21231409|Q21231409]] | [[Ptychomniales]] | Ptychomniales | [[Hypnanae]] | [[File:Spread of Garovaglia sp controlled by a crustaceous lichen 1.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q21286802|Q21286802]] | [[Argulidea]] | Argulidea | [[Branchiura]] | | |- | [[:d:Q21286919|Q21286919]] | [[Aplousobranchiata]] | Aplousobranchiata<ref name="ref_de8c9fe672414f92c15d9e49410da145a4ee5bc45b499ce27f117591c5d69b0f">''[[:d:Q130613998|Northwestern Pacific ascidians (Tunicata: Ascidiacea). Part 1. Order Aplousobranchia]]''</ref> | [[Tunicata]] | | |- | [[:d:Q21286985|Q21286985]] | [[Phlebobranchiata]] | Phlebobranchiata | [[Tunicata]] | | |- | [[:d:Q21287017|Q21287017]] | [[Stolidobranchiata]] | Stolidobranchiata | [[Tunicata]] | | |- | [[:d:Q21287109|Q21287109]] | [[Actiniarida]] | Actiniarida | [[Hexacorallia]] | [[File:Actinostola.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q21287232|Q21287232]] | [[Lobatida]] | Lobatida | [[Tentaculata]] | | |- | [[:d:Q21287277|Q21287277]] | [[Umbraculida]] | Umbraculida | [[Tectipleura]]<ref name="ref_73dc4ac66b0c56ff1c8223c8dca9fe47b52d0c3701e24bab7c504112ae78d664">''[[:d:Q604063|World Register of Marine Species]]''</ref> | [[File:Umbraculum umbraculum - 2.JPG|center|32px]] | |- | [[:d:Q21287540|Q21287540]] | [[Pteriomorpha]] | Pteriomorpha | [[Lamellibranchia]] | | |- | [[:d:Q21287594|Q21287594]] | [[Plasmodigenea]] | Plasmodigenea | [[Orthonectida]] | | |- | [[:d:Q21287606|Q21287606]] | [[Stichocotylida]] | Stichocotylida | [[Aspidogastrea]] | | |- | [[:d:Q21287615|Q21287615]] | [[Chimaericolidea]] | Chimaericolidea | [[Polyopisthocotylea]] | | |- | [[:d:Q21287625|Q21287625]] | [[Polystomatidea]] | Polystomatidea | [[Polyopisthocotylea]] | | |- | [[:d:Q21287758|Q21287758]] | [[Onchoproteocephalidea]] | Onchoproteocephalidea | [[Eucestoda]] | | |- | [[:d:Q21287950|Q21287950]] | [[Phyllobothriidea]] | Phyllobothriidea | [[Eucestoda]] | | |- | [[:d:Q21290892|Q21290892]] | [[Solemyida]] | Solemyida | [[Protobranchia]]<ref name="ref_73dc4ac66b0c56ff1c8223c8dca9fe47b52d0c3701e24bab7c504112ae78d664">''[[:d:Q604063|World Register of Marine Species]]''</ref> | [[File:Solemya velum hand.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q21290897|Q21290897]] | [[Taxocrinida]] | Taxocrinida | [[Crinoidea]] | [[File:Taxocrinus colletti fossil crinoid (Mississippian; Crawfordsville, Indiana, USA) 1 (17384747492).jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q21290911|Q21290911]] | [[Priodontina]] | Priodontina | [[Conodonta]] | [[File:Promissum NT small.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q21290917|Q21290917]] | [[Haptoglossales]] | Haptoglossales | [[Oomycota]] | | |- | [[:d:Q21290930|Q21290930]] | [[Aneurophytales]] | Aneurophytales | [[Progymnosperm]] | [[File:Tetraxylopteris reconstruccion.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q21291009|Q21291009]] | [[Dichoporata]] | Dichoporata | [[Rhombifera]] | | |- | [[:d:Q21291011|Q21291011]] | [[Pholadomyida]] | Pholadomyida | [[Heteroconchia]] | | |- | [[:d:Q21291015|Q21291015]] | [[Glyptocystitida]] | Glyptocystitida | [[Rhombifera]] | | |- | [[:d:Q21291019|Q21291019]] | [[Siphonotretida]] | Siphonotretida | [[Lingulata]] | [[File:Haeckel Spirobranchia.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q21291026|Q21291026]] | [[Paterinida]] | Paterinida | [[Brachiopoda]] | | |- | [[:d:Q21291055|Q21291055]] | [[Palliocerida]] | Palliocerida | [[Nautiloid]] | | |- | [[:d:Q21291057|Q21291057]] | [[Bothriocidaroida]] | Bothriocidaroida | [[Echinoidea]] | | |- | [[:d:Q21291061|Q21291061]] | [[Fordillida]] | Fordillida | [[Bivalvos]]<ref name="ref_73dc4ac66b0c56ff1c8223c8dca9fe47b52d0c3701e24bab7c504112ae78d664">''[[:d:Q604063|World Register of Marine Species]]''</ref> | | |- | [[:d:Q21291081|Q21291081]] | [[Furcacaudiformes]] | Furcacaudiformes | [[Thelodonti]] | [[File:Furcacauda heintzae.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q21291093|Q21291093]] | [[Zenaspidida]] | Zenaspidida | [[Cornuata]] | [[File:Zenaspis NT small.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q21291098|Q21291098]] | [[Ellobiopsida]] | Ellobiopsida | [[Ellobiopsea]] | | |- | [[:d:Q21291101|Q21291101]] | [[Jamoytiiformes]] | Jamoytiiformes | [[Hyperoartia]] | [[File:Jamoytius kerwoodi.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q21291172|Q21291172]] | [[Lipostraca]] | Lipostraca | [[Phyllopoda]] | | |- | [[:d:Q21291178|Q21291178]] | [[Thelodontiformes]] | Thelodontiformes | [[Thelodonti]] | [[File:Thelodus parvidens.JPG|center|32px]] | |- | [[:d:Q21291203|Q21291203]] | [[Pectocaridida]] | Pectocaridida | [[arthropodo]] | | |- | [[:d:Q21291302|Q21291302]] | [[Hoplostraca]] | Hoplostraca | [[Malacostraca]] | | |- | [[:d:Q21291330|Q21291330]] | [[Botryopteridales]] | Botryopteridales | [[Filocopsida]] | | |- | [[:d:Q21291396|Q21291396]] | [[Waterstonellidea]] | Waterstonellidea | [[Crustacea]] | | |- | [[:d:Q21291540|Q21291540]] | [[Hypseloconida]] | Hypseloconida | [[Tergomya]] | | |- | [[:d:Q21291750|Q21291750]] | [[Diplacanthiformes]] | Diplacanthiformes | [[Acanthodii]] | [[File:Diplacanthus striatus.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q21291869|Q21291869]] | [[Cowiedesmida]] | Cowiedesmida | [[Archipolypoda]] | | |- | [[:d:Q21291881|Q21291881]] | [[Dendrocrinida]] | Dendrocrinida | [[Cladida]] | | |- | [[:d:Q21292069|Q21292069]] | [[Montchadskyellidea]] | Montchadskyellidea | [[Monogenea]] | | |- | [[:d:Q21292078|Q21292078]] | [[Chytridiodinida]] | Chytridiodinida | [[Dinoflagellata]] | | |- | [[:d:Q21292264|Q21292264]] | [[Zenaspida]] | Zenaspida | [[Osteostraci]] | [[File:Zenaspis cf powriei.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q21292306|Q21292306]] | [[Waptiida]] | Waptiida | [[Hymenocarina]] | [[File:Waptia fieldensis 34.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q21292312|Q21292312]] | [[Concavicarida]] | Concavicarida | [[Thylacocephala]] | | |- | [[:d:Q21292350|Q21292350]] | [[Fuxianhuiida]] | Fuxianhuiida | [[arthropodo]]<br/>[[Mandibulata]] | [[File:20211117 Fuxianhuiida Fuxianhuiids.png|center|32px]] | |- | [[:d:Q21292357|Q21292357]] | [[Dysteriida]] | Dysteriida<ref name="ref_eaf476f356c0800c6da244744f2d14925dc2c244e77891e44404f2759d1231e6">''[[:d:Q121096588|The World Ciliate Catalog]]''</ref> | [[Phyllopharyngea]]<br/>[[Cyrtophoria]]<ref name="ref_0c75e9b8c29938e8ceeb68b324f0e6d093cc688bc34ab84739dfb06955fed89d">''[[:d:Q54018828|The Ciliated Protozoa]]''</ref> | | |- | [[:d:Q21292362|Q21292362]] | [[Proconodontida]] | Proconodontida | [[Conodonta]] | | |- | [[:d:Q21292364|Q21292364]] | [[Diplorhynchina]] | Diplorhynchina | [[Dipnoi]] | | |- | [[:d:Q21292483|Q21292483]] | [[Victivallales]] | Victivallales | [[Lentisphaeria]]<ref name="ref_75166a3751e44a76afd29552f137fa790b12a7ddb54109baee5751e24ccfd858">''[[:d:Q6595107|List of Prokaryotic names with Standing in Nomenclature]]''</ref> | | |- | [[:d:Q21292487|Q21292487]] | [[Caldilineales]] | Caldilineales | [[Caldilineae]]<ref name="ref_75166a3751e44a76afd29552f137fa790b12a7ddb54109baee5751e24ccfd858">''[[:d:Q6595107|List of Prokaryotic names with Standing in Nomenclature]]''</ref> | | |- | [[:d:Q21292493|Q21292493]] | [[Pelagomonadales]] | Pelagomonadales | [[Pelagophyceae]] | | |- | [[:d:Q21292499|Q21292499]] | [[Hemicidaroida]] | Hemicidaroida | [[Echinoidea]] | | |- | [[:d:Q21292503|Q21292503]] | [[Canadaspidida]] | Canadaspidida | [[Crustacea]] | [[File:Canadaspis (8012625428).jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q21292514|Q21292514]] | [[Praeornithiformes]] | Praeornithiformes | [[ave]] | | |- | [[:d:Q21293813|Q21293813]] | [[Taxopodida]] | Taxopodida | [[Sticholonchea]] | | |- | [[:d:Q21293817|Q21293817]] | [[Cyclotrichiida]] | Cyclotrichiida | [[Haptoria]]<ref name="ref_0c75e9b8c29938e8ceeb68b324f0e6d093cc688bc34ab84739dfb06955fed89d">''[[:d:Q54018828|The Ciliated Protozoa]]''</ref> | | |- | [[:d:Q21293820|Q21293820]] | [[Trimerophytales]] | Trimerophytales | [[Trimerophytopsida]] | | |- | [[:d:Q21344135|Q21344135]] | [[Calobryales]] | Calobryales<ref name="ref_0572b28956989bcbedf9d6cc9b2b32630bd2b584a66836826816f279d8f6dc17">''[[:d:Q22579849|Phylogeny and classification of the Marchantiophyta]]''</ref> | [[Haplomitriidae]]<ref name="ref_0572b28956989bcbedf9d6cc9b2b32630bd2b584a66836826816f279d8f6dc17">''[[:d:Q22579849|Phylogeny and classification of the Marchantiophyta]]''</ref> | [[File:Untersuchungen über Haplomitrium Hookeri (1843) plate XIII.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q21344242|Q21344242]] | [[Chaetosphaeridiales]] | Chaetosphaeridiales | [[Coleochaetophyceae]] | [[File:Chaetosphaeridium globosum 168080226.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q21344388|Q21344388]] | [[Oltmannsiellopsidales]] | Oltmannsiellopsidales | [[Ulvophyceae]] | | |- | [[:d:Q21344410|Q21344410]] | [[Nephroselmidales]] | Nephroselmidales<ref name="ref_5d20b2497ae39e602bc4da367c7dd5235d502c5b32ed0852fd5862f136e26f9f">''[[:d:Q99659946|Phylogeny and ultrastructure of Nephroselmis and Pseudoscourfieldia (Chlorophyta), including the description of Nephroselmis anterostigmatica sp. nov. and a proposal for the Nephroselmidales ord. nov]]''</ref> | [[Nephroselmidophyceae]] | [[File:Nephroselmis olivacea, Stein (1878), plate 19 cropped.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q21344540|Q21344540]] | [[Monomastigales]] | Monomastigales<ref name="ref_2c414b4f9fc65e5dec31b3eb6cee49db0c63ad63e22253876505c0bc60b3e414">''[[:d:Q45718648|Molecular phylogeny and classification of the Mamiellophyceae class. nov. (Chlorophyta) based on sequence comparisons of the nuclear- and plastid-encoded rRNA operons]]''</ref> | [[Mamiellophyceae]] | | |- | [[:d:Q21345794|Q21345794]] | [[Altholepidiformes]] | Altholepidiformes | [[Chondrichthyes]] | | |- | [[:d:Q21346196|Q21346196]] | [[Antarctilamniformes]] | Antarctilamniformes | [[elasmobranchio]]<br/>[[Neoselachii]] | [[File:Antarctilamna? sp. (fossil shark spine) (Silica Formation, Middle Devonian; quarry northwest of Paulding, Ohio, USA) (48320065021).jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q21346589|Q21346589]] | [[Permotrichoptera]] | Permotrichoptera | [[Panorpida]]<br/>[[Mecopterida]] | | |- | [[:d:Q21346714|Q21346714]] | [[Acochlidea]] | Acochlidea | [[Opisthobranchia]] | | |- | [[:d:Q21346838|Q21346838]] | [[Phoebodontiformes]] | Phoebodontiformes | [[elasmobranchio]]<br/>[[Neoselachii]] | | |- | [[:d:Q21346913|Q21346913]] | [[Archipelepidiformes]] | Archipelepidiformes | [[Thelodonti]] | [[File:Archipelepis turbinata.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q21347219|Q21347219]] | [[Polysentoriformes]] | Polysentoriformes | [[Chondrichthyes]] | | |- | [[:d:Q21347300|Q21347300]] | [[Arthrodiriformes]] | Arthrodiriformes | [[Placodermi]] | | |- | [[:d:Q21348323|Q21348323]] | [[Tremataspidiformes]] | Tremataspidiformes | [[Cephalaspidomorphi]] | | |- | [[:d:Q21348598|Q21348598]] | [[Omalodontiformes]] | Omalodontiformes | [[elasmobranchio]]<br/>[[Neoselachii]] | | |- | [[:d:Q21349215|Q21349215]] | [[Sphenocephaliformes]] | Sphenocephaliformes | [[Paracanthopterygii]] | | |- | [[:d:Q21349241|Q21349241]] | [[Cheilostomida]] | Cheilostomida | [[Gymnolaemata]] | | |- | [[:d:Q21349246|Q21349246]] | [[Paronychophora]] | Paronychophora | [[Xenusia]] | | |- | [[:d:Q21349289|Q21349289]] | [[Archonychophora]] | Archonychophora | [[Xenusia]] | | |- | [[:d:Q21349665|Q21349665]] | [[Palaeostomatopoda]] | Palaeostomatopoda | [[Stomatopoda]]<ref name="ref_73dc4ac66b0c56ff1c8223c8dca9fe47b52d0c3701e24bab7c504112ae78d664">''[[:d:Q604063|World Register of Marine Species]]''</ref> | | |- | [[:d:Q21350898|Q21350898]] | [[Perunelomorpha]] | Perunelomorpha | [[Caenogastropoda]] | | |- | [[:d:Q21351929|Q21351929]] | [[Yandangithiformes]] | Yandangithiformes | [[Saurornithes]] | | |- | [[:d:Q21351941|Q21351941]] | [[Liaoxiornithiformes]] | Liaoxiornithiformes | [[Saurornithes]] | | |- | [[:d:Q21351959|Q21351959]] | [[Eoenantiornithiformes]] | Eoenantiornithiformes | [[Euenantiornithes]] | | |- | [[:d:Q21351973|Q21351973]] | [[Gansuiformes]] | Gansuiformes | [[Palaeognathae]] | | |- | [[:d:Q21351983|Q21351983]] | [[Palaeocursornithiformes]] | Palaeocursornithiformes | [[Palaeognathae]] | | |- | [[:d:Q21353922|Q21353922]] | [[Kloedenellocopida]] | Kloedenellocopida | [[Ostracoda]] | | |- | [[:d:Q21354172|Q21354172]] | [[Tuarangiida]] | Tuarangiida | [[Rostroconchia]] | | |- | [[:d:Q21358789|Q21358789]] | [[Eugaleaspidiformes]] | Eugaleaspidiformes | [[Galeaspida]] | [[File:Dunyu longiforus.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q21359288|Q21359288]] | [[Microdecemplicida]] | Microdecemplicida | [[Arthropleuridea]] | | |- | [[:d:Q21359897|Q21359897]] | [[Leanchoiliida]] | Leanchoiliida | [[Megacheira]]<br/>[[Cheiromorpha]]<ref name="ref_b7efd61accd9a8573bc690556493ed0c4a3fa34cdb5513001f51e1dda2992e96">''[[:d:Q57277456|A large new leanchoiliid from the Burgess Shale and the influence of inapplicable states on stem arthropod phylogeny]]''</ref> | [[File:Leanchoilia illecebrosa.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q21360120|Q21360120]] | [[Conulatae]] | Conulatae | [[Staurozoa]]<ref name="ref_30534e7b51fb80b9e28a8710625b8a848ffdad42b5f28c2a9af60a89da702bdd">''[[:d:Q55868086|Cladistic analysis of Medusozoa and cnidarian evolution]]''</ref><br/>[[Scyphozoa]]<ref name="ref_26960acd91cb5d778f5ffa1d53c20efe32abdd5b2c8cf46ee7cb07a009c61c26">''[[:d:Q57744424|Reassessment of the phylogenetic position of conulariids (?Ediacaran‐Triassic) within the subphylum medusozoa (phylum cnidaria)]]''</ref> | [[File:Conulariid03.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q21360561|Q21360561]] | [[Modiomorphoida]] | Modiomorphoida | [[Bivalvos]] | | |- | [[:d:Q21363451|Q21363451]] | [[Polybranchiaspidiformes]] | Polybranchiaspidiformes | [[Polybranchiaspidida]] | | |- | [[:d:Q21363461|Q21363461]] | [[Huananaspidiformes]] | Huananaspidiformes<ref name="ref_aab7733af5201207f3de05ddf60ba70570932b85f7871735c187425a3678081a">https://www.bilibili.com/opus/865350478980972563</ref> | [[Polybranchiaspidida]] | | |- | [[:d:Q21363572|Q21363572]] | [[Ptyctodontiformes]] | Ptyctodontiformes | [[Placodermi]] | | |- | [[:d:Q21363930|Q21363930]] | [[Holodipterida]] | Holodipterida | [[Dipnoi]] | | |- | [[:d:Q21364567|Q21364567]] | [[Jaymoytiiformes]] | Jaymoytiiformes | [[Anaspida]] | | |- | [[:d:Q21366705|Q21366705]] | [[Ozarkodinida]] | Ozarkodinida | [[Prioniodontida]] | | |- | [[:d:Q21368166|Q21368166]] | [[Ichtyodectiformes]] | Ichtyodectiformes | [[Teleostei]] | | |- | [[:d:Q21400364|Q21400364]] | [[Chattonellales]] | Chattonellales | [[Raphidophyte]] | [[File:Chattonella subsalsa B.Biecheler, 1936.png|center|32px]] | |- | [[:d:Q21400374|Q21400374]] | [[Tesakoviaspidida]] | Tesakoviaspidida | [[Astraspida]] | | |- | [[:d:Q21400378|Q21400378]] | [[Stichotrichida]] | Stichotrichida<ref name="ref_eaf476f356c0800c6da244744f2d14925dc2c244e77891e44404f2759d1231e6">''[[:d:Q121096588|The World Ciliate Catalog]]''</ref> | [[Spirotrichea]]<br/>[[Stichotrich]]<ref name="ref_0c75e9b8c29938e8ceeb68b324f0e6d093cc688bc34ab84739dfb06955fed89d">''[[:d:Q54018828|The Ciliated Protozoa]]''</ref> | | |- | [[:d:Q21405499|Q21405499]] | [[Jaymotiiformes]] | Jaymotiiformes | [[Anaspida]] | | |- | [[:d:Q21445641|Q21445641]] | [[Actinomyxidia]] | Actinomyxidia | [[Cnidosporidia]] | | |- | [[:d:Q21445643|Q21445643]] | [[Actinophrydea]] | Actinophrydea | [[Radiolaria]] | | |- | [[:d:Q21445646|Q21445646]] | [[Actinophrydia]] | Actinophrydia | [[Heliozoa]] | | |- | [[:d:Q21445685|Q21445685]] | [[Eutreptiida]] | Eutreptiida<ref name="ref_434ca199bdc838a6ed49c005b9c03973cbc6c433a66101db8e1a66595b1e97d7">''[[:d:Q39151632|Higher classification and phylogeny of Euglenozoa]]''</ref> | [[Euglenophycidae]]<ref name="ref_434ca199bdc838a6ed49c005b9c03973cbc6c433a66101db8e1a66595b1e97d7">''[[:d:Q39151632|Higher classification and phylogeny of Euglenozoa]]''</ref> | | |- | [[:d:Q21445763|Q21445763]] | [[Fibrobacterales]] | Fibrobacterales<ref name="ref_66f98747a61f78fa1304ca6a2d59d4a7d0e46fcf53c694f3106fdaf46252872c">''[[:d:Q45322085|List of new names and new combinations previously effectively, but not validly, published]]''</ref> | [[Fibrobacteria]]<ref name="ref_75166a3751e44a76afd29552f137fa790b12a7ddb54109baee5751e24ccfd858">''[[:d:Q6595107|List of Prokaryotic names with Standing in Nomenclature]]''</ref> | | |- | [[:d:Q21445770|Q21445770]] | [[Allocaudata]] | Allocaudata | [[Lissamphibia]] | | |- | [[:d:Q21445781|Q21445781]] | [[Flagellata]] | Flagellata | [[Zoomastigophora]] | | |- | [[:d:Q21445897|Q21445897]] | [[Anoecales]] | Anoecales | [[Bicoecia]] | | |- | [[:d:Q21445923|Q21445923]] | [[Oxymonadina]] | Oxymonadina | [[Metamonadina]] | | |- | [[:d:Q21445930|Q21445930]] | [[Oxyrrhinales]] | Oxyrrhinales | [[Dinophyceae]] | | |- | [[:d:Q21445946|Q21445946]] | [[Glissomonadida]] | Glissomonadida<ref name="ref_e54a138ba283a71fd80f5b8d9095f297d21821e586fafc2413f1cd06ffc81aee">''[[:d:Q33422730|Phylogeny, taxonomy, and astounding genetic diversity of glissomonadida ord. nov., the dominant gliding zooflagellates in soil (Protozoa: Cercozoa).]]''</ref> | [[Cercomonadida]] | | |- | [[:d:Q21445958|Q21445958]] | [[Gloeodendrales]] | Gloeodendrales | [[Chlorophyceae]] | | |- | [[:d:Q21446019|Q21446019]] | [[Panderichthyida]] | Panderichthyida | [[Tetrapodomorpha]] | [[File:Pandericthys-Ichthyostega-Acanthostega-Seymouria-Dimetrodon.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q21446039|Q21446039]] | [[Gregarinae]] | Gregarinae<ref name="ref_4409955f0b4b4931659d1aba2f0e0c3c32f6838c4aa332eadbff212865240f3e">''[[:d:Q42190326|Generelle Morphologie der Organismen]]''</ref> | [[Sporozoa]] | | |- | [[:d:Q21446078|Q21446078]] | [[Astasida]] | Astasida | [[Euglenia]] | | |- | [[:d:Q21446096|Q21446096]] | [[Athalamida]] | Athalamida | [[Athalamea]] | | |- | [[:d:Q21446124|Q21446124]] | [[Haemosporidia]] | Haemosporidia | [[Coccidia]] | | |- | [[:d:Q21446141|Q21446141]] | [[Ausktribosphenida]] | Ausktribosphenida | [[Australosphenida]] | | |- | [[:d:Q21446170|Q21446170]] | [[Pedinellida]] | Pedinellida | [[Chrysomonadea]] | | |- | [[:d:Q21446177|Q21446177]] | [[Axoplasthelida]] | Axoplasthelida | [[Centrohelea]] | | |- | [[:d:Q21446182|Q21446182]] | [[Haplosporida]] | Haplosporida<ref name="ref_3e058715a18b00e3a22f9b5eb0650695fe4514068aaa169d060a0a28df4e00d5">''[[:d:Q108908969|Sur le genere Aplosporidium (nov.) et l'ordre nouveau des Aplosporidies]]''</ref><ref name="ref_05b76844e293ed05b5e8d83c431f65580cf714a96e7fafa867717d1a6ed1c182">''[[:d:Q108899521|Classification of the Haplosporidia]]''</ref><ref name="ref_c980fa20222306284d97e6128fcd535cd1bce8c8adf8489d2e8e896c8b6dfc99">''[[:d:Q108913858|Ergebnisse der neueren Sporozoenforschung]]''</ref> | [[Ascetosporea]] | | |- | [[:d:Q21446185|Q21446185]] | [[Haplosporidiidea]] | Haplosporidiidea<ref name="ref_21bcb25a1fdeb1f447f3ba8529b27e9049eace8d063b6379c8457b5ef5a79321">''[[:d:Q109507870|Das System der Protozoa]]''</ref> | [[Sporozoa]] | | |- | [[:d:Q21446221|Q21446221]] | [[Percolomonadida]] | Percolomonadida | [[Percolatea]] | [[File:Percolomonas sp.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q21446241|Q21446241]] | [[Peripoda]] | Peripoda<ref name="ref_01c969f1c18666da98589a1eec52668bd195d78f22d9403986ab3a4216de6d01">''[[:d:Q54505094|A new class of Echinodermata from New Zealand]]''</ref> | [[Concentricycloidea]]<ref name="ref_01c969f1c18666da98589a1eec52668bd195d78f22d9403986ab3a4216de6d01">''[[:d:Q54505094|A new class of Echinodermata from New Zealand]]''</ref> | | |- | [[:d:Q21446243|Q21446243]] | [[Helioflagellida]] | Helioflagellida | [[Actinopodea]] | | |- | [[:d:Q21446244|Q21446244]] | [[Peritricha]] | Peritricha | [[Spirotricha]] | | |- | [[:d:Q21446253|Q21446253]] | [[Permothemistida]] | Permothemistida<ref name="ref_1bf166d5f56d5ae0792e66b829cc29bdc118fa5f478919c06bc7cd3b02213726">https://paleobiodb.org/classic/basicTaxonInfo?taxon_no=293395</ref> | [[Palaeoptera]] | | |- | [[:d:Q21446301|Q21446301]] | [[Hesperornithes]] | Hesperornithes | [[Odontoholcae]]<br/>[[Ornithurae]] | [[File:Hesperornis.jpeg|center|32px]] | |- | [[:d:Q21446357|Q21446357]] | [[Histionida]] | Histionida | [[Kinetomonadea]] | | |- | [[:d:Q21446475|Q21446475]] | [[Plegmacantha]] | Plegmacantha | [[Holacanthia]] | | |- | [[:d:Q21446496|Q21446496]] | [[Hypermastigina]] | Hypermastigina<ref name="ref_98d02a1e172c91ba54374567aaba64f4af48747cbe376647ab214856210a6c8b">''[[:d:Q110253945|Intorno ai protozoi dei termiti]]''</ref> | [[Zoomastigina]] | [[File:Hypermastigida.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q21446549|Q21446549]] | [[Calamitales]] | Calamitales | [[Equisetopsida]]<br/>[[Calamitopsida]] | | |- | [[:d:Q21446679|Q21446679]] | [[Jaapiales]] | Jaapiales | [[Agaricomycetidae]] | | |- | [[:d:Q21446681|Q21446681]] | [[Promycetozoida]] | Promycetozoida | [[Athalamea]] | | |- | [[:d:Q21446692|Q21446692]] | [[Jakobida]] | Jakobida | [[Jakobids]] | | |- | [[:d:Q21446731|Q21446731]] | [[Proteromonadida]] | Proteromonadida | [[Proteromonadea]] | | |- | [[:d:Q21446735|Q21446735]] | [[Proteromonadina]] | Proteromonadina | [[Protomonadina]] | | |- | [[:d:Q21446748|Q21446748]] | [[Centrohelidia]] | Centrohelidia | [[Actinophrydia]] | | |- | [[:d:Q21446761|Q21446761]] | [[Protomastigina]] | Protomastigina | [[Flagellata]] | | |- | [[:d:Q21446767|Q21446767]] | [[Cephalaspidiformes]] | Cephalaspidiformes | [[Cephalaspidomorphi]] | [[File:Cephalaspis lyelli recon.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q21446777|Q21446777]] | [[Ceratida]] | Ceratida | [[Ammonoidea]] | | |- | [[:d:Q21446782|Q21446782]] | [[Protosphagnales]] | Protosphagnales | [[Sphagnopsida]] | | |- | [[:d:Q21446792|Q21446792]] | [[Prymnesiida]] | Prymnesiida | [[Phytomastigophorea]] | | |- | [[:d:Q21446793|Q21446793]] | [[Karotomorphida]] | Karotomorphida | [[Opalinea]] | | |- | [[:d:Q21446826|Q21446826]] | [[Pseudodendromonadida]] | Pseudodendromonadida | [[Bicosoecea]] | | |- | [[:d:Q21446892|Q21446892]] | [[Kopriimonadales]] | Kopriimonadales | [[Alphaproteobacteria]] | | |- | [[:d:Q21446907|Q21446907]] | [[Chlorarachnida]] | Chlorarachnida | [[Chlorarachnea]] | | |- | [[:d:Q21446919|Q21446919]] | [[Chloromonadina]] | Chloromonadina | [[Phytomastigina]] | | |- | [[:d:Q21446949|Q21446949]] | [[Chonotricha]] | Chonotricha | [[Infusoria]] | | |- | [[:d:Q21446987|Q21446987]] | [[Chrysomonadina]] | Chrysomonadina | [[Phytomastigina]] | [[File:Wilson1900Fig3.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q21446994|Q21446994]] | [[Chrysomonadineae]] | Chrysomonadineae | [[Flagellata]] | | |- | [[:d:Q21447007|Q21447007]] | [[Raphidomonadida]] | Raphidomonadida | [[Stramenopiles]] | | |- | [[:d:Q21447017|Q21447017]] | [[Cilioflagellata]] | Cilioflagellata | [[Infusoria]] | | |- | [[:d:Q21447068|Q21447068]] | [[Rhabdopleurida]] | Rhabdopleurida | [[Pterobranchia]] | | |- | [[:d:Q21447084|Q21447084]] | [[Coccolithophorales]] | Coccolithophorales | [[Prymnesiophyceae]] | [[File:Newfoundland OSE2002210.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q21447121|Q21447121]] | [[Limnopolypae]] | Limnopolypae | [[Hydrozoa]] | | |- | [[:d:Q21447133|Q21447133]] | [[Colponemida]] | Colponemida | [[Colponemea]] | | |- | [[:d:Q21447136|Q21447136]] | [[Rhizomastigina]] | Rhizomastigina | [[Zoomastigina]] | | |- | [[:d:Q21447165|Q21447165]] | [[Conulariida]] | Conulariida | [[Scyphozoa]] | [[File:Conulariid 2.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q21447170|Q21447170]] | [[Loboreticulatida]] | Loboreticulatida | [[Gymnamoebia]] | | |- | [[:d:Q21447200|Q21447200]] | [[Cornuta]] | Cornuta | [[Stylophora]] | [[File:Cothurnocystis elizae CRF.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q21447207|Q21447207]] | [[Rotosphaerida]] | Rotosphaerida | [[Holomycota]] | [[File:Nuclearia sp Nikko.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q21447227|Q21447227]] | [[Luffisphaerida]] | Luffisphaerida | [[Holosea]] | | |- | [[:d:Q21447261|Q21447261]] | [[Cryptomonadida]] | Cryptomonadida | [[Phytomastigoda]] | | |- | [[:d:Q21447265|Q21447265]] | [[Lyromonadida]] | Lyromonadida<ref name="ref_6a3224ed9e9612f3b161f90deafb215ffecae36153e66735b907fd7bacda7748">''[[:d:Q24634634|Kingdom protozoa and its 18 phyla]]''</ref> | [[Lyromonadea]] | | |- | [[:d:Q21447305|Q21447305]] | [[Sarcinochrysidales]] | Sarcinochrysidales | [[Pelagophycia]] | [[File:Tribonema marinum Feldmann 1941.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q21447317|Q21447317]] | [[Sarrameanales]] | Sarrameanales | [[Ostropomycetidae]] | | |- | [[:d:Q21447403|Q21447403]] | [[Marteiliida]] | Marteiliida | [[Paramyxea]] | | |- | [[:d:Q21447431|Q21447431]] | [[Desmothoraca]] | Desmothoraca | [[Heliozoa]] | | |- | [[:d:Q21447451|Q21447451]] | [[Silicoflagellata]] | Silicoflagellata | [[Actinochrysia]] | | |- | [[:d:Q21447495|Q21447495]] | [[Dimorphida]] | Dimorphida | [[Heliozoea]] | | |- | [[:d:Q21447515|Q21447515]] | [[Dioctophymida]] | Dioctophymida | [[Dorylaimia]] | | |- | [[:d:Q21447524|Q21447524]] | [[Diphylleiida]] | Diphylleiida | [[Loukozoa]] | | |- | [[:d:Q21447598|Q21447598]] | [[Spirotricha]] | Spirotricha | [[Infusoria]] | | |- | [[:d:Q21447656|Q21447656]] | [[Ebriida]] | Ebriida | [[Thecofilosea]] | | |- | [[:d:Q21447660|Q21447660]] | [[Ministeriida]] | Ministeriida<ref name="ref_34bc0fc69a97bf32d851c4d078a9fedc41953d88ade5871200aaf529fc6f017e">''[[:d:Q62085705|Amoeboflagellates and mitochondrial cristae in eukaryote evolution: megasystematics of the new protozoan subkingdoms Eozoa and Neozoa]]''</ref> | [[Filasterea]] | | |- | [[:d:Q21447679|Q21447679]] | [[Mitrata]] | Mitrata | [[Stylophora]] | [[File:Haeckel Amphoridea-1a.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q21447686|Q21447686]] | [[Ellimmichthyiformes]] | Ellimmichthyiformes | [[Clupeomorpha]] | [[File:Ellimmichthyiformes - Armigatus brevissimus.JPG|center|32px]] | |- | [[:d:Q21447709|Q21447709]] | [[Entamoebida]] | Entamoebida | [[Archamoebea]] | [[File:Entamoeba coli 01.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q21447715|Q21447715]] | [[Enteromonadida]] | Enteromonadida | [[Enteromonadia]] | | |- | [[:d:Q21447796|Q21447796]] | [[Telonemida]] | Telonemida | [[Telonemea]] | | |- | [[:d:Q21447806|Q21447806]] | [[Testacea]] | Testacea | [[Rhizopoda]] | | |- | [[:d:Q21447869|Q21447869]] | [[Trapeliales]] | Trapeliales | [[Ostropomycetidae]] | | |- | [[:d:Q21447876|Q21447876]] | [[Treubiales]] | Treubiales<ref name="ref_0572b28956989bcbedf9d6cc9b2b32630bd2b584a66836826816f279d8f6dc17">''[[:d:Q22579849|Phylogeny and classification of the Marchantiophyta]]''</ref> | [[Treubiidae]]<ref name="ref_0572b28956989bcbedf9d6cc9b2b32630bd2b584a66836826816f279d8f6dc17">''[[:d:Q22579849|Phylogeny and classification of the Marchantiophyta]]''</ref> | [[File:Treubia lacunosa (Colenso) Prosk. (AM AK322391-1).jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q21447982|Q21447982]] | [[Volaticotheria]] | Volaticotheria | [[Mammiferos]] | [[File:Volaticotherium.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q21447985|Q21447985]] | [[Volvocida]] | Volvocida | [[Protozoa]] | | |- | [[:d:Q21584788|Q21584788]] | [[Phaeosiphoniellales]] | Phaeosiphoniellales<ref name="ref_9a2dacecf9c16e46d11ce384fc244e2c3a109bb934b599738dae23e9766005e7">''[[:d:Q21483204|An Updated Classification of Brown Algae (Ochrophyta, Phaeophyceae)]]''</ref> | [[Fucophycidae]]<ref name="ref_9a2dacecf9c16e46d11ce384fc244e2c3a109bb934b599738dae23e9766005e7">''[[:d:Q21483204|An Updated Classification of Brown Algae (Ochrophyta, Phaeophyceae)]]''</ref> | | |- | [[:d:Q21587962|Q21587962]] | [[Belotelsonidea]] | Belotelsonidea | [[Malacostraca]] | [[File:Belotelson.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q21588662|Q21588662]] | [[Byroniida]] | Byroniida | [[Scyphozoa]] | | |- | [[:d:Q21588954|Q21588954]] | [[Barinophytales]] | Barinophytales | [[Zosterophyllopsida]] | [[File:Barinophyton richardsonii (=Lepidostrobus richardsonii) v.6 (1861) - The Canadian naturalist and geologist.png|center|32px]] | |- | [[:d:Q21588956|Q21588956]] | [[Khairkhaniifomes]] | Khairkhaniifomes | [[Divasibranchia]] | | |- | [[:d:Q21589269|Q21589269]] | [[Protocaridida]] | Protocaridida | [[Hymenocarina]] | | |- | [[:d:Q21589445|Q21589445]] | [[Tesseraspidiformes]] | Tesseraspidiformes | [[Heterostraci]] | | |- | [[:d:Q21589465|Q21589465]] | [[Hyolithelmintida]] | Hyolithelmintida | [[animal]] | | |- | [[:d:Q21589469|Q21589469]] | [[Voromonadida]] | Voromonadida | [[Myzomonadea]] | | |- | [[:d:Q21589757|Q21589757]] | [[Nematophytales]] | Nematophytales | [[Nematophytina]] | | |- | [[:d:Q21590157|Q21590157]] | [[Phyllosiphonales]] | Phyllosiphonales | [[Trebouxiophyceae]] | | |- | [[:d:Q21590274|Q21590274]] | [[Palaeosomatida]] | Palaeosomatida | [[Archipolypoda]] | | |- | [[:d:Q21590327|Q21590327]] | [[Rastromonadida]] | Rastromonadida | [[Perkinsea]] | | |- | [[:d:Q21590434|Q21590434]] | [[Thermolithobacterales]] | Thermolithobacterales<ref name="ref_b9b8ce73ddab2125a17cb987c0f0e08f322e9d5dd9fedfd42ee6b106d5106467">''[[:d:Q45317832|List of new names and new combinations previously effectively, but not validly, published]]''</ref> | [[Thermolithobacteria]]<ref name="ref_75166a3751e44a76afd29552f137fa790b12a7ddb54109baee5751e24ccfd858">''[[:d:Q6595107|List of Prokaryotic names with Standing in Nomenclature]]''</ref> | | |- | [[:d:Q21591100|Q21591100]] | [[Cardipeltiformes]] | Cardipeltiformes | [[Heterostraci]] | | |- | [[:d:Q21608447|Q21608447]] | [[Symmoriiformes]] | Symmoriiformes | [[Chondrichthyes]] | [[File:Kawichthys moodiei.png|center|32px]] | |- | [[:d:Q21663136|Q21663136]] | [[Chlorachniida]] | Chlorachniida | [[Chlorarachnea]] | | |- | [[:d:Q21666234|Q21666234]] | [[Prolacertiformes]] | Prolacertiformes | [[Archosauromorpha]]<ref name="ref_ed6a5d9605b0cd838b6d9340f4bb33ff8536a0c347663334e025d2753d4a8996">''[[:d:Q796451|Fossilworks]]''</ref> | [[File:Macrocnemus BW.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q21694401|Q21694401]] | [[Scopalinida]] | Scopalinida<ref name="ref_73dc4ac66b0c56ff1c8223c8dca9fe47b52d0c3701e24bab7c504112ae78d664">''[[:d:Q604063|World Register of Marine Species]]''</ref><ref name="ref_8835aa6e21d593ef7209dd7ff497fdf699239fd89acfcd105da39b7c2deb5ee9">''[[:d:Q2784883|Australian Faunal Directory]]''</ref> | [[Heteroscleromorpha]]<ref name="ref_ba032967a81ad925b97abdbd17a59d04f5101667762df30ada752142b3afd2a7">https://www.marinespecies.org/aphia.php?p=taxdetails&id=845472</ref> | [[File:Stylissa carteri (éponge oreille d'éléphant).jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q21705000|Q21705000]] | [[Chondrillida]] | Chondrillida<ref name="ref_73dc4ac66b0c56ff1c8223c8dca9fe47b52d0c3701e24bab7c504112ae78d664">''[[:d:Q604063|World Register of Marine Species]]''</ref> | [[Verongimorpha]]<ref name="ref_73dc4ac66b0c56ff1c8223c8dca9fe47b52d0c3701e24bab7c504112ae78d664">''[[:d:Q604063|World Register of Marine Species]]''</ref> | [[File:Chondrilla nucula 1402.JPG|center|32px]] | |- | [[:d:Q21708405|Q21708405]] | [[Ignavibacteriales]] | Ignavibacteriales | [[Ignavibacteria]]<ref name="ref_75166a3751e44a76afd29552f137fa790b12a7ddb54109baee5751e24ccfd858">''[[:d:Q6595107|List of Prokaryotic names with Standing in Nomenclature]]''</ref> | | |- | [[:d:Q21711088|Q21711088]] | [[Archaeolithophyllales]] | Archaeolithophyllales | [[Rhodophyceae]] | | |- | [[:d:Q21711263|Q21711263]] | [[Suberitida]] | Suberitida | [[Heteroscleromorpha]]<ref name="ref_73dc4ac66b0c56ff1c8223c8dca9fe47b52d0c3701e24bab7c504112ae78d664">''[[:d:Q604063|World Register of Marine Species]]''</ref> | [[File:Suberites domuncula.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q21711601|Q21711601]] | [[Biemnida]] | Biemnida<ref name="ref_93dc5115126496584afd80767cec283c9b3b0dd2e88b649c48d3abc99cfa9276">https://www.marinespecies.org/aphia.php?p=taxdetails&id=736911</ref> | [[Heteroscleromorpha]]<ref name="ref_93dc5115126496584afd80767cec283c9b3b0dd2e88b649c48d3abc99cfa9276">https://www.marinespecies.org/aphia.php?p=taxdetails&id=736911</ref> | | |- | [[:d:Q21768331|Q21768331]] | [[Tetractinellida]] | Tetractinellida | [[Heteroscleromorpha]] | [[File:Yellow pot sponge (Rhabdastrella globostellata).jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q22075467|Q22075467]] | [[Carybdeida]] | Carybdeida | [[Cubozoa]] | [[File:Irukandji-jellyfish-queensland-australia.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q22103970|Q22103970]] | [[Eurynotoidiformes]] | Eurynotoidiformes | [[Palaeonisci]] | | |- | [[:d:Q22104453|Q22104453]] | [[Discordichthyiformes]] | Discordichthyiformes | [[Palaeonisci]] | | |- | [[:d:Q22105778|Q22105778]] | [[Lepidogalaxiiformes]] | Lepidogalaxiiformes<ref name="ref_326ac5569391c4058005e6ad9441a464fc841e83feba37d7ba7668f7c922fe08">''[[:d:Q9185167|Catalog of Fishes]]''</ref> | [[Lepidogalaxii]]<br/>[[Actinopteri]]<ref name="ref_326ac5569391c4058005e6ad9441a464fc841e83feba37d7ba7668f7c922fe08">''[[:d:Q9185167|Catalog of Fishes]]''</ref> | | |- | [[:d:Q22105825|Q22105825]] | [[Myllokunmingiformes]] | Myllokunmingiformes | [[Agnatha]] | | |- | [[:d:Q22108070|Q22108070]] | [[Holocentriformes]] | Holocentriformes<ref name="ref_326ac5569391c4058005e6ad9441a464fc841e83feba37d7ba7668f7c922fe08">''[[:d:Q9185167|Catalog of Fishes]]''</ref> | [[Holocentrimorphaceae]]<br/>[[Actinopteri]]<ref name="ref_326ac5569391c4058005e6ad9441a464fc841e83feba37d7ba7668f7c922fe08">''[[:d:Q9185167|Catalog of Fishes]]''</ref> | | |- | [[:d:Q22110878|Q22110878]] | [[Actinophryida]] | Actinophryida | [[Nucleohelea]]<br/>[[Actinochrysea]] | [[File:Actinophrys sol (phase contrast microscopy).jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q22286498|Q22286498]] | [[Spirulinales]] | Spirulinales | [[Oscillatoriophycidae]]<ref name="ref_ff4287d2b684447b988dc170c7ca062d5ba1a84425bf769a210a2c4e4ad32e8f">''[[:d:Q2835653|AlgaeBase]]''</ref> | [[File:Spirulina 5.png|center|32px]] | |- | [[:d:Q22286707|Q22286707]] | [[Hyaenodonta]] | Hyaenodonta | [[Pan-Carnivora]] | [[File:Hyaenodonta.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q22286714|Q22286714]] | [[Stereopsidales]] | Stereopsidales | [[Agaricomycetes]] | [[File:Stereopsis humphreyi 56449.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q22286816|Q22286816]] | [[Diadematoidea]] | Diadematoidea | [[Echinoidea]] | | |- | [[:d:Q22343349|Q22343349]] | [[Bubarida]] | Bubarida | [[Heteroscleromorpha]] | [[File:Acanthella acuta Schmidt, 1862.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q22343354|Q22343354]] | [[Chondrosiida]] | Chondrosiida | [[Verongimorpha]] | [[File:Chondrosia reniformis01.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q22343356|Q22343356]] | [[Clionaida]] | Clionaida | [[Demospongiae]] | [[File:Spirastrella cunctatrix.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q22343357|Q22343357]] | [[Desmacellida]] | Desmacellida<ref name="ref_201edeb7ae35cd3010bcc6c2e72c8820bdb24dc946754f7689eeac9245bac9e6">http://www.marinespecies.org/aphia.php?p=taxdetails&id=845474</ref> | [[Heteroscleromorpha]]<ref name="ref_201edeb7ae35cd3010bcc6c2e72c8820bdb24dc946754f7689eeac9245bac9e6">http://www.marinespecies.org/aphia.php?p=taxdetails&id=845474</ref> | | |- | [[:d:Q22343366|Q22343366]] | [[Polymastiida]] | Polymastiida | [[Heteroscleromorpha]] | | |- | [[:d:Q22343368|Q22343368]] | [[Spongillida]] | Spongillida | [[Heteroscleromorpha]] | [[File:Spongilla lacustris.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q22343370|Q22343370]] | [[Tethyida]] | Tethyida<ref name="ref_1d390e27321892c15f8fe9b201089662c3cff1ebcf48179067832c5a1ff7f2a8">https://www.marinespecies.org/aphia.php?p=taxdetails&id=845507</ref> | [[Heteroscleromorpha]]<ref name="ref_1d390e27321892c15f8fe9b201089662c3cff1ebcf48179067832c5a1ff7f2a8">https://www.marinespecies.org/aphia.php?p=taxdetails&id=845507</ref> | [[File:Tethya (10.5852-ejt.2019.529) Figure 4.png|center|32px]] | |- | [[:d:Q22343372|Q22343372]] | [[Trachycladida]] | Trachycladida | [[Heteroscleromorpha]] | | |- | [[:d:Q22669891|Q22669891]] | [[Neohodgsoniales]] | Neohodgsoniales<ref name="ref_0572b28956989bcbedf9d6cc9b2b32630bd2b584a66836826816f279d8f6dc17">''[[:d:Q22579849|Phylogeny and classification of the Marchantiophyta]]''</ref> | [[Marchantiidae]]<ref name="ref_0572b28956989bcbedf9d6cc9b2b32630bd2b584a66836826816f279d8f6dc17">''[[:d:Q22579849|Phylogeny and classification of the Marchantiophyta]]''</ref> | [[File:Carpocephala of Neohodgsonia.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q22914688|Q22914688]] | [[Hyphochytriales]] | Hyphochytriales | [[Hyphochytriomycetes]]<ref name="ref_54bd02a635afc81086f48f6e0ad530c03fd3b969ce4a09fa59e46a5fc9008508">''[[:d:Q82486|Encyclopedia of Life]]''</ref> | | |- | [[:d:Q22919492|Q22919492]] | [[Pirsoniales]] | Pirsoniales | [[Hyphochytrea]] | | |- | [[:d:Q22997392|Q22997392]] | [[Reighardiida]] | Reighardiida | [[Pentastomida]] | | |- | [[:d:Q22997421|Q22997421]] | [[Raillietiellida]] | Raillietiellida | [[Pentastomida]] | | |- | [[:d:Q23015127|Q23015127]] | [[Baracromia]] | Baracromia | [[Thunnosauria]] | | |- | [[:d:Q23017627|Q23017627]] | [[Liaoningornithiformes]] | Liaoningornithiformes | [[Enantiornithes]] | | |- | [[:d:Q23043640|Q23043640]] | [[Birkeniiformes]] | Birkeniiformes | [[Anaspida]] | [[File:Pterygolepis nitida.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q23043815|Q23043815]] | [[Pleurostomatida]] | Pleurostomatida<ref name="ref_eaf476f356c0800c6da244744f2d14925dc2c244e77891e44404f2759d1231e6">''[[:d:Q121096588|The World Ciliate Catalog]]''</ref> | [[Haptoria]]<ref name="ref_0c75e9b8c29938e8ceeb68b324f0e6d093cc688bc34ab84739dfb06955fed89d">''[[:d:Q54018828|The Ciliated Protozoa]]''</ref> | | |- | [[:d:Q23043918|Q23043918]] | [[Haptorida]] | Haptorida<ref name="ref_eaf476f356c0800c6da244744f2d14925dc2c244e77891e44404f2759d1231e6">''[[:d:Q121096588|The World Ciliate Catalog]]''</ref> | [[Haptoria]]<ref name="ref_0c75e9b8c29938e8ceeb68b324f0e6d093cc688bc34ab84739dfb06955fed89d">''[[:d:Q54018828|The Ciliated Protozoa]]''</ref> | | |- | [[:d:Q23058510|Q23058510]] | [[Sapeornithiformes]] | Sapeornithiformes | [[Pygostylia]] | | |- | [[:d:Q23070079|Q23070079]] | [[Bolidomonadales]] | Bolidomonadales | [[Bolidophyceae]] | | |- | [[:d:Q23070122|Q23070122]] | [[Ardissoneales]] | Ardissoneales | [[Fragilariophycidae]] | | |- | [[:d:Q23070125|Q23070125]] | [[Climacospheniales]] | Climacospheniales | [[Fragilariophycidae]] | | |- | [[:d:Q23070128|Q23070128]] | [[Cyclophorales]] | Cyclophorales | [[Fragilariophycidae]] | [[File:Cyclophora Castr in Péragallo 1851.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q23070129|Q23070129]] | [[Licmophorales]] | Licmophorales | [[Fragilariophycidae]] | | |- | [[:d:Q23070131|Q23070131]] | [[Protoraphidales]] | Protoraphidales | [[Fragilariophycidae]] | | |- | [[:d:Q23070133|Q23070133]] | [[Rhabdonematales]] | Rhabdonematales | [[Fragilariophycidae]] | [[File:Rhabdonema sp. H. Coupin 1868.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q23070134|Q23070134]] | [[Rhaphoneidales]] | Rhaphoneidales | [[Fragilariophycidae]] | [[File:Rhaphoneis sp. in Peragallo 1851.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q23070136|Q23070136]] | [[Striatellales]] | Striatellales | [[Fragilariophycidae]] | [[File:Striatella H. et M. Peragallo 1851.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q23070138|Q23070138]] | [[Thalassionematales]] | Thalassionematales | [[Fragilariophycidae]] | [[File:Thalassionema Grun Péragallo 1851.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q23070140|Q23070140]] | [[Toxariales]] | Toxariales | [[Fragilariophycidae]] | | |- | [[:d:Q23070182|Q23070182]] | [[Blastocystida]] | Blastocystida | [[Blastocystea]] | | |- | [[:d:Q23070187|Q23070187]] | [[Placidiida]] | Placidiida | [[Placididia]] | | |- | [[:d:Q23070197|Q23070197]] | [[Katablepharidales]] | Katablepharidales<ref name="ref_ab3973daf023fef568b49f71467c21da31b8be8b77f099a836007c77c92299e4">''[[:d:Q31005665|The katablepharids are a distant sister group of the Cryptophyta: A proposal for Katablepharidophyta divisio nova/ Kathablepharida phylum novum based on SSU rDNA and beta-tubulin phylogeny]]''</ref> | [[Katablepharidophyceae]] | | |- | [[:d:Q23070198|Q23070198]] | [[Goniomonadales]] | Goniomonadales<ref name="ref_1907a50b98982e87a6eaa507087f391deebe5f7e2c9948c6f45e27be273cf03c">''[[:d:Q104115715|Some proposals for a new classification system of the Cryptophyceae]]''</ref> | [[Goniomonadophyceae]] | [[File:Cyathomonas truncata in Engler et Prantl 1900.png|center|32px]] | |- | [[:d:Q23070224|Q23070224]] | [[Syracosphaerales]] | Syracosphaerales | [[Prymnesiophyceae]] | [[File:FMIB 53282 Squelette de Coronosphaera calycina Haeckel (Challenger).jpeg|center|32px]] | |- | [[:d:Q23070225|Q23070225]] | [[Zygodiscales]] | Zygodiscales | [[Prymnesiophyceae]] | | |- | [[:d:Q23070365|Q23070365]] | [[Anisolpidiales]] | Anisolpidiales<ref name="ref_db176f35e8ff66985382896397c52c0ead2b6e4f7c36fcf864eb58708c08420e">''[[:d:Q1860469|Index Fungorum]]''</ref> | [[Oomycota]] | | |- | [[:d:Q23070369|Q23070369]] | [[Developayellales]] | Developayellales | [[Bigyromonadea]] | | |- | [[:d:Q23070376|Q23070376]] | [[Rozellopsidales]] | Rozellopsidales | [[Oomycota]] | | |- | [[:d:Q23091988|Q23091988]] | [[Sandcoleiformes]] | Sandcoleiformes | [[Trogonomorphae]] | | |- | [[:d:Q23196607|Q23196607]] | [[Oligotrichida]] | Oligotrichida<ref name="ref_eaf476f356c0800c6da244744f2d14925dc2c244e77891e44404f2759d1231e6">''[[:d:Q121096588|The World Ciliate Catalog]]''</ref> | [[Oligotrich]] | | |- | [[:d:Q23196716|Q23196716]] | [[Thigmotrichida]] | Thigmotrichida | [[Scuticociliatia]]<ref name="ref_0c75e9b8c29938e8ceeb68b324f0e6d093cc688bc34ab84739dfb06955fed89d">''[[:d:Q54018828|The Ciliated Protozoa]]''</ref> | | |- | [[:d:Q23199866|Q23199866]] | [[Dipteriformes]] | Dipteriformes | [[Osteichthyes]] | | |- | [[:d:Q23301574|Q23301574]] | [[Prorodontida]] | Prorodontida<ref name="ref_eaf476f356c0800c6da244744f2d14925dc2c244e77891e44404f2759d1231e6">''[[:d:Q121096588|The World Ciliate Catalog]]''</ref> | [[Prostomatea]]<ref name="ref_0c75e9b8c29938e8ceeb68b324f0e6d093cc688bc34ab84739dfb06955fed89d">''[[:d:Q54018828|The Ciliated Protozoa]]''</ref> | | |- | [[:d:Q23301678|Q23301678]] | [[Prostomatida]] | Prostomatida<ref name="ref_eaf476f356c0800c6da244744f2d14925dc2c244e77891e44404f2759d1231e6">''[[:d:Q121096588|The World Ciliate Catalog]]''</ref> | [[Prostomatea]]<ref name="ref_0c75e9b8c29938e8ceeb68b324f0e6d093cc688bc34ab84739dfb06955fed89d">''[[:d:Q54018828|The Ciliated Protozoa]]''</ref> | | |- | [[:d:Q23303922|Q23303922]] | [[Antiarchiformes]] | Antiarchiformes | [[Placodermi]] | | |- | [[:d:Q23538285|Q23538285]] | [[Dinoflagellida]] | Dinoflagellida | [[Phytomastigophorea]] | | |- | [[:d:Q23680588|Q23680588]] | [[Eubodonida]] | Eubodonida | [[Metakinetoplastina]] | [[File:FMIB 40824 Boda caudatus.jpeg|center|32px]] | |- | [[:d:Q23749470|Q23749470]] | [[Docoglossa]] | Docoglossa | [[Eogastropoda]] | | |- | [[:d:Q23753074|Q23753074]] | [[Ceratiomyxida]] | Ceratiomyxida | [[Myxogastrea]] | | |- | [[:d:Q23753092|Q23753092]] | [[Craspedida]] | Craspedida<ref name="ref_34bc0fc69a97bf32d851c4d078a9fedc41953d88ade5871200aaf529fc6f017e">''[[:d:Q62085705|Amoeboflagellates and mitochondrial cristae in eukaryote evolution: megasystematics of the new protozoan subkingdoms Eozoa and Neozoa]]''</ref> | [[Choanoflagellatea]] | [[File:Monosiga Brevicollis Phase.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q23753161|Q23753161]] | [[Parabodonida]] | Parabodonida | [[Metakinetoplastina]] | | |- | [[:d:Q23753163|Q23753163]] | [[Neobodonida]] | Neobodonida | [[Metakinetoplastina]] | | |- | [[:d:Q23768269|Q23768269]] | [[Sclerosporales]] | Sclerosporales | [[Oomycota]] | | |- | [[:d:Q23768277|Q23768277]] | [[Fimbriimonadales]] | Fimbriimonadales<ref name="ref_978be4add1dee8edd64becba369db056e716958a13bb72b3605088b55641c7e3">''[[:d:Q45322534|List of new names and new combinations previously effectively, but not validly, published]]''</ref> | [[Fimbriimonadia]]<ref name="ref_75166a3751e44a76afd29552f137fa790b12a7ddb54109baee5751e24ccfd858">''[[:d:Q6595107|List of Prokaryotic names with Standing in Nomenclature]]''</ref> | | |- | [[:d:Q23768281|Q23768281]] | [[Chthonomonadales]] | Chthonomonadales | [[Chthonomonadia]]<ref name="ref_75166a3751e44a76afd29552f137fa790b12a7ddb54109baee5751e24ccfd858">''[[:d:Q6595107|List of Prokaryotic names with Standing in Nomenclature]]''</ref> | | |- | [[:d:Q23781152|Q23781152]] | [[Anarcestida]] | Anarcestida | [[Ammonoidea]] | | |- | [[:d:Q23781160|Q23781160]] | [[Phylloceratida]] | Phylloceratida | [[Ammonoidea]] | | |- | [[:d:Q23781168|Q23781168]] | [[Phylloceratitida]] | Phylloceratitida | [[Ammonoidea]] | | |- | [[:d:Q23781173|Q23781173]] | [[Lytocerida]] | Lytocerida | [[Ammonoidea]] | | |- | [[:d:Q23781178|Q23781178]] | [[Psiloceratida]] | Psiloceratida | [[Ammonoidea]] | | |- | [[:d:Q23781190|Q23781190]] | [[Praeglyphiocerida]] | Praeglyphiocerida | [[Ammonoidea]] | | |- | [[:d:Q23781195|Q23781195]] | [[Medlicottiida]] | Medlicottiida | [[Ammonoidea]] | | |- | [[:d:Q23781199|Q23781199]] | [[Tornocerida]] | Tornocerida | [[Ammonoidea]] | | |- | [[:d:Q23781201|Q23781201]] | [[Lytoceratida]] | Lytoceratida | [[Ammonoidea]] | | |- | [[:d:Q23781202|Q23781202]] | [[Phyllocerida]] | Phyllocerida | [[Ammonoidea]] | | |- | [[:d:Q23797212|Q23797212]] | [[Rhizomastigida]] | Rhizomastigida | [[Archamoebea]] | | |- | [[:d:Q23809401|Q23809401]] | [[Halteriida]] | Halteriida<ref name="ref_eaf476f356c0800c6da244744f2d14925dc2c244e77891e44404f2759d1231e6">''[[:d:Q121096588|The World Ciliate Catalog]]''</ref> | [[Halteriia]] | [[File:Halteria.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q23810342|Q23810342]] | [[Choreotrichida]] | Choreotrichida<ref name="ref_eaf476f356c0800c6da244744f2d14925dc2c244e77891e44404f2759d1231e6">''[[:d:Q121096588|The World Ciliate Catalog]]''</ref> | [[Oligotrich]]<br/>[[Choreotrich]]<ref name="ref_0c75e9b8c29938e8ceeb68b324f0e6d093cc688bc34ab84739dfb06955fed89d">''[[:d:Q54018828|The Ciliated Protozoa]]''</ref> | | |- | [[:d:Q23810470|Q23810470]] | [[Euplotida]] | Euplotida<ref name="ref_eaf476f356c0800c6da244744f2d14925dc2c244e77891e44404f2759d1231e6">''[[:d:Q121096588|The World Ciliate Catalog]]''</ref> | [[Hypotrichia]]<ref name="ref_0c75e9b8c29938e8ceeb68b324f0e6d093cc688bc34ab84739dfb06955fed89d">''[[:d:Q54018828|The Ciliated Protozoa]]''</ref> | | |- | [[:d:Q23810513|Q23810513]] | [[Microthoracida]] | Microthoracida | [[Nassophorea]]<ref name="ref_0c75e9b8c29938e8ceeb68b324f0e6d093cc688bc34ab84739dfb06955fed89d">''[[:d:Q54018828|The Ciliated Protozoa]]''</ref> | | |- | [[:d:Q23832068|Q23832068]] | [[Lophodiniales]] | Lophodiniales | [[Dinophyceae]] | | |- | [[:d:Q23832214|Q23832214]] | [[Bicoecida]] | Bicoecida | [[Cyathobodoniae]] | | |- | [[:d:Q23832301|Q23832301]] | [[Pseudodendromonida]] | Pseudodendromonida | [[Cyathobodoniae]] | | |- | [[:d:Q23832631|Q23832631]] | [[Distomatineae]] | Distomatineae | [[Flagellata]] | | |- | [[:d:Q23832633|Q23832633]] | [[Protomastigineae]] | Protomastigineae | [[Flagellata]] | | |- | [[:d:Q23832634|Q23832634]] | [[Pantostomatineae]] | Pantostomatineae | [[Flagellatae]] | | |- | [[:d:Q23832654|Q23832654]] | [[Bodonidea]] | Bodonidea | [[Protomonadina]] | | |- | [[:d:Q23832661|Q23832661]] | [[Protomyxidea]] | Protomyxidea | [[Heliozoa]] | | |- | [[:d:Q23840154|Q23840154]] | [[Brevinematales]] | Brevinematales<ref name="ref_9359c89a0c4378f31e8862f3d170072fb7d70937d185d18a8e104caf99981799">''[[:d:Q45332770|List of new names and new combinations previously effectively, but not validly, published]]''</ref> | [[Spirochaetia]]<ref name="ref_75166a3751e44a76afd29552f137fa790b12a7ddb54109baee5751e24ccfd858">''[[:d:Q6595107|List of Prokaryotic names with Standing in Nomenclature]]''</ref> | | |- | [[:d:Q23937540|Q23937540]] | [[Icacinales]] | Icacinales<ref name="ref_69b50a399407f05f4fa737e9d26f700dff76ffc8db376521051abb69751a5735">''[[:d:Q21994487|Summary of recent systems of angiosperm classification]]''</ref> | [[lamiids]]<ref name="ref_0303c5a81833512e1031f9c4da00ad4804acd2b29b0a3572354e7281145a630b">''[[:d:Q23803501|An update of the Angiosperm Phylogeny Group classification for the orders and families of flowering plants: APG IV]]''</ref> | [[File:Icacina senegalensis MS 4687.JPG|center|32px]] | |- | [[:d:Q23937548|Q23937548]] | [[Metteniusales]] | Metteniusales | [[lamiids]]<ref name="ref_0303c5a81833512e1031f9c4da00ad4804acd2b29b0a3572354e7281145a630b">''[[:d:Q23803501|An update of the Angiosperm Phylogeny Group classification for the orders and families of flowering plants: APG IV]]''</ref> | [[File:Metteniusa tessmanniana 01.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q23942653|Q23942653]] | [[Vahliales]] | Vahliales<ref name="ref_69b50a399407f05f4fa737e9d26f700dff76ffc8db376521051abb69751a5735">''[[:d:Q21994487|Summary of recent systems of angiosperm classification]]''</ref> | [[lamiids]]<ref name="ref_0303c5a81833512e1031f9c4da00ad4804acd2b29b0a3572354e7281145a630b">''[[:d:Q23803501|An update of the Angiosperm Phylogeny Group classification for the orders and families of flowering plants: APG IV]]''</ref> | [[File:Vahlia capensis 2.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q24006689|Q24006689]] | [[Xenusiida]] | Xenusiida | [[Xenusia]] | | |- | [[:d:Q24026124|Q24026124]] | [[Phagodinida]] | Phagodinida | [[Phagodinia]] | | |- | [[:d:Q24048470|Q24048470]] | [[Mantamonadida]] | Mantamonadida | [[Apusozoa]] | | |- | [[:d:Q24048474|Q24048474]] | [[Microhelida]] | Microhelida<ref name="ref_befa3f94ed07828286001d81aa1172a0d61dc33839f42a3d601847e97863ecd2">''[[:d:Q34239332|Microheliella maris (Microhelida ord. n.), an ultrastructurally highly distinctive new axopodial protist species and genus, and the unity of phylum Heliozoa.]]''</ref> | [[Endohelea]] | | |- | [[:d:Q24048480|Q24048480]] | [[Hypotrichomonadida]] | Hypotrichomonadida<ref name="ref_fccc0941b62b767d4ca8f911d6b9157d10c21c21d83ffbc28182047bca5ee1d4">''[[:d:Q33525747|Critical taxonomic revision of Parabasalids with description of one new genus and three new species]]''</ref> | [[Hypotrichomonadea]]<ref name="ref_fccc0941b62b767d4ca8f911d6b9157d10c21c21d83ffbc28182047bca5ee1d4">''[[:d:Q33525747|Critical taxonomic revision of Parabasalids with description of one new genus and three new species]]''</ref> | | |- | [[:d:Q24048481|Q24048481]] | [[Tritrichomonadida]] | Tritrichomonadida<ref name="ref_fccc0941b62b767d4ca8f911d6b9157d10c21c21d83ffbc28182047bca5ee1d4">''[[:d:Q33525747|Critical taxonomic revision of Parabasalids with description of one new genus and three new species]]''</ref> | [[Tritrichomonadea]]<ref name="ref_fccc0941b62b767d4ca8f911d6b9157d10c21c21d83ffbc28182047bca5ee1d4">''[[:d:Q33525747|Critical taxonomic revision of Parabasalids with description of one new genus and three new species]]''</ref> | [[File:Tritrichomonas foetus (259 26) Cultured.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q24048483|Q24048483]] | [[Cristamonadida]] | Cristamonadida<ref name="ref_452f443fc34a157344da895d8941bc6f908d24b467a0dca175a7e4bfc971a44c">''[[:d:Q104430830|Ultrastructure of Joenina pulchella Grassi, 1917 (Protista, Parabasalia), a reassessment of evolutionary trends in the parabasalids, and a new order Cristamonadida for devescovinid, calonymphid and lophomonad flagellates]]''</ref> | [[Cristamonadea]]<ref name="ref_fccc0941b62b767d4ca8f911d6b9157d10c21c21d83ffbc28182047bca5ee1d4">''[[:d:Q33525747|Critical taxonomic revision of Parabasalids with description of one new genus and three new species]]''</ref> | [[File:Mixotricha paradoxa color and.png|center|32px]] | |- | [[:d:Q24056656|Q24056656]] | [[Ebriales]] | Ebriales | [[Ebriophyceae]] | | |- | [[:d:Q24192225|Q24192225]] | [[Echinostomatida]] | Echinostomatida | [[Digenea]] | | |- | [[:d:Q24884870|Q24884870]] | [[Orbales]] | Orbales | [[Gammaproteobacteria]]<ref name="ref_75166a3751e44a76afd29552f137fa790b12a7ddb54109baee5751e24ccfd858">''[[:d:Q6595107|List of Prokaryotic names with Standing in Nomenclature]]''</ref> | | |- | [[:d:Q25095426|Q25095426]] | [[Sclerorhynchiformes]] | Sclerorhynchiformes | [[Batomorphii]] | [[File:Sclerorhynchidae - Libanopristis hiram.JPG|center|32px]] | |- | [[:d:Q25095560|Q25095560]] | [[Cephalaspidida]] | Cephalaspidida | [[Cephalaspidomorphi]] | [[File:Cephalaspis tenuicornis.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q25095672|Q25095672]] | [[Prioniodinida]] | Prioniodinida | [[Conodonta]] | | |- | [[:d:Q25360644|Q25360644]] | [[Planomonadida]] | Planomonadida<ref name="ref_87e147012347efa614d55f2472833597239fb4536eaae5c7af6388a6d1172818">''[[:d:Q28291678|Planomonadida ord. nov. (Apusozoa): ultrastructural affinity with Micronuclearia podoventralis and deep divergences within Planomonas gen. nov]]''</ref> | [[Hilomonadea]] | | |- | [[:d:Q25360916|Q25360916]] | [[Strombidiida]] | Strombidiida<ref name="ref_eaf476f356c0800c6da244744f2d14925dc2c244e77891e44404f2759d1231e6">''[[:d:Q121096588|The World Ciliate Catalog]]''</ref> | [[Oligotrich]]<ref name="ref_0c75e9b8c29938e8ceeb68b324f0e6d093cc688bc34ab84739dfb06955fed89d">''[[:d:Q54018828|The Ciliated Protozoa]]''</ref> | [[File:FMIB 40856 Strombidium caudalum.jpeg|center|32px]] | |- | [[:d:Q25360981|Q25360981]] | [[Kiitrichida]] | Kiitrichida<ref name="ref_eaf476f356c0800c6da244744f2d14925dc2c244e77891e44404f2759d1231e6">''[[:d:Q121096588|The World Ciliate Catalog]]''</ref> | [[Hypotrichia]]<ref name="ref_0c75e9b8c29938e8ceeb68b324f0e6d093cc688bc34ab84739dfb06955fed89d">''[[:d:Q54018828|The Ciliated Protozoa]]''</ref> | | |- | [[:d:Q25361788|Q25361788]] | [[Licnophorida]] | Licnophorida<ref name="ref_eaf476f356c0800c6da244744f2d14925dc2c244e77891e44404f2759d1231e6">''[[:d:Q121096588|The World Ciliate Catalog]]''</ref> | [[Licnophoria]]<ref name="ref_0c75e9b8c29938e8ceeb68b324f0e6d093cc688bc34ab84739dfb06955fed89d">''[[:d:Q54018828|The Ciliated Protozoa]]''</ref> | | |- | [[:d:Q25361822|Q25361822]] | [[Protocruziida]] | Protocruziida<ref name="ref_eaf476f356c0800c6da244744f2d14925dc2c244e77891e44404f2759d1231e6">''[[:d:Q121096588|The World Ciliate Catalog]]''</ref> | [[Protocruziidia]]<ref name="ref_0c75e9b8c29938e8ceeb68b324f0e6d093cc688bc34ab84739dfb06955fed89d">''[[:d:Q54018828|The Ciliated Protozoa]]''</ref> | | |- | [[:d:Q25361829|Q25361829]] | [[Plagiotomida]] | Plagiotomida<ref name="ref_eaf476f356c0800c6da244744f2d14925dc2c244e77891e44404f2759d1231e6">''[[:d:Q121096588|The World Ciliate Catalog]]''</ref> | [[Stichotrich]] | | |- | [[:d:Q25361863|Q25361863]] | [[Urostylida]] | Urostylida<ref name="ref_eaf476f356c0800c6da244744f2d14925dc2c244e77891e44404f2759d1231e6">''[[:d:Q121096588|The World Ciliate Catalog]]''</ref> | [[Stichotrich]]<ref name="ref_0c75e9b8c29938e8ceeb68b324f0e6d093cc688bc34ab84739dfb06955fed89d">''[[:d:Q54018828|The Ciliated Protozoa]]''</ref> | | |- | [[:d:Q25361876|Q25361876]] | [[Bryometopida]] | Bryometopida<ref name="ref_eaf476f356c0800c6da244744f2d14925dc2c244e77891e44404f2759d1231e6">''[[:d:Q121096588|The World Ciliate Catalog]]''</ref> | [[Colpodea]]<ref name="ref_0c75e9b8c29938e8ceeb68b324f0e6d093cc688bc34ab84739dfb06955fed89d">''[[:d:Q54018828|The Ciliated Protozoa]]''</ref> | | |- | [[:d:Q25361878|Q25361878]] | [[Bryophryida]] | Bryophryida<ref name="ref_eaf476f356c0800c6da244744f2d14925dc2c244e77891e44404f2759d1231e6">''[[:d:Q121096588|The World Ciliate Catalog]]''</ref> | [[Colpodea]]<ref name="ref_0c75e9b8c29938e8ceeb68b324f0e6d093cc688bc34ab84739dfb06955fed89d">''[[:d:Q54018828|The Ciliated Protozoa]]''</ref> | | |- | [[:d:Q25361883|Q25361883]] | [[Bursariomorphida]] | Bursariomorphida<ref name="ref_eaf476f356c0800c6da244744f2d14925dc2c244e77891e44404f2759d1231e6">''[[:d:Q121096588|The World Ciliate Catalog]]''</ref> | [[Colpodea]]<ref name="ref_0c75e9b8c29938e8ceeb68b324f0e6d093cc688bc34ab84739dfb06955fed89d">''[[:d:Q54018828|The Ciliated Protozoa]]''</ref> | | |- | [[:d:Q25361885|Q25361885]] | [[Cyrtolophosidida]] | Cyrtolophosidida<ref name="ref_eaf476f356c0800c6da244744f2d14925dc2c244e77891e44404f2759d1231e6">''[[:d:Q121096588|The World Ciliate Catalog]]''</ref> | [[Colpodea]]<ref name="ref_0c75e9b8c29938e8ceeb68b324f0e6d093cc688bc34ab84739dfb06955fed89d">''[[:d:Q54018828|The Ciliated Protozoa]]''</ref> | | |- | [[:d:Q25361889|Q25361889]] | [[Sorogenida]] | Sorogenida<ref name="ref_eaf476f356c0800c6da244744f2d14925dc2c244e77891e44404f2759d1231e6">''[[:d:Q121096588|The World Ciliate Catalog]]''</ref> | [[Colpodea]]<ref name="ref_0c75e9b8c29938e8ceeb68b324f0e6d093cc688bc34ab84739dfb06955fed89d">''[[:d:Q54018828|The Ciliated Protozoa]]''</ref> | | |- | [[:d:Q25361932|Q25361932]] | [[Synhymeniida]] | Synhymeniida<ref name="ref_eaf476f356c0800c6da244744f2d14925dc2c244e77891e44404f2759d1231e6">''[[:d:Q121096588|The World Ciliate Catalog]]''</ref> | [[Nassophorea]]<ref name="ref_0c75e9b8c29938e8ceeb68b324f0e6d093cc688bc34ab84739dfb06955fed89d">''[[:d:Q54018828|The Ciliated Protozoa]]''</ref> | | |- | [[:d:Q25362009|Q25362009]] | [[Astomatophorida]] | Astomatophorida | [[Apostomatia]]<ref name="ref_0c75e9b8c29938e8ceeb68b324f0e6d093cc688bc34ab84739dfb06955fed89d">''[[:d:Q54018828|The Ciliated Protozoa]]''</ref> | | |- | [[:d:Q25362022|Q25362022]] | [[Pilisuctorida]] | Pilisuctorida | [[Apostomatia]]<ref name="ref_0c75e9b8c29938e8ceeb68b324f0e6d093cc688bc34ab84739dfb06955fed89d">''[[:d:Q54018828|The Ciliated Protozoa]]''</ref> | | |- | [[:d:Q25362081|Q25362081]] | [[Hymenostomatida]] | Hymenostomatida<ref name="ref_eaf476f356c0800c6da244744f2d14925dc2c244e77891e44404f2759d1231e6">''[[:d:Q121096588|The World Ciliate Catalog]]''</ref> | [[Hymenostome]] | [[File:Tetrahymena thermophila.png|center|32px]] | |- | [[:d:Q25362084|Q25362084]] | [[Ophryoglenida]] | Ophryoglenida | [[Hymenostome]]<ref name="ref_0c75e9b8c29938e8ceeb68b324f0e6d093cc688bc34ab84739dfb06955fed89d">''[[:d:Q54018828|The Ciliated Protozoa]]''</ref> | | |- | [[:d:Q25362091|Q25362091]] | [[Tetrahymenida]] | Tetrahymenida | [[Hymenostome]]<ref name="ref_0c75e9b8c29938e8ceeb68b324f0e6d093cc688bc34ab84739dfb06955fed89d">''[[:d:Q54018828|The Ciliated Protozoa]]''</ref> | | |- | [[:d:Q25362362|Q25362362]] | [[Pleuronematida]] | Pleuronematida<ref name="ref_eaf476f356c0800c6da244744f2d14925dc2c244e77891e44404f2759d1231e6">''[[:d:Q121096588|The World Ciliate Catalog]]''</ref> | [[Scuticociliatia]]<ref name="ref_0c75e9b8c29938e8ceeb68b324f0e6d093cc688bc34ab84739dfb06955fed89d">''[[:d:Q54018828|The Ciliated Protozoa]]''</ref> | | |- | [[:d:Q25362745|Q25362745]] | [[Cryptogemmida]] | Cryptogemmida | [[Chonotrich]]<ref name="ref_0c75e9b8c29938e8ceeb68b324f0e6d093cc688bc34ab84739dfb06955fed89d">''[[:d:Q54018828|The Ciliated Protozoa]]''</ref> | | |- | [[:d:Q25362748|Q25362748]] | [[Exogemmida]] | Exogemmida | [[Chonotrich]]<ref name="ref_0c75e9b8c29938e8ceeb68b324f0e6d093cc688bc34ab84739dfb06955fed89d">''[[:d:Q54018828|The Ciliated Protozoa]]''</ref> | | |- | [[:d:Q25362750|Q25362750]] | [[Hypocomatida]] | Hypocomatida | [[Rhynchodia]]<ref name="ref_0c75e9b8c29938e8ceeb68b324f0e6d093cc688bc34ab84739dfb06955fed89d">''[[:d:Q54018828|The Ciliated Protozoa]]''</ref> | | |- | [[:d:Q25362753|Q25362753]] | [[Rhynchodida]] | Rhynchodida | [[Rhynchodia]]<ref name="ref_0c75e9b8c29938e8ceeb68b324f0e6d093cc688bc34ab84739dfb06955fed89d">''[[:d:Q54018828|The Ciliated Protozoa]]''</ref> | | |- | [[:d:Q25362756|Q25362756]] | [[Evaginogenida]] | Evaginogenida | [[Suctoria]]<ref name="ref_0c75e9b8c29938e8ceeb68b324f0e6d093cc688bc34ab84739dfb06955fed89d">''[[:d:Q54018828|The Ciliated Protozoa]]''</ref> | | |- | [[:d:Q25363680|Q25363680]] | [[Phacodiniida]] | Phacodiniida<ref name="ref_eaf476f356c0800c6da244744f2d14925dc2c244e77891e44404f2759d1231e6">''[[:d:Q121096588|The World Ciliate Catalog]]''</ref> | [[Intramacronucleata]]<br/>[[Phacodiniidia]]<ref name="ref_0c75e9b8c29938e8ceeb68b324f0e6d093cc688bc34ab84739dfb06955fed89d">''[[:d:Q54018828|The Ciliated Protozoa]]''</ref> | | |- | [[:d:Q25364049|Q25364049]] | [[Acrocoelida]] | Acrocoelida<ref name="ref_b3b6955dfda9961f6a234d3fd30cf4832f6b3b37394838e2e82d3a428d2fc773">''[[:d:Q54540793|Protalveolate phylogeny and systematics and the origins of Sporozoa and dinoflagellates (phylum Myzozoa nom. nov.)]]''</ref> | [[Apicomonadea]] | | |- | [[:d:Q25364126|Q25364126]] | [[Brachidiniales]] | Brachidiniales | [[Dinophyceae]] | [[File:Karenia brevis.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q25364131|Q25364131]] | [[Dinamoebida]] | Dinamoebida | [[Peridinea]] | | |- | [[:d:Q25364132|Q25364132]] | [[Nannoceratopsida]] | Nannoceratopsida | [[Dinophysoidia]] | | |- | [[:d:Q25364135|Q25364135]] | [[Gloediniales]] | Gloediniales | [[Dinoflagellata]] | | |- | [[:d:Q25365721|Q25365721]] | [[Algovorida]] | Algovorida | [[Colponemea]] | | |- | [[:d:Q25365723|Q25365723]] | [[Chilovorida]] | Chilovorida | [[Myzomonadea]] | | |- | [[:d:Q25365869|Q25365869]] | [[Micronucleariida]] | Micronucleariida | [[Hilomonadea]] | | |- | [[:d:Q25365872|Q25365872]] | [[Mantomonadida]] | Mantomonadida | [[Thecomonadea]] | | |- | [[:d:Q25365874|Q25365874]] | [[Borokida]] | Borokida | [[Borokiae]] | | |- | [[:d:Q25365875|Q25365875]] | [[Anoecida]] | Anoecida | [[Cyathobodoniae]] | [[File:Cafeteria roenbergensis FENCHEL and D J PATTERSON schematic drawing.svg|center|32px]] | |- | [[:d:Q25365888|Q25365888]] | [[Labyrinthulida]] | Labyrinthulida | [[Labyrinthulomycetes]] | [[File:Labyrinthula vitellina a1.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q25365893|Q25365893]] | [[Thraustochytriida]] | Thraustochytriida | [[Labyrinthulomycetes]] | | |- | [[:d:Q25366019|Q25366019]] | [[Rhaponeidales]] | Rhaponeidales | [[Bacillariophycidae]] | | |- | [[:d:Q25366201|Q25366201]] | [[Rhinopristiformes]] | Rhinopristiformes<ref name="ref_326ac5569391c4058005e6ad9441a464fc841e83feba37d7ba7668f7c922fe08">''[[:d:Q9185167|Catalog of Fishes]]''</ref> | [[Batoidea]]<br/>[[elasmobranchio]]<ref name="ref_326ac5569391c4058005e6ad9441a464fc841e83feba37d7ba7668f7c922fe08">''[[:d:Q9185167|Catalog of Fishes]]''</ref> | [[File:Rhinobatos Rhinobatos.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q25366231|Q25366231]] | [[Chaetocerales]] | Chaetocerales | [[Chaetocerotanae]] | | |- | [[:d:Q25366234|Q25366234]] | [[Stictocycales]] | Stictocycales | [[Coscinodiscanae]] | | |- | [[:d:Q25366599|Q25366599]] | [[Aurearenales]] | Aurearenales | [[Aurearenophyceae]] | | |- | [[:d:Q25366603|Q25366603]] | [[Chrysomeridales]] | Chrysomeridales | [[Chrysomerophyceae]] | | |- | [[:d:Q25366609|Q25366609]] | [[Chloramoebales]] | Chloramoebales | [[Chrysophyceae]] | [[File:Chloramoeba heteromorpha Henri Coupin 1868.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q25366944|Q25366944]] | [[Pleurochloridellales]] | Pleurochloridellales | [[Phaeophyceae]] | | |- | [[:d:Q25367499|Q25367499]] | [[Raphidomonadales]] | Raphidomonadales | [[Raphidophyte]] | | |- | [[:d:Q25367502|Q25367502]] | [[Acanthonida]] | Acanthonida | [[Acantharia]] | [[File:Acantharia.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q25368171|Q25368171]] | [[Marimonadida]] | Marimonadida | [[Imbricatea]] | | |- | [[:d:Q25368196|Q25368196]] | [[Metromonadida]] | Metromonadida | [[Metromonadea]] | | |- | [[:d:Q25368761|Q25368761]] | [[Tremulida]] | Tremulida<ref name="ref_d867c5060e2dd5ff9261542004db6c5190a08d04316b1be4c5d8297108ca650c">''[[:d:Q33812343|Novel Cultured Protists Identify Deep-branching Environmental DNA Clades of Cercozoa: New Genera Tremula, Micrometopion, Minimassisteria, Nudifila, Peregrinia]]''</ref> | [[Skiomonadea]] | | |- | [[:d:Q25368763|Q25368763]] | [[Sticholonchida]] | Sticholonchida | [[Sticholonchea]] | | |- | [[:d:Q25368770|Q25368770]] | [[Phaeodendrida]] | Phaeodendrida | [[Phaeodaria]] | | |- | [[:d:Q25368771|Q25368771]] | [[Phaeogromida]] | Phaeogromida | [[Phaeodaria]] | | |- | [[:d:Q25368773|Q25368773]] | [[Phaeogymnocellida]] | Phaeogymnocellida | [[Phaeodaria]] | | |- | [[:d:Q25368776|Q25368776]] | [[Ventricleftida]] | Ventricleftida | [[Thecofilosea]] | | |- | [[:d:Q25373990|Q25373990]] | [[Synchytriales]] | Synchytriales<ref name="ref_25c6a9aea8701af24f6d298405ca9409b4ad92c1cbe2b0c8f4d0d9b6f549e013">''[[:d:Q54803234|High-level classification of the Fungi and a tool for evolutionary ecological analyses]]''</ref> | [[fungo]]<br/>[[Synchytriomycetes]]<ref name="ref_25c6a9aea8701af24f6d298405ca9409b4ad92c1cbe2b0c8f4d0d9b6f549e013">''[[:d:Q54803234|High-level classification of the Fungi and a tool for evolutionary ecological analyses]]''</ref> | | |- | [[:d:Q25384198|Q25384198]] | [[Cyprilepadiformes]] | Cyprilepadiformes | [[Thoracica]] | | |- | [[:d:Q25385804|Q25385804]] | [[Venerida]] | Venerida | [[Imparidentia]]<ref name="ref_73dc4ac66b0c56ff1c8223c8dca9fe47b52d0c3701e24bab7c504112ae78d664">''[[:d:Q604063|World Register of Marine Species]]''</ref> | [[File:Venus verrucosa.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q25385817|Q25385817]] | [[Pectinida]] | Pectinida | [[Pteriomorphia]] | [[File:Aequipecten opercularis MHNT CON 2003 1171 de Roquemaurel.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q25398124|Q25398124]] | [[Arandaspidiformes]] | Arandaspidiformes | [[Arandaspida]] | | |- | [[:d:Q25398973|Q25398973]] | [[Youngolepidiformes]] | Youngolepidiformes | [[Porolepimorpha]] | | |- | [[:d:Q25398984|Q25398984]] | [[Eriptychiiformes]] | Eriptychiiformes | [[Astraspida]] | | |- | [[:d:Q25399065|Q25399065]] | [[Gyrodontiformes]] | Gyrodontiformes | [[Pycnodontomorpha]] | | |- | [[:d:Q25399188|Q25399188]] | [[Catervarioliformes]] | Catervarioliformes | [[Teleostei]] | | |- | [[:d:Q25399582|Q25399582]] | [[Osteostraciformes]] | Osteostraciformes | [[Cephalaspidomorphi]] | | |- | [[:d:Q25399686|Q25399686]] | [[Mongolepidiformes]] | Mongolepidiformes | [[Chondrichthyes]] | | |- | [[:d:Q25399714|Q25399714]] | [[Bransonelliformes]] | Bransonelliformes | [[Xenacanthimorpha]] | | |- | [[:d:Q25406753|Q25406753]] | [[Cystoflagellata]] | Cystoflagellata | [[Noctilucea]] | | |- | [[:d:Q25407374|Q25407374]] | [[Armophorida]] | Armophorida<ref name="ref_eaf476f356c0800c6da244744f2d14925dc2c244e77891e44404f2759d1231e6">''[[:d:Q121096588|The World Ciliate Catalog]]''</ref> | [[Armophorea]]<ref name="ref_0c75e9b8c29938e8ceeb68b324f0e6d093cc688bc34ab84739dfb06955fed89d">''[[:d:Q54018828|The Ciliated Protozoa]]''</ref> | | |- | [[:d:Q25407433|Q25407433]] | [[Clevelandellida]] | Clevelandellida | [[Armophorea]]<ref name="ref_0c75e9b8c29938e8ceeb68b324f0e6d093cc688bc34ab84739dfb06955fed89d">''[[:d:Q54018828|The Ciliated Protozoa]]''</ref> | | |- | [[:d:Q25407553|Q25407553]] | [[Protoheterotrichida]] | Protoheterotrichida<ref name="ref_eaf476f356c0800c6da244744f2d14925dc2c244e77891e44404f2759d1231e6">''[[:d:Q121096588|The World Ciliate Catalog]]''</ref> | [[Karyorelictea]]<ref name="ref_0c75e9b8c29938e8ceeb68b324f0e6d093cc688bc34ab84739dfb06955fed89d">''[[:d:Q54018828|The Ciliated Protozoa]]''</ref> | | |- | [[:d:Q25407564|Q25407564]] | [[Protostomatida]] | Protostomatida | [[Karyorelictea]]<ref name="ref_0c75e9b8c29938e8ceeb68b324f0e6d093cc688bc34ab84739dfb06955fed89d">''[[:d:Q54018828|The Ciliated Protozoa]]''</ref> | | |- | [[:d:Q25407700|Q25407700]] | [[Trichostomatida]] | Trichostomatida<ref name="ref_eaf476f356c0800c6da244744f2d14925dc2c244e77891e44404f2759d1231e6">''[[:d:Q121096588|The World Ciliate Catalog]]''</ref> | [[Vestibulifera]] | | |- | [[:d:Q25407791|Q25407791]] | [[Actiniscales]] | Actiniscales | [[Dinophyceae]] | | |- | [[:d:Q25407800|Q25407800]] | [[Amphilothales]] | Amphilothales | [[Dinophyceae]] | | |- | [[:d:Q25407852|Q25407852]] | [[Pyrocystales]] | Pyrocystales | [[Dinophyceae]] | | |- | [[:d:Q25407856|Q25407856]] | [[Thalassomycetales]] | Thalassomycetales | [[Dinophyceae]] | | |- | [[:d:Q25407912|Q25407912]] | [[Leprocaulales]] | Leprocaulales | [[Lecanoromycetes]] | [[File:Leprocaulon microscopicum - Flickr - pellaea.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q25408019|Q25408019]] | [[Rastrimonadida]] | Rastrimonadida | [[Perkinsea]] | | |- | [[:d:Q25408078|Q25408078]] | [[Venturiales]] | Venturiales<ref name="ref_7c00f3d921f8f89d504049e7c270ae9b5526ea4c76436581b34c7cb38d915aac">''[[:d:Q34173231|A molecular, morphological and ecological re-appraisal of Venturiales-a new order of Dothideomycetes]]''</ref> | [[Dothideomycetes]] | [[File:Schurft bij appel (Venturia inaequalis on Malus domestica 'Schone van Boskoop').jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q25411100|Q25411100]] | [[Thallochrysidales]] | Thallochrysidales | [[Chrysophyceae]] | | |- | [[:d:Q25411133|Q25411133]] | [[Choristocarpales]] | Choristocarpales | [[Phaeophyceae]] | | |- | [[:d:Q25411349|Q25411349]] | [[Chlamydomyxales]] | Chlamydomyxales<ref name="ref_d2feb31a27374cb7eb8fc3303b8456fc809e4430fc15d7e0de6510e8c7fd7251">http://organismnames.com/details.htm?lsid=1835126</ref> | [[Picophagea]] | | |- | [[:d:Q25411350|Q25411350]] | [[Picophagales]] | Picophagales | [[Picophagea]] | | |- | [[:d:Q25411351|Q25411351]] | [[Schizocladiales]] | Schizocladiales | [[Schizocladiophyceae]] | | |- | [[:d:Q25412313|Q25412313]] | [[Pansomonadida]] | Pansomonadida | [[Sarcomonadea]] | | |- | [[:d:Q25412428|Q25412428]] | [[Phaeoconchida]] | Phaeoconchida | [[Phaeodaria]] | | |- | [[:d:Q25412440|Q25412440]] | [[Phaeocystida]] | Phaeocystida | [[Phaeodaria]] | | |- | [[:d:Q25412597|Q25412597]] | [[Cladochytriales]] | Cladochytriales<ref name="ref_25c6a9aea8701af24f6d298405ca9409b4ad92c1cbe2b0c8f4d0d9b6f549e013">''[[:d:Q54803234|High-level classification of the Fungi and a tool for evolutionary ecological analyses]]''</ref><ref name="ref_cfcf089845c6a8c553ceeb432c904a959ab1c8f54e241f19a63f6dcb0404ebca">''[[:d:Q44507115|Cladochytriales--a new order in Chytridiomycota]]''</ref> | [[Chytridiomycetes]]<br/>[[Cladochytriomycetes]]<ref name="ref_25c6a9aea8701af24f6d298405ca9409b4ad92c1cbe2b0c8f4d0d9b6f549e013">''[[:d:Q54803234|High-level classification of the Fungi and a tool for evolutionary ecological analyses]]''</ref> | [[File:Cellulose Chytrids TVP12 005.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q25448958|Q25448958]] | [[Melanconiales]] | Melanconiales | [[Coelomycetes]] | | |- | [[:d:Q25803969|Q25803969]] | [[Eugeneodontiformes]] | Eugeneodontiformes | [[Euchondrocephali]] | | |- | [[:d:Q25852390|Q25852390]] | [[Ploeotiida]] | Ploeotiida<ref name="ref_434ca199bdc838a6ed49c005b9c03973cbc6c433a66101db8e1a66595b1e97d7">''[[:d:Q39151632|Higher classification and phylogeny of Euglenozoa]]''</ref> | [[Ploeotarea]]<ref name="ref_434ca199bdc838a6ed49c005b9c03973cbc6c433a66101db8e1a66595b1e97d7">''[[:d:Q39151632|Higher classification and phylogeny of Euglenozoa]]''</ref> | | |- | [[:d:Q25859366|Q25859366]] | [[Prokinetoplastida]] | Prokinetoplastida<ref name="ref_434ca199bdc838a6ed49c005b9c03973cbc6c433a66101db8e1a66595b1e97d7">''[[:d:Q39151632|Higher classification and phylogeny of Euglenozoa]]''</ref> | [[Prokinetoplastina]]<ref name="ref_434ca199bdc838a6ed49c005b9c03973cbc6c433a66101db8e1a66595b1e97d7">''[[:d:Q39151632|Higher classification and phylogeny of Euglenozoa]]''</ref> | | |- | [[:d:Q25859717|Q25859717]] | [[Postgaardida]] | Postgaardida<ref name="ref_434ca199bdc838a6ed49c005b9c03973cbc6c433a66101db8e1a66595b1e97d7">''[[:d:Q39151632|Higher classification and phylogeny of Euglenozoa]]''</ref><ref name="ref_614fb8f075f79819a8e5dacfa2ef160947f7237cfd6bac90b82407d11bdf8b00">''[[:d:Q30885386|The excavate protozoan phyla Metamonada Grassé emend. (Anaeromonadea, Parabasalia, Carpediemonas, Eopharyngia) and Loukozoa emend. (Jakobea, Malawimonas): their evolutionary affinities and new higher taxa]]''</ref> | [[Postgaardea]]<ref name="ref_434ca199bdc838a6ed49c005b9c03973cbc6c433a66101db8e1a66595b1e97d7">''[[:d:Q39151632|Higher classification and phylogeny of Euglenozoa]]''</ref> | | |- | [[:d:Q25891867|Q25891867]] | [[Pharyngomonadida]] | Pharyngomonadida<ref name="ref_fb6656b9ac51ad36b8aa29423f65ef017f6056d1e9e633546cb27686df7486ab">''[[:d:Q28305642|The zooflagellates Stephanopogon and Percolomonas are a clade (class Percolatea: Phylum Percolozoa)]]''</ref> | [[Pharyngomonadea]] | | |- | [[:d:Q25893279|Q25893279]] | [[Pseudociliatida]] | Pseudociliatida | [[Percolatea]] | [[File:Stephanopogon sp.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q25936347|Q25936347]] | [[Haloferacales]] | Haloferacales | [[Halobacteria]] | [[File:Haloferax volcanii.png|center|32px]] | |- | [[:d:Q25998044|Q25998044]] | [[Natrialbales]] | Natrialbales | [[Halobacteria]] | | |- | [[:d:Q26132294|Q26132294]] | [[Methanomassiliicoccales]] | Methanomassiliicoccales<ref name="ref_67cc54ddecc2a20f1d6c9d75e8daa34bdbe29ae1867a8ca02b506739a871e3df">''[[:d:Q45329259|List of new names and new combinations previously effectively, but not validly, published]]''</ref> | [[Thermoplasmata]] | | |- | [[:d:Q26208693|Q26208693]] | [[Nevskiales]] | Nevskiales<ref name="ref_8b141781a9c70f24afa12ee6436ea993bb2faa74c1ae82fa0f448a3ba599fcf6">''[[:d:Q28109626|List of new names and new combinations previously effectively, but not validly, published]]''</ref> | [[Gammaproteobacteria]]<ref name="ref_75166a3751e44a76afd29552f137fa790b12a7ddb54109baee5751e24ccfd858">''[[:d:Q6595107|List of Prokaryotic names with Standing in Nomenclature]]''</ref> | | |- | [[:d:Q26209135|Q26209135]] | [[Kosmotogales]] | Kosmotogales<ref name="ref_8d06ccf6b9cacfb9dd1acddd6b9659e11957fb6c68c952389c70db0a535d18b0">''[[:d:Q45334369|List of new names and new combinations previously effectively, but not validly, published]]''</ref> | [[Thermotogae]]<ref name="ref_75166a3751e44a76afd29552f137fa790b12a7ddb54109baee5751e24ccfd858">''[[:d:Q6595107|List of Prokaryotic names with Standing in Nomenclature]]''</ref> | | |- | [[:d:Q26209675|Q26209675]] | [[Arenicellales]] | Arenicellales<ref name="ref_c15820041bfb2d7c40c0ee56ee1018e641c3ce784f870d8eb356f7b9243c5020">''[[:d:Q30865532|Perspicuibacter marinus gen. nov., sp. nov., a semi-transparent bacterium isolated from surface seawater, and description of Arenicellaceae fam. nov. and Arenicellales ord. nov]]''</ref> | [[Gammaproteobacteria]] | | |- | [[:d:Q26209693|Q26209693]] | [[Blastocatellales]] | Blastocatellales<ref name="ref_6d382414a84add6365f80536edfcf9f7c48ae6ed840567ef8e146fdcc5ae45ef">''[[:d:Q45340584|List of new names and new combinations previously effectively, but not validly, published]]''</ref> | [[Blastocatellia]]<ref name="ref_75166a3751e44a76afd29552f137fa790b12a7ddb54109baee5751e24ccfd858">''[[:d:Q6595107|List of Prokaryotic names with Standing in Nomenclature]]''</ref> | | |- | [[:d:Q26209710|Q26209710]] | [[Balneolales]] | Balneolales<ref name="ref_5e599c42960a8741099d7ac6bc249cd1ac4305ee3fbb1d8859a698ce01666176">''[[:d:Q45759877|List of new names and new combinations previously effectively, but not validly, published]]''</ref> | [[Balneolia]]<ref name="ref_75166a3751e44a76afd29552f137fa790b12a7ddb54109baee5751e24ccfd858">''[[:d:Q6595107|List of Prokaryotic names with Standing in Nomenclature]]''</ref> | | |- | [[:d:Q26211121|Q26211121]] | [[Eggerthellales]] | Eggerthellales | [[Coriobacteriia]]<ref name="ref_75166a3751e44a76afd29552f137fa790b12a7ddb54109baee5751e24ccfd858">''[[:d:Q6595107|List of Prokaryotic names with Standing in Nomenclature]]''</ref> | | |- | [[:d:Q26212848|Q26212848]] | [[Frankiales]] | Frankiales | [[Actinomycetes]]<ref name="ref_75166a3751e44a76afd29552f137fa790b12a7ddb54109baee5751e24ccfd858">''[[:d:Q6595107|List of Prokaryotic names with Standing in Nomenclature]]''</ref> | | |- | [[:d:Q26219769|Q26219769]] | [[Acidiferrobacterales]] | Acidiferrobacterales<ref name="ref_67e01181a30d6a0bcbae58adba25767731202e5cefe4d290a0e097bc8df1289e">''[[:d:Q30983684|Sulfurifustis variabilis gen. nov., sp. nov., a sulfur oxidizer isolated from a lake, and proposal of Acidiferrobacteraceae fam. nov. and Acidiferrobacterales ord. nov]]''</ref> | [[Gammaproteobacteria]] | | |- | [[:d:Q26220202|Q26220202]] | [[Tissierellales]] | Tissierellales | [[Clostridia]]<ref name="ref_75166a3751e44a76afd29552f137fa790b12a7ddb54109baee5751e24ccfd858">''[[:d:Q6595107|List of Prokaryotic names with Standing in Nomenclature]]''</ref> | | |- | [[:d:Q26220301|Q26220301]] | [[Ardenticatenales]] | Ardenticatenales | [[Ardenticatenia]]<ref name="ref_75166a3751e44a76afd29552f137fa790b12a7ddb54109baee5751e24ccfd858">''[[:d:Q6595107|List of Prokaryotic names with Standing in Nomenclature]]''</ref> | | |- | [[:d:Q26220313|Q26220313]] | [[Bradymonadales]] | Bradymonadales<ref name="ref_2dde94fd5b070c43944ce434343409dc4192df55c0b1bb1f1f4aa75c64a7ee6c">''[[:d:Q30899438|Bradymonas sediminis gen. nov., sp. nov., isolated from coastal sediment, and description of Bradymonadaceae fam. nov. and Bradymonadales ord. nov]]''</ref> | [[Deltaproteobacteria]]<ref name="ref_75166a3751e44a76afd29552f137fa790b12a7ddb54109baee5751e24ccfd858">''[[:d:Q6595107|List of Prokaryotic names with Standing in Nomenclature]]''</ref> | | |- | [[:d:Q26220327|Q26220327]] | [[Chitinivibrionales]] | Chitinivibrionales<ref name="ref_c1bf6ede9a5b04dddc88d237cb62cad1a7e5ab20f1217901a35c9cfff5bc4a91">''[[:d:Q45339298|List of new names and new combinations previously effectively, but not validly, published]]''</ref> | [[Chitinivibrionia]]<ref name="ref_75166a3751e44a76afd29552f137fa790b12a7ddb54109baee5751e24ccfd858">''[[:d:Q6595107|List of Prokaryotic names with Standing in Nomenclature]]''</ref> | | |- | [[:d:Q26220336|Q26220336]] | [[Chthoniobacterales]] | Chthoniobacterales | [[Terrimicrobiia]]<ref name="ref_75166a3751e44a76afd29552f137fa790b12a7ddb54109baee5751e24ccfd858">''[[:d:Q6595107|List of Prokaryotic names with Standing in Nomenclature]]''</ref> | | |- | [[:d:Q26220342|Q26220342]] | [[Petrotogales]] | Petrotogales<ref name="ref_8d06ccf6b9cacfb9dd1acddd6b9659e11957fb6c68c952389c70db0a535d18b0">''[[:d:Q45334369|List of new names and new combinations previously effectively, but not validly, published]]''</ref> | [[Thermotogae]]<ref name="ref_75166a3751e44a76afd29552f137fa790b12a7ddb54109baee5751e24ccfd858">''[[:d:Q6595107|List of Prokaryotic names with Standing in Nomenclature]]''</ref> | | |- | [[:d:Q26220363|Q26220363]] | [[Kallotenuales]] | Kallotenuales<ref name="ref_584b2dbecb6fe4596aff6e28b1fba5ba9ae6a1b17e231bd874ef32532802fa7f">''[[:d:Q34364326|Kallotenue papyrolyticum gen. nov., sp. nov., a cellulolytic and filamentous thermophile that represents a novel lineage (Kallotenuales ord. nov., Kallotenuaceae fam. nov.) within the class Chloroflexia]]''</ref> | [[Chloroflexia]]<ref name="ref_75166a3751e44a76afd29552f137fa790b12a7ddb54109baee5751e24ccfd858">''[[:d:Q6595107|List of Prokaryotic names with Standing in Nomenclature]]''</ref> | | |- | [[:d:Q26220376|Q26220376]] | [[Kiloniellales]] | Kiloniellales | [[Alphaproteobacteria]]<ref name="ref_75166a3751e44a76afd29552f137fa790b12a7ddb54109baee5751e24ccfd858">''[[:d:Q6595107|List of Prokaryotic names with Standing in Nomenclature]]''</ref> | | |- | [[:d:Q26220382|Q26220382]] | [[Ktedonobacterales]] | Ktedonobacterales<ref name="ref_8164b1fed3c0d867a5b4e965c75dd31caaea56c3534b249ac7b2fa723d916f17">''[[:d:Q45317522|List of new names and new combinations previously effectively, but not validly, published]]''</ref> | [[Ktedonobacteria]]<ref name="ref_75166a3751e44a76afd29552f137fa790b12a7ddb54109baee5751e24ccfd858">''[[:d:Q6595107|List of Prokaryotic names with Standing in Nomenclature]]''</ref> | | |- | [[:d:Q26220410|Q26220410]] | [[Limnochordales]] | Limnochordales<ref name="ref_4ea13a9e2de371c3de4f2038155be35cae59fef61cbd383bfb33b98deba244b8">''[[:d:Q30937440|Limnochorda pilosa gen. nov., sp. nov., a moderately thermophilic, facultatively anaerobic, pleomorphic bacterium and proposal of Limnochordaceae fam. nov., Limnochordales ord. nov. and Limnochordia classis nov. in the phylum Firmicutes]]''</ref> | [[Limnochordia]]<ref name="ref_75166a3751e44a76afd29552f137fa790b12a7ddb54109baee5751e24ccfd858">''[[:d:Q6595107|List of Prokaryotic names with Standing in Nomenclature]]''</ref> | | |- | [[:d:Q26220418|Q26220418]] | [[Mesoaciditogales]] | Mesoaciditogales<ref name="ref_1046731ba82b71b1750b3670b285d734ce03cdf167d97635d0565060f3b8df44">''[[:d:Q31031267|Athalassotoga saccharophila gen. nov. sp. nov. isolated from an acidic terrestrial hot spring of Japan, and proposal of Mesoaciditogales ord. nov., Mesoaciditogaceae fam. nov. in the phylum Thermotogae.]]''</ref> | [[Thermotogae]]<ref name="ref_75166a3751e44a76afd29552f137fa790b12a7ddb54109baee5751e24ccfd858">''[[:d:Q6595107|List of Prokaryotic names with Standing in Nomenclature]]''</ref> | | |- | [[:d:Q26225489|Q26225489]] | [[Puniceicoccales]] | Puniceicoccales<ref name="ref_f81575408f20ca3d6c3213b291c1e08d192bf82c92517cc6cce7538862e0d8d2">''[[:d:Q33276115|Puniceicoccus vermicola gen. nov., sp. nov., a novel marine bacterium, and description of Puniceicoccaceae fam. nov., Puniceicoccales ord. nov., Opitutaceae fam. nov., Opitutales ord. nov. and Opitutae classis nov. in the phylum 'Verrucomicrobia'.]]''</ref> | [[Opitutia]]<ref name="ref_75166a3751e44a76afd29552f137fa790b12a7ddb54109baee5751e24ccfd858">''[[:d:Q6595107|List of Prokaryotic names with Standing in Nomenclature]]''</ref> | | |- | [[:d:Q26226428|Q26226428]] | [[Tsukubamonadida]] | Tsukubamonadida | [[Tsukubea]] | | |- | [[:d:Q26265264|Q26265264]] | [[Acidothermales]] | Acidothermales | [[Actinomycetes]]<ref name="ref_75166a3751e44a76afd29552f137fa790b12a7ddb54109baee5751e24ccfd858">''[[:d:Q6595107|List of Prokaryotic names with Standing in Nomenclature]]''</ref> | | |- | [[:d:Q26265265|Q26265265]] | [[Actinopolysporales]] | Actinopolysporales<ref name="ref_6a451ebf6eb9feb412ab68fc9c30f0c4dc6c3baaa9ebc12a77930afa5bc9ccf4">''[[:d:Q45339879|List of new names and new combinations previously effectively, but not validly, published]]''</ref> | [[Actinobacteria]]<ref name="ref_75166a3751e44a76afd29552f137fa790b12a7ddb54109baee5751e24ccfd858">''[[:d:Q6595107|List of Prokaryotic names with Standing in Nomenclature]]''</ref> | | |- | [[:d:Q26265266|Q26265266]] | [[Catenulisporales]] | Catenulisporales<ref name="ref_6a451ebf6eb9feb412ab68fc9c30f0c4dc6c3baaa9ebc12a77930afa5bc9ccf4">''[[:d:Q45339879|List of new names and new combinations previously effectively, but not validly, published]]''</ref> | [[Actinomycetes]]<ref name="ref_75166a3751e44a76afd29552f137fa790b12a7ddb54109baee5751e24ccfd858">''[[:d:Q6595107|List of Prokaryotic names with Standing in Nomenclature]]''</ref> | | |- | [[:d:Q26265267|Q26265267]] | [[Corynebacteriales]] | Corynebacteriales<ref name="ref_6a451ebf6eb9feb412ab68fc9c30f0c4dc6c3baaa9ebc12a77930afa5bc9ccf4">''[[:d:Q45339879|List of new names and new combinations previously effectively, but not validly, published]]''</ref> | [[Actinobacteria]] | | |- | [[:d:Q26265270|Q26265270]] | [[Geodermatophilales]] | Geodermatophilales | [[Actinomycetes]]<ref name="ref_75166a3751e44a76afd29552f137fa790b12a7ddb54109baee5751e24ccfd858">''[[:d:Q6595107|List of Prokaryotic names with Standing in Nomenclature]]''</ref> | | |- | [[:d:Q26265271|Q26265271]] | [[Glycomycetales]] | Glycomycetales<ref name="ref_6a451ebf6eb9feb412ab68fc9c30f0c4dc6c3baaa9ebc12a77930afa5bc9ccf4">''[[:d:Q45339879|List of new names and new combinations previously effectively, but not validly, published]]''</ref> | [[Actinomycetes]]<ref name="ref_75166a3751e44a76afd29552f137fa790b12a7ddb54109baee5751e24ccfd858">''[[:d:Q6595107|List of Prokaryotic names with Standing in Nomenclature]]''</ref> | | |- | [[:d:Q26265272|Q26265272]] | [[Jiangellales]] | Jiangellales<ref name="ref_6a451ebf6eb9feb412ab68fc9c30f0c4dc6c3baaa9ebc12a77930afa5bc9ccf4">''[[:d:Q45339879|List of new names and new combinations previously effectively, but not validly, published]]''</ref> | [[Actinomycetes]]<ref name="ref_75166a3751e44a76afd29552f137fa790b12a7ddb54109baee5751e24ccfd858">''[[:d:Q6595107|List of Prokaryotic names with Standing in Nomenclature]]''</ref> | | |- | [[:d:Q26265273|Q26265273]] | [[Kineosporiales]] | Kineosporiales<ref name="ref_6a451ebf6eb9feb412ab68fc9c30f0c4dc6c3baaa9ebc12a77930afa5bc9ccf4">''[[:d:Q45339879|List of new names and new combinations previously effectively, but not validly, published]]''</ref> | [[Actinomycetes]]<ref name="ref_75166a3751e44a76afd29552f137fa790b12a7ddb54109baee5751e24ccfd858">''[[:d:Q6595107|List of Prokaryotic names with Standing in Nomenclature]]''</ref> | | |- | [[:d:Q26265274|Q26265274]] | [[Micrococcales]] | Micrococcales | [[Actinomycetes]]<ref name="ref_75166a3751e44a76afd29552f137fa790b12a7ddb54109baee5751e24ccfd858">''[[:d:Q6595107|List of Prokaryotic names with Standing in Nomenclature]]''</ref> | [[File:SEM of Arthrobacter chlorophenolicus.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q26265276|Q26265276]] | [[Micromonosporales]] | Micromonosporales<ref name="ref_6a451ebf6eb9feb412ab68fc9c30f0c4dc6c3baaa9ebc12a77930afa5bc9ccf4">''[[:d:Q45339879|List of new names and new combinations previously effectively, but not validly, published]]''</ref> | [[Actinomycetes]]<ref name="ref_75166a3751e44a76afd29552f137fa790b12a7ddb54109baee5751e24ccfd858">''[[:d:Q6595107|List of Prokaryotic names with Standing in Nomenclature]]''</ref> | | |- | [[:d:Q26265277|Q26265277]] | [[Nakamurellales]] | Nakamurellales | [[Actinomycetes]]<ref name="ref_75166a3751e44a76afd29552f137fa790b12a7ddb54109baee5751e24ccfd858">''[[:d:Q6595107|List of Prokaryotic names with Standing in Nomenclature]]''</ref> | | |- | [[:d:Q26265278|Q26265278]] | [[Propionibacteriales]] | Propionibacteriales<ref name="ref_6a451ebf6eb9feb412ab68fc9c30f0c4dc6c3baaa9ebc12a77930afa5bc9ccf4">''[[:d:Q45339879|List of new names and new combinations previously effectively, but not validly, published]]''</ref> | [[Actinomycetes]]<ref name="ref_75166a3751e44a76afd29552f137fa790b12a7ddb54109baee5751e24ccfd858">''[[:d:Q6595107|List of Prokaryotic names with Standing in Nomenclature]]''</ref> | | |- | [[:d:Q26265279|Q26265279]] | [[Pseudonocardiales]] | Pseudonocardiales<ref name="ref_6a451ebf6eb9feb412ab68fc9c30f0c4dc6c3baaa9ebc12a77930afa5bc9ccf4">''[[:d:Q45339879|List of new names and new combinations previously effectively, but not validly, published]]''</ref> | [[Actinomycetes]]<ref name="ref_75166a3751e44a76afd29552f137fa790b12a7ddb54109baee5751e24ccfd858">''[[:d:Q6595107|List of Prokaryotic names with Standing in Nomenclature]]''</ref> | | |- | [[:d:Q26265280|Q26265280]] | [[Streptomycetales]] | Streptomycetales | [[Actinobacteria]] | | |- | [[:d:Q26265281|Q26265281]] | [[Streptosporangiales]] | Streptosporangiales<ref name="ref_6a451ebf6eb9feb412ab68fc9c30f0c4dc6c3baaa9ebc12a77930afa5bc9ccf4">''[[:d:Q45339879|List of new names and new combinations previously effectively, but not validly, published]]''</ref> | [[Actinomycetes]]<ref name="ref_75166a3751e44a76afd29552f137fa790b12a7ddb54109baee5751e24ccfd858">''[[:d:Q6595107|List of Prokaryotic names with Standing in Nomenclature]]''</ref> | | |- | [[:d:Q26265282|Q26265282]] | [[Actinomarinales]] | Actinomarinales | [[Actinomycetota]]<ref name="ref_75166a3751e44a76afd29552f137fa790b12a7ddb54109baee5751e24ccfd858">''[[:d:Q6595107|List of Prokaryotic names with Standing in Nomenclature]]''</ref> | | |- | [[:d:Q26267708|Q26267708]] | [[Egibacterales]] | Egibacterales<ref name="ref_33cdf2700796818509fb64f5d4bd04630a43cd32fc8e57158cbd7099b3a3d6bd">''[[:d:Q31012505|Egibacter rhizosphaerae gen. nov., sp. nov., an obligately halophilic, facultatively alkaliphilic actinobacterium and proposal of Egibaceraceae fam. nov. and Egibacterales ord. nov]]''</ref> | [[Nitriliruptoria]] | | |- | [[:d:Q26267711|Q26267711]] | [[Egicoccales]] | Egicoccales<ref name="ref_7994b0daac7d468a83e705921c17df4ed012143be0944faad431fc6ac48fa704">''[[:d:Q31020387|Egicoccus halophilus gen. nov., sp. nov., a halophilic, alkalitolerant actinobacterium and proposal of Egicoccaceae fam. nov. and Egicoccales ord. nov]]''</ref> | [[Nitriliruptoria]] | | |- | [[:d:Q26267714|Q26267714]] | [[Euzebyales]] | Euzebyales | [[Nitriliruptoria]] | | |- | [[:d:Q26267717|Q26267717]] | [[Nitriliruptorales]] | Nitriliruptorales<ref name="ref_51f8349038da982ddba4793a3863533aa4fc09835b9a1f9fbdbe11ab948e80f5">''[[:d:Q33406096|Nitriliruptor alkaliphilus gen. nov., sp. nov., a deep-lineage haloalkaliphilic actinobacterium from soda lakes capable of growth on aliphatic nitriles, and proposal of Nitriliruptoraceae fam. nov. and Nitriliruptorales ord. nov.]]''</ref> | [[Nitriliruptoria]]<ref name="ref_75166a3751e44a76afd29552f137fa790b12a7ddb54109baee5751e24ccfd858">''[[:d:Q6595107|List of Prokaryotic names with Standing in Nomenclature]]''</ref> | | |- | [[:d:Q26270666|Q26270666]] | [[Gaiellales]] | Gaiellales<ref name="ref_0b02e7e3ea4aa0a944cf4bea9551588be52d214f718c9a4d7db27c9f65a0df37">''[[:d:Q34013322|Gaiella occulta gen. nov., sp. nov., a novel representative of a deep branching phylogenetic lineage within the class Actinobacteria and proposal of Gaiellaceae fam. nov. and Gaiellales ord. nov.]]''</ref><ref name="ref_24d2d46705db916133cd4c2b6023f23e2d8cb719fea51d23f6bedb46c0c2286c">''[[:d:Q45322205|List of new names and new combinations previously effectively, but not validly, published]]''</ref> | [[Thermoleophilia]]<ref name="ref_75166a3751e44a76afd29552f137fa790b12a7ddb54109baee5751e24ccfd858">''[[:d:Q6595107|List of Prokaryotic names with Standing in Nomenclature]]''</ref> | | |- | [[:d:Q26270677|Q26270677]] | [[Thermoleophilales]] | Thermoleophilales | [[Thermoleophilia]]<ref name="ref_75166a3751e44a76afd29552f137fa790b12a7ddb54109baee5751e24ccfd858">''[[:d:Q6595107|List of Prokaryotic names with Standing in Nomenclature]]''</ref> | | |- | [[:d:Q26270680|Q26270680]] | [[Desulfurobacteriales]] | Desulfurobacteriales<ref name="ref_8d6408e375bd3df437426745d57bd46a61c936bef1025cad2a5446499ec2d841">''[[:d:Q45330503|List of new names and new combinations previously effectively, but not validly, published]]''</ref> | [[Aquificia]]<ref name="ref_75166a3751e44a76afd29552f137fa790b12a7ddb54109baee5751e24ccfd858">''[[:d:Q6595107|List of Prokaryotic names with Standing in Nomenclature]]''</ref> | | |- | [[:d:Q26292257|Q26292257]] | [[Chitinophagales]] | Chitinophagales<ref name="ref_5e599c42960a8741099d7ac6bc249cd1ac4305ee3fbb1d8859a698ce01666176">''[[:d:Q45759877|List of new names and new combinations previously effectively, but not validly, published]]''</ref> | [[Chitinophagia]]<ref name="ref_75166a3751e44a76afd29552f137fa790b12a7ddb54109baee5751e24ccfd858">''[[:d:Q6595107|List of Prokaryotic names with Standing in Nomenclature]]''</ref> | | |- | [[:d:Q26433983|Q26433983]] | [[Cnemidolestodea]] | Cnemidolestodea | [[Archaeorthoptera]]<br/>[[Plecopteroidea]]<ref name="ref_30eda01b851830296e9985a684af13a7c617c5636bb9984bf0f9a7c780075447">''[[:d:Q109909801|Classification of the order Cnemidolestida (Insecta: Perlidea) with descriptions of new taxa]]''</ref> | | |- | [[:d:Q26447018|Q26447018]] | [[Dehalococcoidales]] | Dehalococcoidales<ref name="ref_843df279601ec7790adf29ca172f0887c38c9e7580757de1a43c95f5cf10e7ae">''[[:d:Q45339777|Dehalococcoides mccartyi gen. nov., sp. nov., obligately organohalide-respiring anaerobic bacteria relevant to halogen cycling and bioremediation, belong to a novel bacterial class, Dehalococcoidia classis nov., order Dehalococcoidales ord. nov. a...]]''</ref> | [[Dehalococcoidia]]<ref name="ref_75166a3751e44a76afd29552f137fa790b12a7ddb54109baee5751e24ccfd858">''[[:d:Q6595107|List of Prokaryotic names with Standing in Nomenclature]]''</ref> | | |- | [[:d:Q26447026|Q26447026]] | [[Thermogemmatisporales]] | Thermogemmatisporales<ref name="ref_cfe5c11b194958e6dccea47af37f89dd4c0c1b9a64774b52b308acaf57055185">''[[:d:Q33584935|Thermogemmatispora onikobensis gen. nov., sp. nov. and Thermogemmatispora foliorum sp. nov., isolated from fallen leaves on geothermal soils, and description of Thermogemmatisporaceae fam. nov. and Thermogemmatisporales ord. nov. within the class Kt]]''</ref> | [[Ktedonobacteria]]<ref name="ref_75166a3751e44a76afd29552f137fa790b12a7ddb54109baee5751e24ccfd858">''[[:d:Q6595107|List of Prokaryotic names with Standing in Nomenclature]]''</ref> | | |- | [[:d:Q26447028|Q26447028]] | [[Thermoflexales]] | Thermoflexales | [[Thermoflexia]]<ref name="ref_75166a3751e44a76afd29552f137fa790b12a7ddb54109baee5751e24ccfd858">''[[:d:Q6595107|List of Prokaryotic names with Standing in Nomenclature]]''</ref> | | |- | [[:d:Q26629556|Q26629556]] | [[Metchnikovellida]] | Metchnikovellida | [[Metchnikovellea]] | | |- | [[:d:Q26698966|Q26698966]] | [[Sneathiellales]] | Sneathiellales<ref name="ref_3d56dbd1ae10ec41dd09bba8d7795e12b751426ff40c3a9a6041c9c9559bbd8d">''[[:d:Q31148553|Sneathiella glossodoripedis sp. nov., a marine alphaproteobacterium isolated from the nudibranch Glossodoris cincta, and proposal of Sneathiellales ord. nov. and Sneathiellaceae fam. nov.]]''</ref> | [[Alphaproteobacteria]]<ref name="ref_75166a3751e44a76afd29552f137fa790b12a7ddb54109baee5751e24ccfd858">''[[:d:Q6595107|List of Prokaryotic names with Standing in Nomenclature]]''</ref> | | |- | [[:d:Q26699300|Q26699300]] | [[Oligosphaerales]] | Oligosphaerales | [[Oligosphaeria]]<ref name="ref_75166a3751e44a76afd29552f137fa790b12a7ddb54109baee5751e24ccfd858">''[[:d:Q6595107|List of Prokaryotic names with Standing in Nomenclature]]''</ref> | | |- | [[:d:Q26700299|Q26700299]] | [[Salinisphaerales]] | Salinisphaerales | [[Gammaproteobacteria]] | | |- | [[:d:Q26700334|Q26700334]] | [[Sulfuricellales]] | Sulfuricellales<ref name="ref_9eb7546d09a7930222132fb08421dd0a4cb80cea027ff7f005c9a8fb4510d7ef">''[[:d:Q30896833|Sulfuriferula multivorans gen. nov., sp. nov., isolated from a freshwater lake, reclassification of ‘Thiobacillus plumbophilus’ as Sulfuriferula plumbophilus sp. nov., and description of Sulfuricellaceae fam. nov. and Sulfuricellales ord. nov]]''</ref> | [[Betaproteobacteria]] | | |- | [[:d:Q26704395|Q26704395]] | [[Bactritida]] | Bactritida | [[Bactritida]] | [[File:Bactritida-ammonoidea evolution morphology.PNG|center|32px]] | |- | [[:d:Q26713533|Q26713533]] | [[Alienoptera]] | Alienoptera | [[Dictyoptera]]<ref name="ref_ed6a5d9605b0cd838b6d9340f4bb33ff8536a0c347663334e025d2753d4a8996">''[[:d:Q796451|Fossilworks]]''</ref> | | |- | [[:d:Q26740301|Q26740301]] | [[Hypermastigida]] | Hypermastigida<ref name="ref_98d02a1e172c91ba54374567aaba64f4af48747cbe376647ab214856210a6c8b">''[[:d:Q110253945|Intorno ai protozoi dei termiti]]''</ref> | [[Zoomastigophora]] | [[File:Hypermastigida.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q26787975|Q26787975]] | [[Reculida]] | Reculida<ref name="ref_15e114a1455aede9dccd176e7c422086e42d13bacca1355b38b16832c9dc2ee6">''[[:d:Q109909854|Classification of the order Eoblattida (Insecta: Blattidea) with description of new taxa]]''</ref> | [[Pterygota]]<br/>[[Polyneoptera]]<ref name="ref_15e114a1455aede9dccd176e7c422086e42d13bacca1355b38b16832c9dc2ee6">''[[:d:Q109909854|Classification of the order Eoblattida (Insecta: Blattidea) with description of new taxa]]''</ref> | | |- | [[:d:Q26827235|Q26827235]] | [[Chroococcidiopsidales]] | Chroococcidiopsidales | [[Oscillatoriophycidae]]<ref name="ref_ff4287d2b684447b988dc170c7ca062d5ba1a84425bf769a210a2c4e4ad32e8f">''[[:d:Q2835653|AlgaeBase]]''</ref> | | |- | [[:d:Q26832437|Q26832437]] | [[Aporidea]] | Aporidea | [[Eucestoda]] | | |- | [[:d:Q26832543|Q26832543]] | [[Heliolitida]] | Heliolitida | [[Tabulata]] | [[File:Museum Mensch und Natur - catenipora.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q26832562|Q26832562]] | [[Runcinacea]] | Runcinacea | [[Opisthobranchia]] | | |- | [[:d:Q26833580|Q26833580]] | [[Tubuliporata]] | Tubuliporata | [[Stenolaemata]] | | |- | [[:d:Q26836786|Q26836786]] | [[Oligoflexales]] | Oligoflexales<ref name="ref_8b6876a8cdadf61bbc79a3576dcddd9d29a694c79abb164d08d306081db8b7dc">''[[:d:Q30836028|Oligoflexus tunisiensis gen. nov., sp. nov., a Gram-negative, aerobic, filamentous bacterium of a novel proteobacterial lineage, and description of Oligoflexaceae fam. nov., Oligoflexales ord. nov. and Oligoflexia classis nov.]]''</ref> | [[Oligoflexia]]<ref name="ref_75166a3751e44a76afd29552f137fa790b12a7ddb54109baee5751e24ccfd858">''[[:d:Q6595107|List of Prokaryotic names with Standing in Nomenclature]]''</ref> | | |- | [[:d:Q26836908|Q26836908]] | [[Rhodothermales]] | Rhodothermales<ref name="ref_5e599c42960a8741099d7ac6bc249cd1ac4305ee3fbb1d8859a698ce01666176">''[[:d:Q45759877|List of new names and new combinations previously effectively, but not validly, published]]''</ref> | [[Rhodothermia]]<ref name="ref_75166a3751e44a76afd29552f137fa790b12a7ddb54109baee5751e24ccfd858">''[[:d:Q6595107|List of Prokaryotic names with Standing in Nomenclature]]''</ref> | | |- | [[:d:Q26837573|Q26837573]] | [[Brachyspirales]] | Brachyspirales<ref name="ref_9359c89a0c4378f31e8862f3d170072fb7d70937d185d18a8e104caf99981799">''[[:d:Q45332770|List of new names and new combinations previously effectively, but not validly, published]]''</ref> | [[Spirochaetia]]<ref name="ref_75166a3751e44a76afd29552f137fa790b12a7ddb54109baee5751e24ccfd858">''[[:d:Q6595107|List of Prokaryotic names with Standing in Nomenclature]]''</ref> | | |- | [[:d:Q26837619|Q26837619]] | [[Leptospirales]] | Leptospirales | [[Spirochaetia]]<ref name="ref_75166a3751e44a76afd29552f137fa790b12a7ddb54109baee5751e24ccfd858">''[[:d:Q6595107|List of Prokaryotic names with Standing in Nomenclature]]''</ref> | [[File:Leptospira interrogans strain RGA 01.png|center|32px]] | |- | [[:d:Q26839060|Q26839060]] | [[Volynitida]] | Volynitida | [[Trompetoconarida]] | | |- | [[:d:Q26844123|Q26844123]] | [[Fibromonadales]] | Fibromonadales | [[Fibrobacteria]]<ref name="ref_75166a3751e44a76afd29552f137fa790b12a7ddb54109baee5751e24ccfd858">''[[:d:Q6595107|List of Prokaryotic names with Standing in Nomenclature]]''</ref> | | |- | [[:d:Q26844239|Q26844239]] | [[Chitinispirillales]] | Chitinispirillales<ref name="ref_a25afa24983402a023c867220d977742cc38109a08b24c472b80b2f949d8751f">''[[:d:Q45340843|List of new names and new combinations previously effectively, but not validly, published]]''</ref> | [[Chitinispirillia]]<ref name="ref_75166a3751e44a76afd29552f137fa790b12a7ddb54109baee5751e24ccfd858">''[[:d:Q6595107|List of Prokaryotic names with Standing in Nomenclature]]''</ref> | | |- | [[:d:Q26844251|Q26844251]] | [[Endomicrobiales]] | Endomicrobiales<ref name="ref_4e93640b70a3f593a79b634996dbc94be8601d512541d1ae04a518dd3d20baf4">''[[:d:Q84957783|List of new names and new combinations previously effectively, but not validly, published]]''</ref> | [[Endomicrobiia]]<ref name="ref_75166a3751e44a76afd29552f137fa790b12a7ddb54109baee5751e24ccfd858">''[[:d:Q6595107|List of Prokaryotic names with Standing in Nomenclature]]''</ref> | | |- | [[:d:Q26844272|Q26844272]] | [[Veillonellales]] | Veillonellales | [[Negativicutes]]<ref name="ref_75166a3751e44a76afd29552f137fa790b12a7ddb54109baee5751e24ccfd858">''[[:d:Q6595107|List of Prokaryotic names with Standing in Nomenclature]]''</ref> | | |- | [[:d:Q26844274|Q26844274]] | [[Acidaminococcales]] | Acidaminococcales | [[Negativicutes]]<ref name="ref_75166a3751e44a76afd29552f137fa790b12a7ddb54109baee5751e24ccfd858">''[[:d:Q6595107|List of Prokaryotic names with Standing in Nomenclature]]''</ref> | | |- | [[:d:Q26869649|Q26869649]] | [[Mytilida]] | Mytilida | [[Pteriomorphia]]<ref name="ref_73dc4ac66b0c56ff1c8223c8dca9fe47b52d0c3701e24bab7c504112ae78d664">''[[:d:Q604063|World Register of Marine Species]]''</ref> | [[File:Miesmuscheln.1420.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q26869740|Q26869740]] | [[Longimicrobiales]] | Longimicrobiales | [[Longimicrobiia]]<ref name="ref_75166a3751e44a76afd29552f137fa790b12a7ddb54109baee5751e24ccfd858">''[[:d:Q6595107|List of Prokaryotic names with Standing in Nomenclature]]''</ref> | | |- | [[:d:Q26878724|Q26878724]] | [[Nitrospinales]] | Nitrospinales | [[Nitrospinia]]<ref name="ref_75166a3751e44a76afd29552f137fa790b12a7ddb54109baee5751e24ccfd858">''[[:d:Q6595107|List of Prokaryotic names with Standing in Nomenclature]]''</ref> | | |- | [[:d:Q26878732|Q26878732]] | [[Phycisphaerales]] | Phycisphaerales<ref name="ref_9b6e1b21b7b3f6251dbd57de7cc8aa20d9be82fabc65adbb20bd4d4dafefcf62">''[[:d:Q33495971|Phycisphaera mikurensis gen. nov., sp. nov., isolated from a marine alga, and proposal of Phycisphaeraceae fam. nov., Phycisphaerales ord. nov. and Phycisphaerae classis nov. in the phylum Planctomycetes]]''</ref><ref name="ref_205270fb7053e07cd53789b411bb4d99ae96f31c315beea79846a1c94d4d71da">''[[:d:Q45319845|List of new names and new combinations previously effectively, but not validly, published]]''</ref> | [[Phycisphaerae]]<ref name="ref_75166a3751e44a76afd29552f137fa790b12a7ddb54109baee5751e24ccfd858">''[[:d:Q6595107|List of Prokaryotic names with Standing in Nomenclature]]''</ref> | [[File:Fmicb-11-602250-g004D.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q26878753|Q26878753]] | [[Tepidisphaerales]] | Tepidisphaerales<ref name="ref_9ae2bb55b9257894cd3e0904af5ade67e9248915c44c694f65a41bdf4a836d7c">''[[:d:Q30870343|Tepidisphaera mucosa gen. nov., sp. nov., a moderately thermophilic member of the class Phycisphaerae in the phylum Planctomycetes, and proposal of a new family, Tepidisphaeraceae fam. nov., and a new order, Tepidisphaerales ord. nov.]]''</ref> | [[Phycisphaerae]]<ref name="ref_75166a3751e44a76afd29552f137fa790b12a7ddb54109baee5751e24ccfd858">''[[:d:Q6595107|List of Prokaryotic names with Standing in Nomenclature]]''</ref> | | |- | [[:d:Q26885628|Q26885628]] | [[Odontaspidida]] | Odontaspidida | [[Lamnae]] | | |- | [[:d:Q26896795|Q26896795]] | [[Xylonales]] | Xylonales | [[Xylonomycetes]] | | |- | [[:d:Q26902955|Q26902955]] | [[Tritirachiales]] | Tritirachiales | [[Tritirachiomycetes]] | | |- | [[:d:Q26911210|Q26911210]] | [[Petalichthida]] | Petalichthida | [[Placodermi]] | | |- | [[:d:Q26932005|Q26932005]] | [[Ferrovales]] | Ferrovales | [[Betaproteobacteria]] | | |- | [[:d:Q26932009|Q26932009]] | [[Ferritrophicales]] | Ferritrophicales | [[Betaproteobacteria]] | | |- | [[:d:Q27022164|Q27022164]] | [[Rhodothalassiales]] | Rhodothalassiales<ref name="ref_ccd1f68ac33346b8dde9dcb2049dea5ad2096284563ce91642cc1d5ada64974f">''[[:d:Q44928975|Emended description of the genus Rhodothalassium Imhoff et al., 1998 and proposal of Rhodothalassiaceae fam. nov. and Rhodothalassiales ord. nov.]]''</ref><ref name="ref_e18a30867cff203314c7da92021d906ed30084ececd0928332e0320e22a95dbf">''[[:d:Q45338971|List of new names and new combinations previously effectively, but not validly, published]]''</ref> | [[Alphaproteobacteria]]<ref name="ref_75166a3751e44a76afd29552f137fa790b12a7ddb54109baee5751e24ccfd858">''[[:d:Q6595107|List of Prokaryotic names with Standing in Nomenclature]]''</ref> | | |- | [[:d:Q27057016|Q27057016]] | [[Opitutales]] | Opitutales<ref name="ref_f81575408f20ca3d6c3213b291c1e08d192bf82c92517cc6cce7538862e0d8d2">''[[:d:Q33276115|Puniceicoccus vermicola gen. nov., sp. nov., a novel marine bacterium, and description of Puniceicoccaceae fam. nov., Puniceicoccales ord. nov., Opitutaceae fam. nov., Opitutales ord. nov. and Opitutae classis nov. in the phylum 'Verrucomicrobia'.]]''</ref> | [[Opitutia]]<ref name="ref_75166a3751e44a76afd29552f137fa790b12a7ddb54109baee5751e24ccfd858">''[[:d:Q6595107|List of Prokaryotic names with Standing in Nomenclature]]''</ref> | | |- | [[:d:Q27057035|Q27057035]] | [[Archaeorhizomycetales]] | Archaeorhizomycetales | [[Archaeorhizomycetes]] | | |- | [[:d:Q27067997|Q27067997]] | [[Trepostomida]] | Trepostomida | [[Stenolaemata]] | | |- | [[:d:Q27084588|Q27084588]] | [[Anomalosdesmata]] | Anomalosdesmata | [[Bivalvos]] | | |- | [[:d:Q27096119|Q27096119]] | [[Permopsocida]] | Permopsocida | [[Acercaria]] | [[File:Psocorrhyncha burmitica.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q27120570|Q27120570]] | [[Cryptophialida]] | Cryptophialida | [[Acrothoracica]] | | |- | [[:d:Q27120599|Q27120599]] | [[Lithoglyptida]] | Lithoglyptida | [[Acrothoracica]] | | |- | [[:d:Q27668535|Q27668535]] | [[Umbelopsidales]] | Umbelopsidales<ref name="ref_25c6a9aea8701af24f6d298405ca9409b4ad92c1cbe2b0c8f4d0d9b6f549e013">''[[:d:Q54803234|High-level classification of the Fungi and a tool for evolutionary ecological analyses]]''</ref> | [[Mucoromycotina]]<br/>[[Umbelopsidomycetes]]<ref name="ref_25c6a9aea8701af24f6d298405ca9409b4ad92c1cbe2b0c8f4d0d9b6f549e013">''[[:d:Q54803234|High-level classification of the Fungi and a tool for evolutionary ecological analyses]]''</ref> | | |- | [[:d:Q27677911|Q27677911]] | [[Holtermanniales]] | Holtermanniales | [[Tremellomycetes]] | | |- | [[:d:Q27677912|Q27677912]] | [[Trichosporonales]] | Trichosporonales | [[Tremellomycetes]] | | |- | [[:d:Q27892666|Q27892666]] | [[Capsulocyathida]] | Capsulocyathida | [[Regulares]] | | |- | [[:d:Q27923225|Q27923225]] | [[Golubeviales]] | Golubeviales | [[Exobasidiomycetes]] | | |- | [[:d:Q27923228|Q27923228]] | [[Robbauerales]] | Robbauerales | [[Exobasidiomycetes]] | | |- | [[:d:Q27923232|Q27923232]] | [[Uleiellales]] | Uleiellales | [[Ustilaginomycetes]] | | |- | [[:d:Q27925921|Q27925921]] | [[Unilacrymales]] | Unilacrymales | [[Dacrymycetes]] | | |- | [[:d:Q27973071|Q27973071]] | [[Abrothallales]] | Abrothallales | [[Ascomycota]] | | |- | [[:d:Q28038324|Q28038324]] | [[Cyphobasidiales]] | Cyphobasidiales | [[Cystobasidiomycetes]] | | |- | [[:d:Q28042943|Q28042943]] | [[Hygrophila]] | Hygrophila | [[Pulmonata]] | | |- | [[:d:Q28052234|Q28052234]] | [[Geminibasidiales]] | Geminibasidiales | [[Geminibasidiomycetes]] | | |- | [[:d:Q28052315|Q28052315]] | [[Talbotiomycetales]] | Talbotiomycetales<ref name="ref_05400cb1b2d84eba140c1d460d381a16ea33ac7a71d74a1a004bd7fcc5fcf85f">''[[:d:Q40704760|Identification of a new order of root-colonising fungi in the Entorrhizomycota: Talbotiomycetales ord. nov. on eudicotyledons]]''</ref> | [[Entorrhizomycetes]] | | |- | [[:d:Q28547221|Q28547221]] | [[Sachitida]] | Sachitida | [[Diplacophora]]<br/>[[Molluscos]] | | |- | [[:d:Q28647026|Q28647026]] | [[Erniettamorpha]] | Erniettamorpha | [[Eumetazoa]]<br/>[[Petalonamae]] | | |- | [[:d:Q28757963|Q28757963]] | [[Aethiocarenodea]] | Aethiocarenodea<ref name="ref_100b3e8d487a643c269f7ad04ed9a81b064cec6e03eabe8e3235bca56c3f15d8">''[[:d:Q56619445|An exotic insect Aethiocarenus burmanicus gen. et sp. nov. (Aethiocarenodea ord. nov., Aethiocarenidae fam. nov.) from mid-Cretaceous Myanmar amber]]''</ref> | [[Neoptera]]<ref name="ref_ed6a5d9605b0cd838b6d9340f4bb33ff8536a0c347663334e025d2753d4a8996">''[[:d:Q796451|Fossilworks]]''</ref> | [[File:Aethiocarenus burmanicus.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q28777772|Q28777772]] | [[Methylacidiphilales]] | Methylacidiphilales | [[Verrucomicrobiota]]<ref name="ref_75166a3751e44a76afd29552f137fa790b12a7ddb54109baee5751e24ccfd858">''[[:d:Q6595107|List of Prokaryotic names with Standing in Nomenclature]]''</ref> | | |- | [[:d:Q28788037|Q28788037]] | [[Gromochytriales]] | Gromochytriales<ref name="ref_25c6a9aea8701af24f6d298405ca9409b4ad92c1cbe2b0c8f4d0d9b6f549e013">''[[:d:Q54803234|High-level classification of the Fungi and a tool for evolutionary ecological analyses]]''</ref><ref name="ref_c826663b87a1c09f185039d2c3743ebba7af83b032eec973536986e5d7252337">''[[:d:Q30855745|Gromochytrium mamkaevae gen. & sp. nov. and two new orders: Gromochytriales and Mesochytriales (Chytridiomycetes).]]''</ref> | [[Chytridiomycetes]]<br/>[[Mesochytriomycetes]]<ref name="ref_25c6a9aea8701af24f6d298405ca9409b4ad92c1cbe2b0c8f4d0d9b6f549e013">''[[:d:Q54803234|High-level classification of the Fungi and a tool for evolutionary ecological analyses]]''</ref> | | |- | [[:d:Q28801489|Q28801489]] | [[Polychytriales]] | Polychytriales<ref name="ref_25c6a9aea8701af24f6d298405ca9409b4ad92c1cbe2b0c8f4d0d9b6f549e013">''[[:d:Q54803234|High-level classification of the Fungi and a tool for evolutionary ecological analyses]]''</ref> | [[Chytridiomycetes]]<br/>[[Polychytriomycetes]]<ref name="ref_25c6a9aea8701af24f6d298405ca9409b4ad92c1cbe2b0c8f4d0d9b6f549e013">''[[:d:Q54803234|High-level classification of the Fungi and a tool for evolutionary ecological analyses]]''</ref> | | |- | [[:d:Q28805644|Q28805644]] | [[Discoasterales]] | Discoasterales | [[Haptophyta]] | [[File:Discoaster 02.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q28813590|Q28813590]] | [[Branchiostomatida]] | Branchiostomatida | [[Leptocardii]] | | |- | [[:d:Q28837761|Q28837761]] | [[Harpochytriales]] | Harpochytriales | [[Monoblepharidomycetes]] | | |- | [[:d:Q28837762|Q28837762]] | [[Hyaloraphidiales]] | Hyaloraphidiales | [[Hyaloraphidiomycetes]]<ref name="ref_25e2d10666311fea92ecdca7bade98031d9ac2b0b211147759a9262408609954">''[[:d:Q133256687|The 2024 Outline of Fungi and fungus-like taxa]]''</ref> | | |- | [[:d:Q28870176|Q28870176]] | [[Diatrymiformes]] | Diatrymiformes | [[Galloanserimorphae]] | | |- | [[:d:Q28870387|Q28870387]] | [[Remiornithiformes]] | Remiornithiformes | [[Palaeognathae]] | | |- | [[:d:Q28870486|Q28870486]] | [[Gobipterygiformes]] | Gobipterygiformes<ref name="ref_4c5937d1dca78eedeb2b48477509079c0a4ba9ee7c5652365492acfd9c1afcc3">''[[:d:Q137900386|Preliminary note on the palaeognathous bird from the Upper Cretaceous of Mongolia]]''</ref><ref name="ref_b9b6e328b0dc62f9b812bfa0e3714a3d057d05961c4d0d46105a70ce4dfc551e">https://paleobiodb.org/classic/basicTaxonInfo?taxon_no=39252</ref> | [[Ornithurae]] | | |- | [[:d:Q28872069|Q28872069]] | [[Coniocybales]] | Coniocybales | [[Coniocybomycetes]] | | |- | [[:d:Q28872070|Q28872070]] | [[Collemopsidiales]] | Collemopsidiales<ref name="ref_25c6a9aea8701af24f6d298405ca9409b4ad92c1cbe2b0c8f4d0d9b6f549e013">''[[:d:Q54803234|High-level classification of the Fungi and a tool for evolutionary ecological analyses]]''</ref><ref name="ref_d03344640ae16116577b8b6ed84ba8eb0d22152ac762e2adc85b7df9dc29a90b">''[[:d:Q54795804|Hidden diversity of marine borderline lichens and a new order of fungi: Collemopsidiales (Dothideomyceta)]]''</ref> | [[Dothideomycetes]]<br/>[[Collemopsidiomycetes]]<ref name="ref_25c6a9aea8701af24f6d298405ca9409b4ad92c1cbe2b0c8f4d0d9b6f549e013">''[[:d:Q54803234|High-level classification of the Fungi and a tool for evolutionary ecological analyses]]''</ref> | | |- | [[:d:Q28872073|Q28872073]] | [[Monoblastiales]] | Monoblastiales | [[Dothideomycetes]] | [[File:Anisomeridium biforme (Stinzenkorst) - Katwijk, Coepelduyn, NL v3.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q28872075|Q28872075]] | [[Phaeomoniellales]] | Phaeomoniellales | [[Chaetothyriomycetidae]] | | |- | [[:d:Q28872079|Q28872079]] | [[Caliciales]] | Caliciales | [[Lecanoromycetidae]] | [[File:Shrub Stubble Lichen (2298099580).jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q28872080|Q28872080]] | [[Arctomiales]] | Arctomiales | [[Ostropomycetidae]] | | |- | [[:d:Q28872083|Q28872083]] | [[Hymeneliales]] | Hymeneliales | [[Ostropomycetidae]] | | |- | [[:d:Q28872087|Q28872087]] | [[Thelocarpales]] | Thelocarpales | [[Pezizomycotina]] | | |- | [[:d:Q28872088|Q28872088]] | [[Vezdaeales]] | Vezdaeales | [[Pezizomycotina]] | | |- | [[:d:Q28912442|Q28912442]] | [[Triadotiaroida]] | Triadotiaroida | [[Echinoidea]] | | |- | [[:d:Q28970519|Q28970519]] | [[Actinodontida]] | Actinodontida | [[Archiheterodonta]] | | |- | [[:d:Q29000551|Q29000551]] | [[Bunyavirales]] | Elliovirales<ref name="ref_3f927e7e1b3723f211bfdc7bd045db12bd099878d7886fe0e82a0133741d089b">''[[:d:Q134471649|ICTV Master Species List 2023.v4]]''</ref> | [[Ellioviricetes]]<ref name="ref_6b59cf7c993039ecd827a0daedf01e9cff413914331272d22962b5f910d625ee">''[[:d:Q57700017|ICTV Master Species List 2018a v1]]''</ref><ref name="ref_f23c41f011ca49f9252d0ff4436e8c393a0b2e3ed4560797f4e9f6edf16126b5">''[[:d:Q62075759|ICTV Master Species List 2018b.v2]]''</ref><ref name="ref_86248ee29065b1dbfae06cdca4f80714ef7bc68d41623ae8e4c64e65d9eda18a">''[[:d:Q91806681|ICTV Master Species List 2019.v1]]''</ref><ref name="ref_07776f326281d5e24cbcc830e5a6299a7fcd41305594d7aca61bc802b1d479b9">''[[:d:Q106917282|ICTV Master Species List 2020.v1]]''</ref><ref name="ref_366e4bf484d4214841243da83f659ace184bbeecf9fc0cd66df4467b6c755511">''[[:d:Q116118382|ICTV Master Species List 2021.v3]]''</ref><ref name="ref_d916964a5fca18117bde82d5e828f40b1d39919a12b6db1f9e1e08d14d8fa271">''[[:d:Q118434107|ICTV Master Species List 2022.v1]]''</ref> | [[File:Rift Valley fever tissue.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q29256893|Q29256893]] | [[Rhaptothyreida]] | Rhaptothyreida | [[Enoplea]] | | |- | [[:d:Q29312216|Q29312216]] | [[Mesochytriales]] | Mesochytriales<ref name="ref_25c6a9aea8701af24f6d298405ca9409b4ad92c1cbe2b0c8f4d0d9b6f549e013">''[[:d:Q54803234|High-level classification of the Fungi and a tool for evolutionary ecological analyses]]''</ref><ref name="ref_c826663b87a1c09f185039d2c3743ebba7af83b032eec973536986e5d7252337">''[[:d:Q30855745|Gromochytrium mamkaevae gen. & sp. nov. and two new orders: Gromochytriales and Mesochytriales (Chytridiomycetes).]]''</ref> | [[Chytridiomycota]]<br/>[[Mesochytriomycetes]]<ref name="ref_25c6a9aea8701af24f6d298405ca9409b4ad92c1cbe2b0c8f4d0d9b6f549e013">''[[:d:Q54803234|High-level classification of the Fungi and a tool for evolutionary ecological analyses]]''</ref> | | |- | [[:d:Q29388215|Q29388215]] | [[Lichenostigmatales]] | Lichenostigmatales | [[Arthoniomycetes]] | [[File:Lichenostigma cosmopolites 143712.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q29457836|Q29457836]] | [[Stylephoriformes]] | Stylephoriformes<ref name="ref_326ac5569391c4058005e6ad9441a464fc841e83feba37d7ba7668f7c922fe08">''[[:d:Q9185167|Catalog of Fishes]]''</ref> | [[Actinopterygii]]<br/>[[Gadariae]]<br/>[[Actinopteri]]<ref name="ref_326ac5569391c4058005e6ad9441a464fc841e83feba37d7ba7668f7c922fe08">''[[:d:Q9185167|Catalog of Fishes]]''</ref> | [[File:Stylephorus chordatus 2.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q29476624|Q29476624]] | [[Asterinales]] | Asterinales | [[Dothideomycetidae]] | | |- | [[:d:Q29515174|Q29515174]] | [[Stschapoviales]] | Stschapoviales<ref name="ref_e4646ef48486262398f4d3cfaba400d6a406dd7e9bb0459d73d010bf7dfd5d9c">''[[:d:Q28597843|Molecular phylogeny of two unusual brown algae, Phaeostrophion irregulare and Platysiphon glacialis, proposal of the Stschapoviales ord. nov. and Platysiphonaceae fam. nov., and a re-examination of divergence times for brown algal orders]]''</ref> | [[Phaeophyceae]] | [[File:Halosiphon tomentosus Crouan.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q29515181|Q29515181]] | [[Asterotexiales]] | Asterotexiales | [[Dothideomycetes]] | | |- | [[:d:Q29560321|Q29560321]] | [[Squamocutida]] | Squamocutida<ref name="ref_3d592a1adab2bec71ec950ab003d8e8298fb51ddbd4091cd68be40e3ae11892d">''[[:d:Q28601015|187-gene phylogeny of protozoan phylum Amoebozoa reveals a new class (Cutosea) of deep-branching, ultrastructurally unique, enveloped marine Lobosa and clarifies amoeba evolution]]''</ref> | [[Cutosea]]<ref name="ref_3d592a1adab2bec71ec950ab003d8e8298fb51ddbd4091cd68be40e3ae11892d">''[[:d:Q28601015|187-gene phylogeny of protozoan phylum Amoebozoa reveals a new class (Cutosea) of deep-branching, ultrastructurally unique, enveloped marine Lobosa and clarifies amoeba evolution]]''</ref> | | |- | [[:d:Q29876893|Q29876893]] | [[Myida]] | Myida | [[Imparidentia]]<ref name="ref_73dc4ac66b0c56ff1c8223c8dca9fe47b52d0c3701e24bab7c504112ae78d664">''[[:d:Q604063|World Register of Marine Species]]''</ref> | [[File:Mya arenaria.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q29876901|Q29876901]] | [[Pholadida]] | Pholadida | [[Pholadiformii]] | | |- | [[:d:Q29877020|Q29877020]] | [[Nuculanida]] | Nuculanida | [[Protobranchia]]<ref name="ref_73dc4ac66b0c56ff1c8223c8dca9fe47b52d0c3701e24bab7c504112ae78d664">''[[:d:Q604063|World Register of Marine Species]]''</ref> | [[File:Acila cobboldiae.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q29877127|Q29877127]] | [[Arcida]] | Arcida | [[Pteriomorphia]] | [[File:AnadaraPliocene.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q29877378|Q29877378]] | [[Megalodontida]] | Megalodontida | [[Imparidentia]] | [[File:Megalodon shell.JPG|center|32px]] | |- | [[:d:Q29877474|Q29877474]] | [[Hippuritida]] | Hippuritida | [[Imparidentia]]<ref name="ref_73dc4ac66b0c56ff1c8223c8dca9fe47b52d0c3701e24bab7c504112ae78d664">''[[:d:Q604063|World Register of Marine Species]]''</ref> | | |- | [[:d:Q29913663|Q29913663]] | [[Dyfrolomycetales]] | Dyfrolomycetales | [[Dothideomycetes]] | | |- | [[:d:Q29913690|Q29913690]] | [[Lichenoconiales]] | Lichenoconiales | [[Dothideomycetes]] | | |- | [[:d:Q29913692|Q29913692]] | [[Lichenotheliales]] | Lichenotheliales | [[Dothideomycetes]] | [[File:2012-03-28 Lichenostigma saxicola K. Knudsen & Kocourk 208668.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q29980529|Q29980529]] | [[Minutisphaerales]] | Minutisphaerales<ref name="ref_cb757eb6f994a6e29010d9fa401fdb5bd030732cef4de5f623232c6eeb47b042">''[[:d:Q30990421|Minutisphaerales (Dothideomycetes, Ascomycota): a new order of freshwater ascomycetes including a new family, Minutisphaeraceae, and two new species from North Carolina, USA.]]''</ref> | [[Dothideomycetes]] | | |- | [[:d:Q29994916|Q29994916]] | [[Muyocopronales]] | Muyocopronales<ref name="ref_f2a55d4e4232dcd66a40918db24dd821e881529a07fb22a45724e47bda7d5cec">''[[:d:Q28945133|Muyocopronales, ord. nov., (Dothideomycetes, Ascomycota) and a reappraisal of Muyocopron species from northern Thailand]]''</ref> | [[Dothideomycetes]] | [[File:Muyocopron-castanopsis-holotype-a-c-Superficial-ascomata-on-substrate-d-e-Squash.png|center|32px]] | |- | [[:d:Q30004777|Q30004777]] | [[Hapalidiales]] | Hapalidiales<ref name="ref_5f5f304a29eaee25e9ec6698e27d05d37f42388b45507febcd132d5a9b3ff6bc">''[[:d:Q31059607|Multi-gene phylogenetic analyses of New Zealand coralline algae: Corallinapetra Novaezelandiae gen. et sp. nov. and recognition of the Hapalidiales ord. nov.]]''</ref> | [[Corallinophycidae]] | [[File:Hapalidiaceae - Mesophyllum expansum.JPG|center|32px]] | |- | [[:d:Q30012568|Q30012568]] | [[Natipusillales]] | Natipusillales | [[Dothideomycetes]] | | |- | [[:d:Q30016996|Q30016996]] | [[Entwisleiales]] | Entwisleiales | [[Nemaliophycidae]] | | |- | [[:d:Q30017010|Q30017010]] | [[Atractophorales]] | Atractophorales | [[Rhodymeniophycidae]] | | |- | [[:d:Q30017043|Q30017043]] | [[Catenellopsidales]] | Catenellopsidales | [[Rhodymeniophycidae]] | | |- | [[:d:Q30227692|Q30227692]] | [[Phaeotrichales]] | Phaeotrichales | [[Dothideomycetes]] | [[File:2014-02-21 Trichodelitschia bisporula (P. Crouan & H. Crouan) Munk 405083.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q30587689|Q30587689]] | [[Araneida]] | Araneida | [[arachnido]]<br/>[[Serikodiastida]] | [[File:Araneida 01.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q30593916|Q30593916]] | [[Favositida]] | Favositida | [[Tabulata]] | [[File:FavositesOrdovicianIndiana.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q30913065|Q30913065]] | [[Aegotheliformes]] | Aegotheliformes<ref name="ref_7edb301dd0fb7ff2cdd7d7f5a23116941a2655b566e8892314c255fd7b60c47f">''[[:d:Q108116032|IOC World Bird List Version 11.2]]''</ref><ref name="ref_540c8d5ca51fcbcfdde3ed3fc93419ae3b011062884a1903a6c90b44028c9a05">''[[:d:Q116732424|IOC World Bird List Version 12.1]]''</ref><ref name="ref_29b118fd222e87d09eb4c0d34e662b0f9c0a14846d72dff04e08c839e7ce2bca">''[[:d:Q117190405|IOC World Bird List Version 12.2]]''</ref><ref name="ref_120581709b59e2f7acda8a22fb111da6e394c2562df61854f0a2691fb1342889">''[[:d:Q117219094|IOC World Bird List Version 13.1]]''</ref> | [[Neoaves]] | [[File:603 aegotheles.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q30914573|Q30914573]] | [[Discocelida]] | Discocelida | [[Imbricatea]] | | |- | [[:d:Q30942006|Q30942006]] | [[Taenioglossa]] | Taenioglossa | [[Gastropodos]] | | |- | [[:d:Q30943651|Q30943651]] | [[Taxodonta]] | Taxodonta | [[Bivalvos]] | [[File:Barnea candida-Nl2.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q30951036|Q30951036]] | [[Heterogastropoda]] | Heterogastropoda | [[Orthogastropoda]] | | |- | [[:d:Q31270314|Q31270314]] | [[Buckleyzymales]] | Buckleyzymales | [[Cystobasidiomycetes]] | | |- | [[:d:Q31270315|Q31270315]] | [[Sakaguchiales]] | Sakaguchiales | [[Cystobasidiomycetes]] | | |- | [[:d:Q31836167|Q31836167]] | [[Trachichthyiformes]] | Trachichthyiformes<ref name="ref_326ac5569391c4058005e6ad9441a464fc841e83feba37d7ba7668f7c922fe08">''[[:d:Q9185167|Catalog of Fishes]]''</ref> | [[Berycimorphaceae]] | [[File:Hoplostethus mediterraneus mediterraneus Sardinia.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q32824633|Q32824633]] | [[Cardiida]] | Cardiida | [[Imparidentia]]<ref name="ref_73dc4ac66b0c56ff1c8223c8dca9fe47b52d0c3701e24bab7c504112ae78d664">''[[:d:Q604063|World Register of Marine Species]]''</ref> | [[File:Strigilla carnaria.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q32849575|Q32849575]] | [[Stigmatodiscales]] | Stigmatodiscales<ref name="ref_ab5ef541f8e6a333862442f6c91a0e7bb4ddc7082cc3a87d88543d612c39b72a">''[[:d:Q28821334|Asterodiscus and Stigmatodiscus, two new apothecial dothideomycete genera and the new order Stigmatodiscales]]''</ref> | [[Dothideomycetes]] | | |- | [[:d:Q32849577|Q32849577]] | [[Superstratomycetales]] | Superstratomycetales<ref name="ref_75895ea89310f61dbacb519d89db485cebe4381e3971ff984bba9682bd86c234">''[[:d:Q28818403|Wood staining fungi revealed taxonomic novelties in Pezizomycotina: New order Superstratomycetales and new species Cyanodermella oleoligni]]''</ref> | [[Dothideomycetes]] | | |- | [[:d:Q32868240|Q32868240]] | [[Tubeufiales]] | Tubeufiales | [[Dothideomycetes]]<br/>[[Pleosporomycetidae]] | [[File:Tubeufia roraimensis.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q32945414|Q32945414]] | [[Mikrocytida]] | Mikrocytida<ref name="ref_c2aba0f51fb62462d55a43dd7602b69261bc7493573886970ec463c875601bd7">''[[:d:Q28111743|Mikrocytids Are a Broadly Distributed and Divergent Radiation of Parasites in Aquatic Invertebrates]]''</ref> | [[Ascetosporea]] | | |- | [[:d:Q32945416|Q32945416]] | [[Protosporangida]] | Protosporangida<ref name="ref_3d592a1adab2bec71ec950ab003d8e8298fb51ddbd4091cd68be40e3ae11892d">''[[:d:Q28601015|187-gene phylogeny of protozoan phylum Amoebozoa reveals a new class (Cutosea) of deep-branching, ultrastructurally unique, enveloped marine Lobosa and clarifies amoeba evolution]]''</ref> | [[Amoebozoa]] | | |- | [[:d:Q32990444|Q32990444]] | [[Valsariales]] | Valsariales | [[Dothideomycetes]] | | |- | [[:d:Q33014980|Q33014980]] | [[Caryophanales]] | Caryophanales | [[Bacilli]]<ref name="ref_75166a3751e44a76afd29552f137fa790b12a7ddb54109baee5751e24ccfd858">''[[:d:Q6595107|List of Prokaryotic names with Standing in Nomenclature]]''</ref> | [[File:Bacillus coagulans 01.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q33033646|Q33033646]] | [[Zeloasperisporiales]] | Zeloasperisporiales<ref name="ref_4dee41c5fa5e934bb8edfdbc23cce43728c41e45f75c4304841707a569838ab4">''[[:d:Q54500361|Zeloasperisporiales ord. nov., and Two New Species ofZeloasperisporium]]''</ref> | [[Dothideomycetes]] | | |- | [[:d:Q33062137|Q33062137]] | [[Aulacomniales]] | Aulacomniales | [[Bryidae]] | [[File:Aulacomnium palustre1.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q33120782|Q33120782]] | [[Tarachoptera]] | Tarachoptera | [[Endopterygota]] | [[File:Tarachocelis microlepidopterella holotype.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q33176250|Q33176250]] | [[Sphaeronitida]] | Sphaeronitida | [[Diploporita]] | | |- | [[:d:Q33181010|Q33181010]] | [[Desmothoracida]] | Desmothoracida | [[Granofilosea]] | | |- | [[:d:Q33225219|Q33225219]] | [[Dictyosteliales]] | Dictyosteliales | [[Dictyosteliomycetes]] | | |- | [[:d:Q34445736|Q34445736]] | [[Placidiales]] | Placidiales | [[Bicoecea]] | | |- | [[:d:Q34613085|Q34613085]] | [[Conodontophorida]] | Conodontophorida | [[Conodonta]] | [[File:Venomous conodonts.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q35132691|Q35132691]] | [[Labechiida]] | Labechiida | [[Stromatoporoidea]] | [[File:Labechia sp. (fossil stromatoporoid sponge) (Elkhorn Formation, Upper Ordovician; south of Dayton, Ohio, USA) 4.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q35133346|Q35133346]] | [[Blattida]] | Blattida | [[Dictyoptera]] | | |- | [[:d:Q35133372|Q35133372]] | [[Spiriferinida]] | Spiriferinida | [[Rhynchonellata]] | | |- | [[:d:Q35133395|Q35133395]] | [[Astartida]] | Astartida | [[Lucinidia]] | | |- | [[:d:Q35133436|Q35133436]] | [[Papilionida]] | Papilionida | [[Amphiesmenoptera]] | [[File:Papilio peranthus kangean MHNT dos.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q35133459|Q35133459]] | [[Michelinoceratida]] | Michelinoceratida | [[Orthoceratoidea]] | | |- | [[:d:Q35133484|Q35133484]] | [[Sinoceratida]] | Sinoceratida | [[Orthoceratoidea]] | | |- | [[:d:Q35133508|Q35133508]] | [[Auloporida]] | Auloporida | [[Tabulata]] | [[File:Geodized auloporid coral mass (Fort Payne Formation, Lower Mississippian; Rt. 61 roadcut, north of Burkesville, Kentucky, USA) 2 (42369558312).jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q35133531|Q35133531]] | [[Podorhabdales]] | Podorhabdales | [[Prymnesiophyceae]] | | |- | [[:d:Q35133553|Q35133553]] | [[Eiffellithales]] | Eiffellithales | [[Prymnesiophyceae]] | | |- | [[:d:Q35133577|Q35133577]] | [[Trichechiformes]] | Trichechiformes | [[Tethytheria]] | | |- | [[:d:Q35133603|Q35133603]] | [[Archinacellida]] | Archinacellida | [[Tergomya]] | | |- | [[:d:Q35133624|Q35133624]] | [[Innaecoeliida]] | Innaecoeliida | [[Hexactinellida]] | | |- | [[:d:Q35133644|Q35133644]] | [[Ischyrinoida]] | Ischyrinoida | [[Rostroconchia]] | | |- | [[:d:Q35133667|Q35133667]] | [[Archaeocopida]] | Archaeocopida | [[arthropodo]] | | |- | [[:d:Q35133688|Q35133688]] | [[Ralliformes]] | Ralliformes | [[Charadriimorphae]] | | |- | [[:d:Q35133707|Q35133707]] | [[Stephanolithiales]] | Stephanolithiales | [[Prymnesiophyceae]] | | |- | [[:d:Q35133726|Q35133726]] | [[Metacopida]] | Metacopida | [[Ostracoda]] | | |- | [[:d:Q35133746|Q35133746]] | [[Thambetolepida]] | Thambetolepida | [[Molluscos]] | | |- | [[:d:Q35133761|Q35133761]] | [[Jurinida]] | Jurinida | [[Neoptera]] | | |- | [[:d:Q35133781|Q35133781]] | [[Watznaueriales]] | Watznaueriales | [[Prymnesiophyceae]] | | |- | [[:d:Q35133802|Q35133802]] | [[Architarbida]] | Architarbida | [[arachnido]] | | |- | [[:d:Q35133819|Q35133819]] | [[Isorophida]] | Isorophida | [[Edrioasteroidea]] | | |- | [[:d:Q35133869|Q35133869]] | [[Protorthida]] | Protorthida | [[Rhynchonellata]] | | |- | [[:d:Q35133887|Q35133887]] | [[Tentaculitida]] | Tentaculitida | [[Lophophorata]] | [[File:Tentaculite in Devonian limestone (48873661118).jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q35133905|Q35133905]] | [[Arkhangelskiales]] | Arkhangelskiales | [[Prymnesiophyceae]] | | |- | [[:d:Q35133926|Q35133926]] | [[Hyolithelminthida]] | Hyolithelminthida | [[Problematica]] | | |- | [[:d:Q35133960|Q35133960]] | [[Kiringellida]] | Kiringellida | [[Tergomya]] | | |- | [[:d:Q35134001|Q35134001]] | [[Caulerpales]] | Caulerpales | [[Bryopsidophyceae]] | | |- | [[:d:Q35134024|Q35134024]] | [[Cricocosmida]] | Cricocosmida | [[Palaeoscolecida]] | | |- | [[:d:Q35134045|Q35134045]] | [[Lichenariida]] | Lichenariida | [[Tabulata]] | | |- | [[:d:Q35134063|Q35134063]] | [[Calyptoptomatida]] | Calyptoptomatida | [[Molluscos]] | | |- | [[:d:Q35134101|Q35134101]] | [[Hemizonida]] | Hemizonida | [[Asteroidea]] | | |- | [[:d:Q35134124|Q35134124]] | [[Cambridioida]] | Cambridioida | [[Stenothecoida]] | | |- | [[:d:Q35134146|Q35134146]] | [[Monocyathida]] | Monocyathida | [[Regulares]] | | |- | [[:d:Q35134184|Q35134184]] | [[Edrioasterida]] | Edrioasterida | [[Edrioasteroidea]] | | |- | [[:d:Q35134203|Q35134203]] | [[Psammosteiformes]] | Psammosteiformes | [[Heterostraci]] | | |- | [[:d:Q35134217|Q35134217]] | [[Panderodontida]] | Panderodontida<br/>Panderontida | [[Conodonta]] | | |- | [[:d:Q35134229|Q35134229]] | [[Sarcinulida]] | Sarcinulida | [[Tabulata]] | | |- | [[:d:Q35134248|Q35134248]] | [[Spongiomorphida]] | Spongiomorphida | [[Hydrozoa]] | | |- | [[:d:Q35134269|Q35134269]] | [[Cichliformes]] | Cichliformes<ref name="ref_326ac5569391c4058005e6ad9441a464fc841e83feba37d7ba7668f7c922fe08">''[[:d:Q9185167|Catalog of Fishes]]''</ref> | [[Cichlomorphae]]<br/>[[Actinopteri]]<ref name="ref_326ac5569391c4058005e6ad9441a464fc841e83feba37d7ba7668f7c922fe08">''[[:d:Q9185167|Catalog of Fishes]]''</ref> | [[File:Pholidichthys leucotaenia 1.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q35134286|Q35134286]] | [[Olenellida]] | Olenellida | [[Trilobita]] | | |- | [[:d:Q35134303|Q35134303]] | [[Trachelocrinida]] | Trachelocrinida | [[Eocrinoidea]] | | |- | [[:d:Q35134321|Q35134321]] | [[Gondwanostachyales]] | Gondwanostachyales | [[Equisetopsida]] | | |- | [[:d:Q35134334|Q35134334]] | [[Conchyliocarida]] | Conchyliocarida | [[Thylacocephala]] | | |- | [[:d:Q35134365|Q35134365]] | [[Protoconodontida]] | Protoconodontida | [[Chaetognatha]] | | |- | [[:d:Q35134379|Q35134379]] | [[Amynilyspedida]] | Amynilyspedida | [[pill millipede]] | | |- | [[:d:Q35134392|Q35134392]] | [[Dromornithiformes]] | Dromornithiformes | [[Galloanserimorphae]] | | |- | [[:d:Q35134410|Q35134410]] | [[Capparidales]] | Capparidales | [[Dilleniidae]] | | |- | [[:d:Q35134430|Q35134430]] | [[Comarocystitida]] | Comarocystitida | [[Paracrinoidea]] | | |- | [[:d:Q35134454|Q35134454]] | [[Ascocystitida]] | Ascocystida<br/>Ascocystitida | [[Eocrinoidea]] | [[File:Ascocystites drabowensis化石.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q35134473|Q35134473]] | [[Sabelliditida]] | Sabelliditida | [[Annelida]]<ref name="ref_9370f51ecbf30a250ce0ac7d84fca883d68c409371249be643d34d892d62fcfa">''[[:d:Q17073815|Paleobiology Database]]''</ref> | | |- | [[:d:Q35134515|Q35134515]] | [[Belodellida]] | Belodellida | [[Conodonta]] | | |- | [[:d:Q35134532|Q35134532]] | [[Lyssakida]] | Lyssakida | [[Hexactinellida]] | | |- | [[:d:Q35134551|Q35134551]] | [[Acanthothoraciformes]] | Acanthothoraciformes | [[Placodermi]] | | |- | [[:d:Q35134591|Q35134591]] | [[Furcacudiformes]] | Furcacudiformes | [[Pteraspidomorphi]] | | |- | [[:d:Q35134637|Q35134637]] | [[Protopanderodontida]] | Protopanderodontida | [[Conodonta]] | | |- | [[:d:Q35134658|Q35134658]] | [[Cordaitanthales]] | Cordaitanthales | [[Pinopsida]] | | |- | [[:d:Q35134680|Q35134680]] | [[Naukatida]] | Naukatida | [[Obolellata]] | | |- | [[:d:Q35134707|Q35134707]] | [[Calcifoliida]] | Calcifoliida | [[Rhodophyceae]] | | |- | [[:d:Q35134746|Q35134746]] | [[Petalichthyiformes]] | Petalichthyiformes | [[Placodermi]] | | |- | [[:d:Q35134764|Q35134764]] | [[Tetradiida]] | Tetradiida | [[Tabulata]] | | |- | [[:d:Q35134787|Q35134787]] | [[Ischnacanthida]] | Ischnacanthida | [[Acanthodii]] | | |- | [[:d:Q35134807|Q35134807]] | [[Sapotales]] | Sapotales<ref name="ref_70bf05e61b2b9bdd016feae33b1d7b5de0ce721d914bd156fd8bd57827c49ae6">''[[:d:Q167402|Australian Plant Name Index]]''</ref><ref name="ref_52c422a3a63aa15cea70f788af0d98a62756f3c860fdd8b758b51fe95d8330a2">''[[:d:Q55869373|Flowering Plants]]''</ref><ref name="ref_793fa96b38ba606676c280023b7166d5dd46b9c63ee2a25b32e804b70f25a538">''[[:d:Q22338324|An Updated Classification of the Class Magnoliopsida (“Angiospermae”)]]''</ref> | [[Dilleniidae]]<br/>[[Primulanae]]<ref name="ref_52c422a3a63aa15cea70f788af0d98a62756f3c860fdd8b758b51fe95d8330a2">''[[:d:Q55869373|Flowering Plants]]''</ref><br/>[[Ericanae]]<ref name="ref_793fa96b38ba606676c280023b7166d5dd46b9c63ee2a25b32e804b70f25a538">''[[:d:Q22338324|An Updated Classification of the Class Magnoliopsida (“Angiospermae”)]]''</ref> | | |- | [[:d:Q35134832|Q35134832]] | [[Globorilida]] | Globorilida | [[Calyptoptomatida]] | | |- | [[:d:Q35134854|Q35134854]] | [[Turrilepadida]] | Turrilepadida | [[Machaeridia]] | | |- | [[:d:Q35134896|Q35134896]] | [[Gigantopteridales]] | Gigantopteridales | [[Embryophyta]] | | |- | [[:d:Q35134918|Q35134918]] | [[Rhizostomatida]] | Rhizostomatida | [[Scyphozoa]] | [[File:Rhizostomeae.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q35134940|Q35134940]] | [[Psilophytales]] | Psilophytales | [[Psilophytopsida]] | | |- | [[:d:Q35135010|Q35135010]] | [[Sphaeractinida]] | Sphaeractinida | [[Hydrozoa]] | | |- | [[:d:Q35135032|Q35135032]] | [[Cyathocystida]] | Cyathocystida | [[Edrioasteroidea]] | | |- | [[:d:Q35135051|Q35135051]] | [[Uniconomorphitida]] | Uniconomorphitida | [[Trompetoconarida]] | | |- | [[:d:Q35135073|Q35135073]] | [[Ctenocystoida]] | Ctenocystoida | [[Ctenocystoidea]] | | |- | [[:d:Q35135094|Q35135094]] | [[Protactinocerida]] | Protactinocerida | [[Cephalopode]] | | |- | [[:d:Q35135114|Q35135114]] | [[Platycystitida]] | Platycystitida | [[Paracrinoidea]] | | |- | [[:d:Q35135136|Q35135136]] | [[Karkeniales]] | Karkeniales | [[Ginkgoopsida]] | | |- | [[:d:Q35135157|Q35135157]] | [[Bradyodontida]] | Bradyodontida | [[Chondrichthyes]] | | |- | [[:d:Q35135180|Q35135180]] | [[Coronatida]] | Coronatida | [[Scyphozoa]] | | |- | [[:d:Q35135203|Q35135203]] | [[Kazakhstanicyathida]] | Kazakhstanicyathida | [[Irregulares]] | | |- | [[:d:Q35135222|Q35135222]] | [[Yanhecerida]] | Yanhecerida | [[Cephalopode]] | | |- | [[:d:Q35135241|Q35135241]] | [[Loligosepiida]] | Loligosepiida | [[Coleoidea]] | | |- | [[:d:Q35135259|Q35135259]] | [[Pentoxylales]] | Pentoxylales | [[Ginkgoopsida]] | | |- | [[:d:Q35135281|Q35135281]] | [[Prohaleciteiformes]] | Prohaleciteiformes | [[Teleosteomorpha]] | | |- | [[:d:Q35135303|Q35135303]] | [[Squatinactiformes]] | Squatinactiformes | [[Cladodontomorphi]] | | |- | [[:d:Q35135326|Q35135326]] | [[Macropetalichthyida]] | Macropetalichthyida | [[Petalichthyida]] | | |- | [[:d:Q35135347|Q35135347]] | [[Trachylinida]] | Trachylinida | [[Hydrozoa]] | | |- | [[:d:Q35135373|Q35135373]] | [[Paleosiphonocladales]] | Paleosiphonocladales | [[Chlorophyceae]] | | |- | [[:d:Q35135401|Q35135401]] | [[Haloragidales]] | Haloragidales | [[Rosidae]] | | |- | [[:d:Q35135421|Q35135421]] | [[Rhenaniformes]] | Rhenaniformes | [[Placodermi]] | | |- | [[:d:Q35135441|Q35135441]] | [[Naraoiida]] | Naraoiida | [[Trilobita]] | | |- | [[:d:Q35135459|Q35135459]] | [[Fortiforcipida]] | Fortiforcipida | [[Megacheira]] | | |- | [[:d:Q35135481|Q35135481]] | [[Anetshelloida]] | Anetshelloida | [[Rostroconchia]] | | |- | [[:d:Q35135499|Q35135499]] | [[Semaeostomatida]] | Semaeostomatida | [[Scyphozoa]] | | |- | [[:d:Q35135521|Q35135521]] | [[Pseudoscorpionida]] | Pseudoscorpionida | [[arachnido]] | [[File:Baltic amber-Arachnida,Pseudoscorpion4.JPG|center|32px]] | |- | [[:d:Q35135545|Q35135545]] | [[Phanerozonida]] | Phanerozonida | [[Asteroidea]] | | |- | [[:d:Q35135571|Q35135571]] | [[Lagenostomales]] | Lagenostomales | [[Cycadopsida]] | | |- | [[:d:Q35135594|Q35135594]] | [[Coleoloida]] | Coleoloida | [[Problematica]] | | |- | [[:d:Q35135612|Q35135612]] | [[Hercolepadida]] | Hercolepadida | [[Machaeridia]] | | |- | [[:d:Q35135632|Q35135632]] | [[Stensioellida]] | Stensioellida | [[Placodermi]] | | |- | [[:d:Q35135651|Q35135651]] | [[Yohoiida]] | Yohoiida | [[Megacheira]] | | |- | [[:d:Q35135671|Q35135671]] | [[Dioales]] | Dioales | [[Cycadopsida]] | | |- | [[:d:Q35135688|Q35135688]] | [[Boletzkida]] | Boletzkida | [[Cephalopode]] | | |- | [[:d:Q35135707|Q35135707]] | [[Volborthellida]] | Volborthellida | [[Problematica]] | | |- | [[:d:Q35135728|Q35135728]] | [[Paiutiida]] | Paiutiida | [[Problematica]] | | |- | [[:d:Q35135748|Q35135748]] | [[Acanthinocyathida]] | Acanthinocyathida | [[Regulares]] | | |- | [[:d:Q35135766|Q35135766]] | [[Cladoselachida]] | Cladoselachida | [[elasmobranchio]]<br/>[[Neoselachii]] | | |- | [[:d:Q35135785|Q35135785]] | [[Cooksoniales]] | Cooksoniales | [[Zosterophyllopsida]] | | |- | [[:d:Q35135823|Q35135823]] | [[Olbiaspidida]] | Olbiaspidida | [[Heterostraci]] | | |- | [[:d:Q35135841|Q35135841]] | [[Asterothecales]] | Asterothecales | [[Marattiopsida]] | | |- | [[:d:Q35135859|Q35135859]] | [[Nuculiformes]] | Nuculiformes | [[Nuculiformii]] | | |- | [[:d:Q35135878|Q35135878]] | [[Trigonocarpales]] | Trigonocarpales | [[Cycadopsida]] | | |- | [[:d:Q35135898|Q35135898]] | [[Orstenocarida]] | Orstenocarida | [[Pancrustacea]] | | |- | [[:d:Q35135923|Q35135923]] | [[Acanthodida]] | Acanthodida | [[Acanthodii]] | | |- | [[:d:Q35135944|Q35135944]] | [[Longirostravisiformes]] | Longirostravisiformes | [[Enantiornithes]] | | |- | [[:d:Q35135976|Q35135976]] | [[Pholidichthyiformes]] | Pholidichthyiformes | [[Cichlomorphae]] | | |- | [[:d:Q35135990|Q35135990]] | [[Pygasteroida]] | Pygasteroida | [[Diadematacea]] | | |- | [[:d:Q35136004|Q35136004]] | [[Emeraldellida]] | Emeraldellida | [[Merostomoidea]] | | |- | [[:d:Q35136016|Q35136016]] | [[Apsaraviformes]] | Apsaraviformes | [[Euenantiornithes]] | | |- | [[:d:Q35136035|Q35136035]] | [[Xenacanthida]] | Xenacanthida | [[elasmobranchio]]<br/>[[Neoselachii]] | | |- | [[:d:Q35136054|Q35136054]] | [[Boluochiformes]] | Boluochiformes | [[Enantiornithes]] | | |- | [[:d:Q35136076|Q35136076]] | [[Protopterygiformes]] | Protopterygiformes | [[Enantiornithes]] | | |- | [[:d:Q35136098|Q35136098]] | [[Galaxiiformes]] | Galaxiiformes<ref name="ref_326ac5569391c4058005e6ad9441a464fc841e83feba37d7ba7668f7c922fe08">''[[:d:Q9185167|Catalog of Fishes]]''</ref> | [[Protacanthopterygii]]<br/>[[Actinopteri]]<ref name="ref_326ac5569391c4058005e6ad9441a464fc841e83feba37d7ba7668f7c922fe08">''[[:d:Q9185167|Catalog of Fishes]]''</ref> | | |- | [[:d:Q35136119|Q35136119]] | [[Rahonaviformes]] | Rahonaviformes | [[Euenantiornithes]] | | |- | [[:d:Q35136141|Q35136141]] | [[Galeiformes]] | Galeiformes | [[elasmobranchio]]<br/>[[Neoselachii]] | | |- | [[:d:Q35136159|Q35136159]] | [[Steloxylales]] | Steloxylales | [[Cladoxylopsida]] | | |- | [[:d:Q35136183|Q35136183]] | [[Dalatiiformes]] | Dalatiiformes | [[Neoselachii]] | | |- | [[:d:Q35136202|Q35136202]] | [[Amphiaspidiformes]] | Amphiaspidiformes | [[Heterostraci]] | | |- | [[:d:Q35136223|Q35136223]] | [[Zosterophyllales]] | Zosterophyllales | [[Zosterophyllopsida]] | | |- | [[:d:Q35136241|Q35136241]] | [[Brindabellaspida]] | Brindabellaspida | [[Placodermi]] | [[File:Brindabellaspis reconstruction.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q35136256|Q35136256]] | [[Tabulacyathida]] | Tabulacyathida | [[Regulares]] | | |- | [[:d:Q35136275|Q35136275]] | [[Ophidiformes]] | Ophidiformes | [[Paracanthopterygii]] | | |- | [[:d:Q35136311|Q35136311]] | [[Dentalioida]] | Dentalioida | [[Scaphopoda]] | | |- | [[:d:Q35136329|Q35136329]] | [[Cambridiida]] | Cambridiida | [[Stenothecoida]] | | |- | [[:d:Q35136345|Q35136345]] | [[Sinuitopsida]] | Sinuitopsida | [[Monoplacophora]] | | |- | [[:d:Q35136361|Q35136361]] | [[Banigales]] | Banigales | [[Rhodophyceae]] | | |- | [[:d:Q35136385|Q35136385]] | [[Monocleales]] | Monocleales | [[Marchantiopsida]] | | |- | [[:d:Q35136406|Q35136406]] | [[Plectonocerida]] | Plectonocerida | [[Cephalopode]] | | |- | [[:d:Q35136423|Q35136423]] | [[Pteraspidida]] | Pteraspidida | [[Pteraspidomorphi]] | | |- | [[:d:Q35136437|Q35136437]] | [[Rhyniales]] | Rhyniales | [[Rhyniopsida]] | [[File:Rynian (Rynie) Chert Thin Section (Rhynia gwynne-vaughanii) - 1.tif|center|32px]] | |- | [[:d:Q35136454|Q35136454]] | [[Alcediniformes]] | Alcediniformes | [[Picocoraciae]] | [[File:Blyth's Kingfisher - Rarest Kingfisher found in India.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q35136474|Q35136474]] | [[Gigantopleurida]] | Gigantopleurida | [[arthropodo]] | | |- | [[:d:Q35136487|Q35136487]] | [[Echinostachyales]] | Echinostachyales | [[Equisetopsida]] | | |- | [[:d:Q35136501|Q35136501]] | [[Hermanophytales]] | Hermanophytales | [[Embryophyta]] | | |- | [[:d:Q35136515|Q35136515]] | [[Avimimiformes]] | Avimimiformes | [[ave]] | | |- | [[:d:Q35136534|Q35136534]] | [[Khairkhaniiformes]] | Khairkhaniiformes | [[Molluscos]] | | |- | [[:d:Q35136553|Q35136553]] | [[Sedentarida]] | Sedentarida | [[Polychaeta]] | | |- | [[:d:Q35136576|Q35136576]] | [[Squatinida]] | Squatinida | [[elasmobranchio]]<br/>[[Neoselachii]] | | |- | [[:d:Q35136596|Q35136596]] | [[Zorocallida]] | Zorocallida<ref name="ref_3c2e7fabec0c941df6f7a34b3100528242e618e088c78b74e92cae2ad985b4da">''[[:d:Q56045184|Zorocallida, new order, and Doraster constellatus, new genus and species, with notes on the Zoroasteridae (Echinodermata; Asteroidea)]]''</ref> | [[Asteroidea]] | | |- | [[:d:Q35136613|Q35136613]] | [[Pyllodocida]] | Pyllodocida | [[Polychaeta]] | | |- | [[:d:Q35136631|Q35136631]] | [[Lithorhizostomatida]] | Lithorhizostomatida | [[Scyphozoa]] | | |- | [[:d:Q35136653|Q35136653]] | [[Traquairaspidida]] | Traquairaspidida | [[Heterostraci]] | | |- | [[:d:Q35136672|Q35136672]] | [[Calamocarpales]] | Calamocarpales | [[Calamitopsida]] | | |- | [[:d:Q35136690|Q35136690]] | [[Pituriaspidiformes]] | Pituriaspidiformes | [[Cephalaspidomorphi]] | | |- | [[:d:Q35136708|Q35136708]] | [[Halysitida]] | Halysitida | [[Tabulata]] | | |- | [[:d:Q35136735|Q35136735]] | [[Moellerinales]] | Moellerinales | [[Charophyceae]] | | |- | [[:d:Q35136754|Q35136754]] | [[Echmatocrinida]] | Echmatocrinida | [[Crinoidea]] | | |- | [[:d:Q35136781|Q35136781]] | [[Pelagielliformes]] | Pelagielliformes | [[Archaeobranchia]] | | |- | [[:d:Q35136800|Q35136800]] | [[Multifariida]] | Multifariida | [[Monoplacophora]] | | |- | [[:d:Q35136826|Q35136826]] | [[Desmiodontida]] | Desmiodontida | [[Chondrichthyes]] | | |- | [[:d:Q35136845|Q35136845]] | [[Cyclocrinales]] | Cyclocrinales | [[Ulvophyceae]] | [[File:Cyclocrinites dactioloides (fossil algae) (Hopkinton Formation, Lower Silurian; Monticello, Iowa, USA) 1.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q35136865|Q35136865]] | [[Coronodontida]] | Coronodontida | [[elasmobranchio]]<br/>[[Neoselachii]] | | |- | [[:d:Q35136884|Q35136884]] | [[Andreaobryales]] | Andreaobryales | [[Andreaeidae]] | | |- | [[:d:Q35136901|Q35136901]] | [[Hyaenodontida]] | Hyaenodontida | [[Ferae]] | | |- | [[:d:Q35136920|Q35136920]] | [[Cladodontida]] | Cladodontida | [[elasmobranchio]]<br/>[[Neoselachii]] | | |- | [[:d:Q35136937|Q35136937]] | [[Henosferida]] | Henosferida | [[Paratribosphenida]] | | |- | [[:d:Q35136953|Q35136953]] | [[Stromatocystitida]] | Stromatocystitida | [[Edrioasteroidea]] | | |- | [[:d:Q35136972|Q35136972]] | [[Iraniales]] | Iraniales | [[Embryophyta]] | | |- | [[:d:Q35136987|Q35136987]] | [[Orodontida]] | Orodontida | [[elasmobranchio]]<br/>[[Neoselachii]] | | |- | [[:d:Q35137005|Q35137005]] | [[Dascladales]] | Dascladales | [[Chlorophyceae]] | | |- | [[:d:Q35137026|Q35137026]] | [[Serpianotiaroida]] | Serpianotiaroida | [[Euechinoidea]] | | |- | [[:d:Q35137047|Q35137047]] | [[Sycidiales]] | Sycidiales | [[Charophyceae]] | | |- | [[:d:Q35137068|Q35137068]] | [[Limulavida]] | Limulavida | [[Merostomoidea]] | | |- | [[:d:Q36822827|Q36822827]] | [[Gigasporales]] | Gigasporales | [[Glomeromycetes]] | | |- | [[:d:Q38534855|Q38534855]] | [[Paradinida]] | Paradinida<ref name="ref_14886f064fd3e8d6603904119a2abb5efcd12a32fc456a01e383326b639c7b7a">''[[:d:Q28298706|Phylogeny of novel naked Filose and Reticulose Cercozoa: Granofilosea cl. n. and Proteomyxidea revised]]''</ref> | [[Ascetosporea]] | | |- | [[:d:Q38567126|Q38567126]] | [[Palaeoniscoidea]] | Palaeoniscoidea | [[Actinopterygii]] | | |- | [[:d:Q40954145|Q40954145]] | [[Menaspiformes]] | Menaspiformes | [[Chondrichthyes]] | [[File:MenaspidDB17.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q41595562|Q41595562]] | [[Lyopomi]] | Lyopomi | [[Teleostei]] | | |- | [[:d:Q41595642|Q41595642]] | [[Meiodihaplophasida]] | Meiodihaplophasida | [[Dihaplophasea]] | | |- | [[:d:Q42013459|Q42013459]] | [[Delonicicolales]] | Delonicicolales<ref name="ref_ac162d1d84fd945fffadb3dd8abd0025a40c4857ee9be6b111e38116971593e1">''[[:d:Q54800586|Delonicicola siamense gen. & sp. nov. (Delonicicolaceae fam. nov., Delonicicolales ord. nov.), a Saprobic Species from Delonix regia Seed Pods]]''</ref> | [[Xylariomycetidae]] | | |- | [[:d:Q42707726|Q42707726]] | [[Christianseniales]] | Christianseniales | [[Tremellomycetes]] | | |- | [[:d:Q42780327|Q42780327]] | [[Kirschsteiniotheliales]] | Kirschsteiniotheliales<ref name="ref_db176f35e8ff66985382896397c52c0ead2b6e4f7c36fcf864eb58708c08420e">''[[:d:Q1860469|Index Fungorum]]''</ref> | [[Dothideomycetes]] | [[File:2013-10-04 Kirschsteiniothelia aethiops 545486.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q44671057|Q44671057]] | [[Polypodiidea]] | Polypodiidea | [[Polypodiozoa]]<ref name="ref_73dc4ac66b0c56ff1c8223c8dca9fe47b52d0c3701e24bab7c504112ae78d664">''[[:d:Q604063|World Register of Marine Species]]''</ref> | [[File:Polypodium hydriforme.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q45201701|Q45201701]] | [[Synallactida]] | Synallactida<ref name="ref_74e031573bdba5450912104f761e0cc4ad9c3599875851aee7a87f5e0f71800e">''[[:d:Q131405017|A report of sea cucumbers collected on the first dedicated deep-sea biological survey of Australia’s Indian Ocean Territories around Christmas and Cocos (Keeling) Islands (Echinodermata: Holothuroidea)]]''</ref><ref name="ref_b0fb9b0e22438f79263482a522ddeca86b1bda241ebac5e6c7f3a9841e9c8937">''[[:d:Q36298186|Molecular phylogeny of extant Holothuroidea (Echinodermata)]]''</ref> | [[Actinopoda]] | [[File:Three-Rowed Sea Cucumber.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q45353969|Q45353969]] | [[Lophioneurida]] | Lophioneurida | [[Thripida]] | | |- | [[:d:Q47009061|Q47009061]] | [[Lauriomycetales]] | Lauriomycetales | [[Leotiomycetes]] | [[File:Lauriomyces bellulus 1781178.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q47009064|Q47009064]] | [[Phacidiales]] | Phacidiales | [[Leotiomycetes]] | [[File:Phacidium infestans P. Karst. 1467400.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q47164972|Q47164972]] | [[Nowakiida]] | Nowakiida | [[Dacryoconarida]] | | |- | [[:d:Q48068364|Q48068364]] | [[Chaetomellales]] | Chaetomellales | [[Leotiomycetes]] | | |- | [[:d:Q48166962|Q48166962]] | [[Ephippiformes]] | Ephippiformes<ref name="ref_56fd228b77561045c33c2714cdaedf1c352aa6cf6c9b4270f3bf3204f944e384">https://bmcevolbiol.biomedcentral.com/articles/10.1186/s12862-017-0958-3</ref> | [[Eupercaria]] | | |- | [[:d:Q48205386|Q48205386]] | [[Chelonii]] | Chelonii | [[reptile]] | | |- | [[:d:Q48970316|Q48970316]] | [[Persiculida]] | Persiculida<ref name="ref_b0fb9b0e22438f79263482a522ddeca86b1bda241ebac5e6c7f3a9841e9c8937">''[[:d:Q36298186|Molecular phylogeny of extant Holothuroidea (Echinodermata)]]''</ref><ref name="ref_74e031573bdba5450912104f761e0cc4ad9c3599875851aee7a87f5e0f71800e">''[[:d:Q131405017|A report of sea cucumbers collected on the first dedicated deep-sea biological survey of Australia’s Indian Ocean Territories around Christmas and Cocos (Keeling) Islands (Echinodermata: Holothuroidea)]]''</ref> | [[Actinopoda]] | [[File:Meseres.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q49381348|Q49381348]] | [[Phasmatodea]] | Phasmatodea<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | [[Polyneoptera]] | [[File:Phasmatodea 2941.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q49405704|Q49405704]] | [[Peritrichida]] | Peritrichida<ref name="ref_eaf476f356c0800c6da244744f2d14925dc2c244e77891e44404f2759d1231e6">''[[:d:Q121096588|The World Ciliate Catalog]]''</ref> | [[Oligohymenophorea]] | | |- | [[:d:Q49408499|Q49408499]] | [[Bodonales]] | Bodonales | [[Bodonophyceae]] | | |- | [[:d:Q49408513|Q49408513]] | [[Paracinetida]] | Paracinetida<ref name="ref_eaf476f356c0800c6da244744f2d14925dc2c244e77891e44404f2759d1231e6">''[[:d:Q121096588|The World Ciliate Catalog]]''</ref> | [[Phyllopharyngea]] | | |- | [[:d:Q49408517|Q49408517]] | [[Tracheliida]] | Tracheliida<ref name="ref_eaf476f356c0800c6da244744f2d14925dc2c244e77891e44404f2759d1231e6">''[[:d:Q121096588|The World Ciliate Catalog]]''</ref> | [[Litostomatea]] | | |- | [[:d:Q49408521|Q49408521]] | [[Suctorida]] | Suctorida<ref name="ref_eaf476f356c0800c6da244744f2d14925dc2c244e77891e44404f2759d1231e6">''[[:d:Q121096588|The World Ciliate Catalog]]''</ref> | [[Kinetofragminophora]] | | |- | [[:d:Q49408525|Q49408525]] | [[Scuticociliatida]] | Scuticociliatida<ref name="ref_eaf476f356c0800c6da244744f2d14925dc2c244e77891e44404f2759d1231e6">''[[:d:Q121096588|The World Ciliate Catalog]]''</ref> | [[Oligohymenophorea]] | | |- | [[:d:Q49408529|Q49408529]] | [[Nassulopsida]] | Nassulopsida<ref name="ref_eaf476f356c0800c6da244744f2d14925dc2c244e77891e44404f2759d1231e6">''[[:d:Q121096588|The World Ciliate Catalog]]''</ref> | [[Nassophorea]] | | |- | [[:d:Q49408533|Q49408533]] | [[Karyorelictida]] | Karyorelictida<ref name="ref_eaf476f356c0800c6da244744f2d14925dc2c244e77891e44404f2759d1231e6">''[[:d:Q121096588|The World Ciliate Catalog]]''</ref> | [[Karyorelictea]] | | |- | [[:d:Q49408537|Q49408537]] | [[Trachelocercida]] | Trachelocercida<ref name="ref_eaf476f356c0800c6da244744f2d14925dc2c244e77891e44404f2759d1231e6">''[[:d:Q121096588|The World Ciliate Catalog]]''</ref> | [[Karyorelictea]] | | |- | [[:d:Q49408541|Q49408541]] | [[Chilodonellida]] | Chilodonellida<ref name="ref_eaf476f356c0800c6da244744f2d14925dc2c244e77891e44404f2759d1231e6">''[[:d:Q121096588|The World Ciliate Catalog]]''</ref> | [[Cyrtophoria]] | | |- | [[:d:Q49408545|Q49408545]] | [[Grossglockneriida]] | Grossglockneriida<ref name="ref_eaf476f356c0800c6da244744f2d14925dc2c244e77891e44404f2759d1231e6">''[[:d:Q121096588|The World Ciliate Catalog]]''</ref> | [[Colpodea]] | | |- | [[:d:Q49408549|Q49408549]] | [[Eremothallales]] | Eremothallales | [[Lichinomycetes]] | | |- | [[:d:Q49408553|Q49408553]] | [[Acnanthales]] | Acnanthales | [[Bacillariophyceae]] | | |- | [[:d:Q49408557|Q49408557]] | [[Climacosphenales]] | Climacosphenales | [[Bacillariophyceae]] | | |- | [[:d:Q50788659|Q50788659]] | [[Amplistromatales]] | Amplistromatales | [[Diaporthomycetidae]] | | |- | [[:d:Q50788660|Q50788660]] | [[Annulatascales]] | Annulatascales | [[Diaporthomycetidae]] | | |- | [[:d:Q50809087|Q50809087]] | [[Atractosporales]] | Atractosporales<ref name="ref_56a100a18a3ea39de33444d429a8503321d4e624637ad947ba1af7edd5ef430a">''[[:d:Q67213020|Towards a natural classification of Annulatascaceae-like taxa: introducing Atractosporales ord. nov. and six new families]]''</ref> | [[Diaporthomycetidae]] | [[File:Conlarium sacchari (10.3897-mycokeys.56.35857) Figure 3.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q51032739|Q51032739]] | [[Uranoscopiformes]] | Uranoscopiformes<ref name="ref_068508f23074980b28d6f7415f4c5386369468516c626dcfc14896d3dd8a42b4">''[[:d:Q51386589|Verslagen en mededeelingen der Koninklijke Akademie van Wetenschappen]]''</ref> | [[Percomorphaceae]]<br/>[[Eupercaria]] | [[File:Whitemargin Stargazer (Uranoscopus sulphureus) (8461235506).jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q51266657|Q51266657]] | [[Aplysiomorpha]] | Aplysiomorpha | [[Euopisthobranchia]]<br/>[[Opisthobranchia]] | [[File:Sea hare DSC01663.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q51310043|Q51310043]] | [[Amphilepidida]] | Amphilepidida<ref name="ref_ca1c4c73c5930d273c374f5f9e995f2b437afe9ccddfa76443531df046eaf070">''[[:d:Q36219626|Restructuring higher taxonomy using broad-scale phylogenomics: The living Ophiuroidea]]''</ref><ref name="ref_ec6fcf770918be7d2fba2367606625b26ee439302860547d0a1fcfc8d330b2ce">''[[:d:Q54802324|Morphological diagnoses of higher taxa in Ophiuroidea (Echinodermata) in support of a new classification]]''</ref> | [[Ophintegrida]]<ref name="ref_ec6fcf770918be7d2fba2367606625b26ee439302860547d0a1fcfc8d330b2ce">''[[:d:Q54802324|Morphological diagnoses of higher taxa in Ophiuroidea (Echinodermata) in support of a new classification]]''</ref> | [[File:Amphilimna multispina (MNHN-IE-2013-10240) 01.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q51310074|Q51310074]] | [[Ophiacanthida]] | Ophiacanthida<ref name="ref_ca1c4c73c5930d273c374f5f9e995f2b437afe9ccddfa76443531df046eaf070">''[[:d:Q36219626|Restructuring higher taxonomy using broad-scale phylogenomics: The living Ophiuroidea]]''</ref><ref name="ref_ec6fcf770918be7d2fba2367606625b26ee439302860547d0a1fcfc8d330b2ce">''[[:d:Q54802324|Morphological diagnoses of higher taxa in Ophiuroidea (Echinodermata) in support of a new classification]]''</ref> | [[Ophintegrida]]<ref name="ref_ec6fcf770918be7d2fba2367606625b26ee439302860547d0a1fcfc8d330b2ce">''[[:d:Q54802324|Morphological diagnoses of higher taxa in Ophiuroidea (Echinodermata) in support of a new classification]]''</ref> | [[File:Ophiure noire à la Réunion.JPG|center|32px]] | |- | [[:d:Q51310079|Q51310079]] | [[Ophioleucida]] | Ophioleucida<ref name="ref_ca1c4c73c5930d273c374f5f9e995f2b437afe9ccddfa76443531df046eaf070">''[[:d:Q36219626|Restructuring higher taxonomy using broad-scale phylogenomics: The living Ophiuroidea]]''</ref><ref name="ref_ec6fcf770918be7d2fba2367606625b26ee439302860547d0a1fcfc8d330b2ce">''[[:d:Q54802324|Morphological diagnoses of higher taxa in Ophiuroidea (Echinodermata) in support of a new classification]]''</ref> | [[Ophintegrida]]<ref name="ref_ec6fcf770918be7d2fba2367606625b26ee439302860547d0a1fcfc8d330b2ce">''[[:d:Q54802324|Morphological diagnoses of higher taxa in Ophiuroidea (Echinodermata) in support of a new classification]]''</ref> | [[File:Ophiernus seminudus (MNHN-IE-2013-10245) 02.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q51310084|Q51310084]] | [[Ophioscolecida]] | Ophioscolecida<ref name="ref_ca1c4c73c5930d273c374f5f9e995f2b437afe9ccddfa76443531df046eaf070">''[[:d:Q36219626|Restructuring higher taxonomy using broad-scale phylogenomics: The living Ophiuroidea]]''</ref><ref name="ref_ec6fcf770918be7d2fba2367606625b26ee439302860547d0a1fcfc8d330b2ce">''[[:d:Q54802324|Morphological diagnoses of higher taxa in Ophiuroidea (Echinodermata) in support of a new classification]]''</ref> | [[Ophintegrida]]<ref name="ref_ec6fcf770918be7d2fba2367606625b26ee439302860547d0a1fcfc8d330b2ce">''[[:d:Q54802324|Morphological diagnoses of higher taxa in Ophiuroidea (Echinodermata) in support of a new classification]]''</ref> | [[File:Ophiomyces frutectosus (MNHN-IE-2013-10282) 02.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q51526792|Q51526792]] | [[Ortervirales]] | Ortervirales<ref name="ref_cd46295b4c9aa5e90d4a7a8fd52beff93613dee877af94aabbc087f0419672e8">''[[:d:Q51526638|ICTV Master Species List 2017 v1]]''</ref><ref name="ref_6b59cf7c993039ecd827a0daedf01e9cff413914331272d22962b5f910d625ee">''[[:d:Q57700017|ICTV Master Species List 2018a v1]]''</ref><ref name="ref_f23c41f011ca49f9252d0ff4436e8c393a0b2e3ed4560797f4e9f6edf16126b5">''[[:d:Q62075759|ICTV Master Species List 2018b.v2]]''</ref><ref name="ref_86248ee29065b1dbfae06cdca4f80714ef7bc68d41623ae8e4c64e65d9eda18a">''[[:d:Q91806681|ICTV Master Species List 2019.v1]]''</ref><ref name="ref_07776f326281d5e24cbcc830e5a6299a7fcd41305594d7aca61bc802b1d479b9">''[[:d:Q106917282|ICTV Master Species List 2020.v1]]''</ref><ref name="ref_366e4bf484d4214841243da83f659ace184bbeecf9fc0cd66df4467b6c755511">''[[:d:Q116118382|ICTV Master Species List 2021.v3]]''</ref><ref name="ref_d916964a5fca18117bde82d5e828f40b1d39919a12b6db1f9e1e08d14d8fa271">''[[:d:Q118434107|ICTV Master Species List 2022.v1]]''</ref> | [[Revtraviricetes]]<ref name="ref_86248ee29065b1dbfae06cdca4f80714ef7bc68d41623ae8e4c64e65d9eda18a">''[[:d:Q91806681|ICTV Master Species List 2019.v1]]''</ref><ref name="ref_07776f326281d5e24cbcc830e5a6299a7fcd41305594d7aca61bc802b1d479b9">''[[:d:Q106917282|ICTV Master Species List 2020.v1]]''</ref><ref name="ref_366e4bf484d4214841243da83f659ace184bbeecf9fc0cd66df4467b6c755511">''[[:d:Q116118382|ICTV Master Species List 2021.v3]]''</ref><ref name="ref_d916964a5fca18117bde82d5e828f40b1d39919a12b6db1f9e1e08d14d8fa271">''[[:d:Q118434107|ICTV Master Species List 2022.v1]]''</ref> | [[File:HI-virión.png|center|32px]] | |- | [[:d:Q51765823|Q51765823]] | [[Cariacotrichida]] | Cariacotrichida<ref name="ref_49c5113b1f6c883d3cc7843a5b9a3147837b4dc8b87ec9c6e2d6ce50a5b978e1">''[[:d:Q45321879|Class Cariacotrichea, a novel ciliate taxon from the anoxic Cariaco Basin, Venezuela.]]''</ref> | [[Cariacotrichea]] | | |- | [[:d:Q52658711|Q52658711]] | [[Ingolfiellida]] | Ingolfiellida | [[Peracarida]] | | |- | [[:d:Q52658981|Q52658981]] | [[Tirisporellales]] | Tirisporellales | [[Diaporthomycetidae]] | | |- | [[:d:Q52658982|Q52658982]] | [[Togniniales]] | Togniniales | [[Diaporthomycetidae]] | [[File:Phaeoacremonium ovale (10.3897-mycokeys.41.27536) Figure 2.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q52708197|Q52708197]] | [[Myrmecridiales]] | Myrmecridiales | [[Diaporthomycetidae]] | [[File:Myrmecridium schulzeri.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q52766908|Q52766908]] | [[Phomatosporales]] | Phomatosporales | [[Diaporthomycetidae]] | | |- | [[:d:Q53315331|Q53315331]] | [[Falcocladiales]] | Falcocladiales | [[Hypocreomycetidae]] | | |- | [[:d:Q53564970|Q53564970]] | [[Rictida]] | Rictida | [[Rictidia]] | | |- | [[:d:Q53818214|Q53818214]] | [[Aphelidiales]] | Aphelidiales<ref name="ref_25c6a9aea8701af24f6d298405ca9409b4ad92c1cbe2b0c8f4d0d9b6f549e013">''[[:d:Q54803234|High-level classification of the Fungi and a tool for evolutionary ecological analyses]]''</ref> | [[Aphelidiomycetes]]<ref name="ref_25c6a9aea8701af24f6d298405ca9409b4ad92c1cbe2b0c8f4d0d9b6f549e013">''[[:d:Q54803234|High-level classification of the Fungi and a tool for evolutionary ecological analyses]]''</ref> | | |- | [[:d:Q53988922|Q53988922]] | [[Physodermatales]] | Physodermatales<ref name="ref_25c6a9aea8701af24f6d298405ca9409b4ad92c1cbe2b0c8f4d0d9b6f549e013">''[[:d:Q54803234|High-level classification of the Fungi and a tool for evolutionary ecological analyses]]''</ref> | [[Physodermatomycetes]]<ref name="ref_25c6a9aea8701af24f6d298405ca9409b4ad92c1cbe2b0c8f4d0d9b6f549e013">''[[:d:Q54803234|High-level classification of the Fungi and a tool for evolutionary ecological analyses]]''</ref> | | |- | [[:d:Q53988963|Q53988963]] | [[Sanchytriales]] | Sanchytriales<ref name="ref_25c6a9aea8701af24f6d298405ca9409b4ad92c1cbe2b0c8f4d0d9b6f549e013">''[[:d:Q54803234|High-level classification of the Fungi and a tool for evolutionary ecological analyses]]''</ref> | [[Sanchytriomycetes]]<ref name="ref_25c6a9aea8701af24f6d298405ca9409b4ad92c1cbe2b0c8f4d0d9b6f549e013">''[[:d:Q54803234|High-level classification of the Fungi and a tool for evolutionary ecological analyses]]''</ref> | | |- | [[:d:Q54069438|Q54069438]] | [[Calcarisporiellales]] | Calcarisporiellales<ref name="ref_25c6a9aea8701af24f6d298405ca9409b4ad92c1cbe2b0c8f4d0d9b6f549e013">''[[:d:Q54803234|High-level classification of the Fungi and a tool for evolutionary ecological analyses]]''</ref> | [[Calcarisporiellomycetes]]<ref name="ref_25c6a9aea8701af24f6d298405ca9409b4ad92c1cbe2b0c8f4d0d9b6f549e013">''[[:d:Q54803234|High-level classification of the Fungi and a tool for evolutionary ecological analyses]]''</ref> | | |- | [[:d:Q54281914|Q54281914]] | [[Barbatosporales]] | Barbatosporales<ref name="ref_25c6a9aea8701af24f6d298405ca9409b4ad92c1cbe2b0c8f4d0d9b6f549e013">''[[:d:Q54803234|High-level classification of the Fungi and a tool for evolutionary ecological analyses]]''</ref> | [[Barbatosporomycetes]]<ref name="ref_25c6a9aea8701af24f6d298405ca9409b4ad92c1cbe2b0c8f4d0d9b6f549e013">''[[:d:Q54803234|High-level classification of the Fungi and a tool for evolutionary ecological analyses]]''</ref> | | |- | [[:d:Q54653001|Q54653001]] | [[Olpidiales]] | Olpidiales | [[Olpidiomycetes]] | | |- | [[:d:Q54763173|Q54763173]] | [[Eugeroptera]] | Eugeroptera<ref name="ref_756c75874c25e5e95891c28245b7cd715daa97e2217af118b4bc0333b7086f4b">''[[:d:Q110201126|New basal Odonatoptera (Insecta) from the lower Carboniferous (Serpukhovian) of Argentina]]''</ref> | [[Odonatoptera]]<ref name="ref_ed6a5d9605b0cd838b6d9340f4bb33ff8536a0c347663334e025d2753d4a8996">''[[:d:Q796451|Fossilworks]]''</ref><ref name="ref_756c75874c25e5e95891c28245b7cd715daa97e2217af118b4bc0333b7086f4b">''[[:d:Q110201126|New basal Odonatoptera (Insecta) from the lower Carboniferous (Serpukhovian) of Argentina]]''</ref> | | |- | [[:d:Q54824881|Q54824881]] | [[Kukaloptera]] | Kukaloptera<ref name="ref_756c75874c25e5e95891c28245b7cd715daa97e2217af118b4bc0333b7086f4b">''[[:d:Q110201126|New basal Odonatoptera (Insecta) from the lower Carboniferous (Serpukhovian) of Argentina]]''</ref> | [[Palaeodonatoptera]]<ref name="ref_756c75874c25e5e95891c28245b7cd715daa97e2217af118b4bc0333b7086f4b">''[[:d:Q110201126|New basal Odonatoptera (Insecta) from the lower Carboniferous (Serpukhovian) of Argentina]]''</ref><ref name="ref_ed6a5d9605b0cd838b6d9340f4bb33ff8536a0c347663334e025d2753d4a8996">''[[:d:Q796451|Fossilworks]]''</ref> | [[File:Kirchnerala treintamil.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q54942819|Q54942819]] | [[Ramicandelaberales]] | Ramicandelaberales<ref name="ref_25c6a9aea8701af24f6d298405ca9409b4ad92c1cbe2b0c8f4d0d9b6f549e013">''[[:d:Q54803234|High-level classification of the Fungi and a tool for evolutionary ecological analyses]]''</ref> | [[Ramicandelaberomycetes]]<ref name="ref_25c6a9aea8701af24f6d298405ca9409b4ad92c1cbe2b0c8f4d0d9b6f549e013">''[[:d:Q54803234|High-level classification of the Fungi and a tool for evolutionary ecological analyses]]''</ref> | | |- | [[:d:Q55606458|Q55606458]] | [[Callionymiformes]] | Callionymiformes | [[Percomorpha]] | [[File:Callionymus lyra 01.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q55613370|Q55613370]] | [[Haplobothriidea]] | Haplobothriidea | [[Eucestoda]] | | |- | [[:d:Q55706362|Q55706362]] | [[Chrysomonadida]] | Chrysomonadida | [[Phytomastigoda]] | | |- | [[:d:Q55719113|Q55719113]] | [[Sporidesmiales]] | Sporidesmiales | [[Diaporthomycetidae]] | | |- | [[:d:Q55757778|Q55757778]] | [[Dolichomicrostomida]] | Dolichomicrostomida | [[Macrostomorpha]]<ref name="ref_73dc4ac66b0c56ff1c8223c8dca9fe47b52d0c3701e24bab7c504112ae78d664">''[[:d:Q604063|World Register of Marine Species]]''</ref> | | |- | [[:d:Q56045524|Q56045524]] | [[Xylobotryales]] | Xylobotryales | [[Xylobotryomycetes]] | | |- | [[:d:Q56071470|Q56071470]] | [[Argentinoptera]] | Argentinoptera<ref name="ref_756c75874c25e5e95891c28245b7cd715daa97e2217af118b4bc0333b7086f4b">''[[:d:Q110201126|New basal Odonatoptera (Insecta) from the lower Carboniferous (Serpukhovian) of Argentina]]''</ref> | [[Plesiodonatoptera]]<ref name="ref_756c75874c25e5e95891c28245b7cd715daa97e2217af118b4bc0333b7086f4b">''[[:d:Q110201126|New basal Odonatoptera (Insecta) from the lower Carboniferous (Serpukhovian) of Argentina]]''</ref> | [[File:Argentinala cristinae.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q56254531|Q56254531]] | [[Ateleaspidiformes]] | Ateleaspidiformes | [[Osteostraci]] | | |- | [[:d:Q56315980|Q56315980]] | [[Cheilostomatida]] | Cheilostomatida | [[Gymnolaemata]] | [[File:Sertella septentrionalis.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q56317121|Q56317121]] | [[Holothuriida]] | Holothuriida<ref name="ref_74e031573bdba5450912104f761e0cc4ad9c3599875851aee7a87f5e0f71800e">''[[:d:Q131405017|A report of sea cucumbers collected on the first dedicated deep-sea biological survey of Australia’s Indian Ocean Territories around Christmas and Cocos (Keeling) Islands (Echinodermata: Holothuroidea)]]''</ref> | [[Actinopoda]] | [[File:Actinopyga echinites1.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q56317646|Q56317646]] | [[Soluta]] | Soluta | [[Homoiostelea]] | [[File:Castericystis sprinklei - MHNT - Millard County, Utha, USA.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q56317648|Q56317648]] | [[Cincta]] | Cincta | [[Homostelea]] | [[File:Trochocystites bohemicus with stem.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q56326610|Q56326610]] | [[Dapediiformes]] | Dapediiformes | [[Holostei]] | [[File:Dapedium politum Naturalis.JPG|center|32px]] | |- | [[:d:Q56394861|Q56394861]] | [[Torpedosporales]] | Torpedosporales | [[Hypocreomycetidae]] | | |- | [[:d:Q56421437|Q56421437]] | [[Conioscyphales]] | Conioscyphales | [[Savoryellomycetidae]] | | |- | [[:d:Q56421440|Q56421440]] | [[Fuscosporellales]] | Fuscosporellales | [[Savoryellomycetidae]] | [[File:Parafuscosporella obovata diversity-13-00517-g003.png|center|32px]] | |- | [[:d:Q56421445|Q56421445]] | [[Pisorisporiales]] | Pisorisporiales | [[Pisorisporiomycetidae]] | | |- | [[:d:Q56446880|Q56446880]] | [[Pleurotheciales]] | Pleurotheciales | [[Savoryellomycetidae]] | | |- | [[:d:Q56446884|Q56446884]] | [[Savoryellales]] | Savoryellales | [[Savoryellomycetidae]] | [[File:Savoryella lignicola.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q56479261|Q56479261]] | [[Protodonata]] | Protodonata | [[Holodonata]] | | |- | [[:d:Q56675978|Q56675978]] | [[Parmulariales]] | Parmulariales<ref name="ref_0eaffd4ddbc2e6aa07c15ec8d6b8f6c53b5e83e369c75c2af656141676fdfd07">''[[:d:Q59679145|Studies on Parmulariaceae I. A phylogeny based on available sequence data; introducing Parmulariales ord. nov., and Hemigraphaceae, Melaspileellaceae and Stictographaceae fam. nov]]''</ref> | [[Dothideomycetes]] | [[File:Placosoma nothopanacis 27144636.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q56751113|Q56751113]] | [[Cladoriellales]] | Cladoriellales | [[Dothideomycetes]] | | |- | [[:d:Q56751124|Q56751124]] | [[Murramarangomycetales]] | Murramarangomycetales | [[Dothideomycetes]] | | |- | [[:d:Q56751130|Q56751130]] | [[Pararamichloridiales]] | Pararamichloridiales | [[Diaporthomycetidae]] | | |- | [[:d:Q56751135|Q56751135]] | [[Pseudodactylariales]] | Pseudodactylariales | [[Sordariomycetidae]] | | |- | [[:d:Q56755423|Q56755423]] | [[Threskiornithiformes]] | Threskiornithiformes | [[Neognathae]] | | |- | [[:d:Q57263003|Q57263003]] | [[Aplysiida]] | Aplysiida | [[Euthyneura]] | [[File:Aplysia californica.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q57312297|Q57312297]] | [[Sclerococcales]] | Sclerococcales | [[Sclerococcomycetidae]] | | |- | [[:d:Q57412133|Q57412133]] | [[Orthodontiales]] | Orthodontiales | [[Bryanae]] | [[File:Orthodontium.lineare.-.lindsey.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q57442734|Q57442734]] | [[Acochlidacea]] | Acochlidacea | [[Opisthobranchia]] | | |- | [[:d:Q57741758|Q57741758]] | [[Muvirales]] | Muvirales<ref name="ref_6b59cf7c993039ecd827a0daedf01e9cff413914331272d22962b5f910d625ee">''[[:d:Q57700017|ICTV Master Species List 2018a v1]]''</ref><ref name="ref_f23c41f011ca49f9252d0ff4436e8c393a0b2e3ed4560797f4e9f6edf16126b5">''[[:d:Q62075759|ICTV Master Species List 2018b.v2]]''</ref><ref name="ref_86248ee29065b1dbfae06cdca4f80714ef7bc68d41623ae8e4c64e65d9eda18a">''[[:d:Q91806681|ICTV Master Species List 2019.v1]]''</ref><ref name="ref_07776f326281d5e24cbcc830e5a6299a7fcd41305594d7aca61bc802b1d479b9">''[[:d:Q106917282|ICTV Master Species List 2020.v1]]''</ref><ref name="ref_366e4bf484d4214841243da83f659ace184bbeecf9fc0cd66df4467b6c755511">''[[:d:Q116118382|ICTV Master Species List 2021.v3]]''</ref><ref name="ref_d916964a5fca18117bde82d5e828f40b1d39919a12b6db1f9e1e08d14d8fa271">''[[:d:Q118434107|ICTV Master Species List 2022.v1]]''</ref> | [[Chunqiuviricetes]]<ref name="ref_6b59cf7c993039ecd827a0daedf01e9cff413914331272d22962b5f910d625ee">''[[:d:Q57700017|ICTV Master Species List 2018a v1]]''</ref><ref name="ref_f23c41f011ca49f9252d0ff4436e8c393a0b2e3ed4560797f4e9f6edf16126b5">''[[:d:Q62075759|ICTV Master Species List 2018b.v2]]''</ref><ref name="ref_86248ee29065b1dbfae06cdca4f80714ef7bc68d41623ae8e4c64e65d9eda18a">''[[:d:Q91806681|ICTV Master Species List 2019.v1]]''</ref><ref name="ref_07776f326281d5e24cbcc830e5a6299a7fcd41305594d7aca61bc802b1d479b9">''[[:d:Q106917282|ICTV Master Species List 2020.v1]]''</ref><ref name="ref_366e4bf484d4214841243da83f659ace184bbeecf9fc0cd66df4467b6c755511">''[[:d:Q116118382|ICTV Master Species List 2021.v3]]''</ref><ref name="ref_d916964a5fca18117bde82d5e828f40b1d39919a12b6db1f9e1e08d14d8fa271">''[[:d:Q118434107|ICTV Master Species List 2022.v1]]''</ref> | | |- | [[:d:Q57742139|Q57742139]] | [[Serpentovirales]] | Serpentovirales<ref name="ref_6b59cf7c993039ecd827a0daedf01e9cff413914331272d22962b5f910d625ee">''[[:d:Q57700017|ICTV Master Species List 2018a v1]]''</ref><ref name="ref_f23c41f011ca49f9252d0ff4436e8c393a0b2e3ed4560797f4e9f6edf16126b5">''[[:d:Q62075759|ICTV Master Species List 2018b.v2]]''</ref><ref name="ref_86248ee29065b1dbfae06cdca4f80714ef7bc68d41623ae8e4c64e65d9eda18a">''[[:d:Q91806681|ICTV Master Species List 2019.v1]]''</ref><ref name="ref_07776f326281d5e24cbcc830e5a6299a7fcd41305594d7aca61bc802b1d479b9">''[[:d:Q106917282|ICTV Master Species List 2020.v1]]''</ref><ref name="ref_366e4bf484d4214841243da83f659ace184bbeecf9fc0cd66df4467b6c755511">''[[:d:Q116118382|ICTV Master Species List 2021.v3]]''</ref><ref name="ref_d916964a5fca18117bde82d5e828f40b1d39919a12b6db1f9e1e08d14d8fa271">''[[:d:Q118434107|ICTV Master Species List 2022.v1]]''</ref> | [[Milneviricetes]]<ref name="ref_6b59cf7c993039ecd827a0daedf01e9cff413914331272d22962b5f910d625ee">''[[:d:Q57700017|ICTV Master Species List 2018a v1]]''</ref><ref name="ref_f23c41f011ca49f9252d0ff4436e8c393a0b2e3ed4560797f4e9f6edf16126b5">''[[:d:Q62075759|ICTV Master Species List 2018b.v2]]''</ref><ref name="ref_86248ee29065b1dbfae06cdca4f80714ef7bc68d41623ae8e4c64e65d9eda18a">''[[:d:Q91806681|ICTV Master Species List 2019.v1]]''</ref><ref name="ref_07776f326281d5e24cbcc830e5a6299a7fcd41305594d7aca61bc802b1d479b9">''[[:d:Q106917282|ICTV Master Species List 2020.v1]]''</ref><ref name="ref_366e4bf484d4214841243da83f659ace184bbeecf9fc0cd66df4467b6c755511">''[[:d:Q116118382|ICTV Master Species List 2021.v3]]''</ref><ref name="ref_d916964a5fca18117bde82d5e828f40b1d39919a12b6db1f9e1e08d14d8fa271">''[[:d:Q118434107|ICTV Master Species List 2022.v1]]''</ref> | | |- | [[:d:Q57743230|Q57743230]] | [[Jingchuvirales]] | Jingchuvirales<ref name="ref_6b59cf7c993039ecd827a0daedf01e9cff413914331272d22962b5f910d625ee">''[[:d:Q57700017|ICTV Master Species List 2018a v1]]''</ref><ref name="ref_f23c41f011ca49f9252d0ff4436e8c393a0b2e3ed4560797f4e9f6edf16126b5">''[[:d:Q62075759|ICTV Master Species List 2018b.v2]]''</ref><ref name="ref_86248ee29065b1dbfae06cdca4f80714ef7bc68d41623ae8e4c64e65d9eda18a">''[[:d:Q91806681|ICTV Master Species List 2019.v1]]''</ref><ref name="ref_07776f326281d5e24cbcc830e5a6299a7fcd41305594d7aca61bc802b1d479b9">''[[:d:Q106917282|ICTV Master Species List 2020.v1]]''</ref><ref name="ref_366e4bf484d4214841243da83f659ace184bbeecf9fc0cd66df4467b6c755511">''[[:d:Q116118382|ICTV Master Species List 2021.v3]]''</ref><ref name="ref_d916964a5fca18117bde82d5e828f40b1d39919a12b6db1f9e1e08d14d8fa271">''[[:d:Q118434107|ICTV Master Species List 2022.v1]]''</ref> | [[Monjiviricetes]]<ref name="ref_6b59cf7c993039ecd827a0daedf01e9cff413914331272d22962b5f910d625ee">''[[:d:Q57700017|ICTV Master Species List 2018a v1]]''</ref><ref name="ref_f23c41f011ca49f9252d0ff4436e8c393a0b2e3ed4560797f4e9f6edf16126b5">''[[:d:Q62075759|ICTV Master Species List 2018b.v2]]''</ref><ref name="ref_86248ee29065b1dbfae06cdca4f80714ef7bc68d41623ae8e4c64e65d9eda18a">''[[:d:Q91806681|ICTV Master Species List 2019.v1]]''</ref><ref name="ref_07776f326281d5e24cbcc830e5a6299a7fcd41305594d7aca61bc802b1d479b9">''[[:d:Q106917282|ICTV Master Species List 2020.v1]]''</ref><ref name="ref_366e4bf484d4214841243da83f659ace184bbeecf9fc0cd66df4467b6c755511">''[[:d:Q116118382|ICTV Master Species List 2021.v3]]''</ref><ref name="ref_d916964a5fca18117bde82d5e828f40b1d39919a12b6db1f9e1e08d14d8fa271">''[[:d:Q118434107|ICTV Master Species List 2022.v1]]''</ref> | | |- | [[:d:Q57743262|Q57743262]] | [[Goujianvirales]] | Goujianvirales<ref name="ref_6b59cf7c993039ecd827a0daedf01e9cff413914331272d22962b5f910d625ee">''[[:d:Q57700017|ICTV Master Species List 2018a v1]]''</ref><ref name="ref_f23c41f011ca49f9252d0ff4436e8c393a0b2e3ed4560797f4e9f6edf16126b5">''[[:d:Q62075759|ICTV Master Species List 2018b.v2]]''</ref><ref name="ref_86248ee29065b1dbfae06cdca4f80714ef7bc68d41623ae8e4c64e65d9eda18a">''[[:d:Q91806681|ICTV Master Species List 2019.v1]]''</ref><ref name="ref_07776f326281d5e24cbcc830e5a6299a7fcd41305594d7aca61bc802b1d479b9">''[[:d:Q106917282|ICTV Master Species List 2020.v1]]''</ref><ref name="ref_366e4bf484d4214841243da83f659ace184bbeecf9fc0cd66df4467b6c755511">''[[:d:Q116118382|ICTV Master Species List 2021.v3]]''</ref><ref name="ref_d916964a5fca18117bde82d5e828f40b1d39919a12b6db1f9e1e08d14d8fa271">''[[:d:Q118434107|ICTV Master Species List 2022.v1]]''</ref> | [[Yunchangviricetes]]<ref name="ref_6b59cf7c993039ecd827a0daedf01e9cff413914331272d22962b5f910d625ee">''[[:d:Q57700017|ICTV Master Species List 2018a v1]]''</ref><ref name="ref_f23c41f011ca49f9252d0ff4436e8c393a0b2e3ed4560797f4e9f6edf16126b5">''[[:d:Q62075759|ICTV Master Species List 2018b.v2]]''</ref><ref name="ref_86248ee29065b1dbfae06cdca4f80714ef7bc68d41623ae8e4c64e65d9eda18a">''[[:d:Q91806681|ICTV Master Species List 2019.v1]]''</ref><ref name="ref_07776f326281d5e24cbcc830e5a6299a7fcd41305594d7aca61bc802b1d479b9">''[[:d:Q106917282|ICTV Master Species List 2020.v1]]''</ref><ref name="ref_366e4bf484d4214841243da83f659ace184bbeecf9fc0cd66df4467b6c755511">''[[:d:Q116118382|ICTV Master Species List 2021.v3]]''</ref><ref name="ref_d916964a5fca18117bde82d5e828f40b1d39919a12b6db1f9e1e08d14d8fa271">''[[:d:Q118434107|ICTV Master Species List 2022.v1]]''</ref> | | |- | [[:d:Q57743271|Q57743271]] | [[Articulavirales]] | Articulavirales<ref name="ref_6b59cf7c993039ecd827a0daedf01e9cff413914331272d22962b5f910d625ee">''[[:d:Q57700017|ICTV Master Species List 2018a v1]]''</ref><ref name="ref_f23c41f011ca49f9252d0ff4436e8c393a0b2e3ed4560797f4e9f6edf16126b5">''[[:d:Q62075759|ICTV Master Species List 2018b.v2]]''</ref><ref name="ref_86248ee29065b1dbfae06cdca4f80714ef7bc68d41623ae8e4c64e65d9eda18a">''[[:d:Q91806681|ICTV Master Species List 2019.v1]]''</ref><ref name="ref_07776f326281d5e24cbcc830e5a6299a7fcd41305594d7aca61bc802b1d479b9">''[[:d:Q106917282|ICTV Master Species List 2020.v1]]''</ref><ref name="ref_366e4bf484d4214841243da83f659ace184bbeecf9fc0cd66df4467b6c755511">''[[:d:Q116118382|ICTV Master Species List 2021.v3]]''</ref><ref name="ref_d916964a5fca18117bde82d5e828f40b1d39919a12b6db1f9e1e08d14d8fa271">''[[:d:Q118434107|ICTV Master Species List 2022.v1]]''</ref> | [[Insthoviricetes]]<ref name="ref_6b59cf7c993039ecd827a0daedf01e9cff413914331272d22962b5f910d625ee">''[[:d:Q57700017|ICTV Master Species List 2018a v1]]''</ref><ref name="ref_f23c41f011ca49f9252d0ff4436e8c393a0b2e3ed4560797f4e9f6edf16126b5">''[[:d:Q62075759|ICTV Master Species List 2018b.v2]]''</ref><ref name="ref_86248ee29065b1dbfae06cdca4f80714ef7bc68d41623ae8e4c64e65d9eda18a">''[[:d:Q91806681|ICTV Master Species List 2019.v1]]''</ref><ref name="ref_07776f326281d5e24cbcc830e5a6299a7fcd41305594d7aca61bc802b1d479b9">''[[:d:Q106917282|ICTV Master Species List 2020.v1]]''</ref><ref name="ref_366e4bf484d4214841243da83f659ace184bbeecf9fc0cd66df4467b6c755511">''[[:d:Q116118382|ICTV Master Species List 2021.v3]]''</ref><ref name="ref_d916964a5fca18117bde82d5e828f40b1d39919a12b6db1f9e1e08d14d8fa271">''[[:d:Q118434107|ICTV Master Species List 2022.v1]]''</ref> | | |- | [[:d:Q58033294|Q58033294]] | [[Tracyllalales]] | Tracyllalales | [[Sordariomycetidae]] | | |- | [[:d:Q58044089|Q58044089]] | [[Coprothermobacterales]] | Coprothermobacterales<ref name="ref_5adebfffdd6e1a7375f0d21bc4d1d54f640873304318658c72f86dbab967138f">''[[:d:Q51143933|Proposal for a new classification of a deep branching bacterial phylogenetic lineage: transfer of Coprothermobacter proteolyticus and Coprothermobacter platensis to Coprothermobacteraceae fam. nov., within Coprothermobacterales ord. nov., Coprotherm]]''</ref><ref name="ref_37d054a4c8cde52029f709d9b663c8f23a78e4822a90332b4b620aec5f0920e1">''[[:d:Q60164468|Notification that new names of prokaryotes, new combinations, and new taxonomic opinions have appeared in volume 68, part 5, of the IJSEM]]''</ref> | [[Coprothermobacteria]]<ref name="ref_5adebfffdd6e1a7375f0d21bc4d1d54f640873304318658c72f86dbab967138f">''[[:d:Q51143933|Proposal for a new classification of a deep branching bacterial phylogenetic lineage: transfer of Coprothermobacter proteolyticus and Coprothermobacter platensis to Coprothermobacteraceae fam. nov., within Coprothermobacterales ord. nov., Coprotherm]]''</ref><ref name="ref_75166a3751e44a76afd29552f137fa790b12a7ddb54109baee5751e24ccfd858">''[[:d:Q6595107|List of Prokaryotic names with Standing in Nomenclature]]''</ref> | | |- | [[:d:Q58192325|Q58192325]] | [[Trochida]] | Trochida | [[Vetigastropoda]]<ref name="ref_73dc4ac66b0c56ff1c8223c8dca9fe47b52d0c3701e24bab7c504112ae78d664">''[[:d:Q604063|World Register of Marine Species]]''</ref> | | |- | [[:d:Q58376904|Q58376904]] | [[Lepetellida]] | Lepetellida | [[Vetigastropoda]]<ref name="ref_73dc4ac66b0c56ff1c8223c8dca9fe47b52d0c3701e24bab7c504112ae78d664">''[[:d:Q604063|World Register of Marine Species]]''</ref> | [[File:Haliotis lamellosa.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q58376950|Q58376950]] | [[Seguenziida]] | Seguenziida | [[Vetigastropoda]]<ref name="ref_73dc4ac66b0c56ff1c8223c8dca9fe47b52d0c3701e24bab7c504112ae78d664">''[[:d:Q604063|World Register of Marine Species]]''</ref> | | |- | [[:d:Q58834670|Q58834670]] | [[Amphisphaeriales]] | Amphisphaeriales | [[Xylariomycetidae]] | | |- | [[:d:Q58834703|Q58834703]] | [[Xenospadicoidales]] | Xenospadicoidales | [[Sordariomycetes]] | | |- | [[:d:Q58897196|Q58897196]] | [[Glugeida]] | Glugeida | [[Microsporidea]] | | |- | [[:d:Q59257373|Q59257373]] | [[Nephridiophagales]] | Nephridiophagales | [[Chytridiomycetes]] | | |- | [[:d:Q59514678|Q59514678]] | [[Bicosoecida]] | Bicosoecida | [[Cyathobodoniae]] | [[File:Cafeteria roenbergensis FENCHEL and D J PATTERSON schematic drawing.svg|center|32px]] | |- | [[:d:Q59654245|Q59654245]] | [[Cossurida]] | Cossurida | [[Scolecida]] | | |- | [[:d:Q59660560|Q59660560]] | [[Protodrilida]] | Protodrilida | [[Polychaeta]] | | |- | [[:d:Q60230735|Q60230735]] | [[Neocelosporiales]] | Neocelosporiales | [[Dothideomycetes]] | | |- | [[:d:Q60477980|Q60477980]] | [[Cycloneritida]] | Cycloneritida | [[Neritimorpha]] | [[File:Nerita plicata 2.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q60499593|Q60499593]] | [[Caproiformes]] | Caproiformes<ref name="ref_a051e33592281cdd8168a7cb9c91b7bae6f1bfaba3b754dd2fe75e352e48ebb5">''[[:d:Q33883775|Phylogenetic classification of bony fishes]]''</ref><ref name="ref_137bf6360cd8b91cec0697729a484439e783d9c60defd2ff2eb49ad0a4609190">''[[:d:Q27721031|Bulletin of the Biological Society of Washington]]''</ref> | [[Eupercaria]] | [[File:Boarfish (Capros aper).jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q60499665|Q60499665]] | [[Priacanthiformes]] | Priacanthiformes<ref name="ref_a051e33592281cdd8168a7cb9c91b7bae6f1bfaba3b754dd2fe75e352e48ebb5">''[[:d:Q33883775|Phylogenetic classification of bony fishes]]''</ref><ref name="ref_6f4829663dd7a24c25c607891807ca1fb53414cf9d0e12fd7458ffac92eb794f">''[[:d:Q51444567|Atlas ichthyologique des Indes orientales néêrlandaises : publié sous les auspices du gouvernement colonial néêrlandais]]''</ref> | [[Eupercaria]] | [[File:Crescent-tail bigeye, Priacanthus hamrur, at Elphinstone Reef, Red Sea, Egypt -SCUBA (6180750282).jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q60499707|Q60499707]] | [[Lobotiformes]] | Lobotiformes | [[Eupercaria]] | [[File:Lobotes surinamensis Ford 21.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q60499781|Q60499781]] | [[Gerreiformes]] | Gerreiformes<ref name="ref_f3cd2deb3f2a08b0af060ca6fc31cfc0387088f3a6847ee87839ee2553e4c587">''[[:d:Q5656891|Acta Societatis Regiae Scientiarum Indo-Neerlandicae]]''</ref> | [[Eupercaria]] | | |- | [[:d:Q60499998|Q60499998]] | [[Lutjaniformes]] | Lutjaniformes<ref name="ref_2fbcd70ea6d1f1a9dd2c82d60977f1fbcfff272c39807353423621a7bbf1e93a">''[[:d:Q172266|Biodiversity Heritage Library]]''</ref><ref name="ref_a051e33592281cdd8168a7cb9c91b7bae6f1bfaba3b754dd2fe75e352e48ebb5">''[[:d:Q33883775|Phylogenetic classification of bony fishes]]''</ref> | [[Eupercaria]] | [[File:Bigeye Snappers (Lutjanus lutjanus) (6124107622).jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q60500115|Q60500115]] | [[Acanthuriformes]] | Acanthuriformes<ref name="ref_a051e33592281cdd8168a7cb9c91b7bae6f1bfaba3b754dd2fe75e352e48ebb5">''[[:d:Q33883775|Phylogenetic classification of bony fishes]]''</ref><ref name="ref_326ac5569391c4058005e6ad9441a464fc841e83feba37d7ba7668f7c922fe08">''[[:d:Q9185167|Catalog of Fishes]]''</ref> | [[Eupercaria]]<br/>[[Actinopteri]]<ref name="ref_326ac5569391c4058005e6ad9441a464fc841e83feba37d7ba7668f7c922fe08">''[[:d:Q9185167|Catalog of Fishes]]''</ref><br/>[[Teleostei]]<ref name="ref_73dc4ac66b0c56ff1c8223c8dca9fe47b52d0c3701e24bab7c504112ae78d664">''[[:d:Q604063|World Register of Marine Species]]''</ref> | [[File:Pez cirujano azul cielo (Acanthurus leucosternon), Zanzíbar, Tanzania, 2024-05-29, DD 90.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q60500300|Q60500300]] | [[Chaetodontiformes]] | Chaetodontiformes<ref name="ref_a051e33592281cdd8168a7cb9c91b7bae6f1bfaba3b754dd2fe75e352e48ebb5">''[[:d:Q33883775|Phylogenetic classification of bony fishes]]''</ref><ref name="ref_f3cd2deb3f2a08b0af060ca6fc31cfc0387088f3a6847ee87839ee2553e4c587">''[[:d:Q5656891|Acta Societatis Regiae Scientiarum Indo-Neerlandicae]]''</ref> | [[Eupercaria]] | [[File:Chaetodon melannotus edit.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q60500655|Q60500655]] | [[Pempheriformes]] | Pempheriformes<ref name="ref_f0113f25e45ce800a5912c8d6a11f36d19f48bdbd918313b0761ddf499147e46">''[[:d:Q21090249|The tree of life and a new classification of bony fishes]]''</ref><ref name="ref_a051e33592281cdd8168a7cb9c91b7bae6f1bfaba3b754dd2fe75e352e48ebb5">''[[:d:Q33883775|Phylogenetic classification of bony fishes]]''</ref> | [[Eupercaria]] | [[File:Pempheris vanicolensis Karpathos.JPG|center|32px]] | |- | [[:d:Q60500706|Q60500706]] | [[Labriformes]] | Labriformes | [[Eupercaria]] | [[File:Labrus merula 03-12-06 (Stefano Guerrieri).jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q60582552|Q60582552]] | [[Stiassnyiformes]] | Stiassnyiformes<ref name="ref_100da085a9b70fc501060dbfefd985ebd4f71e890900e597114b1c121ec361f8">''[[:d:Q33390062|RNF213, a new nuclear marker for acanthomorph phylogeny]]''</ref> | [[Percomorpha]] | [[File:Gelege pflegende perculas.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q60610511|Q60610511]] | [[Herpomycetales]] | Herpomycetales | [[Laboulbeniomycetes]] | [[File:Female thallus of Herpomyces chaetophilus, scale bar 100 μm.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q60610522|Q60610522]] | [[Parasympodiellales]] | Parasympodiellales | [[Sordariomycetes]] | | |- | [[:d:Q60610531|Q60610531]] | [[Spathulosporales]] | Spathulosporales<ref name="ref_7e0c637848e1db6d243c2227935970b19db8a4762e00f30bc69a385e75a36bf7">''[[:d:Q99886417|Spathulosporales, a New Order and Possible Missing Link between Laboulbeniales and Pyrenomycetes]]''</ref> | [[Sordariomycetes]] | | |- | [[:d:Q60613116|Q60613116]] | [[Blenniiformes]] | Blenniiformes<ref name="ref_a051e33592281cdd8168a7cb9c91b7bae6f1bfaba3b754dd2fe75e352e48ebb5">''[[:d:Q33883775|Phylogenetic classification of bony fishes]]''</ref><ref name="ref_f3cd2deb3f2a08b0af060ca6fc31cfc0387088f3a6847ee87839ee2553e4c587">''[[:d:Q5656891|Acta Societatis Regiae Scientiarum Indo-Neerlandicae]]''</ref><ref name="ref_326ac5569391c4058005e6ad9441a464fc841e83feba37d7ba7668f7c922fe08">''[[:d:Q9185167|Catalog of Fishes]]''</ref><ref name="ref_f3cd2deb3f2a08b0af060ca6fc31cfc0387088f3a6847ee87839ee2553e4c587">''[[:d:Q5656891|Acta Societatis Regiae Scientiarum Indo-Neerlandicae]]''</ref> | [[Ovalentaria]]<br/>[[Actinopteri]]<ref name="ref_326ac5569391c4058005e6ad9441a464fc841e83feba37d7ba7668f7c922fe08">''[[:d:Q9185167|Catalog of Fishes]]''</ref> | [[File:Ophioblennius steindachneri.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q60621979|Q60621979]] | [[Vermiculariopsiellales]] | Vermiculariopsiellales | [[Sordariomycetes]] | | |- | [[:d:Q60730928|Q60730928]] | [[Symbiotaphrinales]] | Symbiotaphrinales | [[Xylonomycetes]] | | |- | [[:d:Q60732129|Q60732129]] | [[Protacrodontiformes]] | Protacrodontiformes<ref name="ref_e15368fd420c777ba2608cb300ef96bc5cf521014a821d17ae2db180d989550d">''[[:d:Q60731916|Fishes of the World]]''</ref> | [[Euselachii]] | | |- | [[:d:Q60752698|Q60752698]] | [[Silvanigrellales]] | Silvanigrellales<ref name="ref_213dabdcf54779be959c54079ac39216721c72adf7d01a0e8266adca50124209">''[[:d:Q38644756|Silvanigrella aquatica gen. nov., sp. nov., isolated from a freshwater lake, description of Silvanigrellaceae fam. nov. and Silvanigrellales ord. nov., reclassification of the order Bdellovibrionales in the class Oligoflexia, reclassification of the]]''</ref> | [[Oligoflexia]]<ref name="ref_75166a3751e44a76afd29552f137fa790b12a7ddb54109baee5751e24ccfd858">''[[:d:Q6595107|List of Prokaryotic names with Standing in Nomenclature]]''</ref> | | |- | [[:d:Q60974835|Q60974835]] | [[Graphidales]] | Graphidales | [[Ostropomycetidae]] | [[File:Graphis scripta.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q60974866|Q60974866]] | [[Sporastatiales]] | Sporastatiales<ref name="ref_db176f35e8ff66985382896397c52c0ead2b6e4f7c36fcf864eb58708c08420e">''[[:d:Q1860469|Index Fungorum]]''</ref> | [[Lecanoromycetidae]] | | |- | [[:d:Q60974868|Q60974868]] | [[Stomiatiformes]] | Stomiatiformes | [[Stomiati]] | | |- | [[:d:Q60982686|Q60982686]] | [[Orbiniida]] | Orbiniida | [[Polychaeta]] | | |- | [[:d:Q61014058|Q61014058]] | [[Schaereriales]] | Schaereriales | [[Ostropomycetidae]] | [[File:Schaereria fuscocinerea 50-Digulleville,Jardeheu 2015-05-30 01.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q61014061|Q61014061]] | [[Thelenellales]] | Thelenellales | [[Ostropomycetidae]] | | |- | [[:d:Q61041696|Q61041696]] | [[Siphonariida]] | Siphonariida | [[Siphonarimorpha]] | [[File:Siphonaria normalis.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q61484133|Q61484133]] | [[Proplicastomata]] | Proplicastomata | [[Turbellarios|Turbellaria]] | | |- | [[:d:Q61593831|Q61593831]] | [[Trichinellida]] | Trichinellida | [[Dorylaimia]] | | |- | [[:d:Q61677352|Q61677352]] | [[Tectibranchiata]] | Tectibranchiata | [[Tectipleura]] | | |- | [[:d:Q61677362|Q61677362]] | [[Ellobiida]] | Ellobiida | [[Eupulmonata]] | [[File:Kuriirokomimi0903-1.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q61677364|Q61677364]] | [[Runcinida]] | Runcinida | [[Tectipleura]] | [[File:Runcina brenkoae (10.3989-scimar.04907.07A) Figure 2.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q61677365|Q61677365]] | [[Pleurobranchida]] | Pleurobranchida | [[Nudipleura]] | [[File:Tomoberthella martensi (Pilsbry, 1896).jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q61719409|Q61719409]] | [[Acropomatiformes]] | Acropomatiformes<ref name="ref_326ac5569391c4058005e6ad9441a464fc841e83feba37d7ba7668f7c922fe08">''[[:d:Q9185167|Catalog of Fishes]]''</ref> | [[Acanthopterygii]]<br/>[[Teleostei]] | [[File:Acropoma japonicum.png|center|32px]] | |- | [[:d:Q61785088|Q61785088]] | [[Gnosonesimida]] | Gnosonesimida | [[Neoophora]] | | |- | [[:d:Q61882916|Q61882916]] | [[Dolichomastigales]] | Dolichomastigales<ref name="ref_2c414b4f9fc65e5dec31b3eb6cee49db0c63ad63e22253876505c0bc60b3e414">''[[:d:Q45718648|Molecular phylogeny and classification of the Mamiellophyceae class. nov. (Chlorophyta) based on sequence comparisons of the nuclear- and plastid-encoded rRNA operons]]''</ref> | [[Mamiellophyceae]] | | |- | [[:d:Q61954804|Q61954804]] | [[Picomonadida]] | Picomonadida<ref name="ref_6f84893f17d7dac5f1f35e78e801676446c737f5807c18239365a578d6349f8b">''[[:d:Q21089798|Picomonas judraskeda Gen. Et Sp. Nov.: The First Identified Member of the Picozoa Phylum Nov., a Widespread Group of Picoeukaryotes, Formerly Known as ‘Picobiliphytes’]]''</ref> | [[Picomonadea]] | | |- | [[:d:Q61995833|Q61995833]] | [[Entosiphonida]] | Entosiphonida<ref name="ref_434ca199bdc838a6ed49c005b9c03973cbc6c433a66101db8e1a66595b1e97d7">''[[:d:Q39151632|Higher classification and phylogeny of Euglenozoa]]''</ref> | [[Entosiphonea]]<ref name="ref_434ca199bdc838a6ed49c005b9c03973cbc6c433a66101db8e1a66595b1e97d7">''[[:d:Q39151632|Higher classification and phylogeny of Euglenozoa]]''</ref> | | |- | [[:d:Q61996034|Q61996034]] | [[Decastavida]] | Decastavida<ref name="ref_434ca199bdc838a6ed49c005b9c03973cbc6c433a66101db8e1a66595b1e97d7">''[[:d:Q39151632|Higher classification and phylogeny of Euglenozoa]]''</ref> | [[Homostavia]]<ref name="ref_434ca199bdc838a6ed49c005b9c03973cbc6c433a66101db8e1a66595b1e97d7">''[[:d:Q39151632|Higher classification and phylogeny of Euglenozoa]]''</ref> | | |- | [[:d:Q61996113|Q61996113]] | [[Heterostavida]] | Heterostavida<ref name="ref_434ca199bdc838a6ed49c005b9c03973cbc6c433a66101db8e1a66595b1e97d7">''[[:d:Q39151632|Higher classification and phylogeny of Euglenozoa]]''</ref> | [[Heterostavia]]<ref name="ref_434ca199bdc838a6ed49c005b9c03973cbc6c433a66101db8e1a66595b1e97d7">''[[:d:Q39151632|Higher classification and phylogeny of Euglenozoa]]''</ref> | | |- | [[:d:Q61996150|Q61996150]] | [[Anisonemida]] | Anisonemida<ref name="ref_434ca199bdc838a6ed49c005b9c03973cbc6c433a66101db8e1a66595b1e97d7">''[[:d:Q39151632|Higher classification and phylogeny of Euglenozoa]]''</ref> | [[Anisonemia]]<ref name="ref_434ca199bdc838a6ed49c005b9c03973cbc6c433a66101db8e1a66595b1e97d7">''[[:d:Q39151632|Higher classification and phylogeny of Euglenozoa]]''</ref> | | |- | [[:d:Q61996166|Q61996166]] | [[Natomonadida]] | Natomonadida<ref name="ref_434ca199bdc838a6ed49c005b9c03973cbc6c433a66101db8e1a66595b1e97d7">''[[:d:Q39151632|Higher classification and phylogeny of Euglenozoa]]''</ref> | [[Anisonemia]]<ref name="ref_434ca199bdc838a6ed49c005b9c03973cbc6c433a66101db8e1a66595b1e97d7">''[[:d:Q39151632|Higher classification and phylogeny of Euglenozoa]]''</ref> | | |- | [[:d:Q61996307|Q61996307]] | [[Acroglissida]] | Acroglissida<ref name="ref_434ca199bdc838a6ed49c005b9c03973cbc6c433a66101db8e1a66595b1e97d7">''[[:d:Q39151632|Higher classification and phylogeny of Euglenozoa]]''</ref> | [[Anisonemia]]<ref name="ref_434ca199bdc838a6ed49c005b9c03973cbc6c433a66101db8e1a66595b1e97d7">''[[:d:Q39151632|Higher classification and phylogeny of Euglenozoa]]''</ref> | | |- | [[:d:Q61996383|Q61996383]] | [[Rapazida]] | Rapazida<ref name="ref_434ca199bdc838a6ed49c005b9c03973cbc6c433a66101db8e1a66595b1e97d7">''[[:d:Q39151632|Higher classification and phylogeny of Euglenozoa]]''</ref> | [[Rapazia]]<ref name="ref_434ca199bdc838a6ed49c005b9c03973cbc6c433a66101db8e1a66595b1e97d7">''[[:d:Q39151632|Higher classification and phylogeny of Euglenozoa]]''</ref> | | |- | [[:d:Q61996471|Q61996471]] | [[Bihospitida]] | Bihospitida<ref name="ref_434ca199bdc838a6ed49c005b9c03973cbc6c433a66101db8e1a66595b1e97d7">''[[:d:Q39151632|Higher classification and phylogeny of Euglenozoa]]''</ref> | [[Postgaardea]]<ref name="ref_434ca199bdc838a6ed49c005b9c03973cbc6c433a66101db8e1a66595b1e97d7">''[[:d:Q39151632|Higher classification and phylogeny of Euglenozoa]]''</ref> | [[File:Bihospites bacati.png|center|32px]] | |- | [[:d:Q62027276|Q62027276]] | [[Marinilabiliales]] | Marinilabiliales<ref name="ref_9ae6c8ad221311ebd778c9d88b42488f04a12fd332a74f693a61d971cd8e311c">''[[:d:Q31118258|Description of Ancylomarina subtilis gen. nov., sp. nov., isolated from coastal sediment, proposal of Marinilabiliales ord. nov. and transfer of Marinilabiliaceae, Prolixibacteraceae and Marinifilaceae to the order Marinilabiliales]]''</ref> | [[Bacteroidia]] | | |- | [[:d:Q62033507|Q62033507]] | [[Parachlamydiales]] | Parachlamydiales<ref name="ref_a25afa24983402a023c867220d977742cc38109a08b24c472b80b2f949d8751f">''[[:d:Q45340843|List of new names and new combinations previously effectively, but not validly, published]]''</ref> | [[Chlamydiia]] | | |- | [[:d:Q62066301|Q62066301]] | [[Kiritimatiellales]] | Kiritimatiellales<ref name="ref_2c4dfd394042fbfceb463f93db11e02a29e679c3dec44a71baa7f9ed165fbb9f">''[[:d:Q45760105|List of new names and new combinations previously effectively, but not validly, published]]''</ref> | [[Kiritimatiellia]]<ref name="ref_75166a3751e44a76afd29552f137fa790b12a7ddb54109baee5751e24ccfd858">''[[:d:Q6595107|List of Prokaryotic names with Standing in Nomenclature]]''</ref> | | |- | [[:d:Q62602515|Q62602515]] | [[Saprospirales]] | Saprospirales<ref name="ref_2724d13786ac91bda0097cc619b6c671650279ec70877a9dd71d395a353c7ee6">''[[:d:Q45760312|List of new names and new combinations previously effectively, but not validly, published]]''</ref> | [[Saprospiria]]<ref name="ref_75166a3751e44a76afd29552f137fa790b12a7ddb54109baee5751e24ccfd858">''[[:d:Q6595107|List of Prokaryotic names with Standing in Nomenclature]]''</ref> | | |- | [[:d:Q62629846|Q62629846]] | [[Iodidimonadales]] | Iodidimonadales<ref name="ref_4cdc9f927d5f2db64e3aae537e098b2abebfb5bf0626f0282bd7b2bf07efa11d">''[[:d:Q36114794|Iodidimonas muriae gen. nov., sp. nov., an aerobic iodide-oxidizing bacterium isolated from brine of a natural gas and iodine recovery facility, and proposals of Iodidimonadaceae fam. nov., Iodidimonadales ord. nov., Emcibacteraceae fam. nov. and Em]]''</ref> | [[Alphaproteobacteria]]<ref name="ref_75166a3751e44a76afd29552f137fa790b12a7ddb54109baee5751e24ccfd858">''[[:d:Q6595107|List of Prokaryotic names with Standing in Nomenclature]]''</ref> | | |- | [[:d:Q62630101|Q62630101]] | [[Micropepsales]] | Micropepsales<ref name="ref_099e527cc6f1ad212c98ac9b5372c69d0d7a7e7914a65530fa4ed69afdc20754">''[[:d:Q31146117|Micropepsis pineolensis gen. nov., sp. nov., a mildly acidophilic alphaproteobacterium isolated from a poor fen, and proposal of Micropepsaceae fam. nov. within Micropepsales ord. nov.]]''</ref> | [[Alphaproteobacteria]]<ref name="ref_75166a3751e44a76afd29552f137fa790b12a7ddb54109baee5751e24ccfd858">''[[:d:Q6595107|List of Prokaryotic names with Standing in Nomenclature]]''</ref> | | |- | [[:d:Q62646382|Q62646382]] | [[Immundisolibacterales]] | Immundisolibacterales<ref name="ref_50b5e10f95ce441e37e8af9ec2827e2ff93bdaca5a97decc7b8ce8bc85a11c85">''[[:d:Q31147391|Description of Immundisolibacter cernigliae gen. nov., sp. nov., a high-molecular-weight polycyclic aromatic hydrocarbon-degrading bacterium within the class Gammaproteobacteria, and proposal of Immundisolibacterales ord. nov. and Immundisolibactera]]''</ref> | [[Gammaproteobacteria]] | | |- | [[:d:Q62646992|Q62646992]] | [[Lysobacterales]] | Lysobacterales | [[Gammaproteobacteria]]<ref name="ref_75166a3751e44a76afd29552f137fa790b12a7ddb54109baee5751e24ccfd858">''[[:d:Q6595107|List of Prokaryotic names with Standing in Nomenclature]]''</ref> | | |- | [[:d:Q63362711|Q63362711]] | [[Minwuiales]] | Minwuiales<ref name="ref_63e7eb55c1137f1df3ca22987e5f977cabed0e569a931075aa68eaaaa52816f0">''[[:d:Q57457771|Minwuia thermotolerans gen. nov., sp. nov., a marine bacterium forming a deep branch in the Alphaproteobacteria, and proposal of Minwuiaceae fam. nov. and Minwuiales ord. nov]]''</ref> | [[Alphaproteobacteria]]<ref name="ref_75166a3751e44a76afd29552f137fa790b12a7ddb54109baee5751e24ccfd858">''[[:d:Q6595107|List of Prokaryotic names with Standing in Nomenclature]]''</ref> | | |- | [[:d:Q63366516|Q63366516]] | [[Methanonatronarchaeales]] | Methanonatronarchaeales | [[Methanonatronarchaeia]] | | |- | [[:d:Q63433510|Q63433510]] | [[Capsulimonadales]] | Capsulimonadales<ref name="ref_55b8961a7dcc45cace5483661f8e4884931d73af1b32c8767e3dc86a258f4cf8">''[[:d:Q63339648|Capsulimonas corticalis gen. nov., sp. nov., an aerobic capsulated bacterium, of a novel bacterial order, Capsulimonadales ord. nov., of the class Armatimonadia of the phylum Armatimonadetes]]''</ref> | [[Armatimonadia]]<ref name="ref_75166a3751e44a76afd29552f137fa790b12a7ddb54109baee5751e24ccfd858">''[[:d:Q6595107|List of Prokaryotic names with Standing in Nomenclature]]''</ref> | | |- | [[:d:Q63526920|Q63526920]] | [[Jobellisiales]] | Jobellisiales | [[Diaporthomycetidae]] | [[File:Jobellisia luteola.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q63622085|Q63622085]] | [[Violaceomycetales]] | Violaceomycetales<ref name="ref_82a93aaf9856a2fd63eac3fba3fe343ad7e56198d14659e833e0b85253d528e1">''[[:d:Q30989140|Violaceomyces palustris gen. et sp. nov. and a new monotypic lineage, Violaceomycetales ord. nov. in Ustilaginomycetes]]''</ref> | [[Ustilaginomycetes]] | | |- | [[:d:Q63985623|Q63985623]] | [[Prorhynchida]] | Prorhynchida | [[Rhabditophora]] | | |- | [[:d:Q64350794|Q64350794]] | [[Bartheletiales]] | Bartheletiales | [[Bartheletiomycetes]] | | |- | [[:d:Q65120555|Q65120555]] | [[Benneviaspidiformes]] | Benneviaspidiformes | [[Osteostraci]] | | |- | [[:d:Q65133717|Q65133717]] | [[Gloeochaetales]] | Gloeochaetales | [[Glaucophyceae]] | [[File:Gloeochaete wittrockiana 336295979.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q65147721|Q65147721]] | [[Corallicolida]] | Corallicolida<ref name="ref_82674526fa5a7ad5f848891c100d44304a99aaac22eff3ab03fc12f16773650b">''[[:d:Q107742586|Taxonomy of the Apicomplexan Symbionts of Coral, including Corallicolida ord. nov., Reassignment of the Genus Gemmocystis , and Description of New Species Corallicola aquarius gen. nov. sp. nov. and Anthozoaphila gnarlus gen. nov. sp. nov]]''</ref> | [[Conoidasida]] | | |- | [[:d:Q65684104|Q65684104]] | [[Umbellinales]] | Umbellinales | [[Charophyceae]] | | |- | [[:d:Q66793644|Q66793644]] | [[Rhodelphida]] | Rhodelphida<ref name="ref_1c4c81dfe9821d726fc2a7e0d711e97f1c130b35c01f3557dbc10ab5c096eac6">''[[:d:Q91969380|Non-photosynthetic predators are sister to red algae]]''</ref> | [[Rhodelphea]] | | |- | [[:d:Q67428932|Q67428932]] | [[Eupodiscales]] | Eupodiscales | [[Thalassiosirophycidae]] | [[File:Eupodiscus in Peragallo 1897.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q68355482|Q68355482]] | [[Goniochloridales]] | Goniochloridales | [[Eustigmatophyceae]] | | |- | [[:d:Q68781205|Q68781205]] | [[Eucoccidiida]] | Eucoccidiida<ref name="ref_482b1afc773fdb8673c3a9d2bf5b723661e4792369fa3621a45a9c4d9cfa9c67">''[[:d:Q109567037|Selenococcidium intermedium Lég. et Dub. et la systématique des sporozoaires]]''</ref> | [[Coccidia]] | | |- | [[:d:Q68805630|Q68805630]] | [[Hypotrichida]] | Hypotrichida | [[Polymenophorea]] | | |- | [[:d:Q69466372|Q69466372]] | [[Eimeriida]] | Eimeriida | | | |- | [[:d:Q71426529|Q71426529]] | [[Gastrochaenida]] | Gastrochaenida | [[Imparidentia]] | [[File:Winged Chimney Clam (11670624063).jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q71439911|Q71439911]] | [[Sphaeriida]] | Sphaeriida | [[Imparidentia]] | [[File:Sphaerium corneum.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q71807112|Q71807112]] | [[Galeommatida]] | Galeommatida | [[Imparidentia]] | [[File:Un bivalve de la famille des Galeommatidae.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q72265514|Q72265514]] | [[Rudista]] | Rudista | | | |- | [[:d:Q75381923|Q75381923]] | [[Naiaditales]] | Naiaditales<ref name="ref_6391a79fce707863162e6f9160e97be2103e6c52abb90c750e6948af61e61729">''[[:d:Q23718005|Validation of ordinal and family names for a Triassic fossil liverwort, Naiadita (Naiaditaceae, Marchantiopsida)]]''</ref> | [[Marchantiidae]] | | |- | [[:d:Q76877615|Q76877615]] | [[Cocculinida]] | Cocculinida | [[Neomphaliones]] | [[File:Coccopigya hispida (MNHN-IM-2000-4954).jpeg|center|32px]] | |- | [[:d:Q77043819|Q77043819]] | [[Phlebolepidiformes]] | Phlebolepidiformes | [[Thelodonti]] | | |- | [[:d:Q80125024|Q80125024]] | [[Loganelliiformes]] | Loganelliiformes | [[Thelodonti]] | | |- | [[:d:Q80128509|Q80128509]] | [[Gloeomargaritales]] | Gloeomargaritales<ref name="ref_e01dcf3d912f75555f18e269d584adf6ee3316aec5fa7716215e6e3bf24b12e7">''[[:d:Q31146072|Description of Gloeomargarita lithophora gen. nov., sp. nov., a thylakoid-bearing basal-branching cyanobacterium with intracellular carbonates, and proposal for Gloeomargaritales ord. nov.]]''</ref> | [[Gloeobacterophycidae]]<ref name="ref_ff4287d2b684447b988dc170c7ca062d5ba1a84425bf769a210a2c4e4ad32e8f">''[[:d:Q2835653|AlgaeBase]]''</ref> | | |- | [[:d:Q81932568|Q81932568]] | [[Barclayales]] | Barclayales | [[Angiospermae|angiosperms]] | | |- | [[:d:Q81932854|Q81932854]] | [[Euryalales]] | Euryalales | [[Angiospermae|angiosperms]] | | |- | [[:d:Q81933723|Q81933723]] | [[Trimeniales]] | Trimeniales<ref name="ref_52c422a3a63aa15cea70f788af0d98a62756f3c860fdd8b758b51fe95d8330a2">''[[:d:Q55869373|Flowering Plants]]''</ref> | [[Magnoliopsida]]<br/>[[Nymphaeanae]]<ref name="ref_52c422a3a63aa15cea70f788af0d98a62756f3c860fdd8b758b51fe95d8330a2">''[[:d:Q55869373|Flowering Plants]]''</ref> | | |- | [[:d:Q81935761|Q81935761]] | [[Asarales]] | Asarales | [[magnoliids]] | | |- | [[:d:Q81936634|Q81936634]] | [[Degeneriales]] | Degeneriales | [[Magnoliidae]] | | |- | [[:d:Q81937093|Q81937093]] | [[Himantandrales]] | Himantandrales<ref name="ref_52c422a3a63aa15cea70f788af0d98a62756f3c860fdd8b758b51fe95d8330a2">''[[:d:Q55869373|Flowering Plants]]''</ref> | [[Magnoliidae]]<br/>[[Magnolianae]]<ref name="ref_52c422a3a63aa15cea70f788af0d98a62756f3c860fdd8b758b51fe95d8330a2">''[[:d:Q55869373|Flowering Plants]]''</ref> | | |- | [[:d:Q82298227|Q82298227]] | [[Scotinosphaerales]] | Scotinosphaerales<ref name="ref_3895185af95cf28476dd9af5cc417cf324bb23cb2fba734abae77f23730244a8">''[[:d:Q39893958|Morphology and Phylogenetic Position of the Freshwater Green Microalgae Chlorochytrium (Chlorophyceae) and Scotinosphaera (Scotinosphaerales, ord. nov., Ulvophyceae).]]''</ref> | [[Ulvophyceae]] | [[File:Scotinosphaera paradoxa in Klebs 1881.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q82342899|Q82342899]] | [[Sandiviiformes]] | Sandiviiformes | [[Thelodonti]] | | |- | [[:d:Q84550989|Q84550989]] | [[Chloropicales]] | Chloropicales<ref name="ref_93e5b331f74e37623548173396db15e1d2164f42f2a2735e529656555c8b859e">''[[:d:Q42630271|Chloropicophyceae, a new class of picophytoplanktonic prasinophytes.]]''</ref> | [[Chloropicophyceae]] | | |- | [[:d:Q84556357|Q84556357]] | [[Prasinococcales]] | Prasinococcales<ref name="ref_df92f74a2661655060d9beb7927f10f6b8ddf7c3ad37aed7855a4a0cd90ae91e">''[[:d:Q28603071|Chloroplast phylogenomic analyses reveal the deepest-branching lineage of the Chlorophyta, Palmophyllophyceae class. nov]]''</ref> | [[Palmophyllophyceae]] | | |- | [[:d:Q84562353|Q84562353]] | [[Picocystales]] | Picocystales<ref name="ref_93e5b331f74e37623548173396db15e1d2164f42f2a2735e529656555c8b859e">''[[:d:Q42630271|Chloropicophyceae, a new class of picophytoplanktonic prasinophytes.]]''</ref> | [[Picocystophyceae]] | | |- | [[:d:Q85764131|Q85764131]] | [[Gosslingiales]] | Gosslingiales | [[Zosterophyllopsida]] | | |- | [[:d:Q86837870|Q86837870]] | [[Canuelloida]] | Canuelloida | [[Podoplea]] | | |- | [[:d:Q86941093|Q86941093]] | [[Marthamycetales]] | Marthamycetales | [[Leotiomycetes]] | | |- | [[:d:Q88305188|Q88305188]] | [[Micropeltidales]] | Micropeltidales<ref name="ref_db176f35e8ff66985382896397c52c0ead2b6e4f7c36fcf864eb58708c08420e">''[[:d:Q1860469|Index Fungorum]]''</ref> | [[Lecanoromycetes]] | | |- | [[:d:Q92035382|Q92035382]] | [[Nanoarchaeales]] | Nanoarchaeales | [[Nanoarchaeia]]<ref name="ref_75166a3751e44a76afd29552f137fa790b12a7ddb54109baee5751e24ccfd858">''[[:d:Q6595107|List of Prokaryotic names with Standing in Nomenclature]]''</ref> | | |- | [[:d:Q92198718|Q92198718]] | [[Tubulavirales]] | Tubulavirales<ref name="ref_07776f326281d5e24cbcc830e5a6299a7fcd41305594d7aca61bc802b1d479b9">''[[:d:Q106917282|ICTV Master Species List 2020.v1]]''</ref><ref name="ref_366e4bf484d4214841243da83f659ace184bbeecf9fc0cd66df4467b6c755511">''[[:d:Q116118382|ICTV Master Species List 2021.v3]]''</ref><ref name="ref_d916964a5fca18117bde82d5e828f40b1d39919a12b6db1f9e1e08d14d8fa271">''[[:d:Q118434107|ICTV Master Species List 2022.v1]]''</ref> | [[Faserviricetes]]<ref name="ref_07776f326281d5e24cbcc830e5a6299a7fcd41305594d7aca61bc802b1d479b9">''[[:d:Q106917282|ICTV Master Species List 2020.v1]]''</ref><ref name="ref_366e4bf484d4214841243da83f659ace184bbeecf9fc0cd66df4467b6c755511">''[[:d:Q116118382|ICTV Master Species List 2021.v3]]''</ref><ref name="ref_d916964a5fca18117bde82d5e828f40b1d39919a12b6db1f9e1e08d14d8fa271">''[[:d:Q118434107|ICTV Master Species List 2022.v1]]''</ref> | | |- | [[:d:Q92198781|Q92198781]] | [[Polivirales]] | Polivirales<ref name="ref_86248ee29065b1dbfae06cdca4f80714ef7bc68d41623ae8e4c64e65d9eda18a">''[[:d:Q91806681|ICTV Master Species List 2019.v1]]''</ref><ref name="ref_07776f326281d5e24cbcc830e5a6299a7fcd41305594d7aca61bc802b1d479b9">''[[:d:Q106917282|ICTV Master Species List 2020.v1]]''</ref><ref name="ref_366e4bf484d4214841243da83f659ace184bbeecf9fc0cd66df4467b6c755511">''[[:d:Q116118382|ICTV Master Species List 2021.v3]]''</ref><ref name="ref_d916964a5fca18117bde82d5e828f40b1d39919a12b6db1f9e1e08d14d8fa271">''[[:d:Q118434107|ICTV Master Species List 2022.v1]]''</ref> | [[Mouviricetes]]<ref name="ref_86248ee29065b1dbfae06cdca4f80714ef7bc68d41623ae8e4c64e65d9eda18a">''[[:d:Q91806681|ICTV Master Species List 2019.v1]]''</ref><ref name="ref_07776f326281d5e24cbcc830e5a6299a7fcd41305594d7aca61bc802b1d479b9">''[[:d:Q106917282|ICTV Master Species List 2020.v1]]''</ref><ref name="ref_366e4bf484d4214841243da83f659ace184bbeecf9fc0cd66df4467b6c755511">''[[:d:Q116118382|ICTV Master Species List 2021.v3]]''</ref><ref name="ref_d916964a5fca18117bde82d5e828f40b1d39919a12b6db1f9e1e08d14d8fa271">''[[:d:Q118434107|ICTV Master Species List 2022.v1]]''</ref> | | |- | [[:d:Q92198840|Q92198840]] | [[Sepolyvirales]] | Sepolyvirales<ref name="ref_86248ee29065b1dbfae06cdca4f80714ef7bc68d41623ae8e4c64e65d9eda18a">''[[:d:Q91806681|ICTV Master Species List 2019.v1]]''</ref><ref name="ref_07776f326281d5e24cbcc830e5a6299a7fcd41305594d7aca61bc802b1d479b9">''[[:d:Q106917282|ICTV Master Species List 2020.v1]]''</ref><ref name="ref_366e4bf484d4214841243da83f659ace184bbeecf9fc0cd66df4467b6c755511">''[[:d:Q116118382|ICTV Master Species List 2021.v3]]''</ref><ref name="ref_d916964a5fca18117bde82d5e828f40b1d39919a12b6db1f9e1e08d14d8fa271">''[[:d:Q118434107|ICTV Master Species List 2022.v1]]''</ref> | [[Papovaviricetes]]<ref name="ref_86248ee29065b1dbfae06cdca4f80714ef7bc68d41623ae8e4c64e65d9eda18a">''[[:d:Q91806681|ICTV Master Species List 2019.v1]]''</ref><ref name="ref_07776f326281d5e24cbcc830e5a6299a7fcd41305594d7aca61bc802b1d479b9">''[[:d:Q106917282|ICTV Master Species List 2020.v1]]''</ref><ref name="ref_366e4bf484d4214841243da83f659ace184bbeecf9fc0cd66df4467b6c755511">''[[:d:Q116118382|ICTV Master Species List 2021.v3]]''</ref><ref name="ref_d916964a5fca18117bde82d5e828f40b1d39919a12b6db1f9e1e08d14d8fa271">''[[:d:Q118434107|ICTV Master Species List 2022.v1]]''</ref> | | |- | [[:d:Q92198891|Q92198891]] | [[Zurhausenvirales]] | Zurhausenvirales<ref name="ref_86248ee29065b1dbfae06cdca4f80714ef7bc68d41623ae8e4c64e65d9eda18a">''[[:d:Q91806681|ICTV Master Species List 2019.v1]]''</ref><ref name="ref_07776f326281d5e24cbcc830e5a6299a7fcd41305594d7aca61bc802b1d479b9">''[[:d:Q106917282|ICTV Master Species List 2020.v1]]''</ref><ref name="ref_366e4bf484d4214841243da83f659ace184bbeecf9fc0cd66df4467b6c755511">''[[:d:Q116118382|ICTV Master Species List 2021.v3]]''</ref><ref name="ref_d916964a5fca18117bde82d5e828f40b1d39919a12b6db1f9e1e08d14d8fa271">''[[:d:Q118434107|ICTV Master Species List 2022.v1]]''</ref> | [[Papovaviricetes]]<ref name="ref_86248ee29065b1dbfae06cdca4f80714ef7bc68d41623ae8e4c64e65d9eda18a">''[[:d:Q91806681|ICTV Master Species List 2019.v1]]''</ref><ref name="ref_07776f326281d5e24cbcc830e5a6299a7fcd41305594d7aca61bc802b1d479b9">''[[:d:Q106917282|ICTV Master Species List 2020.v1]]''</ref><ref name="ref_366e4bf484d4214841243da83f659ace184bbeecf9fc0cd66df4467b6c755511">''[[:d:Q116118382|ICTV Master Species List 2021.v3]]''</ref><ref name="ref_d916964a5fca18117bde82d5e828f40b1d39919a12b6db1f9e1e08d14d8fa271">''[[:d:Q118434107|ICTV Master Species List 2022.v1]]''</ref> | | |- | [[:d:Q92198939|Q92198939]] | [[Piccovirales]] | Piccovirales<ref name="ref_86248ee29065b1dbfae06cdca4f80714ef7bc68d41623ae8e4c64e65d9eda18a">''[[:d:Q91806681|ICTV Master Species List 2019.v1]]''</ref><ref name="ref_07776f326281d5e24cbcc830e5a6299a7fcd41305594d7aca61bc802b1d479b9">''[[:d:Q106917282|ICTV Master Species List 2020.v1]]''</ref><ref name="ref_366e4bf484d4214841243da83f659ace184bbeecf9fc0cd66df4467b6c755511">''[[:d:Q116118382|ICTV Master Species List 2021.v3]]''</ref><ref name="ref_d916964a5fca18117bde82d5e828f40b1d39919a12b6db1f9e1e08d14d8fa271">''[[:d:Q118434107|ICTV Master Species List 2022.v1]]''</ref> | [[Quintoviricetes]]<ref name="ref_86248ee29065b1dbfae06cdca4f80714ef7bc68d41623ae8e4c64e65d9eda18a">''[[:d:Q91806681|ICTV Master Species List 2019.v1]]''</ref><ref name="ref_07776f326281d5e24cbcc830e5a6299a7fcd41305594d7aca61bc802b1d479b9">''[[:d:Q106917282|ICTV Master Species List 2020.v1]]''</ref><ref name="ref_366e4bf484d4214841243da83f659ace184bbeecf9fc0cd66df4467b6c755511">''[[:d:Q116118382|ICTV Master Species List 2021.v3]]''</ref><ref name="ref_d916964a5fca18117bde82d5e828f40b1d39919a12b6db1f9e1e08d14d8fa271">''[[:d:Q118434107|ICTV Master Species List 2022.v1]]''</ref> | | |- | [[:d:Q92198999|Q92198999]] | [[Baphyvirales]] | Baphyvirales<ref name="ref_86248ee29065b1dbfae06cdca4f80714ef7bc68d41623ae8e4c64e65d9eda18a">''[[:d:Q91806681|ICTV Master Species List 2019.v1]]''</ref><ref name="ref_07776f326281d5e24cbcc830e5a6299a7fcd41305594d7aca61bc802b1d479b9">''[[:d:Q106917282|ICTV Master Species List 2020.v1]]''</ref><ref name="ref_366e4bf484d4214841243da83f659ace184bbeecf9fc0cd66df4467b6c755511">''[[:d:Q116118382|ICTV Master Species List 2021.v3]]''</ref><ref name="ref_d916964a5fca18117bde82d5e828f40b1d39919a12b6db1f9e1e08d14d8fa271">''[[:d:Q118434107|ICTV Master Species List 2022.v1]]''</ref> | [[Arfiviricetes]]<ref name="ref_86248ee29065b1dbfae06cdca4f80714ef7bc68d41623ae8e4c64e65d9eda18a">''[[:d:Q91806681|ICTV Master Species List 2019.v1]]''</ref><ref name="ref_07776f326281d5e24cbcc830e5a6299a7fcd41305594d7aca61bc802b1d479b9">''[[:d:Q106917282|ICTV Master Species List 2020.v1]]''</ref><ref name="ref_366e4bf484d4214841243da83f659ace184bbeecf9fc0cd66df4467b6c755511">''[[:d:Q116118382|ICTV Master Species List 2021.v3]]''</ref><ref name="ref_d916964a5fca18117bde82d5e828f40b1d39919a12b6db1f9e1e08d14d8fa271">''[[:d:Q118434107|ICTV Master Species List 2022.v1]]''</ref> | | |- | [[:d:Q92199060|Q92199060]] | [[Cirlivirales]] | Cirlivirales<ref name="ref_86248ee29065b1dbfae06cdca4f80714ef7bc68d41623ae8e4c64e65d9eda18a">''[[:d:Q91806681|ICTV Master Species List 2019.v1]]''</ref><ref name="ref_07776f326281d5e24cbcc830e5a6299a7fcd41305594d7aca61bc802b1d479b9">''[[:d:Q106917282|ICTV Master Species List 2020.v1]]''</ref><ref name="ref_366e4bf484d4214841243da83f659ace184bbeecf9fc0cd66df4467b6c755511">''[[:d:Q116118382|ICTV Master Species List 2021.v3]]''</ref><ref name="ref_d916964a5fca18117bde82d5e828f40b1d39919a12b6db1f9e1e08d14d8fa271">''[[:d:Q118434107|ICTV Master Species List 2022.v1]]''</ref> | [[Arfiviricetes]]<ref name="ref_86248ee29065b1dbfae06cdca4f80714ef7bc68d41623ae8e4c64e65d9eda18a">''[[:d:Q91806681|ICTV Master Species List 2019.v1]]''</ref><ref name="ref_07776f326281d5e24cbcc830e5a6299a7fcd41305594d7aca61bc802b1d479b9">''[[:d:Q106917282|ICTV Master Species List 2020.v1]]''</ref><ref name="ref_366e4bf484d4214841243da83f659ace184bbeecf9fc0cd66df4467b6c755511">''[[:d:Q116118382|ICTV Master Species List 2021.v3]]''</ref><ref name="ref_d916964a5fca18117bde82d5e828f40b1d39919a12b6db1f9e1e08d14d8fa271">''[[:d:Q118434107|ICTV Master Species List 2022.v1]]''</ref> | | |- | [[:d:Q92199132|Q92199132]] | [[Cremevirales]] | Cremevirales<ref name="ref_86248ee29065b1dbfae06cdca4f80714ef7bc68d41623ae8e4c64e65d9eda18a">''[[:d:Q91806681|ICTV Master Species List 2019.v1]]''</ref><ref name="ref_07776f326281d5e24cbcc830e5a6299a7fcd41305594d7aca61bc802b1d479b9">''[[:d:Q106917282|ICTV Master Species List 2020.v1]]''</ref><ref name="ref_366e4bf484d4214841243da83f659ace184bbeecf9fc0cd66df4467b6c755511">''[[:d:Q116118382|ICTV Master Species List 2021.v3]]''</ref><ref name="ref_d916964a5fca18117bde82d5e828f40b1d39919a12b6db1f9e1e08d14d8fa271">''[[:d:Q118434107|ICTV Master Species List 2022.v1]]''</ref> | [[Arfiviricetes]]<ref name="ref_86248ee29065b1dbfae06cdca4f80714ef7bc68d41623ae8e4c64e65d9eda18a">''[[:d:Q91806681|ICTV Master Species List 2019.v1]]''</ref><ref name="ref_07776f326281d5e24cbcc830e5a6299a7fcd41305594d7aca61bc802b1d479b9">''[[:d:Q106917282|ICTV Master Species List 2020.v1]]''</ref><ref name="ref_366e4bf484d4214841243da83f659ace184bbeecf9fc0cd66df4467b6c755511">''[[:d:Q116118382|ICTV Master Species List 2021.v3]]''</ref><ref name="ref_d916964a5fca18117bde82d5e828f40b1d39919a12b6db1f9e1e08d14d8fa271">''[[:d:Q118434107|ICTV Master Species List 2022.v1]]''</ref> | | |- | [[:d:Q92199175|Q92199175]] | [[Mulpavirales]] | Mulpavirales<ref name="ref_86248ee29065b1dbfae06cdca4f80714ef7bc68d41623ae8e4c64e65d9eda18a">''[[:d:Q91806681|ICTV Master Species List 2019.v1]]''</ref><ref name="ref_07776f326281d5e24cbcc830e5a6299a7fcd41305594d7aca61bc802b1d479b9">''[[:d:Q106917282|ICTV Master Species List 2020.v1]]''</ref><ref name="ref_366e4bf484d4214841243da83f659ace184bbeecf9fc0cd66df4467b6c755511">''[[:d:Q116118382|ICTV Master Species List 2021.v3]]''</ref><ref name="ref_d916964a5fca18117bde82d5e828f40b1d39919a12b6db1f9e1e08d14d8fa271">''[[:d:Q118434107|ICTV Master Species List 2022.v1]]''</ref> | [[Arfiviricetes]]<ref name="ref_86248ee29065b1dbfae06cdca4f80714ef7bc68d41623ae8e4c64e65d9eda18a">''[[:d:Q91806681|ICTV Master Species List 2019.v1]]''</ref><ref name="ref_07776f326281d5e24cbcc830e5a6299a7fcd41305594d7aca61bc802b1d479b9">''[[:d:Q106917282|ICTV Master Species List 2020.v1]]''</ref><ref name="ref_366e4bf484d4214841243da83f659ace184bbeecf9fc0cd66df4467b6c755511">''[[:d:Q116118382|ICTV Master Species List 2021.v3]]''</ref><ref name="ref_d916964a5fca18117bde82d5e828f40b1d39919a12b6db1f9e1e08d14d8fa271">''[[:d:Q118434107|ICTV Master Species List 2022.v1]]''</ref> | | |- | [[:d:Q92199229|Q92199229]] | [[Recrevirales]] | Recrevirales<ref name="ref_86248ee29065b1dbfae06cdca4f80714ef7bc68d41623ae8e4c64e65d9eda18a">''[[:d:Q91806681|ICTV Master Species List 2019.v1]]''</ref><ref name="ref_366e4bf484d4214841243da83f659ace184bbeecf9fc0cd66df4467b6c755511">''[[:d:Q116118382|ICTV Master Species List 2021.v3]]''</ref><ref name="ref_d916964a5fca18117bde82d5e828f40b1d39919a12b6db1f9e1e08d14d8fa271">''[[:d:Q118434107|ICTV Master Species List 2022.v1]]''</ref> | [[Arfiviricetes]]<ref name="ref_86248ee29065b1dbfae06cdca4f80714ef7bc68d41623ae8e4c64e65d9eda18a">''[[:d:Q91806681|ICTV Master Species List 2019.v1]]''</ref><ref name="ref_366e4bf484d4214841243da83f659ace184bbeecf9fc0cd66df4467b6c755511">''[[:d:Q116118382|ICTV Master Species List 2021.v3]]''</ref><ref name="ref_d916964a5fca18117bde82d5e828f40b1d39919a12b6db1f9e1e08d14d8fa271">''[[:d:Q118434107|ICTV Master Species List 2022.v1]]''</ref> | | |- | [[:d:Q92199277|Q92199277]] | [[Geplafuvirales]] | Geplafuvirales<ref name="ref_86248ee29065b1dbfae06cdca4f80714ef7bc68d41623ae8e4c64e65d9eda18a">''[[:d:Q91806681|ICTV Master Species List 2019.v1]]''</ref><ref name="ref_07776f326281d5e24cbcc830e5a6299a7fcd41305594d7aca61bc802b1d479b9">''[[:d:Q106917282|ICTV Master Species List 2020.v1]]''</ref><ref name="ref_366e4bf484d4214841243da83f659ace184bbeecf9fc0cd66df4467b6c755511">''[[:d:Q116118382|ICTV Master Species List 2021.v3]]''</ref><ref name="ref_d916964a5fca18117bde82d5e828f40b1d39919a12b6db1f9e1e08d14d8fa271">''[[:d:Q118434107|ICTV Master Species List 2022.v1]]''</ref> | [[Repensiviricetes]]<ref name="ref_86248ee29065b1dbfae06cdca4f80714ef7bc68d41623ae8e4c64e65d9eda18a">''[[:d:Q91806681|ICTV Master Species List 2019.v1]]''</ref><ref name="ref_07776f326281d5e24cbcc830e5a6299a7fcd41305594d7aca61bc802b1d479b9">''[[:d:Q106917282|ICTV Master Species List 2020.v1]]''</ref><ref name="ref_366e4bf484d4214841243da83f659ace184bbeecf9fc0cd66df4467b6c755511">''[[:d:Q116118382|ICTV Master Species List 2021.v3]]''</ref><ref name="ref_d916964a5fca18117bde82d5e828f40b1d39919a12b6db1f9e1e08d14d8fa271">''[[:d:Q118434107|ICTV Master Species List 2022.v1]]''</ref> | | |- | [[:d:Q92199356|Q92199356]] | [[Haloruvirales]] | Haloruvirales<ref name="ref_86248ee29065b1dbfae06cdca4f80714ef7bc68d41623ae8e4c64e65d9eda18a">''[[:d:Q91806681|ICTV Master Species List 2019.v1]]''</ref><ref name="ref_07776f326281d5e24cbcc830e5a6299a7fcd41305594d7aca61bc802b1d479b9">''[[:d:Q106917282|ICTV Master Species List 2020.v1]]''</ref><ref name="ref_366e4bf484d4214841243da83f659ace184bbeecf9fc0cd66df4467b6c755511">''[[:d:Q116118382|ICTV Master Species List 2021.v3]]''</ref><ref name="ref_d916964a5fca18117bde82d5e828f40b1d39919a12b6db1f9e1e08d14d8fa271">''[[:d:Q118434107|ICTV Master Species List 2022.v1]]''</ref> | [[Huolimaviricetes]]<ref name="ref_86248ee29065b1dbfae06cdca4f80714ef7bc68d41623ae8e4c64e65d9eda18a">''[[:d:Q91806681|ICTV Master Species List 2019.v1]]''</ref><ref name="ref_07776f326281d5e24cbcc830e5a6299a7fcd41305594d7aca61bc802b1d479b9">''[[:d:Q106917282|ICTV Master Species List 2020.v1]]''</ref><ref name="ref_366e4bf484d4214841243da83f659ace184bbeecf9fc0cd66df4467b6c755511">''[[:d:Q116118382|ICTV Master Species List 2021.v3]]''</ref><ref name="ref_d916964a5fca18117bde82d5e828f40b1d39919a12b6db1f9e1e08d14d8fa271">''[[:d:Q118434107|ICTV Master Species List 2022.v1]]''</ref> | | |- | [[:d:Q92199404|Q92199404]] | [[Ghabrivirales]] | Ghabrivirales<ref name="ref_86248ee29065b1dbfae06cdca4f80714ef7bc68d41623ae8e4c64e65d9eda18a">''[[:d:Q91806681|ICTV Master Species List 2019.v1]]''</ref><ref name="ref_07776f326281d5e24cbcc830e5a6299a7fcd41305594d7aca61bc802b1d479b9">''[[:d:Q106917282|ICTV Master Species List 2020.v1]]''</ref><ref name="ref_366e4bf484d4214841243da83f659ace184bbeecf9fc0cd66df4467b6c755511">''[[:d:Q116118382|ICTV Master Species List 2021.v3]]''</ref><ref name="ref_d916964a5fca18117bde82d5e828f40b1d39919a12b6db1f9e1e08d14d8fa271">''[[:d:Q118434107|ICTV Master Species List 2022.v1]]''</ref> | [[Chrymotiviricetes]]<ref name="ref_86248ee29065b1dbfae06cdca4f80714ef7bc68d41623ae8e4c64e65d9eda18a">''[[:d:Q91806681|ICTV Master Species List 2019.v1]]''</ref><ref name="ref_07776f326281d5e24cbcc830e5a6299a7fcd41305594d7aca61bc802b1d479b9">''[[:d:Q106917282|ICTV Master Species List 2020.v1]]''</ref><ref name="ref_366e4bf484d4214841243da83f659ace184bbeecf9fc0cd66df4467b6c755511">''[[:d:Q116118382|ICTV Master Species List 2021.v3]]''</ref><ref name="ref_d916964a5fca18117bde82d5e828f40b1d39919a12b6db1f9e1e08d14d8fa271">''[[:d:Q118434107|ICTV Master Species List 2022.v1]]''</ref> | | |- | [[:d:Q92199470|Q92199470]] | [[Hepelivirales]] | Hepelivirales<ref name="ref_86248ee29065b1dbfae06cdca4f80714ef7bc68d41623ae8e4c64e65d9eda18a">''[[:d:Q91806681|ICTV Master Species List 2019.v1]]''</ref><ref name="ref_07776f326281d5e24cbcc830e5a6299a7fcd41305594d7aca61bc802b1d479b9">''[[:d:Q106917282|ICTV Master Species List 2020.v1]]''</ref><ref name="ref_366e4bf484d4214841243da83f659ace184bbeecf9fc0cd66df4467b6c755511">''[[:d:Q116118382|ICTV Master Species List 2021.v3]]''</ref><ref name="ref_d916964a5fca18117bde82d5e828f40b1d39919a12b6db1f9e1e08d14d8fa271">''[[:d:Q118434107|ICTV Master Species List 2022.v1]]''</ref> | [[Alsuviricetes]]<ref name="ref_86248ee29065b1dbfae06cdca4f80714ef7bc68d41623ae8e4c64e65d9eda18a">''[[:d:Q91806681|ICTV Master Species List 2019.v1]]''</ref><ref name="ref_07776f326281d5e24cbcc830e5a6299a7fcd41305594d7aca61bc802b1d479b9">''[[:d:Q106917282|ICTV Master Species List 2020.v1]]''</ref><ref name="ref_366e4bf484d4214841243da83f659ace184bbeecf9fc0cd66df4467b6c755511">''[[:d:Q116118382|ICTV Master Species List 2021.v3]]''</ref><ref name="ref_d916964a5fca18117bde82d5e828f40b1d39919a12b6db1f9e1e08d14d8fa271">''[[:d:Q118434107|ICTV Master Species List 2022.v1]]''</ref> | [[File:Hepatitis E virus.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q92199535|Q92199535]] | [[Martellivirales]] | Martellivirales<ref name="ref_86248ee29065b1dbfae06cdca4f80714ef7bc68d41623ae8e4c64e65d9eda18a">''[[:d:Q91806681|ICTV Master Species List 2019.v1]]''</ref><ref name="ref_07776f326281d5e24cbcc830e5a6299a7fcd41305594d7aca61bc802b1d479b9">''[[:d:Q106917282|ICTV Master Species List 2020.v1]]''</ref><ref name="ref_366e4bf484d4214841243da83f659ace184bbeecf9fc0cd66df4467b6c755511">''[[:d:Q116118382|ICTV Master Species List 2021.v3]]''</ref><ref name="ref_d916964a5fca18117bde82d5e828f40b1d39919a12b6db1f9e1e08d14d8fa271">''[[:d:Q118434107|ICTV Master Species List 2022.v1]]''</ref> | [[Alsuviricetes]]<ref name="ref_86248ee29065b1dbfae06cdca4f80714ef7bc68d41623ae8e4c64e65d9eda18a">''[[:d:Q91806681|ICTV Master Species List 2019.v1]]''</ref><ref name="ref_07776f326281d5e24cbcc830e5a6299a7fcd41305594d7aca61bc802b1d479b9">''[[:d:Q106917282|ICTV Master Species List 2020.v1]]''</ref><ref name="ref_366e4bf484d4214841243da83f659ace184bbeecf9fc0cd66df4467b6c755511">''[[:d:Q116118382|ICTV Master Species List 2021.v3]]''</ref><ref name="ref_d916964a5fca18117bde82d5e828f40b1d39919a12b6db1f9e1e08d14d8fa271">''[[:d:Q118434107|ICTV Master Species List 2022.v1]]''</ref> | | |- | [[:d:Q92199599|Q92199599]] | [[Amarillovirales]] | Amarillovirales<ref name="ref_86248ee29065b1dbfae06cdca4f80714ef7bc68d41623ae8e4c64e65d9eda18a">''[[:d:Q91806681|ICTV Master Species List 2019.v1]]''</ref><ref name="ref_07776f326281d5e24cbcc830e5a6299a7fcd41305594d7aca61bc802b1d479b9">''[[:d:Q106917282|ICTV Master Species List 2020.v1]]''</ref><ref name="ref_366e4bf484d4214841243da83f659ace184bbeecf9fc0cd66df4467b6c755511">''[[:d:Q116118382|ICTV Master Species List 2021.v3]]''</ref><ref name="ref_d916964a5fca18117bde82d5e828f40b1d39919a12b6db1f9e1e08d14d8fa271">''[[:d:Q118434107|ICTV Master Species List 2022.v1]]''</ref> | [[Flasuviricetes]]<ref name="ref_86248ee29065b1dbfae06cdca4f80714ef7bc68d41623ae8e4c64e65d9eda18a">''[[:d:Q91806681|ICTV Master Species List 2019.v1]]''</ref><ref name="ref_07776f326281d5e24cbcc830e5a6299a7fcd41305594d7aca61bc802b1d479b9">''[[:d:Q106917282|ICTV Master Species List 2020.v1]]''</ref><ref name="ref_366e4bf484d4214841243da83f659ace184bbeecf9fc0cd66df4467b6c755511">''[[:d:Q116118382|ICTV Master Species List 2021.v3]]''</ref><ref name="ref_d916964a5fca18117bde82d5e828f40b1d39919a12b6db1f9e1e08d14d8fa271">''[[:d:Q118434107|ICTV Master Species List 2022.v1]]''</ref> | | |- | [[:d:Q92199658|Q92199658]] | [[Nodamuvirales]] | Nodamuvirales<ref name="ref_86248ee29065b1dbfae06cdca4f80714ef7bc68d41623ae8e4c64e65d9eda18a">''[[:d:Q91806681|ICTV Master Species List 2019.v1]]''</ref><ref name="ref_07776f326281d5e24cbcc830e5a6299a7fcd41305594d7aca61bc802b1d479b9">''[[:d:Q106917282|ICTV Master Species List 2020.v1]]''</ref><ref name="ref_366e4bf484d4214841243da83f659ace184bbeecf9fc0cd66df4467b6c755511">''[[:d:Q116118382|ICTV Master Species List 2021.v3]]''</ref><ref name="ref_d916964a5fca18117bde82d5e828f40b1d39919a12b6db1f9e1e08d14d8fa271">''[[:d:Q118434107|ICTV Master Species List 2022.v1]]''</ref> | [[Magsaviricetes]]<ref name="ref_86248ee29065b1dbfae06cdca4f80714ef7bc68d41623ae8e4c64e65d9eda18a">''[[:d:Q91806681|ICTV Master Species List 2019.v1]]''</ref><ref name="ref_07776f326281d5e24cbcc830e5a6299a7fcd41305594d7aca61bc802b1d479b9">''[[:d:Q106917282|ICTV Master Species List 2020.v1]]''</ref><ref name="ref_366e4bf484d4214841243da83f659ace184bbeecf9fc0cd66df4467b6c755511">''[[:d:Q116118382|ICTV Master Species List 2021.v3]]''</ref><ref name="ref_d916964a5fca18117bde82d5e828f40b1d39919a12b6db1f9e1e08d14d8fa271">''[[:d:Q118434107|ICTV Master Species List 2022.v1]]''</ref> | | |- | [[:d:Q92199717|Q92199717]] | [[Tolivirales]] | Tolivirales<ref name="ref_86248ee29065b1dbfae06cdca4f80714ef7bc68d41623ae8e4c64e65d9eda18a">''[[:d:Q91806681|ICTV Master Species List 2019.v1]]''</ref><ref name="ref_07776f326281d5e24cbcc830e5a6299a7fcd41305594d7aca61bc802b1d479b9">''[[:d:Q106917282|ICTV Master Species List 2020.v1]]''</ref><ref name="ref_366e4bf484d4214841243da83f659ace184bbeecf9fc0cd66df4467b6c755511">''[[:d:Q116118382|ICTV Master Species List 2021.v3]]''</ref><ref name="ref_d916964a5fca18117bde82d5e828f40b1d39919a12b6db1f9e1e08d14d8fa271">''[[:d:Q118434107|ICTV Master Species List 2022.v1]]''</ref> | [[Tolucaviricetes]]<ref name="ref_86248ee29065b1dbfae06cdca4f80714ef7bc68d41623ae8e4c64e65d9eda18a">''[[:d:Q91806681|ICTV Master Species List 2019.v1]]''</ref><ref name="ref_07776f326281d5e24cbcc830e5a6299a7fcd41305594d7aca61bc802b1d479b9">''[[:d:Q106917282|ICTV Master Species List 2020.v1]]''</ref><ref name="ref_366e4bf484d4214841243da83f659ace184bbeecf9fc0cd66df4467b6c755511">''[[:d:Q116118382|ICTV Master Species List 2021.v3]]''</ref><ref name="ref_d916964a5fca18117bde82d5e828f40b1d39919a12b6db1f9e1e08d14d8fa271">''[[:d:Q118434107|ICTV Master Species List 2022.v1]]''</ref> | | |- | [[:d:Q92199767|Q92199767]] | [[Cryppavirales]] | Cryppavirales<ref name="ref_86248ee29065b1dbfae06cdca4f80714ef7bc68d41623ae8e4c64e65d9eda18a">''[[:d:Q91806681|ICTV Master Species List 2019.v1]]''</ref><ref name="ref_07776f326281d5e24cbcc830e5a6299a7fcd41305594d7aca61bc802b1d479b9">''[[:d:Q106917282|ICTV Master Species List 2020.v1]]''</ref><ref name="ref_366e4bf484d4214841243da83f659ace184bbeecf9fc0cd66df4467b6c755511">''[[:d:Q116118382|ICTV Master Species List 2021.v3]]''</ref><ref name="ref_d916964a5fca18117bde82d5e828f40b1d39919a12b6db1f9e1e08d14d8fa271">''[[:d:Q118434107|ICTV Master Species List 2022.v1]]''</ref> | [[Howeltoviricetes]]<ref name="ref_86248ee29065b1dbfae06cdca4f80714ef7bc68d41623ae8e4c64e65d9eda18a">''[[:d:Q91806681|ICTV Master Species List 2019.v1]]''</ref><ref name="ref_07776f326281d5e24cbcc830e5a6299a7fcd41305594d7aca61bc802b1d479b9">''[[:d:Q106917282|ICTV Master Species List 2020.v1]]''</ref><ref name="ref_366e4bf484d4214841243da83f659ace184bbeecf9fc0cd66df4467b6c755511">''[[:d:Q116118382|ICTV Master Species List 2021.v3]]''</ref><ref name="ref_d916964a5fca18117bde82d5e828f40b1d39919a12b6db1f9e1e08d14d8fa271">''[[:d:Q118434107|ICTV Master Species List 2022.v1]]''</ref> | | |- | [[:d:Q92199803|Q92199803]] | [[Ourlivirales]] | Ourlivirales<ref name="ref_86248ee29065b1dbfae06cdca4f80714ef7bc68d41623ae8e4c64e65d9eda18a">''[[:d:Q91806681|ICTV Master Species List 2019.v1]]''</ref><ref name="ref_07776f326281d5e24cbcc830e5a6299a7fcd41305594d7aca61bc802b1d479b9">''[[:d:Q106917282|ICTV Master Species List 2020.v1]]''</ref><ref name="ref_366e4bf484d4214841243da83f659ace184bbeecf9fc0cd66df4467b6c755511">''[[:d:Q116118382|ICTV Master Species List 2021.v3]]''</ref><ref name="ref_d916964a5fca18117bde82d5e828f40b1d39919a12b6db1f9e1e08d14d8fa271">''[[:d:Q118434107|ICTV Master Species List 2022.v1]]''</ref> | [[Miaviricetes]]<ref name="ref_86248ee29065b1dbfae06cdca4f80714ef7bc68d41623ae8e4c64e65d9eda18a">''[[:d:Q91806681|ICTV Master Species List 2019.v1]]''</ref><ref name="ref_07776f326281d5e24cbcc830e5a6299a7fcd41305594d7aca61bc802b1d479b9">''[[:d:Q106917282|ICTV Master Species List 2020.v1]]''</ref><ref name="ref_366e4bf484d4214841243da83f659ace184bbeecf9fc0cd66df4467b6c755511">''[[:d:Q116118382|ICTV Master Species List 2021.v3]]''</ref><ref name="ref_d916964a5fca18117bde82d5e828f40b1d39919a12b6db1f9e1e08d14d8fa271">''[[:d:Q118434107|ICTV Master Species List 2022.v1]]''</ref> | | |- | [[:d:Q92199892|Q92199892]] | [[Patatavirales]] | Patatavirales<ref name="ref_86248ee29065b1dbfae06cdca4f80714ef7bc68d41623ae8e4c64e65d9eda18a">''[[:d:Q91806681|ICTV Master Species List 2019.v1]]''</ref><ref name="ref_07776f326281d5e24cbcc830e5a6299a7fcd41305594d7aca61bc802b1d479b9">''[[:d:Q106917282|ICTV Master Species List 2020.v1]]''</ref><ref name="ref_366e4bf484d4214841243da83f659ace184bbeecf9fc0cd66df4467b6c755511">''[[:d:Q116118382|ICTV Master Species List 2021.v3]]''</ref><ref name="ref_d916964a5fca18117bde82d5e828f40b1d39919a12b6db1f9e1e08d14d8fa271">''[[:d:Q118434107|ICTV Master Species List 2022.v1]]''</ref> | [[Stelpaviricetes]]<ref name="ref_86248ee29065b1dbfae06cdca4f80714ef7bc68d41623ae8e4c64e65d9eda18a">''[[:d:Q91806681|ICTV Master Species List 2019.v1]]''</ref><ref name="ref_07776f326281d5e24cbcc830e5a6299a7fcd41305594d7aca61bc802b1d479b9">''[[:d:Q106917282|ICTV Master Species List 2020.v1]]''</ref><ref name="ref_366e4bf484d4214841243da83f659ace184bbeecf9fc0cd66df4467b6c755511">''[[:d:Q116118382|ICTV Master Species List 2021.v3]]''</ref><ref name="ref_d916964a5fca18117bde82d5e828f40b1d39919a12b6db1f9e1e08d14d8fa271">''[[:d:Q118434107|ICTV Master Species List 2022.v1]]''</ref> | | |- | [[:d:Q92199940|Q92199940]] | [[Stellavirales]] | Stellavirales<ref name="ref_86248ee29065b1dbfae06cdca4f80714ef7bc68d41623ae8e4c64e65d9eda18a">''[[:d:Q91806681|ICTV Master Species List 2019.v1]]''</ref><ref name="ref_07776f326281d5e24cbcc830e5a6299a7fcd41305594d7aca61bc802b1d479b9">''[[:d:Q106917282|ICTV Master Species List 2020.v1]]''</ref><ref name="ref_366e4bf484d4214841243da83f659ace184bbeecf9fc0cd66df4467b6c755511">''[[:d:Q116118382|ICTV Master Species List 2021.v3]]''</ref><ref name="ref_d916964a5fca18117bde82d5e828f40b1d39919a12b6db1f9e1e08d14d8fa271">''[[:d:Q118434107|ICTV Master Species List 2022.v1]]''</ref> | [[Stelpaviricetes]]<ref name="ref_86248ee29065b1dbfae06cdca4f80714ef7bc68d41623ae8e4c64e65d9eda18a">''[[:d:Q91806681|ICTV Master Species List 2019.v1]]''</ref><ref name="ref_07776f326281d5e24cbcc830e5a6299a7fcd41305594d7aca61bc802b1d479b9">''[[:d:Q106917282|ICTV Master Species List 2020.v1]]''</ref><ref name="ref_366e4bf484d4214841243da83f659ace184bbeecf9fc0cd66df4467b6c755511">''[[:d:Q116118382|ICTV Master Species List 2021.v3]]''</ref><ref name="ref_d916964a5fca18117bde82d5e828f40b1d39919a12b6db1f9e1e08d14d8fa271">''[[:d:Q118434107|ICTV Master Species List 2022.v1]]''</ref> | | |- | [[:d:Q92199989|Q92199989]] | [[Blubervirales]] | Blubervirales<ref name="ref_86248ee29065b1dbfae06cdca4f80714ef7bc68d41623ae8e4c64e65d9eda18a">''[[:d:Q91806681|ICTV Master Species List 2019.v1]]''</ref><ref name="ref_07776f326281d5e24cbcc830e5a6299a7fcd41305594d7aca61bc802b1d479b9">''[[:d:Q106917282|ICTV Master Species List 2020.v1]]''</ref><ref name="ref_366e4bf484d4214841243da83f659ace184bbeecf9fc0cd66df4467b6c755511">''[[:d:Q116118382|ICTV Master Species List 2021.v3]]''</ref><ref name="ref_d916964a5fca18117bde82d5e828f40b1d39919a12b6db1f9e1e08d14d8fa271">''[[:d:Q118434107|ICTV Master Species List 2022.v1]]''</ref> | [[Revtraviricetes]]<ref name="ref_86248ee29065b1dbfae06cdca4f80714ef7bc68d41623ae8e4c64e65d9eda18a">''[[:d:Q91806681|ICTV Master Species List 2019.v1]]''</ref><ref name="ref_07776f326281d5e24cbcc830e5a6299a7fcd41305594d7aca61bc802b1d479b9">''[[:d:Q106917282|ICTV Master Species List 2020.v1]]''</ref><ref name="ref_366e4bf484d4214841243da83f659ace184bbeecf9fc0cd66df4467b6c755511">''[[:d:Q116118382|ICTV Master Species List 2021.v3]]''</ref><ref name="ref_d916964a5fca18117bde82d5e828f40b1d39919a12b6db1f9e1e08d14d8fa271">''[[:d:Q118434107|ICTV Master Species List 2022.v1]]''</ref> | | |- | [[:d:Q92200027|Q92200027]] | [[Priklausovirales]] | Priklausovirales<ref name="ref_86248ee29065b1dbfae06cdca4f80714ef7bc68d41623ae8e4c64e65d9eda18a">''[[:d:Q91806681|ICTV Master Species List 2019.v1]]''</ref><ref name="ref_07776f326281d5e24cbcc830e5a6299a7fcd41305594d7aca61bc802b1d479b9">''[[:d:Q106917282|ICTV Master Species List 2020.v1]]''</ref><ref name="ref_366e4bf484d4214841243da83f659ace184bbeecf9fc0cd66df4467b6c755511">''[[:d:Q116118382|ICTV Master Species List 2021.v3]]''</ref><ref name="ref_d916964a5fca18117bde82d5e828f40b1d39919a12b6db1f9e1e08d14d8fa271">''[[:d:Q118434107|ICTV Master Species List 2022.v1]]''</ref> | [[Maveriviricetes]]<ref name="ref_86248ee29065b1dbfae06cdca4f80714ef7bc68d41623ae8e4c64e65d9eda18a">''[[:d:Q91806681|ICTV Master Species List 2019.v1]]''</ref><ref name="ref_07776f326281d5e24cbcc830e5a6299a7fcd41305594d7aca61bc802b1d479b9">''[[:d:Q106917282|ICTV Master Species List 2020.v1]]''</ref><ref name="ref_366e4bf484d4214841243da83f659ace184bbeecf9fc0cd66df4467b6c755511">''[[:d:Q116118382|ICTV Master Species List 2021.v3]]''</ref><ref name="ref_d916964a5fca18117bde82d5e828f40b1d39919a12b6db1f9e1e08d14d8fa271">''[[:d:Q118434107|ICTV Master Species List 2022.v1]]''</ref> | | |- | [[:d:Q92200073|Q92200073]] | [[Belfryvirales]] | Belfryvirales<ref name="ref_86248ee29065b1dbfae06cdca4f80714ef7bc68d41623ae8e4c64e65d9eda18a">''[[:d:Q91806681|ICTV Master Species List 2019.v1]]''</ref><ref name="ref_07776f326281d5e24cbcc830e5a6299a7fcd41305594d7aca61bc802b1d479b9">''[[:d:Q106917282|ICTV Master Species List 2020.v1]]''</ref><ref name="ref_366e4bf484d4214841243da83f659ace184bbeecf9fc0cd66df4467b6c755511">''[[:d:Q116118382|ICTV Master Species List 2021.v3]]''</ref><ref name="ref_d916964a5fca18117bde82d5e828f40b1d39919a12b6db1f9e1e08d14d8fa271">''[[:d:Q118434107|ICTV Master Species List 2022.v1]]''</ref> | [[Tectiliviricetes]]<ref name="ref_86248ee29065b1dbfae06cdca4f80714ef7bc68d41623ae8e4c64e65d9eda18a">''[[:d:Q91806681|ICTV Master Species List 2019.v1]]''</ref><ref name="ref_07776f326281d5e24cbcc830e5a6299a7fcd41305594d7aca61bc802b1d479b9">''[[:d:Q106917282|ICTV Master Species List 2020.v1]]''</ref><ref name="ref_366e4bf484d4214841243da83f659ace184bbeecf9fc0cd66df4467b6c755511">''[[:d:Q116118382|ICTV Master Species List 2021.v3]]''</ref><ref name="ref_d916964a5fca18117bde82d5e828f40b1d39919a12b6db1f9e1e08d14d8fa271">''[[:d:Q118434107|ICTV Master Species List 2022.v1]]''</ref> | | |- | [[:d:Q92200124|Q92200124]] | [[Kalamavirales]] | Kalamavirales<ref name="ref_86248ee29065b1dbfae06cdca4f80714ef7bc68d41623ae8e4c64e65d9eda18a">''[[:d:Q91806681|ICTV Master Species List 2019.v1]]''</ref><ref name="ref_07776f326281d5e24cbcc830e5a6299a7fcd41305594d7aca61bc802b1d479b9">''[[:d:Q106917282|ICTV Master Species List 2020.v1]]''</ref><ref name="ref_366e4bf484d4214841243da83f659ace184bbeecf9fc0cd66df4467b6c755511">''[[:d:Q116118382|ICTV Master Species List 2021.v3]]''</ref><ref name="ref_d916964a5fca18117bde82d5e828f40b1d39919a12b6db1f9e1e08d14d8fa271">''[[:d:Q118434107|ICTV Master Species List 2022.v1]]''</ref> | [[Tectiliviricetes]]<ref name="ref_86248ee29065b1dbfae06cdca4f80714ef7bc68d41623ae8e4c64e65d9eda18a">''[[:d:Q91806681|ICTV Master Species List 2019.v1]]''</ref><ref name="ref_07776f326281d5e24cbcc830e5a6299a7fcd41305594d7aca61bc802b1d479b9">''[[:d:Q106917282|ICTV Master Species List 2020.v1]]''</ref><ref name="ref_366e4bf484d4214841243da83f659ace184bbeecf9fc0cd66df4467b6c755511">''[[:d:Q116118382|ICTV Master Species List 2021.v3]]''</ref><ref name="ref_d916964a5fca18117bde82d5e828f40b1d39919a12b6db1f9e1e08d14d8fa271">''[[:d:Q118434107|ICTV Master Species List 2022.v1]]''</ref> | | |- | [[:d:Q92200167|Q92200167]] | [[Rowavirales]] | Rowavirales<ref name="ref_86248ee29065b1dbfae06cdca4f80714ef7bc68d41623ae8e4c64e65d9eda18a">''[[:d:Q91806681|ICTV Master Species List 2019.v1]]''</ref><ref name="ref_07776f326281d5e24cbcc830e5a6299a7fcd41305594d7aca61bc802b1d479b9">''[[:d:Q106917282|ICTV Master Species List 2020.v1]]''</ref><ref name="ref_366e4bf484d4214841243da83f659ace184bbeecf9fc0cd66df4467b6c755511">''[[:d:Q116118382|ICTV Master Species List 2021.v3]]''</ref><ref name="ref_d916964a5fca18117bde82d5e828f40b1d39919a12b6db1f9e1e08d14d8fa271">''[[:d:Q118434107|ICTV Master Species List 2022.v1]]''</ref> | [[Tectiliviricetes]]<ref name="ref_86248ee29065b1dbfae06cdca4f80714ef7bc68d41623ae8e4c64e65d9eda18a">''[[:d:Q91806681|ICTV Master Species List 2019.v1]]''</ref><ref name="ref_07776f326281d5e24cbcc830e5a6299a7fcd41305594d7aca61bc802b1d479b9">''[[:d:Q106917282|ICTV Master Species List 2020.v1]]''</ref><ref name="ref_366e4bf484d4214841243da83f659ace184bbeecf9fc0cd66df4467b6c755511">''[[:d:Q116118382|ICTV Master Species List 2021.v3]]''</ref><ref name="ref_d916964a5fca18117bde82d5e828f40b1d39919a12b6db1f9e1e08d14d8fa271">''[[:d:Q118434107|ICTV Master Species List 2022.v1]]''</ref> | | |- | [[:d:Q92200206|Q92200206]] | [[Vinavirales]] | Vinavirales<ref name="ref_86248ee29065b1dbfae06cdca4f80714ef7bc68d41623ae8e4c64e65d9eda18a">''[[:d:Q91806681|ICTV Master Species List 2019.v1]]''</ref><ref name="ref_07776f326281d5e24cbcc830e5a6299a7fcd41305594d7aca61bc802b1d479b9">''[[:d:Q106917282|ICTV Master Species List 2020.v1]]''</ref><ref name="ref_366e4bf484d4214841243da83f659ace184bbeecf9fc0cd66df4467b6c755511">''[[:d:Q116118382|ICTV Master Species List 2021.v3]]''</ref><ref name="ref_d916964a5fca18117bde82d5e828f40b1d39919a12b6db1f9e1e08d14d8fa271">''[[:d:Q118434107|ICTV Master Species List 2022.v1]]''</ref> | [[Tectiliviricetes]]<ref name="ref_86248ee29065b1dbfae06cdca4f80714ef7bc68d41623ae8e4c64e65d9eda18a">''[[:d:Q91806681|ICTV Master Species List 2019.v1]]''</ref><ref name="ref_07776f326281d5e24cbcc830e5a6299a7fcd41305594d7aca61bc802b1d479b9">''[[:d:Q106917282|ICTV Master Species List 2020.v1]]''</ref><ref name="ref_366e4bf484d4214841243da83f659ace184bbeecf9fc0cd66df4467b6c755511">''[[:d:Q116118382|ICTV Master Species List 2021.v3]]''</ref><ref name="ref_d916964a5fca18117bde82d5e828f40b1d39919a12b6db1f9e1e08d14d8fa271">''[[:d:Q118434107|ICTV Master Species List 2022.v1]]''</ref> | | |- | [[:d:Q92200246|Q92200246]] | [[Halopanivirales]] | Halopanivirales<ref name="ref_86248ee29065b1dbfae06cdca4f80714ef7bc68d41623ae8e4c64e65d9eda18a">''[[:d:Q91806681|ICTV Master Species List 2019.v1]]''</ref><ref name="ref_07776f326281d5e24cbcc830e5a6299a7fcd41305594d7aca61bc802b1d479b9">''[[:d:Q106917282|ICTV Master Species List 2020.v1]]''</ref><ref name="ref_366e4bf484d4214841243da83f659ace184bbeecf9fc0cd66df4467b6c755511">''[[:d:Q116118382|ICTV Master Species List 2021.v3]]''</ref><ref name="ref_d916964a5fca18117bde82d5e828f40b1d39919a12b6db1f9e1e08d14d8fa271">''[[:d:Q118434107|ICTV Master Species List 2022.v1]]''</ref> | [[Laserviricetes]]<ref name="ref_86248ee29065b1dbfae06cdca4f80714ef7bc68d41623ae8e4c64e65d9eda18a">''[[:d:Q91806681|ICTV Master Species List 2019.v1]]''</ref><ref name="ref_07776f326281d5e24cbcc830e5a6299a7fcd41305594d7aca61bc802b1d479b9">''[[:d:Q106917282|ICTV Master Species List 2020.v1]]''</ref><ref name="ref_366e4bf484d4214841243da83f659ace184bbeecf9fc0cd66df4467b6c755511">''[[:d:Q116118382|ICTV Master Species List 2021.v3]]''</ref><ref name="ref_d916964a5fca18117bde82d5e828f40b1d39919a12b6db1f9e1e08d14d8fa271">''[[:d:Q118434107|ICTV Master Species List 2022.v1]]''</ref> | | |- | [[:d:Q92614093|Q92614093]] | [[Petitvirales]] | Petitvirales<ref name="ref_86248ee29065b1dbfae06cdca4f80714ef7bc68d41623ae8e4c64e65d9eda18a">''[[:d:Q91806681|ICTV Master Species List 2019.v1]]''</ref><ref name="ref_07776f326281d5e24cbcc830e5a6299a7fcd41305594d7aca61bc802b1d479b9">''[[:d:Q106917282|ICTV Master Species List 2020.v1]]''</ref><ref name="ref_366e4bf484d4214841243da83f659ace184bbeecf9fc0cd66df4467b6c755511">''[[:d:Q116118382|ICTV Master Species List 2021.v3]]''</ref><ref name="ref_d916964a5fca18117bde82d5e828f40b1d39919a12b6db1f9e1e08d14d8fa271">''[[:d:Q118434107|ICTV Master Species List 2022.v1]]''</ref> | [[Malgrandaviricetes]]<ref name="ref_86248ee29065b1dbfae06cdca4f80714ef7bc68d41623ae8e4c64e65d9eda18a">''[[:d:Q91806681|ICTV Master Species List 2019.v1]]''</ref><ref name="ref_07776f326281d5e24cbcc830e5a6299a7fcd41305594d7aca61bc802b1d479b9">''[[:d:Q106917282|ICTV Master Species List 2020.v1]]''</ref><ref name="ref_366e4bf484d4214841243da83f659ace184bbeecf9fc0cd66df4467b6c755511">''[[:d:Q116118382|ICTV Master Species List 2021.v3]]''</ref><ref name="ref_d916964a5fca18117bde82d5e828f40b1d39919a12b6db1f9e1e08d14d8fa271">''[[:d:Q118434107|ICTV Master Species List 2022.v1]]''</ref> | | |- | [[:d:Q92614140|Q92614140]] | [[Reovirales]] | Reovirales<ref name="ref_86248ee29065b1dbfae06cdca4f80714ef7bc68d41623ae8e4c64e65d9eda18a">''[[:d:Q91806681|ICTV Master Species List 2019.v1]]''</ref><ref name="ref_07776f326281d5e24cbcc830e5a6299a7fcd41305594d7aca61bc802b1d479b9">''[[:d:Q106917282|ICTV Master Species List 2020.v1]]''</ref><ref name="ref_366e4bf484d4214841243da83f659ace184bbeecf9fc0cd66df4467b6c755511">''[[:d:Q116118382|ICTV Master Species List 2021.v3]]''</ref><ref name="ref_d916964a5fca18117bde82d5e828f40b1d39919a12b6db1f9e1e08d14d8fa271">''[[:d:Q118434107|ICTV Master Species List 2022.v1]]''</ref> | [[Resentoviricetes]]<ref name="ref_86248ee29065b1dbfae06cdca4f80714ef7bc68d41623ae8e4c64e65d9eda18a">''[[:d:Q91806681|ICTV Master Species List 2019.v1]]''</ref><ref name="ref_07776f326281d5e24cbcc830e5a6299a7fcd41305594d7aca61bc802b1d479b9">''[[:d:Q106917282|ICTV Master Species List 2020.v1]]''</ref><ref name="ref_366e4bf484d4214841243da83f659ace184bbeecf9fc0cd66df4467b6c755511">''[[:d:Q116118382|ICTV Master Species List 2021.v3]]''</ref><ref name="ref_d916964a5fca18117bde82d5e828f40b1d39919a12b6db1f9e1e08d14d8fa271">''[[:d:Q118434107|ICTV Master Species List 2022.v1]]''</ref> | | |- | [[:d:Q92614181|Q92614181]] | [[Mindivirales]] | Mindivirales<ref name="ref_86248ee29065b1dbfae06cdca4f80714ef7bc68d41623ae8e4c64e65d9eda18a">''[[:d:Q91806681|ICTV Master Species List 2019.v1]]''</ref><ref name="ref_07776f326281d5e24cbcc830e5a6299a7fcd41305594d7aca61bc802b1d479b9">''[[:d:Q106917282|ICTV Master Species List 2020.v1]]''</ref><ref name="ref_366e4bf484d4214841243da83f659ace184bbeecf9fc0cd66df4467b6c755511">''[[:d:Q116118382|ICTV Master Species List 2021.v3]]''</ref><ref name="ref_d916964a5fca18117bde82d5e828f40b1d39919a12b6db1f9e1e08d14d8fa271">''[[:d:Q118434107|ICTV Master Species List 2022.v1]]''</ref> | [[Vidaverviricetes]]<ref name="ref_86248ee29065b1dbfae06cdca4f80714ef7bc68d41623ae8e4c64e65d9eda18a">''[[:d:Q91806681|ICTV Master Species List 2019.v1]]''</ref><ref name="ref_07776f326281d5e24cbcc830e5a6299a7fcd41305594d7aca61bc802b1d479b9">''[[:d:Q106917282|ICTV Master Species List 2020.v1]]''</ref><ref name="ref_366e4bf484d4214841243da83f659ace184bbeecf9fc0cd66df4467b6c755511">''[[:d:Q116118382|ICTV Master Species List 2021.v3]]''</ref><ref name="ref_d916964a5fca18117bde82d5e828f40b1d39919a12b6db1f9e1e08d14d8fa271">''[[:d:Q118434107|ICTV Master Species List 2022.v1]]''</ref> | | |- | [[:d:Q92614227|Q92614227]] | [[Levivirales]] | Levivirales<ref name="ref_86248ee29065b1dbfae06cdca4f80714ef7bc68d41623ae8e4c64e65d9eda18a">''[[:d:Q91806681|ICTV Master Species List 2019.v1]]''</ref> | [[Allassoviricetes]]<ref name="ref_86248ee29065b1dbfae06cdca4f80714ef7bc68d41623ae8e4c64e65d9eda18a">''[[:d:Q91806681|ICTV Master Species List 2019.v1]]''</ref> | | |- | [[:d:Q92614275|Q92614275]] | [[Wolframvirales]] | Wolframvirales<ref name="ref_86248ee29065b1dbfae06cdca4f80714ef7bc68d41623ae8e4c64e65d9eda18a">''[[:d:Q91806681|ICTV Master Species List 2019.v1]]''</ref><ref name="ref_07776f326281d5e24cbcc830e5a6299a7fcd41305594d7aca61bc802b1d479b9">''[[:d:Q106917282|ICTV Master Species List 2020.v1]]''</ref><ref name="ref_366e4bf484d4214841243da83f659ace184bbeecf9fc0cd66df4467b6c755511">''[[:d:Q116118382|ICTV Master Species List 2021.v3]]''</ref><ref name="ref_d916964a5fca18117bde82d5e828f40b1d39919a12b6db1f9e1e08d14d8fa271">''[[:d:Q118434107|ICTV Master Species List 2022.v1]]''</ref> | [[Amabiliviricetes]]<ref name="ref_86248ee29065b1dbfae06cdca4f80714ef7bc68d41623ae8e4c64e65d9eda18a">''[[:d:Q91806681|ICTV Master Species List 2019.v1]]''</ref><ref name="ref_07776f326281d5e24cbcc830e5a6299a7fcd41305594d7aca61bc802b1d479b9">''[[:d:Q106917282|ICTV Master Species List 2020.v1]]''</ref><ref name="ref_366e4bf484d4214841243da83f659ace184bbeecf9fc0cd66df4467b6c755511">''[[:d:Q116118382|ICTV Master Species List 2021.v3]]''</ref><ref name="ref_d916964a5fca18117bde82d5e828f40b1d39919a12b6db1f9e1e08d14d8fa271">''[[:d:Q118434107|ICTV Master Species List 2022.v1]]''</ref> | | |- | [[:d:Q92614327|Q92614327]] | [[Durnavirales]] | Durnavirales<ref name="ref_86248ee29065b1dbfae06cdca4f80714ef7bc68d41623ae8e4c64e65d9eda18a">''[[:d:Q91806681|ICTV Master Species List 2019.v1]]''</ref><ref name="ref_07776f326281d5e24cbcc830e5a6299a7fcd41305594d7aca61bc802b1d479b9">''[[:d:Q106917282|ICTV Master Species List 2020.v1]]''</ref><ref name="ref_366e4bf484d4214841243da83f659ace184bbeecf9fc0cd66df4467b6c755511">''[[:d:Q116118382|ICTV Master Species List 2021.v3]]''</ref><ref name="ref_d916964a5fca18117bde82d5e828f40b1d39919a12b6db1f9e1e08d14d8fa271">''[[:d:Q118434107|ICTV Master Species List 2022.v1]]''</ref> | [[Duplopiviricetes]]<ref name="ref_86248ee29065b1dbfae06cdca4f80714ef7bc68d41623ae8e4c64e65d9eda18a">''[[:d:Q91806681|ICTV Master Species List 2019.v1]]''</ref><ref name="ref_07776f326281d5e24cbcc830e5a6299a7fcd41305594d7aca61bc802b1d479b9">''[[:d:Q106917282|ICTV Master Species List 2020.v1]]''</ref><ref name="ref_366e4bf484d4214841243da83f659ace184bbeecf9fc0cd66df4467b6c755511">''[[:d:Q116118382|ICTV Master Species List 2021.v3]]''</ref><ref name="ref_d916964a5fca18117bde82d5e828f40b1d39919a12b6db1f9e1e08d14d8fa271">''[[:d:Q118434107|ICTV Master Species List 2022.v1]]''</ref> | | |- | [[:d:Q92614401|Q92614401]] | [[Sobelivirales]] | Sobelivirales<ref name="ref_86248ee29065b1dbfae06cdca4f80714ef7bc68d41623ae8e4c64e65d9eda18a">''[[:d:Q91806681|ICTV Master Species List 2019.v1]]''</ref><ref name="ref_07776f326281d5e24cbcc830e5a6299a7fcd41305594d7aca61bc802b1d479b9">''[[:d:Q106917282|ICTV Master Species List 2020.v1]]''</ref><ref name="ref_366e4bf484d4214841243da83f659ace184bbeecf9fc0cd66df4467b6c755511">''[[:d:Q116118382|ICTV Master Species List 2021.v3]]''</ref><ref name="ref_d916964a5fca18117bde82d5e828f40b1d39919a12b6db1f9e1e08d14d8fa271">''[[:d:Q118434107|ICTV Master Species List 2022.v1]]''</ref> | [[Pisoniviricetes]]<ref name="ref_86248ee29065b1dbfae06cdca4f80714ef7bc68d41623ae8e4c64e65d9eda18a">''[[:d:Q91806681|ICTV Master Species List 2019.v1]]''</ref><ref name="ref_07776f326281d5e24cbcc830e5a6299a7fcd41305594d7aca61bc802b1d479b9">''[[:d:Q106917282|ICTV Master Species List 2020.v1]]''</ref><ref name="ref_366e4bf484d4214841243da83f659ace184bbeecf9fc0cd66df4467b6c755511">''[[:d:Q116118382|ICTV Master Species List 2021.v3]]''</ref><ref name="ref_d916964a5fca18117bde82d5e828f40b1d39919a12b6db1f9e1e08d14d8fa271">''[[:d:Q118434107|ICTV Master Species List 2022.v1]]''</ref> | | |- | [[:d:Q92614443|Q92614443]] | [[Algavirales]] | Algavirales<ref name="ref_86248ee29065b1dbfae06cdca4f80714ef7bc68d41623ae8e4c64e65d9eda18a">''[[:d:Q91806681|ICTV Master Species List 2019.v1]]''</ref><ref name="ref_07776f326281d5e24cbcc830e5a6299a7fcd41305594d7aca61bc802b1d479b9">''[[:d:Q106917282|ICTV Master Species List 2020.v1]]''</ref><ref name="ref_366e4bf484d4214841243da83f659ace184bbeecf9fc0cd66df4467b6c755511">''[[:d:Q116118382|ICTV Master Species List 2021.v3]]''</ref><ref name="ref_d916964a5fca18117bde82d5e828f40b1d39919a12b6db1f9e1e08d14d8fa271">''[[:d:Q118434107|ICTV Master Species List 2022.v1]]''</ref> | [[Megaviricetes]]<ref name="ref_86248ee29065b1dbfae06cdca4f80714ef7bc68d41623ae8e4c64e65d9eda18a">''[[:d:Q91806681|ICTV Master Species List 2019.v1]]''</ref><ref name="ref_07776f326281d5e24cbcc830e5a6299a7fcd41305594d7aca61bc802b1d479b9">''[[:d:Q106917282|ICTV Master Species List 2020.v1]]''</ref><ref name="ref_366e4bf484d4214841243da83f659ace184bbeecf9fc0cd66df4467b6c755511">''[[:d:Q116118382|ICTV Master Species List 2021.v3]]''</ref><ref name="ref_d916964a5fca18117bde82d5e828f40b1d39919a12b6db1f9e1e08d14d8fa271">''[[:d:Q118434107|ICTV Master Species List 2022.v1]]''</ref> | | |- | [[:d:Q92614483|Q92614483]] | [[Imitervirales]] | Imitervirales<ref name="ref_86248ee29065b1dbfae06cdca4f80714ef7bc68d41623ae8e4c64e65d9eda18a">''[[:d:Q91806681|ICTV Master Species List 2019.v1]]''</ref><ref name="ref_07776f326281d5e24cbcc830e5a6299a7fcd41305594d7aca61bc802b1d479b9">''[[:d:Q106917282|ICTV Master Species List 2020.v1]]''</ref><ref name="ref_366e4bf484d4214841243da83f659ace184bbeecf9fc0cd66df4467b6c755511">''[[:d:Q116118382|ICTV Master Species List 2021.v3]]''</ref><ref name="ref_d916964a5fca18117bde82d5e828f40b1d39919a12b6db1f9e1e08d14d8fa271">''[[:d:Q118434107|ICTV Master Species List 2022.v1]]''</ref> | [[Megaviricetes]]<ref name="ref_86248ee29065b1dbfae06cdca4f80714ef7bc68d41623ae8e4c64e65d9eda18a">''[[:d:Q91806681|ICTV Master Species List 2019.v1]]''</ref><ref name="ref_07776f326281d5e24cbcc830e5a6299a7fcd41305594d7aca61bc802b1d479b9">''[[:d:Q106917282|ICTV Master Species List 2020.v1]]''</ref><ref name="ref_366e4bf484d4214841243da83f659ace184bbeecf9fc0cd66df4467b6c755511">''[[:d:Q116118382|ICTV Master Species List 2021.v3]]''</ref><ref name="ref_d916964a5fca18117bde82d5e828f40b1d39919a12b6db1f9e1e08d14d8fa271">''[[:d:Q118434107|ICTV Master Species List 2022.v1]]''</ref> | | |- | [[:d:Q92614528|Q92614528]] | [[Pimascovirales]] | Pimascovirales<ref name="ref_86248ee29065b1dbfae06cdca4f80714ef7bc68d41623ae8e4c64e65d9eda18a">''[[:d:Q91806681|ICTV Master Species List 2019.v1]]''</ref><ref name="ref_07776f326281d5e24cbcc830e5a6299a7fcd41305594d7aca61bc802b1d479b9">''[[:d:Q106917282|ICTV Master Species List 2020.v1]]''</ref><ref name="ref_366e4bf484d4214841243da83f659ace184bbeecf9fc0cd66df4467b6c755511">''[[:d:Q116118382|ICTV Master Species List 2021.v3]]''</ref><ref name="ref_d916964a5fca18117bde82d5e828f40b1d39919a12b6db1f9e1e08d14d8fa271">''[[:d:Q118434107|ICTV Master Species List 2022.v1]]''</ref> | [[Megaviricetes]]<ref name="ref_86248ee29065b1dbfae06cdca4f80714ef7bc68d41623ae8e4c64e65d9eda18a">''[[:d:Q91806681|ICTV Master Species List 2019.v1]]''</ref><ref name="ref_07776f326281d5e24cbcc830e5a6299a7fcd41305594d7aca61bc802b1d479b9">''[[:d:Q106917282|ICTV Master Species List 2020.v1]]''</ref><ref name="ref_366e4bf484d4214841243da83f659ace184bbeecf9fc0cd66df4467b6c755511">''[[:d:Q116118382|ICTV Master Species List 2021.v3]]''</ref><ref name="ref_d916964a5fca18117bde82d5e828f40b1d39919a12b6db1f9e1e08d14d8fa271">''[[:d:Q118434107|ICTV Master Species List 2022.v1]]''</ref> | | |- | [[:d:Q92614577|Q92614577]] | [[Asfuvirales]] | Asfuvirales<ref name="ref_86248ee29065b1dbfae06cdca4f80714ef7bc68d41623ae8e4c64e65d9eda18a">''[[:d:Q91806681|ICTV Master Species List 2019.v1]]''</ref><ref name="ref_07776f326281d5e24cbcc830e5a6299a7fcd41305594d7aca61bc802b1d479b9">''[[:d:Q106917282|ICTV Master Species List 2020.v1]]''</ref><ref name="ref_366e4bf484d4214841243da83f659ace184bbeecf9fc0cd66df4467b6c755511">''[[:d:Q116118382|ICTV Master Species List 2021.v3]]''</ref><ref name="ref_d916964a5fca18117bde82d5e828f40b1d39919a12b6db1f9e1e08d14d8fa271">''[[:d:Q118434107|ICTV Master Species List 2022.v1]]''</ref> | [[Pokkesviricetes]]<ref name="ref_86248ee29065b1dbfae06cdca4f80714ef7bc68d41623ae8e4c64e65d9eda18a">''[[:d:Q91806681|ICTV Master Species List 2019.v1]]''</ref><ref name="ref_07776f326281d5e24cbcc830e5a6299a7fcd41305594d7aca61bc802b1d479b9">''[[:d:Q106917282|ICTV Master Species List 2020.v1]]''</ref><ref name="ref_366e4bf484d4214841243da83f659ace184bbeecf9fc0cd66df4467b6c755511">''[[:d:Q116118382|ICTV Master Species List 2021.v3]]''</ref><ref name="ref_d916964a5fca18117bde82d5e828f40b1d39919a12b6db1f9e1e08d14d8fa271">''[[:d:Q118434107|ICTV Master Species List 2022.v1]]''</ref> | | |- | [[:d:Q92614616|Q92614616]] | [[Chitovirales]] | Chitovirales<ref name="ref_86248ee29065b1dbfae06cdca4f80714ef7bc68d41623ae8e4c64e65d9eda18a">''[[:d:Q91806681|ICTV Master Species List 2019.v1]]''</ref><ref name="ref_07776f326281d5e24cbcc830e5a6299a7fcd41305594d7aca61bc802b1d479b9">''[[:d:Q106917282|ICTV Master Species List 2020.v1]]''</ref><ref name="ref_366e4bf484d4214841243da83f659ace184bbeecf9fc0cd66df4467b6c755511">''[[:d:Q116118382|ICTV Master Species List 2021.v3]]''</ref><ref name="ref_d916964a5fca18117bde82d5e828f40b1d39919a12b6db1f9e1e08d14d8fa271">''[[:d:Q118434107|ICTV Master Species List 2022.v1]]''</ref> | [[Pokkesviricetes]]<ref name="ref_86248ee29065b1dbfae06cdca4f80714ef7bc68d41623ae8e4c64e65d9eda18a">''[[:d:Q91806681|ICTV Master Species List 2019.v1]]''</ref><ref name="ref_07776f326281d5e24cbcc830e5a6299a7fcd41305594d7aca61bc802b1d479b9">''[[:d:Q106917282|ICTV Master Species List 2020.v1]]''</ref><ref name="ref_366e4bf484d4214841243da83f659ace184bbeecf9fc0cd66df4467b6c755511">''[[:d:Q116118382|ICTV Master Species List 2021.v3]]''</ref><ref name="ref_d916964a5fca18117bde82d5e828f40b1d39919a12b6db1f9e1e08d14d8fa271">''[[:d:Q118434107|ICTV Master Species List 2022.v1]]''</ref> | | |- | [[:d:Q92757642|Q92757642]] | [[Spirogloeales]] | Spirogloeales | [[Spirogloeophycidae]] | | |- | [[:d:Q93437414|Q93437414]] | [[Siberiida]] | Siberiida | [[Lobopodia]]<br/>[[Xenusia]] | [[File:20191217 Siberiida Siberion Megadictyon Jianshanopodia.png|center|32px]] | |- | [[:d:Q93790353|Q93790353]] | [[Chyridiopsida]] | Chyridiopsida | [[Microsporidia]] | | |- | [[:d:Q93794238|Q93794238]] | [[Dissociodihaplophasida]] | Dissociodihaplophasida | [[Microsporidia]] | | |- | [[:d:Q94508056|Q94508056]] | [[Neopereziida]] | Neopereziida<ref name="ref_dcf7bca1ca9d71b72c9deed9817094a3f2ae875a153168a96e8a76c9309ed233">''[[:d:Q110003348|Outline of Fungi and fungus-like taxa]]''</ref> | [[Microsporidea]] | | |- | [[:d:Q94686741|Q94686741]] | [[Prosomatifera]] | Prosomatifera | [[Chitinozoa]] | | |- | [[:d:Q96107278|Q96107278]] | [[Shieliiformes]] | Shieliiformes | [[Thelodonti]] | | |- | [[:d:Q96126852|Q96126852]] | [[Amblyosporida]] | Amblyosporida<ref name="ref_dcf7bca1ca9d71b72c9deed9817094a3f2ae875a153168a96e8a76c9309ed233">''[[:d:Q110003348|Outline of Fungi and fungus-like taxa]]''</ref> | [[Microsporidea]] | | |- | [[:d:Q96127759|Q96127759]] | [[Heitmaniales]] | Heitmaniales | [[Microbotryomycetes]] | | |- | [[:d:Q96381504|Q96381504]] | [[Hymenocarina]] | Hymenocarina | [[Mandibulata]] | [[File:20211025 Waptia fieldensis.png|center|32px]] | |- | [[:d:Q96400380|Q96400380]] | [[Pseudoditrichales]] | Pseudoditrichales | [[Dicranidae]] | | |- | [[:d:Q96484277|Q96484277]] | [[Poecillastrida]] | Poecillastrida | [[Heteroscleromorpha]] | | |- | [[:d:Q96492975|Q96492975]] | [[Zygorhizidiales]] | Zygorhizidiales | [[Chytridiomycetes]] | | |- | [[:d:Q96493388|Q96493388]] | [[Zygophlyctidales]] | Zygophlyctidales | [[Chytridiomycetes]] | | |- | [[:d:Q96495211|Q96495211]] | [[Lembosinales]] | Lembosinales | [[Dothideomycetes]] | | |- | [[:d:Q96814542|Q96814542]] | [[Micraspidales]] | Micraspidales | [[Leotiomycetes]] | | |- | [[:d:Q97180797|Q97180797]] | [[Commatiida]] | Commatiida | [[Raphopoda]] | | |- | [[:d:Q97206545|Q97206545]] | [[Podocarpales]] | Podocarpales<ref name="ref_b11b218b4e78afdf4e1a12aa41014c142cf7927e54dc9a0ba50bffaa21b01589">''[[:d:Q22061791|A checklist of familial and suprafamilial names for extant vascular plants]]''</ref><ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref> | [[Pinidae]]<ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref> | [[File:Podocarpus macrophyllus inumaki.JPG|center|32px]] | |- | [[:d:Q97341413|Q97341413]] | [[Mycosphaerellales]] | Mycosphaerellales | [[Dothideomycetidae]] | | |- | [[:d:Q97999751|Q97999751]] | [[Hypopterygiales]] | Hypopterygiales | [[Hypnanae]] | | |- | [[:d:Q98690745|Q98690745]] | [[Distoseptisporales]] | Distoseptisporales | [[Diaporthomycetidae]] | [[File:Distoseptispora bambusae (10.3897-BDJ.8.e53678) Figure 3.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q98690746|Q98690746]] | [[Tracyllales]] | Tracyllales | [[Sordariomycetes]] | | |- | [[:d:Q99232012|Q99232012]] | [[Loxsomatales]] | Loxsomatales<ref name="ref_b11b218b4e78afdf4e1a12aa41014c142cf7927e54dc9a0ba50bffaa21b01589">''[[:d:Q22061791|A checklist of familial and suprafamilial names for extant vascular plants]]''</ref><ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref> | [[Polypodiidae]]<ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref> | | |- | [[:d:Q99232242|Q99232242]] | [[Platyzomatales]] | Platyzomatales<ref name="ref_b11b218b4e78afdf4e1a12aa41014c142cf7927e54dc9a0ba50bffaa21b01589">''[[:d:Q22061791|A checklist of familial and suprafamilial names for extant vascular plants]]''</ref><ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref> | [[Polypodiidae]]<ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref> | | |- | [[:d:Q99232357|Q99232357]] | [[Parkeriales]] | Parkeriales<ref name="ref_b11b218b4e78afdf4e1a12aa41014c142cf7927e54dc9a0ba50bffaa21b01589">''[[:d:Q22061791|A checklist of familial and suprafamilial names for extant vascular plants]]''</ref><ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref> | [[Polypodiidae]]<ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref> | | |- | [[:d:Q99232562|Q99232562]] | [[Plagiogyriales]] | Plagiogyriales<ref name="ref_b11b218b4e78afdf4e1a12aa41014c142cf7927e54dc9a0ba50bffaa21b01589">''[[:d:Q22061791|A checklist of familial and suprafamilial names for extant vascular plants]]''</ref><ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref> | [[Polypodiidae]]<ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref> | | |- | [[:d:Q99232628|Q99232628]] | [[Matoniales]] | Matoniales<ref name="ref_b11b218b4e78afdf4e1a12aa41014c142cf7927e54dc9a0ba50bffaa21b01589">''[[:d:Q22061791|A checklist of familial and suprafamilial names for extant vascular plants]]''</ref><ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref> | [[Polypodiidae]]<ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref> | | |- | [[:d:Q99233007|Q99233007]] | [[Stromatopteridales]] | Stromatopteridales<ref name="ref_b11b218b4e78afdf4e1a12aa41014c142cf7927e54dc9a0ba50bffaa21b01589">''[[:d:Q22061791|A checklist of familial and suprafamilial names for extant vascular plants]]''</ref><ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref> | [[Polypodiidae]]<ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref> | | |- | [[:d:Q99233127|Q99233127]] | [[Hymenophyllopsidales]] | Hymenophyllopsidales<ref name="ref_b11b218b4e78afdf4e1a12aa41014c142cf7927e54dc9a0ba50bffaa21b01589">''[[:d:Q22061791|A checklist of familial and suprafamilial names for extant vascular plants]]''</ref><ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref> | [[Polypodiidae]]<ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref> | | |- | [[:d:Q99234338|Q99234338]] | [[Sciadopityales]] | Sciadopityales<ref name="ref_b11b218b4e78afdf4e1a12aa41014c142cf7927e54dc9a0ba50bffaa21b01589">''[[:d:Q22061791|A checklist of familial and suprafamilial names for extant vascular plants]]''</ref><ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref> | [[Pinidae]]<ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref> | | |- | [[:d:Q99234594|Q99234594]] | [[Cephalotaxales]] | Cephalotaxales<ref name="ref_b11b218b4e78afdf4e1a12aa41014c142cf7927e54dc9a0ba50bffaa21b01589">''[[:d:Q22061791|A checklist of familial and suprafamilial names for extant vascular plants]]''</ref><ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref> | [[Pinidae]]<ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref> | | |- | [[:d:Q99293389|Q99293389]] | [[Cryptosporangiales]] | Cryptosporangiales | [[Actinomycetes]]<ref name="ref_75166a3751e44a76afd29552f137fa790b12a7ddb54109baee5751e24ccfd858">''[[:d:Q6595107|List of Prokaryotic names with Standing in Nomenclature]]''</ref> | | |- | [[:d:Q99299816|Q99299816]] | [[Mycobacteriales]] | Mycobacteriales | [[Actinomycetes]]<ref name="ref_75166a3751e44a76afd29552f137fa790b12a7ddb54109baee5751e24ccfd858">''[[:d:Q6595107|List of Prokaryotic names with Standing in Nomenclature]]''</ref> | | |- | [[:d:Q99300061|Q99300061]] | [[Sporichthyales]] | Sporichthyales | [[Actinomycetes]]<ref name="ref_75166a3751e44a76afd29552f137fa790b12a7ddb54109baee5751e24ccfd858">''[[:d:Q6595107|List of Prokaryotic names with Standing in Nomenclature]]''</ref> | | |- | [[:d:Q99333963|Q99333963]] | [[Flagellariales]] | Flagellariales<ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref> | [[Lilianae]]<br/>[[Juncanae]]<ref name="ref_3f07815f8d9c6b2b79b3c9023407930cdd8834c3373e899b3932628a9d941fb5">''[[:d:Q14916673|Reveal System of Classification]]''</ref> | | |- | [[:d:Q99394711|Q99394711]] | [[Platanales]] | Platanales<ref name="ref_b11b218b4e78afdf4e1a12aa41014c142cf7927e54dc9a0ba50bffaa21b01589">''[[:d:Q22061791|A checklist of familial and suprafamilial names for extant vascular plants]]''</ref><ref name="ref_52c422a3a63aa15cea70f788af0d98a62756f3c860fdd8b758b51fe95d8330a2">''[[:d:Q55869373|Flowering Plants]]''</ref><ref name="ref_793fa96b38ba606676c280023b7166d5dd46b9c63ee2a25b32e804b70f25a538">''[[:d:Q22338324|An Updated Classification of the Class Magnoliopsida (“Angiospermae”)]]''</ref> | [[Proteanae]]<ref name="ref_52c422a3a63aa15cea70f788af0d98a62756f3c860fdd8b758b51fe95d8330a2">''[[:d:Q55869373|Flowering Plants]]''</ref><ref name="ref_793fa96b38ba606676c280023b7166d5dd46b9c63ee2a25b32e804b70f25a538">''[[:d:Q22338324|An Updated Classification of the Class Magnoliopsida (“Angiospermae”)]]''</ref> | | |- | [[:d:Q99394766|Q99394766]] | [[Betulales]] | Betulales<ref name="ref_b11b218b4e78afdf4e1a12aa41014c142cf7927e54dc9a0ba50bffaa21b01589">''[[:d:Q22061791|A checklist of familial and suprafamilial names for extant vascular plants]]''</ref><ref name="ref_52c422a3a63aa15cea70f788af0d98a62756f3c860fdd8b758b51fe95d8330a2">''[[:d:Q55869373|Flowering Plants]]''</ref><ref name="ref_793fa96b38ba606676c280023b7166d5dd46b9c63ee2a25b32e804b70f25a538">''[[:d:Q22338324|An Updated Classification of the Class Magnoliopsida (“Angiospermae”)]]''</ref> | [[Hamamelidanae]]<ref name="ref_52c422a3a63aa15cea70f788af0d98a62756f3c860fdd8b758b51fe95d8330a2">''[[:d:Q55869373|Flowering Plants]]''</ref><ref name="ref_793fa96b38ba606676c280023b7166d5dd46b9c63ee2a25b32e804b70f25a538">''[[:d:Q22338324|An Updated Classification of the Class Magnoliopsida (“Angiospermae”)]]''</ref> | | |- | [[:d:Q99394804|Q99394804]] | [[Hypericales]] | Hypericales<ref name="ref_b11b218b4e78afdf4e1a12aa41014c142cf7927e54dc9a0ba50bffaa21b01589">''[[:d:Q22061791|A checklist of familial and suprafamilial names for extant vascular plants]]''</ref><ref name="ref_52c422a3a63aa15cea70f788af0d98a62756f3c860fdd8b758b51fe95d8330a2">''[[:d:Q55869373|Flowering Plants]]''</ref><ref name="ref_69b50a399407f05f4fa737e9d26f700dff76ffc8db376521051abb69751a5735">''[[:d:Q21994487|Summary of recent systems of angiosperm classification]]''</ref> | [[Ericanae]]<ref name="ref_52c422a3a63aa15cea70f788af0d98a62756f3c860fdd8b758b51fe95d8330a2">''[[:d:Q55869373|Flowering Plants]]''</ref><br/>[[Rosanae]]<ref name="ref_69b50a399407f05f4fa737e9d26f700dff76ffc8db376521051abb69751a5735">''[[:d:Q21994487|Summary of recent systems of angiosperm classification]]''</ref> | | |- | [[:d:Q99394896|Q99394896]] | [[Akaniales]] | Akaniales<ref name="ref_b11b218b4e78afdf4e1a12aa41014c142cf7927e54dc9a0ba50bffaa21b01589">''[[:d:Q22061791|A checklist of familial and suprafamilial names for extant vascular plants]]''</ref><ref name="ref_52c422a3a63aa15cea70f788af0d98a62756f3c860fdd8b758b51fe95d8330a2">''[[:d:Q55869373|Flowering Plants]]''</ref> | [[Capparanae]]<ref name="ref_52c422a3a63aa15cea70f788af0d98a62756f3c860fdd8b758b51fe95d8330a2">''[[:d:Q55869373|Flowering Plants]]''</ref> | | |- | [[:d:Q99394919|Q99394919]] | [[Anisophylleales]] | Anisophylleales<ref name="ref_b11b218b4e78afdf4e1a12aa41014c142cf7927e54dc9a0ba50bffaa21b01589">''[[:d:Q22061791|A checklist of familial and suprafamilial names for extant vascular plants]]''</ref><ref name="ref_52c422a3a63aa15cea70f788af0d98a62756f3c860fdd8b758b51fe95d8330a2">''[[:d:Q55869373|Flowering Plants]]''</ref> | [[Rosanae]]<ref name="ref_52c422a3a63aa15cea70f788af0d98a62756f3c860fdd8b758b51fe95d8330a2">''[[:d:Q55869373|Flowering Plants]]''</ref> | | |- | [[:d:Q99394981|Q99394981]] | [[Chrysobalanales]] | Chrysobalanales<ref name="ref_b11b218b4e78afdf4e1a12aa41014c142cf7927e54dc9a0ba50bffaa21b01589">''[[:d:Q22061791|A checklist of familial and suprafamilial names for extant vascular plants]]''</ref><ref name="ref_52c422a3a63aa15cea70f788af0d98a62756f3c860fdd8b758b51fe95d8330a2">''[[:d:Q55869373|Flowering Plants]]''</ref><ref name="ref_69b50a399407f05f4fa737e9d26f700dff76ffc8db376521051abb69751a5735">''[[:d:Q21994487|Summary of recent systems of angiosperm classification]]''</ref> | [[Rosanae]]<ref name="ref_52c422a3a63aa15cea70f788af0d98a62756f3c860fdd8b758b51fe95d8330a2">''[[:d:Q55869373|Flowering Plants]]''</ref><ref name="ref_69b50a399407f05f4fa737e9d26f700dff76ffc8db376521051abb69751a5735">''[[:d:Q21994487|Summary of recent systems of angiosperm classification]]''</ref> | | |- | [[:d:Q99395095|Q99395095]] | [[Biebersteiniales]] | Biebersteiniales<ref name="ref_b11b218b4e78afdf4e1a12aa41014c142cf7927e54dc9a0ba50bffaa21b01589">''[[:d:Q22061791|A checklist of familial and suprafamilial names for extant vascular plants]]''</ref><ref name="ref_52c422a3a63aa15cea70f788af0d98a62756f3c860fdd8b758b51fe95d8330a2">''[[:d:Q55869373|Flowering Plants]]''</ref> | [[Rutanae]]<ref name="ref_52c422a3a63aa15cea70f788af0d98a62756f3c860fdd8b758b51fe95d8330a2">''[[:d:Q55869373|Flowering Plants]]''</ref> | | |- | [[:d:Q99395105|Q99395105]] | [[Rousseales]] | Rousseales<ref name="ref_b11b218b4e78afdf4e1a12aa41014c142cf7927e54dc9a0ba50bffaa21b01589">''[[:d:Q22061791|A checklist of familial and suprafamilial names for extant vascular plants]]''</ref><ref name="ref_52c422a3a63aa15cea70f788af0d98a62756f3c860fdd8b758b51fe95d8330a2">''[[:d:Q55869373|Flowering Plants]]''</ref> | [[Asteranae]]<ref name="ref_52c422a3a63aa15cea70f788af0d98a62756f3c860fdd8b758b51fe95d8330a2">''[[:d:Q55869373|Flowering Plants]]''</ref> | | |- | [[:d:Q99395180|Q99395180]] | [[Phellinales]] | Phellinales<ref name="ref_b11b218b4e78afdf4e1a12aa41014c142cf7927e54dc9a0ba50bffaa21b01589">''[[:d:Q22061791|A checklist of familial and suprafamilial names for extant vascular plants]]''</ref><ref name="ref_52c422a3a63aa15cea70f788af0d98a62756f3c860fdd8b758b51fe95d8330a2">''[[:d:Q55869373|Flowering Plants]]''</ref> | [[Asteranae]]<ref name="ref_52c422a3a63aa15cea70f788af0d98a62756f3c860fdd8b758b51fe95d8330a2">''[[:d:Q55869373|Flowering Plants]]''</ref> | | |- | [[:d:Q99395634|Q99395634]] | [[Stemonales]] | Stemonales<ref name="ref_b11b218b4e78afdf4e1a12aa41014c142cf7927e54dc9a0ba50bffaa21b01589">''[[:d:Q22061791|A checklist of familial and suprafamilial names for extant vascular plants]]''</ref><ref name="ref_52c422a3a63aa15cea70f788af0d98a62756f3c860fdd8b758b51fe95d8330a2">''[[:d:Q55869373|Flowering Plants]]''</ref> | [[Pandananae]]<ref name="ref_52c422a3a63aa15cea70f788af0d98a62756f3c860fdd8b758b51fe95d8330a2">''[[:d:Q55869373|Flowering Plants]]''</ref> | | |- | [[:d:Q99395723|Q99395723]] | [[Dasypogonales]] | Dasypogonales<ref name="ref_b11b218b4e78afdf4e1a12aa41014c142cf7927e54dc9a0ba50bffaa21b01589">''[[:d:Q22061791|A checklist of familial and suprafamilial names for extant vascular plants]]''</ref><ref name="ref_52c422a3a63aa15cea70f788af0d98a62756f3c860fdd8b758b51fe95d8330a2">''[[:d:Q55869373|Flowering Plants]]''</ref><ref name="ref_69b50a399407f05f4fa737e9d26f700dff76ffc8db376521051abb69751a5735">''[[:d:Q21994487|Summary of recent systems of angiosperm classification]]''</ref><ref name="ref_793fa96b38ba606676c280023b7166d5dd46b9c63ee2a25b32e804b70f25a538">''[[:d:Q22338324|An Updated Classification of the Class Magnoliopsida (“Angiospermae”)]]''</ref> | [[Commelinanae]]<ref name="ref_52c422a3a63aa15cea70f788af0d98a62756f3c860fdd8b758b51fe95d8330a2">''[[:d:Q55869373|Flowering Plants]]''</ref><ref name="ref_793fa96b38ba606676c280023b7166d5dd46b9c63ee2a25b32e804b70f25a538">''[[:d:Q22338324|An Updated Classification of the Class Magnoliopsida (“Angiospermae”)]]''</ref><br/>[[Lilianae]]<ref name="ref_69b50a399407f05f4fa737e9d26f700dff76ffc8db376521051abb69751a5735">''[[:d:Q21994487|Summary of recent systems of angiosperm classification]]''</ref> | | |- | [[:d:Q99395781|Q99395781]] | [[Aextoxicales]] | Aextoxicales<ref name="ref_69b50a399407f05f4fa737e9d26f700dff76ffc8db376521051abb69751a5735">''[[:d:Q21994487|Summary of recent systems of angiosperm classification]]''</ref><ref name="ref_52c422a3a63aa15cea70f788af0d98a62756f3c860fdd8b758b51fe95d8330a2">''[[:d:Q55869373|Flowering Plants]]''</ref> | [[Violanae]]<ref name="ref_52c422a3a63aa15cea70f788af0d98a62756f3c860fdd8b758b51fe95d8330a2">''[[:d:Q55869373|Flowering Plants]]''</ref> | | |- | [[:d:Q99433496|Q99433496]] | [[Mitrastemonales]] | Mitrastemonales<ref name="ref_b11b218b4e78afdf4e1a12aa41014c142cf7927e54dc9a0ba50bffaa21b01589">''[[:d:Q22061791|A checklist of familial and suprafamilial names for extant vascular plants]]''</ref><ref name="ref_52c422a3a63aa15cea70f788af0d98a62756f3c860fdd8b758b51fe95d8330a2">''[[:d:Q55869373|Flowering Plants]]''</ref> | [[Rafflesianae]]<ref name="ref_52c422a3a63aa15cea70f788af0d98a62756f3c860fdd8b758b51fe95d8330a2">''[[:d:Q55869373|Flowering Plants]]''</ref> | | |- | [[:d:Q99438639|Q99438639]] | [[Rapateales]] | Rapateales<ref name="ref_b11b218b4e78afdf4e1a12aa41014c142cf7927e54dc9a0ba50bffaa21b01589">''[[:d:Q22061791|A checklist of familial and suprafamilial names for extant vascular plants]]''</ref><ref name="ref_69b50a399407f05f4fa737e9d26f700dff76ffc8db376521051abb69751a5735">''[[:d:Q21994487|Summary of recent systems of angiosperm classification]]''</ref> | [[Lilianae]]<ref name="ref_69b50a399407f05f4fa737e9d26f700dff76ffc8db376521051abb69751a5735">''[[:d:Q21994487|Summary of recent systems of angiosperm classification]]''</ref> | | |- | [[:d:Q99438727|Q99438727]] | [[Cannales]] | Cannales<ref name="ref_b11b218b4e78afdf4e1a12aa41014c142cf7927e54dc9a0ba50bffaa21b01589">''[[:d:Q22061791|A checklist of familial and suprafamilial names for extant vascular plants]]''</ref><ref name="ref_69b50a399407f05f4fa737e9d26f700dff76ffc8db376521051abb69751a5735">''[[:d:Q21994487|Summary of recent systems of angiosperm classification]]''</ref><ref name="ref_793fa96b38ba606676c280023b7166d5dd46b9c63ee2a25b32e804b70f25a538">''[[:d:Q22338324|An Updated Classification of the Class Magnoliopsida (“Angiospermae”)]]''</ref> | [[Liliales]]<br/>[[Lilianae]]<ref name="ref_69b50a399407f05f4fa737e9d26f700dff76ffc8db376521051abb69751a5735">''[[:d:Q21994487|Summary of recent systems of angiosperm classification]]''</ref><br/>[[Commelinanae]]<ref name="ref_793fa96b38ba606676c280023b7166d5dd46b9c63ee2a25b32e804b70f25a538">''[[:d:Q22338324|An Updated Classification of the Class Magnoliopsida (“Angiospermae”)]]''</ref> | | |- | [[:d:Q99455827|Q99455827]] | [[Peridiscales]] | Peridiscales<ref name="ref_b11b218b4e78afdf4e1a12aa41014c142cf7927e54dc9a0ba50bffaa21b01589">''[[:d:Q22061791|A checklist of familial and suprafamilial names for extant vascular plants]]''</ref><ref name="ref_69b50a399407f05f4fa737e9d26f700dff76ffc8db376521051abb69751a5735">''[[:d:Q21994487|Summary of recent systems of angiosperm classification]]''</ref> | [[Saxifraganae]]<ref name="ref_69b50a399407f05f4fa737e9d26f700dff76ffc8db376521051abb69751a5735">''[[:d:Q21994487|Summary of recent systems of angiosperm classification]]''</ref> | | |- | [[:d:Q100582257|Q100582257]] | [[Rosettozymales]] | Rosettozymales | [[Microbotryomycetes]] | | |- | [[:d:Q100708599|Q100708599]] | [[Archaegladiopsidales]] | Archaegladiopsidales | [[Archaegladiopsophycidae]] | | |- | [[:d:Q100709016|Q100709016]] | [[Gladiales]] | Gladiales | [[Archaegladiopsophycidae]] | | |- | [[:d:Q100709334|Q100709334]] | [[Stephanopyxales]] | Stephanopyxales<ref name="ref_6853a4f142dddad620ec39e1bbc0db13dc9e9de30b03d9b5015932c5905d84c2">https://www.irmng.org/aphia.php?p=taxdetails&id=11917638</ref> | [[Coscinodiscophyceae]] | | |- | [[:d:Q100907160|Q100907160]] | [[Erdtmanithecales]] | Erdtmanithecales | [[Spermatophyta]] | | |- | [[:d:Q101246682|Q101246682]] | [[Sareales]] | Sareales | [[Sareomycetes]] | | |- | [[:d:Q103199976|Q103199976]] | [[Cintractiellales]] | Cintractiellales | [[Ustilaginomycotina]] | | |- | [[:d:Q103496062|Q103496062]] | [[Ovavesiculida]] | Ovavesiculida<ref name="ref_dcf7bca1ca9d71b72c9deed9817094a3f2ae875a153168a96e8a76c9309ed233">''[[:d:Q110003348|Outline of Fungi and fungus-like taxa]]''</ref> | [[Microsporidea]] | | |- | [[:d:Q103837648|Q103837648]] | [[Nosematida]] | Nosematida | [[Microsporidea]] | | |- | [[:d:Q104065093|Q104065093]] | [[Lichinodiales]] | Lichinodiales | [[Leotiomycetes]] | | |- | [[:d:Q104098992|Q104098992]] | [[Catabotryales]] | Catabotryales | [[Sordariomycetes]] | | |- | [[:d:Q104177787|Q104177787]] | [[Turniniida]] | Turniniida | [[Thelodonti]] | | |- | [[:d:Q104833396|Q104833396]] | [[Turquoiseomycetales]] | Turquoiseomycetales | [[Lecanoromycetes]] | | |- | [[:d:Q104848000|Q104848000]] | [[Mongolepidida]] | Mongolepidida | [[Chondrichthyes]]<ref name="ref_a1124a05085e8e67b885c938b41aee816fe4842bcd30c63b608a16efbee76a6a">''[[:d:Q89695558|Early Silurian chondrichthyans from the Tarim Basin (Xinjiang, China)]]''</ref> | | |- | [[:d:Q105273095|Q105273095]] | [[Cribrariida]] | Cribrariida | [[Myxogastria]] | | |- | [[:d:Q105427417|Q105427417]] | [[Zamiales]] | Zamiales | [[Cycadopsida]] | | |- | [[:d:Q105627017|Q105627017]] | [[Ceratiomyxales]] | Ceratiomyxales | [[Ceratiomyxomycetes]] | | |- | [[:d:Q105753079|Q105753079]] | [[Idiosepida]] | Idiosepida | [[Decapodiformes]]<ref name="ref_73dc4ac66b0c56ff1c8223c8dca9fe47b52d0c3701e24bab7c504112ae78d664">''[[:d:Q604063|World Register of Marine Species]]''</ref> | | |- | [[:d:Q105754163|Q105754163]] | [[Bathyteuthida]] | Bathyteuthida | [[Decapodiformes]] | | |- | [[:d:Q105837852|Q105837852]] | [[Siedleckiida]] | Siedleckiida<ref name="ref_e559179bbf7c34e4eb906226587d66f12193e593195b418ef66ccefc2584d669">''[[:d:Q91041434|First Ultrastructural and Molecular Phylogenetic Evidence from the Blastogregarines, an Early Branching Lineage of Plesiomorphic Apicomplexa]]''</ref> | [[Blastogregarinea]]<ref name="ref_e559179bbf7c34e4eb906226587d66f12193e593195b418ef66ccefc2584d669">''[[:d:Q91041434|First Ultrastructural and Molecular Phylogenetic Evidence from the Blastogregarines, an Early Branching Lineage of Plesiomorphic Apicomplexa]]''</ref> | | |- | [[:d:Q105839953|Q105839953]] | [[Cephalothecales]] | Cephalothecales | [[Sordariomycetidae]] | | |- | [[:d:Q105995016|Q105995016]] | [[Neodactylariales]] | Neodactylariales | [[Dothideomycetes]] | [[File:Neodactylaria simaoensis (10.3897-mycokeys.73.54054) Figure 2.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q106291961|Q106291961]] | [[Chlorokybales]] | Chlorokybales | [[Chlorokybophyceae]] | [[File:Chlorokybus atmophyticus.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q106355196|Q106355196]] | [[Crustoidea]] | Crustoidea | [[Graptolithoidea]] | | |- | [[:d:Q106356267|Q106356267]] | [[Tuboidea]] | Tuboidea | [[Graptolithoidea]] | | |- | [[:d:Q106453428|Q106453428]] | [[Kilbuchophyllida]] | Kilbuchophyllida | [[Hexacorallia]] | | |- | [[:d:Q106548585|Q106548585]] | [[Icosteiformes]] | Icosteiformes | [[Percomorpha]]<ref name="ref_e15368fd420c777ba2608cb300ef96bc5cf521014a821d17ae2db180d989550d">''[[:d:Q60731916|Fishes of the World]]''</ref> | | |- | [[:d:Q106938595|Q106938595]] | [[Primavirales]] | Primavirales<ref name="ref_07776f326281d5e24cbcc830e5a6299a7fcd41305594d7aca61bc802b1d479b9">''[[:d:Q106917282|ICTV Master Species List 2020.v1]]''</ref><ref name="ref_366e4bf484d4214841243da83f659ace184bbeecf9fc0cd66df4467b6c755511">''[[:d:Q116118382|ICTV Master Species List 2021.v3]]''</ref><ref name="ref_d916964a5fca18117bde82d5e828f40b1d39919a12b6db1f9e1e08d14d8fa271">''[[:d:Q118434107|ICTV Master Species List 2022.v1]]''</ref> | [[Tokiviricetes]]<ref name="ref_07776f326281d5e24cbcc830e5a6299a7fcd41305594d7aca61bc802b1d479b9">''[[:d:Q106917282|ICTV Master Species List 2020.v1]]''</ref><ref name="ref_366e4bf484d4214841243da83f659ace184bbeecf9fc0cd66df4467b6c755511">''[[:d:Q116118382|ICTV Master Species List 2021.v3]]''</ref><ref name="ref_d916964a5fca18117bde82d5e828f40b1d39919a12b6db1f9e1e08d14d8fa271">''[[:d:Q118434107|ICTV Master Species List 2022.v1]]''</ref> | | |- | [[:d:Q106938620|Q106938620]] | [[Norzivirales]] | Norzivirales<ref name="ref_07776f326281d5e24cbcc830e5a6299a7fcd41305594d7aca61bc802b1d479b9">''[[:d:Q106917282|ICTV Master Species List 2020.v1]]''</ref><ref name="ref_366e4bf484d4214841243da83f659ace184bbeecf9fc0cd66df4467b6c755511">''[[:d:Q116118382|ICTV Master Species List 2021.v3]]''</ref><ref name="ref_d916964a5fca18117bde82d5e828f40b1d39919a12b6db1f9e1e08d14d8fa271">''[[:d:Q118434107|ICTV Master Species List 2022.v1]]''</ref> | [[Leviviricetes]]<ref name="ref_07776f326281d5e24cbcc830e5a6299a7fcd41305594d7aca61bc802b1d479b9">''[[:d:Q106917282|ICTV Master Species List 2020.v1]]''</ref><ref name="ref_366e4bf484d4214841243da83f659ace184bbeecf9fc0cd66df4467b6c755511">''[[:d:Q116118382|ICTV Master Species List 2021.v3]]''</ref><ref name="ref_d916964a5fca18117bde82d5e828f40b1d39919a12b6db1f9e1e08d14d8fa271">''[[:d:Q118434107|ICTV Master Species List 2022.v1]]''</ref> | | |- | [[:d:Q106938621|Q106938621]] | [[Timlovirales]] | Timlovirales<ref name="ref_07776f326281d5e24cbcc830e5a6299a7fcd41305594d7aca61bc802b1d479b9">''[[:d:Q106917282|ICTV Master Species List 2020.v1]]''</ref><ref name="ref_366e4bf484d4214841243da83f659ace184bbeecf9fc0cd66df4467b6c755511">''[[:d:Q116118382|ICTV Master Species List 2021.v3]]''</ref><ref name="ref_d916964a5fca18117bde82d5e828f40b1d39919a12b6db1f9e1e08d14d8fa271">''[[:d:Q118434107|ICTV Master Species List 2022.v1]]''</ref> | [[Leviviricetes]]<ref name="ref_07776f326281d5e24cbcc830e5a6299a7fcd41305594d7aca61bc802b1d479b9">''[[:d:Q106917282|ICTV Master Species List 2020.v1]]''</ref><ref name="ref_366e4bf484d4214841243da83f659ace184bbeecf9fc0cd66df4467b6c755511">''[[:d:Q116118382|ICTV Master Species List 2021.v3]]''</ref><ref name="ref_d916964a5fca18117bde82d5e828f40b1d39919a12b6db1f9e1e08d14d8fa271">''[[:d:Q118434107|ICTV Master Species List 2022.v1]]''</ref> | | |- | [[:d:Q106938630|Q106938630]] | [[Orthopolintovirales]] | Orthopolintovirales<ref name="ref_07776f326281d5e24cbcc830e5a6299a7fcd41305594d7aca61bc802b1d479b9">''[[:d:Q106917282|ICTV Master Species List 2020.v1]]''</ref><ref name="ref_366e4bf484d4214841243da83f659ace184bbeecf9fc0cd66df4467b6c755511">''[[:d:Q116118382|ICTV Master Species List 2021.v3]]''</ref><ref name="ref_d916964a5fca18117bde82d5e828f40b1d39919a12b6db1f9e1e08d14d8fa271">''[[:d:Q118434107|ICTV Master Species List 2022.v1]]''</ref> | [[Polintoviricetes]]<ref name="ref_07776f326281d5e24cbcc830e5a6299a7fcd41305594d7aca61bc802b1d479b9">''[[:d:Q106917282|ICTV Master Species List 2020.v1]]''</ref><ref name="ref_366e4bf484d4214841243da83f659ace184bbeecf9fc0cd66df4467b6c755511">''[[:d:Q116118382|ICTV Master Species List 2021.v3]]''</ref><ref name="ref_d916964a5fca18117bde82d5e828f40b1d39919a12b6db1f9e1e08d14d8fa271">''[[:d:Q118434107|ICTV Master Species List 2022.v1]]''</ref> | | |- | [[:d:Q106951805|Q106951805]] | [[Lefavirales]] | Lefavirales<ref name="ref_07776f326281d5e24cbcc830e5a6299a7fcd41305594d7aca61bc802b1d479b9">''[[:d:Q106917282|ICTV Master Species List 2020.v1]]''</ref><ref name="ref_366e4bf484d4214841243da83f659ace184bbeecf9fc0cd66df4467b6c755511">''[[:d:Q116118382|ICTV Master Species List 2021.v3]]''</ref><ref name="ref_d916964a5fca18117bde82d5e828f40b1d39919a12b6db1f9e1e08d14d8fa271">''[[:d:Q118434107|ICTV Master Species List 2022.v1]]''</ref> | [[Naldaviricetes]]<ref name="ref_07776f326281d5e24cbcc830e5a6299a7fcd41305594d7aca61bc802b1d479b9">''[[:d:Q106917282|ICTV Master Species List 2020.v1]]''</ref><ref name="ref_366e4bf484d4214841243da83f659ace184bbeecf9fc0cd66df4467b6c755511">''[[:d:Q116118382|ICTV Master Species List 2021.v3]]''</ref><ref name="ref_d916964a5fca18117bde82d5e828f40b1d39919a12b6db1f9e1e08d14d8fa271">''[[:d:Q118434107|ICTV Master Species List 2022.v1]]''</ref> | | |- | [[:d:Q107012596|Q107012596]] | [[Acytosteliales]] | Acytosteliales | [[Dictyostelia]]<br/>[[Dictyosteliomycetes]] | | |- | [[:d:Q107096374|Q107096374]] | [[Holosporales]] | Holosporales | [[Alphaproteobacteria]]<ref name="ref_75166a3751e44a76afd29552f137fa790b12a7ddb54109baee5751e24ccfd858">''[[:d:Q6595107|List of Prokaryotic names with Standing in Nomenclature]]''</ref> | | |- | [[:d:Q107122642|Q107122642]] | [[Cirratulida]] | Cirratulida | [[Polychaeta]] | | |- | [[:d:Q107122700|Q107122700]] | [[Opheliida]] | Opheliida | [[Polychaeta]] | | |- | [[:d:Q107126537|Q107126537]] | [[Leptolaimida]] | Leptolaimida | [[Chromadorea]] | | |- | [[:d:Q107183004|Q107183004]] | [[Ischnochitonida]] | Ischnochitonida | [[Polyplacophora]] | | |- | [[:d:Q107183184|Q107183184]] | [[Coloniales]] | Coloniales | [[Kamptozoa]] | [[File:Colonial anemone zebra.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q107353470|Q107353470]] | [[Taeniocradales]] | Taeniocradales | [[Rhyniophyta]] | | |- | [[:d:Q107454691|Q107454691]] | [[Peronosporomycetidae]] | Peronosporomycetidae | [[Peronosporomycetes]] | | |- | [[:d:Q107816949|Q107816949]] | [[Schistostegiales]] | Schistostegiales<ref name="ref_a5cb691fd2a2b68bd3f1f4fdd86e8363d0afaafce9c9a45fe2e1fcfcae264a67">''[[:d:Q1531570|Global Biodiversity Information Facility]]''</ref> | [[Bryopsida]] | | |- | [[:d:Q107999234|Q107999234]] | [[Pachytestales]] | Pachytestales | [[Pteridospermopsida]] | | |- | [[:d:Q108072698|Q108072698]] | [[Catinellales]] | Catinellales<ref name="ref_30bde4718a16fdb75d458578fb423f643403647eb98181f89ef517c22091e4bb">''[[:d:Q110854594|Refined families of Dothideomycetes: orders and families incertae sedis in Dothideomycetes]]''</ref> | [[Dothideomycetes]] | | |- | [[:d:Q108072701|Q108072701]] | [[Caulochytriales]] | Caulochytriales | [[Caulochytriomycetes]] | | |- | [[:d:Q108074506|Q108074506]] | [[Coenomycetales]] | Coenomycetales | [[Coenomycetes]] | | |- | [[:d:Q108079150|Q108079150]] | [[Eremomycetales]] | Eremomycetales | [[Dothideomycetes]] | [[File:Arthrographis cuboidea.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q108081127|Q108081127]] | [[Gloniales]] | Gloniales | [[Pleosporomycetidae]] | | |- | [[:d:Q108086030|Q108086030]] | [[Micrinomonadales]] | Micrinomonadales | [[Micrinomonadophyceae]] | | |- | [[:d:Q108117338|Q108117338]] | [[Podargiformes]] | Podargiformes<ref name="ref_7edb301dd0fb7ff2cdd7d7f5a23116941a2655b566e8892314c255fd7b60c47f">''[[:d:Q108116032|IOC World Bird List Version 11.2]]''</ref><ref name="ref_540c8d5ca51fcbcfdde3ed3fc93419ae3b011062884a1903a6c90b44028c9a05">''[[:d:Q116732424|IOC World Bird List Version 12.1]]''</ref><ref name="ref_29b118fd222e87d09eb4c0d34e662b0f9c0a14846d72dff04e08c839e7ce2bca">''[[:d:Q117190405|IOC World Bird List Version 12.2]]''</ref><ref name="ref_120581709b59e2f7acda8a22fb111da6e394c2562df61854f0a2691fb1342889">''[[:d:Q117219094|IOC World Bird List Version 13.1]]''</ref> | [[Neoaves]] | [[File:Srilankan frogmouth.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q108117411|Q108117411]] | [[Nyctibiiformes]] | Nyctibiiformes<ref name="ref_7edb301dd0fb7ff2cdd7d7f5a23116941a2655b566e8892314c255fd7b60c47f">''[[:d:Q108116032|IOC World Bird List Version 11.2]]''</ref><ref name="ref_540c8d5ca51fcbcfdde3ed3fc93419ae3b011062884a1903a6c90b44028c9a05">''[[:d:Q116732424|IOC World Bird List Version 12.1]]''</ref><ref name="ref_29b118fd222e87d09eb4c0d34e662b0f9c0a14846d72dff04e08c839e7ce2bca">''[[:d:Q117190405|IOC World Bird List Version 12.2]]''</ref><ref name="ref_120581709b59e2f7acda8a22fb111da6e394c2562df61854f0a2691fb1342889">''[[:d:Q117219094|IOC World Bird List Version 13.1]]''</ref> | [[Neoaves]] | [[File:Andean Potto (Nyctibius maculosus) on a branch.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q108117479|Q108117479]] | [[Steatornithiformes]] | Steatornithiformes<ref name="ref_7edb301dd0fb7ff2cdd7d7f5a23116941a2655b566e8892314c255fd7b60c47f">''[[:d:Q108116032|IOC World Bird List Version 11.2]]''</ref><ref name="ref_540c8d5ca51fcbcfdde3ed3fc93419ae3b011062884a1903a6c90b44028c9a05">''[[:d:Q116732424|IOC World Bird List Version 12.1]]''</ref><ref name="ref_29b118fd222e87d09eb4c0d34e662b0f9c0a14846d72dff04e08c839e7ce2bca">''[[:d:Q117190405|IOC World Bird List Version 12.2]]''</ref><ref name="ref_120581709b59e2f7acda8a22fb111da6e394c2562df61854f0a2691fb1342889">''[[:d:Q117219094|IOC World Bird List Version 13.1]]''</ref> | [[Neoaves]] | [[File:Oilbirds.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q108315889|Q108315889]] | [[Cothoniida]] | Cothoniida | [[Hexacorallia]] | | |- | [[:d:Q108368174|Q108368174]] | [[Botryopteridiales]] | Botryopteridiales | [[Botryopteridiopsida]] | | |- | [[:d:Q108383281|Q108383281]] | [[Callimastigales]] | Callimastigales | [[Blastocladiomycetes]] | | |- | [[:d:Q108383570|Q108383570]] | [[Crossothecales]] | Crossothecales | [[Botryopteridiophyta]] | | |- | [[:d:Q108383612|Q108383612]] | [[Dicranophyllales]] | Dicranophyllales | [[Dicranophyllopsida]] | | |- | [[:d:Q108383636|Q108383636]] | [[Discopteridales]] | Discopteridales | [[Botryopteridiopsida]] | | |- | [[:d:Q108383690|Q108383690]] | [[Ferugliocladales]] | Ferugliocladales | [[Cordaitopsida]] | | |- | [[:d:Q108384003|Q108384003]] | [[Mononematales]] | Mononematales | [[Kickxellomycetes]] | | |- | [[:d:Q108384425|Q108384425]] | [[Neomariopteridales]] | Neomariopteridales | [[Botryopteridiopsida]] | | |- | [[:d:Q108386234|Q108386234]] | [[Paleoblastocladiales]] | Paleoblastocladiales | [[Blastocladiomycetes]] | | |- | [[:d:Q108388442|Q108388442]] | [[Polyphagales]] | Polyphagales | [[Monoblepharidomycetes]] | | |- | [[:d:Q108388929|Q108388929]] | [[Psygmophyllales]] | Psygmophyllales | [[Cordaitopsida]] | | |- | [[:d:Q108389825|Q108389825]] | [[Saccopodiales]] | Saccopodiales | [[Chytridiomycetes]] | | |- | [[:d:Q108390031|Q108390031]] | [[Senftenbergiales]] | Senftenbergiales | [[Botryopteridiopsida]] | | |- | [[:d:Q108390257|Q108390257]] | [[Spiromycetales]] | Spiromycetales | [[Kickxellomycetes]] | | |- | [[:d:Q108400894|Q108400894]] | [[Archaeolepadomorpha]] | Archaeolepadomorpha | [[Thoracicalcarea]] | | |- | [[:d:Q108408716|Q108408716]] | [[Calanticomorpha]] | Calanticomorpha | [[Thoracicalcarea]] | [[File:Calantica graphica (MNHN-IU-2013-16550) 002.jpeg|center|32px]] | |- | [[:d:Q108470479|Q108470479]] | [[Sedimentisphaerales]] | Sedimentisphaerales | [[Phycisphaerae]]<ref name="ref_75166a3751e44a76afd29552f137fa790b12a7ddb54109baee5751e24ccfd858">''[[:d:Q6595107|List of Prokaryotic names with Standing in Nomenclature]]''</ref> | | |- | [[:d:Q108481048|Q108481048]] | [[Pirellulales]] | Pirellulales | [[Planctomycetia]]<ref name="ref_75166a3751e44a76afd29552f137fa790b12a7ddb54109baee5751e24ccfd858">''[[:d:Q6595107|List of Prokaryotic names with Standing in Nomenclature]]''</ref> | | |- | [[:d:Q108485483|Q108485483]] | [[Gemmatales]] | Gemmatales | [[Planctomycetia]]<ref name="ref_75166a3751e44a76afd29552f137fa790b12a7ddb54109baee5751e24ccfd858">''[[:d:Q6595107|List of Prokaryotic names with Standing in Nomenclature]]''</ref> | | |- | [[:d:Q108523179|Q108523179]] | [[Eolepadomorpha]] | Eolepadomorpha | [[Phosphatothoracica]] | | |- | [[:d:Q108523323|Q108523323]] | [[Pollicipedomorpha]] | Pollicipedomorpha | [[Thoracicalcarea]] | | |- | [[:d:Q109019614|Q109019614]] | [[Ctenocystida]] | Ctenocystida | [[Ctenocystoidea]] | | |- | [[:d:Q109442195|Q109442195]] | [[Tubulaniformes]] | Tubulaniformes | [[Palaeonemertea]] | | |- | [[:d:Q109877889|Q109877889]] | [[Cribrariales]] | Cribrariales | [[Lucisporidia]]<br/>[[Myxomycetes]] | | |- | [[:d:Q109877910|Q109877910]] | [[Reticulariales]] | Reticulariales<ref name="ref_05d1a1231353d3c32cc6ebd7e9afceefef76e65dc0c70ea97faad645546a7fec">''[[:d:Q87005931|Towards a phylogenetic classification of the Myxomycetes]]''</ref><br/>Reticulariida<ref name="ref_05d1a1231353d3c32cc6ebd7e9afceefef76e65dc0c70ea97faad645546a7fec">''[[:d:Q87005931|Towards a phylogenetic classification of the Myxomycetes]]''</ref> | [[Lucisporidia]] | | |- | [[:d:Q109877911|Q109877911]] | [[Clastodermatales]] | Clastodermatales<ref name="ref_05d1a1231353d3c32cc6ebd7e9afceefef76e65dc0c70ea97faad645546a7fec">''[[:d:Q87005931|Towards a phylogenetic classification of the Myxomycetes]]''</ref><br/>Clastodermatida<ref name="ref_05d1a1231353d3c32cc6ebd7e9afceefef76e65dc0c70ea97faad645546a7fec">''[[:d:Q87005931|Towards a phylogenetic classification of the Myxomycetes]]''</ref> | [[Columellidia]] | | |- | [[:d:Q109877912|Q109877912]] | [[Meridermatales]] | Meridermatales<ref name="ref_05d1a1231353d3c32cc6ebd7e9afceefef76e65dc0c70ea97faad645546a7fec">''[[:d:Q87005931|Towards a phylogenetic classification of the Myxomycetes]]''</ref><br/>Meridermatida<ref name="ref_05d1a1231353d3c32cc6ebd7e9afceefef76e65dc0c70ea97faad645546a7fec">''[[:d:Q87005931|Towards a phylogenetic classification of the Myxomycetes]]''</ref> | [[Columellidia]] | | |- | [[:d:Q109984877|Q109984877]] | [[Fractovitellida]] | Fractovitellida<ref name="ref_02e2335fb304c5c174f93b5b215156375fdaa8c687751349545635b93dcba42e">''[[:d:Q21560938|Comprehensive phylogenetic reconstruction of amoebozoa based on concatenated analyses of SSU-rDNA and actin genes]]''</ref> | [[Variosea]] | | |- | [[:d:Q109985061|Q109985061]] | [[Ramamoebida]] | Ramamoebida<ref name="ref_3d592a1adab2bec71ec950ab003d8e8298fb51ddbd4091cd68be40e3ae11892d">''[[:d:Q28601015|187-gene phylogeny of protozoan phylum Amoebozoa reveals a new class (Cutosea) of deep-branching, ultrastructurally unique, enveloped marine Lobosa and clarifies amoeba evolution]]''</ref> | [[Variosea]] | | |- | [[:d:Q109997414|Q109997414]] | [[Corallochytrida]] | Corallochytrida | [[Corallochytrea]] | | |- | [[:d:Q110007378|Q110007378]] | [[Rozellida]] | Rozellida<ref name="ref_b0ab7d2574c635091eba0140547b1ce24309f2b0bc47177df19133b4e6942474">''[[:d:Q34307318|Early evolution of eukaryote feeding modes, cell structural diversity, and classification of the protozoan phyla Loukozoa, Sulcozoa, and Choanozoa]]''</ref> | [[Rozellidea]] | | |- | [[:d:Q110007465|Q110007465]] | [[Aphelidida]] | Aphelidida<ref name="ref_b0ab7d2574c635091eba0140547b1ce24309f2b0bc47177df19133b4e6942474">''[[:d:Q34307318|Early evolution of eukaryote feeding modes, cell structural diversity, and classification of the protozoan phyla Loukozoa, Sulcozoa, and Choanozoa]]''</ref> | [[Rozellidea]]<br/>[[Aphelidea]] | | |- | [[:d:Q110123930|Q110123930]] | [[Prasinodermatales]] | Prasinodermatales<ref name="ref_5631ca20a38193263affb5106e125eff9a45b825d04393ee636b119cdad1bec1">''[[:d:Q96641117|The genome of Prasinoderma coloniale unveils the existence of a third phylum within green plants]]''</ref> | [[Prasinodermatophyceae]] | | |- | [[:d:Q110208093|Q110208093]] | [[Palpitida]] | Palpitida<ref name="ref_a47de1747645cc33a5241c834f801a3d852586a2178badcb90aba9f80ce671e8">''[[:d:Q34154015|Oxnerella micra sp. n. (Oxnerellidae fam. n.), a tiny naked centrohelid, and the diversity and evolution of heliozoa]]''</ref> | [[Palpitea]] | | |- | [[:d:Q110209010|Q110209010]] | [[Goniomonadida]] | Goniomonadida<ref name="ref_1907a50b98982e87a6eaa507087f391deebe5f7e2c9948c6f45e27be273cf03c">''[[:d:Q104115715|Some proposals for a new classification system of the Cryptophyceae]]''</ref><ref name="ref_073f5d113ee6d5e1831aa575f51a0687fbb540242a8df51194e91be83112d19e">''[[:d:Q110209023|A Zoological Classification System of Cryptomonads]]''</ref> | [[Goniomonadea]] | | |- | [[:d:Q110209266|Q110209266]] | [[Hemiarmida]] | Hemiarmida<ref name="ref_da4ee0a6b2499082277a96c7c13ba2a1c5cbb148dc622ea1f89e1560c80c8896">''[[:d:Q47194626|Kingdom Chromista and its eight phyla: a new synthesis emphasising periplastid protein targeting, cytoskeletal and periplastid evolution, and ancient divergences]]''</ref> | [[Cryptomonada]] | | |- | [[:d:Q110221376|Q110221376]] | [[Pavlomulinales]] | Pavlomulinales<ref name="ref_396b795f9e59447306031266a69dae89c8bd278dff7ae7990f8faff35595a67b">''[[:d:Q110221358|Rappemonads are haptophyte phytoplankton]]''</ref> | [[Rappephyceae]] | | |- | [[:d:Q110222580|Q110222580]] | [[Pterocystida]] | Pterocystida<ref name="ref_befa3f94ed07828286001d81aa1172a0d61dc33839f42a3d601847e97863ecd2">''[[:d:Q34239332|Microheliella maris (Microhelida ord. n.), an ultrastructurally highly distinctive new axopodial protist species and genus, and the unity of phylum Heliozoa.]]''</ref> | [[Centroplasthelida]] | | |- | [[:d:Q110224985|Q110224985]] | [[Minorisida]] | Minorisida<ref name="ref_da4ee0a6b2499082277a96c7c13ba2a1c5cbb148dc622ea1f89e1560c80c8896">''[[:d:Q47194626|Kingdom Chromista and its eight phyla: a new synthesis emphasising periplastid protein targeting, cytoskeletal and periplastid evolution, and ancient divergences]]''</ref> | [[Chlorarachnea]] | | |- | [[:d:Q110225224|Q110225224]] | [[Helkesida]] | Helkesida<ref name="ref_da4ee0a6b2499082277a96c7c13ba2a1c5cbb148dc622ea1f89e1560c80c8896">''[[:d:Q47194626|Kingdom Chromista and its eight phyla: a new synthesis emphasising periplastid protein targeting, cytoskeletal and periplastid evolution, and ancient divergences]]''</ref> | [[Helkesea]] | | |- | [[:d:Q110225634|Q110225634]] | [[Paracercomonadida]] | Paracercomonadida<ref name="ref_867bf6a671c48e2ef40e548d167ba607e3c9e89fed0bef9707439984cbb0d7cd">''[[:d:Q53073157|Multigene phylogeny and cell evolution of chromist infrakingdom Rhizaria: contrasting cell organisation of sister phyla Cercozoa and Retaria.]]''</ref> | [[Sarcomonadea]] | | |- | [[:d:Q110225635|Q110225635]] | [[Krakenida]] | Krakenida<ref name="ref_867bf6a671c48e2ef40e548d167ba607e3c9e89fed0bef9707439984cbb0d7cd">''[[:d:Q53073157|Multigene phylogeny and cell evolution of chromist infrakingdom Rhizaria: contrasting cell organisation of sister phyla Cercozoa and Retaria.]]''</ref> | [[Imbricatea]] | | |- | [[:d:Q110226426|Q110226426]] | [[Aquavolonida]] | Aquavolonida<ref name="ref_c45734f48684f7991d0a1fb524f808d579ca41eb04e7305f998f31c5cf6594a9">''[[:d:Q52586953|Rhizarian 'Novel Clade 10' Revealed as Abundant and Diverse Planktonic and Terrestrial Flagellates, including Aquavolon n. gen.]]''</ref> | [[Rhizaria]] | | |- | [[:d:Q110233654|Q110233654]] | [[Selenaionida]] | Selenaionida<ref name="ref_c2ab33b471a37da746490cda9236e6c0b1ddc84b9ff2226e8fd87b668cfe8425">''[[:d:Q58840735|Dactylomonas gen. nov., a Novel Lineage of Heterolobosean Flagellates with Unique Ultrastructure, Closely Related to the Amoeba Selenaion koniopes Park, De Jonckheere & Simpson, 2012]]''</ref> | [[Tetramitia]] | | |- | [[:d:Q110253397|Q110253397]] | [[Honigbergiellida]] | Honigbergiellida<ref name="ref_fccc0941b62b767d4ca8f911d6b9157d10c21c21d83ffbc28182047bca5ee1d4">''[[:d:Q33525747|Critical taxonomic revision of Parabasalids with description of one new genus and three new species]]''</ref> | [[Trichomonadea]]<ref name="ref_fccc0941b62b767d4ca8f911d6b9157d10c21c21d83ffbc28182047bca5ee1d4">''[[:d:Q33525747|Critical taxonomic revision of Parabasalids with description of one new genus and three new species]]''</ref> | | |- | [[:d:Q110386907|Q110386907]] | [[Tremellodendropsidales]] | Tremellodendropsidales | [[Agaricomycetes]] | | |- | [[:d:Q110544430|Q110544430]] | [[Codiolales]] | Codiolales<ref name="ref_012eba0dbe37c7aa40587f8eabee8d9593a81bb50a0f2eb0ad19456c16f84c79">''[[:d:Q16958215|iNaturalist]]''</ref><ref name="ref_a5cb691fd2a2b68bd3f1f4fdd86e8363d0afaafce9c9a45fe2e1fcfcae264a67">''[[:d:Q1531570|Global Biodiversity Information Facility]]''</ref><ref name="ref_26ee57c4cbf5b5dbc46cd1e5a0a3bbd402e9076aadcb65b5785fff89ccad5ac6">''[[:d:Q11959214|Species Nomenclature Database]]''</ref><ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | [[Ulvophyceae]] | | |- | [[:d:Q110584931|Q110584931]] | [[Phanerochaetales]] | Phanerochaetales | [[Agaricomycetes]] | | |- | [[:d:Q110621139|Q110621139]] | [[Terrimicrobiales]] | Terrimicrobiales | [[Terrimicrobiia]]<ref name="ref_75166a3751e44a76afd29552f137fa790b12a7ddb54109baee5751e24ccfd858">''[[:d:Q6595107|List of Prokaryotic names with Standing in Nomenclature]]''</ref> | | |- | [[:d:Q110657071|Q110657071]] | [[Ironida]] | Ironida | [[Enoplica]] | | |- | [[:d:Q110749324|Q110749324]] | [[Trueperales]] | Trueperales | [[Deinococci]]<ref name="ref_75166a3751e44a76afd29552f137fa790b12a7ddb54109baee5751e24ccfd858">''[[:d:Q6595107|List of Prokaryotic names with Standing in Nomenclature]]''</ref> | | |- | [[:d:Q110788345|Q110788345]] | [[Aulographales]] | Aulographales | [[Dothideomycetes]] | | |- | [[:d:Q110969915|Q110969915]] | [[Trochiliscales]] | Trochiliscales | [[Charophyceae]]<ref name="ref_ff4287d2b684447b988dc170c7ca062d5ba1a84425bf769a210a2c4e4ad32e8f">''[[:d:Q2835653|AlgaeBase]]''</ref> | | |- | [[:d:Q110992552|Q110992552]] | [[Alaimida]] | Alaimida<ref name="ref_70f1c4793b5bdb19703e919e5840b91bf25d5b1a23984171db261a8de2a48431">https://biodiversity.org.au/afd/taxa/Alaimida</ref> | [[Enoplica]]<ref name="ref_70f1c4793b5bdb19703e919e5840b91bf25d5b1a23984171db261a8de2a48431">https://biodiversity.org.au/afd/taxa/Alaimida</ref> | | |- | [[:d:Q111033054|Q111033054]] | [[Basibranchia]] | Basibranchia | [[Pogonophora]] | | |- | [[:d:Q111043433|Q111043433]] | [[Coniosporiales]] | Coniosporiales | [[Dothideomycetes]] | | |- | [[:d:Q111090250|Q111090250]] | [[Vendotaeniales]] | Vendotaeniales | [[Vendophyceae]] | | |- | [[:d:Q111165584|Q111165584]] | [[Geobacterales]] | Geobacterales | [[Desulfuromonadia]]<ref name="ref_75166a3751e44a76afd29552f137fa790b12a7ddb54109baee5751e24ccfd858">''[[:d:Q6595107|List of Prokaryotic names with Standing in Nomenclature]]''</ref> | | |- | [[:d:Q111168899|Q111168899]] | [[Bacteriovoracales]] | Bacteriovoracales | [[Oligoflexia]]<ref name="ref_75166a3751e44a76afd29552f137fa790b12a7ddb54109baee5751e24ccfd858">''[[:d:Q6595107|List of Prokaryotic names with Standing in Nomenclature]]''</ref> | | |- | [[:d:Q111169589|Q111169589]] | [[Syntrophales]] | Syntrophales | [[Syntrophia]]<ref name="ref_75166a3751e44a76afd29552f137fa790b12a7ddb54109baee5751e24ccfd858">''[[:d:Q6595107|List of Prokaryotic names with Standing in Nomenclature]]''</ref> | | |- | [[:d:Q111207304|Q111207304]] | [[Apoikiales]] | Apoikiales | [[Chrysophyceae]] | | |- | [[:d:Q111208050|Q111208050]] | [[Chrysosaccales]] | Chrysosaccales | [[Chrysophyceae]] | | |- | [[:d:Q111210858|Q111210858]] | [[Olisthodiscales]] | Olisthodiscales | [[Olisthodiscophyceae]] | | |- | [[:d:Q111210950|Q111210950]] | [[Paraphysomonadales]] | Paraphysomonadales | [[Chrysophyceae]] | [[File:Paraphysomonas butcheri whole mount.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q111263173|Q111263173]] | [[Phaeosacciales]] | Phaeosacciales | [[Phaeosacciophyceae]] | | |- | [[:d:Q111417204|Q111417204]] | [[Esthonioporata]] | Esthonioporata | [[Stenolaemata]] | | |- | [[:d:Q111578728|Q111578728]] | [[Hubrechtiiformes]] | Hubrechtiiformes | [[Pilidiophora]] | | |- | [[:d:Q111697002|Q111697002]] | [[Watanabeales]] | Watanabeales | [[Trebouxiophyceae]] | [[File:Sommer et al 2020 Watanabea sp. NN-1-1-E n.png|center|32px]] | |- | [[:d:Q111721085|Q111721085]] | [[Campylopterodea]] | Campylopterodea | [[Neodonatoptera]]<br/>[[Odonatoclada]]<ref name="ref_8230028630b8eb0936c830f674dcb646f6069ce02b9baa345dcc2a8665c5d3f6">https://bechly.lima-city.de/system.htm</ref> | | |- | [[:d:Q111803447|Q111803447]] | [[Vaginulinida]] | Vaginulinida | [[Nodosariata]] | | |- | [[:d:Q112252965|Q112252965]] | [[Hericiales]] | Hericiales | [[Basidiomycota]] | | |- | [[:d:Q112426913|Q112426913]] | [[Cyrtocerinida]] | Cyrtocerinida | [[Multiceratoidea]] | | |- | [[:d:Q112567388|Q112567388]] | [[Bisonocerida]] | Bisonocerida | [[Nautiloid]] | | |- | [[:d:Q112611217|Q112611217]] | [[Nodosariida]] | Nodosariida | [[Nodosariana]] | | |- | [[:d:Q112625204|Q112625204]] | [[Arcanodiscales]] | Arcanodiscales | [[Melosirophycidae]] | | |- | [[:d:Q112633495|Q112633495]] | [[Plagiogrammales]] | Plagiogrammales | [[Urneidophycidae]] | [[File:Plagiogramma in A. Pritchard 1861.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q112633661|Q112633661]] | [[Cocconeidales]] | Cocconeidales | [[Bacillariophycidae]] | | |- | [[:d:Q113661624|Q113661624]] | [[Oscillospirales]] | Oscillospirales | [[Clostridia]] | | |- | [[:d:Q113833750|Q113833750]] | [[Bilinguales]] | Bilinguales | [[Biddulphiophycidae]] | | |- | [[:d:Q113833912|Q113833912]] | [[Briggerales]] | Briggerales | [[Biddulphiophycidae]] | [[File:Dicladiopsis in Engler & Prantl 1900.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q113835306|Q113835306]] | [[Echinolampadacea]] | Echinolampadacea | [[Luminacea]] | | |- | [[:d:Q113840465|Q113840465]] | [[Probosciales]] | Probosciales | [[Mediophyceae]] | [[File:Rhizosolenia alata Brightw., 1858 in Engler & Prantl 1900.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q113841045|Q113841045]] | [[Stephanodiscales]] | Stephanodiscales | [[Thalassiosirophycidae]] | | |- | [[:d:Q113940369|Q113940369]] | [[Amphioxi]] | Amphioxi | [[Leptocardii]] | | |- | [[:d:Q113961658|Q113961658]] | [[Uniciliatida]] | Uniciliatida | [[Nanomonadea]] | | |- | [[:d:Q114315358|Q114315358]] | [[Punciocopida]] | Punciocopida | [[Ostracoda]] | | |- | [[:d:Q114680935|Q114680935]] | [[Urophlyctales]] | Urophlyctales | [[Blastocladiomycetes]] | | |- | [[:d:Q114728382|Q114728382]] | [[Thraustochytrida]] | Thraustochytrida | [[Labyrinthulomycetes]] | | |- | [[:d:Q115115203|Q115115203]] | [[Distichiales]] | Distichiales | [[Dicranidae]] | | |- | [[:d:Q115120497|Q115120497]] | [[Placidida]] | Placidida | [[Placididea]] | | |- | [[:d:Q115138941|Q115138941]] | [[Hyphomicrobiales]] | Hyphomicrobiales | [[Alphaproteobacteria]]<ref name="ref_75166a3751e44a76afd29552f137fa790b12a7ddb54109baee5751e24ccfd858">''[[:d:Q6595107|List of Prokaryotic names with Standing in Nomenclature]]''</ref> | | |- | [[:d:Q115198386|Q115198386]] | [[Neopilinida]] | Neopilinida | [[Monoplacophora]] | | |- | [[:d:Q115243179|Q115243179]] | [[Synaptida]] | Synaptida<ref name="ref_00af72671938f120790cf7681f89388de951e797520d24ea107b6576a8085d96">''[[:d:Q104465342|First record of genus Paradota Ludwig & Heding in New Zealand waters and description of a new species (Echinodermata: Holothuroidea: Synaptida)]]''</ref><ref name="ref_fb22830d9beb22e179fac4bb924bfc98bf12b977f45b7533bbaf1dff3c266e71">''[[:d:Q56035103|New apodid species from southern Australia (Echinodermata: Holothuroidea: Apodida)]]''</ref><ref name="ref_bb1f58b891e5a3da2a5c5a4fde12304f4d8bd3c03971240573721618e8bc4f85">''[[:d:Q29455459|New taeniogyrinid species of sea cucumber from the Weddell Sea (Echinodermata: Holothuroidea: Synaptida)]]''</ref><ref name="ref_ab8f5befdaba470dc39d4533fe267f18bc989c07b552ff91a2be0115ebde20e5">''[[:d:Q29455457|New Prototrochus species of sea cucumber from Australia (Echinodermata: Holothuroidea: Synaptida: Myriotrochidae)]]''</ref> | [[Holothuroidea]] | | |- | [[:d:Q115967394|Q115967394]] | [[Malacalcyonacea]] | Malacalcyonacea | [[Octocorallia]] | | |- | [[:d:Q116136254|Q116136254]] | [[Crassvirales]] | Crassvirales<ref name="ref_366e4bf484d4214841243da83f659ace184bbeecf9fc0cd66df4467b6c755511">''[[:d:Q116118382|ICTV Master Species List 2021.v3]]''</ref><ref name="ref_d916964a5fca18117bde82d5e828f40b1d39919a12b6db1f9e1e08d14d8fa271">''[[:d:Q118434107|ICTV Master Species List 2022.v1]]''</ref> | [[Caudoviricetes]]<ref name="ref_366e4bf484d4214841243da83f659ace184bbeecf9fc0cd66df4467b6c755511">''[[:d:Q116118382|ICTV Master Species List 2021.v3]]''</ref><ref name="ref_d916964a5fca18117bde82d5e828f40b1d39919a12b6db1f9e1e08d14d8fa271">''[[:d:Q118434107|ICTV Master Species List 2022.v1]]''</ref> | | |- | [[:d:Q116136255|Q116136255]] | [[Kirjokansivirales]] | Kirjokansivirales<ref name="ref_366e4bf484d4214841243da83f659ace184bbeecf9fc0cd66df4467b6c755511">''[[:d:Q116118382|ICTV Master Species List 2021.v3]]''</ref><ref name="ref_d916964a5fca18117bde82d5e828f40b1d39919a12b6db1f9e1e08d14d8fa271">''[[:d:Q118434107|ICTV Master Species List 2022.v1]]''</ref> | [[Caudoviricetes]]<ref name="ref_366e4bf484d4214841243da83f659ace184bbeecf9fc0cd66df4467b6c755511">''[[:d:Q116118382|ICTV Master Species List 2021.v3]]''</ref><ref name="ref_d916964a5fca18117bde82d5e828f40b1d39919a12b6db1f9e1e08d14d8fa271">''[[:d:Q118434107|ICTV Master Species List 2022.v1]]''</ref> | | |- | [[:d:Q116136259|Q116136259]] | [[Methanobavirales]] | Methanobavirales<ref name="ref_366e4bf484d4214841243da83f659ace184bbeecf9fc0cd66df4467b6c755511">''[[:d:Q116118382|ICTV Master Species List 2021.v3]]''</ref><ref name="ref_d916964a5fca18117bde82d5e828f40b1d39919a12b6db1f9e1e08d14d8fa271">''[[:d:Q118434107|ICTV Master Species List 2022.v1]]''</ref> | [[Caudoviricetes]]<ref name="ref_366e4bf484d4214841243da83f659ace184bbeecf9fc0cd66df4467b6c755511">''[[:d:Q116118382|ICTV Master Species List 2021.v3]]''</ref><ref name="ref_d916964a5fca18117bde82d5e828f40b1d39919a12b6db1f9e1e08d14d8fa271">''[[:d:Q118434107|ICTV Master Species List 2022.v1]]''</ref> | | |- | [[:d:Q116136260|Q116136260]] | [[Thumleimavirales]] | Thumleimavirales<ref name="ref_366e4bf484d4214841243da83f659ace184bbeecf9fc0cd66df4467b6c755511">''[[:d:Q116118382|ICTV Master Species List 2021.v3]]''</ref><ref name="ref_d916964a5fca18117bde82d5e828f40b1d39919a12b6db1f9e1e08d14d8fa271">''[[:d:Q118434107|ICTV Master Species List 2022.v1]]''</ref> | [[Caudoviricetes]]<ref name="ref_366e4bf484d4214841243da83f659ace184bbeecf9fc0cd66df4467b6c755511">''[[:d:Q116118382|ICTV Master Species List 2021.v3]]''</ref><ref name="ref_d916964a5fca18117bde82d5e828f40b1d39919a12b6db1f9e1e08d14d8fa271">''[[:d:Q118434107|ICTV Master Species List 2022.v1]]''</ref> | | |- | [[:d:Q116136275|Q116136275]] | [[Rivendellvirales]] | Rivendellvirales<ref name="ref_366e4bf484d4214841243da83f659ace184bbeecf9fc0cd66df4467b6c755511">''[[:d:Q116118382|ICTV Master Species List 2021.v3]]''</ref><ref name="ref_d916964a5fca18117bde82d5e828f40b1d39919a12b6db1f9e1e08d14d8fa271">''[[:d:Q118434107|ICTV Master Species List 2022.v1]]''</ref> | [[Arfiviricetes]]<ref name="ref_366e4bf484d4214841243da83f659ace184bbeecf9fc0cd66df4467b6c755511">''[[:d:Q116118382|ICTV Master Species List 2021.v3]]''</ref><ref name="ref_d916964a5fca18117bde82d5e828f40b1d39919a12b6db1f9e1e08d14d8fa271">''[[:d:Q118434107|ICTV Master Species List 2022.v1]]''</ref> | | |- | [[:d:Q116136277|Q116136277]] | [[Rohanvirales]] | Rohanvirales<ref name="ref_366e4bf484d4214841243da83f659ace184bbeecf9fc0cd66df4467b6c755511">''[[:d:Q116118382|ICTV Master Species List 2021.v3]]''</ref><ref name="ref_d916964a5fca18117bde82d5e828f40b1d39919a12b6db1f9e1e08d14d8fa271">''[[:d:Q118434107|ICTV Master Species List 2022.v1]]''</ref> | [[Arfiviricetes]]<ref name="ref_366e4bf484d4214841243da83f659ace184bbeecf9fc0cd66df4467b6c755511">''[[:d:Q116118382|ICTV Master Species List 2021.v3]]''</ref><ref name="ref_d916964a5fca18117bde82d5e828f40b1d39919a12b6db1f9e1e08d14d8fa271">''[[:d:Q118434107|ICTV Master Species List 2022.v1]]''</ref> | | |- | [[:d:Q116136292|Q116136292]] | [[Yadokarivirales]] | Yadokarivirales<ref name="ref_366e4bf484d4214841243da83f659ace184bbeecf9fc0cd66df4467b6c755511">''[[:d:Q116118382|ICTV Master Species List 2021.v3]]''</ref><ref name="ref_d916964a5fca18117bde82d5e828f40b1d39919a12b6db1f9e1e08d14d8fa271">''[[:d:Q118434107|ICTV Master Species List 2022.v1]]''</ref> | [[Pisuviricota]]<ref name="ref_366e4bf484d4214841243da83f659ace184bbeecf9fc0cd66df4467b6c755511">''[[:d:Q116118382|ICTV Master Species List 2021.v3]]''</ref><ref name="ref_d916964a5fca18117bde82d5e828f40b1d39919a12b6db1f9e1e08d14d8fa271">''[[:d:Q118434107|ICTV Master Species List 2022.v1]]''</ref> | | |- | [[:d:Q116237046|Q116237046]] | [[Seligerales]] | Seligerales<ref name="ref_a5cb691fd2a2b68bd3f1f4fdd86e8363d0afaafce9c9a45fe2e1fcfcae264a67">''[[:d:Q1531570|Global Biodiversity Information Facility]]''</ref> | [[Bryopsida]] | | |- | [[:d:Q116237549|Q116237549]] | [[Chlorarachniales]] | Chlorarachniales<ref name="ref_012eba0dbe37c7aa40587f8eabee8d9593a81bb50a0f2eb0ad19456c16f84c79">''[[:d:Q16958215|iNaturalist]]''</ref> | [[Chlorarachnea]] | | |- | [[:d:Q116697921|Q116697921]] | [[Thiomicrospirales]] | Thiomicrospirales | [[Gammaproteobacteria]] | | |- | [[:d:Q116698041|Q116698041]] | [[Eubacteriales]] | Eubacteriales | [[Clostridia]]<ref name="ref_75166a3751e44a76afd29552f137fa790b12a7ddb54109baee5751e24ccfd858">''[[:d:Q6595107|List of Prokaryotic names with Standing in Nomenclature]]''</ref> | | |- | [[:d:Q116761631|Q116761631]] | [[Kyphosichthyiformes]] | Kyphosichthyiformes | [[Ginglymodi]] | | |- | [[:d:Q116770921|Q116770921]] | [[Mixosiphonata]] | Mixosiphonata<ref name="ref_12eb2ee189f9a1ea97982bb3c98181c898d96bb7cfc0ca3e9b521e1a367c54ed">''[[:d:Q57277043|The new order Mixosiphonata (Cephalopoda: Nautiloidea) and related taxa; estimations of habitat depth based on shell structure]]''</ref> | [[Nautiloid]] | | |- | [[:d:Q116788191|Q116788191]] | [[Ankylophoriformes]] | Ankylophoriformes | [[Actinopterygii]] | | |- | [[:d:Q116788199|Q116788199]] | [[Majokiiformes]] | Majokiiformes | [[Actinopterygii]] | | |- | [[:d:Q117072355|Q117072355]] | [[Emcibacterales]] | Emcibacterales | [[Alphaproteobacteria]]<ref name="ref_75166a3751e44a76afd29552f137fa790b12a7ddb54109baee5751e24ccfd858">''[[:d:Q6595107|List of Prokaryotic names with Standing in Nomenclature]]''</ref> | | |- | [[:d:Q117073949|Q117073949]] | [[Vegaviiformes]] | Vegaviiformes | [[Galloanserae]] | | |- | [[:d:Q117075974|Q117075974]] | [[Saurischipedida]] | Saurischipedida | [[Dinosauripedidea]] | | |- | [[:d:Q117076089|Q117076089]] | [[Dorsetichthyiformes]] | Dorsetichthyiformes | [[Teleostei]] | | |- | [[:d:Q117204802|Q117204802]] | [[Brachydiniales]] | Brachydiniales | [[Dinophyceae]]<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | | |- | [[:d:Q117204886|Q117204886]] | [[Chloromonadales]] | Chloromonadales | | | |- | [[:d:Q117204893|Q117204893]] | [[Chordariales]] | Chordariales | [[Phaeophyceae]]<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | | |- | [[:d:Q117527140|Q117527140]] | [[Hoilungea]] | Hoilungea | [[Uniplacotomia]] | [[File:Hoilungia hongkongensis.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q117527221|Q117527221]] | [[Cladhexea]] | Cladhexea | [[Uniplacotomia]] | | |- | [[:d:Q117528917|Q117528917]] | [[Moroniformes]] | Moroniformes | [[Percomorpha]] | | |- | [[:d:Q117853288|Q117853288]] | [[Isoxyida]] | Isoxyida | [[arthropodo]] | [[File:Isoxys acutangulus 2.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q118114363|Q118114363]] | [[Unipolarina]] | Unipolarina | [[Myxosporea]]<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | | |- | [[:d:Q118114364|Q118114364]] | [[Helicosporida]] | Helicosporida | [[Myxosporea]]<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | | |- | [[:d:Q118114365|Q118114365]] | [[Actinomyxida]] | Actinomyxida | [[Myxosporea]]<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | | |- | [[:d:Q118114367|Q118114367]] | [[Paleonemertea]] | Paleonemertea | [[Anopla]]<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | | |- | [[:d:Q118115739|Q118115739]] | [[Apodadrilida]] | Apodadrilida | [[Clitellata]]<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | | |- | [[:d:Q118433948|Q118433948]] | [[Maximonvirales]] | Maximonvirales<ref name="ref_d916964a5fca18117bde82d5e828f40b1d39919a12b6db1f9e1e08d14d8fa271">''[[:d:Q118434107|ICTV Master Species List 2022.v1]]''</ref> | [[Tokiviricetes]]<ref name="ref_d916964a5fca18117bde82d5e828f40b1d39919a12b6db1f9e1e08d14d8fa271">''[[:d:Q118434107|ICTV Master Species List 2022.v1]]''</ref> | | |- | [[:d:Q118433949|Q118433949]] | [[Juravirales]] | Juravirales<ref name="ref_d916964a5fca18117bde82d5e828f40b1d39919a12b6db1f9e1e08d14d8fa271">''[[:d:Q118434107|ICTV Master Species List 2022.v1]]''</ref> | [[Caudoviricetes]]<ref name="ref_d916964a5fca18117bde82d5e828f40b1d39919a12b6db1f9e1e08d14d8fa271">''[[:d:Q118434107|ICTV Master Species List 2022.v1]]''</ref> | | |- | [[:d:Q118433950|Q118433950]] | [[Magrovirales]] | Magrovirales<ref name="ref_d916964a5fca18117bde82d5e828f40b1d39919a12b6db1f9e1e08d14d8fa271">''[[:d:Q118434107|ICTV Master Species List 2022.v1]]''</ref> | [[Caudoviricetes]]<ref name="ref_d916964a5fca18117bde82d5e828f40b1d39919a12b6db1f9e1e08d14d8fa271">''[[:d:Q118434107|ICTV Master Species List 2022.v1]]''</ref> | | |- | [[:d:Q118433951|Q118433951]] | [[Nakonvirales]] | Nakonvirales<ref name="ref_d916964a5fca18117bde82d5e828f40b1d39919a12b6db1f9e1e08d14d8fa271">''[[:d:Q118434107|ICTV Master Species List 2022.v1]]''</ref> | [[Caudoviricetes]]<ref name="ref_d916964a5fca18117bde82d5e828f40b1d39919a12b6db1f9e1e08d14d8fa271">''[[:d:Q118434107|ICTV Master Species List 2022.v1]]''</ref> | | |- | [[:d:Q118433955|Q118433955]] | [[Atroposvirales]] | Atroposvirales<ref name="ref_d916964a5fca18117bde82d5e828f40b1d39919a12b6db1f9e1e08d14d8fa271">''[[:d:Q118434107|ICTV Master Species List 2022.v1]]''</ref> | [[Tectiliviricetes]]<ref name="ref_d916964a5fca18117bde82d5e828f40b1d39919a12b6db1f9e1e08d14d8fa271">''[[:d:Q118434107|ICTV Master Species List 2022.v1]]''</ref> | | |- | [[:d:Q118433957|Q118433957]] | [[Coyopavirales]] | Coyopavirales<ref name="ref_d916964a5fca18117bde82d5e828f40b1d39919a12b6db1f9e1e08d14d8fa271">''[[:d:Q118434107|ICTV Master Species List 2022.v1]]''</ref> | [[Tectiliviricetes]]<ref name="ref_d916964a5fca18117bde82d5e828f40b1d39919a12b6db1f9e1e08d14d8fa271">''[[:d:Q118434107|ICTV Master Species List 2022.v1]]''</ref> | | |- | [[:d:Q118482741|Q118482741]] | [[Lautamovirales]] | Lautamovirales<ref name="ref_d916964a5fca18117bde82d5e828f40b1d39919a12b6db1f9e1e08d14d8fa271">''[[:d:Q118434107|ICTV Master Species List 2022.v1]]''</ref> | [[Ainoaviricetes]]<ref name="ref_d916964a5fca18117bde82d5e828f40b1d39919a12b6db1f9e1e08d14d8fa271">''[[:d:Q118434107|ICTV Master Species List 2022.v1]]''</ref> | | |- | [[:d:Q119137366|Q119137366]] | [[Catenomycetales]] | Catenomycetales | [[Blastocladiomycetes]] | | |- | [[:d:Q119137445|Q119137445]] | [[Kryptastrinales]] | Kryptastrinales | [[Cystobasidiomycetes]] | | |- | [[:d:Q119137468|Q119137468]] | [[Rozellales]] | Rozellales | [[Rozellomycetes]] | | |- | [[:d:Q119138305|Q119138305]] | [[Khangailitida]] | Khangailitida | [[Heliolitoidea]] | | |- | [[:d:Q119138355|Q119138355]] | [[Ullmanniales]] | Ullmanniales | [[Voltziopsida]] | | |- | [[:d:Q119138389|Q119138389]] | [[Coccoseridida]] | Coccoseridida | [[Heliolitoidea]] | | |- | [[:d:Q119138550|Q119138550]] | [[Cancellidiales]] | Cancellidiales | [[Hypocreomycetidae]] | [[File:Cancellidium applanatum 1690701.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q119138761|Q119138761]] | [[Zygnemomycetales]] | Zygnemomycetales | [[Kickxellomycetes]] | | |- | [[:d:Q119138777|Q119138777]] | [[Curvibasidiales]] | Curvibasidiales | [[Microbotryomycetes]] | | |- | [[:d:Q119139000|Q119139000]] | [[Zygochytriales]] | Zygochytriales | [[Chytridiomycetes]] | | |- | [[:d:Q119139131|Q119139131]] | [[Plasmoporida]] | Plasmoporida | [[Heliolitoidea]] | | |- | [[:d:Q119139653|Q119139653]] | [[Batistiales]] | Batistiales | [[Sordariomycetidae]] | | |- | [[:d:Q119139745|Q119139745]] | [[Zoophagales]] | Zoophagales | [[Zoopagomycetes]] | | |- | [[:d:Q119140343|Q119140343]] | [[Pteriida]] | Pteriida | [[Pteriomorphia]] | | |- | [[:d:Q119140371|Q119140371]] | [[Vojnovskyales]] | Vojnovskyales | [[Vojnovskyopsida]] | | |- | [[:d:Q119140500|Q119140500]] | [[Urnatopteridales]] | Urnatopteridales | [[Urnatopteridopsida]] | | |- | [[:d:Q119140659|Q119140659]] | [[Odontotrematales]] | Odontotrematales | [[Ostropomycetidae]] | | |- | [[:d:Q119140862|Q119140862]] | [[Walchiales]] | Walchiales | [[Voltziopsida]] | | |- | [[:d:Q119171108|Q119171108]] | [[Trichopityales]] | Trichopityales | | | |- | [[:d:Q119443069|Q119443069]] | [[Acreodi]] | Acreodi | [[Scrotifera]] | | |- | [[:d:Q119450983|Q119450983]] | [[Chionasterales]] | Chionasterales | [[Agaricomycotina]] | | |- | [[:d:Q119785994|Q119785994]] | [[Commatiales]] | Commatiales | [[Actinophryophyceae]] | | |- | [[:d:Q119788620|Q119788620]] | [[Bipolarina]] | Bipolarina | [[Myxosporea]]<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | | |- | [[:d:Q119788786|Q119788786]] | [[Collembola]] | Collembola | | | |- | [[:d:Q119806346|Q119806346]] | [[Spironematellales]] | Spironematellales | [[Spironematellophyceae]]<ref name="ref_73dc4ac66b0c56ff1c8223c8dca9fe47b52d0c3701e24bab7c504112ae78d664">''[[:d:Q604063|World Register of Marine Species]]''</ref> | | |- | [[:d:Q119807098|Q119807098]] | [[Leclercqiales]] | Leclercqiales | [[Leclercqiopsida]] | | |- | [[:d:Q119808841|Q119808841]] | [[Rictales]] | Rictales | [[Rictophycidae]] | | |- | [[:d:Q119819964|Q119819964]] | [[Baragwanathiales]] | Baragwanathiales | [[Asteroxylidae]] | | |- | [[:d:Q119822571|Q119822571]] | [[Diplosonematales]] | Diplosonematales | [[Diplosonematophyceae]] | | |- | [[:d:Q119982998|Q119982998]] | [[Oxytrichida]] | Oxytrichida<ref name="ref_eaf476f356c0800c6da244744f2d14925dc2c244e77891e44404f2759d1231e6">''[[:d:Q121096588|The World Ciliate Catalog]]''</ref> | [[Hypotrichea]] | | |- | [[:d:Q120083798|Q120083798]] | [[Spathidiida]] | Spathidiida<ref name="ref_50c212ffb02415049fe476017fe10b81b0115a3a4ed31e333d3eeed1a9a73428">''[[:d:Q104048872|The Fine Structure of Fuscheria terricola Berger et al., 1983 and a Proposed New Classification of the Subclass Haptoria Corliss, 1974 (Ciliophora, Litostomatea)]]''</ref><ref name="ref_eaf476f356c0800c6da244744f2d14925dc2c244e77891e44404f2759d1231e6">''[[:d:Q121096588|The World Ciliate Catalog]]''</ref> | [[Gymnostomatea]]<br/>[[Haptoria]]<ref name="ref_50c212ffb02415049fe476017fe10b81b0115a3a4ed31e333d3eeed1a9a73428">''[[:d:Q104048872|The Fine Structure of Fuscheria terricola Berger et al., 1983 and a Proposed New Classification of the Subclass Haptoria Corliss, 1974 (Ciliophora, Litostomatea)]]''</ref> | | |- | [[:d:Q120278768|Q120278768]] | [[Aspidoneuridae]] | Aspidoneuridae | [[Caloneurodea]] | | |- | [[:d:Q120378651|Q120378651]] | [[Cyclotrichida]] | Cyclotrichida<ref name="ref_eaf476f356c0800c6da244744f2d14925dc2c244e77891e44404f2759d1231e6">''[[:d:Q121096588|The World Ciliate Catalog]]''</ref> | [[Gymnostomatea]] | | |- | [[:d:Q121031709|Q121031709]] | [[Macropodiniida]] | Macropodiniida | [[Trichostomatia]]<ref name="ref_0c75e9b8c29938e8ceeb68b324f0e6d093cc688bc34ab84739dfb06955fed89d">''[[:d:Q54018828|The Ciliated Protozoa]]''</ref> | | |- | [[:d:Q121031776|Q121031776]] | [[Colpodidiida]] | Colpodidiida<ref name="ref_03b6cb84856e1b3ee0e98613f42f046cae1bcbfd23b0766651198519b0048093">''[[:d:Q121360532|Soil Ciliates (Protozoa, Ciliophora) from Namibia (Southwest Africa), with Emphasis on two Contrasting Environments, the Etosha Region and the Namib Desert.]]''</ref> | [[Nassophorea]]<ref name="ref_0c75e9b8c29938e8ceeb68b324f0e6d093cc688bc34ab84739dfb06955fed89d">''[[:d:Q54018828|The Ciliated Protozoa]]''</ref><ref name="ref_03b6cb84856e1b3ee0e98613f42f046cae1bcbfd23b0766651198519b0048093">''[[:d:Q121360532|Soil Ciliates (Protozoa, Ciliophora) from Namibia (Southwest Africa), with Emphasis on two Contrasting Environments, the Etosha Region and the Namib Desert.]]''</ref> | | |- | [[:d:Q121031786|Q121031786]] | [[Urocentrida]] | Urocentrida | [[Peniculia]]<ref name="ref_0c75e9b8c29938e8ceeb68b324f0e6d093cc688bc34ab84739dfb06955fed89d">''[[:d:Q54018828|The Ciliated Protozoa]]''</ref> | | |- | [[:d:Q121077953|Q121077953]] | [[Ancylistales]] | Ancylistales | [[Entomophthoromycetes]] | | |- | [[:d:Q121215451|Q121215451]] | [[Parablepharismida]] | Parablepharismida<ref name="ref_b0abbd385dec5e6abacb3ba4a75e45a9ac086772ec47027bdb56c1c68eb3f224">''[[:d:Q93208141|Genomics of New Ciliate Lineages Provides Insight into the Evolution of Obligate Anaerobiosis]]''</ref> | [[Parablepharismea]]<ref name="ref_b0abbd385dec5e6abacb3ba4a75e45a9ac086772ec47027bdb56c1c68eb3f224">''[[:d:Q93208141|Genomics of New Ciliate Lineages Provides Insight into the Evolution of Obligate Anaerobiosis]]''</ref> | | |- | [[:d:Q121239859|Q121239859]] | [[Scleralcyonacea]] | Scleralcyonacea | [[Octocorallia]] | [[File:Corallium rubrum (Linnaeus, 1758) 6.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q121501919|Q121501919]] | [[Metopida]] | Metopida | [[Armophorea]] | | |- | [[:d:Q121505224|Q121505224]] | [[Pseudoholophryida]] | Pseudoholophryida<ref name="ref_50c212ffb02415049fe476017fe10b81b0115a3a4ed31e333d3eeed1a9a73428">''[[:d:Q104048872|The Fine Structure of Fuscheria terricola Berger et al., 1983 and a Proposed New Classification of the Subclass Haptoria Corliss, 1974 (Ciliophora, Litostomatea)]]''</ref><ref name="ref_eaf476f356c0800c6da244744f2d14925dc2c244e77891e44404f2759d1231e6">''[[:d:Q121096588|The World Ciliate Catalog]]''</ref> | [[Haptoria]]<ref name="ref_50c212ffb02415049fe476017fe10b81b0115a3a4ed31e333d3eeed1a9a73428">''[[:d:Q104048872|The Fine Structure of Fuscheria terricola Berger et al., 1983 and a Proposed New Classification of the Subclass Haptoria Corliss, 1974 (Ciliophora, Litostomatea)]]''</ref> | | |- | [[:d:Q121887886|Q121887886]] | [[Unionida]] | Unionida | [[Palaeoheterodonta]] | | |- | [[:d:Q121887890|Q121887890]] | [[Limida]] | Limida | [[Pteriomorphia]]<ref name="ref_73dc4ac66b0c56ff1c8223c8dca9fe47b52d0c3701e24bab7c504112ae78d664">''[[:d:Q604063|World Register of Marine Species]]''</ref> | [[File:File Shell - Limaria Fragilis.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q121887896|Q121887896]] | [[Manzanellida]] | Manzanellida | [[Protobranchia]] | | |- | [[:d:Q121887905|Q121887905]] | [[Nacellida]] | Nacellida | [[Patellogastropoda]] | | |- | [[:d:Q121887906|Q121887906]] | [[Patellida]] | Patellida | [[Patellogastropoda]]<ref name="ref_73dc4ac66b0c56ff1c8223c8dca9fe47b52d0c3701e24bab7c504112ae78d664">''[[:d:Q604063|World Register of Marine Species]]''</ref> | | |- | [[:d:Q121913661|Q121913661]] | [[Gnathophiurida]] | Gnathophiurida<ref name="ref_a077257c597e33dddebdb0857a145de5cb762b8682eb2e745884762bc0cece9c">''[[:d:Q59329990|A new classification of the Ophiuroidea: with descriptions of new genera and species]]''</ref> | [[Ophiuroidea]] | | |- | [[:d:Q121933710|Q121933710]] | [[Chilophiurida]] | Chilophiurida<ref name="ref_a077257c597e33dddebdb0857a145de5cb762b8682eb2e745884762bc0cece9c">''[[:d:Q59329990|A new classification of the Ophiuroidea: with descriptions of new genera and species]]''</ref> | [[Ophiuroidea]] | | |- | [[:d:Q122171876|Q122171876]] | [[Bruta]] | Bruta<ref name="ref_5bdbf8eee19b105ff04d66d13ee4f654eec1e2e0dd7692808ebb15629415fb16">''[[:d:Q21608408|Systema Naturae. 10th edition, Volume 1]]''</ref> | [[Mammiferos]] | | |- | [[:d:Q122180166|Q122180166]] | [[Pecora]] | Pecora<ref name="ref_5bdbf8eee19b105ff04d66d13ee4f654eec1e2e0dd7692808ebb15629415fb16">''[[:d:Q21608408|Systema Naturae. 10th edition, Volume 1]]''</ref> | [[Mammiferos]] | | |- | [[:d:Q122180423|Q122180423]] | [[Belluae]] | Belluae<ref name="ref_5bdbf8eee19b105ff04d66d13ee4f654eec1e2e0dd7692808ebb15629415fb16">''[[:d:Q21608408|Systema Naturae. 10th edition, Volume 1]]''</ref> | [[Mammiferos]] | | |- | [[:d:Q122180628|Q122180628]] | [[Cete]] | Cete<ref name="ref_5bdbf8eee19b105ff04d66d13ee4f654eec1e2e0dd7692808ebb15629415fb16">''[[:d:Q21608408|Systema Naturae. 10th edition, Volume 1]]''</ref> | | | |- | [[:d:Q122252506|Q122252506]] | [[Decapoda]] | Decapoda | [[Eucarida]]<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | | |- | [[:d:Q122252507|Q122252507]] | [[Euphausiacea]] | Euphausiacea | [[Eucarida]]<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | | |- | [[:d:Q122463043|Q122463043]] | [[Polycladida]] | Polycladida | [[Trepaxonemata]]<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | | |- | [[:d:Q122740172|Q122740172]] | [[Cladosporiales]] | Cladosporiales | [[Dothideomycetes]] | | |- | [[:d:Q122794925|Q122794925]] | [[Novakomycetales]] | Novakomycetales | [[Novakomycetes]] | [[File:Ascosporulating culture of Novakomyces olei.png|center|32px]] | |- | [[:d:Q122804018|Q122804018]] | [[Acaryochloridales]] | Acaryochloridales | [[Cyanophyceae]]<ref name="ref_75166a3751e44a76afd29552f137fa790b12a7ddb54109baee5751e24ccfd858">''[[:d:Q6595107|List of Prokaryotic names with Standing in Nomenclature]]''</ref> | | |- | [[:d:Q122811582|Q122811582]] | [[Platyonychae]] | Platyonychae<ref name="ref_344df28ed524ed898c535d378e0cf305e0c325bbe602254fa1219ac89493943f">https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=hvd.32044103082087&seq=309</ref> | [[Quadrumanes]] | | |- | [[:d:Q122817572|Q122817572]] | [[Coleofasciculales]] | Coleofasciculales | [[Cyanophyceae]]<ref name="ref_75166a3751e44a76afd29552f137fa790b12a7ddb54109baee5751e24ccfd858">''[[:d:Q6595107|List of Prokaryotic names with Standing in Nomenclature]]''</ref> | | |- | [[:d:Q122818818|Q122818818]] | [[Receptaculitales]] | Receptaculitales | [[Ulvophyceae]] | [[File:Estonian Museum of Natural History Specimen No 171759 photo (g1 g1-477 jpg).jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q122831327|Q122831327]] | [[Desertifilales]] | Desertifilales | [[Cyanophyceae]]<ref name="ref_75166a3751e44a76afd29552f137fa790b12a7ddb54109baee5751e24ccfd858">''[[:d:Q6595107|List of Prokaryotic names with Standing in Nomenclature]]''</ref> | | |- | [[:d:Q122832363|Q122832363]] | [[Geitlerinematales]] | Geitlerinematales | [[Cyanophyceae]]<ref name="ref_75166a3751e44a76afd29552f137fa790b12a7ddb54109baee5751e24ccfd858">''[[:d:Q6595107|List of Prokaryotic names with Standing in Nomenclature]]''</ref> | | |- | [[:d:Q122840457|Q122840457]] | [[Rhabdiasida]] | Rhabdiasida | [[Chromadorea]]<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | | |- | [[:d:Q122840460|Q122840460]] | [[Onchidiida]] | Onchidiida<ref name="ref_742573e81966c74fcb0897653cc500a68a280889d67427e580b4a02e8de39024">''[[:d:Q82575|Integrated Taxonomic Information System]]''</ref> | [[Systellommatophora]] | | |- | [[:d:Q122842224|Q122842224]] | [[Gomontiellales]] | Gomontiellales | [[Cyanophyceae]]<ref name="ref_75166a3751e44a76afd29552f137fa790b12a7ddb54109baee5751e24ccfd858">''[[:d:Q6595107|List of Prokaryotic names with Standing in Nomenclature]]''</ref> | | |- | [[:d:Q122963983|Q122963983]] | [[Amphiporida]] | Amphiporida | [[Stromatoporoidea]] | | |- | [[:d:Q122966411|Q122966411]] | [[Disasteroida]] | Disasteroida | [[Echinoidea]] | | |- | [[:d:Q123136078|Q123136078]] | [[Leptolyngbyales]] | Leptolyngbyales | [[Cyanophyceae]]<ref name="ref_75166a3751e44a76afd29552f137fa790b12a7ddb54109baee5751e24ccfd858">''[[:d:Q6595107|List of Prokaryotic names with Standing in Nomenclature]]''</ref> | | |- | [[:d:Q123137952|Q123137952]] | [[Eoholyniales]] | Eoholyniales | [[Vendophyceae]] | | |- | [[:d:Q123138164|Q123138164]] | [[Archyfasmales]] | Archyfasmales | [[Vendophyceae]] | | |- | [[:d:Q123165236|Q123165236]] | [[Nodosilineales]] | Nodosilineales | [[Cyanophyceae]] | | |- | [[:d:Q123172725|Q123172725]] | [[Oculatellales]] | Oculatellales | [[Cyanophyceae]]<ref name="ref_75166a3751e44a76afd29552f137fa790b12a7ddb54109baee5751e24ccfd858">''[[:d:Q6595107|List of Prokaryotic names with Standing in Nomenclature]]''</ref> | | |- | [[:d:Q123172962|Q123172962]] | [[Pelonematales]] | Pelonematales | [[Cyanophyceae]]<ref name="ref_75166a3751e44a76afd29552f137fa790b12a7ddb54109baee5751e24ccfd858">''[[:d:Q6595107|List of Prokaryotic names with Standing in Nomenclature]]''</ref> | | |- | [[:d:Q123222511|Q123222511]] | [[Jatrophihabitantales]] | Jatrophihabitantales | [[Actinomycetes]]<ref name="ref_75166a3751e44a76afd29552f137fa790b12a7ddb54109baee5751e24ccfd858">''[[:d:Q6595107|List of Prokaryotic names with Standing in Nomenclature]]''</ref> | | |- | [[:d:Q123222544|Q123222544]] | [[Motilibacterales]] | Motilibacterales | [[Actinomycetes]]<ref name="ref_75166a3751e44a76afd29552f137fa790b12a7ddb54109baee5751e24ccfd858">''[[:d:Q6595107|List of Prokaryotic names with Standing in Nomenclature]]''</ref> | | |- | [[:d:Q123239891|Q123239891]] | [[Atribacterales]] | Atribacterales | [[Atribacteria]]<ref name="ref_75166a3751e44a76afd29552f137fa790b12a7ddb54109baee5751e24ccfd858">''[[:d:Q6595107|List of Prokaryotic names with Standing in Nomenclature]]''</ref> | | |- | [[:d:Q123282258|Q123282258]] | [[Sykidiales]] | Sykidiales | [[Ulvophyceae]] | [[File:Sykidion droebakense in Wille 1901.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q123343617|Q123343617]] | [[Thermosediminibacterales]] | Thermosediminibacterales<ref name="ref_283fbe43c40820805d5c78a601700cdaec6b7e8ff38246bafd965deff3f3a333">''[[:d:Q84963869|Description of Biomaibacter acetigenes gen. nov., sp. nov., and proposal of Thermosediminibacterales ord. nov. containing two novel families of Tepidanaerobacteraceae fam. nov. and Thermosediminibacteraceae fam. nov.]]''</ref> | [[Clostridia]]<ref name="ref_75166a3751e44a76afd29552f137fa790b12a7ddb54109baee5751e24ccfd858">''[[:d:Q6595107|List of Prokaryotic names with Standing in Nomenclature]]''</ref> | | |- | [[:d:Q123359009|Q123359009]] | [[Mycoplasmoidales]] | Mycoplasmoidales | [[Mollicutes]]<ref name="ref_75166a3751e44a76afd29552f137fa790b12a7ddb54109baee5751e24ccfd858">''[[:d:Q6595107|List of Prokaryotic names with Standing in Nomenclature]]''</ref> | | |- | [[:d:Q123359098|Q123359098]] | [[Panxianichthyiformes]] | Panxianichthyiformes | [[Actinopterygii]] | | |- | [[:d:Q123381994|Q123381994]] | [[Mariplanellida]] | Mariplanellida | [[Rhabditophora]] | | |- | [[:d:Q123425625|Q123425625]] | [[Stereolasmatina]] | Stereolasmatina | [[Rugosa]] | | |- | [[:d:Q123437089|Q123437089]] | [[Calditrichales]] | Calditrichales | [[Calditrichia]]<ref name="ref_75166a3751e44a76afd29552f137fa790b12a7ddb54109baee5751e24ccfd858">''[[:d:Q6595107|List of Prokaryotic names with Standing in Nomenclature]]''</ref> | | |- | [[:d:Q123438828|Q123438828]] | [[Sporobolomycetales]] | Sporobolomycetales | [[Microbotryomycetes]] | | |- | [[:d:Q123439032|Q123439032]] | [[Nidulariales]] | Nidulariales | [[gasteroid fungi]] | | |- | [[:d:Q123439477|Q123439477]] | [[Tichowtungiales]] | Tichowtungiales<ref name="ref_7658d030456746642a731b04d417dab3456ce1d7f745f1091695beec6e889c19">''[[:d:Q98388076|Tichowtungia aerotolerans gen. nov., sp. nov., a novel representative of the phylum Kiritimatiellaeota and proposal of Tichowtungiaceae fam. nov., Tichowtungiales ord. nov. and Tichowtungiia class. nov]]''</ref> | [[Tichowtungiia]]<ref name="ref_75166a3751e44a76afd29552f137fa790b12a7ddb54109baee5751e24ccfd858">''[[:d:Q6595107|List of Prokaryotic names with Standing in Nomenclature]]''</ref> | | |- | [[:d:Q123469055|Q123469055]] | [[Kitasatosporales]] | Kitasatosporales | [[Actinomycetes]]<ref name="ref_75166a3751e44a76afd29552f137fa790b12a7ddb54109baee5751e24ccfd858">''[[:d:Q6595107|List of Prokaryotic names with Standing in Nomenclature]]''</ref> | [[File:Streptomyces sp 01.png|center|32px]] | |- | [[:d:Q123470265|Q123470265]] | [[Thermotomaculales]] | Thermotomaculales | [[Holophagae]]<ref name="ref_75166a3751e44a76afd29552f137fa790b12a7ddb54109baee5751e24ccfd858">''[[:d:Q6595107|List of Prokaryotic names with Standing in Nomenclature]]''</ref> | | |- | [[:d:Q123470748|Q123470748]] | [[Ecerinales]] | Ecerinales | [[Trichomycetes]] | | |- | [[:d:Q123478613|Q123478613]] | [[Bryobacterales]] | Bryobacterales | [[Terriglobia]]<ref name="ref_75166a3751e44a76afd29552f137fa790b12a7ddb54109baee5751e24ccfd858">''[[:d:Q6595107|List of Prokaryotic names with Standing in Nomenclature]]''</ref> | | |- | [[:d:Q123517389|Q123517389]] | [[Discotrichida]] | Discotrichida<ref name="ref_e0191ad41a1edf5ccf6a402340be7358a30246ca84513bcc4d8462bbdfdad5d8">''[[:d:Q35115482|Phylogeny of the poorly known ciliates, microthoracida, a systematically confused taxon (ciliophora), with morphological reports of three species]]''</ref> | [[Nassophorea]]<ref name="ref_e0191ad41a1edf5ccf6a402340be7358a30246ca84513bcc4d8462bbdfdad5d8">''[[:d:Q35115482|Phylogeny of the poorly known ciliates, microthoracida, a systematically confused taxon (ciliophora), with morphological reports of three species]]''</ref> | | |- | [[:d:Q123518036|Q123518036]] | [[Muranotrichida]] | Muranotrichida<ref name="ref_b0abbd385dec5e6abacb3ba4a75e45a9ac086772ec47027bdb56c1c68eb3f224">''[[:d:Q93208141|Genomics of New Ciliate Lineages Provides Insight into the Evolution of Obligate Anaerobiosis]]''</ref> | [[Muranotrichea]] | | |- | [[:d:Q123523632|Q123523632]] | [[Thermodesulfovibrionales]] | Thermodesulfovibrionales | [[Thermodesulfovibrionia]]<ref name="ref_75166a3751e44a76afd29552f137fa790b12a7ddb54109baee5751e24ccfd858">''[[:d:Q6595107|List of Prokaryotic names with Standing in Nomenclature]]''</ref> | | |- | [[:d:Q123524214|Q123524214]] | [[Brocadiales]] | Brocadiales | [[Brocadiia]]<ref name="ref_75166a3751e44a76afd29552f137fa790b12a7ddb54109baee5751e24ccfd858">''[[:d:Q6595107|List of Prokaryotic names with Standing in Nomenclature]]''</ref> | | |- | [[:d:Q123537708|Q123537708]] | [[Isosphaerales]] | Isosphaerales | [[Planctomycetia]]<ref name="ref_75166a3751e44a76afd29552f137fa790b12a7ddb54109baee5751e24ccfd858">''[[:d:Q6595107|List of Prokaryotic names with Standing in Nomenclature]]''</ref> | | |- | [[:d:Q123590018|Q123590018]] | [[Terriglobales]] | Terriglobales | [[Terriglobia]]<ref name="ref_75166a3751e44a76afd29552f137fa790b12a7ddb54109baee5751e24ccfd858">''[[:d:Q6595107|List of Prokaryotic names with Standing in Nomenclature]]''</ref> | [[File:Acidobacterium.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q123592781|Q123592781]] | [[Thermoanaerobaculales]] | Thermoanaerobaculales | [[Thermoanaerobaculia]]<ref name="ref_75166a3751e44a76afd29552f137fa790b12a7ddb54109baee5751e24ccfd858">''[[:d:Q6595107|List of Prokaryotic names with Standing in Nomenclature]]''</ref> | | |- | [[:d:Q123593217|Q123593217]] | [[Vicinamibacterales]] | Vicinamibacterales | [[Vicinamibacteria]]<ref name="ref_75166a3751e44a76afd29552f137fa790b12a7ddb54109baee5751e24ccfd858">''[[:d:Q6595107|List of Prokaryotic names with Standing in Nomenclature]]''</ref> | | |- | [[:d:Q123688177|Q123688177]] | [[Limisphaerales]] | Limisphaerales<ref name="ref_834f9e97e5ddab2381d095c01c39d466ed0d416842b192b1f9fdef717eb324a6">''[[:d:Q120668617|Fontisphaera persica gen. nov., sp. nov., a thermophilic hydrolytic bacterium from a hot spring of Baikal lake region, and proposal of Fontisphaeraceae fam. nov., and Limisphaeraceae fam. nov. within the Limisphaerales ord. nov. (Verrucomicrobiota)]]''</ref><ref name="ref_1045e61e26dec7c9940fe5454609d797064681d0abc53aa65203f829d34d9ac2">''[[:d:Q130298647|Validation List no. 213. Valid publication of new names and new combinations effectively published outside the IJSEM]]''</ref> | [[Verrucomicrobiota]]<ref name="ref_75166a3751e44a76afd29552f137fa790b12a7ddb54109baee5751e24ccfd858">''[[:d:Q6595107|List of Prokaryotic names with Standing in Nomenclature]]''</ref> | | |- | [[:d:Q123932840|Q123932840]] | [[Nanobdellales]] | Nanobdellales<ref name="ref_abcb85a3fa14fffdbb2f8e6959709c12adea60c90e14ab4ef2c1195526ee3529">''[[:d:Q116817108|Nanobdella aerobiophila gen. nov., sp. nov., a thermoacidophilic, obligate ectosymbiotic archaeon, and proposal of Nanobdellaceae fam. nov., Nanobdellales ord. nov. and Nanobdellia class. nov.]]''</ref> | [[Nanobdellia]]<ref name="ref_75166a3751e44a76afd29552f137fa790b12a7ddb54109baee5751e24ccfd858">''[[:d:Q6595107|List of Prokaryotic names with Standing in Nomenclature]]''</ref> | | |- | [[:d:Q124023211|Q124023211]] | [[Neoacanthocephala]] | Neoacanthocephala | [[Eoacanthocephala]] | | |- | [[:d:Q124047958|Q124047958]] | [[Habeliida]] | Habeliida<ref name="ref_3c6cc495c7bfac179e6f2ed2f0a32e30b8747f5126ee8bd6ba0b71b7c362bc92">''[[:d:Q47133622|Mandibulate convergence in an armoured Cambrian stem chelicerate]]''</ref> | [[Chelicerata]] | | |- | [[:d:Q124326217|Q124326217]] | [[Miltoncostaeales]] | Miltoncostaeales | [[Thermoleophilia]] | | |- | [[:d:Q124359266|Q124359266]] | [[saurischia]] | saurischia | [[dinosauria]] | | |- | [[:d:Q124380515|Q124380515]] | [[Microcaldales]] | Microcaldales | [[Microcaldia]]<ref name="ref_75166a3751e44a76afd29552f137fa790b12a7ddb54109baee5751e24ccfd858">''[[:d:Q6595107|List of Prokaryotic names with Standing in Nomenclature]]''</ref> | | |- | [[:d:Q124393703|Q124393703]] | [[ornithischia]] | Ornithischia | [[Dinosauria]] | | |- | [[:d:Q124478344|Q124478344]] | [[Salsipaludibacterales]] | Salsipaludibacterales<ref name="ref_2fb8fe329035d3e80ca4c861f5ddd9238813295eb6c0028ff26ecbe37afce904">''[[:d:Q110951390|Salsipaludibacter albus gen. nov., sp. nov., a novel actinobacterial strain isolate from a Portuguese solar saltern and proposal of Salsipaludibacteraceae fam. nov. and Salsipaludibacterales ord. nov.]]''</ref> | [[Nitriliruptoria]]<ref name="ref_75166a3751e44a76afd29552f137fa790b12a7ddb54109baee5751e24ccfd858">''[[:d:Q6595107|List of Prokaryotic names with Standing in Nomenclature]]''</ref> | | |- | [[:d:Q124545741|Q124545741]] | [[Cardiopteridales]] | Cardiopteridales | [[Magnoliopsida]] | | |- | [[:d:Q124588115|Q124588115]] | [[Anaerosomatales]] | Anaerosomatales | | | |- | [[:d:Q124660536|Q124660536]] | [[Beggiatoales]] | Beggiatoales | [[Gammaproteobacteria]]<ref name="ref_75166a3751e44a76afd29552f137fa790b12a7ddb54109baee5751e24ccfd858">''[[:d:Q6595107|List of Prokaryotic names with Standing in Nomenclature]]''</ref> | [[File:Sulphide bacteria crop.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q124714645|Q124714645]] | [[Thermosulfidibacterales]] | Thermosulfidibacterales | [[Aquificia]]<ref name="ref_75166a3751e44a76afd29552f137fa790b12a7ddb54109baee5751e24ccfd858">''[[:d:Q6595107|List of Prokaryotic names with Standing in Nomenclature]]''</ref> | | |- | [[:d:Q124751870|Q124751870]] | [[Colpodellales]] | Colpodellales | [[Colpodellophycidae]] | | |- | [[:d:Q125360905|Q125360905]] | [[Franziozymales]] | Franziozymales | [[Basidiomycota]] | | |- | [[:d:Q125360919|Q125360919]] | [[Sistotremastrales]] | Sistotremastrales | [[Agaricomycetes]] | | |- | [[:d:Q125685000|Q125685000]] | [[Polyplacotomea]] | Polyplacotomea | [[Polyplacotomia]] | | |- | [[:d:Q125685086|Q125685086]] | [[Trichoplacea]] | Trichoplacea | [[Uniplacotomia]] | [[File:Trichoplax mic.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q125937853|Q125937853]] | [[Orthogonidectes]] | Orthogonidectes | [[Occlupanida]] | | |- | [[:d:Q126200321|Q126200321]] | [[Vetulicolata]] | Vetulicolata | [[Vetulicolida]] | | |- | [[:d:Q126200492|Q126200492]] | [[Banffiata]] | Banffiata | [[Banffozoa]] | | |- | [[:d:Q126476679|Q126476679]] | [[Isospondyli]] | Isospondyli | [[Teleostei]] | | |- | [[:d:Q126489608|Q126489608]] | [[Adiutricales]] | Adiutricales | [[Desulfarculia]]<ref name="ref_75166a3751e44a76afd29552f137fa790b12a7ddb54109baee5751e24ccfd858">''[[:d:Q6595107|List of Prokaryotic names with Standing in Nomenclature]]''</ref> | | |- | [[:d:Q126490606|Q126490606]] | [[Candidatus Comchoanobacterales]] | Candidatus Comchoanobacterales | [[Gammaproteobacteria]] | | |- | [[:d:Q126490615|Q126490615]] | [[Candidatus Babeliales]] | Candidatus Babeliales | [[Candidatus Babeliae]] | | |- | [[:d:Q126544223|Q126544223]] | [[Alphadontia]] | Alphadontia | [[Marsupialiformes]] | | |- | [[:d:Q126546367|Q126546367]] | [[Peradectia]] | Peradectia | [[Metatheria]]<br/>[[Marsupialiformes]] | [[File:Peradectes sp 1.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q126687096|Q126687096]] | [[Procreodi]] | Procreodi | [[Placentarios]] | | |- | [[:d:Q126920760|Q126920760]] | [[Yixianornithiformes]] | Yixianornithiformes | [[ave]] | | |- | [[:d:Q126920807|Q126920807]] | [[Sinornithiformes]] | Sinornithiformes | [[ave]] | | |- | [[:d:Q126920809|Q126920809]] | [[Chaoyangiformes]] | Chaoyangiformes | [[ave]] | | |- | [[:d:Q127225076|Q127225076]] | [[Cecomorphae]] | Cecomorphae | [[Euornithes]] | | |- | [[:d:Q127278053|Q127278053]] | [[Panameriungulata]] | Panameriungulata | [[Panperissodactyla]] | [[File:Didolodusfinal.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q127433091|Q127433091]] | [[Candidatus Termititenacales]] | Candidatus Termititenacales<ref name="ref_c7c0bafd02da86cb6d290b3e908ecef39488f36da285b225331d7e19f51a2b39">''[[:d:Q57027668|Genome analyses of uncultured TG2/ZB3 bacteria in 'Margulisbacteria' specifically attached to ectosymbiotic spirochetes of protists in the termite gut]]''</ref> | [[Candidatus Termititenacia]] | | |- | [[:d:Q127687022|Q127687022]] | [[Nebulidida]] | Nebulidida | [[Nebulidea]] | | |- | [[:d:Q128147965|Q128147965]] | [[Spiromastixales]] | Spiromastixales<ref name="ref_62c44d7d7909c400e17f44535400bfc3ee8d6a974965fff4ae5dab6cd07b8aca">''[[:d:Q30775768|Isolation and characterisation of the fungus Spiromastix asexualis sp. nov. from discospondylitis in a German Shepherd dog, and review of Spiromastix with the proposal of the new order Spiromastixales (Ascomycota).]]''</ref> | [[Ascomycota]] | | |- | [[:d:Q128214849|Q128214849]] | [[Trivalvulariida]] | Trivalvulariida<ref name="ref_361de9d672b2f11a7b97947e37a5f91001fdf76d3180fb70d1f3c017402b33a3">''[[:d:Q92750022|SSU rDNA Phylogeny Indicates the Scale-lacking Trivalvulariida ord. nov. as a Sister Group to the Euglyphida (Cercozoa, Rhizaria)]]''</ref> | [[Cercozoa]] | | |- | [[:d:Q128242777|Q128242777]] | [[Orodaria]] | Orodaria<ref name="ref_2c9bc4eaaebdd2926118db2fab62c177273e375c919ff9d0e07f2ca0922cb172">''[[:d:Q110668597|Ecology, Morphology, Phylogeny and Taxonomic Revision of Giant Radiolarians, Orodaria ord. nov. (Radiolaria; Rhizaria; SAR)]]''</ref> | [[Radiolaria]] | | |- | [[:d:Q128246219|Q128246219]] | [[Obscuribacterales]] | Obscuribacterales | [[Vampirovibrionophyceae]]<ref name="ref_75166a3751e44a76afd29552f137fa790b12a7ddb54109baee5751e24ccfd858">''[[:d:Q6595107|List of Prokaryotic names with Standing in Nomenclature]]''</ref> | | |- | [[:d:Q128246315|Q128246315]] | [[Tenderiales]] | Tenderiales | [[Gammaproteobacteria]] | | |- | [[:d:Q128246372|Q128246372]] | [[Kapaibacteriales]] | Kapaibacteriales | | | |- | [[:d:Q128247272|Q128247272]] | [[Cloacimonadales]] | Cloacimonadales | [[Cloacimonadia]]<ref name="ref_75166a3751e44a76afd29552f137fa790b12a7ddb54109baee5751e24ccfd858">''[[:d:Q6595107|List of Prokaryotic names with Standing in Nomenclature]]''</ref> | | |- | [[:d:Q128247424|Q128247424]] | [[Saccharimonadales]] | Saccharimonadales | [[Saccharimonadia]]<ref name="ref_75166a3751e44a76afd29552f137fa790b12a7ddb54109baee5751e24ccfd858">''[[:d:Q6595107|List of Prokaryotic names with Standing in Nomenclature]]''</ref> | | |- | [[:d:Q128247663|Q128247663]] | [[Bathyarchaeales]] | Bathyarchaeales | [[Bathyarchaeia]]<ref name="ref_75166a3751e44a76afd29552f137fa790b12a7ddb54109baee5751e24ccfd858">''[[:d:Q6595107|List of Prokaryotic names with Standing in Nomenclature]]''</ref> | | |- | [[:d:Q128247826|Q128247826]] | [[Panguiarchaeales]] | Panguiarchaeales | [[Korarchaeia]]<ref name="ref_75166a3751e44a76afd29552f137fa790b12a7ddb54109baee5751e24ccfd858">''[[:d:Q6595107|List of Prokaryotic names with Standing in Nomenclature]]''</ref> | | |- | [[:d:Q128248205|Q128248205]] | [[Kryptoniales]] | Kryptoniales | [[Kryptoniia]] | | |- | [[:d:Q128248638|Q128248638]] | [[Muiribacteriales]] | Muiribacteriales | | | |- | [[:d:Q128248992|Q128248992]] | [[Palauibacterales]] | Palauibacterales | [[Gemmatimonadetes]] | | |- | [[:d:Q128249297|Q128249297]] | [[Elulimicrobiales]] | Elulimicrobiales | | | |- | [[:d:Q128249304|Q128249304]] | [[Thermobaculales]] | Thermobaculales | [[Chloroflexia]] | | |- | [[:d:Q128249415|Q128249415]] | [[Ammonificales]] | Ammonificales | | | |- | [[:d:Q128263668|Q128263668]] | [[Cavernulicolales]] | Cavernulicolales<ref name="ref_3aeb5d457fa31fd0b12d571b30a71d60b71351915ea42573f6ff35bb88619df1">''[[:d:Q119500298|Revised classification of the Cyanidiophyceae based on plastid genome data with descriptions of the Cavernulicolales ord. nov. and Galdieriales ord. nov. (Rhodophyta)]]''</ref> | [[Cyanidiophyceae]] | | |- | [[:d:Q128263670|Q128263670]] | [[Corallinapetrales]] | Corallinapetrales<ref name="ref_6a37a27a0fb16274528d60d926ae94e83376d81792c013e5db2c5aed2b2fe305">''[[:d:Q104284064|Corallinapetrales and Corallinapetraceae: A new order and family of coralline red algae including Corallinapetra gabrielii comb. nov]]''</ref> | [[Corallinophycidae]] | | |- | [[:d:Q128263694|Q128263694]] | [[Galdieriales]] | Galdieriales<ref name="ref_3aeb5d457fa31fd0b12d571b30a71d60b71351915ea42573f6ff35bb88619df1">''[[:d:Q119500298|Revised classification of the Cyanidiophyceae based on plastid genome data with descriptions of the Cavernulicolales ord. nov. and Galdieriales ord. nov. (Rhodophyta)]]''</ref> | [[Cyanidiophyceae]] | [[File:41467 2023 40657 Fig1d.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q128504401|Q128504401]] | [[Hadarchaeales]] | Hadarchaeales | [[Hadarchaeia]]<ref name="ref_75166a3751e44a76afd29552f137fa790b12a7ddb54109baee5751e24ccfd858">''[[:d:Q6595107|List of Prokaryotic names with Standing in Nomenclature]]''</ref> | | |- | [[:d:Q128504526|Q128504526]] | [[Hydrothermarchaeales]] | Hydrothermarchaeales | [[Hydrothermarchaeia]]<ref name="ref_75166a3751e44a76afd29552f137fa790b12a7ddb54109baee5751e24ccfd858">''[[:d:Q6595107|List of Prokaryotic names with Standing in Nomenclature]]''</ref> | | |- | [[:d:Q128504546|Q128504546]] | [[Johnevansiales]] | Johnevansiales | [[Gammaproteobacteria]] | | |- | [[:d:Q128506145|Q128506145]] | [[Caldarchaeales]] | Caldarchaeales | [[Nitrososphaeria]]<ref name="ref_75166a3751e44a76afd29552f137fa790b12a7ddb54109baee5751e24ccfd858">''[[:d:Q6595107|List of Prokaryotic names with Standing in Nomenclature]]''</ref> | | |- | [[:d:Q128587084|Q128587084]] | [[Costitxiales]] | Costitxiales | [[Costitxiia]]<ref name="ref_75166a3751e44a76afd29552f137fa790b12a7ddb54109baee5751e24ccfd858">''[[:d:Q6595107|List of Prokaryotic names with Standing in Nomenclature]]''</ref> | | |- | [[:d:Q128598590|Q128598590]] | [[Methylomirabilales]] | Methylomirabilales | [[Methylomirabilia]]<ref name="ref_75166a3751e44a76afd29552f137fa790b12a7ddb54109baee5751e24ccfd858">''[[:d:Q6595107|List of Prokaryotic names with Standing in Nomenclature]]''</ref> | | |- | [[:d:Q128598597|Q128598597]] | [[Methanotrichales]] | Methanotrichales | [[Methanosarcinia]]<ref name="ref_75166a3751e44a76afd29552f137fa790b12a7ddb54109baee5751e24ccfd858">''[[:d:Q6595107|List of Prokaryotic names with Standing in Nomenclature]]''</ref> | | |- | [[:d:Q128598615|Q128598615]] | [[Hydrothermales]] | Hydrothermales | | | |- | [[:d:Q128598651|Q128598651]] | [[Binatales]] | Binatales | | | |- | [[:d:Q128598664|Q128598664]] | [[Bipolaricaulales]] | Bipolaricaulales | [[Bipolaricaulia]]<ref name="ref_75166a3751e44a76afd29552f137fa790b12a7ddb54109baee5751e24ccfd858">''[[:d:Q6595107|List of Prokaryotic names with Standing in Nomenclature]]''</ref> | | |- | [[:d:Q128598682|Q128598682]] | [[Spongiisociales]] | Spongiisociales | [[Acidimicrobiia]] | | |- | [[:d:Q128635834|Q128635834]] | [[Asgardarchaeales]] | Asgardarchaeales | [[Asgardarchaeia]]<ref name="ref_75166a3751e44a76afd29552f137fa790b12a7ddb54109baee5751e24ccfd858">''[[:d:Q6595107|List of Prokaryotic names with Standing in Nomenclature]]''</ref> | | |- | [[:d:Q128635859|Q128635859]] | [[Desulfobales]] | Desulfobales | | | |- | [[:d:Q128636469|Q128636469]] | [[Porifericomitales]] | Porifericomitales | [[Gammaproteobacteria]] | | |- | [[:d:Q128636950|Q128636950]] | [[Promethearchaeales]] | Promethearchaeales | [[Promethearchaeia]]<ref name="ref_75166a3751e44a76afd29552f137fa790b12a7ddb54109baee5751e24ccfd858">''[[:d:Q6595107|List of Prokaryotic names with Standing in Nomenclature]]''</ref> | | |- | [[:d:Q128788669|Q128788669]] | [[Puniceispirillales]] | Puniceispirillales | [[Alphaproteobacteria]]<ref name="ref_75166a3751e44a76afd29552f137fa790b12a7ddb54109baee5751e24ccfd858">''[[:d:Q6595107|List of Prokaryotic names with Standing in Nomenclature]]''</ref> | | |- | [[:d:Q128788792|Q128788792]] | [[Tethybacterales]] | Tethybacterales | [[Gammaproteobacteria]] | | |- | [[:d:Q128788799|Q128788799]] | [[Promineifilales]] | Promineifilales | [[Anaerolineae]] | | |- | [[:d:Q130278711|Q130278711]] | [[Anguilluloidea]] | Anguilluloidea | [[Secernentea]] | | |- | [[:d:Q130287987|Q130287987]] | [[Pseudodendromonadales]] | Pseudodendromonadales | [[Bicosoecophycidae]]<ref name="ref_73dc4ac66b0c56ff1c8223c8dca9fe47b52d0c3701e24bab7c504112ae78d664">''[[:d:Q604063|World Register of Marine Species]]''</ref> | | |- | [[:d:Q130387462|Q130387462]] | [[Pyrosomida]] | Pyrosomida | [[Thaliacea]] | | |- | [[:d:Q130736463|Q130736463]] | [[Cyanidioschyzonales]] | Cyanidioschyzonales | [[Cyanidiophyceae]] | [[File:EM image of C. merolae, courtesy of Prof. Ursula Goodenough.png|center|32px]] | |- | [[:d:Q131104364|Q131104364]] | [[Khmeriamorpha]] | Khmeriamorpha | [[Ascidiacea]] | | |- | [[:d:Q131275944|Q131275944]] | [[Piciformes sensu stricto]] | Piciformes | [[Piciformes]] | [[File:Barbudo cabecirrojo (Trachyphonus erythrocephalus), parque nacional Serengueti, Tanzania, 2024-05-26, DD 69.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q131299950|Q131299950]] | [[Rhabdoweisiales]] | Rhabdoweisiales<ref name="ref_79290711380c9af6dd6067ad849d50a0f4e9277392b23c0cdfd7bd9f3fb20635">https://www.bryonames.org/nomenclator?group=Bryophyta</ref> | [[Dicranidae]] | | |- | [[:d:Q131300602|Q131300602]] | [[Eustichiales]] | Eustichiales | [[Dicranidae]] | | |- | [[:d:Q131304463|Q131304463]] | [[Sorapillales]] | Sorapillales | [[Dicranidae]] | | |- | [[:d:Q131349736|Q131349736]] | [[Epilineales]] | Epilineales | [[Anaerolineae]] | | |- | [[:d:Q131349787|Q131349787]] | [[Tepidiformales]] | Tepidiformales | [[Tepidiformia]]<ref name="ref_75166a3751e44a76afd29552f137fa790b12a7ddb54109baee5751e24ccfd858">''[[:d:Q6595107|List of Prokaryotic names with Standing in Nomenclature]]''</ref> | | |- | [[:d:Q131349789|Q131349789]] | [[Dientamoebida]] | Dientamoebida | | | |- | [[:d:Q131349816|Q131349816]] | [[Aggregatilineales]] | Aggregatilineales | [[Anaerolineae]] | | |- | [[:d:Q131349820|Q131349820]] | [[Simplicimonadida]] | Simplicimonadida | | | |- | [[:d:Q131349851|Q131349851]] | [[Monocercomonadida]] | Monocercomonadida | | | |- | [[:d:Q131349882|Q131349882]] | [[Methanoliparales]] | Methanoliparales | | | |- | [[:d:Q131353614|Q131353614]] | [[Amphidiales]] | Amphidiales<ref name="ref_888c9f53a3ca1ffce9b4fa9263f12c6c8cbe00a7f8c0c05c553cddfe851b9a89">https://www.worldfloraonline.org/taxon/wfo-4100003781</ref> | [[Dicranidae]]<ref name="ref_888c9f53a3ca1ffce9b4fa9263f12c6c8cbe00a7f8c0c05c553cddfe851b9a89">https://www.worldfloraonline.org/taxon/wfo-4100003781</ref> | | |- | [[:d:Q131356788|Q131356788]] | [[Lucifugimonadales]] | Lucifugimonadales | [[Dehalococcoidia]] | | |- | [[:d:Q131356811|Q131356811]] | [[Foliamicales]] | Foliamicales | [[Gammaproteobacteria]] | | |- | [[:d:Q131356866|Q131356866]] | [[Holomastigotoidida]] | Holomastigotoidida | [[Spirotrichonymphea]] | | |- | [[:d:Q131356889|Q131356889]] | [[Poseidoniales]] | Poseidoniales | [[Poseidoniia]]<ref name="ref_75166a3751e44a76afd29552f137fa790b12a7ddb54109baee5751e24ccfd858">''[[:d:Q6595107|List of Prokaryotic names with Standing in Nomenclature]]''</ref> | | |- | [[:d:Q131362499|Q131362499]] | [[Cononymphida]] | Cononymphida | [[Spirotrichonymphea]] | | |- | [[:d:Q131371229|Q131371229]] | [[Caecitellales]] | Caecitellales | [[Cyathobodoniae]] | [[File:Bodo parvulus Griessmann, 1913.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q131385989|Q131385989]] | [[Bruchiales]] | Bruchiales<ref name="ref_12fba5c9f58ac04954765e2df1aa60ab69f022cd472f8bec90160d209b57c675">https://www.bryonames.org/nomenclator?group=Dicranidae</ref><ref name="ref_29dded843d352bcaf89d1ca8884e382f772818b9fd821f12956253cc5b2f87cd">https://www.worldfloraonline.org/taxon/wfo-4100003786</ref> | [[Dicranidae]]<ref name="ref_29dded843d352bcaf89d1ca8884e382f772818b9fd821f12956253cc5b2f87cd">https://www.worldfloraonline.org/taxon/wfo-4100003786</ref><ref name="ref_12fba5c9f58ac04954765e2df1aa60ab69f022cd472f8bec90160d209b57c675">https://www.bryonames.org/nomenclator?group=Dicranidae</ref> | | |- | [[:d:Q131386129|Q131386129]] | [[Erpodiales]] | Erpodiales | [[Dicranidae]]<ref name="ref_abec42fa29b284926f70cf926f91fc6795403fc4e599a01f8574dfce3e4eb432">https://www.worldfloraonline.org/taxon/wfo-4100003787</ref><ref name="ref_12fba5c9f58ac04954765e2df1aa60ab69f022cd472f8bec90160d209b57c675">https://www.bryonames.org/nomenclator?group=Dicranidae</ref> | | |- | [[:d:Q131390170|Q131390170]] | [[Eutrophobiales]] | Eutrophobiales | [[Gammaproteobacteria]] | | |- | [[:d:Q131390181|Q131390181]] | [[Australimonadales]] | Australimonadales | [[Dehalococcoidia]] | | |- | [[:d:Q131397518|Q131397518]] | [[Freyarchaeales]] | Freyarchaeales | | | |- | [[:d:Q131397909|Q131397909]] | [[Atabeyarchaeales]] | Atabeyarchaeales | [[Atabeyarchaeia]]<ref name="ref_75166a3751e44a76afd29552f137fa790b12a7ddb54109baee5751e24ccfd858">''[[:d:Q6595107|List of Prokaryotic names with Standing in Nomenclature]]''</ref> | | |- | [[:d:Q131414257|Q131414257]] | [[Velesiimonadales]] | Velesiimonadales | | | |- | [[:d:Q131414280|Q131414280]] | [[Aquiviventales]] | Aquiviventales | | | |- | [[:d:Q131414288|Q131414288]] | [[Aeolococcales]] | Aeolococcales | | | |- | [[:d:Q131414294|Q131414294]] | [[Fervidibacterales]] | Fervidibacterales | | | |- | [[:d:Q131418477|Q131418477]] | [[Aneurales]] | Aneurales | [[Jungermanniopsida]] | | |- | [[:d:Q131418504|Q131418504]] | [[Jubulales]] | Jubulales | [[Jungermanniopsida]] | | |- | [[:d:Q131418552|Q131418552]] | [[Radulales]] | Radulales | [[Jungermanniopsida]] | | |- | [[:d:Q131419655|Q131419655]] | [[Omnitrophales]] | Omnitrophales | | | |- | [[:d:Q131439378|Q131439378]] | [[Aquitaenariimonadales]] | Aquitaenariimonadales | | | |- | [[:d:Q131444655|Q131444655]] | [[Taenaricolales]] | Taenaricolales | | | |- | [[:d:Q131444711|Q131444711]] | [[Pluralincolimonadales]] | Pluralincolimonadales | | | |- | [[:d:Q131449521|Q131449521]] | [[Gigantomonadida]] | Gigantomonadida | | | |- | [[:d:Q131449563|Q131449563]] | [[Devescovinida]] | Devescovinida | | | |- | [[:d:Q131449570|Q131449570]] | [[Calonymphida]] | Calonymphida | | | |- | [[:d:Q131585420|Q131585420]] | [[Sysuimicrobiales]] | Sysuimicrobiales | | | |- | [[:d:Q131688370|Q131688370]] | [[Hexapterospermales]] | Hexapterospermales | [[Lyginopteridopsida]] | | |- | [[:d:Q131688484|Q131688484]] | [[Moresnetiales]] | Moresnetiales | | | |- | [[:d:Q131688514|Q131688514]] | [[Pullarithecales]] | Pullarithecales | | | |- | [[:d:Q131688515|Q131688515]] | [[Phasmatocycadales]] | Phasmatocycadales | | | |- | [[:d:Q131688538|Q131688538]] | [[Codonospermales]] | Codonospermales | | | |- | [[:d:Q131698593|Q131698593]] | [[Hyeniales]] | Hyeniales | | | |- | [[:d:Q131698683|Q131698683]] | [[Cladoxylales]] | Cladoxylales | | | |- | [[:d:Q131704706|Q131704706]] | [[Calamophytales]] | Calamophytales | [[Cladoxylopsida]] | | |- | [[:d:Q131743991|Q131743991]] | [[Yarraviales]] | Yarraviales | [[Rhyniopsida]] | | |- | [[:d:Q131754693|Q131754693]] | [[Oligocarpiales]] | Oligocarpiales | [[Polypodiopsida]] | | |- | [[:d:Q131754700|Q131754700]] | [[Hydropteridiales]] | Hydropteridiales | [[Polypodiopsida]] | | |- | [[:d:Q131822315|Q131822315]] | [[Parvarchaeales]] | Parvarchaeales | [[Parvarchaeota]]<ref name="ref_75166a3751e44a76afd29552f137fa790b12a7ddb54109baee5751e24ccfd858">''[[:d:Q6595107|List of Prokaryotic names with Standing in Nomenclature]]''</ref> | | |- | [[:d:Q131927721|Q131927721]] | [[Gorgyraeales]] | Gorgyraeales | [[Gorgyraia]] | | |- | [[:d:Q132124566|Q132124566]] | [[Apolithabatiformes]] | Apolithabatiformes | [[Batomorphii]] | | |- | [[:d:Q132133678|Q132133678]] | [[Disceliales]] | Disceliales | [[Bryopsida]] | | |- | [[:d:Q132175493|Q132175493]] | [[Syntrophorhabdales]] | Syntrophorhabdales | [[Syntrophorhabdia]]<ref name="ref_75166a3751e44a76afd29552f137fa790b12a7ddb54109baee5751e24ccfd858">''[[:d:Q6595107|List of Prokaryotic names with Standing in Nomenclature]]''</ref> | | |- | [[:d:Q132201566|Q132201566]] | [[Catoscopiales]] | Catoscopiales | [[Bryophyta]] | | |- | [[:d:Q132554467|Q132554467]] | [[Desulfobulbales]] | Desulfobulbales | [[Desulfobulbia]]<ref name="ref_75166a3751e44a76afd29552f137fa790b12a7ddb54109baee5751e24ccfd858">''[[:d:Q6595107|List of Prokaryotic names with Standing in Nomenclature]]''</ref> | | |- | [[:d:Q132716602|Q132716602]] | [[Polymorphinida]] | Polymorphinida | [[Nodosariana]] | | |- | [[:d:Q132852525|Q132852525]] | [[Minisyncoccales]] | Minisyncoccales | [[Minisyncoccia]]<ref name="ref_75166a3751e44a76afd29552f137fa790b12a7ddb54109baee5751e24ccfd858">''[[:d:Q6595107|List of Prokaryotic names with Standing in Nomenclature]]''</ref> | | |- | [[:d:Q132974105|Q132974105]] | [[Deferrisomatales]] | Deferrisomatales | [[Deferrisomatia]]<ref name="ref_75166a3751e44a76afd29552f137fa790b12a7ddb54109baee5751e24ccfd858">''[[:d:Q6595107|List of Prokaryotic names with Standing in Nomenclature]]''</ref> | | |- | [[:d:Q132975645|Q132975645]] | [[Dissulfuribacterales]] | Dissulfuribacterales | [[Dissulfuribacteria]]<ref name="ref_75166a3751e44a76afd29552f137fa790b12a7ddb54109baee5751e24ccfd858">''[[:d:Q6595107|List of Prokaryotic names with Standing in Nomenclature]]''</ref> | | |- | [[:d:Q133233685|Q133233685]] | [[Polyangiales]] | Polyangiales | [[Myxococcota]]<ref name="ref_02fb502a2a6b6efb132679c32918d7c22997787e0bcc199d551c4afb7bea4a79">''[[:d:Q12159796|Taxonomy database of the U.S. National Center for Biotechnology Information]]''</ref> | | |- | [[:d:Q133265090|Q133265090]] | [[Azoamicales]] | Azoamicales | [[Gammaproteobacteria]] | | |- | [[:d:Q133290958|Q133290958]] | [[Graniferales]] | Graniferales | [[Cyanophyceae]]<ref name="ref_75166a3751e44a76afd29552f137fa790b12a7ddb54109baee5751e24ccfd858">''[[:d:Q6595107|List of Prokaryotic names with Standing in Nomenclature]]''</ref> | | |- | [[:d:Q133293199|Q133293199]] | [[Patescibacteriales]] | Patescibacteriales | | | |- | [[:d:Q133766344|Q133766344]] | [[Gygaellales]] | Gygaellales | | | |- | [[:d:Q133766395|Q133766395]] | [[Tantalellales]] | Tantalellales | | | |- | [[:d:Q133766421|Q133766421]] | [[Zapsychrales]] | Zapsychrales | [[Velaminicoccia]] | | |- | [[:d:Q133766484|Q133766484]] | [[Kaelpiales]] | Kaelpiales | [[Omnitrophica]] | | |- | [[:d:Q133803834|Q133803834]] | [[Desulfatiglandales]] | Desulfatiglandales | [[Desulfobacteria]]<ref name="ref_75166a3751e44a76afd29552f137fa790b12a7ddb54109baee5751e24ccfd858">''[[:d:Q6595107|List of Prokaryotic names with Standing in Nomenclature]]''</ref> | | |- | [[:d:Q133803918|Q133803918]] | [[Desulfomonilales]] | Desulfomonilales | [[Desulfomonilia]]<ref name="ref_75166a3751e44a76afd29552f137fa790b12a7ddb54109baee5751e24ccfd858">''[[:d:Q6595107|List of Prokaryotic names with Standing in Nomenclature]]''</ref> | | |- | [[:d:Q134028819|Q134028819]] | [[Nibbleridida]] | Nibbleridida | [[Nibbleridea]] | | |- | [[:d:Q134057165|Q134057165]] | [[Abditibacteriales]] | Abditibacteriales | [[Abditibacteriia]]<ref name="ref_75166a3751e44a76afd29552f137fa790b12a7ddb54109baee5751e24ccfd858">''[[:d:Q6595107|List of Prokaryotic names with Standing in Nomenclature]]''</ref> | | |- | [[:d:Q134359057|Q134359057]] | [[Entrophosporales]] | Entrophosporales | [[Glomeromycetes]] | | |- | [[:d:Q134553606|Q134553606]] | [[Prochlorotrichales]] | Prochlorotrichales | [[Cyanophyceae]] | | |- | [[:d:Q134624563|Q134624563]] | [[Corynodactylales]] | Corynodactylales | [[Nemaliophycidae]] | | |- | [[:d:Q134640312|Q134640312]] | [[Desulfitibacterales]] | Desulfitibacterales | [[Clostridia]]<ref name="ref_75166a3751e44a76afd29552f137fa790b12a7ddb54109baee5751e24ccfd858">''[[:d:Q6595107|List of Prokaryotic names with Standing in Nomenclature]]''</ref> | | |- | [[:d:Q134721295|Q134721295]] | [[Vulcanimicrobiales]] | Vulcanimicrobiales | [[Vulcanimicrobiia]]<ref name="ref_75166a3751e44a76afd29552f137fa790b12a7ddb54109baee5751e24ccfd858">''[[:d:Q6595107|List of Prokaryotic names with Standing in Nomenclature]]''</ref> | | |- | [[:d:Q134729842|Q134729842]] | [[Callochitonida]] | Callochitonida | [[Neoloricata]] | | |- | [[:d:Q134867071|Q134867071]] | [[Velaminicoccales]] | Velaminicoccales | [[Velaminicoccia]] | | |- | [[:d:Q134889870|Q134889870]] | [[Nanopelagicales]] | Nanopelagicales | [[Actinomycetes]] | | |- | [[:d:Q134959734|Q134959734]] | [[Methanoflorentales]] | Methanoflorentales | | | |- | [[:d:Q134987109|Q134987109]] | [[Glissandrida]] | | [[CRuMs]] | | |- | [[:d:Q135009756|Q135009756]] | [[Amarolineales]] | Amarolineales | [[Anaerolineae]] | | |- | [[:d:Q135275723|Q135275723]] | [[Jordiarchaeales]] | Jordiarchaeales | [[Jordiarchaeia]] | | |- | [[:d:Q135437892|Q135437892]] | [[Caedimonadales]] | Caedimonadales | [[Alphaproteobacteria]] | | |- | [[:d:Q135476875|Q135476875]] | [[Serinales]] | Serinales<ref name="ref_25e2d10666311fea92ecdca7bade98031d9ac2b0b211147759a9262408609954">''[[:d:Q133256687|The 2024 Outline of Fungi and fungus-like taxa]]''</ref> | [[Pichiomycetes]]<ref name="ref_25e2d10666311fea92ecdca7bade98031d9ac2b0b211147759a9262408609954">''[[:d:Q133256687|The 2024 Outline of Fungi and fungus-like taxa]]''</ref> | [[File:Candida 2.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q135476956|Q135476956]] | [[Pichiales]] | Pichiales<ref name="ref_25e2d10666311fea92ecdca7bade98031d9ac2b0b211147759a9262408609954">''[[:d:Q133256687|The 2024 Outline of Fungi and fungus-like taxa]]''</ref> | [[Pichiomycetes]]<ref name="ref_25e2d10666311fea92ecdca7bade98031d9ac2b0b211147759a9262408609954">''[[:d:Q133256687|The 2024 Outline of Fungi and fungus-like taxa]]''</ref> | [[File:Pichia pastoris (Zhang 2017).jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q135478288|Q135478288]] | [[Dipodascales]] | Dipodascales<ref name="ref_25e2d10666311fea92ecdca7bade98031d9ac2b0b211147759a9262408609954">''[[:d:Q133256687|The 2024 Outline of Fungi and fungus-like taxa]]''</ref> | [[Dipodascomycetes]]<ref name="ref_25e2d10666311fea92ecdca7bade98031d9ac2b0b211147759a9262408609954">''[[:d:Q133256687|The 2024 Outline of Fungi and fungus-like taxa]]''</ref> | [[File:A gossypii.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q135489806|Q135489806]] | [[Peptostreptococcales]] | Peptostreptococcales | [[Clostridia]]<ref name="ref_75166a3751e44a76afd29552f137fa790b12a7ddb54109baee5751e24ccfd858">''[[:d:Q6595107|List of Prokaryotic names with Standing in Nomenclature]]''</ref> | | |- | [[:d:Q135553412|Q135553412]] | [[Polarisedimenticolales]] | Polarisedimenticolales | | | |- | [[:d:Q135657004|Q135657004]] | [[Baltobacterales]] | Baltobacterales | [[Eremiobacteria]] | | |- | [[:d:Q135657038|Q135657038]] | [[Dormibacteria]] | Candidatus Dormibacteria | [[Dormibacterota]] | | |- | [[:d:Q135657039|Q135657039]] | [[Dormibacterales]] | Candidatus Dormibacterales | [[Dormibacteria]] | | |- | [[:d:Q135657071|Q135657071]] | [[Duberdicusellales]] | Candidatus Duberdicusellales | [[Velamenicoccia]] | | |- | [[:d:Q135657082|Q135657082]] | [[Eremiobacterales]] | Candidatus Eremiobacterales | [[Eremiobacteria]] | | |- | [[:d:Q135657087|Q135657087]] | [[Ghiorseimicrobiales]] | Ghiorseimicrobiales | [[Velamenicoccia]] | | |- | [[:d:Q135657211|Q135657211]] | [[Cyanobacteriales]] | Cyanobacteriales | [[Cyanobacteria]] | | |- | [[:d:Q135657449|Q135657449]] | [[Velamenicoccales]] | Candidatus Velamenicoccales | [[Velamenicoccia]] | | |- | [[:d:Q135657456|Q135657456]] | [[Xenobiales]] | Candidatus Xenobiales | [[Xenobiia]] | | |- | [[:d:Q135658650|Q135658650]] | [[Incertae sedis (Microsporidea Ordo)]] | Incertae sedis | [[Microsporidea]] | | |- | [[:d:Q135676714|Q135676714]] | [[Ottiales]] | Ottiales | [[Nemaliophycidae]] | | |- | [[:d:Q135686949|Q135686949]] | [[Muellerivitales]] | Muellerivitales | | | |- | [[:d:Q135686953|Q135686953]] | [[Benthobacterales]] | Benthobacterales | [[Acidimicrobiia]] | | |- | [[:d:Q135686991|Q135686991]] | [[Oederibacteriales]] | Oederibacteriales | | | |- | [[:d:Q135748014|Q135748014]] | [[Macroscelidia]] | Macroscelidia | | | |- | [[:d:Q135855584|Q135855584]] | [[Septemchitonida]] | Septemchitonida | [[Palaeoloricata]]<ref name="ref_73dc4ac66b0c56ff1c8223c8dca9fe47b52d0c3701e24bab7c504112ae78d664">''[[:d:Q604063|World Register of Marine Species]]''</ref> | | |- | [[:d:Q135864670|Q135864670]] | [[Phenacodonta]] | Phenacodonta | [[Perissodactylomorpha]] | | |- | [[:d:Q135900198|Q135900198]] | [[Mathanobavirales]] | Mathanobavirales | [[Caudoviricetes]] | | |- | [[:d:Q135971173|Q135971173]] | [[Galeaspiformes]] | Galeaspiformes | | | |- | [[:d:Q136031403|Q136031403]] | [[Penumbrarchaeales]] | Penumbrarchaeales | | | |- | [[:d:Q136084444|Q136084444]] | [[Phycocordibacterales]] | Phycocordibacterales | | | |- | [[:d:Q136099461|Q136099461]] | [[Desulfobaccales]] | Desulfobaccales | [[Desulfobaccia]]<ref name="ref_75166a3751e44a76afd29552f137fa790b12a7ddb54109baee5751e24ccfd858">''[[:d:Q6595107|List of Prokaryotic names with Standing in Nomenclature]]''</ref> | | |- | [[:d:Q136259844|Q136259844]] | [[Izemoplasmatales]] | Izemoplasmatales | [[Bacilli]] | | |- | [[:d:Q136305345|Q136305345]] | [[Tepidihabitantales]] | Tepidihabitantales | | | |- | [[:d:Q136334483|Q136334483]] | [[Kuafuiibacteriales]] | Kuafuiibacteriales | | | |- | [[:d:Q136335065|Q136335065]] | [[Candidatus Yangjianarchaeales]] | Yangjianarchaeales | [[Odinarchaeia]] | | |- | [[:d:Q136335066|Q136335066]] | [[Wenzhongarchaeales]] | Wenzhongarchaeales | [[Heimdallarchaeia]] | | |- | [[:d:Q136429797|Q136429797]] | [[Incertae sedis (Cephalopoda)]] | Incertae sedis (Cephalopoda) | [[Cephalopode]] | | |- | [[:d:Q136430116|Q136430116]] | [[Antarcticerida]] | Antarcticerida | [[Paracoleoidea]] | | |- | [[:d:Q136441287|Q136441287]] | [[Desulfocorpusculales]] | Desulfocorpusculales | | | |- | [[:d:Q136458621|Q136458621]] | [[Magnimaribacterales]] | Magnimaribacterales | [[Gammaproteobacteria]] | | |- | [[:d:Q136464615|Q136464615]] | [[Methylaequorales]] | Methylaequorales | [[Alphaproteobacteria]] | | |- | [[:d:Q136514434|Q136514434]] | [[Cryptocaliciales]] | Cryptocaliciales<ref name="ref_3f68b6e196efae727e60b1d8b84a2ab4b6c2e8fd94d9e4b9ae6162c720c0c9f2">''[[:d:Q118163261|A new lineage of mazaediate fungi in the Eurotiomycetes: Cryptocaliciomycetidae subclass. nov., based on the new species Cryptocalicium blascoi and the revision of the ascoma evolution]]''</ref> | [[Cryptocaliciomycetidae]] | | |- | [[:d:Q136956231|Q136956231]] | [[Ryujiniales]] | Ryujiniales | | | |- | [[:d:Q137217933|Q137217933]] | [[Anstonellales]] | Anstonellales | | | |- | [[:d:Q137217953|Q137217953]] | [[Norongarragalinales]] | Norongarragalinales | | | |- | [[:d:Q137217967|Q137217967]] | [[Gugararchaeales]] | Gugararchaeales | [[Microcaldia]] | | |- | [[:d:Q137217973|Q137217973]] | [[Tiddalikarchaeales]] | Tiddalikarchaeales | [[Nanobdellia]] | | |- | [[:d:Q137217977|Q137217977]] | [[Burarchaeales]] | Burarchaeales | | | |- | [[:d:Q137272480|Q137272480]] | [[Shennongiarchaeales]] | Shennongiarchaeales | | | |- | [[:d:Q137301147|Q137301147]] | [[Mixodontia]] | Mixodontia | [[Simplicidentata]] | | |- | [[:d:Q137380698|Q137380698]] | [[Acidiferrales]] | Acidiferrales | [[Terriglobia]] | | |- | [[:d:Q137401779|Q137401779]] | [[Vilesida]] | Vilesida<ref name="ref_f1ac3fd2b3632ceb4085c99857d8b7ddb5c4d23101b3d3e948c0edb584b09da3">https://academic.oup.com/zoolinnean/article/205/3/zlaf163/8329369?login=false</ref><ref name="ref_453c4ec3432b22352d31ee2f8b2bf75e2dc53023972bb905c46208bd086b7b40">''[[:d:Q137610115|Vilesida, a new order of demosponges revealed by molecular phylogeny and abundant 24-isopropylcholesterols (24-ipc sterols)]]''</ref> | [[Heteroscleromorpha]]<ref name="ref_f1ac3fd2b3632ceb4085c99857d8b7ddb5c4d23101b3d3e948c0edb584b09da3">https://academic.oup.com/zoolinnean/article/205/3/zlaf163/8329369?login=false</ref><ref name="ref_453c4ec3432b22352d31ee2f8b2bf75e2dc53023972bb905c46208bd086b7b40">''[[:d:Q137610115|Vilesida, a new order of demosponges revealed by molecular phylogeny and abundant 24-isopropylcholesterols (24-ipc sterols)]]''</ref> | | |- | [[:d:Q137453525|Q137453525]] | [[Pterista]] | Pterista<ref name="ref_a572976296b3322a025a15b9f7707343610884cf501c5bc9fdb9376880137ea6">''[[:d:Q137453680|Clypifer cribrifer gen. nov., sp. nov. (Clypiferidae fam. nov., Pterocystida, Centroplasthelida), with notes on evolution of centrohelid siliceous coverings]]''</ref> | [[Pterocystida]] | | |- | [[:d:Q137460473|Q137460473]] | [[Stemonitida]] | Stemonitida | [[Myxogastria]] | [[File:Stemonitis fusca.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q137582635|Q137582635]] | [[Liceda]] | Liceida<ref name="ref_d2c68a5c6d873e987bc8e56d7ac35416cfc37e39bd6d5c281a522efe25929266">https://www.ncbi.nlm.nih.gov/datasets/taxonomy/211104/names/</ref> | [[Lucisporidia]]<ref name="ref_d2c68a5c6d873e987bc8e56d7ac35416cfc37e39bd6d5c281a522efe25929266">https://www.ncbi.nlm.nih.gov/datasets/taxonomy/211104/names/</ref> | [[File:Lycogala epidendrum - Pink and brown slime molds.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q137769490|Q137769490]] | [[Aridivitales]] | Aridivitales | | | |- | [[:d:Q137782707|Q137782707]] | [[Alaninales]] | Alaninales | [[Pichiomycetes]] | | |- | [[:d:Q137787554|Q137787554]] | [[Phaffomycetales]] | Phaffomycetales | [[Saccharomycetes]] | | |- | [[:d:Q137787690|Q137787690]] | [[Ascoideales]] | Ascoideales | [[Saccharomycetes]] | | |- | [[:d:Q137796613|Q137796613]] | [[Lipomycetales]] | Lipomycetales | | | |- | [[:d:Q137807329|Q137807329]] | [[Afredentata]] | Afredentata | [[Pholidotamorpha]] | [[File:Eurotamandua NT small.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q137971868|Q137971868]] | [[Spongiifermentales]] | Spongiifermentales | [[Gammaproteobacteria]] | | |- | [[:d:Q137971878|Q137971878]] | [[Rariloculales]] | Rariloculales | [[Gammaproteobacteria]] | | |- | [[:d:Q137997875|Q137997875]] | [[Spirogyrales]] | Spirogyrales | [[Zygnematophyceae]] | [[File:The freshwater alga Spirogyra.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q138024543|Q138024543]] | [[Palaeoannelida]] | Palaeoannelida | [[Annelida]] | | |- | [[:d:Q138301885|Q138301885]] | [[Palaeoryctida]] | Palaeoryctida | [[Placentarios]] | [[File:Palaeoryctes puercensis 3.jpg|center|32px]] | |- | [[:d:Q138327040|Q138327040]] | [[Elegestolepidida]] | Elegestolepidida | [[Chondrichthyes]] | | |- | [[:d:Q138370283|Q138370283]] | [[Acidulidesulfobacteriales]] | Acidulidesulfobacteriales | | | |- | [[:d:Q138463936|Q138463936]] | [[Lachnospirales]] | Lachnospirales | [[Clostridia]] | | |- | [[:d:Q138463995|Q138463995]] | [[Chloracidobacteriales]] | Chloracidobacteriales | [[Blastocatellia]] | | |- | [[:d:Q138528424|Q138528424]] | [[Methanosuratincolales]] | Methanosuratincolales | | | |- | [[:d:Q138642109|Q138642109]] | [[Discocephalida]] | Discocephalida | [[Hypotrichea]] | | |- | [[:d:Q138648830|Q138648830]] | [[Kirengellida]] | Kirengellida | [[Tergomya]] | | |- | [[:d:Q138732826|Q138732826]] | [[Acididesulfobacterales]] | Acididesulfobacterales | | | |- | [[:d:Q138737458|Q138737458]] | [[Serritaeniales]] | Serritaeniales | [[Zygnematophyceae]] | | |- | [[:d:Q138775192|Q138775192]] | [[Hormidiellales]] | Hormidiellales | [[Klebsormidiophyceae]] | | |- | [[:d:Q138775558|Q138775558]] | [[Entransiales]] | Entransiales | [[Klebsormidiophyceae]] | | |- | [[:d:Q138784406|Q138784406]] | [[Sigyniarchaeales]] | Sigyniarchaeales | [[Lokiarchaeia]] | | |- | [[:d:Q138840732|Q138840732]] | [[Cordanales]] | Cordanales | [[Sordariomycetes]] | | |- | [[:d:Q139189658|Q139189658]] | [[Actinosomnolentales]] | Actinosomnolentales | [[Aridivitia]] | | |- | [[:d:Q139190234|Q139190234]] | [[Actinopolaridales]] | Actinopolaridales | [[Aridivitia]] | | |- | [[:d:Q139190676|Q139190676]] | [[Barbatosphaeriales]] | Barbatosphaeriales | [[Diaporthomycetidae]] | | |- | [[:d:Q139191136|Q139191136]] | [[Bungeriellales]] | Bungeriellales | [[Aridivitia]] | | |- | [[:d:Q139382101|Q139382101]] | [[Cryogemmatales]] | Cryogemmatales | | | |- | [[:d:Q139414544|Q139414544]] | [[Nanosomnibacterales]] | Nanosomnibacterales | [[Nanosomnibacteria]] | | |- | [[:d:Q139414672|Q139414672]] | [[Dormimicrobiales]] | Dormimicrobiales | [[Gammaproteobacteria]] | | |- | [[:d:Q139546348|Q139546348]] | [[Sellaphorales]] | Sellaphorales | [[Diatomea]] | | |- | [[:d:Q139550808|Q139550808]] | [[Solitaria]] | Solitaria | [[Entoprocta]] | | |- | [[:d:Q139577764|Q139577764]] | [[Mulliformes]] | Mulliformes | [[Actinopterygii]] | | |- | [[:d:Q139600805|Q139600805]] | [[Apogoniformes]] | Apogoniformes | [[Teleostei]] | | |- | [[:d:Q139601190|Q139601190]] | [[Doridida]] | Doridida | [[Nudipleura]] | | |- | [[:d:Q139849645|Q139849645]] | [[Chuariales]] | Chuariales | [[Chuariophyceae]] | | |- | [[:d:Q139917825|Q139917825]] | [[Nanosynbacterales]] | Nanosynbacterales | [[Nanosynbacteria]] | | |- | [[:d:Q139973659|Q139973659]] | [[Aegeococcales]] | Aegeococcales | [[Chroococcophyceae]] | | |- | [[:d:Q140089090|Q140089090]] | [[Heimdallarchaeales]] | Heimdallarchaeales<ref name="ref_ec6c76bc9aee6a3734f129bf57153b1a64fe4dc1751d7e55fca2c3f58e8c7f5c">https://lpsn.dsmz.de/class/heimdallarchaeia</ref> | | | |- | [[:d:Q140155558|Q140155558]] | [[Echinorhagata]] | Echinorhagata | [[Cyclorhagida]] | | |- | [[:d:Q140216662|Q140216662]] | [[Keeunamorphia]] | Keeunamorphia | [[Australidelphia]] | | |- | [[:d:Q140370192|Q140370192]] | [[Gerdarchaeales]] | Gerdarchaeales<ref name="ref_3f54ba65ca252554a1eaa7223a125e678c0be18df510d0585ce96eb9c1862cd1">https://link.springer.com/article/10.1007/s11427-020-1679-1</ref> | [[Heimdallarchaeia]] | | |- | [[:d:Q140426186|Q140426186]] | [[Hodarchaeales]] | Hodarchaeales | [[Heimdallarchaeia]] | | |- | [[:d:Q140573509|Q140573509]] | [["Candidatus Jordarchaeales" Sun et al. 2021]] | "Candidatus Jordarchaeales" | [["Candidatus Jordarchaeia" Sun et al. 2021]] | | |- | [[:d:Q140577200|Q140577200]] | [["Candidatus Korarchaeales" Rinke et al. 2021]] | "Candidatus Korarchaeales" | [[Korarchaeia]] | | |- | [[:d:Q140577354|Q140577354]] | [["Candidatus Njordarchaeales" Xie et al. 2022]] | "Candidatus Njordarchaeales" | [[Korarchaeia]] | | |- | [[:d:Q140899015|Q140899015]] | [[Thraustochytriales]] | Thraustochytriales<ref name="ref_33629d8533eead1e3b4fa9f3bb9c5dbf92633fb3443c92d34d348c4a0b0d5ecd">http://reflora.jbrj.gov.br/reflora/listaBrasil/FichaPublicaTaxonUC/FichaPublicaTaxonUC.do?id=FB102149</ref> | [[Labyrinthulomycota]]<ref name="ref_33629d8533eead1e3b4fa9f3bb9c5dbf92633fb3443c92d34d348c4a0b0d5ecd">http://reflora.jbrj.gov.br/reflora/listaBrasil/FichaPublicaTaxonUC/FichaPublicaTaxonUC.do?id=FB102149</ref> | | |- | [[:d:Q140901699|Q140901699]] | [[Elaphomycetales]] | Elaphomycetales<ref name="ref_5e6af1656553fa8d112b1ae419b59bbb96bb45ec333b3069ea3cdefa780060aa">http://reflora.jbrj.gov.br/reflora/listaBrasil/FichaPublicaTaxonUC/FichaPublicaTaxonUC.do?id=FB623368</ref> | [[Ascomycota]]<ref name="ref_5e6af1656553fa8d112b1ae419b59bbb96bb45ec333b3069ea3cdefa780060aa">http://reflora.jbrj.gov.br/reflora/listaBrasil/FichaPublicaTaxonUC/FichaPublicaTaxonUC.do?id=FB623368</ref> | | |- | [[:d:Q140901708|Q140901708]] | [[Umbelopsidalles]] | Umbelopsidalles<ref name="ref_bb52c539d6f1866f5155843ab8119de9c0851861844d0c72364ad14311c67aee">http://reflora.jbrj.gov.br/reflora/listaBrasil/FichaPublicaTaxonUC/FichaPublicaTaxonUC.do?id=FB623481</ref> | [[Mucoromycota]]<ref name="ref_bb52c539d6f1866f5155843ab8119de9c0851861844d0c72364ad14311c67aee">http://reflora.jbrj.gov.br/reflora/listaBrasil/FichaPublicaTaxonUC/FichaPublicaTaxonUC.do?id=FB623481</ref> | | |- | [[:d:Q141192743|Q141192743]] | [[Daastrupimenales]] | Daastrupimenales | [[Actinomycetes]] | | |- | [[:d:Q141192823|Q141192823]] | [[Adborkimicrobiales]] | Adborkimicrobiales | | | |- | [[:d:Q141192880|Q141192880]] | [[Bryndumiales]] | Bryndumiales | [[Alphaproteobacteria]] | | |- | [[:d:Q141193098|Q141193098]] | [[Allerimonadales]] | Allerimonadales | [[Spirochaetia]] | | |- | [[:d:Q141193099|Q141193099]] | [[Soenderhoales]] | Soenderhoales | [[Blastocatellia]] | | |- | [[:d:Q141193179|Q141193179]] | [[Starupiplasmatales]] | Starupiplasmatales | [[Thermoplasmata]] | | |- | [[:d:Q141193534|Q141193534]] | [[Protisticellales]] | Protisticellales | | | |- | [[:d:Q141193540|Q141193540]] | [[Hornumimonadales]] | Hornumimonadales | | | |- | [[:d:Q141193545|Q141193545]] | [[Gyllingicolales]] | Gyllingicolales | [[Fibrobacteria]] | | |- | [[:d:Q141193556|Q141193556]] | [[Norsibacteriales]] | Norsibacteriales | [[Ignavibacteria]] | | |- | [[:d:Q141193580|Q141193580]] | [[Ajstrupimorphales]] | Ajstrupimorphales | [[Ajstrupimorphia]] | | |- | [[:d:Q141193686|Q141193686]] | [[Hemmediabales]] | Hemmediabales | [[Actinomycetes]] | | |- | [[:d:Q141193758|Q141193758]] | [[Havbromicrobiales]] | Havbromicrobiales | [[Kapaibacteriia]] | | |- | [[:d:Q141193799|Q141193799]] | [[Pollutaquibacterales]] | Pollutaquibacterales | [[Bacteroidia]] | | |- | [[:d:Q141193826|Q141193826]] | [[Thyboroniellales]] | Thyboroniellales | [[Clostridia]] | | |- | [[:d:Q141193956|Q141193956]] | [[Guldagerisomatales]] | Guldagerisomatales | [[Loejtimicrobiia]] | | |- | [[:d:Q141193971|Q141193971]] | [[Auningicolales]] | Auningicolales | | | |- | [[:d:Q141194047|Q141194047]] | [[Janderupisomatales]] | Janderupisomatales | | | |- | [[:d:Q141194156|Q141194156]] | [[Skageniellales]] | Skageniellales | [[Skageniellia]] | | |- | [[:d:Q141194324|Q141194324]] | [[Stagstrupianales]] | Stagstrupianales | [[Actinomycetes]] | | |- | [[:d:Q141194325|Q141194325]] | [[Mandoevitales]] | Mandoevitales | [[Binatia]] | | |- | [[:d:Q141194330|Q141194330]] | [[Pederskerisomatales]] | Pederskerisomatales | [[Pederskerisomatia]] | | |- | [[:d:Q141194366|Q141194366]] | [[Skarresoellales]] | Skarresoellales | | | |- | [[:d:Q141194544|Q141194544]] | [[Viskingesomatales]] | Viskingesomatales | | | |- | [[:d:Q141194590|Q141194590]] | [[Borkimonadales]] | Borkimonadales | [[Borkimonadia]] | | |- | [[:d:Q141195368|Q141195368]] | [[Vestermariellales]] | Vestermariellales | | | |- | [[:d:Q141195664|Q141195664]] | [[Hornumianales]] | Hornumianales | [[Hornumiania]] | | |- | [[:d:Q141195920|Q141195920]] | [[Nebeliviventales]] | Nebeliviventales | | | |- | [[:d:Q141195937|Q141195937]] | [[Bdellonasales]] | Bdellonasales | [[Bdellonasia]] | | |- | [[:d:Q141196144|Q141196144]] | [[Syvimonadales]] | Syvimonadales | | | |- | [[:d:Q141196243|Q141196243]] | [[Lyngaabacterales]] | Lyngaabacterales | [[Polarisedimenticolia]] | | |- | [[:d:Q141196247|Q141196247]] | [[Nebelibacteriales]] | Nebelibacteriales | [[Thermoleophilia]] | | |- | [[:d:Q141196361|Q141196361]] | [[Viciniskagenimenales]] | Viciniskagenimenales | | | |- | [[:d:Q141196429|Q141196429]] | [[Bisleviellales]] | Bisleviellales | [[Thermoleophilia]] | | |- | [[:d:Q141196433|Q141196433]] | [[Maricaulales]] | Maricaulales | [[Alphaproteobacteria]] | | |- | [[:d:Q141196723|Q141196723]] | [[Hoptrupicoccales]] | Hoptrupicoccales | [[Dehalococcoidia]] | | |- | [[:d:Q141196756|Q141196756]] | [[Stavnsholtianales]] | Stavnsholtianales | | | |- | [[:d:Q141196835|Q141196835]] | [[Dommerbymenales]] | Dommerbymenales | | | |- | [[:d:Q141197048|Q141197048]] | [[Loegumiabales]] | Loegumiabales | [[Loegumiabia]] | | |- | [[:d:Q141197061|Q141197061]] | [[Vicininissumicolales]] | Vicininissumicolales | [[Actinomycetes]] | | |- | [[:d:Q141197083|Q141197083]] | [[Lyneplasmatales]] | Lyneplasmatales | [[Bathyarchaeia]] | | |- | [[:d:Q141197139|Q141197139]] | [[Methyloligotrophales]] | Methyloligotrophales | | | |- | [[:d:Q141197149|Q141197149]] | [[Oesbyanales]] | Oesbyanales | [[Thermoanaerobaculia]] | | |- | [[:d:Q141197217|Q141197217]] | [[Vrouevitales]] | Vrouevitales | | | |- | [[:d:Q141197322|Q141197322]] | [[Adskagenisomatales]] | Adskagenisomatales | | | |- | [[:d:Q141197471|Q141197471]] | [[Binderupivitales]] | Binderupivitales | | | |- | [[:d:Q141197512|Q141197512]] | [[Aasumibacterales]] | Aasumibacterales | | | |- | [[:d:Q141197528|Q141197528]] | [[Granslevivitales]] | Granslevivitales | [[Bonnerupiia]] | | |- | [[:d:Q141197681|Q141197681]] | [[Iglsoeviventales]] | Iglsoeviventales | | | |- | [[:d:Q141197721|Q141197721]] | [[Holtecolales]] | Holtecolales | | | |- | [[:d:Q141197765|Q141197765]] | [[Marsletimorphales]] | Marsletimorphales | | | |- | [[:d:Q141197938|Q141197938]] | [[Brobyanales]] | Brobyanales | [[Brobyania]] | | |- | [[:d:Q141198017|Q141198017]] | [[Hoveniabales]] | Hoveniabales | [[Dehalococcoidia]] | | |- | [[:d:Q141198187|Q141198187]] | [[Skagenicolales]] | Skagenicolales | [[Skagenicolia]] | | |- | [[:d:Q141198386|Q141198386]] | [[Skagenivitales]] | Skagenivitales | [[Skagenivitia]] | | |- | [[:d:Q141198552|Q141198552]] | [[Bregningesomatales]] | Bregningesomatales | [[Alphaproteobacteria]] | | |- | [[:d:Q141198582|Q141198582]] | [[Sommerstediellales]] | Sommerstediellales | [[Bathyarchaeia]] | | |- | [[:d:Q141198650|Q141198650]] | [[Flynderiellales]] | Flynderiellales | [[Ravnsnaesimenia]] | | |- | [[:d:Q141198706|Q141198706]] | [[Periskagenicolales]] | Periskagenicolales | [[Ravnsnaesimenia]] | | |- | [[:d:Q141198736|Q141198736]] | [[Oedstedimicrobiales]] | Oedstedimicrobiales | [[Oedstedimicrobiia]] | | |- | [[:d:Q141198777|Q141198777]] | [[Lillevordemenales]] | Lillevordemenales | [[Blastocatellia]] | | |- | [[:d:Q141198877|Q141198877]] | [[Zionsivitales]] | Zionsivitales | | | |- | [[:d:Q141198946|Q141198946]] | [[Methanomethylicales]] | Methanomethylicales | [[Methanomethylicia]] | | |- | [[:d:Q141198969|Q141198969]] | [[Kvaersiplasmatales]] | Kvaersiplasmatales | [[Kvaersiplasmatia]] | | |- | [[:d:Q141199043|Q141199043]] | [[Blaereales]] | Blaereales | | | |- | [[:d:Q141199186|Q141199186]] | [[Ravnsnaesimenales]] | Ravnsnaesimenales | [[Ravnsnaesimenia]] | | |- | [[:d:Q141199197|Q141199197]] | [[Soeftenivitales]] | Soeftenivitales | | | |- | [[:d:Q141199277|Q141199277]] | [[Grarupimicrobiales]] | Grarupimicrobiales | | | |- | [[:d:Q141199288|Q141199288]] | [[Steppingicolales]] | Steppingicolales | [[Terriglobia]] | | |- | [[:d:Q141199463|Q141199463]] | [[Tistediales]] | Tistediales | [[Tistediia]] | | |- | [[:d:Q141199570|Q141199570]] | [[Pederskeriellales]] | Pederskeriellales | [[Pederskeriellia]] | | |- | [[:d:Q141199637|Q141199637]] | [[Olgodiabales]] | Olgodiabales | [[Dehalococcoidia]] | | |- | [[:d:Q141199661|Q141199661]] | [[Adskageniabales]] | Adskageniabales | [[Patescibacteriia]] | | |- | [[:d:Q141199724|Q141199724]] | [[Mammenisomatales]] | Mammenisomatales | [[Alphaproteobacteria]] | | |- | [[:d:Q141199747|Q141199747]] | [[Oudrupiales]] | Oudrupiales | [[Alphaproteobacteria]] | | |- | [[:d:Q141199780|Q141199780]] | [[Uabimicrobiales]] | Uabimicrobiales | [[Uabimicrobiia]] | | |- | [[:d:Q141199806|Q141199806]] | [[Hadbjergicolales]] | Hadbjergicolales | [[Hadbjergicolia]] | | |- | [[:d:Q141199990|Q141199990]] | [[Sedenicolales]] | Sedenicolales | [[Anaerolineae]] | | |- | [[:d:Q141200124|Q141200124]] | [[Moltrupihabitantales]] | Moltrupihabitantales | [[Moltrupihabitantia]] | | |- | [[:d:Q141200255|Q141200255]] | [[Fredensisomatales]] | Fredensisomatales | [[Ravnsnaesimenia]] | | |- | [[:d:Q141200298|Q141200298]] | [[Lonstrupiales]] | Lonstrupiales | [[Elusimicrobia]] | | |- | [[:d:Q141200301|Q141200301]] | [[Lindetiplasmatales]] | Lindetiplasmatales | [[Dehalococcoidia]] | | |- | [[:d:Q141200311|Q141200311]] | [[Mosbjergiales]] | Mosbjergiales | [[Vicinamibacteria]] | | |- | [[:d:Q141200570|Q141200570]] | [[Outrupibacteriales]] | Outrupibacteriales | [[Thermoanaerobaculia]] | | |- | [[:d:Q141200593|Q141200593]] | [[Oestermarieanales]] | Oestermarieanales | [[Oestermarieania]] | | |- | [[:d:Q141200594|Q141200594]] | [[Vognsildiellales]] | Vognsildiellales | [[Alphaproteobacteria]] | | |- | [[:d:Q141200609|Q141200609]] | [[Madumicoccales]] | Madumicoccales | [[Actinomycetes]] | | |- | [[:d:Q141200626|Q141200626]] | [[Jetsmarkimenales]] | Jetsmarkimenales | [[Kapaibacteriia]] | | |- | [[:d:Q141200644|Q141200644]] | [[Haversleviellales]] | Haversleviellales | [[Loejtimicrobiia]] | | |- | [[:d:Q141200728|Q141200728]] | [[Bonnerupiales]] | Bonnerupiales | [[Bonnerupiia]] | | |- | [[:d:Q141200760|Q141200760]] | [[Karupiplasmatales]] | Karupiplasmatales | [[Thermoplasmata]] | | |- | [[:d:Q141200898|Q141200898]] | [[Loejtimicrobiales]] | Loejtimicrobiales | [[Loejtimicrobiia]] | | |- | [[:d:Q141200981|Q141200981]] | [[Vindebyales]] | Vindebyales | [[Vindebyia]] | | |- | [[:d:Q141201042|Q141201042]] | [[Strynoevitales]] | Strynoevitales | [[Chloroflexia]] | | |} {{Wikidata list end}} awh25oy2klwgn2ep95r8ihv67hkm6i0 102 39840 699130 698919 2026-08-27T16:18:05Z ListeriaBot 24326 Wikidata list updated [V2] 699130 wikitext text/x-wiki {{infobox}} {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P31 wd:Q15617994 } |wdq= |columns=item,label,P279,P31,description |thumb=32 |links= |references=all }} {| class='wikitable sortable' ! item ! label ! subclasse de ! instantia de ! description |- | [[:d:Q5084|Q5084]] | ''[[:d:Q5084|hamlet]]'' | ''[[:d:Q10354598|rural settlement]]''<br/>''[[:d:Q3055118|single entity of population]]''<br/>''[[:d:Q11939023|populated place nucleus]]''<br/>''[[:d:Q1497375|architectural ensemble]]''<br/>''[[:d:Q4632675|dwelling place]]'' | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]''<br/>''[[:d:Q98966309|classification of human settlements]]'' | |- | [[:d:Q6256|Q6256]] | [[pais]] | ''[[:d:Q4835091|territory]]''<br/>''[[:d:Q1048835|political territorial entity]]'' | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q7275|Q7275]] | [[stato]] | ''[[:d:Q155076|juridical person]]''<br/>''[[:d:Q1048835|political territorial entity]]''<br/>''[[:d:Q1896989|subject of international law]]''<br/>''[[:d:Q96196009|former or current state]]'' | ''[[:d:Q211606|social structure]]''<br/>''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | organisation politic e juridic de un territorio delimitate |- | [[:d:Q7688|Q7688]] | ''[[:d:Q7688|raion]]'' | [[entitate territorial administrative]] | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q12829|Q12829]] | ''[[:d:Q12829|comarca]]'' | [[entitate territorial administrative]]<ref name="ref_fb1f64d34c5132f5694317071ca178ed1972feacbb7953a7f9690398b08c1731">''[[:d:Q13219454|Library of Congress Authorities]]''</ref> | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q15284|Q15284]] | ''[[:d:Q15284|municipalitate]]'' | ''[[:d:Q1048835|political territorial entity]]''<br/>''[[:d:Q2659904|government organization]]'' | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | division administrative |- | [[:d:Q19576|Q19576]] | ''[[:d:Q19576|wilaya]]'' | [[entitate territorial administrative]] | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q23058|Q23058]] | [[cantones de Switza]] | ''[[:d:Q7631075|entitate territorial administrative de Switza]]''<br/>''[[:d:Q10864048|subdivision territorial administrative al prime nivello]]''<br/>''[[:d:Q107390|stato federate]]''<br/>[[canton]]<br/>''[[:d:Q192611|districto electoral]]'' | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | entitates administrative constituente de Switza |- | [[:d:Q24764|Q24764]] | ''[[:d:Q24764|municipality of the Philippines]]'' | ''[[:d:Q1350310|administrative territorial entity of the Philippines]]''<br/>''[[:d:Q15284|municipalitate]]''<br/>''[[:d:Q3957|burgo]]''<br/>''[[:d:Q12357832|division administrative del secunde nivello]]''<br/>''[[:d:Q43229|organisation]]'' | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q27002|Q27002]] | ''[[:d:Q27002|selsoviet]]'' | ''[[:d:Q211201|Soviet]]''<br/>''[[:d:Q4204491|administrative territorial entity of the Soviet Union]]''<br/>''[[:d:Q31749783|selsoviet]]''<br/>''[[:d:Q14757767|fourth-level administrative division]]'' | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q28575|Q28575]] | ''[[:d:Q28575|county]]'' | [[entitate territorial administrative]]<br/>[[region]] | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q30059|Q30059]] | ''[[:d:Q30059|arrondissement]]'' | ''[[:d:Q4835091|territory]]'' | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q34876|Q34876]] | [[provincia]] | [[entitate territorial administrative]] | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q42132|Q42132]] | ''[[:d:Q42132|eup]]'' | [[entitate territorial administrative]] | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q44753|Q44753]] | ''[[:d:Q44753|province of Argentina]]'' | ''[[:d:Q3042547|administrative territorial entity of Argentina]]''<br/>''[[:d:Q10864048|subdivision territorial administrative al prime nivello]]''<br/>''[[:d:Q1048835|political territorial entity]]''<br/>''[[:d:Q192611|districto electoral]]'' | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q46169|Q46169]] | [[parco national]] | [[parco]]<ref name="ref_420055a4825d3d507a1b1bab63ea8356b7d9c4b38be8887d8bcf27ff32cf86f6">''[[:d:Q52441805|Thesaurus for Graphic Materials]]''</ref><ref name="ref_fb1f64d34c5132f5694317071ca178ed1972feacbb7953a7f9690398b08c1731">''[[:d:Q13219454|Library of Congress Authorities]]''</ref><br/>''[[:d:Q473972|protected area]]''<ref name="ref_fb1f64d34c5132f5694317071ca178ed1972feacbb7953a7f9690398b08c1731">''[[:d:Q13219454|Library of Congress Authorities]]''</ref><br/>''[[:d:Q62059246|public reserve]]''<br/>[[entitate territorial administrative]]<br/>''[[:d:Q386426|natural heritage]]'' | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]''<br/>''[[:d:Q137393561|type of park]]''<br/>''[[:d:Q108028209|designation type]]'' | |- | [[:d:Q57318|Q57318]] | ''[[:d:Q57318|free imperial city]]'' | [[citate]]<br/>''[[:d:Q26830017|state in the Holy Roman Empire]]''<br/>[[Citate-stato]] | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q61878|Q61878]] | [[barangay]] | ''[[:d:Q1350310|administrative territorial entity of the Philippines]]''<br/>''[[:d:Q1761572|barrio]]'' | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]''<br/>''[[:d:Q486972|localitate populate]]'' | |- | [[:d:Q86622|Q86622]] | ''[[:d:Q86622|governorate]]'' | ''[[:d:Q17310396|administrative territorial entity of the Russian Empire]]''<br/>''[[:d:Q1798622|governorate]]''<br/>''[[:d:Q4204491|administrative territorial entity of the Soviet Union]]'' | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q102496|Q102496]] | ''[[:d:Q102496|parish]]'' | ''[[:d:Q20926517|religious administrative territorial entity]]''<br/>''[[:d:Q51041800|religious administrative entity]]'' | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]''<br/>''[[:d:Q121144515|type of religious institution]]'' | |- | [[:d:Q112099|Q112099]] | [[stato insular]] | [[stato]]<br/>[[pais]]<br/>''[[:d:Q111018943|habited island]]'' | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q127448|Q127448]] | ''[[:d:Q127448|communa svedese]]'' | ''[[:d:Q914262|administrative territorial entity of Sweden]]''<br/>''[[:d:Q15284|municipalitate]]''<br/>''[[:d:Q12357832|division administrative del secunde nivello]]'' | ''[[:d:Q10541491|legal form]]''<ref name="ref_5b5ad8eccbd23d32f8151624d3a14f5e5e47154a2fa1fe282807b0648f6c1a3e">https://www.skatteverket.se/foretag/drivaforetag/startaochregistrera/organisationsnummer.4.361dc8c15312eff6fd235d1.html</ref><br/>''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | municipalitate in Svedia |- | [[:d:Q131401|Q131401]] | ''[[:d:Q131401|califato]]'' | ''[[:d:Q4204060|stato islamic]]''<br/>''[[:d:Q1250464|realm]]'' | ''[[:d:Q1307214|forma de governamento]]''<br/>''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q148837|Q148837]] | ''[[:d:Q148837|polis]]'' | [[Citate-stato]]<br/>''[[:d:Q15661340|ancient city]]'' | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q149621|Q149621]] | ''[[:d:Q149621|district]]'' | [[entitate territorial administrative]] | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q154547|Q154547]] | [[ducato]] | [[stato]]<br/>[[monarchia]] | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q161243|Q161243]] | ''[[:d:Q161243|territorio dependente]]'' | ''[[:d:Q1048835|political territorial entity]]'' | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]''<br/>''[[:d:Q618123|geographical feature]]'' | |- | [[:d:Q165116|Q165116]] | ''[[:d:Q165116|grand duchy]]'' | [[ducato]] | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q171308|Q171308]] | [[oblast]] | [[entitate territorial administrative]] | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q182547|Q182547]] | [[provincia del Imperio Roman]] | ''[[:d:Q100205512|administrative territorial entity of ancient Rome]]''<br/>''[[:d:Q161243|territorio dependente]]'' | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q183366|Q183366]] | [[Territorio]] | [[entitate territorial administrative]]<br/>[[region]] | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q191093|Q191093]] | ''[[:d:Q191093|province of South Africa]]'' | ''[[:d:Q4683555|administrative territorial entity of South Africa]]''<br/>[[provincia]]<br/>''[[:d:Q1048835|political territorial entity]]''<br/>''[[:d:Q10864048|subdivision territorial administrative al prime nivello]]''<br/>''[[:d:Q192611|districto electoral]]'' | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q196068|Q196068]] | ''[[:d:Q196068|lordship]]'' | ''[[:d:Q188063|fiefdom]]''<br/>''[[:d:Q1550557|manorialism]]'' | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]''<br/>''[[:d:Q19944802|government structure]]'' | |- | [[:d:Q208500|Q208500]] | [[Principato]] | [[stato]]<br/>[[monarchia]]<br/>''[[:d:Q1550557|manorialism]]''<br/>''[[:d:Q188063|fiefdom]]'' | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]''<br/>''[[:d:Q1307214|forma de governamento]]'' | |- | [[:d:Q223573|Q223573]] | ''[[:d:Q223573|barony]]'' | [[entitate territorial administrative]] | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q264441|Q264441]] | ''[[:d:Q264441|Bezirk]]'' | [[entitate territorial administrative]] | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q285181|Q285181]] | ''[[:d:Q285181|eparchy]]'' | ''[[:d:Q20926517|religious administrative territorial entity]]''<br/>''[[:d:Q51041800|religious administrative entity]]''<br/>''[[:d:Q1492823|ecclesiastical district]]''<br/>''[[:d:Q94670589|Christian organization]]'' | ''[[:d:Q121144515|type of religious institution]]''<br/>''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]''<br/>''[[:d:Q104098715|territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q313354|Q313354]] | ''[[:d:Q313354|hundred]]'' | [[entitate territorial administrative]] | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q353344|Q353344]] | ''[[:d:Q353344|countship]]'' | ''[[:d:Q1048835|political territorial entity]]''<br/>[[entitate territorial administrative]]<br/>''[[:d:Q43229|organisation]]''<br/>''[[:d:Q19953632|former administrative territorial entity]]'' | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q373074|Q373074]] | ''[[:d:Q373074|suffragan diocese]]'' | ''[[:d:Q20926517|religious administrative territorial entity]]''<br/>''[[:d:Q665487|diocese]]'' | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q374614|Q374614]] | ''[[:d:Q374614|urban district of Great Britain and Ireland]]'' | ''[[:d:Q717478|administrative territorial entity of the United Kingdom]]'' | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]''<br/>''[[:d:Q19953632|former administrative territorial entity]]'' | |- | [[:d:Q398141|Q398141]] | ''[[:d:Q398141|school district]]'' | ''[[:d:Q149621|district]]''<br/>''[[:d:Q2385804|educational institution]]''<br/>''[[:d:Q6663997|local education agency]]'' | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q399445|Q399445]] | ''[[:d:Q399445|amt]]'' | [[entitate territorial administrative]] | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q451019|Q451019]] | ''[[:d:Q451019|gutsbezirk]]'' | [[entitate territorial administrative]]<br/>''[[:d:Q837766|local authority]]'' | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q475050|Q475050]] | [[Districto federal]] | ''[[:d:Q1048835|political territorial entity]]''<br/>''[[:d:Q5214867|federal territory]]'' | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q482810|Q482810]] | ''[[:d:Q482810|Special City of Korea]]'' | [[citate]] | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q483515|Q483515]] | ''[[:d:Q483515|myeon]]'' | ''[[:d:Q41156|administrative territorial entity of South Korea]]''<br/>''[[:d:Q12357920|third-level administrative division]]''<br/>''[[:d:Q486972|localitate populate]]'' | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q483519|Q483519]] | ''[[:d:Q483519|ri]]'' | ''[[:d:Q41156|administrative territorial entity of South Korea]]''<br/>[[village]]<br/>''[[:d:Q14757767|fourth-level administrative division]]'' | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q485258|Q485258]] | ''[[:d:Q485258|Statos de Brasil]]'' | ''[[:d:Q10374536|administrative territorial entity of Brazil]]''<br/>''[[:d:Q10864048|subdivision territorial administrative al prime nivello]]''<br/>''[[:d:Q192611|districto electoral]]''<br/>''[[:d:Q1048835|political territorial entity]]'' | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | entitates federative de Brasil |- | [[:d:Q490933|Q490933]] | ''[[:d:Q490933|local community]]'' | [[entitate territorial administrative]]<br/>''[[:d:Q486972|localitate populate]]''<br/>''[[:d:Q177634|community]]'' | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]''<br/>''[[:d:Q137018865|type of place]]'' | |- | [[:d:Q499073|Q499073]] | ''[[:d:Q499073|direct-controlled municipality]]'' | ''[[:d:Q15284|municipalitate]]''<br/>''[[:d:Q15092400|independent city]]''<br/>''[[:d:Q10864048|subdivision territorial administrative al prime nivello]]'' | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q515483|Q515483]] | ''[[:d:Q515483|baladiyya]]'' | ''[[:d:Q15284|municipalitate]]'' | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q515716|Q515716]] | ''[[:d:Q515716|prefecture]]'' | [[entitate territorial administrative]] | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q517267|Q517267]] | ''[[:d:Q517267|commandery]]'' | ''[[:d:Q41761295|administrative territorial entity of China]]'' | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q562061|Q562061]] | ''[[:d:Q562061|market municipality]]'' | ''[[:d:Q15284|municipalitate]]''<br/>''[[:d:Q18511725|urbe de mercato]]'' | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q562644|Q562644]] | ''[[:d:Q562644|Deidesheim (Verbandsgemeinde)]]'' | | ''[[:d:Q23006|Verbandsgemeinde]]''<br/>''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q609042|Q609042]] | ''[[:d:Q609042|shtetl]]'' | ''[[:d:Q3374262|miasteczko]]''<br/>[[village]] | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q620225|Q620225]] | ''[[:d:Q620225|apostolic vicariate]]'' | ''[[:d:Q12778511|vicariate]]''<br/>''[[:d:Q1492823|ecclesiastical district]]''<br/>''[[:d:Q43229|organisation]]''<br/>''[[:d:Q111737478|Catholic ecclesiastical district]]'' | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]''<br/>''[[:d:Q118905629|type of Roman Catholic institution]]''<br/>''[[:d:Q111737478|Catholic ecclesiastical district]]''<br/>''[[:d:Q17197366|type of organization]]'' | |- | [[:d:Q625160|Q625160]] | ''[[:d:Q625160|ecclesiastical province]]'' | ''[[:d:Q51041800|religious administrative entity]]''<br/>''[[:d:Q4835091|territory]]''<br/>[[provincia]] | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]''<br/>''[[:d:Q121144515|type of religious institution]]'' | |- | [[:d:Q643589|Q643589]] | ''[[:d:Q643589|departimento]]'' | [[entitate territorial administrative]] | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q687121|Q687121]] | ''[[:d:Q687121|Volost]]'' | [[entitate territorial administrative]] | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q688385|Q688385]] | ''[[:d:Q688385|Talschaft]]'' | | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q718570|Q718570]] | ''[[:d:Q718570|circuit]]'' | [[entitate territorial administrative]] | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q770948|Q770948]] | ''[[:d:Q770948|okres]]'' | [[entitate territorial administrative]] | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q771444|Q771444]] | ''[[:d:Q771444|aul]]'' | ''[[:d:Q136678713|fortified village]]''<br/>''[[:d:Q10354598|rural settlement]]'' | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]''<br/>''[[:d:Q98966309|classification of human settlements]]'' | |- | [[:d:Q782614|Q782614]] | ''[[:d:Q782614|autonomous region]]'' | [[entitate territorial administrative]]<br/>''[[:d:Q1048835|political territorial entity]]''<br/>''[[:d:Q788176|autonomous administrative territorial entity]]'' | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q788176|Q788176]] | ''[[:d:Q788176|autonomous administrative territorial entity]]'' | [[entitate territorial administrative]]<br/>''[[:d:Q1048835|political territorial entity]]'' | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q817477|Q817477]] | ''[[:d:Q817477|tehsil]]'' | [[entitate territorial administrative]] | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q839328|Q839328]] | ''[[:d:Q839328|fu]]'' | [[entitate territorial administrative]]<br/>''[[:d:Q19953632|former administrative territorial entity]]'' | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q905280|Q905280]] | ''[[:d:Q905280|pyatina]]'' | [[entitate territorial administrative]] | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q914262|Q914262]] | ''[[:d:Q914262|administrative territorial entity of Sweden]]'' | ''[[:d:Q3268571|administrative territorial entity of a single country]]'' | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q923805|Q923805]] | ''[[:d:Q923805|trittys]]'' | [[entitate territorial administrative]] | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q935921|Q935921]] | ''[[:d:Q935921|kaza]]'' | ''[[:d:Q1993723|administrative territorial entity of the Ottoman Empire]]''<br/>''[[:d:Q12357920|third-level administrative division]]'' | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q1070912|Q1070912]] | ''[[:d:Q1070912|zhou]]'' | ''[[:d:Q515716|prefecture]]''<br/>''[[:d:Q41761295|administrative territorial entity of China]]''<br/>''[[:d:Q19832712|historical administrative division]]'' | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q1087624|Q1087624]] | ''[[:d:Q1087624|nahiyah]]'' | [[entitate territorial administrative]] | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q1093829|Q1093829]] | ''[[:d:Q1093829|citate del Statos Unite de America]]'' | ''[[:d:Q3327870|municipality in the United States]]''<br/>[[citate]]<br/>''[[:d:Q5951278|urban area of the United States]]'' | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q1122846|Q1122846]] | ''[[:d:Q1122846|district of Japan]]'' | ''[[:d:Q1850442|administrative territorial entity of Japan]]''<br/>''[[:d:Q149621|district]]''<br/>''[[:d:Q517267|commandery]]'' | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q1138414|Q1138414]] | ''[[:d:Q1138414|isolated settlement]]'' | ''[[:d:Q4632675|dwelling place]]''<br/>''[[:d:Q2887356|farmyard]]''<br/>''[[:d:Q1497364|building complex]]'' | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q1141653|Q1141653]] | ''[[:d:Q1141653|prowincja]]'' | [[entitate territorial administrative]]<br/>[[provincia]] | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q1205915|Q1205915]] | ''[[:d:Q1205915|German Reich within the borders of 31 December 1937]]'' | | ''[[:d:Q17524420|aspect of history]]''<br/>''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q1209783|Q1209783]] | ''[[:d:Q1209783|shukuba]]'' | ''[[:d:Q786014|rest area]]''<br/>''[[:d:Q63987304|stage station]]''<br/>''[[:d:Q1850442|administrative territorial entity of Japan]]''<br/>''[[:d:Q19953632|former administrative territorial entity]]''<br/>''[[:d:Q120922181|postal station]]'' | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q1210300|Q1210300]] | ''[[:d:Q1210300|Mkhare]]'' | ''[[:d:Q244339|administrative territorial entity of Georgia]]''<br/>''[[:d:Q10864048|subdivision territorial administrative al prime nivello]]'' | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q1273945|Q1273945]] | ''[[:d:Q1273945|pashalik]]'' | ''[[:d:Q1993723|administrative territorial entity of the Ottoman Empire]]'' | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q1288520|Q1288520]] | ''[[:d:Q1288520|local council in Israel]]'' | ''[[:d:Q2762194|local government in Israel]]''<br/>''[[:d:Q486972|localitate populate]]''<br/>[[entitate territorial administrative]] | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]''<br/>''[[:d:Q98966309|classification of human settlements]]'' | |- | [[:d:Q1336152|Q1336152]] | ''[[:d:Q1336152|princely state]]'' | ''[[:d:Q15646492|administrative territorial entity of British India]]''<br/>''[[:d:Q3024240|stato preterite]]''<br/>''[[:d:Q1371288|vassal state]]'' | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q1345234|Q1345234]] | ''[[:d:Q1345234|comarca of Spain]]'' | ''[[:d:Q3183364|entitate territorial administrative de Espania]]''<br/>''[[:d:Q12829|comarca]]''<br/>''[[:d:Q12357920|third-level administrative division]]''<br/>[[Territorio]] | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q1350181|Q1350181]] | ''[[:d:Q1350181|shire of Scotland]]'' | ''[[:d:Q461231|administrative territorial entity of Scotland]]''<br/>''[[:d:Q19832712|historical administrative division]]''<br/>''[[:d:Q67376938|historic county of the United Kingdom]]'' | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q1364324|Q1364324]] | ''[[:d:Q1364324|uezd]]'' | ''[[:d:Q12357832|division administrative del secunde nivello]]'' | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q1367821|Q1367821]] | ''[[:d:Q1367821|subprefecture]]'' | [[entitate territorial administrative]] | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q1427085|Q1427085]] | ''[[:d:Q1427085|okrug]]'' | [[entitate territorial administrative]] | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q1462047|Q1462047]] | ''[[:d:Q1462047|vilayet]]'' | ''[[:d:Q1993723|administrative territorial entity of the Ottoman Empire]]''<br/>''[[:d:Q10864048|subdivision territorial administrative al prime nivello]]''<br/>''[[:d:Q19576|wilaya]]'' | ''[[:d:Q28872924|designation for an administrative territorial entity of a single country]]''<ref name="ref_91c7c23bff8c4dcbdbe5d51fa021788763682add9ec85294b192cf219b99e5bb">https://islamansiklopedisi.org.tr/vilayet</ref><br/>''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q1503467|Q1503467]] | ''[[:d:Q1503467|Unrechtsstaat]]'' | [[stato]] | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q1506541|Q1506541]] | ''[[:d:Q1506541|Roman Catholic ecclesiastical region]]'' | ''[[:d:Q51041800|religious administrative entity]]''<br/>''[[:d:Q111737478|Catholic ecclesiastical district]]''<br/>[[region]]<br/>''[[:d:Q23955632|Catholic organization]]'' | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]''<br/>''[[:d:Q118905629|type of Roman Catholic institution]]'' | |- | [[:d:Q1541735|Q1541735]] | ''[[:d:Q1541735|former province of Hokkaidō]]'' | ''[[:d:Q860290|province of Japan]]'' | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q1564271|Q1564271]] | ''[[:d:Q1564271|nahiye]]'' | ''[[:d:Q1993723|administrative territorial entity of the Ottoman Empire]]''<br/>''[[:d:Q14757767|fourth-level administrative division]]''<br/>''[[:d:Q1087624|nahiyah]]'' | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q1584957|Q1584957]] | ''[[:d:Q1584957|district of Palermo]]'' | ''[[:d:Q3976662|subdivision of Palermo]]''<br/>''[[:d:Q13582281|circoscrizione di decentramento comunale in Italy]]'' | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q1631226|Q1631226]] | ''[[:d:Q1631226|settlement council]]'' | ''[[:d:Q948571|organ of state]]''<br/>''[[:d:Q211201|Soviet]]'' | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q1633408|Q1633408]] | ''[[:d:Q1633408|concelho]]'' | ''[[:d:Q15284|municipalitate]]'' | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q1683373|Q1683373]] | ''[[:d:Q1683373|Edo-period village]]'' | ''[[:d:Q4174776|village of Japan]]'' | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q1761072|Q1761072]] | ''[[:d:Q1761072|state park]]'' | ''[[:d:Q473972|protected area]]''<br/>[[parco]]<ref name="ref_420055a4825d3d507a1b1bab63ea8356b7d9c4b38be8887d8bcf27ff32cf86f6">''[[:d:Q52441805|Thesaurus for Graphic Materials]]''</ref> | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]''<br/>''[[:d:Q137393561|type of park]]'' | |- | [[:d:Q1761350|Q1761350]] | ''[[:d:Q1761350|sum]]'' | [[entitate territorial administrative]] | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q1761572|Q1761572]] | ''[[:d:Q1761572|barrio]]'' | ''[[:d:Q123705|vicinitate]]'' | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q1764608|Q1764608]] | ''[[:d:Q1764608|muhafazah]]'' | [[entitate territorial administrative]]<br/>''[[:d:Q1798622|governorate]]'' | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q1771656|Q1771656]] | ''[[:d:Q1771656|mintaqa]]'' | [[entitate territorial administrative]] | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q1780506|Q1780506]] | ''[[:d:Q1780506|commune of Benin]]'' | ''[[:d:Q3502443|administrative territorial entity of Benin]]''<br/>''[[:d:Q12357832|division administrative del secunde nivello]]''<br/>[[entitate territorial administrative]]<br/>''[[:d:Q486972|localitate populate]]'' | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q1782540|Q1782540]] | ''[[:d:Q1782540|railway town]]'' | [[entitate territorial administrative]]<br/>''[[:d:Q486972|localitate populate]]'' | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q1787683|Q1787683]] | ''[[:d:Q1787683|Kreishauptmannschaft]]'' | [[entitate territorial administrative]] | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q1790016|Q1790016]] | ''[[:d:Q1790016|protected area of Colombia]]'' | ''[[:d:Q473972|protected area]]'' | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q1798622|Q1798622]] | ''[[:d:Q1798622|governorate]]'' | ''[[:d:Q1048835|political territorial entity]]'' | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q1839674|Q1839674]] | ''[[:d:Q1839674|lands inhabited by indigenous peoples]]'' | ''[[:d:Q1048835|political territorial entity]]''<br/>[[entitate territorial administrative]] | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q1887569|Q1887569]] | ''[[:d:Q1887569|shōen]]'' | ''[[:d:Q2478141|aristocrate]]''<br/>''[[:d:Q178706|institution]]''<br/>''[[:d:Q2116450|manor estate]]''<br/>''[[:d:Q1850442|administrative territorial entity of Japan]]'' | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q1990968|Q1990968]] | ''[[:d:Q1990968|Divisional Secretariat of Sri Lanka]]'' | ''[[:d:Q15313532|administrative territorial entity of Sri Lanka]]''<br/>''[[:d:Q859482|secretariat]]''<br/>''[[:d:Q12357920|third-level administrative division]]'' | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q2023000|Q2023000]] | ''[[:d:Q2023000|khutor]]'' | ''[[:d:Q10354598|rural settlement]]''<br/>[[entitate territorial administrative]]<br/>''[[:d:Q72030539|farmstead]]'' | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q2029182|Q2029182]] | ''[[:d:Q2029182|province of a religious order]]'' | ''[[:d:Q51041800|religious administrative entity]]''<br/>''[[:d:Q111737478|Catholic ecclesiastical district]]''<br/>''[[:d:Q20926517|religious administrative territorial entity]]''<br/>''[[:d:Q1435020|General Curia]]''<br/>''[[:d:Q124098638|Roman Catholic ecclesiastical province]]'' | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]''<br/>''[[:d:Q121144515|type of religious institution]]''<br/>''[[:d:Q104098715|territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q2029618|Q2029618]] | ''[[:d:Q2029618|markaz]]'' | ''[[:d:Q1306755|centro administrative]]''<br/>[[entitate territorial administrative]] | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q2034632|Q2034632]] | ''[[:d:Q2034632|starostwo]]'' | ''[[:d:Q64606162|administrative territorial entity of the Polish-Lithuanian Commonwealth]]'' | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q2083380|Q2083380]] | ''[[:d:Q2083380|parish union]]'' | ''[[:d:Q51041800|religious administrative entity]]''<br/>''[[:d:Q20926517|religious administrative territorial entity]]''<br/>''[[:d:Q111737478|Catholic ecclesiastical district]]''<br/>''[[:d:Q124964|coalition]]'' | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q2113743|Q2113743]] | ''[[:d:Q2113743|magiri]]'' | ''[[:d:Q19953632|former administrative territorial entity]]''<br/>''[[:d:Q75020334|administrative division of the Ryukyu Kingdom]]''<br/>''[[:d:Q1850442|administrative territorial entity of Japan]]'' | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q2139516|Q2139516]] | ''[[:d:Q2139516|riksintresse (Sweden)]]'' | ''[[:d:Q96211395|heritage site in Sweden]]''<br/>''[[:d:Q473972|protected area]]'' | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q2177636|Q2177636]] | ''[[:d:Q2177636|municipality of Denmark]]'' | ''[[:d:Q11618279|LAU 1]]''<br/>''[[:d:Q3976655|administrative territorial entity of Denmark]]''<br/>''[[:d:Q1048835|political territorial entity]]''<br/>''[[:d:Q12357832|division administrative del secunde nivello]]''<br/>''[[:d:Q3266850|commune]]''<br/>''[[:d:Q43229|organisation]]'' | ''[[:d:Q10541491|legal form]]''<br/>''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q2225692|Q2225692]] | ''[[:d:Q2225692|fourth-level administrative division in Indonesia]]'' | ''[[:d:Q1434505|administrative territorial entity of Indonesia]]''<br/>''[[:d:Q14757767|fourth-level administrative division]]''<br/>[[village]] | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q2246189|Q2246189]] | ''[[:d:Q2246189|justiciarate]]'' | [[entitate territorial administrative]] | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q2298529|Q2298529]] | ''[[:d:Q2298529|corregimiento]]'' | [[entitate territorial administrative]]<br/>''[[:d:Q19953632|former administrative territorial entity]]''<br/>''[[:d:Q17147964|administrative territorial entity of the Spanish Empire]]''<br/>''[[:d:Q19832712|historical administrative division]]'' | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q2311958|Q2311958]] | [[canton]] | [[entitate territorial administrative]] | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | unitate administrative in varie paises |- | [[:d:Q2330190|Q2330190]] | ''[[:d:Q2330190|subprefecture in Hokkaidō]]'' | ''[[:d:Q850450|subprefecture of Japan]]'' | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q2349866|Q2349866]] | ''[[:d:Q2349866|Stimmkreis]]'' | ''[[:d:Q192611|districto electoral]]'' | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q2385925|Q2385925]] | ''[[:d:Q2385925|presidencies and provinces in British India]]'' | ''[[:d:Q15646492|administrative territorial entity of British India]]'' | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q2401504|Q2401504]] | ''[[:d:Q2401504|darugha]]'' | [[entitate territorial administrative]] | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q2460358|Q2460358]] | ''[[:d:Q2460358|municipality of Turkey]]'' | ''[[:d:Q15284|municipalitate]]''<br/>''[[:d:Q2916486|administrative territorial entity type of Turkey]]'' | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q2500304|Q2500304]] | ''[[:d:Q2500304|electoral division]]'' | ''[[:d:Q3356092|administrative territorial entity of Ireland]]''<br/>''[[:d:Q192611|districto electoral]]'' | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q2513212|Q2513212]] | ''[[:d:Q2513212|županija]]'' | | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q2514025|Q2514025]] | ''[[:d:Q2514025|posyolok]]'' | ''[[:d:Q10354598|rural settlement]]''<br/>[[entitate territorial administrative]] | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q2543447|Q2543447]] | ''[[:d:Q2543447|region of Nunavut]]'' | ''[[:d:Q12357832|division administrative del secunde nivello]]''<br/>''[[:d:Q1414991|area]]'' | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | lista de un projecto de Wikimedia |- | [[:d:Q2576151|Q2576151]] | ''[[:d:Q2576151|daïra]]'' | [[entitate territorial administrative]] | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q2577883|Q2577883]] | ''[[:d:Q2577883|occupied territory]]'' | ''[[:d:Q123614767|occupied location]]''<br/>''[[:d:Q161243|territorio dependente]]'' | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q2615343|Q2615343]] | ''[[:d:Q2615343|region]]'' | ''[[:d:Q3455524|region administrative]]'' | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q2631496|Q2631496]] | ''[[:d:Q2631496|constituency of the European Parliament]]'' | ''[[:d:Q192611|districto electoral]]'' | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q2695008|Q2695008]] | ''[[:d:Q2695008|administrative territorial entity of Luxembourg]]'' | ''[[:d:Q3268571|administrative territorial entity of a single country]]'' | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q2706826|Q2706826]] | ''[[:d:Q2706826|sheikhdom]]'' | [[Principato]] | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]''<br/>''[[:d:Q1307214|forma de governamento]]'' | |- | [[:d:Q2738486|Q2738486]] | ''[[:d:Q2738486|krai]]'' | [[entitate territorial administrative]] | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q2880091|Q2880091]] | ''[[:d:Q2880091|bayrak]]'' | | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]''<br/>''[[:d:Q2135465|legal term or legal concept]]'' | |- | [[:d:Q2885819|Q2885819]] | ''[[:d:Q2885819|ledanía]]'' | [[entitate territorial administrative]] | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q2944629|Q2944629]] | ''[[:d:Q2944629|Arrotxapea]]'' | | ''[[:d:Q123705|vicinitate]]''<br/>''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q2944644|Q2944644]] | ''[[:d:Q2944644|Ezcaba]]'' | | ''[[:d:Q123705|vicinitate]]''<br/>''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q2944651|Q2944651]] | ''[[:d:Q2944651|Buztintxuri]]'' | | ''[[:d:Q123705|vicinitate]]''<br/>''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q2944737|Q2944737]] | ''[[:d:Q2944737|Iturrama]]'' | | ''[[:d:Q123705|vicinitate]]''<br/>''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q2991489|Q2991489]] | ''[[:d:Q2991489|county palatine]]'' | ''[[:d:Q28575|county]]''<br/>''[[:d:Q353344|countship]]''<br/>''[[:d:Q1048835|political territorial entity]]''<br/>[[entitate territorial administrative]]<br/>''[[:d:Q19953632|former administrative territorial entity]]'' | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q3012073|Q3012073]] | ''[[:d:Q3012073|daikansho]]'' | ''[[:d:Q481289|residentia official]]''<br/>''[[:d:Q19953632|former administrative territorial entity]]'' | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q3015636|Q3015636]] | ''[[:d:Q3015636|Txantrea]]'' | | ''[[:d:Q123705|vicinitate]]''<br/>''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q3025553|Q3025553]] | ''[[:d:Q3025553|Diputación Foral de Navarra]]'' | | ''[[:d:Q3044930|provincial deputation]]''<br/>''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q3183364|Q3183364]] | ''[[:d:Q3183364|entitate territorial administrative de Espania]]'' | ''[[:d:Q3268571|administrative territorial entity of a single country]]'' | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q3187075|Q3187075]] | ''[[:d:Q3187075|aimag]]'' | ''[[:d:Q1048835|political territorial entity]]'' | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q3252884|Q3252884]] | ''[[:d:Q3252884|Gau]]'' | ''[[:d:Q4835091|territory]]'' | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q3266850|Q3266850]] | ''[[:d:Q3266850|commune]]'' | ''[[:d:Q1048835|political territorial entity]]''<br/>[[entitate territorial administrative]]<br/>''[[:d:Q15284|municipalitate]]'' | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]''<br/>''[[:d:Q2221906|geographic location]]'' | |- | [[:d:Q3268571|Q3268571]] | ''[[:d:Q3268571|administrative territorial entity of a single country]]'' | [[entitate territorial administrative]]<br/>''[[:d:Q1048835|political territorial entity]]'' | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q3327874|Q3327874]] | ''[[:d:Q3327874|rural municipality of Canada]]'' | ''[[:d:Q3788231|municipal government in Canada]]''<br/>''[[:d:Q3750285|administrative territorial entity of Canada]]''<br/>''[[:d:Q17457753|census subdivision in Canada]]''<br/>''[[:d:Q15284|municipalitate]]'' | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q3333989|Q3333989]] | ''[[:d:Q3333989|minor local entity of Spain]]'' | ''[[:d:Q10854310|administrative territorial entity below municipality in Spain]]''<br/>''[[:d:Q14757767|fourth-level administrative division]]'' | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q3360771|Q3360771]] | ''[[:d:Q3360771|administrative territorial entity of Cameroon]]'' | ''[[:d:Q3268571|administrative territorial entity of a single country]]'' | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q3373237|Q3373237]] | ''[[:d:Q3373237|payam]]'' | ''[[:d:Q15623929|administrative territorial entity of South Sudan]]'' | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q3434769|Q3434769]] | ''[[:d:Q3434769|macroregion]]'' | [[entitate territorial administrative]] | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]''<br/>''[[:d:Q137022846|type of region]]'' | |- | [[:d:Q3455524|Q3455524]] | ''[[:d:Q3455524|region administrative]]'' | ''[[:d:Q1048835|political territorial entity]]''<br/>''[[:d:Q18810687|political institution]]'' | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]''<br/>''[[:d:Q137022846|type of region]]''<br/>''[[:d:Q1969448|term]]'' | |- | [[:d:Q3477348|Q3477348]] | ''[[:d:Q3477348|urban area]]'' | ''[[:d:Q15642541|human-geographic territorial entity]]'' | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q3491994|Q3491994]] | ''[[:d:Q3491994|subdistrict]]'' | [[entitate territorial administrative]] | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q3518810|Q3518810]] | ''[[:d:Q3518810|unorganized area of Canada]]'' | ''[[:d:Q3750285|administrative territorial entity of Canada]]''<br/>''[[:d:Q17457753|census subdivision in Canada]]''<br/>''[[:d:Q269528|unincorporated area]]'' | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q3532042|Q3532042]] | ''[[:d:Q3532042|block]]'' | [[entitate territorial administrative]] | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q3642453|Q3642453]] | ''[[:d:Q3642453|Borgate officielles de Rome]]'' | ''[[:d:Q702492|area urban]]'' | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q3677901|Q3677901]] | ''[[:d:Q3677901|circunscripción]]'' | [[entitate territorial administrative]] | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]''<br/>''[[:d:Q21286738|Wikimedia permanent duplicate item]]'' | |- | [[:d:Q3689003|Q3689003]] | ''[[:d:Q3689003|contrada]]'' | ''[[:d:Q123705|vicinitate]]'' | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q3772949|Q3772949]] | ''[[:d:Q3772949|subah]]'' | [[provincia]] | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q3818638|Q3818638]] | ''[[:d:Q3818638|mudiriyah]]'' | [[entitate territorial administrative]] | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q3826458|Q3826458]] | ''[[:d:Q3826458|lamidat]]'' | | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]''<br/>''[[:d:Q43229|organisation]]'' | |- | [[:d:Q4008486|Q4008486]] | ''[[:d:Q4008486|Borgo Vanchiglia]]'' | | ''[[:d:Q123705|vicinitate]]''<br/>''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q4024737|Q4024737]] | ''[[:d:Q4024737|pastoral zone]]'' | ''[[:d:Q20926517|religious administrative territorial entity]]'' | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q4129217|Q4129217]] | ''[[:d:Q4129217|vyselok]]'' | ''[[:d:Q10354598|rural settlement]]'' | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q4165160|Q4165160]] | ''[[:d:Q4165160|ドーリャ]]'' | | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q4208486|Q4208486]] | ''[[:d:Q4208486|qadiyat]]'' | [[entitate territorial administrative]] | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q4313916|Q4313916]] | ''[[:d:Q4313916|Nasleg]]'' | ''[[:d:Q4204491|administrative territorial entity of the Soviet Union]]''<br/>''[[:d:Q1192440|history of the administrative division of Russia]]''<br/>''[[:d:Q1376945|Administrative divisions of the Sakha Republic]]'' | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q4315043|Q4315043]] | ''[[:d:Q4315043|district national]]'' | ''[[:d:Q3268571|administrative territorial entity of a single country]]''<br/>''[[:d:Q1427085|okrug]]'' | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q4332636|Q4332636]] | ''[[:d:Q4332636|Кас]]'' | | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q4377540|Q4377540]] | ''[[:d:Q4377540|praetorian prefecture]]'' | ''[[:d:Q15644911|administrative territorial entity of the Roman Empire]]'' | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q4388751|Q4388751]] | ''[[:d:Q4388751|razryad]]'' | ''[[:d:Q19832712|historical administrative division]]'' | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q4393587|Q4393587]] | ''[[:d:Q4393587|republic]]'' | [[entitate territorial administrative]] | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q4425709|Q4425709]] | ''[[:d:Q4425709|sō]]'' | ''[[:d:Q4174776|village of Japan]]'' | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q4456179|Q4456179]] | ''[[:d:Q4456179|territorial unit with special status of Moscow]]'' | ''[[:d:Q462667|administrative territorial entity of Moscow]]'' | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q4535144|Q4535144]] | ''[[:d:Q4535144|yurt]]'' | [[entitate territorial administrative]] | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q4691989|Q4691989]] | ''[[:d:Q4691989|agency]]'' | | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q4856913|Q4856913]] | ''[[:d:Q4856913|banner]]'' | [[entitate territorial administrative]] | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q4897108|Q4897108]] | ''[[:d:Q4897108|partida]]'' | ''[[:d:Q175185|rural area]]'' | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q4899885|Q4899885]] | ''[[:d:Q4899885|beylerbeylik]]'' | ''[[:d:Q1993723|administrative territorial entity of the Ottoman Empire]]'' | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]''<br/>[[entitate territorial administrative]] | |- | [[:d:Q4976993|Q4976993]] | ''[[:d:Q4976993|parish]]'' | ''[[:d:Q1048835|political territorial entity]]'' | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q5121385|Q5121385]] | ''[[:d:Q5121385|circle]]'' | [[entitate territorial administrative]] | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q5144960|Q5144960]] | ''[[:d:Q5144960|microregion]]'' | [[region]] | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q5148433|Q5148433]] | ''[[:d:Q5148433|Mexico City colonia]]'' | ''[[:d:Q5148198|colonia of Mexico]]'' | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q5154611|Q5154611]] | ''[[:d:Q5154611|community]]'' | [[entitate territorial administrative]] | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q5195043|Q5195043]] | ''[[:d:Q5195043|borough]]'' | [[entitate territorial administrative]] | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q5284423|Q5284423]] | ''[[:d:Q5284423|division]]'' | [[entitate territorial administrative]] | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q5284624|Q5284624]] | ''[[:d:Q5284624|division of West Bengal]]'' | ''[[:d:Q1230708|division in India]]'' | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q5434436|Q5434436]] | ''[[:d:Q5434436|fanzhen]]'' | ''[[:d:Q10922837|administrative territorial entity of the Tang dynasty]]'' | ''[[:d:Q1197588|military government]]''<br/>''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q5473816|Q5473816]] | ''[[:d:Q5473816|Crown land]]'' | ''[[:d:Q19832712|historical administrative division]]'' | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q5571369|Q5571369]] | ''[[:d:Q5571369|quarter of a city in Italy]]'' | ''[[:d:Q123705|vicinitate]]''<br/>''[[:d:Q2824645|divisiones administrative de Italia]]'' | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q5639312|Q5639312]] | [[voivodato]] | [[entitate territorial administrative]] | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q5811429|Q5811429]] | ''[[:d:Q5811429|districto de Managua]]'' | ''[[:d:Q15633191|distrito]]''<ref name="ref_c5c18d02d2456633a865aa182f508540bb9b7fd9b79faec5410bcc187a564713">https://legislacion.asamblea.gob.ni/normaweb.nsf/3133c0d121ea3897062568a1005e0f89/3eeff3b3d65b7dca062570a100578775?OpenDocument=</ref><ref name="ref_2140b8da7d48a7bcf9ae7ac2fa244fac2a7e7090ffd0d9dc0eae783758b76f89">https://legislacion.asamblea.gob.ni/Normaweb.nsf/%28%24All%29/CB601E7A823CA0F2062576C600548A12?OpenDocument</ref><ref name="ref_c1ecf794bf294dbadc7b7cd4a918fce24e3a2a7c515bb0f5aa4e78d3265d6202">https://legislacion.asamblea.gob.ni/Normaweb.nsf/b34f77cd9d23625e06257265005d21fa/09721a4025c41318062570a1005830de</ref> | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]''<ref name="ref_c5c18d02d2456633a865aa182f508540bb9b7fd9b79faec5410bcc187a564713">https://legislacion.asamblea.gob.ni/normaweb.nsf/3133c0d121ea3897062568a1005e0f89/3eeff3b3d65b7dca062570a100578775?OpenDocument=</ref><ref name="ref_c1ecf794bf294dbadc7b7cd4a918fce24e3a2a7c515bb0f5aa4e78d3265d6202">https://legislacion.asamblea.gob.ni/Normaweb.nsf/b34f77cd9d23625e06257265005d21fa/09721a4025c41318062570a1005830de</ref><ref name="ref_2140b8da7d48a7bcf9ae7ac2fa244fac2a7e7090ffd0d9dc0eae783758b76f89">https://legislacion.asamblea.gob.ni/Normaweb.nsf/%28%24All%29/CB601E7A823CA0F2062576C600548A12?OpenDocument</ref> | typo de unitate territorial de Managua, Nicaragua; septe districtos create per Decreto Executive 421 (1989), reducite a cinque post Lege 329 e le creation de Ciudad Sandino e El Crucero (1999), e reorganisate in septe per Ordination Municipal 03-2009 |- | [[:d:Q5942455|Q5942455]] | ''[[:d:Q5942455|keverang]]'' | ''[[:d:Q19832712|historical administrative division]]'' | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q6014817|Q6014817]] | ''[[:d:Q6014817|karye]]'' | | [[entitate territorial administrative]]<br/>''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q6024226|Q6024226]] | ''[[:d:Q6024226|metropolitan municipality]]'' | ''[[:d:Q15284|municipalitate]]''<br/>''[[:d:Q200250|metropole]]''<br/>''[[:d:Q1907114|area metropolitan]]'' | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q6026936|Q6026936]] | ''[[:d:Q6026936|liva]]'' | | ''[[:d:Q176799|military unit]]''<br/>''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q6063891|Q6063891]] | ''[[:d:Q6063891|partido]]'' | ''[[:d:Q1048835|political territorial entity]]''<br/>[[entitate territorial administrative]] | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q6100739|Q6100739]] | ''[[:d:Q6100739|administrative territorial entity of Istanbul]]'' | | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q6104039|Q6104039]] | ''[[:d:Q6104039|región socioeconómica de Costa Rica]]'' | ''[[:d:Q1048835|political territorial entity]]'' | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q6106059|Q6106059]] | ''[[:d:Q6106059|Indian republics]]'' | ''[[:d:Q25380035|ethnic community]]''<br/>''[[:d:Q1839674|lands inhabited by indigenous peoples]]'' | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q6972919|Q6972919]] | ''[[:d:Q6972919|National Government Park]]'' | ''[[:d:Q22746|urban park]]'' | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]''<br/>''[[:d:Q137393561|type of park]]'' | |- | [[:d:Q7194321|Q7194321]] | ''[[:d:Q7194321|has]]'' | ''[[:d:Q975783|estate in land]]''<br/>''[[:d:Q5473816|Crown land]]''<ref name="ref_268b7068665b16c80a5ae4117de3e05654b47632163243a2af084b0f27b515d0">https://islamansiklopedisi.org.tr/has--arazi</ref> | ''[[:d:Q19832712|historical administrative division]]''<ref name="ref_268b7068665b16c80a5ae4117de3e05654b47632163243a2af084b0f27b515d0">https://islamansiklopedisi.org.tr/has--arazi</ref><br/>''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q7251287|Q7251287]] | ''[[:d:Q7251287|protected area of Wales]]'' | ''[[:d:Q7251293|protected area of the United Kingdom]]'' | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q7251291|Q7251291]] | ''[[:d:Q7251291|protected area of the Northern Territory]]'' | | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]''<br/>''[[:d:Q13406463|lista de Wikimedia]]'' | lista de un projecto de Wikimedia |- | [[:d:Q7375078|Q7375078]] | ''[[:d:Q7375078|royal manor]]'' | ''[[:d:Q196068|lordship]]''<br/>''[[:d:Q1550557|manorialism]]''<br/>''[[:d:Q188063|fiefdom]]''<br/>''[[:d:Q19953632|former administrative territorial entity]]'' | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q7380054|Q7380054]] | ''[[:d:Q7380054|Luak Tanah Mengandung]]'' | | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]''<br/>''[[:d:Q118594136|luak]]'' | |- | [[:d:Q7425963|Q7425963]] | ''[[:d:Q7425963|Satavado]]'' | [[entitate territorial administrative]] | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q7432341|Q7432341]] | ''[[:d:Q7432341|school division]]'' | ''[[:d:Q398141|school district]]'' | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q7444705|Q7444705]] | ''[[:d:Q7444705|sector]]'' | ''[[:d:Q219858|zone]]''<br/>[[entitate territorial administrative]] | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q7495728|Q7495728]] | ''[[:d:Q7495728|shiyakha]]'' | ''[[:d:Q15044339|administrative territorial entity of Egypt]]''<br/>''[[:d:Q12357920|third-level administrative division]]'' | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q7551933|Q7551933]] | ''[[:d:Q7551933|mahalla]]'' | ''[[:d:Q123705|vicinitate]]''<br/>''[[:d:Q12357920|third-level administrative division]]''<br/>''[[:d:Q5084|hamlet]]''<br/>''[[:d:Q486972|localitate populate]]''<br/>[[entitate territorial administrative]]<br/>''[[:d:Q4286337|city district]]'' | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q7631923|Q7631923]] | ''[[:d:Q7631923|subregion]]'' | [[region]] | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q7703797|Q7703797]] | ''[[:d:Q7703797|territory of the Democratic Republic of the Congo]]'' | ''[[:d:Q3253485|administrative territorial entity of the Democratic Republic of the Congo]]''<br/>''[[:d:Q12357832|division administrative del secunde nivello]]''<br/>''[[:d:Q192611|districto electoral]]'' | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q7886462|Q7886462]] | ''[[:d:Q7886462|moshav shitufi]]'' | ''[[:d:Q917146|moshav]]''<br/>''[[:d:Q161387|kibbutz]]'' | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q7888177|Q7888177]] | ''[[:d:Q7888177|United Kingdom military aircraft registration mark]]'' | ''[[:d:Q838849|aircraft registration]]''<br/>''[[:d:Q216916|military aircraft]]'' | ''[[:d:Q140396411|military aircraft registration mark]]''<br/>''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q8071905|Q8071905]] | ''[[:d:Q8071905|Zillah]]'' | [[entitate territorial administrative]] | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q8242634|Q8242634]] | ''[[:d:Q8242634|Baronía de Cárcer]]'' | | [[Territorio]]<br/>''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q8501237|Q8501237]] | ''[[:d:Q8501237|large city]]'' | ''[[:d:Q50231|administrative territorial entity of the People's Republic of China]]'' | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q9367715|Q9367715]] | ''[[:d:Q9367715|ulus]]'' | | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q10139375|Q10139375]] | ''[[:d:Q10139375|Eastern Catholic ecclesiastical province]]'' | ''[[:d:Q111737478|Catholic ecclesiastical district]]''<br/>''[[:d:Q625160|ecclesiastical province]]''<br/>''[[:d:Q427961|metropolis]]'' | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]''<br/>''[[:d:Q118905629|type of Roman Catholic institution]]'' | |- | [[:d:Q10296503|Q10296503]] | ''[[:d:Q10296503|župa]]'' | [[entitate territorial administrative]] | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q10433151|Q10433151]] | ''[[:d:Q10433151|civic municipality]]'' | ''[[:d:Q15284|municipalitate]]'' | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]''<br/>''[[:d:Q1969448|term]]'' | |- | [[:d:Q10466601|Q10466601]] | ''[[:d:Q10466601|Danske grevskaber og baronier]]'' | ''[[:d:Q353344|countship]]'' | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q10545864|Q10545864]] | ''[[:d:Q10545864|kism]]'' | ''[[:d:Q15044339|administrative territorial entity of Egypt]]''<br/>''[[:d:Q12357832|division administrative del secunde nivello]]'' | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q10551473|Q10551473]] | ''[[:d:Q10551473|parish union]]'' | ''[[:d:Q51041800|religious administrative entity]]''<br/>''[[:d:Q20926517|religious administrative territorial entity]]'' | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q10666776|Q10666776]] | ''[[:d:Q10666776|setting]]'' | | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q10861243|Q10861243]] | ''[[:d:Q10861243|stamp territory]]'' | | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q10910840|Q10910840]] | ''[[:d:Q10910840|Ting]]'' | [[entitate territorial administrative]] | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q11183787|Q11183787]] | ''[[:d:Q11183787|Ortschaft]]'' | ''[[:d:Q253019|Ortsteil]]'' | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q11385643|Q11385643]] | ''[[:d:Q11385643|ho]]'' | ''[[:d:Q19953632|former administrative territorial entity]]'' | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]''<br/>''[[:d:Q29428403|pentad]]'' | |- | [[:d:Q11396088|Q11396088]] | ''[[:d:Q11396088|bunkoku]]'' | ''[[:d:Q860290|province of Japan]]''<br/>[[Territorio]] | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q11414697|Q11414697]] | ''[[:d:Q11414697|myō]]'' | ''[[:d:Q19953632|former administrative territorial entity]]'' | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q11424278|Q11424278]] | ''[[:d:Q11424278|autonomous ward (Japan)]]'' | ''[[:d:Q1850442|administrative territorial entity of Japan]]'' | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q11479488|Q11479488]] | ''[[:d:Q11479488|Industrial District]]'' | ''[[:d:Q30921518|use districts]]''<br/>''[[:d:Q1662024|industrial district]]'' | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q11479490|Q11479490]] | ''[[:d:Q11479490|Exclusive Industrial District]]'' | ''[[:d:Q30921518|use districts]]'' | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q11480694|Q11480694]] | ''[[:d:Q11480694|urbanization promotion area]]'' | ''[[:d:Q11643682|city planning area of Japan]]'' | ''[[:d:Q16142566|city planning (Japan)]]''<br/>''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]''<br/>''[[:d:Q116691874|area classification (Japan)]]'' | |- | [[:d:Q11480695|Q11480695]] | ''[[:d:Q11480695|urbanization control area]]'' | ''[[:d:Q11643682|city planning area of Japan]]'' | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]''<br/>''[[:d:Q116691874|area classification (Japan)]]''<br/>''[[:d:Q16142566|city planning (Japan)]]'' | |- | [[:d:Q11488831|Q11488831]] | ''[[:d:Q11488831|mikuriya]]'' | ''[[:d:Q1887569|shōen]]'' | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q11564383|Q11564383]] | ''[[:d:Q11564383|Quasi-residential District]]'' | ''[[:d:Q30921518|use districts]]'' | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q11564397|Q11564397]] | ''[[:d:Q11564397|Quasi-industrial District]]'' | ''[[:d:Q30921518|use districts]]'' | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q11564414|Q11564414]] | ''[[:d:Q11564414|quasi-city planning area]]'' | ''[[:d:Q28692710|state territory]]'' | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q11564415|Q11564415]] | ''[[:d:Q11564415|Quasi-fire Prevention District]]'' | ''[[:d:Q11424233|district and zone]]'' | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q11570788|Q11570788]] | ''[[:d:Q11570788|special use district]]'' | ''[[:d:Q11424233|district and zone]]'' | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]''<br/>''[[:d:Q473972|protected area]]'' | |- | [[:d:Q11570918|Q11570918]] | ''[[:d:Q11570918|Specified Block]]'' | ''[[:d:Q11424233|district and zone]]'' | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q11602099|Q11602099]] | ''[[:d:Q11602099|Category 1 Medium-to-high-rise Exclusive Residential District]]'' | ''[[:d:Q30921518|use districts]]'' | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q11602100|Q11602100]] | ''[[:d:Q11602100|Category 1 Residential District]]'' | ''[[:d:Q30921518|use districts]]'' | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q11602101|Q11602101]] | ''[[:d:Q11602101|Category 1 Low-rise Exclusive Residential District]]'' | ''[[:d:Q30921518|use districts]]'' | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q11602320|Q11602320]] | ''[[:d:Q11602320|Category 2 Medium-to-high-rise Exclusive Residential District]]'' | ''[[:d:Q30921518|use districts]]'' | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q11602321|Q11602321]] | ''[[:d:Q11602321|Category 2 Low-rise Exclusive Residential District]]'' | ''[[:d:Q30921518|use districts]]'' | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q11602322|Q11602322]] | ''[[:d:Q11602322|Category 2 Residential District]]'' | ''[[:d:Q30921518|use districts]]'' | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q11602738|Q11602738]] | ''[[:d:Q11602738|suji]]'' | ''[[:d:Q19953632|former administrative territorial entity]]'' | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q11607807|Q11607807]] | ''[[:d:Q11607807|Ryokuchi hozen chiiki]]'' | | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]''<br/>''[[:d:Q5162954|conservation designation]]'' | |- | [[:d:Q11631303|Q11631303]] | ''[[:d:Q11631303|hyō]]'' | | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q11639125|Q11639125]] | ''[[:d:Q11639125|Neighborhood Commercial District]]'' | ''[[:d:Q30921518|use districts]]'' | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q11643597|Q11643597]] | ''[[:d:Q11643597|Special Districts for Urban Renaissance]]'' | ''[[:d:Q11424233|district and zone]]'' | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q11643682|Q11643682]] | ''[[:d:Q11643682|city planning area of Japan]]'' | ''[[:d:Q28692710|state territory]]'' | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q11649786|Q11649786]] | ''[[:d:Q11649786|railway zone]]'' | ''[[:d:Q1192403|concession]]''<br/>''[[:d:Q19953632|former administrative territorial entity]]'' | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q11657023|Q11657023]] | ''[[:d:Q11657023|Fire Prevention District]]'' | ''[[:d:Q11424233|district and zone]]'' | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q11664885|Q11664885]] | ''[[:d:Q11664885|ryō]]'' | ''[[:d:Q19953632|former administrative territorial entity]]'' | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q11665558|Q11665558]] | ''[[:d:Q11665558|Scenic districts]]'' | ''[[:d:Q11424233|district and zone]]''<br/>''[[:d:Q473972|protected area]]''<br/>''[[:d:Q858308|Cultural Property of Japan]]'' | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q11668267|Q11668267]] | ''[[:d:Q11668267|駐車場整備地区]]'' | ''[[:d:Q11424233|district and zone]]'' | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q11669892|Q11669892]] | ''[[:d:Q11669892|High-level Use District]]'' | ''[[:d:Q11424233|district and zone]]'' | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q11669894|Q11669894]] | ''[[:d:Q11669894|Height Control District]]'' | ''[[:d:Q11424233|district and zone]]'' | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q11916810|Q11916810]] | ''[[:d:Q11916810|Deli en Serdang]]'' | | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q11970574|Q11970574]] | ''[[:d:Q11970574|Country (Norwegian history)]]'' | | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q12033861|Q12033861]] | ''[[:d:Q12033861|Lokalie]]'' | ''[[:d:Q20926517|religious administrative territorial entity]]''<br/>''[[:d:Q51041800|religious administrative entity]]'' | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]''<br/>''[[:d:Q121144515|type of religious institution]]'' | |- | [[:d:Q12039398|Q12039398]] | ''[[:d:Q12039398|městská část]]'' | ''[[:d:Q4286337|city district]]'' | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q12132320|Q12132320]] | ''[[:d:Q12132320|Енпуç ен]]'' | | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q12409827|Q12409827]] | ''[[:d:Q12409827|Territory of the Tribe of Manasseh]]'' | | ''[[:d:Q104442652|territory of a tribe]]''<br/>''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q12479773|Q12479773]] | ''[[:d:Q12479773|first-level administrative country subdivision in Indonesia]]'' | ''[[:d:Q1434505|administrative territorial entity of Indonesia]]''<br/>''[[:d:Q10864048|subdivision territorial administrative al prime nivello]]'' | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q12479774|Q12479774]] | ''[[:d:Q12479774|second-level administrative country subdivision in Indonesia]]'' | ''[[:d:Q1434505|administrative territorial entity of Indonesia]]''<br/>''[[:d:Q12357832|division administrative del secunde nivello]]''<br/>''[[:d:Q3299260|local government area]]'' | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q12724246|Q12724246]] | ''[[:d:Q12724246|cnezat]]'' | [[Principato]] | ''[[:d:Q1307214|forma de governamento]]''<br/>''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q12778511|Q12778511]] | ''[[:d:Q12778511|vicariate]]'' | [[entitate territorial administrative]]<br/>''[[:d:Q1492823|ecclesiastical district]]'' | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q12910663|Q12910663]] | ''[[:d:Q12910663|srez]]'' | | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q12978349|Q12978349]] | ''[[:d:Q12978349|Special Grade Municipalities]]'' | [[entitate territorial administrative]] | ''[[:d:Q15284|municipalitate]]''<br/>''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q13058507|Q13058507]] | ''[[:d:Q13058507|subdivision of West Bengal]]'' | ''[[:d:Q7631016|subdivision of India]]'' | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q13358528|Q13358528]] | ''[[:d:Q13358528|fiscal district]]'' | [[entitate territorial administrative]]<br/>''[[:d:Q10947702|administrative territorial entity of Song dynasty]]''<br/>''[[:d:Q16077826|administrative territorial entity of Jin dynasty]]''<br/>''[[:d:Q11387891|administrative territorial entity of the Yuan Empire]]''<br/>''[[:d:Q718570|circuit]]'' | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q13526752|Q13526752]] | ''[[:d:Q13526752|lugar]]'' | ''[[:d:Q11939023|populated place nucleus]]''<br/>''[[:d:Q3257686|localitate]]''<br/>''[[:d:Q486972|localitate populate]]''<br/>''[[:d:Q10354598|rural settlement]]''<br/>''[[:d:Q3055118|single entity of population]]'' | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]''<br/>''[[:d:Q98966309|classification of human settlements]]'' | |- | [[:d:Q13646349|Q13646349]] | ''[[:d:Q13646349|Government (Dutch East Indies)]]'' | ''[[:d:Q1048835|political territorial entity]]'' | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q14777355|Q14777355]] | ''[[:d:Q14777355|mahalla of Bangladesh]]'' | ''[[:d:Q2271985|administrative territorial entity of Bangladesh]]''<br/>''[[:d:Q7551933|mahalla]]'' | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q14916058|Q14916058]] | ''[[:d:Q14916058|territory]]'' | [[Territorio]] | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q15253706|Q15253706]] | ''[[:d:Q15253706|city]]'' | ''[[:d:Q15284|municipalitate]]''<br/>''[[:d:Q7930989|city or town]]'' | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q15630906|Q15630906]] | ''[[:d:Q15630906|rural district]]'' | ''[[:d:Q149621|district]]'' | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q15637757|Q15637757]] | ''[[:d:Q15637757|mahakuma]]'' | [[entitate territorial administrative]] | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]''<br/>''[[:d:Q19953632|former administrative territorial entity]]'' | |- | [[:d:Q15649504|Q15649504]] | ''[[:d:Q15649504|satrapy]]'' | ''[[:d:Q1371288|vassal state]]'' | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q15725677|Q15725677]] | ''[[:d:Q15725677|pedanía]]'' | [[entitate territorial administrative]]<br/>''[[:d:Q486972|localitate populate]]'' | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]''<br/>''[[:d:Q98966309|classification of human settlements]]'' | |- | [[:d:Q15727673|Q15727673]] | ''[[:d:Q15727673|city district of Hanover]]'' | ''[[:d:Q2740635|Stadtbezirk]]'' | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q15728204|Q15728204]] | ''[[:d:Q15728204|province of Saudi Arabia]]'' | ''[[:d:Q15623255|administrative territorial entity of Saudi Arabia]]''<br/>''[[:d:Q10864048|subdivision territorial administrative al prime nivello]]''<br/>''[[:d:Q1771656|mintaqa]]'' | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q15894786|Q15894786]] | ''[[:d:Q15894786|United States administrative division type]]'' | | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q15901936|Q15901936]] | ''[[:d:Q15901936|district of South Korea (autonomous)]]'' | [[entitate territorial administrative]]<br/>''[[:d:Q149621|district]]''<br/>''[[:d:Q41156|administrative territorial entity of South Korea]]''<br/>''[[:d:Q12357832|division administrative del secunde nivello]]'' | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q15903862|Q15903862]] | ''[[:d:Q15903862|縣轄區]]'' | ''[[:d:Q149621|district]]''<br/>''[[:d:Q19953632|former administrative territorial entity]]'' | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]''<br/>''[[:d:Q28872924|designation for an administrative territorial entity of a single country]]'' | |- | [[:d:Q16118675|Q16118675]] | ''[[:d:Q16118675|حي شعبي]]'' | ''[[:d:Q15642541|human-geographic territorial entity]]''<br/>''[[:d:Q486972|localitate populate]]''<br/>''[[:d:Q123705|vicinitate]]'' | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q16142566|Q16142566]] | ''[[:d:Q16142566|city planning (Japan)]]'' | ''[[:d:Q69883|urbanistica]]'' | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]''<br/>''[[:d:Q69883|urbanistica]]'' | |- | [[:d:Q16181672|Q16181672]] | ''[[:d:Q16181672|special autonomous city in South Korea]]'' | ''[[:d:Q41156|administrative territorial entity of South Korea]]''<br/>''[[:d:Q10864048|subdivision territorial administrative al prime nivello]]''<br/>[[citate]] | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q16638537|Q16638537]] | ''[[:d:Q16638537|мястэчка]]'' | ''[[:d:Q486972|localitate populate]]'' | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q16646034|Q16646034]] | ''[[:d:Q16646034|episcopal vicariate]]'' | ''[[:d:Q20926517|religious administrative territorial entity]]''<br/>''[[:d:Q51041800|religious administrative entity]]''<br/>''[[:d:Q12778511|vicariate]]'' | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]''<br/>''[[:d:Q121144515|type of religious institution]]'' | |- | [[:d:Q16652878|Q16652878]] | ''[[:d:Q16652878|zaimka]]'' | ''[[:d:Q3257686|localitate]]''<br/>''[[:d:Q10354598|rural settlement]]'' | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q16915726|Q16915726]] | ''[[:d:Q16915726|mesoregion]]'' | [[region]] | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q17051044|Q17051044]] | ''[[:d:Q17051044|mahalle]]'' | ''[[:d:Q486972|localitate populate]]''<br/>''[[:d:Q123705|vicinitate]]''<br/>''[[:d:Q2916486|administrative territorial entity type of Turkey]]'' | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q17130641|Q17130641]] | ''[[:d:Q17130641|syssel]]'' | [[entitate territorial administrative]] | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q17143723|Q17143723]] | ''[[:d:Q17143723|Catholic parish]]'' | ''[[:d:Q102496|parish]]''<br/>''[[:d:Q51041800|religious administrative entity]]''<ref name="ref_077f98c9b6834479313df83a5999c3486ebb74fd613105ca4b4d0d994ab4f2d8">''[[:d:Q7005198|New Advent]]''</ref><ref name="ref_077f98c9b6834479313df83a5999c3486ebb74fd613105ca4b4d0d994ab4f2d8">''[[:d:Q7005198|New Advent]]''</ref><br/>''[[:d:Q13358519|parish]]''<br/>''[[:d:Q23955632|Catholic organization]]''<br/>''[[:d:Q20926517|religious administrative territorial entity]]''<br/>''[[:d:Q43229|organisation]]'' | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]''<br/>''[[:d:Q118905629|type of Roman Catholic institution]]'' | |- | [[:d:Q17147958|Q17147958]] | ''[[:d:Q17147958|intendency]]'' | [[entitate territorial administrative]] | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q17208868|Q17208868]] | ''[[:d:Q17208868|都市再生緊急整備地域]]'' | ''[[:d:Q11424233|district and zone]]'' | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q17217734|Q17217734]] | ''[[:d:Q17217734|tenaga]]'' | ''[[:d:Q19953632|former administrative territorial entity]]'' | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q17299748|Q17299748]] | ''[[:d:Q17299748|Vulka]]'' | | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q17319258|Q17319258]] | ''[[:d:Q17319258|presidency of British India]]'' | ''[[:d:Q2385925|presidencies and provinces in British India]]'' | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]''<br/>''[[:d:Q3558349|presidency]]'' | |- | [[:d:Q17361443|Q17361443]] | ''[[:d:Q17361443|administrative territorial entity of a state of the United States]]'' | [[divisiones politic del Statos Unite]] | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q17990737|Q17990737]] | ''[[:d:Q17990737|Landscape Districts]]'' | ''[[:d:Q11424233|district and zone]]'' | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q18199255|Q18199255]] | ''[[:d:Q18199255|Amtskommune]]'' | | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q18658990|Q18658990]] | ''[[:d:Q18658990|Ke-tsng-siā-hiunn]]'' | ''[[:d:Q18652293|Pó-lí-hiong-ò]]''<br/>''[[:d:Q3268571|administrative territorial entity of a single country]]'' | ''[[:d:Q18658211|administrative territorial entity of Taiwan under Qing rule]]''<br/>''[[:d:Q10915529|administrative division of Taiwan under Japanese rule]]''<br/>''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q18729324|Q18729324]] | ''[[:d:Q18729324|razyezd]]'' | ''[[:d:Q10354598|rural settlement]]'' | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q19563262|Q19563262]] | ''[[:d:Q19563262|county of the Polish-Lithuanian Commonwealth]]'' | [[entitate territorial administrative]]<br/>''[[:d:Q64606162|administrative territorial entity of the Polish-Lithuanian Commonwealth]]''<br/>''[[:d:Q26654367|former county]]'' | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q19610511|Q19610511]] | ''[[:d:Q19610511|township]]'' | ''[[:d:Q141104744|geopolitical region]]''<br/>''[[:d:Q486972|localitate populate]]'' | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q19703730|Q19703730]] | ''[[:d:Q19703730|district-notary office]]'' | | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q19832689|Q19832689]] | ''[[:d:Q19832689|îlot]]'' | ''[[:d:Q15642541|human-geographic territorial entity]]'' | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q19868905|Q19868905]] | ''[[:d:Q19868905|administrative territorial entity of Minas Gerais]]'' | ''[[:d:Q10374536|administrative territorial entity of Brazil]]'' | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q19905455|Q19905455]] | ''[[:d:Q19905455|borough]]'' | ''[[:d:Q688718|administrative territorial entity of Quebec]]''<br/>''[[:d:Q14757767|fourth-level administrative division]]''<br/>''[[:d:Q5195043|borough]]''<br/>''[[:d:Q30059|arrondissement]]'' | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q19939940|Q19939940]] | ''[[:d:Q19939940|ban]]'' | ''[[:d:Q41156|administrative territorial entity of South Korea]]''<br/>''[[:d:Q15640612|fifth-level administrative division]]''<br/>''[[:d:Q5084|hamlet]]'' | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q19941361|Q19941361]] | ''[[:d:Q19941361|tong]]'' | ''[[:d:Q41156|administrative territorial entity of South Korea]]''<br/>''[[:d:Q14757767|fourth-level administrative division]]'' | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q20113851|Q20113851]] | ''[[:d:Q20113851|gun]]'' | [[entitate territorial administrative]] | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q20180964|Q20180964]] | ''[[:d:Q20180964|franciscan custody]]'' | ''[[:d:Q20926517|religious administrative territorial entity]]''<br/>''[[:d:Q51041800|religious administrative entity]]'' | ''[[:d:Q51041800|religious administrative entity]]''<br/>''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q20203616|Q20203616]] | ''[[:d:Q20203616|Indian reservation]]'' | ''[[:d:Q1839674|lands inhabited by indigenous peoples]]''<br/>''[[:d:Q57237926|reservation]]''<br/>''[[:d:Q25380035|ethnic community]]'' | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q20541692|Q20541692]] | ''[[:d:Q20541692|settlement in Galicia]]'' | ''[[:d:Q486972|localitate populate]]''<br/>''[[:d:Q3257686|localitate]]''<br/>[[village]]<br/>''[[:d:Q3183364|entitate territorial administrative de Espania]]''<br/>[[entitate territorial administrative]]<ref name="ref_1fbd72c043ce0480eaea53a397388f5226d3cd78ac056c09e7b89586971eb320">''[[:d:Q3306957|Galician Statute of Autonomy of 1981]]''</ref> | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]''<ref name="ref_1fbd72c043ce0480eaea53a397388f5226d3cd78ac056c09e7b89586971eb320">''[[:d:Q3306957|Galician Statute of Autonomy of 1981]]''</ref> | |- | [[:d:Q20826981|Q20826981]] | ''[[:d:Q20826981|Rural community (local government)]]'' | ''[[:d:Q387917|administrative divisions of Germany]]''<br/>''[[:d:Q15284|municipalitate]]''<br/>''[[:d:Q10354598|rural settlement]]''<br/>''[[:d:Q175185|rural area]]'' | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q20986707|Q20986707]] | ''[[:d:Q20986707|cantred]]'' | [[entitate territorial administrative]] | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q21039427|Q21039427]] | ''[[:d:Q21039427|boma]]'' | ''[[:d:Q15623929|administrative territorial entity of South Sudan]]'' | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q21619677|Q21619677]] | ''[[:d:Q21619677|amanate]]'' | ''[[:d:Q6501447|local government]]'' | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q21824758|Q21824758]] | ''[[:d:Q21824758|ga]]'' | ''[[:d:Q41156|administrative territorial entity of South Korea]]''<br/>''[[:d:Q12357920|third-level administrative division]]'' | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q21824871|Q21824871]] | ''[[:d:Q21824871|ro]]'' | ''[[:d:Q41156|administrative territorial entity of South Korea]]''<br/>''[[:d:Q12357920|third-level administrative division]]'' | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q22085013|Q22085013]] | ''[[:d:Q22085013|eparchy]]'' | [[entitate territorial administrative]] | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q22693483|Q22693483]] | ''[[:d:Q22693483|Pflegamt]]'' | ''[[:d:Q643589|departimento]]'' | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q23827464|Q23827464]] | ''[[:d:Q23827464|centre of Saudi Arabia]]'' | ''[[:d:Q15623255|administrative territorial entity of Saudi Arabia]]'' | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q24024848|Q24024848]] | ''[[:d:Q24024848|eup of South Korea]]'' | ''[[:d:Q42132|eup]]''<br/>''[[:d:Q41156|administrative territorial entity of South Korea]]''<br/>''[[:d:Q12357920|third-level administrative division]]''<br/>''[[:d:Q486972|localitate populate]]'' | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q24026248|Q24026248]] | ''[[:d:Q24026248|участок]]'' | ''[[:d:Q10354598|rural settlement]]'' | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q24859699|Q24859699]] | ''[[:d:Q24859699|総合区]]'' | ''[[:d:Q1850442|administrative territorial entity of Japan]]''<br/>''[[:d:Q12357920|third-level administrative division]]''<br/>''[[:d:Q29925520|borough of Japan]]'' | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q24949989|Q24949989]] | ''[[:d:Q24949989|Zonal Council]]'' | [[entitate territorial administrative]] | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q24953176|Q24953176]] | ''[[:d:Q24953176|special administrative region]]'' | [[entitate territorial administrative]]<br/>''[[:d:Q161243|territorio dependente]]'' | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q25377531|Q25377531]] | ''[[:d:Q25377531|Territorial Authority]]'' | | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q25532202|Q25532202]] | ''[[:d:Q25532202|amlak]]'' | | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q25537045|Q25537045]] | ''[[:d:Q25537045|khaganate]]'' | ''[[:d:Q417175|regno]]'' | ''[[:d:Q17362920|Wikimedia duplicated page]]''<br/>''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q26262476|Q26262476]] | ''[[:d:Q26262476|third-level administrative country subdivision in Indonesia]]'' | ''[[:d:Q1434505|administrative territorial entity of Indonesia]]''<br/>''[[:d:Q12357920|third-level administrative division]]'' | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q26912005|Q26912005]] | ''[[:d:Q26912005|regio]]'' | ''[[:d:Q15642541|human-geographic territorial entity]]'' | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q27254663|Q27254663]] | ''[[:d:Q27254663|Station village]]'' | ''[[:d:Q10354598|rural settlement]]'' | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q27254666|Q27254666]] | ''[[:d:Q27254666|urban-type settlement by the railway station]]'' | ''[[:d:Q10354598|rural settlement]]'' | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q27295972|Q27295972]] | ''[[:d:Q27295972|посёлок железнодорожной платформы]]'' | ''[[:d:Q10354598|rural settlement]]'' | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q27517998|Q27517998]] | ''[[:d:Q27517998|маяк]]'' | ''[[:d:Q10354598|rural settlement]]'' | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q27518087|Q27518087]] | ''[[:d:Q27518087|казарма]]'' | ''[[:d:Q10354598|rural settlement]]'' | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q27518260|Q27518260]] | ''[[:d:Q27518260|монтёрский пункт]]'' | ''[[:d:Q10354598|rural settlement]]'' | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q27518266|Q27518266]] | ''[[:d:Q27518266|метеостанция]]'' | ''[[:d:Q10354598|rural settlement]]'' | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q27518282|Q27518282]] | ''[[:d:Q27518282|гидрологический пост]]'' | ''[[:d:Q10354598|rural settlement]]'' | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q27518287|Q27518287]] | ''[[:d:Q27518287|контрольный пункт связи]]'' | ''[[:d:Q10354598|rural settlement]]'' | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q27518793|Q27518793]] | ''[[:d:Q27518793|железнодорожный блокпост]]'' | ''[[:d:Q10354598|rural settlement]]'' | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q27526294|Q27526294]] | ''[[:d:Q27526294|железнодорожный пост]]'' | ''[[:d:Q10354598|rural settlement]]'' | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q27526303|Q27526303]] | ''[[:d:Q27526303|лесной посёлок]]'' | ''[[:d:Q10354598|rural settlement]]'' | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q27531730|Q27531730]] | ''[[:d:Q27531730|kordon]]'' | ''[[:d:Q10354598|rural settlement]]'' | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q27532791|Q27532791]] | ''[[:d:Q27532791|railway booth]]'' | ''[[:d:Q10354598|rural settlement]]'' | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q27532818|Q27532818]] | ''[[:d:Q27532818|railway barracks]]'' | ''[[:d:Q10354598|rural settlement]]'' | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q27537456|Q27537456]] | ''[[:d:Q27537456|железнодорожный дом]]'' | ''[[:d:Q10354598|rural settlement]]'' | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q27537502|Q27537502]] | ''[[:d:Q27537502|посёлок лесоучастка]]'' | ''[[:d:Q10354598|rural settlement]]'' | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q27566198|Q27566198]] | ''[[:d:Q27566198|остановочная платформа]]'' | ''[[:d:Q10354598|rural settlement]]'' | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q27577201|Q27577201]] | ''[[:d:Q27577201|железнодорожная платформа]]'' | ''[[:d:Q10354598|rural settlement]]'' | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q27587207|Q27587207]] | ''[[:d:Q27587207|city municipality]]'' | ''[[:d:Q192287|administrative divisions of Russia]]''<br/>[[entitate territorial administrative]] | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q27587491|Q27587491]] | ''[[:d:Q27587491|urban-type settlement]]'' | ''[[:d:Q15078955|urban-type settlement in Russia]]'' | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q27588300|Q27588300]] | ''[[:d:Q27588300|железнодорожная площадка]]'' | ''[[:d:Q10354598|rural settlement]]'' | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q27588331|Q27588331]] | ''[[:d:Q27588331|state farm settlement]]'' | ''[[:d:Q10354598|rural settlement]]'' | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q28081313|Q28081313]] | ''[[:d:Q28081313|municipality section]]'' | [[entitate territorial administrative]] | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q28517354|Q28517354]] | ''[[:d:Q28517354|sesma]]'' | ''[[:d:Q19832712|historical administrative division]]''<br/>[[entitate territorial administrative]] | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]''<br/>''[[:d:Q19953632|former administrative territorial entity]]'' | |- | [[:d:Q28683636|Q28683636]] | ''[[:d:Q28683636|High-rise residential Attraction District]]'' | ''[[:d:Q11424233|district and zone]]'' | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q28754498|Q28754498]] | ''[[:d:Q28754498|chōme]]'' | ''[[:d:Q5327369|chōchō]]'' | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q29925520|Q29925520]] | ''[[:d:Q29925520|borough of Japan]]'' | [[entitate territorial administrative]] | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q29946056|Q29946056]] | ''[[:d:Q29946056|highly urbanized city]]'' | ''[[:d:Q104157|city of the Philippines]]'' | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q30674761|Q30674761]] | ''[[:d:Q30674761|Australian marine park]]'' | ''[[:d:Q2616170|marine reserve]]'' | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q30749622|Q30749622]] | ''[[:d:Q30749622|archpriesthood]]'' | ''[[:d:Q51041800|religious administrative entity]]''<br/>''[[:d:Q20926517|religious administrative territorial entity]]''<br/>''[[:d:Q385337|deanery]]'' | ''[[:d:Q20926517|religious administrative territorial entity]]''<br/>''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q30928563|Q30928563]] | ''[[:d:Q30928563|邑]]'' | | ''[[:d:Q7884789|toponym]]''<br/>''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q30943418|Q30943418]] | ''[[:d:Q30943418|城]]'' | | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q31835971|Q31835971]] | ''[[:d:Q31835971|Munizipalität]]'' | ''[[:d:Q15284|municipalitate]]'' | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q31883575|Q31883575]] | ''[[:d:Q31883575|amt]]'' | [[entitate territorial administrative]] | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q33146843|Q33146843]] | ''[[:d:Q33146843|municipality of Catalonia]]'' | [[municipalitates de Espania]]<br/>''[[:d:Q11917457|subdivisions of Catalonia]]'' | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q42692874|Q42692874]] | ''[[:d:Q42692874|Verwaltungsbezirk]]'' | ''[[:d:Q264441|Bezirk]]''<ref name="ref_6736ab989f2d8e2cd451d0d2b4069c27c6ecdc3b67423cd2d1d5f73148e6cd3f">''[[:d:Q36578|Gemeinsame Normdatei]]''</ref> | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q47795905|Q47795905]] | ''[[:d:Q47795905|Piarist province]]'' | ''[[:d:Q2029182|province of a religious order]]''<br/>''[[:d:Q109612062|territorial demarcation of the Pious Schools]]'' | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q48760287|Q48760287]] | ''[[:d:Q48760287|Countryside Residential District]]'' | ''[[:d:Q30921518|use districts]]'' | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q48784221|Q48784221]] | ''[[:d:Q48784221|collación]]'' | ''[[:d:Q1761572|barrio]]''<br/>''[[:d:Q1626455|parroquia]]'' | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q48816145|Q48816145]] | ''[[:d:Q48816145|sector of Islamabad]]'' | ''[[:d:Q7444705|sector]]'' | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q51041800|Q51041800]] | ''[[:d:Q51041800|religious administrative entity]]'' | ''[[:d:Q1530022|organisation religiose]]'' | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]''<br/>''[[:d:Q121144515|type of religious institution]]'' | |- | [[:d:Q52063214|Q52063214]] | ''[[:d:Q52063214|provincial park]]'' | ''[[:d:Q473972|protected area]]''<br/>[[parco]]<br/>''[[:d:Q728904|nature park]]'' | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]''<br/>''[[:d:Q137393561|type of park]]'' | |- | [[:d:Q52226526|Q52226526]] | ''[[:d:Q52226526|Roede van Harelbeke]]'' | | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]''<br/>[[canton]] | |- | [[:d:Q55237813|Q55237813]] | ''[[:d:Q55237813|village of New York]]'' | [[entitate territorial administrative]]<br/>''[[:d:Q751708|village in the United States]]''<br/>''[[:d:Q47682|administrative territorial entity of New York]]'' | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q55998242|Q55998242]] | ''[[:d:Q55998242|administrative region of Quebec]]'' | ''[[:d:Q3455524|region administrative]]''<br/>''[[:d:Q12357832|division administrative del secunde nivello]]'' | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q56205755|Q56205755]] | ''[[:d:Q56205755|district of Rotuma]]'' | ''[[:d:Q149621|district]]''<br/>''[[:d:Q12357832|division administrative del secunde nivello]]'' | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q56271507|Q56271507]] | ''[[:d:Q56271507|鎮]]'' | | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q58446572|Q58446572]] | ''[[:d:Q58446572|electoral division of County Galway]]'' | ''[[:d:Q192611|districto electoral]]'' | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q58872171|Q58872171]] | ''[[:d:Q58872171|baronía]]'' | ''[[:d:Q9008644|Ancient Regime of Spain]]''<br/>''[[:d:Q43229|organisation]]''<br/>''[[:d:Q188063|fiefdom]]''<br/>''[[:d:Q223573|barony]]''<br/>''[[:d:Q61478101|administrative territorial entity of the Crown of Castile]]'' | ''[[:d:Q19953632|former administrative territorial entity]]''<br/>''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q60843390|Q60843390]] | ''[[:d:Q60843390|subdivision of Odisha]]'' | ''[[:d:Q7631016|subdivision of India]]'' | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q61089180|Q61089180]] | ''[[:d:Q61089180|municipal part of the Czech Republic]]'' | ''[[:d:Q115252541|part of a municipality in Czech Republic and Slovakia]]''<br/>''[[:d:Q3507889|administrative territorial entity of the Czech Republic]]'' | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q61763780|Q61763780]] | ''[[:d:Q61763780|administrative territorial entity of Aragon]]'' | ''[[:d:Q3183364|entitate territorial administrative de Espania]]'' | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q63645004|Q63645004]] | ''[[:d:Q63645004|territorial autonomy]]'' | | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]''<br/>''[[:d:Q1307214|forma de governamento]]'' | |- | [[:d:Q65251207|Q65251207]] | ''[[:d:Q65251207|Territory of the Tribe of Benjamin]]'' | | ''[[:d:Q104442652|territory of a tribe]]''<br/>''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q65281628|Q65281628]] | ''[[:d:Q65281628|行政区]]'' | ''[[:d:Q137773|ward of Japan]]'' | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q65522058|Q65522058]] | ''[[:d:Q65522058|府藩県]]'' | ''[[:d:Q19953632|former administrative territorial entity]]''<br/>''[[:d:Q1850442|administrative territorial entity of Japan]]'' | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q66661665|Q66661665]] | ''[[:d:Q66661665|governorate of Saudi Arabia]]'' | ''[[:d:Q15623255|administrative territorial entity of Saudi Arabia]]''<ref name="ref_80b3aaf6e6432e022cda75644619f938b777b2cf758fa0e768d75257f71be855">''[[:d:Q105518758|Law of Provinces]]''</ref><br/>''[[:d:Q12357832|division administrative del secunde nivello]]''<br/>''[[:d:Q1798622|governorate]]''<br/>''[[:d:Q1764608|muhafazah]]'' | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]''<br/>''[[:d:Q28872924|designation for an administrative territorial entity of a single country]]'' | |- | [[:d:Q66980180|Q66980180]] | ''[[:d:Q66980180|macrohood]]'' | [[entitate territorial administrative]] | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q66980952|Q66980952]] | ''[[:d:Q66980952|microhood]]'' | ''[[:d:Q15642541|human-geographic territorial entity]]''<br/>''[[:d:Q123705|vicinitate]]'' | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q69935452|Q69935452]] | ''[[:d:Q69935452|town of Taiwan under Japanese rule]]'' | ''[[:d:Q10915529|administrative division of Taiwan under Japanese rule]]''<br/>''[[:d:Q12357920|third-level administrative division]]''<br/>''[[:d:Q69936911|county of Taiwan under Japanese rule]]''<br/>''[[:d:Q10910840|Ting]]'' | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q69935538|Q69935538]] | ''[[:d:Q69935538|village of Taiwan under Japanese rule]]'' | ''[[:d:Q10915529|administrative division of Taiwan under Japanese rule]]''<br/>''[[:d:Q12357920|third-level administrative division]]''<br/>''[[:d:Q69936911|county of Taiwan under Japanese rule]]''<br/>''[[:d:Q10910840|Ting]]'' | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q85882297|Q85882297]] | ''[[:d:Q85882297|Exceptional Floor Area Ratio District]]'' | ''[[:d:Q11424233|district and zone]]'' | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q86725643|Q86725643]] | ''[[:d:Q86725643|fumoto]]'' | ''[[:d:Q486972|localitate populate]]'' | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q86726256|Q86726256]] | ''[[:d:Q86726256|province cartusienne]]'' | ''[[:d:Q20926517|religious administrative territorial entity]]''<br/>''[[:d:Q51041800|religious administrative entity]]''<br/>''[[:d:Q2029182|province of a religious order]]'' | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q90511324|Q90511324]] | ''[[:d:Q90511324|Franciscan province (O.F.M.)]]'' | ''[[:d:Q20926517|religious administrative territorial entity]]''<br/>''[[:d:Q51041800|religious administrative entity]]''<br/>''[[:d:Q2029182|province of a religious order]]'' | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q92157630|Q92157630]] | ''[[:d:Q92157630|school sector]]'' | [[entitate territorial administrative]] | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q93389881|Q93389881]] | ''[[:d:Q93389881|región sanitaria de Cataluña]]'' | | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q96196009|Q96196009]] | ''[[:d:Q96196009|former or current state]]'' | ''[[:d:Q1063239|polity]]'' | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q97344267|Q97344267]] | ''[[:d:Q97344267|Поселение]]'' | ''[[:d:Q192287|administrative divisions of Russia]]'' | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q102104752|Q102104752]] | ''[[:d:Q102104752|city of Bosnia and Herzegovina]]'' | ''[[:d:Q843752|political divisions of Bosnia and Herzegovina]]''<br/>''[[:d:Q15042037|statistical territorial entity]]'' | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q102131920|Q102131920]] | ''[[:d:Q102131920|thikana]]'' | [[entitate territorial administrative]]<br/>''[[:d:Q1336152|princely state]]'' | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q104442652|Q104442652]] | ''[[:d:Q104442652|territory of a tribe]]'' | [[region]] | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q104530683|Q104530683]] | ''[[:d:Q104530683|Pusta]]'' | ''[[:d:Q175185|rural area]]'' | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q104711456|Q104711456]] | ''[[:d:Q104711456|Трудовая коммуна (РСФСР)]]'' | | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q105063846|Q105063846]] | ''[[:d:Q105063846|part of the municipality part]]'' | ''[[:d:Q3507889|administrative territorial entity of the Czech Republic]]''<br/>[[entitate territorial administrative]] | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q105985227|Q105985227]] | ''[[:d:Q105985227|省]]'' | [[entitate territorial administrative]] | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q106078286|Q106078286]] | ''[[:d:Q106078286|component city]]'' | ''[[:d:Q104157|city of the Philippines]]'' | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q106079704|Q106079704]] | ''[[:d:Q106079704|independent component city]]'' | ''[[:d:Q104157|city of the Philippines]]'' | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q106458883|Q106458883]] | ''[[:d:Q106458883|state]]'' | ''[[:d:Q10864048|subdivision territorial administrative al prime nivello]]''<br/>''[[:d:Q107390|stato federate]]'' | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q106458918|Q106458918]] | ''[[:d:Q106458918|parish]]'' | ''[[:d:Q10864048|subdivision territorial administrative al prime nivello]]'' | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q106531650|Q106531650]] | ''[[:d:Q106531650|province]]'' | ''[[:d:Q10864048|subdivision territorial administrative al prime nivello]]''<br/>[[provincia]] | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q106532582|Q106532582]] | ''[[:d:Q106532582|territory]]'' | ''[[:d:Q10864048|subdivision territorial administrative al prime nivello]]'' | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q106533981|Q106533981]] | ''[[:d:Q106533981|district]]'' | ''[[:d:Q10864048|subdivision territorial administrative al prime nivello]]'' | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q106534046|Q106534046]] | ''[[:d:Q106534046|dependency]]'' | ''[[:d:Q10864048|subdivision territorial administrative al prime nivello]]'' | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q106592151|Q106592151]] | ''[[:d:Q106592151|national nature park]]'' | [[parco national]] | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q106698210|Q106698210]] | ''[[:d:Q106698210|arrondissement of Cameroon]]'' | ''[[:d:Q3360771|administrative territorial entity of Cameroon]]'' | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q106889447|Q106889447]] | ''[[:d:Q106889447|ardiaconate]]'' | ''[[:d:Q20926517|religious administrative territorial entity]]''<br/>''[[:d:Q51041800|religious administrative entity]]'' | ''[[:d:Q19832712|historical administrative division]]''<br/>''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q107484850|Q107484850]] | ''[[:d:Q107484850|alcaldía mayor]]'' | [[entitate territorial administrative]] | ''[[:d:Q19953632|former administrative territorial entity]]''<br/>''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q107759421|Q107759421]] | ''[[:d:Q107759421|mountain hamlet]]'' | ''[[:d:Q10354598|rural settlement]]''<br/>''[[:d:Q5084|hamlet]]'' | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q107918234|Q107918234]] | ''[[:d:Q107918234|městský obvod]]'' | ''[[:d:Q4286337|city district]]'' | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q108000498|Q108000498]] | ''[[:d:Q108000498|part of municipality in Czechoslovakia]]'' | ''[[:d:Q123705|vicinitate]]''<br/>''[[:d:Q20724760|administrative territorial entity of Czechoslovakia]]''<br/>''[[:d:Q486972|localitate populate]]'' | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q108379543|Q108379543]] | ''[[:d:Q108379543|Fauna and Flora Sanctuary]]'' | ''[[:d:Q1790016|protected area of Colombia]]''<br/>''[[:d:Q179049|nature reserve]]'' | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q108494671|Q108494671]] | ''[[:d:Q108494671|Greek catholic parish]]'' | ''[[:d:Q102496|parish]]'' | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]''<br/>''[[:d:Q163740|nonprofit organization]]''<br/>''[[:d:Q1530022|organisation religiose]]'' | |- | [[:d:Q109562558|Q109562558]] | ''[[:d:Q109562558|salesian province]]'' | ''[[:d:Q2029182|province of a religious order]]'' | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q109586943|Q109586943]] | ''[[:d:Q109586943|Capuchin province]]'' | ''[[:d:Q2029182|province of a religious order]]'' | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q109587150|Q109587150]] | ''[[:d:Q109587150|Conventual Franciscan province]]'' | ''[[:d:Q2029182|province of a religious order]]'' | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q109593182|Q109593182]] | ''[[:d:Q109593182|province of the Order of Preachers]]'' | ''[[:d:Q2029182|province of a religious order]]'' | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]''<ref name="ref_11f0eddf37fa068d6459534293196ef29db5f4ec33a8062b36139827c576f973">https://www.op.org/provincias/?lang=es#1559123084713-8a1110dd-2fca</ref> | |- | [[:d:Q109612062|Q109612062]] | ''[[:d:Q109612062|territorial demarcation of the Pious Schools]]'' | ''[[:d:Q51041800|religious administrative entity]]''<br/>''[[:d:Q1492823|ecclesiastical district]]''<br/>''[[:d:Q20926517|religious administrative territorial entity]]'' | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q109612325|Q109612325]] | ''[[:d:Q109612325|vice-province]]'' | [[entitate territorial administrative]] | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q110158634|Q110158634]] | ''[[:d:Q110158634|Сєлѥниѥ градьска тѷпа]]'' | ''[[:d:Q2989457|urban-type settlement]]'' | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q110256042|Q110256042]] | ''[[:d:Q110256042|police-administered area]]'' | ''[[:d:Q15044339|administrative territorial entity of Egypt]]''<br/>''[[:d:Q12357832|division administrative del secunde nivello]]''<br/>''[[:d:Q114839325|police administrative territorial entity]]'' | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q110256333|Q110256333]] | ''[[:d:Q110256333|new city of Egypt]]'' | ''[[:d:Q12357832|division administrative del secunde nivello]]''<br/>''[[:d:Q1074523|planned community]]''<br/>''[[:d:Q15044339|administrative territorial entity of Egypt]]'' | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q110390579|Q110390579]] | ''[[:d:Q110390579|city of United Kingdom]]'' | [[citate]] | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q110946229|Q110946229]] | ''[[:d:Q110946229|dong]]'' | [[entitate territorial administrative]] | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q111081341|Q111081341]] | ''[[:d:Q111081341|waterfront district (Japan)]]'' | ''[[:d:Q11424233|district and zone]]'' | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q111264878|Q111264878]] | ''[[:d:Q111264878|demarcación paisajística]]'' | ''[[:d:Q15642541|human-geographic territorial entity]]'' | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q111737478|Q111737478]] | ''[[:d:Q111737478|Catholic ecclesiastical district]]'' | ''[[:d:Q1492823|ecclesiastical district]]''<br/>''[[:d:Q51041800|religious administrative entity]]''<br/>''[[:d:Q20926517|religious administrative territorial entity]]''<br/>''[[:d:Q23955632|Catholic organization]]''<br/>''[[:d:Q4835091|territory]]''<br/>[[entitate territorial administrative]] | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]''<br/>''[[:d:Q118905629|type of Roman Catholic institution]]'' | |- | [[:d:Q112245920|Q112245920]] | ''[[:d:Q112245920|полицейская часть]]'' | ''[[:d:Q17310396|administrative territorial entity of the Russian Empire]]'' | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q112945489|Q112945489]] | ''[[:d:Q112945489|circaria]]'' | | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q113386230|Q113386230]] | ''[[:d:Q113386230|independent subprovince]]'' | ''[[:d:Q330425|sanjak]]''<br/>''[[:d:Q1993723|administrative territorial entity of the Ottoman Empire]]'' | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q113388921|Q113388921]] | ''[[:d:Q113388921|privileged Ottoman province]]'' | ''[[:d:Q1993723|administrative territorial entity of the Ottoman Empire]]'' | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q113389351|Q113389351]] | ''[[:d:Q113389351|mutasarrifate]]'' | ''[[:d:Q1993723|administrative territorial entity of the Ottoman Empire]]'' | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q113389576|Q113389576]] | ''[[:d:Q113389576|nahiye seat]]'' | ''[[:d:Q470540|seat]]'' | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q113390156|Q113390156]] | ''[[:d:Q113390156|kaza seat]]'' | ''[[:d:Q470540|seat]]'' | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q113390205|Q113390205]] | ''[[:d:Q113390205|sanjak seat]]'' | ''[[:d:Q470540|seat]]''<br/>''[[:d:Q1306755|centro administrative]]''<ref name="ref_8f744e3de8e53df3722302465cf1f48e542fd72eabe15b2c2796f7dfba6618c6">''[[:d:Q61720929|Encyclopaedia of Islam, 3rd edition]]''</ref> | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q113390253|Q113390253]] | ''[[:d:Q113390253|vilayet seat]]'' | ''[[:d:Q470540|seat]]'' | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q113660981|Q113660981]] | ''[[:d:Q113660981|Otok (administrative unit)]]'' | ''[[:d:Q946868|Tumen]]'' | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q115252541|Q115252541]] | ''[[:d:Q115252541|part of a municipality in Czech Republic and Slovakia]]'' | ''[[:d:Q123705|vicinitate]]''<br/>''[[:d:Q486972|localitate populate]]'' | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q115916908|Q115916908]] | ''[[:d:Q115916908|electoral area of British Columbia]]'' | ''[[:d:Q175185|rural area]]''<br/>''[[:d:Q17457753|census subdivision in Canada]]'' | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q115943990|Q115943990]] | ''[[:d:Q115943990|Colonias of Cuautitlan Izcalli]]'' | [[entitate territorial administrative]]<br/>''[[:d:Q486972|localitate populate]]'' | ''[[:d:Q5148198|colonia of Mexico]]''<br/>''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q116007761|Q116007761]] | ''[[:d:Q116007761|land district of British Columbia]]'' | ''[[:d:Q3750285|administrative territorial entity of Canada]]''<br/>''[[:d:Q18346622|cadastral division]]'' | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q116215373|Q116215373]] | ''[[:d:Q116215373|imperial city]]'' | ''[[:d:Q57318|free imperial city]]'' | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q116215378|Q116215378]] | ''[[:d:Q116215378|free city]]'' | ''[[:d:Q57318|free imperial city]]''<br/>''[[:d:Q13218276|free city]]'' | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q116691874|Q116691874]] | ''[[:d:Q116691874|area classification (Japan)]]'' | ''[[:d:Q11643682|city planning area of Japan]]'' | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q117209621|Q117209621]] | ''[[:d:Q117209621|commune of the Democratic Republic of the Congo]]'' | ''[[:d:Q3253485|administrative territorial entity of the Democratic Republic of the Congo]]''<br/>''[[:d:Q12357920|third-level administrative division]]''<br/>''[[:d:Q486972|localitate populate]]'' | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]''<br/>''[[:d:Q192611|districto electoral]]'' | |- | [[:d:Q117350247|Q117350247]] | ''[[:d:Q117350247|Commercial District in Japan]]'' | ''[[:d:Q30921518|use districts]]''<br/>''[[:d:Q5152545|commercial area]]'' | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]''<br/>''[[:d:Q1133961|commercial district]]'' | |- | [[:d:Q117351014|Q117351014]] | ''[[:d:Q117351014|災害危険区域]]'' | | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q117351402|Q117351402]] | ''[[:d:Q117351402|歴史的風土特別保存地区]]'' | ''[[:d:Q11424233|district and zone]]'' | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q117351444|Q117351444]] | ''[[:d:Q117351444|第一種歴史的風土保存地区]]'' | ''[[:d:Q11424233|district and zone]]'' | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q118593746|Q118593746]] | ''[[:d:Q118593746|Luak Berundang]]'' | | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q118594136|Q118594136]] | ''[[:d:Q118594136|luak]]'' | [[entitate territorial administrative]] | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q118601355|Q118601355]] | ''[[:d:Q118601355|Luak Beradat]]'' | | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q119146498|Q119146498]] | ''[[:d:Q119146498|Colonias of State of Mexico]]'' | ''[[:d:Q5148198|colonia of Mexico]]'' | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q120410026|Q120410026]] | ''[[:d:Q120410026|Local Educational Management Unit]]'' | ''[[:d:Q149621|district]]''<br/>''[[:d:Q2385804|educational institution]]''<br/>''[[:d:Q6663997|local education agency]]'' | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q122146132|Q122146132]] | ''[[:d:Q122146132|special green space conservation districts]]'' | ''[[:d:Q11424233|district and zone]]''<br/>''[[:d:Q23790|natural monument]]''<br/>''[[:d:Q179049|nature reserve]]'' | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]''<br/>''[[:d:Q5162954|conservation designation]]'' | |- | [[:d:Q122911647|Q122911647]] | ''[[:d:Q122911647|territorial episcopal vicariate]]'' | ''[[:d:Q16646034|episcopal vicariate]]''<br/>''[[:d:Q12778511|vicariate]]''<br/>''[[:d:Q4835091|territory]]'' | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]''<br/>''[[:d:Q121144515|type of religious institution]]''<br/>''[[:d:Q118905629|type of Roman Catholic institution]]''<br/>''[[:d:Q111737478|Catholic ecclesiastical district]]'' | |- | [[:d:Q122955538|Q122955538]] | ''[[:d:Q122955538|treding]]'' | | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q122956696|Q122956696]] | ''[[:d:Q122956696|subdivision of Sikkim]]'' | ''[[:d:Q7631016|subdivision of India]]''<br/>''[[:d:Q105626471|subdistrict of India]]'' | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q122987727|Q122987727]] | ''[[:d:Q122987727|subdivision of Lakshadweep]]'' | ''[[:d:Q7631016|subdivision of India]]''<br/>''[[:d:Q105626471|subdistrict of India]]'' | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q122987729|Q122987729]] | ''[[:d:Q122987729|subdivision of Manipur]]'' | ''[[:d:Q7631016|subdivision of India]]''<br/>''[[:d:Q105626471|subdistrict of India]]'' | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q123009250|Q123009250]] | ''[[:d:Q123009250|community development block of Tamil Nadu]]'' | ''[[:d:Q2775236|community development block in India]]'' | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q123340192|Q123340192]] | ''[[:d:Q123340192|pobláu]]'' | ''[[:d:Q10354598|rural settlement]]''<br/>''[[:d:Q3257686|localitate]]'' | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q123553915|Q123553915]] | ''[[:d:Q123553915|part of National Government Park]]'' | ''[[:d:Q6972919|National Government Park]]'' | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q124022543|Q124022543]] | ''[[:d:Q124022543|Kotar]]'' | | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q124098638|Q124098638]] | ''[[:d:Q124098638|Roman Catholic ecclesiastical province]]'' | ''[[:d:Q111737478|Catholic ecclesiastical district]]''<br/>''[[:d:Q625160|ecclesiastical province]]''<br/>''[[:d:Q23955632|Catholic organization]]'' | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]''<br/>''[[:d:Q118905629|type of Roman Catholic institution]]'' | |- | [[:d:Q124466626|Q124466626]] | ''[[:d:Q124466626|Gokusho Urban Landscape Formation District]]'' | | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]''<br/>''[[:d:Q676050|old town]]''<br/>''[[:d:Q2221906|geographic location]]''<br/>''[[:d:Q473972|protected area]]'' | |- | [[:d:Q124474738|Q124474738]] | ''[[:d:Q124474738|Jōtenji-dōri Urban Landscape Formation District]]'' | | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]''<br/>''[[:d:Q2221906|geographic location]]''<br/>''[[:d:Q473972|protected area]]'' | |- | [[:d:Q124669069|Q124669069]] | ''[[:d:Q124669069|division of Madhya Pradesh]]'' | ''[[:d:Q1230708|division in India]]'' | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q125352368|Q125352368]] | ''[[:d:Q125352368|村镇]]'' | ''[[:d:Q486972|localitate populate]]'' | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q125626392|Q125626392]] | ''[[:d:Q125626392|revenue division in Tamil Nadu]]'' | ''[[:d:Q7631016|subdivision of India]]'' | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q125626445|Q125626445]] | ''[[:d:Q125626445|revenue division in Andhra Pradesh]]'' | ''[[:d:Q7631016|subdivision of India]]'' | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q125626476|Q125626476]] | ''[[:d:Q125626476|revenue division in Telangana]]'' | ''[[:d:Q7631016|subdivision of India]]'' | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q125627541|Q125627541]] | ''[[:d:Q125627541|revenue division in Kerala]]'' | ''[[:d:Q7631016|subdivision of India]]'' | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q125631936|Q125631936]] | ''[[:d:Q125631936|subdivision of Bihar]]'' | ''[[:d:Q7631016|subdivision of India]]'' | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q125631953|Q125631953]] | ''[[:d:Q125631953|subdivision of Uttar Pradesh]]'' | ''[[:d:Q7631016|subdivision of India]]'' | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q125907346|Q125907346]] | ''[[:d:Q125907346|division of Uttar Pradesh]]'' | ''[[:d:Q1230708|division in India]]'' | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q125907347|Q125907347]] | ''[[:d:Q125907347|division of Jharkhand]]'' | ''[[:d:Q1230708|division in India]]'' | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q125907349|Q125907349]] | ''[[:d:Q125907349|division of Chhattisgarh]]'' | ''[[:d:Q1230708|division in India]]'' | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q125907350|Q125907350]] | ''[[:d:Q125907350|division of Rajasthan]]'' | ''[[:d:Q1230708|division in India]]'' | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q125907351|Q125907351]] | ''[[:d:Q125907351|division of Haryana]]'' | ''[[:d:Q1230708|division in India]]'' | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q125907352|Q125907352]] | ''[[:d:Q125907352|division of Jammu And Kashmir]]'' | ''[[:d:Q1230708|division in India]]'' | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q125907353|Q125907353]] | ''[[:d:Q125907353|division of Bihar]]'' | ''[[:d:Q1230708|division in India]]'' | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q125907354|Q125907354]] | ''[[:d:Q125907354|division of Assam]]'' | ''[[:d:Q1230708|division in India]]'' | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q125907355|Q125907355]] | ''[[:d:Q125907355|division of Odisha]]'' | ''[[:d:Q1230708|division in India]]'' | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q125907356|Q125907356]] | ''[[:d:Q125907356|division of Delhi]]'' | ''[[:d:Q1230708|division in India]]'' | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q125907357|Q125907357]] | ''[[:d:Q125907357|division of Maharashtra]]'' | ''[[:d:Q1230708|division in India]]'' | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q125907359|Q125907359]] | ''[[:d:Q125907359|division of Himachal Pradesh]]'' | ''[[:d:Q1230708|division in India]]'' | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q125907360|Q125907360]] | ''[[:d:Q125907360|division of Karnataka]]'' | ''[[:d:Q1230708|division in India]]'' | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q125907362|Q125907362]] | ''[[:d:Q125907362|division of Meghalaya]]'' | ''[[:d:Q1230708|division in India]]'' | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q125907363|Q125907363]] | ''[[:d:Q125907363|division of Arunachal Pradesh]]'' | ''[[:d:Q1230708|division in India]]'' | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q125907364|Q125907364]] | ''[[:d:Q125907364|division of Ladakh]]'' | ''[[:d:Q1230708|division in India]]'' | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q125907365|Q125907365]] | ''[[:d:Q125907365|division of Punjab]]'' | ''[[:d:Q1230708|division in India]]'' | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q125907368|Q125907368]] | ''[[:d:Q125907368|division of Uttarakhand]]'' | ''[[:d:Q1230708|division in India]]'' | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q125907369|Q125907369]] | ''[[:d:Q125907369|division of Nagaland]]'' | ''[[:d:Q1230708|division in India]]'' | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q125918906|Q125918906]] | ''[[:d:Q125918906|subdivision of Maharashtra]]'' | ''[[:d:Q7631016|subdivision of India]]'' | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q125919325|Q125919325]] | ''[[:d:Q125919325|subdivision of Uttarakhand]]'' | ''[[:d:Q7631016|subdivision of India]]'' | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q125919353|Q125919353]] | ''[[:d:Q125919353|subdivision of Jharkhand]]'' | ''[[:d:Q7631016|subdivision of India]]'' | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q125923559|Q125923559]] | ''[[:d:Q125923559|subdivsion of Gujarat]]'' | ''[[:d:Q7631016|subdivision of India]]'' | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q126896673|Q126896673]] | ''[[:d:Q126896673|district of South Korea (non-autonomous)]]'' | [[entitate territorial administrative]]<br/>''[[:d:Q149621|district]]''<br/>''[[:d:Q41156|administrative territorial entity of South Korea]]''<br/>''[[:d:Q12357920|third-level administrative division]]'' | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q127229284|Q127229284]] | ''[[:d:Q127229284|Ammany of Brussels]]'' | [[entitate territorial administrative]] | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q127378230|Q127378230]] | ''[[:d:Q127378230|isolated dwelling in Latvia]]'' | ''[[:d:Q10354598|rural settlement]]''<br/>''[[:d:Q109779065|human settlement in Latvia]]'' | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q128477938|Q128477938]] | ''[[:d:Q128477938|haengjeongmyeon]]'' | ''[[:d:Q483515|myeon]]'' | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q128807925|Q128807925]] | ''[[:d:Q128807925|арбан]]'' | [[village]]<br/>''[[:d:Q10354598|rural settlement]]'' | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]''<br/>''[[:d:Q98966309|classification of human settlements]]'' | |- | [[:d:Q130241638|Q130241638]] | ''[[:d:Q130241638|каймаканство]]'' | ''[[:d:Q10864048|subdivision territorial administrative al prime nivello]]''<br/>''[[:d:Q19953632|former administrative territorial entity]]'' | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q130376174|Q130376174]] | ''[[:d:Q130376174|ri (administrative)]]'' | [[village]]<br/>''[[:d:Q41156|administrative territorial entity of South Korea]]'' | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q130458414|Q130458414]] | ''[[:d:Q130458414|郷]]'' | [[entitate territorial administrative]] | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q130616842|Q130616842]] | ''[[:d:Q130616842|circoscrizione di Ravenna]]'' | ''[[:d:Q13582281|circoscrizione di decentramento comunale in Italy]]''<ref name="ref_dd65dee6a537ba0e05d1f1ed5316bd12d7968992a988c0fc93b55df5d013f4e0">https://www.comune.ra.it/il-comune/decentramento/</ref> | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q132730984|Q132730984]] | ''[[:d:Q132730984|commune of Burundi]]'' | ''[[:d:Q3266850|commune]]''<br/>''[[:d:Q192611|districto electoral]]'' | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q132732881|Q132732881]] | ''[[:d:Q132732881|administrative territorial entity of the Sahrawi Arab Democratic Republic]]'' | ''[[:d:Q3268571|administrative territorial entity of a single country]]'' | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q133800978|Q133800978]] | ''[[:d:Q133800978|praefectura]]'' | ''[[:d:Q15644911|administrative territorial entity of the Roman Empire]]'' | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q134552029|Q134552029]] | ''[[:d:Q134552029|Pana (Meitei culture)]]'' | | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q135009855|Q135009855]] | ''[[:d:Q135009855|sub-tehsil]]'' | [[entitate territorial administrative]] | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q135111350|Q135111350]] | ''[[:d:Q135111350|district]]'' | ''[[:d:Q19953632|former administrative territorial entity]]'' | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q135112192|Q135112192]] | ''[[:d:Q135112192|parish annex]]'' | ''[[:d:Q20926517|religious administrative territorial entity]]'' | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q135299026|Q135299026]] | ''[[:d:Q135299026|territorial unit (uban) of a Tbilisi district]]'' | [[entitate territorial administrative]]<ref name="ref_71c6998a0c78646412338731cf5df74a1762d1601988206b4d7e04c6c89b3f5f">https://matsne.gov.ge/ka/document/view/2602734</ref> | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]''<ref name="ref_71c6998a0c78646412338731cf5df74a1762d1601988206b4d7e04c6c89b3f5f">https://matsne.gov.ge/ka/document/view/2602734</ref> | |- | [[:d:Q135415335|Q135415335]] | ''[[:d:Q135415335|Hêm]]'' | ''[[:d:Q51041800|religious administrative entity]]'' | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q135437929|Q135437929]] | ''[[:d:Q135437929|hetmanate]]'' | [[stato]] | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q135447139|Q135447139]] | ''[[:d:Q135447139|Verbrecherstaat]]'' | [[stato]] | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q135451523|Q135451523]] | ''[[:d:Q135451523|mezraa]]'' | | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q135455595|Q135455595]] | ''[[:d:Q135455595|kasaba]]'' | ''[[:d:Q3957|burgo]]'' | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q135512166|Q135512166]] | ''[[:d:Q135512166|gospodarlık]]'' | | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q136098733|Q136098733]] | ''[[:d:Q136098733|paşa livası]]'' | | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q136431832|Q136431832]] | ''[[:d:Q136431832|Ortschaft (Niedersachsen)]]'' | ''[[:d:Q11183787|Ortschaft]]''<br/>''[[:d:Q486972|localitate populate]]'' | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q136442176|Q136442176]] | ''[[:d:Q136442176|Zone police]]'' | | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q136442212|Q136442212]] | ''[[:d:Q136442212|Zone gendarmerie]]'' | | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q136534136|Q136534136]] | ''[[:d:Q136534136|поссовет в СССР]]'' | ''[[:d:Q1631226|settlement council]]''<br/>''[[:d:Q211201|Soviet]]''<br/>''[[:d:Q4204491|administrative territorial entity of the Soviet Union]]'' | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q136534923|Q136534923]] | ''[[:d:Q136534923|горсовет в СССР]]'' | ''[[:d:Q3154693|city council]]''<br/>''[[:d:Q211201|Soviet]]''<br/>''[[:d:Q4204491|administrative territorial entity of the Soviet Union]]'' | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q136935588|Q136935588]] | ''[[:d:Q136935588|Guinean neighborhood]]'' | [[entitate territorial administrative]]<br/>''[[:d:Q123705|vicinitate]]'' | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q137211599|Q137211599]] | ''[[:d:Q137211599|aksakal]]'' | | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q137211677|Q137211677]] | ''[[:d:Q137211677|tuman (Bukhara Emirate)]]'' | ''[[:d:Q12357832|division administrative del secunde nivello]]'' | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q137211923|Q137211923]] | ''[[:d:Q137211923|qūrğancha]]'' | | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q137260405|Q137260405]] | ''[[:d:Q137260405|SS-Abschnitt XXXIX]]'' | | ''[[:d:Q18332808|SS-Abschnitt]]''<br/>''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]''<br/>''[[:d:Q43229|organisation]]''<br/>''[[:d:Q207320|paramilitary organization]]''<br/>''[[:d:Q153936|militia]]'' | |- | [[:d:Q138388710|Q138388710]] | ''[[:d:Q138388710|consiglio di zona of Livorno]]'' | ''[[:d:Q13582281|circoscrizione di decentramento comunale in Italy]]'' | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q138823494|Q138823494]] | ''[[:d:Q138823494|federated region]]'' | ''[[:d:Q3455524|region administrative]]'' | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q138823699|Q138823699]] | ''[[:d:Q138823699|federated community]]'' | ''[[:d:Q138823755|administrative community]]'' | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q138823755|Q138823755]] | ''[[:d:Q138823755|administrative community]]'' | ''[[:d:Q177634|community]]'' | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q140039150|Q140039150]] | ''[[:d:Q140039150|presbytery]]'' | ''[[:d:Q20926517|religious administrative territorial entity]]''<br/>''[[:d:Q51041800|religious administrative entity]]'' | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]''<br/>''[[:d:Q121144515|type of religious institution]]'' | |- | [[:d:Q140835258|Q140835258]] | ''[[:d:Q140835258|arrondissement municipal du Gabon]]'' | ''[[:d:Q837766|local authority]]'' | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q140835651|Q140835651]] | ''[[:d:Q140835651|commune gabonaise]]'' | ''[[:d:Q3266850|commune]]'' | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q141164518|Q141164518]] | ''[[:d:Q141164518|fifth-level administrative division in Indonesia]]'' | ''[[:d:Q15640612|fifth-level administrative division]]'' | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q141164534|Q141164534]] | ''[[:d:Q141164534|sixth-level administrative division in Indonesia]]'' | ''[[:d:Q22927291|sixth-level administrative division]]'' | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |- | [[:d:Q141164550|Q141164550]] | ''[[:d:Q141164550|seventh-level administrative division in Indonesia]]'' | ''[[:d:Q1799794|administrative territorial entity of a specific level]]'' | ''[[:d:Q15617994|administrative territorial entity type]]'' | |} {{Wikidata list end}} nza628twaixodw347lgx4l99jltws2p 0 40247 699236 590341 2026-08-27T18:34:58Z InternetArchiveBot 40773 Add 1 book for [[Wikipedia:Verificabilitate]] (20260827)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 699236 wikitext text/x-wiki [[File:US Navy 040421-N-8090G-001 Hospital Corpsman 3rd Class Flowers administers chest compressions to a simulated cardiac arrest victim.jpg|thumbnail|Administration de [[reanimation cardiopulmonar]] durante un arresto cardiac simulate.]] Le '''arresto cardiac''', cognite etiam como '''arresto cardiopulmonar''' o '''arresto circulatori''', es le subite cessation del circulation del [[sanguine]] debite al fallimento del [[corde]] in contraher se effectivemente.<ref name="Harrison">{{cite book |author=Jameson, J. N. St C.; Dennis L. Kasper; Harrison, Tinsley Randolph; Braunwald, Eugene; Fauci, Anthony S.; Hauser, Stephen L; Longo, Dan L. |title=Harrison's principles of internal medicine |url=https://archive.org/details/harrisonsprincip0000denn_s2x3 |publisher=McGraw-Hill Medical Publishing Division |location=New York |year=2005 |pages= |isbn=0-07-140235-7}}</ref> Le arresto cardiac differe del [[infarcto cardiac]] (etiam cognite como [[attacco cardiac]]), in le qual le fluxo del sanguine verso le [[Myocardio|musculo cardiac]] es impedite de maniera que le texito cardiac mori in parte o in toto. Illo differe differe etiam del [[insufficientia cardiac]], ubi le circulation es inadequate mais le corde totevia pumpa sanguine in grado sufficiente pro sustener le vita. Le arresto del circulation del sanguine impedi le livration de [[oxygeno]] e [[glucosa]] al [[corpore]]. Le carentia de oxygeno e glucosa al [[cerebro]] causa le perdita del [[conscientia]], que resulta in [[respiration]] anormal o absente. Le arresto cardiac es un emergentia medical que, in certe situationes, es remediabile si illo es promptemente tractate. Un arresto cardiac inexpectate pote ducer al morte intra minutas; isto se appella un ''decesso cardiac subite'' ({{LangWithName|en|sudden cardiac death, SCD}}). [[Prime auxilio]] saepe incipe con [[reanimation cardiopulmonar]] (Anglese:CPR) pro retener le [[sanguine]] [[oxygeno|oxygenate]] fluente usque tractamento medical essera disponibile. == Referentias == <references/> {{Traduction a completar|en|Cardiac arrest|732636400}} {{commonscat|Cardiac arrest|Arresto cardiac}} [[Categoria:Cardiologia]] eqme8puc9xo8639gqygvsz24l3dzhfk 0 40673 699164 693714 2026-08-27T17:00:34Z InternetArchiveBot 40773 Add 1 book for [[Wikipedia:Verificabilitate]] (20260827)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 699164 wikitext text/x-wiki {{infobox}} '''Takbīr''' ([[Lingua arabe|arabo]] <big>تَكْبِير</big>) esse le nomine del expression arabo-islamic '''''Allāh^u Akbar''''' (<big>الله أَكْبَر</big>, solitemente traducite cum le [[Locution|locutiones]] latin «[[Allah|Deo]] es le plus grande» o «[[Deo]] [le] Altissime»),<ref>ex [[''Free English Dictionary''|Free English Dictionary]]: {{cite web|url=http://www.thefreedictionary.com/Takbir|title='''Takbir'''}}</ref><ref>{{cite web|title=The Times of the Five Daily Prayers|url=http://www.raleighmasjid.org/how-to-pray/times.htm|accessdate=23 August 2015}}</ref><ref>{{cite web|title=Allahu Akbar|url=http://middleeast.about.com/od/a/g/allahu-akbar-definition.htm|accessdate=9 June 2013|archivedate=19 July 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160719191106/http://middleeast.about.com/od/a/g/allahu-akbar-definition.htm}}</ref> atque del movimento del corpore a illo annexe<ref>Quran Focus Academy, {{cite web|url=http://www.quranfocus.com/blog/how-to-perform-eid-ul-adha-prayer-step-by-step/|title=''How to perform Eid-ul-Adha Prayer (Step by Step)''|accessdate=2017-03-06|archivedate=2017-03-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170307050940/http://www.quranfocus.com/blog/how-to-perform-eid-ul-adha-prayer-step-by-step/}}</ref>. Il es un expression commun in le [[Islam|mundo islamic]], usate in varie contextos per le [[Musulman|musulmanes]]: in le [[oration religiose]] ([[Salāt|''salāt'']]), in le vocation al ''salat'' ([[Adhān|''adhān'']]),<ref name="Nigosian102">{{cite book|last=Nigosian|first=S. A.|title=Islam: Its History, Teaching, and Practices|url=https://archive.org/details/islamitshistoryt0000nigo_j9b3|year=2004|publisher=[[Indiana University Press]]|location=[[Indiana]]|isbn=0-253-21627-3|page=[https://archive.org/details/islamitshistoryt0000nigo_j9b3/page/102 102]}}</ref> in tempores de affliction, pro exprimer determination resolute o defiantia, vel come un invocation informal de [[fide]]. ==Referentias== <references /> www.alfurqan.academy n4x7lp2z1s7oaouqzj9zfhdwz2j9dhj 0 42313 699158 675095 2026-08-27T16:57:01Z InternetArchiveBot 40773 Add 5 books for [[Wikipedia:Verificabilitate]] (20260827)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 699158 wikitext text/x-wiki {{altere usos|le medico anglese|le scriptor anglese|William Fryer Harvey}} {{Infobox/articulo/persona}} '''William Harvey ''' (Folkestone, [[Kent]], [[Anglaterra]] le [[1 de april]] [[1578]]&nbsp;– Roehampton, [[London]], Anglaterra le [[3 de junio]] [[1657]]) esseva un medico [[Anglaterra|anglese]] qui in 1628 describeva pro le prime vice le motiones de [[sanguine]] in su libro ''Exercitatio Anatomica de Motu Cordis et Sanguinis in Animalibus'' == Obras == [[File:William Harvey.jpeg|thumb|William Harvey ]] * [[1628]]. ''Exercitatio Anatomica de Motu Cordis et Sanguinis in Animalibus'' * [[1651]]. ''De Generatione'' == Bibliographia == {{commonscat|William Harvey}} * {{cite book | author = Butterfield, Herbert | title = The Origins of Modern Science | url = https://archive.org/details/originsofmoderns0000herb | year = 1957 | publisher = The Free Press | location = New York | edition = revised }} * {{cite book | author = Gregory, Andrew | title = Harvey's Heart, The Discovery of Blood Circulation | url = https://archive.org/details/harveysheartdisc0000greg | publisher = Icon Books | location = Cambridge, England | year = 2001 }} * {{cite book | author = Harvey, William | title = On the Motion of the Heart and Blood in Animals | publisher = George Bell and Sons | location = London | year = 1889 | url = http://books.google.com/?id=ewAIAAAAIAAJ&printsec=frontcover&dq=william+harvey }} * {{cite book | author= Harvey, William |coauthor=Translated by Kenneth J. Franklin. Introduction by Dr. Andrew Wear| title= The Circulation of the Blood and Other Writings | publisher = Everyman: Orion Publishing Group | location= London | year= 1993 | isbn=0-460-87362-8}} *{{cite book | author = Harris, Paul | title = William Harvey, Folkestone's Most Famous Son | year = 2007 | publisher = Lilburne Press | location = Folkestone }} * {{cite book | author = Kearney, Hugh | title = Science and Change 1500 - 1700 | url = https://archive.org/details/sciencechange15000kear | year = 1971 | publisher = McGraw-Hill | location = New York }} * {{cite book | author = Mitchell, Silas Weir | title = Some Memoranda in Regard to William Harvey, M.D. | url = https://archive.org/details/somememorandainr00mitc | year = 1907}} * {{cite book | author = Munk, William | authorlink = William Munk | title = The Roll of the Royal College of Physicians of London, Vol. I | year = 1878 | location = London | edition = 2nd | pages = 124 – 146 | url = http://www.rcplondon.ac.uk/heritage/munksroll/munk_details.asp?ID=5069 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090615145945/http://www.rcplondon.ac.uk/heritage/munksroll/munk_details.asp?ID=5069 |date=2009-06-15 }} * {{cite book | author = Rapson, Helen | title = The Circulation of the Blood | year = 1982 | publisher = Frederick Muller | location = London }} * {{cite book | author = Singer, Charles | title = A History of Biology | url = https://archive.org/details/lbg.574.sin.0493 | year = 1959 | location = London | publisher = Abelard-Schuman | edition = third, revised }} * {{cite book | author = Royal Society of Medicine (Great Britain) | title = Portraits of Dr. William Harvey | year = 1913 | publisher = Humphrey Milford, Oxford University Press | location = London | url = http://www.archive.org/details/portraitsofdrwil00royarich}} * {{cite book | author= Willis, Robert (translator) | title=The Works of William Harvey | year= 1847 | publisher= Sydenham Society| location= London | url= http://www.archive.org/details/workswilliamhar00harvgoog}} {{traduction|la|Gulielmus Harveus|3052542}} {{DEFAULTSORT:Harvey, William}} [[Categoria:Gente anglese]] [[Categoria:Physiologos]] [[Categoria:Cardiologos]] [[Categoria:Anatomistas]] r3ya0obfb7jjkbbp0khje98afzb3ecz 0 42320 699186 689264 2026-08-27T17:22:09Z InternetArchiveBot 40773 Add 1 book for [[Wikipedia:Verificabilitate]] (20260827)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 699186 wikitext text/x-wiki {{eminente}} {{Infobox/articulo/persona | name = Raphael | image = File:Raffaello Sanzio.jpg | caption = {{lower|0.15em|Assumite portrait de Raphael<ref>Jones e Penny, {{p.|171}}. Le portrait de Raphael es probabilemente "un adaptation plus tarde de illo con le apparentia al qual omnes accorda": illo in ''[[Le Schola de Athenas]]'', garantite de [[Giorgio Vasari|Vasari]].</ref>}} | birth_name = Raffaello Sanzio da Urbino | birth_date = {{birth date|1483|3|28|mf=y}} o {{birth date|1483|4|6|mf=y}} | birth_place = [[Urbino]], [[Marche]], Italia | death_date = {{anno de morte e etate|1520|4|6|1483|4|6|mf=y}} | death_place = [[Roma]], Italia | buried_in = Le [[Pantheon]], [[Roma]] | field = {{hlist |[[Pictura]] |[[Architectura]]}} | movement = [[Renascentia Alte]] | works = }} [[File:Portrait de l'artiste avec un ami, by Raffaello Sanzio, from C2RMF retouched.jpg|thumb|''[[Autoportrait con amico]]'' (circa 1518), [[Louvre]], [[Paris]]]] '''Raphaello Sanzio da Urbino''', hodie melio cognoscite como '''Raphael''', (le [[6 de april]] o [[28 de martio]] [[1483]] – le [[6 de april]] [[1520]]<ref>Secundo differente fontes: Ille moriva a su anniversario; e ille nasceva e moriva al [[Venerdi Sancte]]. Iste facto es multo discutite, proque ambe factos non pote esser correcte.</ref>), qui esseva cognoscite famosemente per su prenomine 'Raphaello', esseva un [[pictor]] e [[architecto]] [[italia]]n del [[Renascentia]], laudate pro le perfection de su [[pictura]]s e [[designo]]s. Con [[Michelangelo]] e [[Leonardo da Vinci]], ille es parte del trinitate traditional del maestros italian de iste era. [[File:Raffaello Sanzio - Sacra Famiglia con Rafael, Tobia e San Girolamo, o Vergine del pesce.jpg|thumbnail|''Virgine del pisce'']] Raphael esseva multo productive, gereva un atelier inusualmente large, e – in despecto de su infortunate morte in le etate de 37 annos – ille lassava un grande numero de obras, specialmente in le [[Vaticano]], cuje Cameras de Raphael esseva le obra central e le plus grande de su vita, mesmo si illo non esseva finite quando ille moriva. Post su prime annos in [[Roma]], le majoritate de su obras esseva projectate per ille e executate largemente in su atelier per su designatores, con un perdita considerabile de qualitate. Ille esseva multo influente in su vita, ben que foras de Roma su obras esseva cognoscite largemente pro su obras collaborative. Post su morte, le influentia de su rival principal, Michelangelo, esseva major usque al seculos [[seculo 18|XVIII]] e [[seculo 19|XIX]], quando le qualitates plus seren esseva de novo prendite in consideration. Su carriera habeva tres phases e tres stilos como describite per [[Giorgio Vasari]]: su prime annos in [[Umbria]], un periodo de circa quatro annos (de [[1504]] a [[1508]]) apprendente le technicas artistic de [[Florentia]], finiente per su dece-duo annos final in Roma, annos hectic e triumphal in que ille laborava pro duo [[Papa]]s. == Ascendentia == {{AP|Corte de Urbino}} [[File:Giovanni Santi - Christ supported by two angels.jpg|thumb|Obra de [[Giovanni Santi]], patre de Raphael; ''Christo sustenite per duo angelos'' ([[1490]]).]] Raphael nasceva in [[Urbino]], un parve citate de [[Italia]] central, in le region de [[Marcas]], un localitate parve del puncto de vista artistic,<ref group="n.">''Urbino: The Story of a Renaissance City'' de June Osborne, in le pag. 39 dice que le loco habeva un "pauc milles" de habitantes como multe alteres, ancora hodie illo ha 15.000 habitantes sin studentes universitari.</ref> ubi su patre [[Giovanni Santi]] esseva pictor al corte del duce. In le parve corte de Urbino, Giovanni esseva integrate in le circulo private del familia in un grado superior que esseva habitual in altere cortes italian, basate sur un importante centro de cultura litterari e artistic.<ref>Jones and Penny, pp. 1-2</ref> Crescente in iste parve corte dava a Raphael le opportunitate de apprender le manieras polite e le costumes social tanto laudate per Vasari.<ref>Vasari, pag. 207.</ref> Le vita cortese de Urbino in iste epocha esseva considerate per [[Baldassare Castiglione]] (in su obra ''[[Le Cortesano]]''<ref>{{cite book |url=http://espasa.es/El-cortesano_51_1820 |title=El Cortesano |access-date=15 de febrero de 2010 |date=2010 |publisher=Editorial Espasa Calpe |urlfile=http://web.archive.org/web/http://espasa.es/El-cortesano_51_1820 |fechaarchivo=28 de novembre de 2015 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091218045307/http://espasa.es/El-cortesano_51_1820 |date=2009-12-18 }}</ref> in [[1528]]) como modello de [[virtute]]s de un corte humanitari italian. Castiglione se installava in Urbino in le anno 1504, quando Raphael non resideva plus ibi; nonobstante, ille le visitava multo sovente, lo que resultava in un longe amicitate. Altere visitatores habitual del corte deveniva etiam su amicos: [[Pietro Bibbiena]] e [[Pietro Bembo]], nominate ambes [[cardinal]]es postea. Illes esseva cognoscite como bon [[Scriptor|scriptores]] e viveva in Roma al mesme tempore que Raphael. Raphael se moveva con commoditate in alte spheras social durante tote su vita, lo que ha essite un del factores que ha contribuite a dar un erronee impression de un carriera artistic facile. Ille non recipeva un complete education humanistic, e pro isto on non sape con claritate si ille legeva facilemente le [[Lingua latin|latino]].<ref>Jones & Penny, pag. 204.</ref> == Biographia == === Le prime annos (1483-1503) === [[File:Raphael colonna 01.jpg|thumb|Possibile autoportrait de Raphael durante su adolescentia]] [[File:Raffaello - Spozalizio - Web Gallery of Art.jpg|thumb|''[[Le Matrimonio del Virgine]]'' de Raphael Sanzio, in le Pinacotheca de Brera in Milano. In iste obra, on pote appreciar le influentia de [[Perugino]] in le maniera de picturar le juvene.]] Su matre, Magia di Battista di Nicola Ciarla, moriva in 1491, e le [[1 de augusto]] [[1494]], [[Giovanni Santi]], su patre, se maritava de nove. Con solmente 11 annos, Raphael habeva devenite orphano e sub le guarda legal de su oncle Bartolomeo, [[sacerdote]], qui initiava un contention con le [[matrastra]] del juvene. Nonobstante, Raphael continuava viver con illa. On ja habeva denotate su talento, secundo [[Giorgio Vasari]], qui conta que ille habeva essite "un grande adjuta pro su patre".<ref>Jones & Penny, pag. 5.</ref><ref>Vasari, capitulo ''Life''.</ref> Un fulgente [[autoportrait]] de su adolescentia monstra su precoce talento.<ref>[http://z.about.com/d/arthistory/1/0/W/O/raphael_colonna_01.jpg Imagine de Raphael Sanzio] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202121830/http://z.about.com/d/arthistory/1/0/W/O/raphael_colonna_01.jpg|date=2007-12-02}} in le [[Museo Ashmolean]].</ref> Le atelier de su patre continuava e, probabilemente in compania de su matrastra, jocava un relevante rolo in su gestion desde su juventute. In Urbino ille habeva le opportunitate de cognoscer le obra de [[Paolo Uccello]] († [[1475]]), le precedente pictor del corte, e de [[Luca Signorelli]], qui usque al anno [[1498]] resideva e travaliava in le citate vicin [[Città di Castello]].<ref>Jones & Penny: pp. 4-5, 8 y 20.</ref> Secundo Vasari, le patre le placiava in le atelier del maestro de [[Umbria (Italia)|Umbria]] [[Pietro Perugino]] como [[apprentisse]], «malgrado le lacrimas de su matre». Le evidentia de un periodo de apprentissage veni solmente de Vasari e de altere fontes,<ref group=n.>Simone Fornari in 1549-50, vide etiam Gould, pag. 207.</ref> e il ha essite discutite, proque le matre moriva quando ille habeva octo annos, lo que esseva troppo tosto pro comenciar su formation. Un theoria alternative es que ille recipeva alicun trainamento de [[Timoteo Viti]], un pictor del corte de Urbino desde [[1495]].<ref>Jones & Penny, pag. 8.</ref> Ma le historicos moderne es de accordo que Raphael travaliava al minus como adjutante de Perugino desde circa [[1500]]; le influentia de Perugino in su prime obras es multo evidente: "probabilemente nulle altere apprentisse de talento habeva absorbite le apprendimentos de su maestro como habeva facite Raphael, comparante le ancora con Leonardo da Vinci e Michelangelo", secundo Wölfflin.<ref>Wölfflin, pag. 73.</ref> Vasari scribe que, durante iste periodo, il esseva impossibile distinguer le obras de ambe artistas, ma multe [[Historia de arte|historicos de arte]] moderne affirma haber detectate le partes que Raphael pingeva como adjutante in obras per Perugino o de su atelier. Ultra le similitude stilistic, le technicas esseva anque multo simile, per exemplo, in le dense application del color, con le uso de un medio a base de [[vernisse]], in le umbras e le adornamentos obscur, ma con un application plus legier in le partes carnal. Nonobstante, le excesso de resina in le vernisse ha causate sovente fissuras in areas de picturas de ambe maestros.<ref>Jones e Penny, pag. 17.</ref> Le atelier de Perugino esseva active tanto in [[Perugia]] como in [[Florentia]], forsan con duo succursales permanente.<ref>Jones & Penny, pp. 2-5.</ref> On considera que in 1501 Raphael esseva un ''Maestro de plen derecto'', completemente formate. Su prime obra documentate esseva le ''[[Retablo Baronci]]'', ben que il ha un contention con ''[[Le resurrection de Christo (Raphael)|Le resurrection de Christo]]'' que esseva complite inter le annos 1499 e 1501, pro le Ecclesia de San Nicolas de Tolentino in Città di Castello, un citate a medie cammino inter Perugia e Urbino. [[Evangelista di Pian di Meleto]], qui habeva travaliate pro su parente, compartiva le commission del obra, que data de 1500 e esseva terminate in 1501; hodie solmente remane alicun portiones e un schizzo preparatori.<ref group="n.">Le obra esseva multo damnate per un [[seismo]] in le anno 1789 e su restos ha essite disseminate in le museos in [[Europa]].</ref> Durante le sequente annos Raphael pingeva obras pro altere ecclesias, includente le ''[[Crucifixion Mond]]'', circa 1503, e ''[[Le Matrimonio del Virgine]]'' in le Pinacotheca de Brera, assi como obras pro Perugia, como le ''Retablo Oddi'', ''Le annunciation'', ''Le Adoration del Magos'' e ''Le coronation del Virgine'' 1501-1503. Ille probabilemente visitava Florentia in iste epocha. Il se tracta de obras major, alicun de illos como [[fresco]]s, in le quales Raphael limita le composition al static stilo de Perugino. In iste annos ille pingeva multo parve e saporose picturas de cavalletto, le major parte possibilemente pro amantes de pictura del corte de Urbino, como ''[[Le Gratias (Raphael)|Le Gratias]]'', ''[[Le somno del cavallero]]'' o ''[[Sancte Michael (Raphael, 1501)|Sancte Michael]]'', e comenciava pinger ''[[Virgine con le Infante inthronisate e sanctos]]''.<ref>Jones e Penny, pp. 5-8.</ref><ref>{{Cite book |last= Chastel |first= André |title= Le arte italiano |url= http://books.google.es/books?id=gDIW3l5BRYIC&lpg=PP1&pg=PA281#v=onepage&q&f=false |date= 1988 |publisher=Ediciones AKAL|isbn= 9788476003015 |page=281}}</ref> In le anno 1502 Raphael esseva in [[Siena]], invitate per un altere apprentisse de Perugino, [[Pinturicchio]], "essente amico de Raphael e cognoscitor de su capacitate como artista del plus elevate qualitate", nam ille le adjutava con le obras, e multo probabilemente con le [[designo]]s, pro un serie de frescos in le [[Bibliotheca Piccolomini]] del [[Cathedral de Siena]].<ref>"Un schizzo supervivente resimila esser principalmente debite a Raphael". Jones e Penny, pág. 20.</ref> Il es evidente que in iste phase precoce de su carriera ille ja esseva un artista unic. === Influentia florentin (1504-1508) === [[File:Raphael missing.jpg|thumb|Portrait de un juvene, forsan [[Francesco Maria della Rovere]], ancian pertinentia al [[Museo Czartoryski]] in [[Cracovia]] e actualmente disparite.]] Raphael viveva un vita de "[[nomade]]", travaliante in distincte locos in le nord de Italia, ma passante un bon parte de su tempore in Florentia, forsan desde 1504. Assi, ben que on sole referer a su "intervallo florentin" inter 1504 e 1508, ille probabilemente nunquam resideva ibi de forma continue.<ref>Gould, pp. 207-208.</ref> In qualcunque caso, ille visitava le citate pro provider se de materiales. Il existe un littera de recommendation, datate de octobre 1504, del matre del sequente duce de Urbino: "Le portator de iste littera es Raphaello, pictor de Urbino, qui es dotate pro iste profession e qui se ha determinate passar alcun tempore in Florentia pro continuar con su studios. E proque su patre esseva multo honeste e io le amava multo, e le filio es un sensibile juvene polite, tanto pro un cosa como pro un altere, ille ha un large affecto...".<ref>Jones e Penny, pág. 5.</ref> Como antea con Perugino e alteres, Raphael esseva capace de assimilar le influentia del arte florentin, respectante le evolution de su stilo proprie. Le frescos que esseva facite in [[Perugia]] circum [[1505]] monstra un nove qualitate monumental in le formas, que poterea evidentiar le influentia de [[Fra Bartolomeo]], que Vasari mentiona como un amico de Raphael. Ma le influentia le plus stupende in iste periodo esseva illo de [[Leonardo da Vinci]], qui esseva in le citate inter 1500 e 1506. Le formas de Raphael comenciava a prender positiones plus complicate e dynamic, ben que ancora le themas esseva majormente "reposante". Raphael comenciava a facer schizzos de homines nude pugnate, un de su major obsessiones de iste periodo florentin. Un altere designo es le retiro de un femina juvene, utilisate le composition pyramidal in tres cameras del recente [[Mona Lisa]], ma con un apparentia completemente raphaelesc. Altere del inventiones composite de Leonardo, le pyramidal ''Sacrate Familia'', se repeteva in un serie de obras que se considera inter su plus famose picturas de [[cavalletto]]. In le [[Royal Collection]] il ha un designo de Raphael del obra perdite de Leonardo ''Leda e le cygno'', del qual ille prendeva le postura in ''[[contrapuncto]]'' pro su ''[[Sancte Catharina de Alexandria]]''.<ref>Galeria National de London, Jones & Penny: 44.</ref> Etiam ille ameliorava su proprie version del ''[[sfumato]]'' de Leonardo, pro dar plus de finessa al representation del carne, e disveloppava le excambio de reguardos inter le gruppos, ben que multo minus enigmatic que le resultatos per Leonardo. In plus, ille sapeva conservar in su obras le luce blande e clar de Perugino.<ref>Jones & Penny, pp. 21-45.</ref> Leonardo esseva un pauco minus de un trentena de annos major que Raphael, ma [[Michelangelo]], que in iste epocha viveva in [[Roma]], esseva solmente octo annos major. Michelangelo detestava Leonardo, e in Roma ille comenciava a detestar Raphael tamben plus ancora, attribuente conspirationes contra ille.<ref>Vasari, Michelangelo, pag. 251</ref> Raphael debeva cognoscer su obras in [[Florentia]], ma su travalios plus original de iste epocha indicava un direction multo differente. In su ''[[Deposition de Christo (Raphael)|Deposition de Christo]]'', al modo classic del [[sarcophago]]s, omne figura es situate in le fronte in un arrangiamento complicate e non totalmente successose. Wöllflin discoperi le influentia del virgine de Michelangelo in le ''[[Tondo Doni]]'' in le figura geniculante a dextera, ma le resto del composition se distantia multo de su stilo, o illo de Leonardo. Ben que iste obra esseva multo considerate in le epocha, e multo postea retirate al fortia de Perugia per le [[Borghese]], il se tracta de un obra isolate de su production. Su classicismo prenderea plus tarde un direction minus "literal".<ref>Jones & Penny, pp. 44-47.</ref><ref>Wöllflin, pp. 79-82.</ref> === Le Cameras de Raphael (1509-1513) === [[File:Misa de Bolsena.jpg|thumb|left|270px|''[[Le missa de Bolsena]]'', 1514, Camera de Heliodoro]] [[File:13 Estancia de Heliodoro (Liberación de San Pedro).jpg|thumb|left|270px|''[[Liberation de Sancte Petro]]'', 1514, Camera de Heliodoro]] [[File:17 Estancia del Incendio del Borgo (Incendio del Borgo).jpg|thumb|left|270px|''[[Le incendio del Borgo]]'', 1514, Camera del incendio del Borgo, pingite pro le atelier de Raphael a partir de un designo del artista]] [[File:Raffael 072.jpg|thumb|left|270px|''[[Le Parnasso]]'', 1511, Camera del Signatura]] Al fin de [[1508]] Raphael se transfereva a [[Roma]], ubi ille entrava in le servicio del papa [[Julio II]], probabilemente gratias al recommendation del architecto [[Donato Bramante]], qui alora travaliava in le [[Basilica de Sancte Petro]], e qui esseva originari de Urbino e habeva alcun relation con Raphael.<ref>Jones & Penny:49, differente Gould:208 con respecto al data de lor arrivata</ref> Al differentia de Michelangelo, qui non realisava travalio artistic durante un certe tempore in Roma ante de reciper le prime commissiones,<ref>Vasari, pag. 247.</ref> le juvene artista recipeva presto le commission de decorar le [[fresco]]s del bibliotheca private del pontifice in le [[Vaticano]].<ref group="n.">Ben que Julio II non esseva un large lector (un inventario realisate ante su morte summa un total de 220 libros, multes pro le epocha, ma un amonta totalmente insufficiente pro un bibliotheca de tal grandor. Il non habeva sitos pro plancas in le muros, perque le volumines esseva magazinate in coffros in le medio del bibliotheca. Iste dicite coffros ha essite destruite durante le [[Saccheo de Roma]] in [[1527]].</ref> <ref>Jones & Penny, pag. 4952.</ref> Il esseva un projecto multo plus importante e extensive que ulle altere projecto que ille habeva travaliate usque iste momento, e usque a iste data ille non habeva facite alcun altar in Florentia. In su equipa il habeva altere artistas travaliante in differente locos, multes de illes picturava obras commissionate per le odiate predecessor de Julio II, le papa espaniol [[Alejandro VI]]. Le nove pontifice habeva decidite rader qualque vestigios del papa [[Casa de Borja|Borgia]].<ref>Jones & Penny, pag. 49</ref> [[Michelangelo]] recipeva le commission de pinger le cupola del [[Cappella Sixtin]]. Le prime del celebre [[Cameras de Raphael]], le qual ille comenciava a pinger, es le famose 'Camera del Signatura' — pro le uso que illo habeva in le tempore de [[Giorgio Vasari]]. Illo produceva un impacto extraordinari in le arte romano. Hodie illo es considerate le obra maestro del pictor; illo contine [[Le Schola de Athenas]], [[Le Parnasso (Raphael)|Le Parnasso]] e [[Le contention del Sacramento]], que son alicun del obras le plus cognoscite del pictor. Como consequentia de iste large successo, ille esseva commissionate con nove cameras, displaciante altere artistas previemente contractate como [[Perugino]] o [[Luca Signorelli]]. Ille finiva tres de illos, omnes con picturas in lor muros e, sovente, anque in le tectos. Le enormitate del travalio assumite le obligava a delegar le execution practic de su designos detaliate (que ille sempre realisava in persona) al numerose membros del ateliers que ille habeva. Il esseva iste artistas de profunde capacitate, qui, post le morte de Raphael, esseva commissionate del decoration del quarte camera, basate sur le designos que le maestro habeva lassate. Le morte de Julio II ([[1513]]) non interrumpeva le travalios, alora su successor, papa [[Leon X]], un Medici, establiva un relation intime con le artista, qui continuava reciper travalios.<ref>Jones & Penny, pp. 49-128.</ref> Le amico de Raphael, le cardenal Bibbiena, esseva un del ancian tutores del nove papa, e un intime amico e consiliero de Raphael. Il es evidente que Raphael se lassava influer per le frescos del tecto del [[Cappella Sixtin]] de Michelangelo. Vasari dice que Bramante le introduceva in iste cappella secretemente. Le reaction del altere artistas ante le superior fortia expressive de Buonarroti esseva le question dominante in le arte italiano in le duo decennios subsequente, e Raphael, qui ja habeva demonstrate su capacitate de assimiliar influentias externe in su proprie stilo, acceptava le defia con major intensitate que qualcunque altere artista. Un del prime e plus clar exemplos esseva le portrait de Michelangelo ipse como [[Heraclite]] in ''Le Schola de Athenas'', que resimilia un reproduction directemente del ''Sibyllas'' o del ''Ignudi'' del tecto del Cappella Sixtin. Altere formas de iste e altere obras subsequente in le cameras accusa le mesme influentia, ma ancora plus integrate in le stilo personal de Raphael.<ref>Jones & Penny, pag. 101-105</ref> Buonarroti accusava Raphael de plagio e alcun annos ante le morte de Raphael se lamentava in un littera del sequente tenor: «Tote lo que ille sape de arte ille ha apprendite de me», ben que in altere occasiones ille se monstrava plus generose.<ref>Blunt, pag. 76, Jones & Penny, pp. 103-5.</ref> Iste longe e multo complexe compositiones pote esser considerate le obras supreme del [[Renascentia]]. Illos forni un perspectiva extrememente idealisate del subjectos representate, e le compositiones, ben que ja perfectemente concipite in designo, sembla suffrer de ''sprezzatura'', un termino date per su amico [[Baldassare Castiglione]], qui lo definiva como «un certe indifferentia que impregna tote le obra e que nos face pensar o dicer que ha fluite sin necun effortio».<ref>Book of the Courtier 1:26 [https://web.archive.org/web/20170613025437/http://www2.idehist.uu.se/distans/ilmh/Ren/sprezzatura-castiglione.htm The whole passage.]</ref> Secundo [[Michael Levey]], «Raphael da a su formas un gratia e claritate superhuman in un universo de certitudes [[Euclide|euclidesc]]».<ref>[[Michael Levey|Levey, Michael]]; ''Early Renaissance'', pp. 197, 1967, Penguin.</ref> Le pictura es de maxime qualitate in le prime duo cameras, ma le compositiones subsequente, specialmente illos que contine action de tincto dramatic, non son completemente perfecte per lo que concerne le conception, non in le execution per parte de su adjutores. === Altere projectos === [[File:Raphael's Triumph of Galatea 02.jpg|thumb|''[[Le triunpho de Galatea (Raphael)|Le Galatea]]'', un de su principal obras mythologic.]] Le projectos in le Vaticano occupava le major parte de su tempore, ma mesmo assi ille pingeva alicun portraits, includente los de su [[Mecenato|mecenatos]], le papas [[Julio II]] e [[Leon X]], le prime del quales es considerate un de su melior portraits. Altere portraits ha essite illos de su amicos, como Castiglione, o de personages del circulo papal. Alicun governantes le pressava per facer lor commissiones, como [[Francisco I de Francia]] a que ille ha inviate duo picturas como presente diplomatic del pontifice.<ref group="n.">Un de illos esseva un portrait de [[Juana ex Aragon]], regina de Napoli, pro qui Raphael inviava un adjutante a designar la in [[Napoli]], e que probabilemente esseva pingite principalmente in su atelier.</ref><ref>Jones & Penny, pag. 163.</ref> Pro Agostino Chigi, le immensemente ric tresorero del papa, Raphael pingeva ''[[Le triunpho de Galatea (Raphael)|Le Galatea]]'', designava frescos decorative pro su ''[[Villa Farnesina]]'' e pingeva duo cappellas in le ecclesias de ''Sancte Maria del Pace'' e ''[[Basilica de Sancte Maria del Popolo|Sancte Maria del Popolo]]''.<ref>Borrego, pag. 48.</ref> Ille anque designava parte del decoration del [[Villa Madama]], tamen, le obra de ambe villas esseva complite per su atelier. Un del commissiones papal plus importante esseva le serie del ''[[Cartones de Raphael]]'' (actualmente in le [[Victoria and Albert Museum]]), un serie de 10 cartones pro tapetes, del quales 7 habeva supervivite, e que representa scenas del vitas de [[Sancte Paulo]] e [[Sancte Petro]], facite pro le [[Cappella Sixtin]]. Le cartones ha essite inviate a [[Bruxelles]] pro esser texite in le atelier de [[Pieter van Aelst le Vetere]] (patre del postea famose pictor [[Pieter Coecke]]). Il es possibile que Raphael videva le serie completemente terminate ante su morte. Probabilemente illos habeva essite terminate in 1520.<ref>Jones & Penny, pp. 133-147.</ref> Raphael anque designava e pingeva le [[Logia vatican]], un galeria large e stricte aperte a un corte e decorate in le stilo grottesc, <ref>Basate in le «adorno caprichoso de bichos, sabandijas, quimeras e follajes»; cf. DRAE, [http://buscon.rae.es/draeI/SrvltObtenerHtml?LEMA=grutesco&SUPIND=0&CAREXT=10000&NEDIC=No#0_2 «Grutesco»].</ref> typic de Roma. Raphael pingeva anque certe [[altar]]es importante, como per exemplo le ''[[Extasis de Sancte Cecilia]]'' e le ''[[Madonna Sixtin (Raphael)|Madonna Sixtin]]''. Su ultime obra, al qual ille habeva travaliate usque a su morte, esseva ''[[La Transfiguration]]'', que in compania de ''[[Le Spasmo de Sicilia (Raphael)|Le Spasmo de Sicilia]]'' monstra le adresse que habeva prendite su arte in le ultime anno de su vita: un stilo plus [[Baroco|baroc]] que [[Manierismo|manierista]].<ref>Tanto le relation de Raphael con le manierismo, assi como le proprie definition de manierismo, ha essite multo discutite.</ref><ref>Jones & Penny, pp. 235-246.</ref><ref>Vider Craig Hugh Smyth, Mannerism & Manieri, 1992, IRSA Viena, {{ISBN|3-900731-33-0}}</ref> Le cardinal [[Bernardo Dovizi|Bernardo Dovizi di Bibbiena]] obteneva del papa [[Leon X]], al cambio de su supporto pro le election, le autorisation pro restructurar le appartamento in le interior del palatio del Vaticano. Le cardinal voleva que su appartamento esserea al altitude del tradition roman e commissionava le projecto a Raphael. Raphael, con su adjutantes, se occupava del insimul decorative, inspirate del [[Villa Adriana]] in [[Tivoli]] e del [[Domus Aurea]], attingeva resultatos de large raffinamento e elegantia in le motivos classic e elementos ornamental de gusto antique, que constitue durante le tempore un imitate motivo decorative. Le structura del insimul reflecteva le cultura e le gusto de Raphael; le execution esseva facite de su studentes: [[Giovanni da Udine]], [[Giulio Romano|G. Romano]] e [[Giovanni Francesco Penni|G. F. Penni]].<ref>{{Cite book|last = PECCATORI |firsts= Stefano |title= ArtBook Raphael. Le perfection e le affection del natura. |data= 1999 |publisher= Electa Tasca |isbn= 84-8156-251-3 |location= Madrid |page=110}}</ref> === Atelier === [[File:Double Raphael.jpg|250px|left|thumb|''[[Portrait de Andrea Navagero e Agostino Beazzano]]'' o ''Portrait Duple'', un obra create per Raphael Sanzio durante su periodo roman. Le portrait pare esser realisate in april 1516 con le duo [[humanistas]] in Roma, poco ante que [[Andrea Navagero]] retornava a [[Venetia]] pro su nomination como bibliothecario del Republica Serenissime. Le obra es realisate in oleo sur tela, con dimensiones de 76 cm de altor e 107 cm de largor. Hodie illo se conserva in le [[Galeria Doria Pamphilj]] in Roma.<ref>Nicoletta Baldini, ''Raphael'', Milano, Rizzoli/Skira - ''Corriere della Sera'', 2003; ed. espaniol, Madrid, Unitate Editorial - ''El Mundo'' (Le grande genios del arte, 6), 2005, pag. 152. {{ISBN|84-89780-59-5}}.</ref>]] Secundo Vasari, Raphael habeva un officina con cinquanta discipulos e adjutantes, multes del quales deveniva importante artistas in lor proprie derecto postea. Illo esseva, probabilemente, le plus grande atelier dirigite per un unic grande maestro del pictura. Le gruppo includeva pictores distinguite de diverse partes de Italia, qui probabilemente travaliava con lor proprie equipas como subcontractores, assi como apprentisses e laboratores. Il ha pauc information re le organisation interne del atelier e su modos operative, lo que rende difficile attribuer specificamente al artista o a su assistentes le contribution a plure obras.<ref>Jones & Penny, pp. 146-147, 196-197.</ref><ref>Pon, pp. 82-85.</ref> Post le morte de Raphael, le activitate del atelier continuava, ben que multe picturas remaneva incomplete. Le membros le plus prominente esseva [[Giulio Romano]], un juvene discipulo de origine roman (21 annos), e [[Gianfrancesco Penni]], ja considerate un maestro de origine florentin. Penni non attingeva le mesme reputation que Romano e, post le morte de Raphael, ille travaliava como adjutante de Giulio Romano durante le major parte de su carriera. [[Perino del Vaga]], qui ja esseva un maestro, e [[Polidoro da Caravaggio]], qui passava del labor humile de transportar materiales al position de pictor, anque deveniva figuras importante. [[Maturino da Firenze]], simile a Penni, esseva eclipsate per le fama de su companion Polidoro. [[Giovanni da Udine]] gaudeva un stato plus independente e esseva responsabile pro le decoration in stucco e le grottescos que imbelliva le principal frescos.<ref>Jones & Penny, pp. 147, 196.</ref> Le major parte del artistas del atelier se dispersava post le [[Sacco de Roma de 1527|Saccheo de Roma de 1527]], un evento que resultava in mortes violente e in le diffusion del stilo de Raphael per tote Italia e ulterior.<ref>Vasari, [http://www.fordham.edu/halsall/basis/vasari/vasari18.htm Vita de Polidoro] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080417025022/http://www.fordham.edu/halsall/basis/vasari/vasari18.htm |date=2008-04-17 }}.</ref> Vasari attribueva grande importantia al capacitate de Raphael de mantener un atelier harmonic e efficiente. Ille notava anque su patientia e habilitate in resolver conflictos inter clientes e adjutantes, un qualitate que, secundo Vasari, mancava a [[Michelangelo]] in su interactiones con su equipas.<ref>Vasari, pp. 207 & 231.</ref> Malgrado isto, hodie il es quasi impossibile determinar con precision le partes exacte que Raphael e su adjutantes realisava. ''E'' Giulio ''e'' Penni esseva habile pictores, e multes del ultime frescos e operas de cavalletto de Raphael monstra plus de claritate de designo que maestria de execution. Nonobstante, multes de su portraits, ben preservate, ancora demonstra un brillante technica de execution.<ref>Jones & Penny, pp. 163-167.</ref> Alteres discipulos e adjutantes distinguite include [[Raffaellino del Colle]], [[Andrea Sabbatini]], [[Bartolommeo Ramenghi|Bartolomeo Ramenghi]], [[Pellegrino Aretusi]], [[Vincenzo Tamagni]], [[Battista Dossi]], [[Tommaso Vincidor]], [[Timoteo Viti]] (pictor de Urbino), e le sculptor e architecto [[Lorenzetto]] (le fratre affin de Giulio Romano).<ref group=n.>Le linea directe de transmission maestro-discipulo pote esser traciate desde Raphael usque a influentias contemporanee como Brian Eno, Tom Phillips e Frank Auerbach.</ref> On dice que le flamengo [[Bernard van Orley]] travaliava temporarimente pro Raphael, e que [[Luca Penni]], fratre de Gianfrancesco, tamben esseva un membro del atelier.<ref>Vasari, pp. 197-198.</ref> === Portraits === Al longe de su vita ille realisava plure portraits ubi ille monstrava un grande mesura de gratia e harmonia; un exemplo de isto esseva le portrait de [[Portrait de Baltasar de Castiglione|Baltasar de Castiglione]]. Le ''Madonne'' e le ''Bambini'' plen de beltate e elegantia ha essite un subjecto recurrente tanto in su portraits como in su picturas. In le "Ultime Cena" ille dava un grande protagonismo al figura del apostolos. In le mesme maniera ille realisava portraits de grande personas como [[Cardinal Bibbiena]] (c. 1516), le ''[[Portrait de Andrea Navagero e Agostino Beazzano]]'' (c. 1516), ''[[Portrait de Bindo Alteviti]]'' (c. 1514), ''Portrait de Tommaso Inghirami'' (1515-1516), ''[[Portrait de cardinal]]'' (1510-1511), ''[[Portrait de Julio II]]'' (1511-1512) e ''[[Portrait del cardinal Alessandro Farnese]]'' (1509-1511). Multes de illos se concentra hodie in le museos e galerias de [[Europa]]. Le relation de Raphael con [[Leonardo da Vinci]] in Florentia al comenciamento del seculo XVI esseva multo significante. Le modello inspirator es le [[Le Gioconda|Gioconda]], que per le effecto emotional de su reguardo e re omne le integration inter le figura e le paisage constitueva un modello de reflexion pro Raphael. Ma in le portraits de Raphael le linea establi nettemente le formas, que gratias a lor certitude se converte in "modulo" spatial, in equilibrio inter plen e vacue, in mesura del relation inter le particularitate e le universalitate, in synthese perfecte del veritates del persona. Anque le carriera de Raphael se concretisa in le superation del formas pauco conventional de [[Pedetro Perugino|Perugino]], in le acquisition de un pictura autonome, libere, que sia le expression del perfecte equilibrio existente inter le homine e le natura. Le clientes del artista es representantes del alte burgesia del bancheros e le mercatores del aristocratia minor, durante que le societate plus elevate se dirige a pictores de plus de fama, como [[Domenico Ghirlandaio|Ghirlandaio]]. Le commission papal accresceva enormemente le fama e le prestigio de Raphael, qui inter 1509 e 1513 recipe numerose petitiones de cardinales e nobiles plus o minus proxime al curia roman. Ille realisava iste portraits al mesme tempore que ille exequeva le cameras. In iste ambito le evolution del portrait es interessante. Le notitia se admitteva in ille un major propension a representar le indicatores del interioritate, in plus illo del affliction per le affirmation del stato social; de plus, resulta evidentemente le representation del figura como presentia plus certe e consciente. [[File:SaintPierreRaphael.JPG|thumb|248x248px|Projecto que projectava Raphael pro le [[basilica de Sancte Petro]] in le [[Citate del Vaticano|Vaticano]], 1514.]] === Architectura === Post le morte de [[Bramante]] in 1514, Raphael esseva nominate architecto del [[Basilica de Sancte Petro]]. Le major parte de su obras architectural esseva demolite o modificate post su morte, specialmente a causa del adoption del designos de [[Michelangelo]]. Nonobstante, alcun designos superviveva. Pro analysar los, se realisava un studio de un templo obscur, characterisate per grande columnas longitudinal, describite como «un vico angustiose» secundo un critica postume de [[Antonio da Sangallo le Juvene]]. Existe anque le hypothese que le templo habeva un similaritate con le sanctuario depingite in ''[[Le expulsion de Heliodoro del templo]]''.<ref>Jones & Penny, pp. 215-218.</ref> Raphael designava altere edificios, e durante un breve periodo ille esseva considerate le architecto le plus importante de [[Roma]] e le preferite del circulo social del papa. Julio II habeva promovite cambiamentos in le disposition urbanistic del citate, creante multe vias public, decorate con splendide palatios.<ref>Jones & Penny, pp. 210-211.</ref> Un importante edificio, le [[Palazzo Branconio dell'Aquila]], que esseva construite pro le [[camerlingo]] de [[Leon X]], esseva completemente demolite pro facer spatio al placia designate per [[Bernini]] pro Sancte Petro, un obra que nunquam esseva realisate. Designos del faciada e del corte interne se ha conservate. Le faciada habeva un decoration elaborate, inconsuete pro su epocha, includente multe pannellos picturate in le ultime etage (de tres) e un profusion de sculpturas in le etage medie.<ref>Jones & Penny, pp. 221-222.</ref> Le designo basic del [[Villa Farnesina]] non esseva de Raphael, ma ille designava e pingeva le [[Cappella Chigi]] pro su patrono, [[Agostino Chigi]], thesaurero del papa. Un altere edificio, le [[Palazzo di Jacobo da Brescia]], construite pro le medico de Leon X, esseva transferite durante le decennio de 1930 e hodie remane in bon stato. Iste edificio esseva designate como complemento a un altere palatio del strata, obra de [[Bramante]], ubi Raphael ipse habitava pro un tempore.<ref>Jones & Penny, pp. 219-220.</ref> Le [[Villa Madama]], un splendide residentia de recreation pro le [[cardinal]] [[Julio de Medici]], ulteriormente papa [[Clemente VII]], nunquam esseva completate, ma su planos revela su grande ambition. Antonio da Sangallo le Juvene esseva responsabile pro interpretar le planos constructive. Ben que incomplete, le villa esseva considerate como le plus sophisticate designate usque a ille tempore in [[Italia]]. Su influentia in le designos posterior de edificios similar esseva significante. (Isto sembla esser le sol edificio moderne de [[Roma]] cuje designo esseva analysate per [[Palladio]]).<ref>Jones & Penny, pp. 226-234.</ref>{{#tag:ref|Raphael scribeva un longa littera describente su intentiones al cardinal.<ref>Jones & Penny, pp. 247-248.</ref>|group=n.}} Solmente remane le planos del plano basse de un grande palatio designate per Raphael in le nove «Via Giulia» in le [[Borgo]], pro le qual ille accumulava terrenos in su ultime annos. Illo esseva locate in un area irregular circa le [[fluvio Tibere]]. Il sembla que le faciada haberea includite un ordination gigante de pilastros<ref group="n.">Un pilastro es un columna con base lateral quadrate, in contrasto con le columnas traditional, cuje bases lateral es circular.</ref> que se elevava al minus duo etages usque al altor total del «etage nobile». Isto representava «un stilo grandiloquente sin precedentia in un palatio de character private».<ref>Jones & Penny, pag. 224.</ref><ref>Jones & Penny, pag. 226.</ref> In 1515, Raphael esseva nominate "Prefecto" de omne le antiquitates que esseva excavate in Roma e in un millia circumferente. Ille scribeva un littera al papa Leon X suggerente medios pro evitar le destruction de monumentos antique. Ille proponeva un inspection visual del citate pro documentar le antiquitates in un maniera systematic. Leon X, tamen, prefereva reutilisar materiales de fabricas antique pro le construction de Sancte Petro, ma demandava que omne inscriptiones antique esseva documentate e que le sculpturas esseva conservate ante que le uso del lapides esseva permittite.<ref>Jones & Penny, pag. 205.</ref> === Designos === [[File:Estudosguardasressurreicao-rafael-ashmuseum1.jpg|thumb|270px|Carton preparatori pro le obra ''[[Le Resurrection de Christo]]'', considerate forsan su prime obra official.]] Raphael es considerate un del plus fin cartonistas in le [[historia del arte occidental]] e un del artistas qui utilisava extensivemente le designo pro planificar su compositiones. Secundo Armenini, un experto in le vita del artista, quando Raphael initiava a planificar un composition, ille extendeva sur le solo un grande numero de designos archivate e comenciava presto a designar, assemblante figuras «de hic e de illac».<ref>GB Armenini (1533-1609), ''Dei veri precetti della pittura'' (1587). Citato in Pon, pag. 115.</ref> Circa quaranta schizzos del ''Disputa'' in le Stanze del Vaticano ha supervivite, e probabilemente plus de designos existe inter le circa quatro centos folios de pre-designos actualmente preservate. Isto tamen representa solmente un parte minime del total realisate per le artista e su atelier sub su supervision.<ref>Jones & Penny, pag. 58.</ref><ref>Pon, pag. 114.</ref> Raphael utilisava multe designos pro definir posturas e compositiones, apparentemente in un quantitate superior a altere pictores de su epocha, judicate per le grande numero de variantes que ha supervivite: «... Ille, assi como Raphael ipse, qui habeva un tal richessa inventive, soleva travaliar sempre partiente de quatro o sex manieras differente de exponer le scena, cata un differente del alteres, e omnes plen de gratia e finessa», scribeva un autor postume.<ref>Ludovico Dolce (1508-1568), in ''L'Aretino'' (1557), citato in Pon, pag. 114.</ref> Secundo John Shearman, le arte de Raphael representa «un displaciamento del effortio ab le production directe verso le recerca e le disveloppamento».<ref>Citate in Pon, pag. 114, ex ''The Organisation of Raphael's Workshop'', pub. 1983.</ref> Su obra es accompaniate de un immense ''corpore'' de designos, un documento fundamental pro comprender non solmente su picturas ma tamben como un campo de recerca autonome e original. Fischer ha catalogate iste designos como un producto eminente del periodo roman.<ref>{{Cita libro|apellidos=PECCATORI, ZUFFI |nombre=Stefano, Stefano |título=ArtBook Raphael. Le cerca del perfection e le ternura del natura |año=1999 |editorial=Lecta Tasca |isbn=84-8156-251-3 |ubicación=Madrid |páginas=128-129}}</ref> Ab su periodo in [[Umbria]], le [[designo artistic]] deveniva un elemento fundamental de su methodo de travalio. Isto includeva studios principalmente al natural, utilisate pro focalisar super detalios de compositiones, ben que ille rarmente transfereva directemente le designo al obra final sin alteration o raffinamento. Quando Raphael esseva satisfacite con un composition, ille sovente lo transfereva a un carton a scala real, que postea esseva perforate con un [[puncto]]. Per iste foramines ille faceva passar fuligine, le qual lassava marcas de lineas sur le superficie final pro servir como guida. Ille anque utilisava un instrumento cognoscite como «agulia cec» pro marcar lineas sin aperturas visibile. Isto pote esser observate in muros como in ''[[Le Schola de Athenas]]'' e multe altere obras.{{#tag:ref|Le photographias non pote monstrar ben le aperturas. [[Leonardo da Vinci]] anque usava vices un agulha ceca pro marcar le decisiones final intra le confusiones de schizzos superimposite.<ref>Pon, pag. 106-110.</ref>|group=n.}} Su ''Cartones de Raphael'', designos pro tapices, esseva completemente colorate con [[pictura a tempera]] e inviate a [[Bruxelles]] pro esser texite. [[File:La Fornarina.jpg|thumb|200px|''[[La Fornarina]]'', amate de Raphael.]] In le ultime obras picturate per su atelier, le designos sovente se monstra de melior qualitate que le picturas final. Le major parte de su designos es altemente detaliate, inclusivemente le schizzos initial de figuras nude que es elaborate con precision, e le designos preparatori posterior exhibi un alte nivello de finessa, con umbras e zonas illuminate in blanco. Ben que illos care del libertate e energia visibile in le schizzos de [[Leonardo da Vinci]] o [[Miguel Ángel]], le designos de Raphael sempre es estheticamente multo satisfactori. Ille esseva un del ultime artistas a usar regularmente instrumentos metallic, ma anque faceva un uso magne del technica plus libere del [[carbon]] rubie o nigre.<ref>Pon, pag. 104.</ref> Durante su ultime annos, ille esseva inter le prime artistas a usar modellos feminin pro designos preparatori, un practica rar pro su epocha, ubi sovente homines esseva usate pro representar ambe sexos. Le technicas que Raphael utilisava esseva multo varie: stilo, [[sanguine]], penna, puncto de plumbo o argento, [[bistre]], [[albayalde|cerussa]], aquarella, tracias nette o [[sfumato]], e papiro tanto blanc como colorate. == Vita private e morte == Rafael viveva in [[Borgo]], con bastante luxo e in un palatio. Raphael moriva le {{data|6|4|1520}}. == Notas == <references group="n."/> {{Referentias}} == Bibliographia == * Blunt, Anthony, ''Artistic Theory in Italy'', 1450-1660, 1940 (refs. del ed. de 1985), OUP, {{ISBN|0-19-881050-4}} * Gould, Cecil, ''The Sixteenth Century Italian Schools'', National Gallery Catalogues, London 1975, {{ISBN|0-947645-22-5}} * {{cite book | first1 =KLEIN |first=Robert | first1 =Zerner |first=Henri |publisher=Northwestern University Press |title=Italian art, 1500-1600; sources and documents | url =https://archive.org/details/italianart1500160000klei_y1g4 |date=1990 |location=New Jersey |isbn=0810108526 }} * Landau, David. In: David Landau & Peter Parshall, ''The Renaissance Print'', Yale, 1996, {{ISBN|0-300-06883-2}} * {{cite book | first1 =POMELLA |first=Andrea |publisher=Edizioni Musei Vaticani |title=Museos Vaticanos |año=2000 |location=Vaticano |isbn=978-88-8271-613-4 }} * Pon, Lisa, Raphael, Dürer, e Marcantonio Raimondi, Copying and the Italian Renaissance Print, 2004, Yale UP, {{ISBN|978-0-300-09680-4}} * Roger Jones e Nicholas Penny, ''Raphael'', Yale, 1983, {{ISBN|0-300-03061-4}} * Shearman, John; ''Raphael in Early Modern Sources 1483-1602'', 2003, [[Yale University Press]], {{ISBN|0-300-09918-5}} * {{cite book | first1 =TALVACCHIA |first=Bette |publisher=Phaidon |title=Rafael |date=2007 |isbn=978-0-7148-9880-3 }} * Vasari, Vida de Raphael de Vides d'Artistes, edició emprada: Artists of the Renaissance selecció i ed. Malcolm Bull, Penguin 1965 (num. de pag. del ed. BCA, 1979) * Wölfflin, Heinrich; ''Classic Art; An Introduction to the Renaissance'', 1952 (anglese) (Ed. 1968), Phaidon, Nova York. * [[Frederick Antal]], ''Rafael entre el clasicismo y el manierismo'', Editorial Visor, (1988) {{ISBN|84-7774-011-9}} [[Categoria:Pictores]] [[Categoria:Pictores italian]] [[Categoria:Architectos]] [[Categoria:Gente italian]] m0pyuq2vr5o8c39nsto9zb0vv7sgqnj 0 42824 699140 641597 2026-08-27T16:44:54Z InternetArchiveBot 40773 Add 2 books for [[Wikipedia:Verificabilitate]] (20260827)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 699140 wikitext text/x-wiki {{revision}} Un '''stato alterate de conscientia''',<ref name="pmid12006123"/> etiam nominate '''alterate stato de mente''' o '''alteration de mente''', es alicun condition que es differente vehemente del stato vigilia normal.<ref name="pmid12006123"/> In stato vigilia normal, le patrono [[unda cerebro]] es nominate un [[unda beta]].<ref name="pmid12006123">In the normal waking state the brain wave pattern is called a [[beta wave]]. {{cite journal |author=Bundzen P.V; Korotkov K.G. & Unestahl L.E. 2002 |title=Altered states of consciousness: review of experimental data obtained with a multiple techniques approach |journal=J. Alternative Complementary Medicine |volume=8 |issue=2 |pages=153–65 |pmid=12006123 |doi=10.1089/107555302317371442}}</ref> Le expression era prime usate in 1966 ab Arnold M. Ludwig,<ref>{{cite journal|url=http://archpsyc.ama-assn.org/cgi/content/summary/15/3/225|title=Altered states of consciousness (presentation to symposium on Possession States in Primitive People)|journal=Archives of General Psychiatry| volume =15|issue=3|accessdate=29 September 2010|doi=10.1001/archpsyc.1966.01730150001001|last1=Ludwig|first1=Arnold M. 1966 |pages=225}}</ref> e deveniva in usage commun ab Charles Tart.<ref name="isbn0-471-84560-4">{{cite book |last= Tart|first=Charles T. 1969 |title=Altered states of consciousness: a book of readings |year= 1969|url= https://archive.org/details/alteredstatesofc0000unse|publisher=Wiley |location=New York |isbn=0-471-84560-4}}</ref><ref name="isbn0-595-15196-5">{{cite book |last= Tart|first=Charles T. 2001 |title=States of consciousness |publisher=Backinprint.com |isbn=0-595-15196-5}}</ref> <!-- An '''altered state of consciousness''' (ASC), or '''altered state of mind''', is any condition which is significantly different from a normal waking state.<ref name="pmid12006123"/> The expression was used in 1966 by Arnold M. Ludwig,<ref>{{cite journal|url=http://archpsyc.ama-assn.org/cgi/content/summary/15/3/225|title=Altered states of consciousness (presentation to symposium on Possession States in Primitive People)|journal=Archives of General Psychiatry| volume =15|issue=3|accessdate=29 September 2010|doi=10.1001/archpsyc.1966.01730150001001|last1=Ludwig|first1=Arnold M. 1966 |pages=225}}</ref> and brought into common usage by Charles Tart.<ref name="isbn0-471-84560-4">{{cite book |last= Tart|first=Charles T. 1969 |title=Altered states of consciousness: a book of readings |year= 1969|url= https://archive.org/details/alteredstatesofc0000unse|publisher=Wiley |location=New York |isbn=0-471-84560-4}}</ref><ref name="isbn0-595-15196-5">{{cite book |last= Tart|first=Charles T. 2001 |title=States of consciousness |publisher=Backinprint.com |isbn=0-595-15196-5}}</ref> It describes induced changes in one's mental state, almost always temporary. A synonymous phrase is "altered state of awareness". Altered states of [[consciousness]] can be associated with artistic [[creativity]],<ref name="pmid17907906">{{cite journal |author=Lombardo G.T. 2007 |title=An inquiry into the sources of poetic vision: Part I – the path to inspiration |journal=J Am Acad Psychoanal Dyn Psychiatry |volume=35 |issue=3 |pages=351–71 |pmid=17907906 |doi=10.1521/jaap.2007.35.3.351 |url=http://www.extenza-eps.com/doi/abs/10.1521/jaap.2007.35.3.351}}</ref> or different [[Focus level|focus levels]]. They also can be shared between people and studied as a subject of sociological research.<ref>{{Cite document|author=Spivak D. 2009 |url=http://altstates.net/en/hbi/spivak-altsociety-1999|title= Altered states of society: a tentative approach|work= A world in transition: humankind and nature |location= Dordrecht|publisher= Kluwer Academic |pages=33–42|postscript=.}}</ref> ==States of consciousness== During an altered state of consciousness, brain waves occupy different frequencies (i.e. Epsilon, Delta, Theta, Alpha, Beta, Gamma). These waves can be measured by [[electroencephalography]] (EEG). Also, subjective reports and observer reports of behaviour are used to identify the altered state. {{columns-list|3| * [[Anxiety]] * [[Battle trance]] * [[Convulsion]] * [[Daydream]] * [[Delirium]] * [[Derealization]] * [[Dementia]] * [[Ecstasy (emotion)|Ecstasy]] * [[Euphoria]] * [[Fear]] * [[Flow (psychology)|Flow]] * [[Hypnagogia]] * [[Hypnopompia]] * [[Hypnosis]] * [[Hysteria]] * [[Major depressive disorder]] * [[Mania]] * [[Meditation]] * [[Out-of-body experience]] * [[Panic]] * [[Peak experience]] * [[Psychedelia]] * [[Psychosis]] * [[Religious experience]] * [[Syncope]] * [[Trance]] }} == Related pages == *[[Tonic immobility]] --> <!--An altered state of consciousness (ASC),[1] also called altered state of mind or mind alteration, is any condition which is significantly different from a normal waking state. By 1892, the expression was in use in relation to hypnosis[2] although an ongoing debate about hypnosis as an ASC based on modern definition exists. The next retrievable instance, by Dr Max Mailhouse from his 1904 presentation to conference,[3] does however, as it was in relation to epilepsy, and is still used today. In academia, the expression was used as early as 1966 by Arnold M. Ludwig[4] and brought into common usage from 1969 by Charles Tart.[5][6] It describes induced changes in one's mental state, almost always temporary. A synonymous phrase is "altered state of awareness".--> == Referentias == <references /> {{traduction|simple|altered state of consciousness|4865339}} [[Categoria:Psychologia]] samj38vtfu6mw57w3tc2lvwj4ec5k9d 0 42833 699268 698191 2026-08-27T18:57:56Z InternetArchiveBot 40773 Add 2 books for [[Wikipedia:Verificabilitate]] (20260827)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 699268 wikitext text/x-wiki [[File:Descartes-reflex.JPG|thumb|right|Illustration de como le [[dolor]] se move al cerebro, del ''tractato del Homine per [[René Descartes]]]] Le '''systema nervose''' es un [[systema]] in le [[corpore (anatomia)|corpore]] que invia signales circa le corpore. Illo lassa gente e animales responder a lo que es circa illos. Le ''[[systema nervose central]]'' es le [[cerebro]] e le [[medulla spinal]]. <ref>{{cite web |url=http://training.seer.cancer.gov/anatomy/nervous/organization/ |title=Organization of the Nervous System |author=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |date= |website=Cancer.gov |publisher=National Cancer Institute |accessdate=January 20, 2016 |quote=}}</ref> Illo existe in le majoritate del [[animal]]es pro coordinar le movimento e processar le entrata del sensos e face que le animal age in un certe maniera.<ref name=KandelCh17>{{Cite book| editors= Kandel ER, Schwartz JH, Jessel TM| chapter=Ch. 17: The anatomical organization of the central nervous system |title = Principles of Neural Science| url= https://archive.org/details/isbn_9780838577011| year = 2000| publisher = McGraw-Hill Professional| isbn = 978-0-8385-7701-1}}</ref> Se compone de [[neuron]]es e cellulas appellate [[glia]] inter alia. Le [[Cellula glial|cellulas glial]] conserva le neurones san e salve.<ref name=Allen2009>{{Cite journal|author=Allen NJ, Barres BA |title=Neuroscience: Glia - more than just brain glue |url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_2009-02-05_457_7230/page/675 |journal=Nature |volume=457 |pages=675–7 |year=2009 |pmid=19194443 |doi=10.1038/457675a |issue=7230}}</ref> Le structura del systema nervose human include le [[cerebro]] e le [[medulla spinal|medulla]], que simul es appellate le ''systema nervose central.''<ref name=KandelCh17 /> Le cerebro ha [[milliardo]]s de cellulas nervose pro adjutar a pensar, ambular, e spirar.<ref name=KandelCh2>{{Cite book| editors= Kandel ER, Schwartz JH, Jessel TM| chapter=Ch. 2: Nerve cells and behavior |title = Principles of Neural Science| url= https://archive.org/details/isbn_9780838577011| year = 2000| publisher = McGraw-Hill Professional| isbn = 978-0-8385-7701-1}}</ref> Le systema nervose pote reager in 1/100 secunda a un [[stimulo]], como un signal de [[dolor]].<ref name=KandelCh2 /> In [[Vertebrata|vertebratos]], le anatomia de systemas nervose pote esser subdividite como le sequente:<ref name=KandelCh17 /><ref>{{cite web |url=http://training.seer.cancer.gov/anatomy/nervous/organization/pns.html |title=The Peripheral Nervous System |author=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |date= |website=Cancer.gov |publisher=National Cancer Institute |accessdate=January 20, 2016 |quote=}}</ref> *[[Systema nervose central]] **[[Cerebro]] **[[Medulla spinal]] *[[Systema nervose peripheric]] **[[Systema nervose autonome]] ***[[Systema nervose sympathic]] ***[[Systema nervose parasympathic]] **[[Systema nervose somatic]] == Referentias == {{Commonscat|Nervous system}} <references /> {{traduction|simple|Nervous system|6549669}} [[Categoria:Systema nervose| ]] it4fl68llkivvd41fka5jwomw1r05z2 0 42881 699248 663386 2026-08-27T18:44:49Z InternetArchiveBot 40773 Add 1 book for [[Wikipedia:Verificabilitate]] (20260827)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 699248 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name = ''Yersinia pestis'' | fossil_range = | image = Yersinia pestis fluorescent.jpeg | image_caption = ''[[Yersinia pestis]]'' bacillo | image_alt = Yersinia pestis | domain = [[Bacteria]] | regnum = [[Bacteria]] | phylum = [[Pseudomonadota]] | classis = [[Gammaproteobacteria]] | ordo = [[Enterobacteriales]] | familia = [[Yersiniaceae]] | genus = ''[[Yersinia]]'' | binomial = ''Yersinia pestis'' | binomial_authority = (Lehmann & Neumann, 1896)<br>van Loghem, 1944 | basionym = ''Bacterium pestis''<br>Lehmann & Neumann, 1896 | synonyms = <center><small>''Pasteurella pestis''<br>(Lehmann & Neumann, 1896)<br>The Netherlands, 1920</small></center> }} '''''Yersinia pestis'''''<ref>[http://socsci.gulfcoast.edu/sramsey/chapter11.htm "<small>THE LATER MIDDLE AGES: CRISIS AND DISINTEGRATION IN THE FOURTEENTH CENTURY</small>,"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140209155636/http://socsci.gulfcoast.edu/sramsey/chapter11.htm |date=2014-02-09 }} apud site socsci.gulfcoast.edu {{lang|Anglese}}.</ref> es un [[bacterio]] que causa le [[morbo]] appellate le [[peste]]. '''Yersinia pestis''' es un bacillo. Illo es le bacterio<ref name=Baron>{{cite book | author = Collins FM | title = Pasteurella, Yersinia, and Francisella. In: ''Baron's Medical Microbiology ''(Baron S ''et al.'', eds.)| edition = 4th ed. | publisher = Univ of Texas Medical Branch | year = 1996 | url = https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/bv.fcgi?rid=mmed.section.1611 | isbn=0-9631172-1-1 }}</ref> que ha essite identificate como le agente infective del peste bubonic. Iste bacterio alsi causa duo altere formas del peste: peste septicemic e peste pneumonic.<ref name=Sherris>{{cite book | author = Ryan KJ; Ray CG (editors) | title = Sherris Medical Microbiology | url = https://archive.org/details/sherrismedicalmi0000unse_q1i3 | edition = 4th ed. | pages = pp. 484-8 | publisher = McGraw Hill | year = 2004 | isbn=0-8385-8529-9 }}</ref> Iste tres formas del peste esseva responsible pro un grande numero de mortes in multe epidemicas in le historia human. Il es credite que iste maladias son le causa del Morte Nigre, que occideva circa un tertie del population europee inter 1347 e 1353. Le bacillo era discoperite per le medico [[Helvetia|helvetico]]-[[Francia|francese]] Alexandre Yersin durante un epidemia de peste in Hong Kong, in 1894.<ref name=Bockemühl_1994>{{cite journal |author=Bockemühl J |title=[100 years after the discovery of the plague-causing agent--importance and veneration of Alexandre Yersin in Vietnam today] |journal=Immun Infekt |volume=22 |issue=2 |pages=72-5 |year=1994 |pmid = 7959865}}</ref> Yersin travaliava al Instituto Pasteur al tempore. Al presente tres varietates de Y. pestis son cognoscite. == Etymologia == ''Yersinia pestis'' (Lehmann et Neumann 1896) van Loghem 1944. N.L. fem. n. (Neolatinum substantivum femininum) in que 'Yersinia', es nomine del bacteriologo [[Alexander Yersin|A. J. E. Yersin]], qui identificava le organismo in le anno [[1894]].<ref>[http://www.bacterio.cict.fr/xz/yersinia.html "J.P. Euzéby: List of Prokaryotic names with Standing in Nomenclature - Genus Yersinia,"] in le sito bacterio.cict.fr.</ref> == Referentias == <references /> [[Categoria:Epidemia]] [[Categoria:Enterobacteria]] [[Categoria:Morbi bacteriales]] [[Categoria:Taxa Lehmann]] [[Categoria:Taxa Neumann]] [[Categoria:Taxa van Loghem]] [[Categoria:Taxa 1896]] [[Categoria:Taxa 1944]] shim8ksie4zvgq34czz25o0n0j4k94z 0 42886 699149 662910 2026-08-27T16:53:41Z InternetArchiveBot 40773 Add 3 books for [[Wikipedia:Verificabilitate]] (20260827)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 699149 wikitext text/x-wiki {{Other uses}} [[File:LargeTribarGotschuchenAustria.JPG|thumb|Iste objecto apparentemente impossibile, in Gotschuchen, Austria, se projecta in un [[triangulo de Penrose]].]] Un '''paradoxo'''{{linfo}} es un assertion que sembla esser le resultato correcte de premissas ver mais conduce a un conclusion de apparentia autocontradictori o logicamente inacceptabile.<ref>{{en}} {{cite web|title=paradox|url=http://www.oxforddictionaries.com/us/definition/american_english/paradox|website=Oxford Dictionary|publisher=Oxford University Press|accessdate=21 June 2016|archivedate=30 June 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160630123259/http://www.oxforddictionaries.com/us/definition/american_english/paradox}}</ref><ref>{{en}} {{cite news|last1=Bolander|first1=Thomas|title=Self-Reference|url=http://plato.stanford.edu/entries/self-reference/|accessdate=21 June 2016|publisher=The Metaphysics Research Lab, Stanford University|date=2013}}</ref> Un paradoxo implica elementos contradictori mais interconnectite que existe simultaneemente durante un periodo de tempore.<ref>{{en}} Smith, W. K. and Lewis, M. W. (2011). Toward a theory of paradox: A dynamic equilibrium model of organizing. ''Academy of Management Review,'' 36, pp. 381-403</ref><ref>{{en}} Zhang, Y., Waldman, D. A., Han, Y., and Li, X. (2015). Paradoxical leader behaviors in people management: Antecedents and consequences. ''Academy of Management Journal,'' 58, pp. 538-566</ref><ref>{{en}} David A. Waldman and David E. Bowen (2016), Learning to Be a Paradox-Savvy Leader, ''Academy of Management -- Perspectives,'' vol. 30, no. 3, 316-327, {{doi|10.5465/amp.2015.0070}}</ref> Alicun paradoxos logic es cognoscite como argumentos [[validitate|invalide]] mais es totevia utile pro promover le [[pensamento critic]].<ref>{{en}} {{cite journal |last=Eliason |first=James L. |url=http://connection.ebscohost.com/c/articles/9604072434/using-paradoxes-teach-critical-thinking-science |title=Using Paradoxes to Teach Critical Thinking in Science |journal=Journal of College Science Teaching |volume=15 |issue=5 |pages=341–44 |date=March–April 1996 |subscription=yes}}</ref> Alicun paradoxos ha revelate errores in definitiones que esseva create precise, e ha causate le reexamination de [[axioma]]s mathematic e logic. Un exemplo es le [[paradoxo de Russell]], que questiona si un "lista de omne listas que non contine se mesme" continerea se mesme, e monstrava que le tentativas de establir un theoria del [[insimul]]es super le identification de insimules con [[Proprietate (philosophia)|proprietates]] o [[predicato]]s esseva defectuose.<ref>{{en}} {{cite book | last1=Crossley | first1=J.N. | last2=Ash | first2=C.J. | last3=Brickhill | first3=C.J. | last4=Stillwell | first4=J.C. | last5=Williams | first5=N.H. | title=What is mathematical logic? | url=https://archive.org/details/whatismathematic0000john | zbl=0251.02001 | location=London-Oxford-New York | publisher=[[Oxford University Press]] | year=1972 | isbn=0-19-888087-1 | pages=[https://archive.org/details/whatismathematic0000john/page/59 59]–60}}</ref> Alteres, como le [[paradoxo de Curry]], es non ancora solvite. Exemplos foras del dominio del logica include le paradoxo philosophic del [[nave de Theseus]] que questiona si un nave reparate multe vices per reimplaciar tote su pecias de ligno, le un post le altere, remanerea le mesme nave. Paradoxos pote etiam prender altere formas, tal como imagines. Per exemplo, [[M.C. Escher]] includeva paradoxos basate super le [[perspectiva]] visual in multes de su designos, con muros que deveni solos secundo le angulo de vista, e scalas que sembla elevar se eternalmente.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://aminotes.tumblr.com/post/653017235/the-mathematical-art-of-m-c-escher-for-me-it |title=The Mathematical Art of M.C. Escher |website=Lapidarium notes |editor-first=Amira |editor-last=Skomorowska |accessdate=2013-01-22}}</ref> In le uso commun, le parola "paradoxo" se refere sovente a assertiones que pote esser e ver e false, in altere parolas [[:wikt:ia:ironia|ironic]] o inattendite, tal como "le paradoxo que star es plus fatigante que ambular".<ref name="dictionary">{{en}} {{cite web |url=http://www.thefreedictionary.com/paradox |title=Paradox |website=Free Online Dictionary, Thesaurus and Encyclopedia |accessdate=2013-01-22}}</ref> ==Paradoxo logic== Themas commun in paradoxos include [[autoreferentia]], [[regression infinite]], [[rationamento circular|definitiones circular]], e confusion inter nivellos differente de [[abstraction]]. [[Patrick Hughes]] summarisa tres leges del paradoxo:<ref>{{en}} {{cite book |last1=Hughes |first1=Patrick |first2=George |last2=Brecht |author1-link=Patrick Hughes (artist) |author2-link=George Brecht |title=Vicious Circles and Infinity - A Panoply of Paradoxes |url=https://archive.org/details/viciouscirclesin0000hugh_r3o0 |year=1975 |publisher=Doubleday |location=Garden City, New York |isbn=0-385-09917-7 |lccn=74-17611 |pages=[https://archive.org/details/viciouscirclesin0000hugh_r3o0/page/1 1]–8 }}</ref> ;Autoreferentia: Un exemplo es "Iste assertion es false", un forma del [[paradoxo del mentitor]]. Le assertion refere a se mesme. Un altere exemplo de autoreferentia es le question de si le [[barbero]] rasa se mesme in le [[paradoxo del barbero]]. Un exemplo de plus esserea "Es le responsa a iste question 'Non'?" ;Contradiction: "Iste assertion es false"; le assertion non pote esser false e ver simul. Un altere exemplo de contradiction es si un homine parlante a un genio desira que desiros non pote se realisar. Isto contradice se mesme proque si le genio accorda su desiro, illo non accordava su desiro, e si ille refusa accordar su desiro, tunc illo accordava su desiro in effecto, lo que in consequentia rende impossibile o accordar su desiro o non accordar lo proque su desiro contradice se mesme. ;Circularitate vitiose, o regression infinite: "Iste assertion es false"; si le assertion es ver, tunc le assertion es false, assi rendente le assertion ver. Un altere exemplo de [[circulo vitiose|circularitate vitiose]] es le gruppo de assertiones sequente: :: "Le phrase sequente es ver." :: "Le phrase precedente es false." Altere paradoxos implica [[assertion false|assertiones false]] ("impossibile non existe in mi vocabulario", un paradoxo simplice) o demi-veritates e le suppositiones [[prejudicio cognitive|partial]] resultante. Per exemplo, considera un situation in que un patre e su filio conduce super un strata. Le auto collide contra un arbore e le patre mori. Le puero es transportate con urgentia al plus proxime hospital ubi ille es preparate pro [[chirurgia]] de urgentia. Quando le chirurgo entra in le sala de chirurgia, ille dice, "Io non pote operar iste puero. Ille es mi filio." Le paradoxo apparente es causate per un [[generalisation hastive]], proque si le chirurgo es le patre del puero, le assertion non pote esser ver. Le paradoxo es solvite si il es revelate que le chirurgo es un femina — le matre del puero. Paradoxos que non es basate super un error celate generalmente occurre al margine del contexto o del [[linguage]], e necessita que le contexto o linguage es expandite a fin que lor qualitate paradoxe dispare. Paradoxos que es derivate de usos apparentemente intelligibile del linguage es sovente considerate digne de interesse per logicistas e [[philosopho]]s. "Iste phrase es false" es un exemplo del celebre [[paradoxo del mentitor]]: illo es un phrase que non pote esser interpretate de maniera coherente como o ver o false, proque si on sape que illo es false, tunc on sape que illo debe esser ver, e si on sape que illo es ver, tunc on sape que illo debe esser false. Le paradoxo de [[Bertrand Russell|Russell]], cuje demonstration que le notion del ''[[insimul]] de tote ille insimules que non contine se mesme'' duce a un contradiction, era instrumental in le disveloppamento del logica moderne e del [[theoria de insimules]]. [[Experientia de pensamento|Experientias de pensamento]] pote etiam producer paradoxos interessante. Le [[paradoxo del granpatre]], per exemplo, occurrerea si un persona [[viage temporal|viagiante a traverso le tempore]] occideva su proprie granpatre ante que su matre o patre ha essite concipite, assi impediente su proprie nascentia. Isto es un exemplo particular del observation plus general del [[effecto papilion]], o que le interaction con le passato de un persona viagiante in le tempore — comocunque insignificante — implicarea necessemente cambiar cosas que, a lor vice, cambiarea le futuro in que le viage temporal non ha ancora evenite, e cambiarea de iste maniera le circumstantias del viage mesme. Sovente un conclusion de apparentia paradoxe resulta de un definition inconsistente o inherentemente contradictori del premissa initial. In le caso del paradoxo apparente de un viagiator temporal que occide su proprie granpatre, un inconsistentia reside in le facto que le futuro ab que le viagiator comencia su viage temporal es definite como potente resultar de un passato in que su granpatre mori ante conciper un de su parentes, lo que es logicamente impossibile proque le viagiator non poterea exister in iste linea del tempore. ==Classification de Quine== [[W. V. Quine]] (1962) distingueva tres categorias de paradoxo:<ref>{{en}} {{cite book | title = The Ways of Paradox, and other essays | url = https://archive.org/details/waysofparadoxoth0000quin_f0o1 | last1 = Quine | first1 = W.V. | authorlink = W.V. Quine | year = 1966 | publisher = Random House | publication-place = New York | chapter = The ways of paradox }}</ref> * Un ''paradoxo veridical'' produce un resultato que pare absurde mais es nonobstante demonstrate como ver. Assi, le paradoxo del anniversario de Frederic in ''[[The Pirates of Penzance]]'' prova le facto surprendente que un persona de vinti-un annos haberea habite solmente cinque anniversarios si ille nasceva durante un [[anno bissextil]]. Similarmente, le [[theorema de impossibilitate de Arrow]] illustra difficultates in le conciliation del resultatos del votos con le voluntate del populo. Le [[problema de Monty Hall]] demonstra que un decision que ha un probabilitate de successo intuitive de 50-50 es, in realitate, fortemente influentiate de maniera que le jocator, considerante le conclusion intuitive, prende un decision que il es poco probabile que ille prende. In le scientia del seculo 20, le [[hotel infinite de Hilbert]] e le [[catto de Schrödinger]] es exemplos evocative celebre de theorias conducente a un conclusion logic mais paradoxe. * Un ''paradoxo falsidical'' presenta un resultato que non solmente ''pare'' false mais ''es'' vermente false, a causa de un fallacia in le demonstration. Le varie [[prova invalide|provas mathematic invalide]] (p.e. que 1 = 2) es exemplos classic, generalmente dependente de [[division per zero]] celate. Un altere exemplo es le forma inductive del [[paradoxo del cavallo]], que trahe generalisationes false ab assertiones ver e specific. Le [[paradoxos de Zeno]] es falsidical, per exemplo concludente que un flecha non attinge jammais su objectivo o que un cursor rapide non pote reattrappar un tortuca con un micre avantia. * Un paradoxo que pertine a necun del duo categorias pote esser un ''[[antinomia]]'', lo que attinge un resultato autocontradictori per applicar correctemente manieras de rationar communmente acceptate. Per exemplo, le [[paradoxo Grelling–Nelson]] monstra problemas authentic in nostre comprension del ideas de veritate e de description. Un quarte typo ha alicun vices essite describite depost le travalio de Quine. * Un paradoxo que es simul ver e false e in mesme senso es appellate un ''[[dialetheia]]''. In le logica occidental, il es sovente supponite, secundo [[Aristotele]], que nulle ''dialetheia'' existe, mais illos es occasionalmente acceptate in le traditiones oriental (p.e. inter le [[Mohistas]],<ref name="SchoolOfNames">{{en}} The [[School of Names|Logicians]] ([[Warring States period]]),[http://plato.stanford.edu/entries/school-names/paradoxes.html "Miscellaneous paradoxes"] ''Stanford Encyclopedia of Philosophy''</ref> the [[Gongsun Longzi]],<ref name="Graham-studies334">{{en}} Graham, Angus Charles. (1990). {{google books|TD43k809CT8C|''Studies in Chinese Philosophy and Philosophical Literature,'' p. 334.|page=334}}</ref> e le [[Zen]]<ref>{{en}} Chung-ying Cheng (1973) "[http://www.thezensite.com/ZenEssays/Philosophical/OnZenLanguage.htm On Zen (Ch’an) Language and Zen Paradoxes]" ''Journal of Chinese Philosophy'', '''V. 1''' (1973) pp. 77-102</ref>) e in [[logica paraconsistente]]. Il esserea deliberatemente equivoc o imprecise, per exemplo, affirmar o negar que "John es hic" quando John ha passate le porta a medietate mais il es, in un certe senso, autocontradictori simul affirmar e negar le evento. ==In philosophia== Un inclination pro le paradoxo es un elemento central del philosophias de [[Laozi]], [[Zhuang Zhou|Zhuangzi]], [[Heracleitos]], [[Bhartrhari]], [[Meister Eckhart]], [[Georg Wilhelm Friedrich Hegel|Hegel]], [[Søren Kierkegaard|Kierkegaard]], [[Friedrich Nietzsche|Nietzsche]] e [[G.K. Chesterton]], inter multe alteres. Søren Kierkegaard, per exemplo, scribe in le ''[[Fragmentos Philosophic]]'' que <blockquote>Mais on non debe haber un mal opinion del paradoxo, proque le paradoxo es le passion del pensamento, e le pensator sin le paradoxo es como le amante sin passion: un camerada mediocre. Mais le summitate ultimate de omne passion es semper voler su proprie cadita, e etiam le passion ultime del intellecto es voler le collision, ben que le collision lo conducera a su proprie cadita. Assi es le paradoxo ultimate del pensamento: voler discoperir un cosa que mesmo le pensamento non pote pensar.<ref>{{en}} {{cite book |last=Kierkegaard |first=Søren |editor1-first=Howard V. |editor1-last=Hong |editor2-first=Edna H. |editor2-last=Hong |title=Philosophical Fragments |year=1844 |page=37 |url=https://books.google.com/books?id=kuMoXUAaEr0C&pg=PA37 |publisher=Princeton University Press |publication-date=1985 |isbn=9780691020365}}</ref></blockquote> ==In medicina== Un [[reaction paradoxe]] a un [[droga]] es un reaction contrari a lo que on attende normalmente, como esser excitate per [[sedativo]] o esser tranquillisate per un [[stimulante]]. Alicunes es ben cognoscite e regularmente usate in medicina, como le uso del stimulantes [[Adderall]] e [[Ritalin]] in le tractamento del [[perturbation del deficit del attention con hyperactivitate]] (cognoscite in anglese como [[:en:ADHD]]) ben que alteres es rar e pote esser periculose viste que illos es inexpectate, como agitationes grave causate per un [[benzodiazepine]].<ref>{{en}} {{cite web |title=The Psychopharmacology of Agitation: Consensus Statement of the American Association for Emergency Psychiatry Project BETA Psychopharmacology Workgroup |pmc=3298219 |website=National Center for Biotechnology Information, US National Library of Medicine |publisher=National Institutes of Health}}</ref> ==Vide etiam== {{Portal|Logica}} * [[Animalia Paradoxa]] * [[Antinomia]] * [[Aporia]] * [[Contradiction]] * [[Dilemma]] * [[Dilemma ethic]] * [[Euboulides]] * [[Non sequitur]] * [[:en:Four-valued logic]] * [[Objecto impossibile]] * [[Lista de paradoxos]] * [[Mu (negative)]] * [[Oxymoro]] * [[Paradoxo de valor]] * [[Paradoxos of implication material]] * [[Le barba de Platon]] * [[:en:Revision theory]] * [[:en:Self-refuting idea]]s * [[Ambiguitate syntactic]] * [[Paradoxo temporal]] * [[:en:Twin paradox]] * [[Paradoxos de Zeno]] ==Referentias== ;Notas {{Reflist}} ;Bibliographia {{Refbegin}} * Mark Sainsbury, 1988, ''Paradoxes'', Cambridge: Cambridge University Press * William Poundstone, 1989, ''Labyrinths of Reason: Paradox, Puzzles, and the Frailty of Knowledge'', Anchor * Roy Sorensen, 2005, ''A Brief History of the Paradox: Philosophy and the Labyrinths of the Mind'', Oxford University Press * [[Patrick Hughes]], 2011, ''Paradoxymoron: Foolish Wisdom in Words and Pictures, Reverspective'' {{Refend}} {{traduction|en|Paradoxe}} [[Categoria:Paradoxos| ]] [[Categoria:Logica]] h63no33n1dzyad017s1aifehy4mevpu 0 42905 699228 672638 2026-08-27T18:20:04Z InternetArchiveBot 40773 Add 1 book for [[Wikipedia:Verificabilitate]] (20260827)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 699228 wikitext text/x-wiki [[File:Grandfather paradox billiard ball.svg|thumb|right|<u>In alto</u>: trajectoria original del bolla de biliardo.<br /><u>Al medio</u>: le bolla de biliardo emerge del futuro, e da al bolla del passato un colpo que lo devia ante entrar in le machina de exploration temporal.<br /><u>In basso</u>: le bolla de biliardo non entra in le machina temporal, lo que ingenera le paradoxo, questionante le facto que le bolla plus vetere pote emerger del passato e deviar su trajectoria.]] Le '''paradoxo del granpatre''' es un [[paradoxo]] relative al [[viage temporal]] in que eventos incoherente occurre a causa de modificationes del passato.<ref name="lobo">{{cite web |url=https://arxiv.org/pdf/gr-qc/0206078v2.pdf |title=Time, Closed Timelike Curves and Causality |page=2 |author=Francisco Lobo |year=2002 |accessdate=2015-11-02}}</ref> Le nomine del paradoxo veni de su description habitual: un persona viagia in le passato e occide su proprie granpatre ante que su patre o matre es concipite, lo que impedi le existentia del viagiator temporal.<ref name="sagan-nova">{{cite web|url=https://www.pbs.org/wgbh/nova/time/sagan.html |title=''Carl Sagan Ponders Time Travel'' (Carl Sagan medita super le viage temporal)|work=NOVA|date=1999-12-10|publisher=[[PBS]]|accessdate=2016-05-21}}</ref> In despecto de su titulo, le paradoxo del granpatre non concerne exclusivemente le contradiction de occider su proprie granpatre ante haber essite concipite. Plus tosto, le paradoxo concerne ulle action que altera le passato,<ref name="Norman">[https://www.sfu.ca/~swartz/beyond_experience/chap08.htm|pp=226&mdash;227 "Beyond Experience: Metaphysical Theories and Philosophical Constraints"], Norman Swartz, Pressa del Universitat de Toronto, 2001.</ref> viste que un contradiction es create cata vice que le passato deveni differente de lo que illo esseva antea.<ref name="NicholasSmith">{{cite web |url=http://plato.stanford.edu/entries/time-travel/index.html#CauLoo |author=Nicholas J.J. Smith |date=2013 |title=Time Travel |work=Stanford Encyclopedia of Philosophy |accessdate=2015-11-02}}</ref> ==Prime exemplos== Le paradoxo del granpatre esseva mentionate in litteratura a partir de 1929, e in 1931 illo esseva describite como "le argumento antique de impedir vostre nascentia per occider vostre granparentes" in un littera al magazine american de scientia-fiction ''Amazing Stories''.<ref name=":0">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=39KQY1FnSfkC|title=Time Machines: Time Travel in Physics, Metaphysics, and Science Fiction|last1=Nahin|first1=Paul J.|date=1999|publisher=Springer|year=|isbn=0387985719|edition=2nd|location=New York|pages=255, 286}}</ref> Le prime historias de [[scientia-fiction]] parlante del paradoxo es le historia curte ''Ancestral Voices'' per [[Nathaniel Schachner]], publicate in 1933,<ref>{{cite book|last1=Ginn|first1=Sherry|last2=Leach|first2=Gillian I.|title=Time-Travel Television: The Past from the Present, the Future from the Past|date=2015|publisher=Rowman & Littlefield|location=London|isbn=1442255773|page=192}}</ref> e le libro 1944 ''Future Times Three'' per René Barjavel, ben que numerose altere obras appochava le subjecto in le annos 1930s e 1940s con plus o minus de detalios.<ref name=":0" /> ==Variantes== Le paradoxo del granpatre se refere a qualcunque cambiamento del passato,<ref name="NicholasSmith"/> e es presentate sub multe variationes. Le physico John Garrison e alteres presenta un variation del paradoxo con un circuito electronic que invia un signal trans un machina temporal commandante le circuito de extinguer se, e recipe le signal ante haber inviate lo.<ref>{{cite journal|last1=Garrison|first1=J.C.|last2=Mitchell|first2=M.W.|last3=Chiao|first3=R.Y.|last4=Bolda|first4=E.L.|title=Superluminal Signals: Causal Loop Paradoxes Revisited|journal=Physics Letters A|date=August 1998|volume=245|issue=1-2|pages=19–25|doi=10.1016/S0375-9601(98)00381-8|arxiv=quant-ph/9810031|bibcode=1998PhLA..245...19G}}</ref><ref>{{cite book|last1=Nahin|first1=Paul J.|title=Time Machine Tales|date=2016|publisher=Springer International Publishing|isbn=9783319488622|pages=335-336}}</ref> Un paradoxo equivalente es cognoscite in [[philosophia]] como le ''autoinfanticidio'': retornar in le passato e occider se mesme al stato de neonato.<ref name="horwich">{{cite book|last1=Horwich|first1=Paul|title=Asymmetries in Time: Problems in the Philosophy of Science|url=https://archive.org/details/asymmetriesintim0000horw_e0m7|date=1987|publisher=MIT Press|location=Cambridge, Massachusetts|isbn=0262580888|page=[https://archive.org/details/asymmetriesintim0000horw_e0m7/page/116 116]|edition=2nd}}</ref> Un altere variante del paradoxo del granpatre es le "paradoxo de Hitler" or "paradoxo del assassinato de Hitler",<ref>{{cite web|url=https://www.bostonglobe.com/arts/books/2013/04/06/book-review-life-after-life-kate-atkinson/OL6nDqGHPFgxaUBrJgXEHL/story.html|title=Book review: Life after Life’ by Kate Atkinson|author=Eugenia Williamson|date=6 April 2013|work=The Boston Globe|accessdate=9 August 2013|quote=Cerca in Google le parolas ‘retornar in le passato e’ e le motor de recerca suggere completar con le simple directiva: ‘kill Hitler’. Le desiro de assassinar le dictator nazi es si grande que illo ha su proprie subgenere intra le fiction speculative, un tropo cognoscite como le ‘paradoxo del assassinato de Hitler’ in que un viagiator temporal retorna assatis longe in le passato pro applattar le leader — e le Secunde Guerra Mundial — in le button, typicamente con consequentias inattendite.}}</ref> un motivo relativemente frequente in scientia-fiction, ubi le protagonista retorna in le passato pro assassinar [[Adolf Hitler]] ante que ille pote instigar le [[Secunde Guerra Mundial]] e le [[Holocaust]]. In loco de necessemente impedir le realisation del viage temporal, le action elimina le ''ration'' del viage e alsi ulle cognoscentia de ille ration, lo que rende le viage initial inutile.<ref>{{cite book|last1=Brennan|first1=J.H.|title=Time Travel: A New Perspective|date=1997|publisher=Llewellyn Publications|location=Minnesota|isbn=9781567180855|page=23|edition=1st|url=https://books.google.com/books?id=UBf_HjZHUxkC|quote=A variation on the grandfather paradox . . . is the Hitler paradox. In this one you travel back in time to murder Hitler before he starts the Second World War, thus saving millions of lives. But if you murder Hitler in, say, 1938, then the Second World War will never come about and you will have no reason to travel back in time to murder Hitler!}}</ref> In ultra, le consequentias del existentia de Hitler es tanto monumental e universal que pro omne personas nascite post le guerra, il es probabile que illo ha influentiate lor nascentias de un maniera o un altere.<ref>{{cite web|last1=Inglis-Arkell|first1=Esther|title=Are we running out of time to kill Hitler via time travel?|url=http://io9.com/5932026/are-we-running-out-of-time-to-kill-hitler-via-time-travel|website=io9|accessdate=2013-08-12|date=2012-08-06|archivedate=2014-03-23|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140323134449/http://io9.com/5932026/are-we-running-out-of-time-to-kill-hitler-via-time-travel}}</ref> Alicunes recommenda prender in consideration le existentia potential de [[multiverso|universos parallel]] pro studiar le paradoxo. Quando le viagiator temporal occide su granpatre, in realitate illo occide un version de su granpatre de un universo parallel, e le universo original del viagiator non es modificate; on ha arguite que, viste que illo modifica le historia de un altere universo e non illo de su universo, isto non es un viage temporal "authentic".<ref>[http://plato.stanford.edu/entries/time-travel-phys "Time Travel and Modern Physics"], ''Stanford Encyclopedia of Philosophy'', Frank Arntzenius, Tim Maudlin, 2009-12-23.</ref> In altere variantes, le actiones del viagiator temporal ha nulle effecto foras de su experientia personal, como describite in le historia curte de [[Alfred Bester]] ''[[The Men Who Murdered Mohammed]]''.{{Citation needed|date=May 2018}} ==Analyse philosophic== Mesmo sin saper si le viage temporal verso le passato es physicamente possibile, on pote usar le [[logica modal]] pro monstrar que alterar le passato resulta in un contradiction logic. Si il es necessemente ver que le passato occurreva de un certe maniera, il es tunc false e impossibile que le passato occurreva de un maniera differente. Un viagiator temporal non poterea alterar le maniera como le passato ''es'', illo solmente agerea de un maniera jam consistente con lo que ''necessemente'' occureva.<ref name="Norman"/><ref>{{cite book|last1=Dummett|first1=Michael|title=The Seas of Language|date=1996|publisher=Oxford University Press|location=Oxford|isbn=0198236212|pages=368–369|edition=New}}</ref> Le studio del paradoxo del granpatre ha conducite alicun personas al idea que le viage temporal es paradoxe per su natura mesme e ergo logicamente impossibile. Per exemplo, le philosopho [[Bradley Dowden]] faceva iste typo de argumento in le manual ''Rationamento Logic'', affirmante que le facto que crear un contradiction es possibile impedi le viage temporal verso le passato completemente. Totevia, alicun philosophos e scientistas pensa que illo non necessemente es logicamente impossibile a condition que il existe nulle possibilitate de modificar le passato,<ref name="NicholasSmith"/> assi que isto es suggerite, per exemplo, per le [[principio de autoconsistentia de Novikov]]. Bradley Dowden, ille mesme, reconsiderava iste option post haber essite convincite per le philosopho Norman Swartz.<ref name="Swartz">{{cite web|url=https://www.sfu.ca/~swartz/time_travel1.htm |title=Time Travel - Visiting the Past|author=Norman Swartz|year=1993|publisher=SFU.ca |date= |accessdate=2016-04-21}}</ref> ===Physica theoric=== Le studio del possibilitate de viagiar verso le passato in un universo hypothetic, describite per un [[universo de Gödel]], conduceva le famose logicista [[Kurt Gödel]] a affirmar que le tempore mesme poterea esser un sorta de illusion.<ref name="Yourgrau">{{cite book|last1=Yourgrau|first1=Palle|title=A World Without Time: The Forgotten Legacy of Godel and Einstein|date=4 March 2009|publisher=Basic Books|location=New York|isbn=9780786737000|page=134|url=https://books.google.com/books?id=GtY907BlhxYC&pg=PA134&lpg=PA134&focus=viewport&vq=%22time+itself+-+hence+speed+and+motion+-+is+but+an+illusion%22&dq=2005+A+World+Without+Time:+The+Forgotten+Legacy+of+G%C3%B6del+and+Einstein#v=onepage|accessdate=December 18, 2017}}</ref><ref name="holt">{{cite news|last=Holt|first=Jim|title=Time Bandits|date=2005-02-21|publisher=The New Yorker|url=https://www.newyorker.com/magazine/2005/02/28/time-bandits-2|accessdate=2017-12-13}}</ref> ==Buclas causal== Un viage temporal que non crea un paradoxo del granpatre crea in su loco un bucla causal. In le principio de autoconsistentia de Novikov, un proposition es exprimite secundo que viagiar a traverso del tempore poterea esser possibile sin ingenerar paradoxos. Conforme a iste hypothese, le phenomenos physic eveniente intra o cerca omne [[curva spatiotemporal claudite de typo tempore]] (machinas temporal) pote solmente esser consistente con le leges universal del physica, e assi solo eventos autoconsistente pote occurrer. Omne cosa facite per un viagiator temporal in le passato debe haber essite includite in le historia depost le initio, e le viagiator temporal non pote jammais facer un cosa que impedi su viage in le passato proque isto esserea un inconsistentia. Novikov e alteres usa un exemplo fornite per le physico [[Joseph Polchinski]] pro le paradoxo del granpatre: un bolla de biliardo se dirige verso un machina temporal; le bolla del passato emerge del machina e percute le bolla del presente, de sorta que le bolla del presente non entra in le machina. Novikov e altere recercatores monstrava como solver iste systema a fin de evitar le paradoxo del granpatre, ben que isto ingenera un bucla causal.<ref>{{cite journal|last=Lossev|first=Andrei|last2=Novikov|first2=Igor|date=15 May 1992|title=The Jinn of the time machine: non-trivial self-consistent solutions|journal=Class. Quantum Gravity|volume=9|pages=2309–2321|url=http://thelifeofpsi.com/wp-content/uploads/2015/01/Lossev-Novikov-1992.pdf|doi=10.1088/0264-9381/9/10/014|bibcode=1992CQGra...9.2309L|accessdate=16 November 2015}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151117014658/http://thelifeofpsi.com/wp-content/uploads/2015/01/Lossev-Novikov-1992.pdf |date=17 November 2015 }}</ref><ref name="Thorne">{{cite book|last1=Thorne|first1=Kip S.|title=[[Black Holes and Time Warps|Black Holes & Time Warps: Einstein's Outrageous Legacy]]|date=1995|publisher=W.W. Norton|location=New York|isbn=0393312763}}</ref> Alicun physicos suggere que le buclas causal existe solmente al scala quantic, de un maniera similar al conjectura de protection del chronologia proponite per [[Stephen Hawking]], lo que significa que historias habente loco super scalas plus grande non se repete infinitemente.<ref name="Thorne" /> Un altere conjectura, le [[hypothese de censura cosmic]], suggere que cata curva claudite de typo tempore transversa un [[horizonte de eventos]], lo que impedi le observation de tal buclas causal.<ref>{{cite journal|last1=Visser|first1=Matt|title=Traversable wormholes: The Roman ring|journal=Physical Review D|date=15 April 1997|volume=55|issue=8|pages=5212–5214|doi=10.1103/PhysRevD.55.5212|arxiv=gr-qc/9702043|bibcode=1997PhRvD..55.5212V}}</ref> Seth Lloyd e altere recercatores proponeva un version expandite del principio de Novikov, conforme a que eventos probabile es distorquite pro impedir le occurrentia de paradoxos. Consequentias devenirea de plus in plus estranie a mesura que on se prepara a perpetrar un acto interdicite, proque le universo debe favorir le eventos improbabile pro impedir illos impossibile.<ref>{{cite web|last1=Sanders|first1=Laura|title=Physicists Tame Time Travel by Forbidding You to Kill Your Grandfather|url=https://www.wired.com/2010/07/time-travel-2/|website=WIRED|accessdate=2017-01-02|date=2010-07-20|quote=But this dictum against paradoxical events causes possible unlikely events to happen more frequently. 'If you make a slight change in the initial conditions, the paradoxical situation won’t happen. That looks like a good thing, but what it means is that if you’re very near the paradoxical condition, then slight differences will be extremely amplified,' says Charles Bennett of IBM’s Watson Research Center in Yorktown Heights, New York.}}</ref> ===Physica quantic=== Le physico [[David Deutsch]] ha arguite que le computation quantic con un retardo negative&mdash;le viage temporal in retro&mdash;produce solmente solutiones consistente con illos mesme, e le region que infringe le chronologia impone restrictiones non evidente per rationamento classic.<ref name="Deutsch">{{cite journal|last1=Deutsch|first1=David|authorlink=David Deutsch|title=Quantum mechanics near closed timelike lines|journal=Physical Review D|date=15 November 1991|volume=44|issue=10|pages=3197–3217|doi=10.1103/PhysRevD.44.3197|bibcode=1991PhRvD..44.3197D}}</ref> In 2014, alicun recercatores publicava un simulation que validava le modello de Deutsch con photones.<ref name="Ringbauer">{{cite journal|last1=Ringbauer|first1=Martin|last2=Broome|first2=Matthew A.|last3=Myers|first3=Casey R.|last4=White|first4=Andrew G.|last5=Ralph|first5=Timothy C.|title=Experimental simulation of closed timelike curves|journal=Nature Communications|date=2014-06-19|volume=5|page=4145|doi=10.1038/ncomms5145|pmid=24942489|bibcode=2014NatCo...5E4145R|arxiv=1501.05014}}</ref> Deutsch usa le termino "multiple universos" in su papiro con le intention de exprimer le phenomenos quantic, mais ille nota que iste terminologia es insatisfactori. Alteres ha interpretate isto como significante que le "viage temporal deutschian" implica le existentia de universos multiple a fin de solver le paradoxo del granpatre.<ref name="Billings">{{cite news|author1=Lee Billings|title=Time Travel Simulation Resolves 'Grandfather Paradox'|url=http://www.scientificamerican.com/article/time-travel-simulation-resolves-grandfather-paradox/|accessdate=24 September 2014|agency=Scientific American|date=2 Sep 2014}}</ref> Il esseva tamen demonstrate in un articulo per Tolksdorf e Verch que le condition de puncto fixate del curva claudite de typo tempore de Deutsch pote esser satisfacite gratias al technica de precision arbitrari in qualcunque systema quantic describite secundo le [[theoria quantic del campos]] super le spatios-tempores ubi tal curvas es excludite, lo que permitte de dubitar super le possibilitate que le condition de Deutsch es o non vermente characteristic del processos quantic qui imita le curvas claudite de typo tempore in le senso del [[relativitate general]].<ref>{{cite journal | last1 = Tolksdorf | first1 = Juergen | authorlink1 = | last2 = Verch | first2 = Rainer | authorlink2 = |date=2018 | title = Quantum physics, fields and closed timelike curves: The D-CTC condition in quantum field theory | journal = Communications in Mathematical Physics | volume = 357 | issue = 1 | series = | pages = 319-351 | arxiv = 1609.01496 | bibcode =2018CMaPh.357..319T | doi = 10.1007/s00220-017-2943-5 }}</ref> Daniel Greenberger e [[Karl Svozil]] suggereva que in le modello de viage temporal fornite per le [[mechanica quantic|theoria quantic]], le passato debe esser autoconsistente.<ref name="greenberger">{{cite book|doi=10.1007/3-540-26669-0_4|title=Quo Vadis Quantum Mechanics?|year=2005|arxiv=quant-ph/0506027|bibcode=2005qvqm.book...63G|chapter=Quantum Theory Looks at Time Travel|series=The Frontiers Collection|last1=Greenberger|first1=Daniel M.|last2=Svozil|first2=Karl|isbn=3-540-22188-3|page=63}}</ref><ref>{{cite news|last=Kettlewell|first=Julianna|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/4097258.stm|title=New model 'permits time travel'|publisher=BBC News|date=June 17, 2005|accessdate=2017-04-26}}</ref> ==Vide etiam== *[[paradoxo del predestination]] *[[catto de Schrödinger]] *[[paradoxo temporal]] *[[bucla temporal]] *[[viage temporal in fiction]] ==Referentias== {{en}} {{Reflist}} {{Traduction|en|Grandfather paradox}} [[Categoria:Paradoxos]] [[Categoria:Mechanica quantic]] bwyq9klov9c9u3qj5ou1dpu2agwp3hk 0 43061 699277 698194 2026-08-27T19:01:59Z InternetArchiveBot 40773 Add 2 books for [[Wikipedia:Verificabilitate]] (20260827)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 699277 wikitext text/x-wiki {{Translation|Simple|Multiple Myeloma}} [[File:Plasmacytoma ultramini1.jpg|200px|right|Plasmacytoma]] '''Myeloma multiple''' o simplemente '''myeloma''' es un typo de [[cancere]] del [[cellula plasmic B|cellulas plasmic]], un typo de [[leucocyto]]s que normalment produci [[anticorpore]]s.<ref name="Raab2009">{{cite journal | vauthors = Raab MS, Podar K, Breitkreutz I, Richardson PG, Anderson KC | title = Multiple myeloma | url = https://archive.org/details/sim_the-lancet_july-25-31-2009_374_9686/page/324 | journal = Lancet | volume = 374 | issue = 9686 | pages = 324–339 | date = July 2009 | pmid = 19541364 | doi = 10.1016/S0140-6736(09)60221-X | s2cid = 12906881 }}</ref> Sovente, in le principio, se notifica nulle symptoma.<ref name="NIH2016Pt" /> Postea, [[dolor oss|dolor ossee]], [[anemia]], [[deficientia renal]] o [[infection]]s recurrente pote occurrer.<ref name="NIH2016Pt">{{cite web |title=Plasma Cell Neoplasms (Including Multiple Myeloma)—Patient Version |url=http://www.cancer.gov/types/myeloma |website=NCI |access-date=8 August 2016 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160727234102/http://www.cancer.gov/types/myeloma |archive-date=27 July 2016 |date=1980-01-01}}</ref> [[Amyloidose]] pote esser un complication.<ref name="NIH2016Pro">{{cite web |title=Plasma Cell Neoplasms (Including Multiple Myeloma) Treatment (PDQ®)–Health Professional Version |url=http://www.cancer.gov/types/myeloma/hp/myeloma-treatment-pdq |website=NCI |access-date=8 August 2016 |date=July 29, 2016 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160704233112/http://www.cancer.gov/types/myeloma/hp/myeloma-treatment-pdq |archive-date=4 July 2016}}</ref> Causas del multiple myeloma remane incognoscite.<ref name="WCR2014Cp513">{{cite book |title=World Cancer Report 2014 |url=https://archive.org/details/worldcancerrepor0000unse_p0u5 |date=2014 |publisher=World Health Organization |isbn=978-92-832-0429-9 |pages=Chapter 5.13}}</ref> Le factors de risco include [[obesitate]], exposition al [[radiation]]s, hereditate e alcun substantias chimic.<ref name="WCR2014Cp2">{{cite book |title=World Cancer Report 2014 |url=https://archive.org/details/worldcancerrepor0000unse_p0u5 |date=2014 |publisher=World Health Organization |isbn=978-92-832-0429-9 |pages=Chapter 2.3 and 2.6}}</ref><ref>{{cite web |title=Plasma Cell Neoplasms (Including Multiple Myeloma) Treatment |url=https://www.cancer.gov/types/myeloma/patient/myeloma-treatment-pdq#section/all |website=National Cancer Institute |access-date=28 November 2017 |date=1980-01-01}}</ref><ref>{{cite book | vauthors = Ferri FF |title=Ferri's Clinical Advisor 2014 E-Book: 5 Books in 1 |date=2013 |publisher=Elsevier Health Sciences |isbn=978-0-323-08431-4 |page=726 |url=https://books.google.com/books?id=H63KViNwsdcC&pg=PA726}}</ref> Le risco es augmentate in alcun empleos.<ref name=":14">{{cite journal | vauthors = Georgakopoulou R, Fiste O, Sergentanis TN, Andrikopoulou A, Zagouri F, Gavriatopoulou M, Psaltopoulou T, Kastritis E, Terpos E, Dimopoulos MA | display-authors = 6 | title = Occupational Exposure and Multiple Myeloma Risk: An Updated Review of Meta-Analyses | journal = Journal of Clinical Medicine | volume = 10 | issue = 18 | pages = 4179 | date = September 2021 | pmid = 34575290 | pmc = 8469366 | doi = 10.3390/jcm10184179 | doi-access = free }}</ref> Es debite al exposition al solventes aromatic que poterea causar myelomas multiple.<ref name=":03">{{cite journal | vauthors = De Roos AJ, Spinelli J, Brown EB, Atanackovic D, Baris D, Bernstein L, Bhatti P, Camp NJ, Chiu BC, Clavel J, Cozen W, De Sanjosé S, Dosman JA, Hofmann JN, McLaughlin JR, Miligi L, Monnereau A, Orsi L, Purdue MP, Schinasi LH, Tricot GJ, Wang SS, Zhang Y, Birmann BM, Cocco P | display-authors = 6 | title = Pooled study of occupational exposure to aromatic hydrocarbon solvents and risk of multiple myeloma | journal = Occupational and Environmental Medicine | volume = 75 | issue = 11 | pages = 798–806 | date = November 2018 | pmid = 30121582 | pmc = 9386620 | doi = 10.1136/oemed-2018-105154 }}</ref> Se cura con [[chemotherapia]]. Un regimen de chemotherapia que se usa commun es le [[vincristina]], [[adriamycina]] e [[dexamethasona]]. Le [[thalidomida]], [[velcade]], [[melphalan]], [[prednisona]] e [[interferon]]es etiam es utilisate. == Nota == *[https://www.medicinenet.com/multiple_myeloma/article.htm Articulo ex sitio medicinenet.com] {{Pecietta|biologia|medicina}} [[Categoria:Cancere]] [[Categoria:Neoplasma hematologic]] hf520eeb6u8f2c28478bmzaulwwau8i 0 43318 699145 698261 2026-08-27T16:51:03Z InternetArchiveBot 40773 Add 1 book for [[Wikipedia:Verificabilitate]] (20260827)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 699145 wikitext text/x-wiki {{Revision}} [[Image:Sir William Richard Gowers Parkinson Disease sketch 1886.jpg|thumb|Un schizzo per ''Sir William Richard Gowers'' de persona affectate per le maladia de Parkinson.]] '''Maladia de Parkinson'''{{linfo}} es un [[degenerative disordine]] del [[systema nervose central]] affectante principalmente le [[systema motor]]. In paises industrialisate, su [[prevalentia]] es de 1% del personas de plus de 60 annos e de 4% del personas de plus de 80 annos.<ref name="pmid16713924">{{cite journal|author=de Lau LM, Breteler MM|title=Epidemiology of Parkinson's disease|journal=The Lancet. Neurology|volume=5|issue=6|pages=525–535|date=June 2006|pmid=16713924|doi=10.1016/S1474-4422(06)70471-9|s2cid=39310242}}</ref> ==Signos e symptomas== [[Symptoma]]s apparece gradualmente, generalmente post le etate de 50 annos: [[tremor]]es, rigiditate, [[Bradykinesia|lentor del movimentos]], difficultate pro ambular.<ref name=NIH2016>{{cite web |title=Parkinson's Disease Information Page |url= https://www.ninds.nih.gov/Disorders/All-Disorders/Parkinsons-Disease-Information-Page |website=NINDS |access-date=18 July 2016 |date=30 June 2016}}</ref><ref name="pmid15172778">{{cite journal | author = Samii A, Nutt JG, Ransom BR | title = Parkinson's disease | journal = Lancet | volume = 363 | issue = 9423 | pages = 1783–1793 | date = May 2004 | pmid = 15172778 | doi = 10.1016/S0140-6736(04)16305-8 | s2cid = 35364322 | url = https://zenodo.org/record/1259791 }}</ref> Le persona affectate pote devenir [[paralysate]]. [[Hypersalivation]] e [[dysphagia]] (difficultate pro [[deglution|deglutir]]) es alsi signalate<ref>https://www.marieclaire.fr/maladie-de-parkinson-symptomes,1437569.asp</ref>. Nonmotor symptomas apparece con le pejoramento del morbo.<ref name=NIH2016/><ref name=Lancet2015 /> Istos include symptomas [[Olfaction|olfactive]], [[Cognition|cognitive]], [[Disordine del comportamento|comportamental]], de [[somno]] o [[systema sensorial|sensorial]].<ref name="NIH2016" /><ref name="Han2018">{{cite journal | author = Han JW, Ahn YD, Kim WS, Shin CM, Jeong SJ, Song YS, Bae YJ, Kim JM | display-authors = 6 | title = Psychiatric Manifestation in Patients with Parkinson's Disease | journal = Journal of Korean Medical Science | volume = 33 | issue = 47 | pages = e300 | date = November 2018 | pmid = 30450025 | pmc = 6236081 | doi = 10.3346/jkms.2018.33.e300 }}</ref><ref name="Sv2016">{{cite journal|author=Sveinbjornsdottir S|date=October 2016|title=The clinical symptoms of Parkinson's disease|journal=Journal of Neurochemistry|volume=139 | issue = Suppl 1|pages=318–324|doi=10.1111/jnc.13691|pmid=27401947|doi-access=free}}</ref> [[Dementia]] es commun in stadios avantiate del morbo. [[Hallucination]]es minor, como le sensation de haber alicuno detra se (hallucination de presentia), serea un symptoma predictive del declino cognitive.<ref>{{Cite web|language=fr|author=Alexandra Bresson| url=https://www.femina.fr/article/cette-sensation-desagreable-pourrait-etre-un-signe-avant-coureur-de-la-maladie-de-parkinson-alerte-une-etude |title=Cette sensation désagréable pourrait être un signe avant-coureur de la maladie de Parkinson, alerte une étude |date=2023-06-30|publisher=Version Femina}}</ref><ref>{{Cite journal|author= Bernasconi, F., Pagonabarraga, J., Bejr-Kasem, H. et al. |date=2023-06-29 |title=Theta oscillations and minor hallucinations in Parkinson’s disease reveal decrease in frontal lobe functions and later cognitive decline |url=https://www.nature.com/articles/s44220-023-00080-6 |journal=Nature Mental Health|language=en|doi=10.1038/s44220-023-00080-6}}</ref> [[Epilepsia]] e perdita auditive pote esser observate usque 10 annos ante le diagnose.<ref>{{Doi|10.1001/jamaneurol.2022.0003}}</ref> ==Diagnose== Le [[morbo]] es generalmente [[Diagnose|diagnosticate]] post le apparition del prime symptomas. Signos precursor pote esser le [[fatiga]]bilitate e la difficultates de concentration.<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=https://www.franceparkinson.fr/questionsreponses/signes-avant-coureurs-maladie/ |accessdate=2023-07-04 |archivedate=2023-07-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230704075915/https://www.franceparkinson.fr/questionsreponses/signes-avant-coureurs-maladie/ }}</ref> [[Dysphagia]], [[gastroparese]], [[syndroma de intestino irritabile]] sin [[diarrhea]] e [[constipation]] poterea esser predictive.<ref>{{Cite journal|author=Bo Konings, Luisa Villatoro, Jef Van den Eynde, Guillermo Barahona, Robert Burns4, Megan McKnight, Ken Hui, Gayane Yenokyan, Jan Tack & Pankaj Jay Pasricha |title=Gastrointestinal syndromes preceding a diagnosis of Parkinson’s disease: testing Braak’s hypothesis using a nationwide database for comparison with Alzheimer’s disease and cerebrovascular diseases |journal=Gut |date=2023-07-12 |doi=10.1136/gutjnl-2023-329685}}</ref> Diminutiones de spissor del [[jacimento plexiforme interne del cellulas ganglionar]] (GCIPL) e del [[jacimento nuclear interne]] (INL) del [[retina]] pote esser observate in [[tomographia de coherentia optic]] (OCL) usque 7 annos ante le diagnose.<ref>{{Cite journal|author=Siegfried Karl Wagner, David Romero-Bascones, Mario Cortina-Borja, Dominic J Williamson, Robbert R Struyven, Yukun Zhou, Salil Patel, Rimona S Weil, Chrystalina A Antoniades, Eric J Topol, Edward Korot, Paul J Foster, Konstantinos Balaskas, Unai Ayala, Maitane Barrenechea, Iñigo Gabilondo, Anthony HV Schapira, Anthony P Khawaja, Praveen J Patel, Jugnoo S Rahi, Alastair K Denniston, Axel Petzold & Pearse Andrew Keane |title=Retinal Optical Coherence Tomography Features Associated With Incident and Prevalent Parkinson Disease |journal=Neurology |date=2023-08-21 |doi=10.1212/WNL.0000000000207727 }}</ref> [[Recerca]]tores labora pro identificar [[biomarkator]]es permittente un diagnose precoce del morbo per un simple {{Ill|es|examine de sanguine|Examen de sangre}}. [[Alpha-synucleina]]<ref>https://www.thelancet.com/journals/laneur/article/PIIS1474-4422(23)00109-6/fulltext</ref> o [[pyruvato]]<ref>https://www.inserm.fr/actualite/une-prise-de-sang-pour-diagnostiquer-precocement-la-maladie-de-parkinson/</ref> poterea esser candidatos. Plasmic ratio de DOPA decarboxylase augmenta in patientes suffrente de un carentia de [[dopamina]] e poterea contribuer al diagnose precoce del maladia.<ref>https://www.pourquoidocteur.fr/Articles/Question-d-actu/44985-Maladie-Parkinson-biomarqueur-sanguin-permet-de-l-identifier</ref> ==Pathophysiologia== Le symptomas motore del morbo resulta del [[Morte cellular|morte de nerval cellulas]] in le [[substantia nigre]] ([[parte compacte]]), un region del [[Cerebro human|cerebro]] medie qui forni [[dopamina]] (un [[neurotransmissor]]) al [[basal ganglion]]es.<ref name="NIH2016" /> Le causa de iste morte cellular es mal comprendite, sed implicarea le aggregation de [[alpha-synucleina]], constituente [[corpore de Lewy|corpores de Lewy]] al interior del [[neuron]]es.<ref name="VillarPique2016">{{cite journal | author = Villar-Piqué A, Lopes da Fonseca T, Outeiro TF | title = Structure, function and toxicity of alpha-synuclein: the Bermuda triangle in synucleinopathies | journal = Journal of Neurochemistry | volume = 139 | issue = Suppl 1 | pages = 240–255 | date = October 2016 | pmid = 26190401 | doi = 10.1111/jnc.13249 | s2cid = 11420411 }}</ref><ref name="Lancet2015" /> In maladia de Parkinson, proteinas alpha-synucleina deveni mal [[Plicamento de proteinas|plicate]] e se aggrega con altere alpha-synucleinas. Cellulas non pote eliminar iste aggregatos e se damnifica.<ref name="VillarPique2016" /> Le perta de neuron es accompaniate del morte de [[astrocyto]]s e de un augmentation del numero de [[microglia]] in le substantia nigre.<ref name="Jankovic_book-Neuropathology">{{cite book|title=Parkinson's disease and movement disorders|url=https://archive.org/details/parkinsonsdiseas0000unse_q1k2|publisher=Lippincott Williams & Wilkins|year=2007|isbn=978-0-7817-7881-7|veditors=Tolosa E, Jankovic JJ|location=Hagerstown, MD|pages=[https://archive.org/details/parkinsonsdiseas0000unse_q1k2/page/271 271]–283|chapter=Neuropathology of movement disorders| vauthors = Dickson DV}}</ref> Le symptomas comencia quando le parte compacte del substantia nigre es affectate.<ref name="Armstrong2020">{{cite journal | author = Armstrong MJ, Okun MS | title = Diagnosis and Treatment of Parkinson Disease: A Review | journal = JAMA | volume = 323 | issue = 6 | pages = 548–560 | date = February 2020 | pmid = 32044947 | doi = 10.1001/jama.2019.22360 | s2cid = 211079287 }}</ref> Cinque major vias liga basal gangliones al altere cerebral areas. Iste vias son le circuitos [[Cortex motore|motor]], [[Frontal ocular campos|oculomotor]], [[Cortex cerebral#Association areas|associative]], [[Limbic systema|limbic]] e [[Cortex orbitofrontal|orbitofrontal]].<ref name="pmid18781672">{{cite journal|author=Obeso JA, Rodríguez-Oroz MC, Benitez-Temino B, Blesa FJ, Guridi J, Marin C, Rodriguez M|title=Functional organization of the basal ganglia: therapeutic implications for Parkinson's disease|journal=Movement Disorders|volume=23 |issue=Suppl 3|pages=S548–S559 | year = 2008|pmid=18781672|doi=10.1002/mds.22062|s2cid=13186083}}</ref> Le morbo affecta tote iste circuitos e affecta movimentos, attention e apprentissage, le melio studiate essente le circuito motore.<ref name="pmid18781672"/> Se pensa que basal gangliones exerce un rolo inhibitori sur multe systemas motore, impediente inappropriate movimentos. Le dopamina age facilitante le relaxamento del inhibition. In le maladia de Parkinson, le nivello de dopamina diminue e assi, ulle movimento es plus difficile a mandar, ducente al [[hypokinesia]] (reduction del movimentos).<ref name="pmid18781672"/> Medicamentos usate pro compensar dopamina depletion, inversemente, pote facilitater inappropriate movimentos, producente [[dyskinesia]].<ref name="pmid18781672"/> ===Mitochondrial ADN=== Le damnification del ADN del [[mitochondrio]]s poterea esser implicate in le pathophysiologia.<ref>{{Doi|10.1038/s41380-023-02251-4}}</ref> ==Etiologia== Le causas del morbo non es cognoscite, sed un combination de factores [[Genetica|genetic]] e [[Ambiente|ambiental]] es suspectate.<ref name=Lancet2015>{{cite journal|author=Kalia LV, Lang AE|s2cid=5502904|title=Parkinson's disease |url=https://archive.org/details/sim_the-lancet_the-lancet_august-29-september-4-2015_386_9996/page/896|journal=Lancet|volume=386|issue=9996 |pages=896–912 |date=August 2015|pmid=25904081|doi=10.1016/s0140-6736(14)61393-3}}</ref> Le risco de cader malade es plus grande si un membro del familia es ja malade, alicun [[allele]]s essente cognoscite como factor de risco.<ref name="Quadri2018">{{cite journal | author = Quadri M, Mandemakers W, Grochowska MM, Masius R, Geut H, Fabrizio E, Breedveld GJ, Kuipers D, Minneboo M, Vergouw LJ, Carreras Mascaro A, Yonova-Doing E, Simons E, Zhao T, Di Fonzo AB, Chang HC, Parchi P, Melis M, Correia Guedes L, Criscuolo C, Thomas A, Brouwer RW, Heijsman D, Ingrassia AM, Calandra Buonaura G, Rood JP, Capellari S, Rozemuller AJ, Sarchioto M, Fen Chien H, Vanacore N, Olgiati S, Wu-Chou YH, Yeh TH, Boon AJ, Hoogers SE, Ghazvini M, IJpma AS, van IJcken WF, Onofrj M, Barone P, Nicholl DJ, Puschmann A, De Mari M, Kievit AJ, Barbosa E, De Michele G, Majoor-Krakauer D, van Swieten JC, de Jong FJ, Ferreira JJ, Cossu G, Lu CS, Meco G, Cortelli P, van de Berg WD, Bonifati V | display-authors = 6 | title = LRP10 genetic variants in familial Parkinson's disease and dementia with Lewy bodies: a genome-wide linkage and sequencing study | journal = The Lancet. Neurology | volume = 17 | issue = 7 | pages = 597–608 | date = July 2018 | pmid = 29887161 | doi = 10.1016/s1474-4422(18)30179-0 | s2cid = 47009438 | doi-access = free }}</ref> 15 genes serea implicate in formas hereditari del morbo. Intra illos, al minus 5 genes son responsabile de formas [[autosomal dominante transmission|autosomal dominante]]: SNCA (PARK1/4), {{Ill|en|LRRK2}} (PARK8), {{Ill|en|VPS35}} (PARK17), {{Ill|en|DNAJC13}} e {{Ill|en|CHCHD2}}. Le causa le plus frequente de forma monogenic es le mutation G2019S del gene codante le ''leucine-rich repeat kinase 2'' (LRRK2). Iste mutation originava 200 generationes (circa 4'000 annos) retro in un [[Berber]] ancestre in Nord-Africa.<ref>{{cite journal|author=Rafiqua Ben El Haj, Ayyoub Salmi, Wafa Regragui, Ahmed Moussa, Naima Bouslam, Houyam Tibar, Ali Benomar, Mohamed Yahyaoui & Ahmed Bouhouche |title=Evidence for prehistoric origins of the G2019S mutation in the North African Berber population |journal=PLOS |date=2017-07-19 |doi=10.1371/journal.pone.0181335}}</ref><ref name=":8">{{Cite journal | author= Salles PA, Tirapegui JM, Chaná-Cuevas P |date=22 March 2024 |title=Genetics of Parkinson's disease: Dominant forms and GBA |journal=Neurology Perspectives |volume=4 |issue=3 |pages=100153 |doi=10.1016/j.neurop.2024.100153 |issn=2667-0496|doi-access=free }}</ref> Risco ambiental include expositon al [[pesticido]]s e prior [[trauma]] al [[capite]]; recurrente exposition al [[trichloroethyleno]] es alsi suspectate.<ref>{{cite journal |author=Dorsey ER, Zafar M, Lettenberger SE, et al |title=Trichloroethylene: An Invisible Cause of Parkinson's Disease? |journal=J Parkinsons Dis |volume=13 |issue=2 |pages=203–218 |date=2023 |pmid=36938742 |doi=10.3233/JPD-225047 |pmc=10041423 }}</ref> Al contrario, [[caffeina]] e [[nicotina]] pare protective.<ref>{{Cite book | author = Kumar V |title=Robbins and Cotran Pathologic Basis of Disease |year=2021 |edition=10th}}</ref><ref name="Lancet2015" /><ref name="nutri2009">{{cite journal|author=Barranco Quintana JL, Allam MF, Del Castillo AS, Navajas RF|s2cid=26605333|title=Parkinson's disease and tea: a quantitative review|journal=Journal of the American College of Nutrition |volume=28|issue=1|pages=1–6|date=February 2009|pmid=19571153|doi=10.1080/07315724.2009.10719754}}</ref> ==Tractamento== Il non ha remedio, sed multes usa L-dopa [[medicamento]]. {{refer}} == Altere ligamines == *[http://www.parkinson.org/ National Parkinson Foundation] *[http://www.aep-taray.org/ Asociacion Parkinson TARAY Aranjuez MADRID ESPAÑA] *[http://www.parkinsons.org.uk/ Parkinson's Disease Society of the United Kingdom] *[http://blechmanfoundation.org/ Blechman Foundation for Parkinson's Research] [[Categoria:Disordine neurodegenerative|Parkinson]] e9ipc3cjq7yko70k267zmgq6gk1zgp6 0 44295 699240 687788 2026-08-27T18:40:58Z InternetArchiveBot 40773 Add 8 books for [[Wikipedia:Verificabilitate]] (20260827)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 699240 wikitext text/x-wiki {{infobox/articulo/persona}} '''Beverly Atlee Cleary''' (nate '''Bunn''', [[McMinnville (Oregon)|McMinnville]], [[Oregon]] {{data|12|4|1916}} - [[California]], {{data|25|3|2021}}) era un scriptor statounitese de libros infantil.<ref>http://www.newsweek.com/beverly-cleary-age-90-107919</ref> Un [[centenario]], illa moriva al etate de 104.<ref>https://www.cbsnews.com/news/beverly-cleary-died-beloved-childrens-book-author-dead-age-104-2020-03-26</ref>. == Biographia == Cleary ha comenciate a scriber in 1950. Su prime libro pro infantes era ''Henry Huggins'' super un puero e su can Ribsy.<ref>https://www.harpercollins.com/authors/15297</ref> In [[1955]] un altere libro ha sequite, ''[[Ramona & Beezus]]'', le prime de un serie que continuava usque 1999. In 1984, Cleary era nominate pro le [[Premio Hans Christian Andersen]]. Su libros se incontra in plus que 20 idiomas.<ref name=larson>{{cite web|url= http://www.newyorker.com/culture/sarah-larson/beverly-cleary-age-100|work=[[The New Yorker]]|title= Beverly Cleary, Age 100|author=Larson, Sarah|date=11 de april de 2016|accessdate=30 de april de 2017}}</ref><ref name=schwarz>{{cite web|url=https://www.theatlantic.com/magazine/archive/2011/07/my-ramona/308553/|work=[[The Atlantic]]|title=My Ramona: How Beverly Cleary Captured Childhood|author = Schwarz, Benjamin|date= julio de 2011|accessdate=1 de maio de 2017}}</ref> == Obra == {{columns-list|colwidth=30em| * [[Henry Huggins (libro)|''Henry Huggins'']],<ref>{{cite book |last=Cleary |first=Beverly |authorlink =Beverly Cleary |date=1950 |title=Henry Huggins |url=https://archive.org/details/bwb_S0-EGG-045 |isbn=978-0-440-43551-8}}</ref> Morrow, 1950&nbsp;† *''[[Ellen Tebbits]]'',<ref>{{cite book |last=Cleary |first=Beverly |authorlink=Beverly Cleary |date= 1951 |title=Ellen Tebbits |url=https://archive.org/details/bwb_C0-BIW-962 |isbn=978-0-061-97216-4 }}</ref> Morrow, 1951 *''[[Henry and Beezus]]'',<ref>{{cite book |last=Cleary |first=Beverly |authorlink=Beverly Cleary |date=1952 |title=Henry and Beezus |isbn=978-0-380-70914-4 }}</ref> Morrow, 1952&nbsp;† *''[[Otis Spofford]]'',<ref>{{cite book |last=Cleary |first=Beverly |authorlink=Beverly Cleary |date=1953 |title=Otis Spofford |url=https://archive.org/details/otisspoffordrpkg00beve |isbn=978-0-688-21720-4 }}</ref> Morrow, 1953 *''[[Henry and Ribsy]]'',<ref>{{cite book |last=Cleary |first=Beverly |authorlink=Beverly Cleary |date=1954 |title=Henry and Ribsy |url=https://archive.org/details/bwb_S0-BPT-327 |isbn=978-0-061-97220-1 }}</ref> Morrow, 1954&nbsp;† *''[[Beezus and Ramona]]'',<ref>{{cite book |last=Cleary |first=Beverly |authorlink=Beverly Cleary |date=1955 |title=Beezus and Ramona |url=https://archive.org/details/isbn_0688250785 |isbn=978-0-688-21076-2 }}</ref> Morrow, 1955&nbsp;‡ *''[[Fifteen (novel)|Fifteen]]'',<ref>{{cite book |last=Cleary |first=Beverly |authorlink=Beverly Cleary |date=1956 |title=Fifteen |url=https://archive.org/details/fifteen0000clea_w3b2 |isbn=978-0-140-30948-5 }}</ref> Morrow, 1956 *''[[Henry and the Paper Route]]'',<ref>{{cite book |last=Cleary |first=Beverly |authorlink=Beverly Cleary |date=1957 |title=Henry and the Paper Route |url=https://archive.org/details/henrypaperroute0000clea_e1e4 |isbn=978-0-062-65238-6 }}</ref> Morrow, 1957&nbsp;† *''The Luckiest Girl'',<ref>{{cite book |last=Cleary |first=Beverly |authorlink=Beverly Cleary |date=1958 |title=The Luckiest Girl |url=https://archive.org/details/luckiestgirl0000clea |isbn=978-0-688-31741-6 }}</ref> Morrow, 1958 *''[[Jean and Johnny]]'',<ref>{{cite book |last=Cleary |first=Beverly |authorlink=Beverly Cleary |date=1959 |title=Jean and Johnny |isbn=978-0-440-94358-7 }}</ref> Morrow, 1959 *''[[The Hullabaloo ABC]]'',<ref>{{cite book |last=Cleary |first=Beverly |authorlink=Beverly Cleary |date=1960 |title=The Hullabaloo ABC |isbn=978-0-688-15182-9 }}</ref> Parnassus, 1960 *''The Real Hole'',<ref>{{cite book |last=Cleary |first=Beverly |authorlink=Beverly Cleary |date=1960 |title=The Real Hole |isbn=978-0-688-05850-0 }}</ref> Morrow, 1960 *''[[:en:Leave It To Beaver#Books|Leave It To Beaver]]'', Berkley, 1960 *''[[:en:Leave It To Beaver#Books|Beaver and Wally]]'',<ref>{{cite book |last=Cleary |first=Beverly |authorlink=Beverly Cleary |date=1961 |title=Beaver and Wally |isbn=978-0-884-11248-8 }}</ref> Berkley, 1961 *''[[:en:Leave It To Beaver#Books|Here's Beaver!]]'',<ref>{{cite book |last=Cleary |first=Beverly |authorlink= Beverly Cleary |date=1961 |title=Here's Beaver! |oclc=8479760 }}</ref> Berkley, 1961 *''Two Dog Biscuits'',<ref name=scholastic>{{cite web|url=https://www.scholastic.com/teachers/authors/beverly-cleary/|work=Scholastic|title=Beverly Cleary Bibliography|accessdate=1 de mayo de 2017}}</ref> Morrow, 1961 *''[[Emily's Runaway Imagination]]'',<ref name=scholastic/> Morrow, 1961 *''[[Henry and the Clubhouse]]'', Morrow, 1962&nbsp;† *''[[Sister of the Bride]]'', Morrow, 1963 *''[[Ribsy]]'',<ref name=hcint/> Morrow, 1964&nbsp;† *''[[The Mouse and the Motorcycle]]'',<ref name=scholastic/> Morrow, 1965 *''The Growing-Up Feet'',<ref name=scholastic/> Morrow, 1967 *''[[Mitch and Amy]]'',<ref name=scholastic/> Morrow, 1967 *''[[Ramona the Pest]]'',<ref name=scholastic/> Morrow, 1968&nbsp;‡ *''[[Runaway Ralph]]'',<ref name=scholastic/> Morrow, 1970 *''[[Socks (Beverly Cleary)|Socks]]'',<ref name=scholastic/> Morrow, 1973 *''[[Ramona the Brave]]'',<ref name=scholastic/> Morrow, 1975&nbsp;‡ *''[[Ramona and Her Father]]'',<ref name=scholastic/> Morrow, 1977&nbsp;‡ *''[[Ramona and Her Mother]]'',<ref name=scholastic/> Morrow, 1979&nbsp;‡ *''[[Ramona Quimby, Age 8]]'',<ref name=scholastic/> Morrow, 1981&nbsp;‡ *''[[Ralph S. Mouse]]'', Morrow,<ref name=scholastic/> 1982 *''[[Dear Mr. Henshaw]]'',<ref name=scholastic/> Morrow, 1983 *''[[Ramona Forever]]'',<ref name=scholastic/> Morrow, 1984&nbsp;‡ *''The Ramona Quimby Diary'',<ref name=scholastic/> Morrow, 1984 *''Lucky Chuck'',<ref name=scholastic/> Morrow, 1984 *''Janet's Thingamajigs'',<ref name=scholastic/> Morrow, 1987 *''[[A Girl from Yamhill]]'',<ref name=scholastic/> Morrow, 1988 *''[[Muggie Maggie]]'',<ref name=scholastic/> Morrow, 1990 *''[[:en:Strider (novel)|Strider]]'',<ref name=scholastic/> Morrow, 1991 *''Petey's Bedtime Story'',<ref name=scholastic/> Morrow, 1993 *''[[My Own Two Feet]]'',<ref name=scholastic/> Morrow, 1995 *''[[Ramona's World]]'',<ref name=scholastic/> Morrow, 1999&nbsp;‡ *''Two Times the Fun''<ref name=scholastic/> (omnibus containing ''The Real Hole'', ''Two Dog Biscuits'', ''The Growing-Up Feet'', and ''Janet's Thingamajigs''), Morrow, 2005 }} *[[Henry Huggins (serie)]] (1950–1964)<br /> *[[Ramona (serie)]] (1955–1999)<ref>{{cite web | url=http://www.beverlycleary.com/books.aspx | title=All Beverly Cleary Titles | publisher=The World of Beverly Cleary | accessdate=11 de april de 2017}}</ref> === Adaptiones === *''[[Ramona (1988 TV series)|Ramona]]'' (1988): Serie de television in dece partes con [[Sarah Polley]] como le puera de octo annos, Ramona Quimby.<ref>{{cite web|title=Ramona on PBS |url=http://www.tvguide.com/tvshows/ramona/203942 |publisher=''TV Guide'' |accessdate=7 de april de 2013}}</ref> *''[[Ramona and Beezus]]'' (2010): film con [[Joey King]] como Ramona e [[Selena Gomez]] como Beezus. == Ligamines externe == * [http://beverlycleary.com Sito official] {{Traducite|es|Beverly Cleary}} == Referentias == <references/> {{DEFAULTSORT:Cleary, Beverly}} [[Categoria:Scriptores]] [[Categoria:Libros infantil]] [[Categoria:Centenarios]] [[Categoria:Gente statounitese]] m364bxuijgaccxhzkjm96aem4dquput 0 44415 699234 687784 2026-08-27T18:33:54Z InternetArchiveBot 40773 Add 1 book for [[Wikipedia:Verificabilitate]] (20260827)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 699234 wikitext text/x-wiki {{Infobox persona}} '''Norman Lloyd''' (nate ''' Norman Perlmutter''', {{data|8|11|1914}}, [[Jersey City]], [[New Jersey]], - {{data|11|5|2021}}, [[Los Angeles]], [[California]])<ref>https://variety.com/2021/film/people-news/norman-lloyd-dead-st-elsewhere-saboteur-1234970920/</ref> era un actor con un carriera de plus que 90 annos, comenciante como un puero in 1923.<ref>{{cite book |last=Lloyd |first=Norman |year=1993 |orig-year=1990 |title=Stages of Life in Theatre, Film and Television |url=https://archive.org/details/stagesoflifeinth0000lloy_p6q8 |location=New York |publisher=Limelight Editions |isbn=9780879101664 }}</ref> Su prime film era ''Saboteur'' in 1942, dirigite per [[Alfred Hitchcock]], in le qual ille representava le personage titular, e su ultime era ''Trainwreck'' in 2015, dirigite per [[Judd Apatow]]<ref>"Norman Lloyd at 100" (articulo in ''The Hollywood Reporter'', 2014) https://www.hollywoodreporter.com/news/norman-lloyd-at-100-thrs-742302.</ref>. In television ille es plus ben cognoscite pro jocar le rolo del vetere medico Dr. Daniel Auschlander in le show ''[[St. Elsewhere]]'' 1982-1988. In 1993 ille jocava le parte de Professor Galen, le vetere ex-professor de [[Captain Picard]], in un episodio del show ''[[Star Trek: The Next Generation]]'' (''Star Trek: Le Proxime Generation''). Un [[centenario]], ille moriva al etate de 106. [[File:Norman-Lloyd-Power-1937-2.jpg|thumb|right|Norman Lloyd in 1937]] {{Commonscat}} == Referentias == [[Categoria:Actores]] [[Categoria:Centenarios]] [[Categoria:Gente ashkenazi]] [[Categoria:Actores de Star Trek]] {{DEFAULTSORT:Lloyd, Norman}} l62wp2pb9wf0hmgzarywvb6r738vbyb 0 44898 699255 698241 2026-08-27T18:50:30Z InternetArchiveBot 40773 Add 1 book for [[Wikipedia:Verificabilitate]] (20260827)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 699255 wikitext text/x-wiki Le '''Internet del Objectos''' ('''IdO''') es un systema de apparatos computante interrelatate, machinas mechanic e digital, objectos, animales o personas que es dotate de [[identificator]]es (UID) unic e le capacitate de transferer datos super un rete sin besonia de interaction human-a-human o human-a-computator. Le definition de Internet del Objectos ha evolvite per le convergentia de plure technologias, [[analyse datos]] real-time, [[apprendimento automatic]], [[commoditate]] [[sensores]] e [[systema(s) integrate]].<ref> nomine="Linux Objectos"</ref> Campos traditional de [[systema(s) integrate]], [[rete(s) de sensores sin filo]], [[systema(s) de controlo]], [[automation]] (anque le [[domotica]] e le [[automation de edificio]]) e alteros, tote collabora al activation de Internet de Objectos ==Historia== Le concepto de un rete de apparatos intelligente ha essite discutite desde 1982, con un [[distributor automatic]] de Coke modificate al [[Universitate Carnegie Mellon]], que deveniva le prime apparato connexe a internet,<ref>{{cite web|url=https://www.cs.cmu.edu/~coke/history_long.txt|title=The "Only" Coke Machine on the Internet|website=[[Carnegie Mellon University]]|accessdate=10 November 2014}}</ref> capace a signalar su inventario e si le bibitas justo cargate era o non frigide.<ref>{{cite journal|date=7 July 2014|title=Internet of Things Done Wrong Stifles Innovation|url=http://www.informationweek.com/strategic-cio/executive-insights-and-innovation/internet-of-things-done-wrong-stifles-innovation/a/d-id/1279157|journal=[[InformationWeek]]|accessdate=10 November 2014}}</ref>Documento del 1991 de [[Mark Weiser]] sur le [[apparatos computante ubique]], "The Computer of the 21st Century", e sedes academic tal como UbiComp e PerCom ha producite le vision contemporanee del IdO.<ref name="IoT journal2">{{cite journal|last1=Mattern|first1=Friedemann|last2=Floerkemeier|first2=Christian|date=2010|title=From the Internet of Computer to the Internet of Things|url=http://www.vs.inf.ethz.ch/publ/papers/Internet-of-things.pdf|journal=Informatik-Spektrum|volume=33|issue=2|pages=107–121|doi=10.1007/s00287-010-0417-7|accessdate=3 February 2014|bibcode=2009InfSp..32..496H}}</ref><ref name="UbiquitiousComputing">{{cite journal|last=Weiser|first=Mark|date=1991|title=The Computer for the 21st Century|url=http://web.media.mit.edu/~anjchang/ti01/weiser-sciam91-ubicomp.pdf|url-status=dead|journal=Scientific American|volume=265|issue=3|pages=94–104|bibcode=1991SciAm.265c..94W|doi=10.1038/scientificamerican0991-94|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150311220327/http://web.media.mit.edu/~anjchang/ti01/weiser-sciam91-ubicomp.pdf|archivedate=11 March 2015|accessdate=5 November 2014}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150311220327/http://web.media.mit.edu/~anjchang/ti01/weiser-sciam91-ubicomp.pdf |date=11 March 2015 }}</ref> In 1994, Reza Raji ha describite le concepto in ''[[IEEE Spectrum]]'' como "[displaciamento] de micre pacchettos de datos a un grande collection de nodos, in maniera de integrar e automatisar toto, ab le articulos de menage al integre fabricas".<ref>{{Cite journal |doi = 10.1109/6.284793|title = Smart networks for control|url = https://archive.org/details/ieee-spectrum_1994-06_31_6/page/45|journal = IEEE Spectrum|volume = 31|issue = 6|pages = 49–55|year = 1994|last1 = Raji|first1 = R.S.}}</ref> Inter 1993<!-- lanceamento de Microsoft at Work --> e 1997<!-- abandono de Novell NEST -->, plure companias ha proponite solutiones como [[at Work]] per [[Microsoft]] o [[Novell Embedded Systems Technology|NEST]] per [[Novell]]. ==Applicationes== [[File:Nest Apprender Thermostat (retaliate).JPG|thumb|Un [[Nest Labs|Nest]] apprender thermostat reporto de active energia uso e conditiones meteorologic local|link=Special:FilePath/Nest_Apprender_Thermostat_(retaliate).JPG]] [[File:Anello video doorbell.jpg|thumb|Un [[Anello (compania)|Anello]] doorbell connexe a internet|link=Special:FilePath/Anello_video_doorbell.jpg]] [[File:augusto 2nd-gen intelligente lock.jpg|thumb|Un [[augusto Casa]] intelligente blocar connexe a internet|link=Special:FilePath/Augusto_2nd-gen_intelligente_lock.jpg]] Le extensive configura de applicationes pro IoT apparatos es frequentemente dividite en spatios pro consummator, commercial, industrial e de infrastructura. ===Applicationes pro consummatores=== Un parte crescente del apparatos IdO es create pro usos del consummatores, assi como pro le connexivitate del vehiculos, le [[domotica]], le [[technologia vestibile]], connexivitate del salute e apparatos de telesurveliantia. <ref>{{Cite news|url=http://trak.in/tags/business/2016/08/30/internet-of-things-iot-changing-fundamentals-of-retailing/|title=How IoT's are Changing the Fundamentals of "Retailing"|date=30 August 2016|work=Trak.in – Indian Business of Tech, Mobile & Startups|accessdate=2 June 2017|archivedate=26 December 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191226212121/https://trak.in/tags/business/2016/08/30/internet-of-things-iot-changing-fundamentals-of-retailing/}}</ref> ====Casa intelligente==== Le apparatos IdO es un parte del plus grande concepto de automation de casa, que pote includer illumination, calefaction e climatisation, medios e systemas de securitate.<ref>{{cite journal |last1=Kang |first1=Won Min |last2=Moon |first2=Seo Yeon |last3=Park |first3=Jong Hyuk |date=5 March 2017 |title=An enhanced security framework for home appliances in smart home |journal=Human-centric Computing and Information Sciences |volume=7 |issue=6 |doi=10.1186/s13673-017-0087-4 }}</ref><ref name="businessinsider.com">{{Cite news|url=http://www.businessinsider.com/internet-of-things-smart-home-automation-2016-8|title=How IoT & smart home automation will change the way we live|work=Business Insider|accessdate=10 November 2017}}</ref> Beneficios a longe-tempore poterea includer le sparnio de energia per assecurar que automaticamente luce e electronica es extinguite. Un casa intelligente o automatisate poterea esser basate sur un platteforma o cardines que controla objectos e apparatos intelligente.<ref>{{Cite book|title=The Internet of Things|url=https://archive.org/details/internetofthings0000gree|last=Greengard|first=Samuel|publisher=MIT Press|year=2015|isbn=9780262527736|location=Cambridge, MA|pages=[https://archive.org/details/internetofthings0000gree/page/90 90]}}</ref> Per exemplo, que usa [[HomeKit]] de[[Apple Inc.|Apple]] manufacturers can have their home products and accessories controlled by an application in [[iOS]] devices such as the [[iPhone]] and the [[Apple Watch]].<ref>{{Cite web|url=https://developer.apple.com/homekit/|title=HomeKit – Apple Developer|last=Inc.|first=Apple|website=developer.apple.com|language=en|access-date=19 September 2018}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.cnet.com/news/apple-homekit-everything-you-need-to-know/|title=Here's everything you need to know about Apple HomeKit|last=Wollerton|first=Megan|date=3 June 2018|work=CNET|access-date=19 September 2018|language=en}}</ref> This could be a dedicated app or iOS native applications such as [[Siri]].<ref name=":3">{{Cite news|url=https://9to5mac.com/2018/08/31/cheap-homekit-bulbs-switches-camera/|title=HomeKit devices getting more affordable as Lenovo announces Smart Home Essentials line|last=Lovejoy|first=Ben|date=31 August 2018|work=9to5Mac|access-date=19 September 2018|language=en-US}}</ref> This can be demonstrated in the case of Lenovo's Smart Home Essentials, which is a line of smart home devices that are controlled through Apple's Home app or Siri without the need for a Wi-Fi bridge.<ref name=":3" /> There are also dedicated smart home hubs that are offered as standalone platforms to connect different smart home products and these include the [[Amazon Echo]], [[Google Home]], Apple's [[HomePod]], and Samsung's [[SmartThings|SmartThings Hub]].<ref>{{Cite news|url=https://www.tomsguide.com/us/best-smart-home-hubs,review-3200.html|title=Best Smart Home Hubs of 2018|last=Prospero|first=Mike|date=12 September 2018|work=Tom's Guide|access-date=19 September 2018|language=en}}</ref> In addition to the commercial systems, there are many non-proprietary, open source ecosystems; including Home Assistant, OpenHAB and Domoticz.<ref>{{cite news |last1=Chinchilla |first1=Chris |title=What Smart Home IoT Platform Should You Use? |url=https://hackernoon.com/what-smart-home-iot-platform-should-you-use-2554ea213df1 |accessdate=13 May 2019 |work=Hacker Noon |date=26 November 2018}}</ref><ref>{{cite news |last1=Baker |first1=Jason |title=6 open source home automation tools |url=https://opensource.com/tools/home-automation |accessdate=13 May 2019 |work=opensource.com |date=14 December 2017}}</ref> ====Assistentia al seniores==== Un application clave de un casa intelligente es fornir [[Domotica pro seniores e invalidos|assistentia pro personas con invaliditate o ancian]].These home systems use assistive technology to accommodate an owner's specific disabilities.<ref name="auto1">{{cite journal|last1=Demiris|first1=G|last2=Hensel|first2=K|date=2008|title=Technologies for an Aging Society: A Systematic Review of 'Smart Home' Applications|url=https://pdfs.semanticscholar.org/cd2c/6718a9e3309532f9f1493208a8215cbba9b2.pdf|journal=IMIA Yearbook of Medical Informatics 2008|pages=33–40|accessdate=27 October 2017}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171028094055/https://pdfs.semanticscholar.org/cd2c/6718a9e3309532f9f1493208a8215cbba9b2.pdf |date=28 October 2017 }}</ref> [[Voice Control|Voice control]] can assist users with sight and mobility limitations while alert systems can be connected directly to [[cochlear implant]]s worn by hearing-impaired users.<ref>{{Cite book|last1=Aburukba|first1=Raafat|last2=Al-Ali|first2=A. R.|last3=Kandil|first3=Nourhan|last4=AbuDamis|first4=Diala|date=10 May 2016|title=Configurable ZigBee-based control system for people with multiple disabilities in smart homes|pages=1–5|doi=10.1109/ICCSII.2016.7462435|isbn=978-1-4673-8743-9}}</ref> They can also be equipped with additional safety features. These features can include sensors that monitor for medical emergencies such as falls or seizures.<ref>{{cite journal|last1=Mulvenna|first1=Maurice|last2=Hutton|first2=Anton|last3=Martin|first3=Suzanne|last4=Todd|first4=Stephen|last5=Bond|first5=Raymond|last6=Moorhead|first6=Anne|date=14 December 2017|title=Views of Caregivers on the Ethics of Assistive Technology Used for Home Surveillance of People Living with Dementia|url=https://link.springer.com/content/pdf/10.1007%2Fs12152-017-9305-z.pdf|journal=Neuroethics|volume=10|issue=2|pages=255–266|doi=10.1007/s12152-017-9305-z|pmid=28725288|pmc=5486509}}</ref> Smart home technology applied in this way can provide users with more freedom and a higher quality of life.<ref name="auto1"/> The term "Enterprise IoT" refers to devices used in business and corporate settings. By 2019, it is estimated that the EIoT will account for 9.1 billion devices.<ref name="Business Insider" /> ===Applicationes commercial=== ====Medic e cura del sanitate==== Le '''Internet de Objectos Medic''' ('''IdOM'''), (alsi appellate le '''internet del objectos del salute'''), es un application del IdO pro propositos correlate medic e de salute, le collection de datos e analyse pro recerca e surveliantia. [[Category:Internet of things| ]] [[Category:Ambient intelligence]] [[Category:Emerging technologies]] [[Category:Technology assessment]] [[Category:Computing and society]] [[Category:Digital technology]] [[Category:21st-century inventions]] k0hur78fgibktql11224tc1p74ausz2 0 45388 699156 684343 2026-08-27T16:55:49Z InternetArchiveBot 40773 Add 2 books for [[Wikipedia:Verificabilitate]] (20260827)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 699156 wikitext text/x-wiki {{Translation|la|Dune}} [[File:Arrakis.jpg|thumb|Le Planeta Arrakis <!--a Sophocle, amatore mythistoriae, pictus-->]] [[File:Atreides Hawk..svg|thumb|[[Insignia]] de domo Atreidis]] '''Dune''' es un [[Romance (litteratura)|romance]] vel fabula de genere [[Scientia fictive|fiction scientific]] que esseva scripte per [[Frank Herbert]] in 1965. Le romance acquireva le premios Hugo e Nebula <ref name="Hugo 1966">{{cite web| url=http://www.thehugoawards.org/hugo-history/1966-hugo-awards|title=The Hugo Awards: 1966 |publisher=World Science Fiction Society|accessdate=8 Martii, 2011}}</ref><ref name="Nebula 1965">{{cite web|url=http://www.nebulaawards.com/index.php/awards/nebulas/P40/|title=1965 Nebula Awards|publisher=NebulaAwards.com|accessdate=March 17, 2010|archivedate=December 17, 2005|archiveurl=https://web.archive.org/web/20051217043400/http://nebulaawards.com/awards/archive/pastwin.htm}}</ref>. ''Dune'' saepe es citate sicut le optime<ref name="Touponce 119">{{Cite book|last=Touponce|first=William F.|year=1988|title=Frank Herbert|url=https://archive.org/details/frankherbert0000toup|chapter=Herbert's Reputation|location=[[Boston, Massachusetts|Boston]], [[Massachusetts]]|publisher=Twayne Publishers imprint, G. K. Hall & Co|page=[https://archive.org/details/frankherbert0000toup/page/119 119]|isbn=0-8057-7514-5|quote=''[[Locus (magazine)|Locus]]'' ran a poll of readers on April 15, 1975 in which ''Dune'' 'was voted the all-time best science-fiction novel. . . . It has sold over ten million copies in numerous editions.'}}</ref> e le plus ben vendite romance fiction-scientific in le orbe.<ref name="RIF">{{Cite web |title=SCI FI Channel Auction to Benefit Reading Is Fundamental |url=http://pnnonline.org/article.php?sid=4302 |date=March 18, 2003 |publisher=PNNonline.org ([[Internet Archive]]) |quote=Since its debut in 1965, Frank Herbert's ''Dune'' has sold over 12 million copies worldwide, making it the best-selling science fiction novel of all time . . . Frank Herbert's ''Dune'' saga is one of the greatest 20th Century contributions to literature. |accessdate=September 28, 2007 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070928005501/http://pnnonline.org/article.php?sid=4302 |archivedate=September 28, 2007 }}</ref> Le romance ha essite facte per [[David Lynch]] ad un pellicula del mesme nomine. == Argumento == Apud feroce contestation e rivalitate pro le specie 'spice melange' vel medicamento 20000 annos in le futuro, le ducal domo Atreidis de Leto reside in mundo 'Arrakis' vel ''Dune'', (nomine del mesme romance) le fonte de condimento 'spice-melange vel spice', que es extracte ex vermes immense et permitte le navigatores viagiar inter mundos e vider le futuro. Pro hoc condimento, omnes in omne universo lucta et negotia. Paul deveni le capite de gente Fremen. Paul, filio de Leto es recognoscite ut ambe le [[Messia]] de 'Muad'Dib' - un vetere augurio apud fremenes indigena - et ut le '[[Kwisatz Haderach]] apud le ordine del sorores [[Bene Gesserit]]. Al fin Paul acquire controlo de commercio de specie e per un magne bella ille deveni le imperator de omne gente e quasi un deo. == Dictos == *Patre, le dormitor se ha eveliate. *Timor. Debe io non timer. Timor es le occisor de anima. Litania de Timor (Precepto del [[Bene Gesserit]]). == Referentias == <References /> <!-- ==Latin == {{titulus italicus}} [[Fasciculus:Arrakis.jpg|thumb|Planeta Arrakis a Sophocle, amatore mythistoriae, pictus]] [[Fasciculus:Atreides Hawk..svg|thumb|[[Insigne]] domus Atreidis]] '''''Dune''''' est [[mythistoria]] vel [[fabula]] generis [[fictio scientifica|fictionis scientificae]] a [[Franciscus Herbert|Francisco Herbert]] anno [[1965]] divulgata, quae Hugo et Nebula praemia consecuta est<ref name="Hugo 1966">{{cite web| url=http://www.thehugoawards.org/hugo-history/1966-hugo-awards|title=The Hugo Awards: 1966 |publisher=World Science Fiction Society|accessdate=8 Martii, 2011}}</ref><ref name="Nebula 1965">{{cite web|url=http://www.nebulaawards.com/index.php/awards/nebulas/P40/|title=1965 Nebula Awards|publisher=NebulaAwards.com|accessdate=March 17, 2010}}</ref>. ''Dune'' saepe citatur sicut optissima vendiens mythistoria in gentium.<ref name="Touponce 119">{{Cite book|last=Touponce |first=William F. |year=1988 |title=Frank Herbert |url=https://archive.org/details/frankherbert0000toup |chapter=Herbert's Reputation |location=[[Boston, Massachusetts|Boston]], [[Massachusetts]]|publisher=Twayne Publishers imprint, G. K. Hall & Co|page=[https://archive.org/details/frankherbert0000toup/page/119 119] |isbn=0-8057-7514-5|quote=''[[Locus (magazine)|Locus]]'' ran a poll of readers on April 15, 1975 in which ''Dune'' 'was voted the all-time best science-fiction novel. . . . It has sold over ten million copies in numerous editions.'}}</ref <ref name="RIF" {{Cite web| title=SCI FI Channel Auction to Benefit Reading Is Fundamental | url=http://pnnonline.org/article.php?sid=4302 |date=March 18, 2003 |publisher=PNNonline.org ([[Internet Archive]])|quote=Since its debut in 1965, Frank Herbert's ''Dune'' has sold over 12 million copies worldwide, making it the best-selling science fiction novel of all time . . . Frank Herbert's ''Dune'' saga is one of the greatest 20th Century contributions to literature.|accessdate=September 28, 2007 |archiveurl = http://web.archive.org/web/20070928005501/http://pnnonline.org/article.php?sid=4302 |archivedate = September 28, 2007}}</ref Origo est [[David Lynch]] eodem nomine [[Dune (pellicula)|pelliculae]]. ==Argumentum== Apud truculentem certamen aemulis 'spice melange' cataractria vel medicamentum in 20000 annis futuro, domus Atreidis ducitur a Leto, appulit mundum 'Arrakis' vel ''Dune'', (nomen eiusdem fabulae) fontem cataractriae 'spice-melange vel spice', qui extrahitur ex vermibus immanibus et facultatem dat navigatoribus iter facere apud mundos et augeriis futurum videre. Ad hanc cataractriam in omnibus universis omnes certant et negotiant. Paulus fit dux fremen, Paulus filius Leto agnoscitur utroque [[Messias]] ut 'Muad'Dib' a vetere augurio apud fremenes indigenos et ut '[[Kwisatz Haderach]] ab ordine [[Bene Gesserit]]. Fit dux fremenorum, commercium gubernatum adeptus, magno bello mox dux omnium gentium et quasi deus vero factus. ==Dictua s== *Pater, experrectus est dormitor!- Paul *Timor. Debe io non timer. Timor es le occisor de anima. Litania de Timor (Precepto de les [[Bene Gesserit]]). == Notae == <div class="references-small"><references/</div --> [[Categoria:Dune|!]] [[Categoria:Planetas fictional]] [[Categoria:Litteratura anglese]] [[Categoria:Litteratura phantastic]] [[Categoria:Scripte 1965]] [[Categoria:Series de romances]] 32uw1lg8je3rb8hgo4v52laz0nx99c7 0 46239 699262 656972 2026-08-27T18:55:50Z InternetArchiveBot 40773 Add 1 book for [[Wikipedia:Verificabilitate]] (20260827)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 699262 wikitext text/x-wiki {{infobox}} Un '''paracadita''' o '''parachute'''<ref>{{cite book |title=A Dictionary of Aviation |url=https://archive.org/details/dictionaryofavia0000wrag |first=David W. |last=Wragg |isbn=9780850451634 |edition=first |publisher=Osprey |year=1973 |page=[https://archive.org/details/dictionaryofavia0000wrag/page/209 209]}}</ref>{{linfo}} es un typo de [[umbrella]] que permitte caditas libere, controlate, secur e sin damnos etiam de grande altitudes. ==Vide etiam== *[[Paracadismo]] *[[Paracadista]] ==Referi== {{reflist}} [[Categoria:Parachutismo]] [[Categoria:Vehiculos]] s51hkiuzm16005xxqqbh03pe4crnx7m 0 46337 699272 683907 2026-08-27T19:00:17Z InternetArchiveBot 40773 Add 1 book for [[Wikipedia:Verificabilitate]] (20260827)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 699272 wikitext text/x-wiki {{Infobox persona}} '''Bhimrao Ramji Ambedkar''' ({{data|14|4|1891}} - {{data|6|12|1956}}), etiam cognoscite como '''Dr. Babasaheb Ambedkar''', era un jurista, economista, politico e reformator social [[india]]n, qui inspirava le movimento buddhista [[dalit]] e advocava pro le derectos de dalites, feminas, e travaliatores. <!-- è hà fattu a campagna contr'à a discriminazione suciale versu l'intocabile (Dalit). Hà sustinutu ancu i diritti di e donne è i travagli. Il a été le premier ministre indépendant du droit et de la justice, l'architecte de la Constitution de l'Inde, et le père fondateur de la République de l'Inde.--><ref>[https://c250.columbia.edu/c250_celebrates/remarkable_columbians/bhimrao_ambedkar.html Bhimrao Ambedkar]</ref><ref>[https://indianexpress.com/article/parenting/learning/ambedkar-jayanti-2019-facts-babasaheb-for-kids-5672744/ Ambedkar Jayanti 2019: Facts on Babasaheb to share with kids | Parenting News,The Indian Express]</ref><ref>{{Cite web |title=How India’s Most Downtrodden Embraced the Power of Statues |url=https://www.bloombergquint.com/opinion/in-india-dalits-show-power-of-building-statues |accessdate=2020-11-07 |archivedate=2020-10-26 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20201026043029/https://www.bloombergquint.com/opinion/in-india-dalits-show-power-of-building-statues }}</ref><ref>[https://www.britannica.com/biography/Bhimrao-Ramji-Ambedkar Bhimrao Ramji Ambedkar | Biography, Books, & Facts | Britannica]</ref><ref>[https://www.ndtv.com/india-news/all-you-need-to-know-about-br-ambedkar-on-his-129th-birth-anniversary-2211747 All You Need To Know About BR Ambedkar On His 129th Birth Anniversary]</ref><ref>{{Cite book |title=Princeton Dictionary of Buddhism |url=https://archive.org/details/isbn_9780691157863 |date=2013 |publisher=Princeton University Press |isbn=9780691157863 |editor-last=Buswell |editor-first=Robert Jr |editor=Robert Buswell Jr. |location=Princeton, NJ |page=[https://archive.org/details/isbn_9780691157863/page/34 34] |ref=harv |editor-last2=Lopez |editor-first2=Donald S. Jr. |editor=Donald S. Lopez, Jr.}}</ref> <!-- In u 1956, hà iniziatu una cunversione di massa di Daliti, cunvertendu à u [[Buddhismu]] cù 600.000 sustenitori. Hà rinvivitu u Buddhismu in India. Ambedkar hè cunsideratu cum'è un bodhisattva, è u Maitreya, trà i Buddisti di Navayana.<ref>https://theprint.in/opinion/why-ambedkar-chose-buddhism-over-hinduism-islam-christianity/237599/</ref><ref>https://indianexpress.com/article/explained/buddha-purnima-special-why-ambedkar-coverted-to-buddhism-6397742/</ref><ref>https://www.thequint.com/news/india/br-ambedkar-conversion-to-buddhism</ref><ref>{{cite book|author=Christopher Queen|editor=Steven M. Emmanuel|title=A Companion to Buddhist Philosophy|url=https://books.google.com/books?id=P_lmCgAAQBAJ |year=2015|publisher=John Wiley & Sons|isbn=978-1-119-14466-3|pages=529–531}}</ref> In u 1990, u Bharat Ratna, u più altu premiu civile di l'India, hè statu cunferitu postumamente à Ambedkar. L'eredità di Ambedkar include numerosi memoriale è raffigurazioni in a cultura pupulare. A lascita di Ambedkar cum'è riformatore sociopoliticu, hà avutu un prufondu effettu nant'à l'India muderna.<ref>{{Cite book |last=Joshi |first=Barbara R. |url=https://books.google.com/books?id=y9CUItMT1zQC&pg=PA13 |title=Untouchable!: Voices of the Dalit Liberation Movement |publisher=Zed Books |year=1986 |isbn=9780862324605 |pages=11–14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160729072018/https://books.google.com/books?id=y9CUItMT1zQC&pg=PA13 |archive-date=29 July 2016 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref>{{Cite book |last=Keer |first=D. |url=https://books.google.com/books?id=B-2d6jzRmBQC&pg=PA61 |title=Dr. Ambedkar: Life and Mission |publisher=Popular Prakashan |year=1990 |isbn=9788171542376 |page=61 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160730015400/https://books.google.com/books?id=B-2d6jzRmBQC&pg=PA61 |archive-date=30 July 2016 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Ambedkar hè statu elettu "u più grande indianu" (The Greatest Indian) in u 2012 da un sundagiu urganizatu da History TV18 è CNN IBN, davanti à Vallabhbhai Patel è Jawaharlal Nehru.<ref>https://www.outlookindia.com/magazine/story/a-measure-of-the-man/281949</ref> Ambedkar Jayanti (anniversariu di Ambedkar) hè un festival annuale celebratu u 14 d'aprile, chì hè celebratu micca solu in India ma in u mondu sanu. Ambedkar Jayanti hè celebratu cum'è una festa publica ufficiale in tutta l'India.<ref>http://ccis.nic.in/WriteReadData/CircularPortal/D2/D02est/12_6_2015_JCA-2-19032015.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150405042913/http://ccis.nic.in/WriteReadData/CircularPortal/D2/D02est/12_6_2015_JCA-2-19032015.pdf |date=5 April 2015 }} Ambedkar Jayanti from ccis.nic.in on 19 March 2015</ref><ref>http://persmin.gov.in/ Webpage of Ministry of Personnel and Public Grievance & Pension</ref><ref>[http://mea.gov.in/ambedkar-final/mcelebration.htm 125th Dr. Ambedkar Birthday Celebrations Around the World.] mea.gov.in</ref> E Nazioni Unite anu celebratu Ambedkar Jayanti in 2016, 2017 è 2018.<ref>{{Cite web|url=https://www.firstpost.com/world/ambedkar-jayanti-celebrated-for-the-first-time-outside-india-as-un-organises-special-event-2730772.html|title=Ambedkar Jayanti celebrated for the first time outside India as UN organises special event - Firstpost|website=firstpost.com|access-date=2018-11-09}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.newindianexpress.com/world/2018/apr/14/un-celebrates-ambedkars-legacy-fighting-inequality-inspiring-inclusion-1801468.html|title=UN celebrates Ambedkar's legacy 'fighting inequality, inspiring inclusion'|work=The New Indian Express|access-date=2018-11-09}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.newsstate.com/world-news/babasaheb-ambedkar-jayanti-celebrated-in-united-nations-article-52584.html|title=संयुक्त राष्ट्र में मनाई गई डॉ. बाबासाहेब भीमराव आंबेडकर जयंती - News State|work=newsstate.com|access-date=2018-11-09|language=en}}</ref> --> == Referentias == {{DEFAULTSORT:Ambedkar, B. R.}} [[Categoria:Gente indian]] [[Categoria:Revolutionarios]] [[Categoria:Pace]] [[Categoria:Pacifistas]] kpg49u6sra985tod8s1hxdhrz676ovn 0 47051 699205 651010 2026-08-27T17:42:18Z InternetArchiveBot 40773 Add 1 book for [[Wikipedia:Verificabilitate]] (20260827)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 699205 wikitext text/x-wiki [[File:מצפה כרמים.jpg|thumb|Vista sur le anteposto de Mitzpe Kramim (מצפה כרמים), in le valle del [[fluvio Jordan]].]] Un '''anteposto de implantation''' ([[Lingua hebree|hebreo]]: מאחז‎, ''Ma’ahaz'' lit. "un pugnata") secundo le lege israelita es un [[Colonia israelita|colonia]] illegal in [[Cisjordania]], stabilite post le Accordos de Oslo de 1993 sin le autorisation del governamento de Israel, e dunque in contravention del statutos de construction.<ref>{{cite book| author=Eyal Benvenisti| title=The International Law of Occupation| url=https://archive.org/details/internationallaw0002benv| publisher=Oxford University Press| year= 2012 | page=[https://archive.org/details/internationallaw0002benv/page/236 236]| quote= [le antepostos illegal] son colonias que afflorava sin autorisation formal per le administration militar, non date a causa de deberes garantite per le governamento israelita in le accordos de Oslo a non construer nove colonias.}}</ref> Le antepostos son distinguite ab le [[Implantation israelita|implantationes]] proprie, que son in vice autorisate e incentivate per le [[Israel|Stato de Israel]]. Iste distinction inter colonias legal e colonias illegal comocunque non seque le lege international, que considera ambes un violation del normas contra le occupation territorial.<ref>{{cite book| author=Asʻad Ġānim| title=Politicas palestin post Arafat: Un movimento national fallite| publisher=Indiana University Press| year= 2010| page= 32|quote= tote formas de implantation in territorios occupate son considerate prohibite per le lege international, dum Israel considera illegal solo le «antepostos» de implantation.}}</ref> == Referentias == 7q1ssgig26edypfw1cubqfdu6fzmfxk 0 49603 699151 650636 2026-08-27T16:54:31Z InternetArchiveBot 40773 Add 1 book for [[Wikipedia:Verificabilitate]] (20260827)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 699151 wikitext text/x-wiki [[File:Brahma on hamsa.jpg|thumb|alt=|250px|Un pictura de Brahma.]] '''Brahma''' ([[sanscrito]]: ब्रह्मा, ''Brahmā'') esse un [[Deitates hindu|deo Hindu]], sovente referite como “le creator” intra le [[Trimurti]], le trinitate que insimul representa le divinitate supreme et que etiam include deos [[Vishnu]], et [[Shiva]].<ref name="davidwhite29">{{cite book|first=David|last=White|author-link=David Gordon White|year=2006|title=Kiss of the Yogini|publisher=University of Chicago Press|isbn=978-0226894843|pages=4, 29}}</ref><ref name="gonda212">Jan Gonda (1969), [https://www.jstor.org/stable/40457085 The Hindu Trinity], Anthropos, Bd 63/64, H 1/2, pp. 212–226.</ref><ref>Jan Gonda (1969), [https://www.jstor.org/stable/40457085 The Hindu Trinity], Anthropos, Bd 63/64, H 1/2, pp. 218–219.</ref> Ille es associate cum creation, cognoscentia, et le ''[[Veda|Vedas]]''.<ref>{{cite book|url=https://archive.org/details/dli.bengal.10689.12977|title=THE VAYU PURANA PART. 1|last=N.A|date=1960|publisher=MOTILAL BANARSIDASS PUBLISHERS PVT. LTD, DELHI|pages=[https://archive.org/details/dli.bengal.10689.12977/page/n184 174] (26.31)}}</ref><ref>{{cite book|first1=Charles Russell|last1=Coulter|first2=Patricia|last2=Turner|title=Encyclopedia of Ancient Deities|url=https://books.google.com/books?id=VWxekbhM1yEC&pg=PT240|year=2013|publisher=Routledge|isbn=978-1-135-96397-2|page=240}}, Quote: "Brahma, a creator god, received the basics of his mythological history from Purusha. During the Brahmanic period, the Hindu Trimurti was represented by Brahma with his attribute of creation, Shiva with his attribute of destruction and Vishnu with his attribute of preservation."</ref><ref name="bruce86">{{cite book|first=Bruce|last=Sullivan|year=1999|title=Seer of the Fifth Veda: Kr̥ṣṇa Dvaipāyana Vyāsa in the Mahābhārata|publisher=Motilal Banarsidass|isbn=978-8120816763|pages=85–86}}</ref><ref>{{cite book|first=Barbara|last=Holdrege|year=2012|title=Veda and Torah: Transcending the Textuality of Scripture|publisher=State University of New York Press|isbn=978-1438406954|pages=88–89}}</ref> Brahma es notabilemente mentionate in mythos de creation. In alicun ''[[Purana|Puranas]]'', ille creava se ipse ab un embryon aureate cognite como le ''hiranyagarbha''. Brahma es frequentemente identificate cum le deo Vedic [[Prajapati]].<ref name="david183">{{cite book|last=Leeming|first=David|title=Creation Myths of the World|url=https://archive.org/details/creationmythsofw0002leem|year=2009|isbn=978-1598841749|edition=2nd|page=146|author-link=David Adams Leeming}};<br />David Leeming (2005), The Oxford Companion to World Mythology, Oxford University Press, {{ISBN|978-0195156690}}, page 54, '''Quote:''' "Especially in the Vedanta Hindu Philosophy, Brahman is the Absolute. In the Upanishads, Brahman becomes the eternal first cause, present everywhere and nowhere, always and never. Brahman can be incarnated in Brahma, in Vishnu, in Shiva. To put it another way, everything that is, owes its existence to Brahman. In this sense, Hinduism is ultimately monotheistic or monistic, all gods being aspects of Brahman"; Also see pages 183-184, Quote: "Prajapati, himself the source of creator god Brahma – in a sense, a personification of Brahman (...) [[Moksha]], the connection between the transcendental absolute Brahman and the inner absolute [[Atman (Hinduism)|Atman]]."</ref> Dum le periodo post-Vedic, Brahma esseva un deitate prominente et il habeva sectas que le venerava; tamen, per le seculo VII, ille habeva perdite su significantia. Etiam, ille era eclipsate per altere deitates major como [[Vishnu]], [[Shiva]], et [[Adi Parashakti|Devi]], et degradate al rolo de un creator inferior, qui era create per le altere deitates major.<ref>{{Cite book|last=Achuthananda|first=Swami|url=https://books.google.com/books?id=F9FqDwAAQBAJ&q=in+which+sect+Brahma+is+considered+supreme|title=The Ascent of Vishnu and the Fall of Brahma|date=2018-08-27|publisher=Relianz Communications Pty Ltd|isbn=978-0-9757883-3-2|language=en}}</ref><ref name="Stella Kramrisch 1994 pages 205-206">{{cite book|first=Stella|last=Kramrisch|author-link=Stella Kramrisch|year=1994|title=The Presence of Siva|publisher=Princeton University Press|isbn=978-0691019307|pages=205–206}}</ref><ref>{{Cite book|last=Pattanaik|first=Devdutt|url=https://books.google.com/books?id=rjL3ogbdJNkC&q=devi+created+brahma+vishnu&pg=PA123|title=The Goddess in India:The Five Faces of the Eternal Feminine|date=September 2000|publisher=Inner Traditions / Bear & Co|isbn=978-0-89281-807-5|language=en}}</ref> Brahma es communmente depicte como un homine cum un longe barba et un [[carnation]] rubie vel aureate, et cum quatro manos et capites. Su quatro capites representa le quatro Vedas et puncta al quatro diretiones cardinal. Ille sede sur un loto et su ''vahana'' (monta) esse un ave ''hamsa'', un cygno. Secundo le scripturas, Brahma creava su filios per su mente et, ergo, illes son cognite como ''Manasaputra''.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=87k0AwAAQBAJ&pg=PT936|title=The Religions of India: A Concise Guide to Nine Major Faiths|last=Dalal|first=Roshen|author-link=Roshen Dalal|date=2014-04-18|publisher=Penguin UK|isbn=9788184753967|language=en}}</ref><ref name="turner258">Charles Coulter and Patricia Turner (2000), Encyclopedia of Ancient Deities, Routledge, {{ISBN|978-0786403172}}, page 258, Quote: "When Brahma is acknowledged as the supreme god, it was said that Kama sprang from his heart."</ref> In Hinduismo contemporanee, le culto de Brahma non esse multo popular et ille habe substantialmente minus importantia que le altere duo membros del Trimurti. Brahma es venerate in le textos ancian; hac non obstante, ille es rarmente venerate in India como un deitate primari, nam le absentia de ulle secta dedicate a su veneration.<ref name="morris123">{{cite book|first=Brian|last=Morris|year=2005|title=Religion and Anthropology: A Critical Introduction|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0521852418|page=123}}</ref> Il ha multo pauc templos dedicate a ille in India, le plus famose essente le templo de Brahma in Pushkar, in Rajasthan.<ref name="chakravarti15">{{cite book|first=SS|last=Charkravarti|year=2001|title=Hinduism, a Way of Life|publisher=Motilal Banarsidass|isbn=978-8120808997|page=15}}</ref> Alicun templos de Brahma pote esser trovate extra India, como le delubro Erawan in [[Bangkok]].<ref name="ellenlondon74">{{cite book|first=Ellen|last=London|year=2008|title=Thailand Condensed: 2,000 Years of History & Culture|publisher=Marshall Cavendish|isbn=978-9812615206|page=74}}</ref> == Vide etiam == * [[Shiva]] * [[Trimurti]] * [[Vishnu]] == Referentias == <references /> [[Categoria:Deos]] [[Categoria:Hinduismo]] 4ty0bgcjkxgtophji30yv2xb6gqlfho 0 54544 699133 696936 2026-08-27T16:41:37Z InternetArchiveBot 40773 Add 5 books for [[Wikipedia:Verificabilitate]] (20260827)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 699133 wikitext text/x-wiki {{infobox}} {{Ecclesia Catholic lateral}} Le '''historia del Ecclesia Catholic''' es le formation, eventos, e developpamento historic del [[Ecclesia Catholic]] a transverso del tempore. Secundo le [[Tradition sacre|tradition]] del Ecclesia Catholic, illo comenciava ab le die de Pentecoste in le camera superior de Jerusalem;<ref>{{Cite book |last=Barry |first=Msgr. John F. |title=One Faith One Lord: A Study of Basic Catholic Belief |url=https://archive.org/details/onefaithonelords0000barr |year=2001 |isbn=978-0821522073 |pages=[https://archive.org/details/onefaithonelords0000barr/page/46 46]|publisher=William H. Sadlier Incorporated }}</ref> le tradition catholic considera que le ecclesia es un continuation del [[Christiano primitive|communitate christian primitive]] establite per le [[Discipulo (christianismo)|discipulos de Jesus]]. Le ecclesia considera su [[Episcopo in le Ecclesia Catholic|episcopos]] como le [[succession apostolic|successores]] del [[Dece-duo Apostolos|apostolos de Jesus]] e le chef del ecclesia, le [[Episcopo de Roma]] (etiam cognoscite como le Papa), como le sol successor de [[Sancte Petro]]<ref>{{Cite CCC|2.1|862}}</ref> qui ministrava in Roma in le prime seculo p.Chr. post su nomination per Jesus como capite del [[Ecclesia Christian]].<ref name="NatGeographic281">Hitchcock, ''Geography of Religion'' (2004), p. 281, citation: "Alicunos (communitates christian) habeva essite evangelisate per Petro, le discipulo que Jesus designava como le fundador de Su ecclesia. Un vice que le position esseva institutionalisate, le historicos reguardava retro e recognosce Petro como le prime papa del ecclesia christian in Roma"</ref><ref name="Norman11">Norman, ''The Roman Catholic Church an Illustrated History'' (2007), pp. 11, 14, citation: "Le Ecclesia esseva fundate per Jesus Mesme in Su vita terrestre.", "Le apostolato esseva establite in Roma, le capital del mundo quando le ecclesia esseva inaugurate; esseva ibi que le universalitate del inseniamento christian recipeva plus evidentemente su directiva central–esseva le episcopos de Roma qui multo promptemente comenciava a reciper de altere episcopos petitiones de adjudication super punctos disputate."</ref> Verso le fin del secunde seculo, le episcopos comenciava a congregar se in [[synodo]]s regional pro resolver questiones doctrinal e administrative.<ref name="chadwick37B">Chadwick, Henry, p. 37.</ref> Le historico [[Eamon Duffy]] affirma que verso le tertie seculo, le ecclesia in Roma haberea potite funger como un corte de appello super questiones doctrinal.<ref name="duffy18">Duffy, p. 18.; "Verso le initio del tertie seculo le ecclesia in Roma esseva un puncto de referentia recognoscite pro le christianos in tote le mundo mediterranee, e haberea potite mesmo funger como un corte de appello."</ref> [[Christianisation del Imperio Roman como diffusion de innovation|Le christianismo se expandeva per tote le antique Imperio Roman]], con [[Persecution de christianos in le Imperio Roman|persecutiones]] debite a conflictos con le [[polytheista]] [[Religion de stato de Roma|religion de stato]]. In 313, le persecutiones esseva alleviate per le [[Edicto de Milan]] con le legalisation del christianismo per le [[Constantino I e le christianismo|Imperator Constantino I]]. In 380, sub le [[Theodosio I|Imperator Theodosio]], [[Ecclesia de stato del Imperio Roman|le christianismo deveniva le religion de stato del Imperio Roman]] per le [[Edicto de Thessalonica]], un decreto del imperator que persisterea usque al [[cadita del Imperio Roman de Occidente]], e plus tarde, con le Imperio Byzantin (Roman de Oriente), usque al [[Cadita de Constantinopole]]. Durante iste tempore, le periodo del [[septe concilios ecumenic]], on considerava cinque sedes primari (jurisdictiones intra le Ecclesia Catholic) secundo [[Eusebio de Cesarea]]: [[Episcopo de Roma|Roma]], [[Patriarcha Ecumenic de Constantinopole|Constantinopole]], [[Patriarcha de Antiochia|Antiochia]], [[Jerusalem in le christianismo|Jerusalem]], e [[Patriarcha de Alexandria|Alexandria]], cognoscite como le [[Pentarchia]]. Le [[Battalia de Tolosa (721)|battalias de Tolosa]] preservava le Occidente christian contra le [[Caliphato Omeyyade]] del [[Islam sunnita]], ben que Roma mesme esseva devastate in 850, e Constantinopole assediate. In le [[Christianismo in le seculo 11|11e seculo]], le relationes jam tense inter le Ecclesia principalmente [[Orthodoxe oriental|grec]] in le Oriente, e le [[Ecclesia latin]] in le Occidente, se developpava in le [[Schisma de Oriente e Occidente]], partialmente debite a conflictos super le [[suprematia papal]]. Le [[Quarte Cruciada]], e le sacco de Constantinopole per cruciatos renegate provava esser le ruptura final. Ante e durante le 16e seculo, le ecclesia se engagiava in un processo de reforma e renovation. Le reforma durante le 16e seculo es cognoscite como le [[Contra-Reforma]].<ref name="Norman81" /> In seculos subsequente, le catholicismo se expandeva amplemente per tote le mundo malgrado experientiar un reduction in su influentia super le populationes europee debite al crescentia del [[protestantismo]] e etiam a causa del [[scepticismo religiose]] durante e post le [[Seculo del Lumines]]. Le [[Secunde Concilio Vatican]] in le annos 1960 introduceva le cambios le plus significante al practicas catholic depost le [[Concilio de Trento]] quatro seculos antea. ==Comenciamentos del Ecclesia== ===Origines=== Secundo le tradition sacrate, le Ecclesia Catholic esseva fundate per [[Jesus]] [[Christo (titulo)|Christo]].<ref>{{cite encyclopedia |url=https://www.britannica.com/topic/Roman-Catholicism |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180616055157/https://www.britannica.com/topic/Roman-Catholicism |archive-date=16 June 2018 |title=Roman Catholicism |encyclopedia=Encyclopædia Britannica |access-date=4 October 2018}} "Le Ecclesia Catholic Roman tracia su historia a Jesus Christo e le Apostolos."</ref> Le [[Nove Testamento]] registra le activitates e insignamentos de Jesus, su nomination del [[dece-duo Apostolos|dece-duo apostolos]], e [[Grande Commission|su instructiones a illes pro continuar su obra]].<ref name="Kreeft98O">Kreeft, p. 980.</ref><ref name="bokenkotter30">Bokenkotter, p. 30.</ref> Le Ecclesia Catholic insigna que le advento del [[Spirito Sancte]] super le apostolos, in un evento cognoscite como [[Pentecoste]], signalava le initio del ministerio public de tote le Ecclesia.<ref name="OneFaith46">Barry, p. 46.</ref> Le catholicos sustene que [[Sancte Petro]] esseva le prime episcopo de Roma e le consecrator de [[Papa Lino|Lino]] como su proxime episcopo, assi initiante le linea ininterrupte que include le pontifice le plus recente, [[Papa Leo XIV]]. Es a dicer, le Ecclesia Catholic mantene le [[succession apostolic]] del Episcopo de Roma, le Papa – le successor de Sancte Petro.<ref>{{Cite CCC|2.1|880-881}}</ref> <!--derivate de [[Ecclesia Catholic]]-->In le narration del [[Confession de Petro]] trovate in le [[Evangelio secundo Mattheo]], on crede que Christo designa Petro como le "petra" super le qual le ecclesia de Christo essera edificate.<ref>Biblia Christian, {{Bibleverse|Mattheo|16:13–20}}</ref><ref>{{cite encyclopedia|url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/453832/Saint-Peter-the-Apostle/5630/Incidents-important-in-interpretations-of-Peter|title=Saint Peter the Apostle: Incidents important in interpretations of Peter|encyclopedia=Encyclopædia Britannica|access-date=8 November 2014}}</ref> Ben que alcun eruditos de facto affirma que Petro esseva le prime Episcopo de Roma,<ref name="JoyceCE1913">{{Cite CE1913|wstitle=The Pope|first=George|last=Joyce}}</ref>{{refn|group=lower-alpha|{{Cite CE1913|wstitle=The Pope|first=George|last=Joyce}}<br />''Reguardo a Petro como le prime Episcopo de Roma'', "Il non es, totevia, difficile monstrar que le facto de su [de Petro] episcopato es tan ben attestat que il es historicamente certe. In considerar iste puncto, il essera bon comenciar con le tertie seculo, quando referentias a illo deveni frequente, e laborar a retro ab iste puncto. In le medie del tertie seculo St. Cypriano terminalmente nomina le Sede Roman le Cathedra de St. Petro, dicente que Cornelio ha succedite a "le loco de Fabiano que es le loco de Petro" (Ep 55:8; cf. 59:14). Firmiliano de Cesarea nota que Stephano pretendeva decider le controversia reguardo al rebaptismo super le base que ille teneva le succession de Petro (Cypriano, Ep. 75:17). Ille non nega le pretension: nonobstante certemente, si ille habeva potite, ille lo haberea facite. Assi in 250 le episcopato roman de Petro esseva admittite per illes le plus capabile de cognoscer le veritate, non mermente in Roma sed in le ecclesias de Africa e de Asia Minor. In le prime quarto del seculo (circa 220) Tertulliano (De Pud. 21) mentiona le pretension de Callisto que le poter de Petro de pardonar peccatos habeva descendite in un maniera special a ille. Si le Ecclesia Roman habeva essite mermente fundate per Petro e non lo habeva considerato como su prime episcopo, il non haberea potite haber base pro tal contention. Tertulliano, como Firmiliano, habeva omne motivo pro negar le pretension. De plus, ille mesme habeva residite in Roma, e haberea essite ben conscie si le idea de un episcopato roman de Petro habeva essite, como es pretendite per su opponentes, un novitate datante del prime annos del tertie seculo, supplante le tradition plus antique secundo le qual Petro e Paulo esseva co-fundatores, e Lino le prime episcopo. Circa le mesme periodo, Hippolyto (proque Lightfoot es segurmente correcte in considerar le como le autor del prime parte del "Catalogo Liberian" — "Clemente de Roma", 1:259) conta Petro in le lista de episcopos roman...."<ref name=JoyceCE1913 />|}} alteres dice que le institution del papato non depende del idea que Petro esseva Episcopo de Roma o mesmo de su haber unquam essite in Roma.<ref>{{cite web|url=http://www.catholic.com/tracts/was-peter-in-rome|title=Esseva Petro in Roma?|publisher=Catholic Answers|date=10 August 2004|quote=si Petro nunquam arrivava al capital, ille ancora haberea potite esser le prime papa, post que un de su succesores haberea potite esser le prime possessor de ille officio a stabilir se in Roma. Post toto, si le papato existe, illo esseva stabilite per Christo durante Su vita, multo ante que Petro se dice haber arrivate a Roma. Il debe haber habite un periodo de alcun annos in le quales le papato non habeva ancora su connexion con Roma.|access-date=9 November 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20131207211426/http://www.catholic.com/tracts/was-peter-in-rome|archive-date=7 December 2013|url-status=dead|accessdate=2 March 2026|archivedate=7 December 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131207211426/http://www.catholic.com/tracts/was-peter-in-rome}}</ref> Multe eruditos sustene que un structura ecclesial de plure presbyteros/episcopos persisteva in Roma usque al medie del 2e seculo, quando le structura de un sol episcopo e plure [[presbytero]]s esseva adoptate,<ref name=REB/>{{refn|group=lower-alpha|Secundo plure historiadores, includente [[Bart D. Ehrman]], "Petro, in breve, non haberea potite esser le prime episcopo de Roma, proque le ecclesia roman non habeva ''nemo'' como su episcopo usque a circa cento annos post le morte de Petro."<ref name=ehrman>[[Bart D. Ehrman]]. "Peter, Paul, and Mary Magdalene: The Followers of Jesus in History and Legend." Oxford University Press, USA. 2006. {{ISBN|0-19-530013-0}}. p. 84</ref>|}} e que scriptores posterior applicava retrospectivemente le termino "episcopo de Roma" al membros le plus prominente del clero in le periodo anterior e anque a Petro mesme.<ref name=REB/> Super iste base, le theologos protestante [[Oscar Cullmann]]<ref>Oscar Cullmann (1962), Peter: Disciple, Apostle, Martyr (2 ed.), Westminster Press p. 234</ref> e [[Henry Chadwick (theologian)|Henry Chadwick]]<ref>Henry Chadwick (1993), The Early Church, Penguin Books p. 18</ref> quere si il habeva un ligamine formal inter Petro e le papato moderne; le erudito catholic [[Raymond E. Brown]] dice que, ben que il es anachronistic parlar de Petro in terminos de un episcopo local de Roma, le christianos de ille periodo haberea reguardate Petro como habente "rolos que contribuerea de un modo essential al developpamento del rolo del papato in le ecclesia subsequente". Iste rolos, Brown dice, "contribuiva enormemente a vider le episcopo de Roma, le episcopo del citate ubi Petro moriva, e ubi Paulo testificava le veritate de Christo, como le successor de Petro in le cura pro le ecclesia universal".<ref name="REB">Raymond E. Brown, ''[https://books.google.com/books?id=b8ubeFP6JUYC&dq=Peter+symbolisms+attached&pg=PA134 101 Questions and Answers on the Bible]'' (Paulist Press 2003 {{ISBN|978-0-80914251-4}}), pp. 132–134</ref> ===Organisation primitive=== {{AP|Historia primitive del christianismo}} [[File:Saint Irenaeus.jpg|thumb|Un gravure de [[Irenaeus|Sancte Ireneo]], [[Archidiocese de Lyon#Prelatos|Episcopo de Lugdunum]] in [[Gallia]] (ora [[Lyon]], [[Francia]])]] Le conditiones in le Imperio Roman facilitava le diffusion de nove ideas. Le ben definite rete de camminos e vias aquatic del imperio permitteva un viage plus facile, durante que le [[Pax Romana]] lo faceva secur viagar de un region a un altere. Le governamento habeva incoragiate le habitantes, specialmente illes in areas urban, a apprender le greco, e le lingua commun permitteva que le ideas esseva plus facilemente exprimite e comprendite.<ref name="bokenkotter24">Bokenkotter, p. 24.</ref> Le apostolos de Jesus ganiava convertitos in [[Diaspora judee|communitates judee]] circa le Mar Mediterranee,<ref name=chadwickhenry23and24/> e plus de 40 communitates christian habeva essite establite ante le anno 100 p.Chr.<ref name="Hitchcock 281">Hitchcock, ''Geography of Religion'' (2004), p. 281, citation: "Verso le anno 100, plus de 40 communitates christian existeva in citates circa le Mediterraneo, incluse duo in Africa del Nord, a Alexandria e Cyrene, e plures in Italia."</ref> Ben que le majoritate de istos esseva in le Imperio Roman, communitates christian notabile esseva anque establite in [[Christianismo in Armenia|Armenia]], [[Christianismo in Iran|Iran]] e secundo le [[Costa de Malabar]] indian.<ref name="AFM">A.E. Medlycott, ''India and The Apostle Thomas'', pp.1–71, 213–97; M.R. James, ''Apocryphal New Testament'', pp.364–436; Eusebius, ''History'', capitulo 4:30; J.N. Farquhar, ''The Apostle Thomas in North India'', capitulo 4:30; V.A. Smith, ''Early History of India'', p.235; L.W. Brown, ''The Indian Christians of St. Thomas'', pp.49–59</ref><ref>{{Citation |url=http://www.stthoma.com/ |title=stthoma.com |publisher=stthoma.com |access-date=8 de augusto 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110208073816/http://stthoma.com/ |archive-date=8 de februario 2011 }}</ref> Le nove religion habeva le plus grande successo in areas urban, diffundente se primo inter sclavos e personas de basse rango social, e postea inter feminas aristocratic.<ref>McMullen, pp. 37, 83.</ref> Al initio, le christianos continuava a adorar insimul con credentes judee, lo que le historiadores appella [[Christianismo judee]], sed intra vinti annos post le morte de Jesus, le [[Dominica]] comenciava a esser considerate como le die de culto principal.<ref name="Davidson115">Davidson, ''The Birth of the Church'' (2005), p. 115</ref> A mesura que predicatores como [[Paulo de Tarso]] comenciava a converter [[Gentiles]], le [[Separation del christianismo primitive e le judaismo|christianismo comenciava a distantiar se del practicas judee]]<ref name="chadwickhenry23and24">Chadwick, Henry, pp. 23–24.</ref> pro establir se como un religion separate,<ref name="macculloch109">MacCulloch, ''Christianity'', p. 109.</ref> ben que le question de [[Paulo de Tarso e le judaismo]] es ancora debattite hodie. Pro resolver differentias doctrinal inter le factiones rival, circa le anno 50 le apostolos convocava le prime concilio del Ecclesia, le [[Concilio de Jerusalem]]. Iste concilio affirmava que le gentiles poteva de venir christianos sin adoptar tote le [[Lege Mosaic]].<ref name="chadwick37B">Chadwick, Henry, p. 37.</ref> Tensiones crescente tosto duceva a un separation plus marcate que esseva virtualmente complete quando le christianos refusava junger se al [[Revolta de Bar Kokhba|revolta judee de Bar Kokhba]] de 132,<ref name="Davidson146">Davidson, ''The Birth of the Church'' (2005), p. 146</ref> ben que alcun gruppos de christianos reteneva elementos del practica judee.<ref name="Davidson149">Davidson, ''The Birth of the Church'' (2005), p. 149</ref> Secundo alcun historiadores e eruditos, le Ecclesia christian primitive esseva multo laxemente organisate, lo que resultava in diverse interpretationes del credentias christian.<ref name="MacCulloch, pp.127">MacCulloch, ''Christianity'', pp.127–131.</ref> In parte pro assecurar un major consistentia in lor inseniamentos, verso le fin del 2e seculo le communitates christian habeva evolvite un hierarchia plus structurate, con un episcopo central habente autoritate super le clero in su citate,<ref name="duffy9and10">Duffy, pp. 9–10.</ref> ducente al developpamento del [[episcopo metropolitan]]. Le organisation del Ecclesia primitive comenciava a imitar lo del imperio; le episcopos in citates politicamente importante exerceva un autoritate major super le episcopos in citates vicin.<ref name="markus75">Markus, p. 75.</ref> Le ecclesias in Antiochia, Alexandria, e Roma teneva le positiones le plus alte.<ref name="macculloch134">MacCulloch, ''Christianity'', p. 134.</ref> Comenciante in le 2e seculo, le episcopos se congregava frequentemente in [[synodo]]s regional pro resolver questiones doctrinal e de politica.<ref name="chadwick37B">Chadwick, Henry, p. 37.</ref> Le historiador catholic [[Eamon Duffy]] affirma que verso le 3e seculo, le episcopo de Roma comenciava a ager como un corte de appello pro problemas que altere episcopos non poteva resolver.<ref name=duffy18/> Le doctrina esseva ulteriormente raffinate per un serie de theologos e inseniantes influente, cognoscite collectivemente como le [[Patres del Ecclesia]].<ref>MacCulloch, ''Christianity'', p. 141.</ref> Ab le anno 100 in avante, inseniantes [[Christianismo proto-orthodoxe|proto-orthodoxe]] como [[Ignatio de Antiochia]] e [[Ireneo]] definiva le inseniamento catholic in forte opposition a altere cosas, tal como le [[Gnosticismo]].<ref name="Davidson169">Davidson, ''The Birth of the Church'' (2005), pp. 169, 181</ref> Le inseniamentos e traditiones esseva consolidate sub le influentia de [[apologista]]s theologic tal como [[Papa Clemente I]], [[Justino Martyr]], e [[Augustino de Hippon]].<ref name="Norman27">Norman, ''The Roman Catholic Church an Illustrated History'' (2007), pp. 27–8, citation: "Un succession distinguite de apologistas theologic addeva autoritate intellectual al ressources al disposition del papato, precisemente in ille puncto de su developpamento initial quando le absentia de un officio de inseniamento centralisate haberea potite fracturar le testimonio universal de un sol corpore de ideas. Al fin del prime seculo esseva San Clemente de Roma, tertie successor de San Petro in le sede; in le secunde seculo esseva San Ignatio de Antiochia, San Ireneo de Lyon e San Justino Martyr; in le quarte seculo San Augustino de Hippon."</ref> ==Antiquitate tardive== {{AP|Historia del christianismo antique tardive}} {{Vide etiam|Prime septe Concilios Ecumenic|Ascension del christianismo durante le cadita de Roma|Constantino I e le christianismo|Ecclesia de stato del Imperio Roman}} [[File:Constantine Musei Capitolini.jpg|thumb|Le imperator [[Constantino I]] establiva le derectos del Ecclesia in le anno 315.]] Quando [[Constantino I|Constantino]] deveniva imperator del [[Imperio Roman de Occidente]] in 312, ille attribueva su victoria al Deo christian. Multe soldatos in su armea esseva christianos, e su armea esseva su base de poter. Con [[Licinio]], ([[Imperio Roman de Oriente|imperator roman de Oriente]]), ille promulgava le [[Edicto de Milan]] que mandava le toleration de tote le religiones in le imperio. Le edicto habeva pauc effecto sur le attitudes del populo.<ref>McMullen, p. 44.</ref> Nove leges esseva elaborate pro codificar alcun credentias e practicas christian.<ref group="lower-alpha">Como exemplos, Bokenkotter cita que le dominica deveniva un die de reposo de stato, que punitiones plus sever esseva date pro prostitution e adulterio, e que alcun protectiones esseva date al sclavos. (Bokenkotter, pp. 41–42.)</ref><ref>Bokenkotter, p. 41.</ref> Le plus grande effecto de Constantino sur le christianismo esseva su patronage. Ille dava grande donos de terra e moneta al Ecclesia primitive e offereva exemptiones de impostos e altere statutos legal special al [[Fabrica ecclesiae|proprietate ecclesiastic]] e al personal.<ref name=mcmullen49and50 /> Iste donos e alteres posterior se combinava pro facer del Ecclesia primitive le plus grande proprietario de terras in le Occidente ante le 6e seculo.<ref name="duffy64">Duffy, p. 64.</ref> Multe de iste donos esseva financiate per medio de un sever taxation de cultos pagan.<ref name="mcmullen49and50">McMullen, pp. 49–50.</ref> Alcun cultos pagan esseva fortiate a dissolver se per manco de fundos; quando isto occurreva, le Ecclesia assumeva le previe rolo del culto de curar le pauperes.<ref>McMullen, p. 54.</ref> In un reflexion de lor accrescite stato in le imperio, le clero comenciava a adoptar le vestimento del casa regal, incluse le [[capa]].<ref>MacCulloch, ''Christianity'', p. 199.</ref> Durante le regno de Constantino, approximatemente le medietate de illes qui se identificava como christianos non subscribeva al version principal del fide.<ref>McMullen, p. 93.</ref> Constantino timeva que le disunite displaceria a Deo e duceria a problemas pro le imperio, assi ille prendeva mesuras militar e judicial pro eliminar alcun sectas.<ref>Duffy, p. 27. Chadwick, Henry, p. 56.</ref> Pro resolver altere disputas, Constantino comenciava le practica de convocar [[concilio ecumenic|concilios ecumenic]] pro determinar interpretationes obligatori del doctrina del Ecclesia.<ref name="duffy29">Duffy, p. 29. MacCulloch ''Christianity'', p. 212.</ref> Decisiones prendite in le [[Prime Concilio de Nicea|Concilio de Nicea]] (325) sur le divinitate de Christo duceba a un schisma; le nove religion, le [[arianismo]], florigera foras del Imperio Roman.<ref>MacCulloch, ''Christianity'', p. 221.</ref> Partialmente pro distinguer se del arianos, le [[Devotion marian|devotion catholic a Maria]] deveniva plus prominente. Isto duceba a ulterior schismas.<ref>MacCulloch, ''Christianity'', p. 225.</ref><ref>Chadwick, Henry, pp. 56–57.</ref> In 380, le christianismo principal — in opposition al [[arianismo]] — deveniva le religion official del Imperio Roman.<ref>Duffy, p. 34.</ref> Le christianismo deveniva plus associate con le imperio, resultante in persecution pro le christianos vivente foras del imperio, proque lor governantes timeva que le christianos se revoltarea in favor del Imperator.<ref>MacCulloch, ''Christianity'', pp. 185, 212.</ref> In 385, iste nove autoritate legal del ecclesia resultava in le prime uso del pena capital essente pronunciate como un sententia sur un 'heretico' christian, a saper [[Priscilliano]].<ref name="HereticsExecuted">{{cite web |year=2009 |url=http://www.historyguide.org/ancient/lecture27b.html |title=Lecture 27: Heretics, Heresies and the Church|access-date=24 April 2010}} Revision del politicas del Ecclesia verso le heresia, incluse le pena capital (vide Synodo de Saragossa).</ref> Durante iste periodo, le Biblia tal como illo ha arrivate al 21e seculo esseva prime officialmente presentate in concilios o synodos del ecclesia [[Disveloppamento del canon biblic christian|per medio del processo de 'canonisation' official]]. Ante iste Concilios o Synodos, le Biblia jam habeva attingite un forma que esseva quasi identic al forma in le qual illo se trova ora. Secundo alcun relatos, in 382 le [[Concilio de Roma]] prime officialmente recognosceva le [[canon biblic]], listante le libros acceptate del [[Vetere Testamento|Vetere]] e [[Nove Testamento]], e in 391 le traduction latin [[Vulgata]] del Biblia esseva facite.<ref name="StoryChristianity">Collins, ''The Story of Christianity'' (1999), pp. 61–2</ref> Altere relatos lista le Concilio de Carthago de 397 como le Concilio que finalisava le canon biblic tal como illo es cognoscite hodie.<ref name="CarthageCouncil">Denzinger [http://catho.org/9.php?d=bxk#a4r 186] in le nove numeration, [http://www.catecheticsonline.com/SourcesofDogma1.php 92] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100418172015/http://www.catecheticsonline.com/SourcesofDogma1.php |date=18 April 2010 }} in le antique</ref> Le [[Prime Concilio de Epheso|Concilio de Epheso]] in 431 clarificava le natura del [[incarnation]] de Jesus, declarante que ille esseva [[Union hypostatic|e plenmente homine e plenmente Deo]].<ref name="SaintsSinners">Duffy, ''Saints and Sinners'' (1997), p. 35</ref> Duo decennios plus tarde, le [[Concilio de Chalcedonia]] solidificava le primatia papal roman, lo que addeva al continue ruptura in le relationes inter Roma e Constantinopole, le sede del [[Christianismo oriental|Ecclesia Oriental]].<ref name="ConciseHistory">Bokenkotter, ''A Concise History of the Catholic Church'' (2004), pp. 84–93</ref> Etiam esseva provocate le discordias [[Schisma monophysita|monophysita]] sur le natura precise del incarnation de Jesus, lo que duceba al prime del varie [[Ecclesias Orthodoxe Oriental]] a separar se del [[Christianismo como religion de stato roman|ecclesia de stato del Imperio Roman]].<ref name="OxfordHistory">McManners, ''Oxford Illustrated History of Christianity'' (2002), p. 142, Capitulo 4 Christianitate Oriental per [[Timothy Ware|Kallistos Ware]]</ref> ==Medievo== {{Vide etiam|Historia medieval del christianismo|Papato byzantin|Monachismo christian}} ===Alte Medievo=== Post le [[Cadita del Imperio Roman de Occidente|cadita del Imperio Roman de Occidente]] in 476, le christianismo trinitari competeva con le [[Arianismo|christianismo arian]] pro le conversion del tribos barbaric.<ref name="LeGoff20">Le Goff, ''Medieval Civilization'' (1964), pp. 5–20</ref> Le conversion in 496 de [[Clovis I]], rege pagan del [[Francos]], videva le initio de un augmento constante del fide in le Occidente.<ref name="LeGoff21">Le Goff, ''Medieval Civilization'' (1964), p. 21</ref> [[File:Fra Angelico 031.jpg|left|thumb|[[Benedicto de Nursia|Sancte Benedicto]], patre del monachismo occidental e autor del ''[[Regula de Sancte Benedicto]]''. Detalio de un fresco per [[Fra Angelico]], c.&nbsp;1437–46.]] In 530, [[Benedicto de Nursia|Sancte Benedicto]] scribeva su ''[[Regula de Sancte Benedicto]]'' como un guida practic pro le vita del communitate [[Monasterio|monastic]]. Su message se diffundeva a monasterios in tote Europa.<ref name="Woods27">Woods, ''How the Church Built Western Civilization'' (2005), p. 27</ref> Le monasterios deveniva major canales de civilisation, preservante habilitates artesanal e artistic durante que illos manteneva le cultura intellectual intra lor scholas, [[Scriptorium|scriptoria]] e bibliothecas. Illos functionava como centros agricole, economic e de production, assi como un foco pro le vita spiritual.<ref name="LeGoff120">Le Goff, ''Medieval Civilization'' (1964), p. 120</ref> Durante iste periodo, le visigothos e le lombardos se moveva del arianismo verso le catholicismo.<ref name="LeGoff21"/> Le [[Papa Gregorio le Magne]] jocava un rolo notabile in iste conversiones e reformava dramaticamente le structuras e administration ecclesiastic, lo que tunc lanceava effortios missionari renovate.<ref name="Duffy52">Duffy, ''Saints and Sinners'' (1997), pp. 50–2</ref> Missionarios tal como [[Augustino de Canterbury]], qui esseva inviate ab Roma pro comenciar le conversion del [[Anglo-Saxones]], e, veniente del altere direction in le [[Mission hiberno-scote]], Sancte [[Columbano]], [[Bonifacio]], [[Willibrord]], [[Ansgario]] e multe alteres portava le christianismo in Europa del nord e diffundeva le catholicismo inter le [[Populos germanic|germanos]] e le [[Populos slave|slavos]], e attingeva le [[Vikingo]]s e altere scandinavos in seculos posterior.<ref name="StoChris84">Collins, ''The Story of Christianity'' (1999), pp. 84–6</ref> Le [[Synodo de Whitby]] de 664, ben que non tan decisive como on a vices pretende, esseva un momento importante in le reintegration del [[Ecclesia celtic]] del [[Insulas Britannic]] in le hierarchia roman, post haber essite effectivemente isolate del contacto con Roma per le invasores pagan. E in Italia, le 728 [[Donation de Sutri]] e le 756 [[Donation de Pippino]] lassava le papato a cargo de un regno considerabile. Consolidante ulteriormente le position papal super le parte occidental del ancian Imperio Roman, le [[Donation de Constantino]] esseva probabilemente falsificate durante le 8e seculo. In le prime parte del 8e seculo, le [[Iconoclasmo byzantin|iconoclasmo byzantin]] deveniva un fonte major de conflicto inter le partes oriental e occidental del Ecclesia. Le imperatores [[Byzantin|byzantin]] prohibiva le creation e veneration de imagines religiose, como violationes del [[Dece Commandamentos]]. Altere religiones major in le Oriente como le [[Judaismo]] e le [[Islam]] habeva prohibitiones simile. Le [[Papa Gregorio III]] esseva vehementemente in disagreamento.<ref name="Vidmar103">Vidmar, Jedin 34</ref> Un nove [[Imperatrice Irene]], prendente le parte del papa, convocava un [[Concilios ecumenic catholic|Concilio Ecumenic]]. In 787, le patres del [[Secunde Concilio de Nicea]] "recipeva calidemente le delegatos papal e su message".<ref name="Duffy74">Duffy, ''Saints and Sinners'' (1997), pp. 63, 74</ref> Al conclusion, 300 episcopos, qui esseva ducite per le representantes del [[Papa Hadriano I]]<ref>Franzen 35</ref> "adoptava le inseniamento del Papa",<ref name="Duffy74"/> a favor del icones. Con le coronation de [[Carolo Magne]] per le [[Papa Leon III]] in 800, su nove titulo como ''Patricius Romanorum'', e le livration del claves del [[Tomba de Sancte Petro]], le papato habeva acquirite un nove protector in le Occidente. Isto liberava le pontifices in certe grado del poter del imperator in Constantinopole, sed anque duceva a un [[Schisma de Oriente e Occidente|schisma]], proque le imperatores e [[Patriarcha Ecumenic de Constantinopole|patriarchas de Constantinopole]] se interpretava como le ver descendentes del Imperio Roman datante del initios del Ecclesia Christian.<ref>Jedin 36</ref> Le [[Papa Nicolao I]] habeva refusate recognoscer le [[Patriarcha Photio I de Constantinopole]], qui in su torno habeva attaccate le papa como heretico, proque ille manteneva le [[filioque]] in le credo, lo que se refereva al [[Spirito Sancte]] emanante de Deo le Patre ''e'' le Filio. Le papato esseva reinfortiate per iste nove alliante, lo que a longe termino creava un nove problema pro le Papas, quando in le [[Querela del investituras]] imperatores successive cercava nominar episcopos e mesmo papas futur.<ref name="Vidmar107">Vidmar, ''The Catholic Church Through the Ages'' (2005), pp. 107–11</ref><ref name="Duffy78">Duffy, ''Saints and Sinners'' (1997), p. 78, citation: "In contrasto, le successor de Paschal [[Papa Eugenio II|Eugenio II]] (824–7), elegite con influentia imperial, cedeva le major parte de iste gananias papal. Ille recognosceva le sovranitate del Imperator in le stato papal, e ille acceptava un constitution imponite per Lothario que stabiliva le supervision imperial del administration de Roma, imponeva un juramento al Imperator a tote le citatanos, e requireva que le Papa electe jurava fidelitate ante que ille poteva esser consecrate. Sub [[Papa Sergio II|Sergio II]] (844–7) on conveniva mesmo que le Papa non poteva esser consecrate sin un mandato imperial, e que le ceremonia debeva esser in le presentia de su representante, un renascentia de alcun del restrictiones plus irritante del regula byzantin."</ref> Post le disintegration del [[Imperio Carolingie]] e incursiones repetite de fortias islamic in Italia, le papato, sin alcun protection, entrava in un phase de major debilitate.<ref>Franzen. 36–42</ref> ===Alte Medievo=== [[File:St-thomas-aquinas.jpg|thumb|Sancte [[Thomas de Aquino]] portante le ecclesia integre con su theologia]] {{Vide etiam|Historia medieval del christianismo#Alte Medievo (800–1499)}} Le [[Reforma cluniacense]] de monasterios que comenciava in 910 placiava le abbates sub le controlo directe del papa in loco del controlo secular de seniores feudal, eliminante assi un fonte major de corruption. Isto sparking un grande renovation monastic.<ref name="Duffy88">Duffy, ''Saints and Sinners'' (1997), pp.&nbsp;88–9</ref> Monasterios, conventos e cathedrales ancora operava virtualmente tote le scholas e bibliothecas, e frequentemente functionava como establimentos de credito promovente le crescentia economic.<ref name="Woods40">Woods, ''How the Church Built Western Civilization'' (2005), p.&nbsp;40</ref><ref name="LeGoff80">Le Goff, ''Medieval Civilization'' (1964), pp. 80–2</ref> Post 1100, alicun ancian [[schola cathedralic|scholas cathedralic]] se divideva in scholas inferior de [[schola de grammatica|grammatica]] e scholas superior pro studios avantiate. Primo in [[Universitate de Bononia|Bononia]], postea in le [[Universitate de Paris|Paris]] e le [[Universitate de Oxford|Oxford]], multe de iste scholas superior se developpava in [[Universitate medieval|universitates]] e deveniva le ancestres directe del moderne institutiones de inseniamento occidental.<ref name="Woods44">Woods, ''How the Church Built Western Civilization'' (2005), pp.&nbsp;44–8</ref> Esseva hic ubi theologos notabile laborava pro explicar le connexion inter le experientia human e le fide.<ref name="Bokenkotter158"/> Le plus notabile de iste theologos, [[Thomas de Aquino]], produceva le ''[[Summa Theologica]]'', un achevamento intellectual clave in su synthese del pensamento [[Aristotele|aristotelic]] e le Evangelio.<ref name="Bokenkotter158">Bokenkotter, ''A Concise History of the Catholic Church'' (2004), pp. 158–9</ref> Le contributiones monastic al [[Mundo occidental|societate occidental]] includeva le inseniamento del metallurgia, le introduction de nove culturas, le invention del [[notation musical]] e le creation e preservation del litteratura.<ref name="Woods44"/> Durante le 11e seculo, le [[Schisma de Oriente e Occidente|Schisma de Oriente e Occidente]] divideva permanentemente le christianismo.<ref name="SandSp91">Duffy, ''Saints and Sinners'' (1997), p. 91</ref> Illo surgeva de un disputa super si Constantinopole o Roma teneva le jurisdiction super le ecclesia in Sicilia e duceva a excommunicationes mutue in 1054.<ref name="SandSp91"/> Le branca occidental (latin) del christianismo ha depost devenite cognoscite como le Ecclesia Catholic, dum le branca oriental (greca) deveniva cognoscite como le [[Ecclesia Orthodoxe]].<ref name="StoChris44">Collins, ''The Story of Christianity'' (1999), p. 103</ref><ref name="Vidmar104">Vidmar, ''The Catholic Church Through the Ages'' (2005), p.&nbsp;104</ref> Le [[Secunde Concilio de Lyon]] (1274) e le [[Concilio de Florentia]] (1439) falliva ambe in sanar le schisma.<ref name="Duffy119">Duffy, ''Saints and Sinners'' (1997), pp. 119, 131</ref> Alicun [[Ecclesias Catholic Oriental|ecclesias oriental]] se ha depost reunite con le Ecclesia Catholic, e alteres affirma nunquam haber essite foras de communion con le papa.<ref name="Vidmar104"/><ref>{{cite web|title=Eastern Catholic |work=Catholic World News |publisher=Trinity Communications |year=2008 |url=http://www.cwnews.com/news/biosgloss/definition.cfm?glossID=67 |access-date=30 May 2008 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20050409045926/http://www.cwnews.com/news/biosgloss/definition.cfm?glossID=67 |archive-date=9 April 2005 }}</ref> Officialmente, le duo ecclesias remane in schisma, ben que le [[Declaration Commun Catholic-Orthodoxe de 1965|excommunicationes esseva mutuemente revocate]] in 1965.<ref name="Duffy278">Duffy, ''Saints and Sinners'' (1997), p.&nbsp;278</ref> Le 11e seculo videva le [[Querela del investituras]] inter le Imperator e le Papa super le derecto de facer nominationes ecclesiastic, le prime phase major del lucta inter [[ecclesia e stato in le Europa medieval]]. Le Papatu esseva le victor initial, sed como le italianos se divideva inter [[Guelfos e Ghibellinos]] in factiones que esseva frequentemente hereditate per familias o statos usque al fin del [[Medievo]], le disputa debilitava gradualmente le Papatu, non le minus per attraher lo in le politica. Le ecclesia etiam tentava controlar, o exiger un precio pro, le major parte del maridages inter le grandes per prohibir, in 1059, maridages implicante [[consanguinitate]] (parentela de sanguine) e [[Affinitate (derecto canonic catholic)|affinitate]] (parentela per maridage) usque al septe grado de relation. Sub iste regulas, quasi tote le grande maridages requireva un dispensation. Le regulas esseva relaxate al quarte grado in 1215 (ora solmente le prime grado es prohibite per le ecclesia—un homine non pote maridar su fillastra, per exemplo). [[File:Passages d'outremer Fr5594, fol. 19r, Concile de Clermont.jpg|thumb|left|[[Papa Urbano II]] al [[Concilio de Clermont]] (1095), ubi ille predicava le [[Prime Cruciada]]; illumination de [[manuscrito illuminate|manuscrito]] posterior per [[Jean Colombe]] de un copia del ''[[Passages d'outremer]]'' de c. 1490]] [[Papa Urbano II]] lanceava le [[Prime Cruciada]] in 1095 quando ille recipeva un appello del [[Lista de imperatores byzantin|imperator byzantin]] [[Alexio I Comneno]] pro adjutar a repeller un invasion turc.<ref name="rileysmith">Riley-Smith, ''The First Crusaders'' (1997), p.&nbsp;8</ref> Urbano credeva in plus que un Cruciada poterea adjutar a realisar le reconciliation con le christianismo oriental.<ref name="Vidmar130">Vidmar, ''The Catholic Church Through the Ages'' (2005), pp.&nbsp;130–1</ref><ref name="Bokenkotter140">Bokenkotter, ''A Concise History of the Catholic Church'' (2004), p. 140 quote: "And so when Urban called for a crusade at Clermont in 1095, one of his motives was to bring help to the beleaguered Eastern Christians."</ref> Alimentate per reportos de atrocitates moslem contra christianos,<ref name="Bokenkotter155">Bokenkotter, ''A Concise History of the Catholic Church'' (2004), p. 155 quote: "Stories were also circulating about the harsh treatment of Christian pilgrims to Jerusalem at the hands of the infidel, inflaming Western opinion."</ref> le serie de campanias militar cognoscite como le [[Cruciadas]] comenciava in 1096. Illos esseva intendite pro retornar le [[Terra Sancte]] al controlo christian. Le scopo non esseva permanentemente realisate, e episodios de brutalitate committite per le armeas de ambe lateres lassava un legato de diffidentia mutue inter moslemes e christianos occidental e oriental.<ref name="LeGoff66">Le Goff, ''Medieval Civilization'' (1964), pp.&nbsp;65–7</ref> [[Quarte Cruciada#Decision de ir a Constantinopole|Le sacco de Constantinopole]] durante le [[Quarte Cruciada]] lassava le christianos oriental amarite, malgrado le facto que [[Papa Innocentio III]] habeva expressemente prohibite omne tal attacco.<ref name="Tyerman">Tyerman, ''God's War: A New History of the Crusades'' (2006), pp.&nbsp;525–60</ref> In 2001, [[Papa Johannes Paulo II]] presentava su excusas al christianos orthodoxe pro le peccatos del catholicos includente le sacco de Constantinopole in 1204.<ref>{{cite news | title =Pope sorrow over Constantinople |work=BBC News| date = 29 June 2004| url =https://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/3850789.stm | access-date =6 April 2008 }}</ref> Duo nove ordines de architectura emergeva del ecclesia de iste era. Le stilo anterior, le [[Architectura romanic|romanic]], combinava muros massive, arcos ronde e tectos de masoneria. Pro compensar le absentia de grande fenestras, le interiores esseva vivemente depicte con scenas del Biblia e del vitas del sanctos. Plus tarde, le [[Basilica de Saint-Denis]] marcava un nove tendentia in le construction de cathedrales quando illo utilisava le [[Architectura gothic]].<ref name="Woods122">Woods, ''How the Church Built Western Civilization'' (2005), pp.&nbsp;119–22</ref> Iste stilo, con su grande fenestras e alte arcos acute, meliorava le illumination e le harmonia geometric in un maniera que esseva intendite pro diriger le mente del devoto verso Deo qui "ordina tote le cosas".<ref name="Woods122"/> In altere developpamentos, le 12e seculo videva le fundation de octo nove [[Monachismo|ordines monastic]], multe de illos functionante como [[Ordine militar (societate)|Cavalleros Militar]] del Cruciadas.<ref name="Norman62">Norman, ''The Roman Catholic Church'' (2007), p.&nbsp;62</ref> Le monacho [[Cisterciense]] [[Bernardo de Clairvaux]] exerceva un grande influentia super le nove ordines e produceva reformas pro assecurar le puritate de proposito.<ref name="Norman62"/> Su influentia duceva [[Papa Alexandro III]] a comenciar reformas que ducerea al stabilimento del [[Derecto canonic (Ecclesia Catholic)|jure canonic]].<ref name="Duffy101">Duffy, ''Saints and Sinners'' (1997), p.&nbsp;101</ref> In le seculo sequente, nove [[Ordines mendicante|ordines mendicante]] esseva fundate per [[Francisco de Assisi]] e [[Dominico de Guzmán]] lo que portava le [[Vita consecrate (Ecclesia Catholic)|vita religiose consecrate]] in ambientes urban.<ref name="LeGoff87">Le Goff, ''Medieval Civilization'' (1964), p. 87</ref> Le Francia del 12e seculo testificava le crescentia del [[Catharismo]] in Languedoc. Esseva in connexion con le lucta contra iste heresia que le Inquisition originava. Post que le catharos esseva accusate de assassinar un [[Pierre de Castelnau|legato papal]] in 1208, [[Papa Innocentio III]] declarava le [[Cruciada Albigense]].<ref name="Duffy112">Duffy, ''Saints and Sinners'' (1997), p.&nbsp;112</ref> Abusos committite durante le cruciada causava que Innocentio III institueva informalmente le prime inquisition papal pro prevenir futur massacros e eradicar le catharos remanente.<ref name="Vidmar144">Vidmar, ''The Catholic Church Through the Ages'' (2005), pp. 144–7, quote: "The Albigensian Crusade, as it became known, lasted until 1219. The pope, Innocent III, was a lawyer and saw both how easily the crusade had gotten out of hand and how it could be mitigated. He encouraged local rulers to adopt anti-heretic legislation and bring people to trial. By 1231 a papal inquisition began, and the friars were given charge of investigating tribunals."</ref><ref name="Bokenkotter132">Bokenkotter, ''A Concise History of the Catholic Church'' (2004), p. 132, quote: "A crusade was proclaimed against these Albigenses, as they were sometimes called&nbsp;...&nbsp;It was in connection with this crusade that the papal system of Inquisition originated-a special tribunal appointed by the Popes and charged with ferreting out heretics. Until then the responsibility devolved on the local bishops. However, Innocent found it necessary in coping with the Albigensian threat to send out delegates who were entrusted with special powers that made them independent of the episcopal authority. In 1233 Gregory IX organized this ''ad hoc'' body into a system of permanent inquisitors, who were usually chosen from among the mendicant friars, Dominicans and Franciscans, men who were often marked by a high degree of courage, integrity, prudence, and zeal."</ref> Formalisate sub [[Papa Gregorio IX]], iste [[Inquisition medieval]] executava un media de tres personas per anno pro heresia in su apogeo.<ref name="Bokenkotter132"/><ref name="Norman93">Norman, ''The Roman Catholic Church an Illustrated History'' (2007), p.&nbsp;93</ref> Con le tempore, altere [[Inquisition|inquisitiones]] esseva lanceate per le ecclesia o per regentes secular pro persequer hereticos, pro responder al menacia de invasion [[Mauros|maur]] o pro scopos politic.<ref name=christopherblack/> Le accusatos esseva incoragiate a retractar lor heresia e illes qui non lo faceva poteva esser punite per penitentia, multas, prision o [[execution per combustion]].<ref name="christopherblack">Black, ''Early Modern Italy'' (2001), pp.&nbsp;200–2</ref><ref name="Casey">Casey, ''Early Modern Spain: A Social History'' (2002), pp.&nbsp;229–30</ref> {{Concilios ecumenic del Ecclesia Catholic}} Un senso crescente de conflictos inter ecclesia e stato marcava le 14e seculo. Pro escappar del instabilitate in Roma, [[Papa Clemente V]] in 1309 deveniva le prime de septe papas a resider in le citate fortificate de [[Avignon]] in le sud de Francia<ref name="Duffy122">Duffy, ''Saints and Sinners'' (1997), p.&nbsp;122</ref> durante un periodo cognoscite como le [[Papatu de Avignon]]. Le papatu retornava a Roma in 1378 al instantia de [[Catharina de Siena]] e alteres qui sentiva que le [[Sancte Sede|Sede de Petro]] debeva esser in le ecclesia roman.<ref name="McManners232">McManners, ''Oxford Illustrated History of Christianity'' (1990), p.&nbsp;232, Chapter 6 Christian Civilization by Colin Morris (University of Southampton)</ref><ref name="Vidmar155">Vidmar, ''The Catholic Church Through the Ages'' (2005), p.&nbsp;155</ref> Con le morte de [[Papa Gregorio XI]] plus tarde in ille anno, le [[Conclave papal|election papal]] esseva disputate inter supportores de candidatos italian e supportate per le franceses, lo que duceva al [[Schisma de Occidente]]. Durante 38&nbsp;annos, reclamantes separate al throno papal sedeva in Roma e Avignon. Esfortios de resolution complicava ulteriormente le question quando un tertie papa de compromisso esseva elegite in 1409.<ref name="McManners240">McManners, ''Oxford Illustrated History of Christianity'' (1990), p.&nbsp;240, Chapter 7 The [[Tarde Medievo|Late Medieval]] Church and its Reformation by [[Patrick Collinson]] (University of Cambridge)</ref> Le materia esseva finalmente resolvite in 1417 al [[Concilio de Constantia]] ubi le cardinales appellava tote le tres reclamantes al throno papal a dimitter, e teneva un nove election nominante [[Papa Martino V]] como papa.<ref name="McManners240"/> ==Renascentia e reformas== ===Discoperimentos e missionarios=== {{AP|Contra-Reforma|Ecclesia Catholic e le Era del Discoperimentos}} {{Vide etiam|Reforma Protestante|Christianismo in le 16e seculo|Catholicismo e le guerras de religion}} Durante le fin del 15e seculo e le initio del 16e seculo, missionarios e exploratores europee extendeva le catholicismo al Americas, Asia, Africa e Oceania. [[Papa Alexandro VI]], in le [[bulla papal]] [[Inter caetera]], concedeva derectos colonial sur le major parte del terras novemente discoperite a Espania e [[Portugal]].<ref name="Koschorke13">[[Klaus Koschorke|Koschorke, K.]] ''A History of Christianity in Asia, Africa, and Latin America'' (2007), pp. 13, 283</ref> Sub le systema del ''patronato'', le autoritates del stato controlava le nominationes clerical e necun contacto directe esseva permittite con le Vaticano.<ref name="Dussel39">Dussel, Enrique, ''A History of the Church in Latin America'', Wm B Eerdmans Publishing, 1981, pp. 39, 59</ref> In decembre 1511, le fratre dominican [[Antonio de Montesinos (fratre dominican)|Antonio de Montesinos]] reprochava apertemente le autoritates espaniol que governava [[Hispaniola]] pro lor mal tractamento del nativos american, dicente les "...&nbsp;vos es in peccato mortal&nbsp;...&nbsp;pro le crueltate e tyrannia que vos usa in tractar con iste gente innocente".<ref name="Woods135">Woods, ''How the Church Built Western Civilization'' (2005), p. 135</ref><ref name="Johansen109a">[[Bruce E. Johansen]], ''The Native Peoples of North America,'' Rutgers University Press, New Brunswick, 2006, pp. 109, 110, citation: "In le Americas, le prestre catholic [[Bartolomé de Las Casas|Bartolome de las Casas]] incoragiava avidemente investigationes sur le multe crueltates del conquesta espaniol. Las Casas chronicava le brutalitate espaniol contra le populos native in detalio atroce."</ref><ref name="Koschorke287">Koschorke, ''A History of Christianity in Asia, Africa, and Latin America'' (2007), p. 287</ref> [[Ferrando II de Aragon|Rege Ferrando]] promulgava le ''[[Leges de Burgos]]'' e ''Valladolid'' in responsa. Le application esseva laxe, e ben que alcunos culpa le ecclesia pro non facer satis pro liberar le indios, alteres indica le ecclesia como le unic voce levate in favor del populos indigena.<ref name="Dussel45">Dussel, Enrique, ''A History of the Church in Latin America'', Wm B Eerdmans Publishing, 1981, pp. 45, 52, 53 citation: "Le Ecclesia missionari se opponeva a iste stato de cosas ab le initio, e quasi omne cosa positive que esseva facite pro le beneficio del populos indigena resultava del appello e clamor del missionarios. Le facto remaneva, totevia, que le injustitia extense esseva extrememente difficile a eradicar&nbsp;...&nbsp;Mesmo plus importante que Bartolome de Las Casas esseva le Episcopo de Nicaragua, Antonio de Valdeviso, qui ultimemente suffreva le martyrio pro su defensa del indio."</ref> Le question resultava in un crise de conscientia in le Espania del 16e seculo.<ref name="Johansen109">[[Bruce E. Johansen]], ''The Native Peoples of North America,'' Rutgers University Press, New Brunswick, 2006, pp. 109, 110, citation: In grande parte debite al travalio de Las Casas, un movimento surgeva in Espania pro un tractamento plus humane del populos indigena.</ref><ref name="Koschorke287"/> Un profusion de autocritica e reflexion philosophic inter theologos catholic, specialmente [[Francisco de Vitoria]], duceve a un debatto sur le natura del derectos human<ref name="Koschorke287"/> e al nascentia del moderne derecto international.<ref name="Woods137">Woods, ''How the Church Built Western Civilization'' (2005), p. 137</ref><ref name="Chadwick327">Chadwick, Owen, ''The Reformation'', Penguin, 1990, p. 327</ref> In 1521, per le duca e predication del explorator portugese [[Ferdinando de Magellanes]], le prime catholicos esseva baptisate in lo que deveniva le prime nation christian in le Sud-est Asiatic, le [[Philippinas]].<ref name="Koschorke21">Koschorke, ''A History of Christianity in Asia, Africa, and Latin America'' (2007), p. 21</ref> Le anno sequente, missionarios [[franciscan]] arrivava in lo que es ora [[Mexico]], e cercava converter le indios e provider pro lor benesser per establir scholas e hospitales. Illes inseniava al indios melior methodos de agricultura, e manieras plus facile de texer e facer ceramica. Proque alcun personas dubitava si le indios esseva vermente human e meritava le [[baptismo]], [[Papa Paulo III]] in le bulla papal Veritas Ipsa o [[Sublimis Deus]] (1537) confirmava que le indios esseva personas meritori.<ref name="Johansen110">[[Bruce E. Johansen]], ''The Native Peoples of North America,'' Rutgers University Press, New Brunswick, 2006, p. 110, citation: "In le bulla papal ''Sublimis deus'' (1537), Papa Paulo III declarava que le indios debeva esser considerate como plenmente human, e que lor animas esseva tan immortal como lo del europee. Iste edicto etiam prohibiva le sclavitude del indios in omne forma&nbsp;..."</ref><ref name="Koschorke290">Koschorke, ''A History of Christianity in Asia, Africa, and Latin America'' (2007), p. 290</ref> Postea, le effortio de conversion ganiava impeto.<ref name="samora20">Samora ''et al.'', ''A History of the Mexican-American People'' (1993), p. 20</ref> Durante le sequente 150&nbsp;annos, le missiones se expandeva in le [[Sud-west del Statos Unite|sud-west de America del Nord]].<ref name="jacksonxiv">Jackson, ''From Savages to Subjects: Missions in the History of the American Southwest'' (2000), p. 14</ref> Le populo native esseva legalmente definite como infantes, e le prestres assumeva un rolo paternalista, frequentemente applicate con punition corporal.<ref name="jacksonxiii">Jackson, ''From Savages to Subjects: Missions in the History of the American Southwest'' (2000), p. 13</ref> In altere locos, in India, missionarios portugese e le jesuita espaniol [[Francisco Xavier]] evangelisava inter non-christianos e un communitate christian que pretendeva haber essite stabilite per le [[Apostolo Thomas]].<ref name="Koschorke3">Koschorke, ''A History of Christianity in Asia, Africa, and Latin America'' (2007), pp. 3, 17</ref> [[File:Whitby abbey photography.jpg|left|thumb|[[Abbatia de Whitby]], Anglaterra, un de centenas de monasterios europee destruite durante le Reforma in areas anglican, francese e reformate. Ben que alcun monasterios lutheran se dissolveva voluntarimente, alteres [[Template:Lutheran orders|continua usque al presente]].]] ===Renascentia Europee=== In Europa, le [[Renascentia]] marcava un periodo de renovate interesse in le erudition antique e classic. Illo portava tamben un re-examination de credentias acceptate. Cathedrales e ecclesias habeva servite durante longe tempore como libros de imagines e galerias de arte pro milliones de personas non educate. Le vitrales, [[fresco]]s, statuas, picturas e pannellos narrava novemente le historias del sanctos e del personages biblic. Le ecclesia patrocinava grande artistas del Renascentia como [[Michelangelo]] e [[Leonardo da Vinci]], qui creava alcunos del obras de arte le plus famose del mundo.<ref name="Duffy133">Duffy, ''Saints and Sinners'' (1997), p. 133</ref> Ben que le capites del ecclesia esseva capace de utilisar le artes inspirate per le [[humanismo del Renascentia]] in lor effortio general, habeva tamben conflictos inter clericos e humanistas, tal como durante le processos de heresia de [[Johann Reuchlin]]. In 1509, un ben cognoscite erudito del epocha, [[Erasmo]], scribeva ''[[Le Laude del Stultitia]],'' un obra que capturava un inquietude amplemente diffundite super le corruption in le ecclesia.<ref name="Norman86">Norman, ''The Roman Catholic Church an Illustrated History'' (2007), p. 86</ref> Le [[Papato]] mesme esseva qüestionate per le [[conciliarismo]] exprimite in le concilios de [[Concilio de Constantia|Constantia]] e le [[Concilio de Basilea|Basilea]]. Reformas real durante iste [[Concilios ecumenic catholic|concilios ecumenic]] e le [[Quinte Concilio Lateranense]] esseva tentate plure vices sed frustrate. Illos esseva vidite como necessari sed non succedeva in grande mesura a causa de feditas interne,<ref name="Franzen 65-78">Franzen 65–78</ref> conflictos continue con le Imperio Ottoman e le [[saracenos]]<ref name="Franzen 65-78"/> e le [[simonia]] e [[Cardinal-nepote|nepotismo]] practicate in le Ecclesia del Renascentia del 15e seculo e del initio del 16e seculo.<ref name="Bokenkotter202"/> Como resultato, homines ric, potente e mundan como Roderigo [[Casa de Borgia|Borgia]] ([[Papa Alexandro VI]]) esseva capace de ganiar le election al papato.<ref name="Bokenkotter202">Bokenkotter, ''A Concise History of the Catholic Church'' (2004), pp. 201–5</ref><ref name="Duffy149">Duffy, ''Saints and Sinners'' (1997), p. 149</ref> ===Guerras del era del Reformation=== Le [[Quinte Concilio Lateranense]] emitteva alcun reformas, sed solmente minor, in martio 1517. Alcun menses plus tarde, le 31 de octobre 1517, [[Martin Luther]] publicava su ''[[Novanta-Cinque Theses]]'' in publico, sperante suscitar un debatto.<ref name="Vidmar184">Vidmar, ''The Catholic Church Through the Ages'' (2005), p. 184</ref><ref name="Bokenkotter215">Bokenkotter, ''A Concise History of the Catholic Church'' (2004), p. 215</ref> Su theses protestava contra punctos clave del [[doctrina]] catholic assi como le vendita de [[indulgentia]]s.<ref name="Vidmar184"/><ref name="Bokenkotter215"/> [[Huldrych Zwingli]], [[Jean Calvin]], e alteres criticava tamben le inseniamentos catholic. Iste defias, supportate per potente fortias politic in le region, se developpava in le [[Reformation Protestante]].<ref name="ConciseHistory2">Bokenkotter, ''A Concise History of the Catholic Church'' (2004), pp. 223–4</ref><ref name="Vidmar196">Vidmar, ''The Catholic Church Through the Ages'' (2005), pp. 196–200</ref> Durante iste era, multe personas emigrava de lor domos a areas que tolerava o practicava lor fide, ben que alcunos viveva como [[crypto-protestantismo|crypto-protestantes]] o [[nicodemitas]]. In Germania, le Reformation duceva a un guerra inter le [[Liga de Smalkalda]] protestante e le imperator catholic [[Carolo V, Imperator del Sacre Imperio Roman|Carolo V]]. Le prime guerra de novem annos finiva in 1555, sed tensiones continue produceva un conflicto multo plus grave, le [[Guerra de Trenta Annos]], que erumpeva in 1618.<ref name="Vidmar233"/> In le Paises Basse, le guerras del Contra-Reformation esseva le [[Revolta de le Paises Basse|Revolta Nederlandese]] e le [[Guerra de Octoginta Annos]], parte del qual esseva le [[Guerra del Succession de Jülich]] includente tamben le nord-west de Germania. Le [[Guerra de Colonia]] (1583–89) esseva un conflicto inter factiones [[protestante]] e [[catholic]] que devastava le [[Electorato de Colonia]]. Post que le archiepiscopo qui regeva le area se converteva al protestantismo, le catholicos eligeva un altere archiepiscopo, [[Ernesto de Bavaria|Ernst de Bavaria]], e lo vinceva con successo a ille e su alliatos. In Francia, un serie de conflictos nominate le [[Guerras de Religion de Francia]] esseva combatite de 1562 a 1598 inter le [[huguenotos]] e le fortias del [[Liga Catholic (francese)|Liga Catholic francese]]. Un serie de papas se poneva al latere de e deveniva supportatores financiari del Liga Catholic.<ref name="Duffy177">Duffy, ''Saints and Sinners'' (1997), pp. 177–8</ref> Isto finiva sub le [[Papa Clemente VIII]], qui acceptava hesitantemente le [[Edicto de Nantes]] de 1598 del rege [[Henrico IV de Francia|Henrico IV]], le qual concedeva tolerantia civil e [[tolerantia religiose]] al protestantes.<ref name="Vidmar233">Vidmar, ''The Catholic Church Through the Ages'' (2005), p. 233</ref><ref name="Duffy177"/> In 1565, plure centos de [[Fort Caroline#Fort Caroline (1564–1565)|superviventes de naufragio huguenot]] se rendeva al espanioles in Florida, credente que illes serea tractate ben. Ben que un minoritate catholic in lor gruppo esseva preservate, tote le resto esseva executate pro heresia, con active participation clerical.<ref name="HendersonCommittee198987">{{cite book|author1=Richard R. Henderson|author2=International Council on Monuments and Sites. U.S. Committee|author3=United States. National Park Service|title=A Preliminary inventory of Spanish colonial resources associated with National Park Service units and national historic landmarks, 1987|url=https://books.google.com/books?id=AIkIAQAAMAAJ&q=slaughters|date=March 1989|publisher=United States Committee, International Council on Monuments and Sites, for the U.S. Dept. of the Interior, National Park Service|page=87|isbn=9780911697032}}</ref> ===Anglaterra=== [[File:Martyrs of Guernsey (cropped).jpg|thumb|Quando le calvinista [[Martyres de Guernsey]] esseva executate pro heresia durante le persecutiones marian, un del feminas parturiva. Ben que le baby esseva salvate, prestres vicin diceva que le puero deberea arder a causa de haber hereditate un macula moral de su matre.<ref>[https://brill.com/view/book/edcoll/9789004364950/B9789004364950_009.xml Pleading the Belly: A Sparing Plea? Pregnant Convicts and the Courts in Medieval England] per Sara M. Butler in ''Crossing Borders: Boundaries and Margins in Medieval and Early Modern Britain'' DOI: https://doi.org/10.1163/9789004364950_009</ref>]] Le [[Reformation anglese]] esseva ostensibilemente basate sur le desiderio de [[Henrico VIII de Anglaterra|Henrico VIII]] pro le annullation de su maritage con [[Catherina de Aragon]], e esseva initialmente plus un disputa politic, e plus tarde theologic.<ref name="scruton1996p470">{{cite book |author=Roger Scruton|author-link=Roger Scruton|title=A Dictionary of Political Thought|url=https://archive.org/details/dictionaryofpoli0000scru_h0g0|year=1996|page=[https://archive.org/details/dictionaryofpoli0000scru_h0g0/page/470 470]|quote="Le Reformation (anglese) non debe esser confundite con le cambios introducite in le Ecclesia de Anglaterra durante le 'Parlamento del Reformation' de 1529–36, que esseva de natura politic plus tosto que religiose, designate pro unir le fontes de autoritate secular e religiose intra un sol poter soberan: le [[Communion Anglican|Ecclesia Anglican]] non faceva usque plus tarde alcun cambio substantial in le doctrina."}}</ref> Le [[Actos de Supremacia]] faceva le monarcha anglese le capite del ecclesia anglese, stabiliente assi le [[Ecclesia de Anglaterra]]. Postea, comenciante in 1536, circa 825 monasterios in tote Anglaterra, [[Galles]] e Irlanda esseva [[Dissolution del Monasterios|dissolvite]] e ecclesias catholic esseva confiscate.<ref name="Schama">Schama, ''A History of Britain 1: At the Edge of the World?'' (2003), pp. 309–11</ref><ref name="Vidmar220"/> Quando ille moriva in 1547, tote le monasterios, conventos de fratres, conventos de monachas e sanctuarios esseva destruite o dissolvite.<ref name="Vidmar220">Vidmar, ''The Catholic Church Through the Ages'' (2005), p. 220, citation: "Henrico, vidente usque ubi Cranmer habeva tentate portar lo in facer le terra lutheran o calvinista, deconnexeva le fluxo in septembre 1538 e passava le Sex Articulos, que tentava restaurar le antique fide, includente le practica del celibato pro le clero. Verso 1543 le major parte del legislation del Reformation esseva revertite. Un homine, John Lambert, esseva facite un exemplo in novembre 1538. Ille esseva comburite per esser trahite a in e a extra del foco pro tener le mesme credentias super le Eucharistia que Cranmer teneva. Cranmer esseva obligate a spectar tote le brutal evento. Ille habeva tamben que rimandar su sposa a Germania."</ref><ref name="Gonzalez75">Gonzalez, ''The Story of Christianity, Volume 2'' (1985), p. 75, citation: "In Anglaterra, ille prendeva mesuras pro facer que le ecclesia se conformava tanto quanto possibile al catholicismo roman, excepte in le question del obedientia al papa. Ille refusava tamben restaurar le monasterios, que ille habeva supprimite e confiscate sub le pretexto de reformation, e de qui proprietates ille non habeva intention de retornar."</ref> [[Maria I de Anglaterra]] reuniva le Ecclesia de Anglaterra con Roma e, contra le aviso del ambassador espaniol, persequeva le protestantes durante le [[Persecutiones marian]].<ref name="Vidmar225">Vidmar, ''The Catholic Church Through the Ages'' (2005), pp. 225–6</ref><ref name="Haigh159">Haigh, ''The English Reformation Revised'' (1987), p. 159, citation: "Maria voleva facer de Anglaterra un pais catholic le plus rapidemente possibile: reintroducer le autoritate del papa, revocar ille statutos parlamentari que habeva alterate tan radicalmente le relation inter Ecclesia e Stato e restaurar al Ecclesia su doctrina e servicios catholic. Nihil deberea esser permittite a star in su cammino. Necun murmuration inter le populo, necun tumultos o rebelliones o intrigas, ni mesme le aviso del ambassador espaniol de hastar se lentemente poteva deflecter le Regina de su proposito. ... Le morte per combustion al manos del sheriffs deveniva le pena pro illes qui, condamnate de heresia in le cortes ecclesiastic, refusava retractar."</ref> Post alcun provocation, le monarcha sequente, [[Elisabeth I]], imponeva le Acto de Supremacia. Isto impediva le catholicos de devernir membros de professiones, occupar cargos public, votar o educar lor infantes.<ref name="Vidmar225"/><ref name="Solt149">Solt, ''Church and State in Early Modern England, 1509–1640'', (1990), p. 149</ref> [[Lista de martyres catholic del Reformation anglese|Executiones de catholicos]] e [[Lista de martyres protestante del Reformation anglese|protestantes dissidente]] sub Elisabeth I, qui regnava multo plus longe, superava tunc le persecutiones marian<ref name="Vidmar225"/> e persisteva sub monarchas anglese subsequente.<ref name="SchamaII">Schama, ''A History of Britain 1: At the Edge of the World?'' (2003), pp. 272–3.</ref> Elisabeth I tamben executava altere [[Leges penal (Irlanda)|Leges penal]] que esseva tamben promulgate in Irlanda<ref name="jackson">Jackson, ''Ireland Her Own'' (1991), p. 514</ref> sed esseva minus efficace que in Anglaterra.<ref name="Vidmar225"/><ref name="Norman132">Norman, ''The Roman Catholic Church an Illustrated History'' (2007), pp. 131–2</ref> In parte proque le populo irlandese associava le catholicismo con le nation e le identitate national, illes resisteva al effortios anglese persistente pro eliminar le Ecclesia Catholic.<ref name="Vidmar225"/><ref name="Norman132"/> ===Concilio de Trento (1545–1563)=== Historico [[Diarmaid MacCulloch]], in su libro ''The Reformation, A History'' notava que a transverso tote le massacro del era del Reformation emergeva le concepto valorose de tolerantia religiose e un Ecclesia Catholic meliorate<ref>{{cite web | last =Potemra | first =Michael | title =Crucible of Freedom | work =National Review | date =13 July 2004 | url = http://nationalreview.com/books/potemra200407131542.asp| archive-url = https://web.archive.org/web/20070426172353/http://nationalreview.com/books/potemra200407131542.asp| archive-date = 26 April 2007| access-date =21 June 2008 }}</ref> que respondeva al defias doctrinal e abusos sublineate per le Reformation al [[Concilio de Trento]] (1545–1563). Le concilio deveniva le fortia motrice del [[Contra-Reformation]], e reaffirmava doctrinas catholic central tal como le [[transsubstantiation]], e le requisito de amor e sperantia assi como de fide pro attinger le salvation.<ref name="Bokenkotter242">Bokenkotter, ''A Concise History of the Catholic Church'' (2004), pp. 242–4</ref> Illo etiam reformava multe altere areas de importantia pro le ecclesia, le plus importante per meliorar le education del clero e consolidar le jurisdiction central del [[Curia Roman]].<ref name="Norman81">Norman, ''The Roman Catholic Church an Illustrated History'' (2007), p. 81</ref><ref name="Bokenkotter242"/><ref name="Vidmar237">Vidmar, ''The Catholic Church Through the Ages'' (2005), p. 237</ref> [[File:Stift melk 001 2004.jpg|thumb|300px|[[Abbatia de Melk]]—adjacente al [[Valle de Wachau]], [[Austria Inferior]]—exemplifica le stylo [[Baroco]].]] Le decennios post le concilio videva un [[Concilio de Trento#Protestant response|disputa intellectual]] inter le lutherano [[Martin Chemnitz]] e le catholico [[Diogo de Payva de Andrada]] sur si certe affirmationes concordava con le inseniamentos del Patres del Ecclesia e del Scriptura o non. Le criticas del Reformation esseva inter le factores que suscitava nove [[ordine religiose]]s incluse le [[theatinos]], [[barnabitas]] e [[jesuitas]], alcunos del quales deveniva le grande ordines missionari de annos posterior.<ref name="Norman91">Norman, ''The Roman Catholic Church an Illustrated History'' (2007), pp. 91–2</ref> Renovation spiritual e reforma esseva inspirate per multe nove sanctos como [[Theresa de Avila]], [[Francisco de Sales]] e [[Philippo Neri]] de qui le scriptos generava distincte scholas de spiritualitate intra le ecclesia ([[Oratorio de Sancte Philippo Neri|oratorianos]], [[carmelitas]], [[salesianos]]), etc.<ref name="Bokenkotter251">Bokenkotter, ''A Concise History of the Catholic Church'' (2004), p. 251</ref> Melioration del education del laicos esseva un altere effecto positive del era, con un proliferation de scholas secundari reinvigorante studios superior tal como historia, philosophia e theologia.<ref name="Vidmar241">Vidmar, ''The Catholic Church Through the Ages'' (2005), p. 241</ref> Pro popularisar le inseniamentos del Contra-Reformation, le ecclesia incoragiava le stylo [[Baroco]] in arte, musica e architectura. Le expression religiose baroco esseva commovente e emotional, create pro stimular le fervor religiose.<ref name="Murray45">Murray, ''Dictionary of the Arts'' (1994), p. 45</ref> In altere locos, le missionario jesuita Francisco Xavier introduceva le [[Ecclesia Catholic in Japon]], e al fin del 16e seculo dezenas de milles de japoneses adhereva. Le crescentia del ecclesia se arrestava in 1597 sub le Shogun [[Toyotomi Hideyoshi]] qui, in un effortio pro isolar le pais de influentias estranier, lanceava un [[Kirishitan#Early Persecution|persecution sever de christianos]].<ref name="Koschorke31">Koschorke, ''A History of Christianity in Asia, Africa, and Latin America'' (2007), pp. 31–2</ref> Japoneses esseva prohibite de quitar le pais e europeos esseva prohibite de entrar. Malgrado isto, un [[Kakure Kirishitan|population christian minoritari]] superviveva usque al 19e seculo quando Japon se aperiva plus al influentia exterior, e illes continua usque al presente.<ref name="Koschorke31"/><ref name="McManners318">McManners, ''Oxford Illustrated History of Christianity'' (1990), p. 318, Capitulo 9 The Expansion of Christianity per [[John McManners]]</ref> ==Baroco, Illuminismo e revolutiones== ===Devotiones marian=== Le [[Concilio de Trento]] generava un renascentia del vita religiose e del [[Virgine Maria (Ecclesia Catholic)|devotiones marian]] in le Ecclesia Catholic. Durante le [[Reformation Protestante|Reformation]], le ecclesia habeva defendite su [[Mariologia Catholic Roman|credentias marian]] contra le punctos de vista protestante. Al mesme tempore, le mundo catholic esseva ingagiate in guerras [[Guerras Ottoman in Europa|ottoman]] continue contra Turchia, le quales esseva combatite e vincite sub le auspicios del [[Virgine Maria]]. Le victoria al [[Battalia de Lepanto]] (1571) esseva accreditate a illa "e significava le initio de un forte resurgentia de devotiones marian, concentrante se specialmente sur Maria, le [[Regina del Celo]] e del Terra e su rolo potente como [[mediatrice]] de multe gratias".<ref>Otto Stegmüller, Barock, in Marienkunde, 1967 566</ref> Le [[Colloquium Marianum]], un gruppo de elite, e le [[Sodalitate de Nostre Seniora]] basava lor activitates sur un vita virtuose, libere de [[Septe peccatos capital|peccatos cardinal]]. [[Papa Paulo V]] e [[Gregorio XV]] decretava in 1617 e 1622 que esseva inadmissibile declarar que le virgine esseva concipite non-immaculate. Supportante le credentia que le virgine Maria, in le prime instantia de su conception, esseva preservate libere de tote macula de peccato original (alias Immaculate Conception), [[Alexandro VII]] declarava in 1661 que le anima de Maria esseva libere de [[peccato original]]. [[Papa Clemente XI]] ordinava le festa del [[Immaculata]] pro tote le ecclesia in 1708. Le festa del [[Rosario]] esseva introducite in 1716, le festa del Septe Dolores in 1727. Le pregaria del [[Angelus]] esseva fortemente supportate per [[Papa Benedicto XIII]] in 1724 e per [[Papa Benedicto XIV]] in 1742.<ref>F Zöpfl, Barocke Frömmigkeit, in Marienkunde, 577</ref> Le pietate marian popular esseva ancora plus colorate e variate que unquam antea: numerose [[peregrination]]es marian, [[devotion]]es ''Marian Salve'', nove [[Litania|litanias]] marian, pecias de theatro marian, [[hymno]]s marian, [[procession]]es marian. [[Organisationes fraternal e de servicio|Fraternitates]] marian, hodie pro le major parte defuncte, habeva milliones de membros.<ref>Zöpfl 579</ref> [[File:Jacob Ferdinand Voet - Portrait of Innocenzo XI Odescalchi (cropped).jpeg|thumb|left| Post seculos de opposition francese, [[Papa Innocentio XI]] esseva beatificate per [[Pius XII]] in 1956]] ===Secularismo del Illuminismo=== Le [[Illuminismo]] constitueva un nove defia al ecclesia. Al contrario del [[Reformation Protestante]], que questionava certe doctrinas christian, le Illuminismo questionava le christianismo como un toto. Generalmente, illo elevava le [[ration]] human super le [[revelation]] divin e degradava le autoritates religiose como le [[papato]] basate sur illo.<ref>Lortz, IV, 7–11</ref> Parallelmente, le ecclesia tentava repeller le [[gallicanismo]] e le [[conciliarismo]], ideologias que menaciava le papato e le structura del ecclesia.<ref>Duffy 188–189</ref> Verso le parte final del 17e seculo, [[Papa Innocente XI]] considerava le crescente attaccos turc contra Europa, que esseva appoyate per Francia, como le major menacia pro le ecclesia. Ille construeva un coalition polonese-austriac pro le derrota turc a Vienna in 1683. Eruditos le ha appellate un papa sancte proque ille reformava le abusos del ecclesia, includente le [[simonia]], le [[nepotismo]] e le prodige expensas papale que habeva causate que ille hereditava un debita papale de 50.000.000&nbsp;[[Scudo italian|scudi]]. Per eliminar certe postos honorari e introducer nove politicas fiscal, Innocente XI esseva capace de recuperar le controlo del finantias del ecclesia.<ref name="Duffy188"/> [[Papa Innocente X|Innocente X]] e [[Papa Clemente XI|Clemente XI]] combatteva le [[jansenismo]] e le gallicanismo, que appoyava le [[conciliarismo]], e rejectava le primatia papale, demandante concessiones special pro le ecclesia in Francia. Isto debilitava le capacitate del ecclesia de responder a pensatores [[Gallicanismo|gallicanista]] como [[Denis Diderot]], qui defiava doctrinas fundamental del ecclesia.<ref name="Bokenkotter267">Bokenkotter, ''A Concise History of the Catholic Church'' (2004), pp. 267–9</ref> In 1685 le rege gallicanista [[Ludovico XIV]] de Francia promulgava le [[Revocation del Edicto de Nantes]], terminante un seculo de tolerantia religiose. Francia fortiava le theologos catholic a appoyar le [[conciliarismo]] e negar le [[Infallibilitate papale]]. Le rege menaciava [[Papa Innocente XI]] con un [[Concilios ecumenic catholic|concilio general]] e un occupation militar del Stato Papale.<ref>Franzen 326</ref> Le Stato francese [[Monarchia absolute|absolute]] usava le gallicanismo pro ganiar le controlo de virtualmente tote le major nominationes ecclesiastic assi como de multe proprietates del ecclesia.<ref name="Duffy188">Duffy, ''Saints and Sinners'' (1997), pp. 188–91</ref><ref name="Norman137">Norman, ''The Roman Catholic Church an Illustrated History'' (2007), p. 137</ref> Le autoritate del stato super le ecclesia deveniva popular tamben in altere paises. In Belgica e Germania, le gallicanismo appareva in le forma de [[febronianismo]], que rejectava le prerogativas papale de un maniera simile.<ref name="Franzen 328">Franzen 328</ref> Imperator [[Joseph II, Imperator del Sacre Imperio Roman|Joseph II]] de Austria (1780–1790) practicava le [[josephinismo]] per regular le vita del ecclesia, le nominationes, e le confiscation massive de proprietates ecclesiastic.<ref name="Franzen 328"/> Le 18e seculo es tamben le tempore del Illuminismo Catholic, un movimento de reforma multifacetic.<ref>[[Ulrich L. Lehner]], The Catholic Enlightenment. The Forgotten History of a Global Movement (Oxford University Press, 2016).</ref> ===Ecclesia in America del Nord=== In lo que es ora le West del Statos Unite, le Ecclesia Catholic expandeva su activitate missionari sed, usque al 19e seculo, debeva travaliar in conjunction con le corona e le fortias militar espaniol.<ref>Franzen, 362</ref> [[Junípero Serra]], le prestre franciscano cargate de iste effortio, fundava un serie de missiones e presidios in California que deveniva importante institutiones economic, politic e religiose.<ref name="Norman111">Norman, ''The Roman Catholic Church an Illustrated History'' (2007), pp. 111–2</ref> Iste missiones apportava cereales, boves e un nove ordine politic e religiose al tribos indigene de California. Rutas costal e terrestre esseva stabilite ab le Citate de Mexico e puestos missionari in Texas e Nove Mexico que resultava in 13 major missiones californian verso 1781. Visitantes europee apportava nove maladias que occideva un tertio del population indigene.<ref name="King">King, ''Mission to Paradise''(1975), p. 169</ref> Mexico claudeva le missiones in le annos 1820 e vendeva le terras. Solmente in le 19e seculo, post le collapso del majoritate del colonias espaniol e portugese, le Vaticano esseva capace de prender le carga del activitates missionari catholic per medio de su organisation [[Propaganda Fide]].<ref>Franzen 362</ref> ===Ecclesia in America del Sud=== Durante iste periodo le ecclesia faceva fronte a abusos colonial del governamentos portugese e espaniol. In America del Sud, le jesuitas protegeva le populos indigene contra le sclavitude per establir colonias semi-independent appellate [[Reductiones jesuita|reductiones]]. [[Papa Gregorio XVI]], defiante le soberanitate espaniol e portugese, nominava su proprie candidatos como episcopos in le colonias, condemnava le sclavitude e le [[Historia del sclavitude|commercio de sclavos]] in 1839 (bulla papale ''[[In supremo apostolatus]]''), e approvava le ordination de clero indigene malgrado le racismo del governamentos.<ref name="Duffy221">Duffy, ''Saints and Sinners'' (1997), p. 221</ref> ===Jesuitas=== ====Jesuitas in India==== Le [[Christianismo in India]] ha un tradition de [[Christianos de Sancte Thomas|Sancte Thomas]] qui stabiliva le fide in Kerala. Illes es appellate Christianos de Sancte Thomas. Le communitate esseva multo parve usque quando le jesuita [[Francisco Xavier]] (1502–1552) comenciava le travalio missionari. [[Roberto de Nobili]] (1577–1656), un missionario [[Societate de Jesus|jesuita]] [[Toscana|toscan]] in le India del Sud, sequeva su cammino. Ille esseva pionero del [[inculturation]], adoptante multe costumes [[Brahmin]] que non esseva, in su opinion, contrari al christianismo. Ille viveva como un brahmin, apprendeva le [[sanskrito]], e presentava le christianismo como un parte del credentias indian, non identic con le cultura portugese del colonialistas. Ille permitteva le uso de tote le costumes que, secundo su vision, non contradiceva directemente le inseniamentos christian. Verso 1640 habeva 40.000 christianos solmente in [[Madurai]]. In 1632, Papa [[Gregorio XV]] dava permission pro iste approche. Sed forte sentimentos anti-jesuita in Portugal, Francia, e mesmo in Roma, resultava in un inversion. Isto terminava le successe missiones catholic in India.<ref>Franzen, 323</ref> Le 12 de septembre 1744, [[Benedicto XIV]] prohibiva le si-nominate [[ritos de Malabar]] in India, con le resultato que le castas indian dominante, qui voleva adherer a lor culturas traditional, se distantiara del Ecclesia Catholic.<ref>Robert Eric Frykenberg, ''Christianity in India: From Beginnings to the Present'' (Oxford University Press, 2008)</ref><ref>Stephen Neill, ''A History of Christianity in India'' (Cambridge University Press, 1984)</ref> ===Revolution Francese=== {{Vide etiam|Christianismo in le 18e seculo|Historia moderne del christianismo#Revivalismo (1720–1906)}} Le anticlericalismo del [[Revolution Francese]] videva le nationalisation total del proprietates del ecclesia e tentativas de establir un ecclesia administrate per le stato. Grande numeros de prestres refusava facer un juramento de conformitate al [[Assemblea National (Revolution Francese)|Assemblea National]], lo que duceva a que le ecclesia esseva declarate illegal e reimplaciate per un nove religion del culto del "Ration", sed illo nunquam ganiava popularitate. In iste periodo, tote le monasterios esseva destruite, 30.000 prestres esseva exiliate e centos plus esseva occidite.<ref>Bokenkotter, ''A Concise History of the Catholic Church'' (2004), pp. 283–5</ref><ref>Kenneth Scott Latourette, ''Christianity in a Revolutionary Age. Vol. I: The 19th Century in Europe; Background and the Roman Catholic Phase'' (1958) pp 120–27</ref> Quando [[Papa Pio VI]] se poneva contra le revolution in le [[Prime Coalition]], [[Napoleon I de Francia|Napoleon Bonaparte]] invadeva Italia. Le papa de 82 annos esseva prendite como prisionero a Francia in februario 1798 e moriva bentosto. Pro ganiar appoyo popular pro su governamento, Napoleon restabliva le Ecclesia Catholic in Francia per medio del [[Concordato de 1801]]. Le terras del ecclesia nunquam esseva restituite, nonobstante le prestres e altere religiosos recipeva salarios del governamento, que manteneva le proprietates del ecclesia per medio de receptas fiscal. Le catholicos recipeva permission pro continuar alcunes de lor scholas. Le fin del guerras napoleonic, signalate per le [[Congresso de Vienna]], apportava un renascentia catholic e le retorno del Statos Papale al papa; le jesuitas esseva restaurate.<ref name="Duffy216">Duffy, ''Saints and Sinners'' (1997), pp. 214–6</ref><ref>Latourette, ''Vol. I: The 19th Century in Europe; Background and the Roman Catholic Phase'' (1958) pp 127–29, 399–462</ref> ====Francia del 19e seculo==== Francia remaneva fundamentalmente catholic. Le censo de 1872 contava 36 milliones de personas, del quales 35,4 milliones esseva listate como catholicos, 600.000 como protestantes, 50.000 como judeos e 80.000 como librepensatores. Le revolution faliava in destruer le Ecclesia Catholic, e le concordato de 1801 de Napoleon restaurava su stato. Le retorno del Bourbones in 1814 reportava multe nobiles ric e proprietarios de terras qui appoyava le ecclesia, vidente lo como un bastion de conservatismo e monarchismo. Tamen le monasterios con lor vaste possessiones de terra e poter politic habeva disparite; multe del terra habeva essite vendite a interprenditores urban qui mancava de connexiones historic con le terra e le paisanos. Pauc nove prestres esseva formate in le periodo 1790–1814, e multe lassava le ecclesia. Le resultato esseva que le numero de clero parochial cadeva de 60.000 in 1790 a 25.000 in 1815, multe de illes de etate avantiate. Regiones integre, specialmente circa Paris, remaneva con pauc prestres. Al altere latere, alcun regiones traditional se manteneva firme in le fide, ducite per nobiles local e familias historic.<ref>Robert Gildea, ''Children of the Revolution: The French, 1799–1914''(2008) p 120</ref> Le recuperation esseva lente—multo lente in le citates plus grande e areas industrial. Con un travalio missionari systematic e un nove emphase sur le liturgia e le devotiones al Virgine Maria, plus le appoyo de Napoleon III, habeva un recuperation. In 1870 habeva 56.500 prestres, representante un fortia multo plus juvene e dynamic in le villages e citates, con un rete dense de scholas, caritates e organisationes laic.<ref>Roger Price, ''A Social History of Nineteenth-Century France'' (1987) ch 7</ref> Le catholicos conservative manteneva le controlo del governamento national, 1820–1830, sed le plus sovente jocava rolos politic secundari o debeva combatter le assalto de republicanos, liberales, socialistas e seculares.<ref>Kenneth Scott Latourette, ''Christianity in a Revolutionary Age. Vol. I: The 19th Century in Europe; Background and the Roman Catholic Phase'' (1958) pp 400–412</ref><ref>Theodore Zeldin, ''France, 1848–1945'' (1977) vol 2 pp 983–1040</ref> ====Tertie Republica 1870–1940==== Durante tote le existentia del Tertie Republica habeva luctas super le stato del Ecclesia Catholic. Le clero e le episcopos francese esseva strictemente associate con le monarchistas e multe de su hierarchia proveniva de familias nobile. Le republicanos se basava in le classe medie anticlerical qui videva le alliante del ecclesia con le monarchistas como un menacia politic al republicanismo, e un menacia al spirito moderne de progresso. Le republicanos detestava le ecclesia pro su affiliationes politic e de classe; pro illes, le ecclesia representava traditiones obsolete, superstition e monarchismo. Le republicanos esseva reinfortiate per le appoyo protestante e judee. Numerose leges esseva approbate pro debilitar le Ecclesia Catholic. In 1879, le prestres esseva excludite del commissios administrative de hospitales e de consilios de caritate; in 1880, nove mesuras esseva dirigite contra le congregationes religiose; de 1880 a 1890 veniva le substitution de feminas laic pro monachas in multe hospitales. Le Concordato de 1801 de Napoleon continuava in operation sed in 1881, le governamento eliminava le salarios al prestres que illo displaceva.<ref>Philippe Rigoulot, "Protestants and the French nation under the Third Republic: Between recognition and assimilation," ''National Identities,'' March 2009, Vol. 11 Issue 1, pp 45–57</ref> Le leges scholar de 1882 del republicano [[Jules Ferry]] establiva un systema national de scholas public que inseniava un stricte moralitate puritan sed necun religion.<ref>Barnett B. Singer, "Minoritarian Religion and the Creation of a Secular School System in France," ''Third Republic'' (1976) No. 2 pp 228–259</ref> Durante un tempore le scholas catholic financiate privatemente esseva tolerate. Le maritage civil deveniva obligatori, le divorcio esseva introducite e le cappellanos esseva removite del armea.<ref>Patrick J. Harrigan, "Church, State, and Education in France From the Falloux to the Ferry Laws: A Reassessment," ''Canadian Journal of History,'' April 2001, 36#1 pp 51–83</ref> Quando [[Leon XIII]] deveniva papa in 1878 ille tentava calmar le relationes ecclesia-stato. In 1884 ille diceva al episcopos francese de non ager de maniera hostile verso le Stato. In 1892 ille publicava un encyclica consiliante le catholicos francese a unir se al Republica e defender le ecclesia per participar in le politica republican. Iste tentativa de meliorar le relation faliava. Suspiciones profunde remaneva in ambe lateres e esseva inflammate per le [[Affaire Dreyfus]]. Le catholicos esseva pro le major parte anti-dreyfusard. Le assumptionistas publicava articulos antisemita e antirepublican in lor jornal ''La Croix''. Isto furiaba le politicos republican, qui esseva anxie de prender vengantia. Frequentemente illes travaliava in alliante con lojias masonic. Le [[Pierre Waldeck-Rousseau|Ministerio Waldeck-Rousseau]] (1899–1902) e le [[Émile Combes|Ministerio Combes (1902–05)]] luctava con le Vaticano super le nomination de episcopos. Le cappellanos esseva removite del hospitales naval e militar (1903–04), e le soldatos recipeva le ordine de non frequentar clubes catholic (1904). Combes como Prime Ministro in 1902, esseva determinate a derrotar completemente le catholicismo. Ille claudeva tote le scholas parochial in Francia. Postea ille faceva que le parlamento rejectava le autorisation de tote le ordines religiose. Isto significava que tote le cinquanta-quatro ordines esseva dissolvite e circa 20.000 membros lassava Francia immediatemente, multe verso Espania.<ref>Frank Tallett and Nicholas Atkin, ''Religion, society, and politics in France since 1789'' (1991) p. 152</ref> In [[Lege francese de 1905 sur le separation del Ecclesia e del Stato|1905 le Concordato de 1801 esseva abrogate; le Ecclesia e le Stato esseva finalmente separate.]] Tote le proprietate del ecclesia esseva confiscate. Le culto public esseva transferite a associationes de laicos catholic qui controlava le accesso al ecclesias. In practica, le missas e rituales continuava. Le ecclesia esseva gravemente damnificate e perdeva le medietate de su prestres. A longe termino, tamen, illo ganiava autonomia—proque le Stato non habeva plus voce in le selection de episcopos e le gallicanismo esseva morte.<ref>Robert Gildea, ''Children of the Revolution: The French, 1799–1914'' (2010) ch 12</ref> [[File:Ruinas 030.jpg|thumb|300px|Ecclesia del [[Reductiones jesuita|assecutamento indigene]] de [[San Ignacio Miní]]]] ===Africa=== Al fin del 19e seculo, missionarios catholic sequeva governamentos colonial in Africa e construeva scholas, hospitales, monasterios e ecclesias.<ref name="Has398">Hastings, pp. 397–410</ref> Illes supportava enthusiasticamente le administration colonial del [[Congo Francese]], que fortiava le populationes indigene de ambe territorios a engager se in labor fortiate a grande scala, executate per medio de execution summari e mutilation. Missionarios catholic in le Congo Francese tentava impedir que le governamento central francese arrestava iste atrocitates <ref>Thomas Pakenham, ''The Scramble for Africa'', New York: Random House, 1991, p. 631-3</ref> ==Era industrial== {{Vide etiam|Historia moderne del christianismo#Historia moderne tardive (1848–presente)|Christianismo in le 19e seculo}} ===Prime Concilio del Vaticano=== Ante le concilio, in 1854 [[Papa Pio IX]] con le supporto del majoritate abbattente de episcopos catholic, a qui ille habeva consultate inter 1851 e 1853, proclamava le [[Dogma (Ecclesia Catholic)|dogma]] del [[Immaculate Conception]].<ref>{{citation|url=https://www.vatican.va/holy_father/john_paul_ii/audiences/alpha/data/aud19930324en.html |title=John Paul II, General Audience |publisher=Vatican.va |date=24 March 1993 |access-date=8 August 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110810175256/https://www.vatican.va/holy_father/john_paul_ii/audiences/alpha/data/aud19930324en.html |archive-date=10 August 2011 }}</ref> In 1846, le Papa habeva concedite le desiro unanime del episcopos del Statos Unite, e declarava le Immaculata le patrona del SUA.<ref>Pius IX in Bäumer, 245</ref> Le [[Prime Concilio del Vaticano]] (1869–1870) es ora anque appellate "Vaticano Un". Circa 108 delegatos del concilio solicitava adder le parolas "Virgine Immaculate" al [[Ave Maria]].<ref>e adder le Immaculata al [[Litania de Loreto]].</ref> Alicunos anque solicitava que le dogma del Immaculate Conception esseva includite in le [[Credo]] del ecclesia, lo que esseva opponite per Pio IX<ref>Bauer 566</ref> Multe catholicos francese desirava le dogmatisation del [[infallibilitate]] papal e le [[assumption de Maria]] per le concilio ecumenic.<ref>Civilta Catolica 6 February 1869.</ref> Durante le Vaticano Un, novem petitiones mariologic favoriva un possibile dogma del assumption, que totevia esseva fortemente opponite per alicun patres del concilio, specialmente de Germania. In 1870, le [[Prime Concilio del Vaticano]] affirmava le doctrina del [[infallibilitate papal]] quando exercite in pronunciationes specificamente definite.<ref name="Duffy232">Duffy, ''Saints and Sinners'' (1997), p. 232</ref> Controversia super iste e altere questiones resultava in un multo parve movimento de separation appellate le [[Ecclesia Vetere Catholic]].<ref name="Fahlbusch">Fahlbusch, ''The Encyclopedia of Christianity'' (2001), p. 729</ref> ===Insignamentos social=== {{AP|Insignamento social catholic}} [[File:LeoXIII1900.jpg|thumb|left|Le Ecclesia Catholic esseva lente in reager al crescente industrialisation e impauperamento del travaliatores, tentante primo remediar le situation con un caritate accrescite. In 1891 [[Papa Leon XIII]] emitteva ''[[Rerum novarum]]'' in le qual le ecclesia definiva le dignitate e derectos del travaliatores industrial.]] Le [[Revolution Industrial]] apportava multe preoccupationes super le deteriorante conditiones de travalio e de vita del travaliatores urban. Influentiate per le episcopo german [[Wilhelm Emmanuel Freiherr von Ketteler]], in 1891 [[Papa Leon XIII]] publicava le encyclica ''[[Rerum novarum]]'', que poneva in contexto le [[insignamento social catholic]] in terminos que rejectava le socialismo sed advocava le regulation del conditiones de travalio. ''Rerum novarum'' argumentava pro le stabilimento de un salario vital e le derecto del travaliatores de formar syndicatos.<ref name="Duffy240">Duffy, ''Saints and Sinners'' (1997), p. 240</ref> ''[[Quadragesimo anno]]'' esseva emittite per [[Papa Pio XI]], le 15 de maio 1931, 40 annos post ''Rerum novarum''. A differentia de Leon, qui se adressava principalmente al condition del travaliatores, Pio XI se concentrava sur le implicationes ethic del ordine social e economic. Ille appellava al reconstruction del ordine social basate sur le principio de [[wikt:solidaritate|solidaritate]] e [[subsidiarietate (catholicismo)|subsidiarietate]].<ref>Duffy 260</ref> Ille notava major periculos pro le libertate e dignitate human, surgente ex le capitalismo sin frena e le communismo totalitari. Le insignamentos social de [[Papa Pio XII]] repete iste insignamentos, e los applica in major detalio non solmente a travaliatores e proprietarios de capital, sed anque a altere professiones como politicos, educatores, mestressas de casa, fermeros, [[contabile]]s, [[organisation international|organisationes international]], e tote le aspectos del vita includente le militar. Iente ultra Pio XI, ille anque definiva insignamentos social in le areas de medicina, [[psychologia]], [[sport]], television, scientia, lege e education. ''Il ha virtualmente nulle question social que Pio XII non adressava e relatava al fide christian.''<ref>Franzen, 368</ref> Ille esseva appellate ''"le Papa del Technologia"'', pro su voluntate e capacitate de examinar le implicationes social del avantias technologic. Le preoccupation dominante esseva le continue derectos e dignitate del individuo. Con le initio del [[era spatial]] al fin de su pontificato, Pio XII explorava le implicationes social del exploration spatial e del satellites sur le texito social del humanitate, demandante un nove senso de communitate e solidaritate al lumine del existente [[Insignamentos social del papato|insignamentos papal]] sur subsidiarietate.<ref>Felicity O'Brien, Pius XII, London 2000, p.13</ref> ====Rolo del institutos de feminas==== [[File:Gibson and Mother Marianne Cope.jpg|thumb|Sorores catholic e le infantes leprose de Hawaii in 1886. Feminas catholic como Sancte [[Marianne Cope]] jocava un rolo central in le developpamento e gestion de multe del systemas de education e de sanitate del mundo moderne.]] Feminas catholic ha jocate un rolo prominente in fornir servicios de education e de sanitate in accordo con le insignamento social catholic. Ordines antique como le [[Carmelitas]] se habeva occupate de travalio social durante seculos.<ref>Geoffrey Blainey; A Short History of Christianity; Penguin Viking; 2011</ref> Le 19e seculo videva un nove florescentia de institutos pro feminas, dedicate al provision de servicios de sanitate e education – de istes, le [[Sorores Salesian de Don Bosco]], [[Sorores Claretian]] e [[Missionarios Franciscan de Maria]] deveniva inter le plus grande institutos religiose de feminas catholic de omnes.<ref name="catholicculture.org">{{citation |url=http://www.catholicculture.org/news/headlines/index.cfm?storyid=14192 |title=140th anniversary of largest women's religious institute : News Headlines |publisher=Catholic Culture |date=3 May 2012 |access-date=8 August 2013}}</ref> Le [[Sorores del Misericordia]] esseva fundate per [[Catherine McAuley]] in Irlanda in 1831, e su monachas continuava a stabilir hospitales e scholas in tote le mundo.<ref>{{cite CE1913|wstitle=Sisters of Mercy}}</ref> Le [[Parve Sorores del Pauperes]] esseva fundate in le medie del 19e seculo per Sancte [[Jeanne Jugan]] proxime a Rennes, Francia, pro curar le multe ancianos povere qui occupava le stratas del citates e villas francese.<ref>{{cite CE1913 |url=http://www.newadvent.org/cathen/12248a.htm |title=Little Sisters of the Poor |access-date=8 August 2013}}</ref><ref>{{citation |author=Actualités |url=http://news.fr.msn.com/m6-actualite/article.aspx?cp-documentid=150143558 |title=Vatican: cinq bienheureux, dont une Française et un Belge, canonisés ce dimanche – Actualités : Toute l'actualité et l'info en France et dans le Monde-MSN&M6 |publisher=MSN |access-date=8 August 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131203052008/http://news.fr.msn.com/m6-actualite/article.aspx?cp-documentid=150143558 |archive-date=3 December 2013 |url-status=dead }}</ref> In le colonias australian de Britannia, le prime sancte canonisate de Australia, [[Mary MacKillop]], co-fundava le [[Sorores de S. Joseph del Sacre Corde]] como un instituto religiose educative pro le pauperes in 1866, continuante a stabilir scholas, orphanotrophios e refugios pro le indigentes.<ref>{{cite news | url=http://www.news.com.au/national/mary-mackillop-to-become-australias-first-saint-on-october-17/story-e6frfkvr-1225832369178 | work=news.com.au | title=Mary MacKillop to become Australia's first saint on October 17 | date=19 February 2010}}</ref> In 1872, le [[Sorores Salesian de Don Bosco]] (anque appellate Filias de Maria Auxiliatrice) esseva fundate per [[Maria Domenica Mazzarello]]. Le ordine de insignamento deberea deponer se in le plus grande instituto pro feminas del mundo moderne, con circa 14.000 membros in 2012.<ref name="catholicculture.org"/> Sancte [[Marianne Cope]] aperiva e operava alicun del prime hospitales general in le Statos Unite, instituente standardes de munditia que influentiava le developpamento del moderne systema hospitalari de America.<ref>{{citation |url=https://edition.cnn.com/2012/10/20/health/saint-marianne-cope/index.html?hpt=hp_t3 |title=Mother Marianne becomes an American saint |date=20 October 2012 |publisher=CNN |access-date=8 August 2013}}</ref> Anque in le Statos Unite, Sancte [[Katharine Drexel]] fundava le [[Universitate Xavier de Louisiana]] pro assister le afroamericanos e le nativos american.<ref>{{citation |url=http://www.xula.edu/president/index.php |title=Xavier University of Louisiana |publisher=Xula.edu |access-date=8 August 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130413051024/http://www.xula.edu/president/index.php |archive-date=13 April 2013 |url-status=dead }}</ref> ===Mariologia=== [[File:Madonna and Child (Filippo Lippi).jpg|thumb|''Madonna e Infante'', per [[Filippo Lippi]]]] Le papas ha sempre sublineate le ligamine interne inter le [[Virgine Maria]] como [[Matre de Deo]] e le plen acceptation de Jesus Christo como [[Filio de Deo]].<ref>''Mystici corporis'', ''Lumen gentium'' e ''[[Redemptoris Mater]]'' provide un comprension catholic moderne de iste ligamine.</ref><ref>vide Pius XII, ''Mystici corporis'', anque Johannes Paulo II in ''Redemptoris Mater'': Le Secunde Concilio del Vaticano, presentante Maria in le mysterio de Christo, trova anque le cammino verso un comprension plus profunde del mysterio del Ecclesia. Maria, como le Matre de Christo, es unite de un modo particular con le Ecclesia, "que le Senior establiva como su proprie corpore."</ref> Depost le 19e seculo, illes esseva multo importante pro le developpamento del [[Mariologia catholic roman|mariologia]] pro explicar le [[Veneration de Maria (Catholic Roman)|veneration de Maria]] per lor decisiones non solmente in le area de credentias marian ([[Mariologia]]) sed anque in practicas marian e [[Devotiones catholic|devotiones]]. Ante le 19e seculo, le papas promulgava le veneration marian per autorisar nove [[Dies de festa]] marian, orationes, initiativas, e le acceptation e appoio de congregationes marian.<ref>Baumann in Marienkunde 1163</ref><ref>^ Baumann in Marienkunde, 672</ref> Depost le 19e seculo, le papas comenciava a usar encyclicas plus frequentemente. Assi [[Leo XIII]], le [[Papa del Rosario]], emitteva dece-un encyclicas marian. Papas recente promulgava le veneration del Beate Virgine con duo [[dogma]]s: [[Pius IX]] le [[Immaculate Conception]] in 1854 e le [[Assumption de Maria]] in 1950 per [[Papa Pius XII]]. Pius XII anque promulgava le nove festa del [[Reginitate de Maria]] celebrante Maria como [[Regina del Celo]] e ille introduceva le prime [[Anno marian]] in 1954; un secunde esseva proclamate per [[Johannes Paulo II]]. [[Pius IX]], [[Pius XI]] e [[Pius XII]] facilitava le veneration de [[Apparition marian|apparitiones marian]] tal como in [[Lourdes]] e [[Fátima, Portugal|Fátima]]. Papas posterior, de [[Johannes XXIII]] a [[Benedicto XVI]], promoveva le visita a [[Sanctuario marian|sanctuarios marian]] ([[Benedicto XVI]] in 2007 e 2008). Le [[Secunde Concilio del Vaticano]] sublineava le importantia del veneration marian in ''[[Lumen gentium]]''. Durante le concilio, [[Paulo VI]] proclamava Maria como le [[Matre del Ecclesia]]. ===Anticlericalismo=== {{Vide etiam|Christianismo in le 20e seculo}} Le 20e seculo videva le surgimento de varie governamentos politicmente [[Radicalismo politic|radical]] e [[Anticlericalismo|anticlerical]]. Le [[Lege Calles]] de 1926 que separava ecclesia e stato in Mexico duceva al [[Guerra Cristero]]<ref name="Chadwick264">Chadwick, Owen, pp. 264–265.</ref> in le qual plus de 3.000 prestres esseva exiliate o assassinate,<ref name="Scheina">Scheina, p. 33.</ref> ecclesias profanate, servicios irridite, monachas violate e prestres capturate fusilate.<ref name="Chadwick264"/> In le Union Sovietic post le [[Revolution Bolschevic]] de 1917, le persecution del Ecclesia e del catholicos continuava usque ben in le annos 1930.<ref>Riasanovsky 617</ref> In plus del execution e exilio de clericos, monachos e laicos, le confiscation de utensiles religiose e le clausura de ecclesias esseva commun.<ref name="Riasanovsky 634">Riasanovsky 634</ref> Durante le [[Guerra Civil Espaniol]] de 1936–39, le hierarchia catholic appoiava le fortias rebelle [[Nationalismo espaniol|nationalista]] de [[Francisco Franco]] contra le governamento del [[Fronte Popular (Espania)|Fronte Popular]],<ref name="payne">{{cite book |title= Franco and Hitler: Spain, Germany and World War II. |url= https://archive.org/details/francohitlerspai0000payn |last=Payne |first=Stanley G |year=2008 |publisher=Yale University Press| isbn=978-0-300-12282-4|page=[https://archive.org/details/francohitlerspai0000payn/page/13 13]}}</ref> citante le [[Terror Rubie (Espania)|violentia republican]] dirigite contra le ecclesia.<ref name="Alonso">{{cite book |title= The New Catholic Encyclopedia |last=Fernandez-Alonso |first=J |year=2002 |publisher=Catholic University Press/Thomas Gale|isbn=0-7876-4017-4|pages=395–396 |volume= 13}}</ref> Le ecclesia habeva essite un elemento active in le politica polarisante del annos precedente le Guerra Civil.<ref>Mary Vincent, Catholicism in the Second Spanish Republic {{ISBN|0-19-820613-5}} p.218</ref> [[Papa Pius XI]] se refereva a iste tres paises como un "terribile triangulo"<ref>{{Cite book |last=Fontenelle |first=René |title=Seine Heiligkeit Pius XI |publisher=Alsactia |year=1939 |location=France |pages=164 |language=FR}}</ref> e al fallimento de protestar in Europa e le Statos Unite como un "conspiration de silentio".<ref>{{Cite web |title=Divini Redemptoris (March 19, 1937) {{!}} PIUS XI |url=https://www.vatican.va/content/pius-xi/en/encyclicals/documents/hf_p-xi_enc_19370319_divini-redemptoris.html |access-date=2023-01-22 |website=www.vatican.va}}</ref> ===Dictaturas=== ====Italia==== Papa [[Pius XI]] mirava a finir le longe ruptura inter le papato e le governamento italian e a ganiar novemente le recognoscimento del independentia soberan del Sancte Sede. Le major parte del Statos Pontificie habeva essite confiscate per le armeas del Rege [[Victor Emmanuel II de Italia]] (1861–1878) in 1860 cercante le [[Unification italian]]. Roma mesme esseva prendite per fortia in 1870 e le papa deveniva le "[[prisionero in le Vaticano]]." Le politicas del governamento italian habeva sempre essite anticlerical usque al Prime Guerra Mundial, quando alcune compromissos esseva attingite.<ref>Emma Fattorini, ''Hitler, Mussolini and the Vatican: Pope Pius XI and the Speech That was Never Made '' (2011) ch 1</ref> [[File:Vatican City annex.jpg|thumb|left |Mappa del limites del [[Citate del Vaticano]]]] <section begin=Criticism of the historical Catholic Church transclusion/>Pro rinforsar su proprie regime fascista dictatorial, [[Benito Mussolini]] esseva anque anxie pro un accordo. Un accordo esseva attingite in 1929 con le [[Tractatos de Lateran]], lo que adjutava ambe lateres.<ref>Frank J. Coppa, ''Controversial concordats: the Vatican's relations with Napoleon, Mussolini, and Hitler'' (1999)</ref> Secundo le terminos del prime tractato, le [[Citate del Vaticano]] recipeva soberanitate como un nation independente in cambio del renunciation per le Vaticano a su pretension super le ancian territorios del Statos Pontificie. Pius XI deveniva assi le capite de un parve stato con su proprie territorio, armea, station de radio, e representation diplomatic. Le Concordato de 1929 faceva del catholicismo le sol religion de Italia (ben que altere religiones esseva tolerate), pagava salarios a prestres e episcopos, recognosceva matrimonios ecclesiastic (previemente le cupplas debeva haber un ceremonia civil), e introduceva instruction religiose in le scholas public. In cambio, le episcopos jurava fidelitate al stato italian, lo que habeva un poter de veto super lor selection.<ref>{{cite book |author=Cyprian Blamires|title=World Fascism: A Historical Encyclopedia|url=https://books.google.com/books?id=nvD2rZSVau4C&pg=PA120|year=2006|publisher=ABC-CLIO|page=120|isbn=9781576079409}}</ref> Le ecclesia non esseva officialmente obligate a appoiar le regime fascista; le forte differentias remaneva sed le hostilitate fervente finiva. Le ecclesia specialmente approbava politicas estranier tal como le appoio al latere anticommunista in le Guerra Civil Espaniol, e le appoio al conquesta de Ethiopia. Le friction continuava super le rete de juventute del Action Catholic, le qual Mussolini voleva fusionar in su gruppo de juventute fascista. Un compromisso esseva attingite con solmente le fascistas autorisate a patrinar equipas de sport.<ref>Kenneth Scott Latourette, ''Christianity in a Revolutionary Age A History of Christianity in the 19th and 20th Century: Vol 4 The 20th Century In Europe'' (1961) pp 32–35, 153, 156, 371</ref> Italia pagava al Vaticano 1750 milliones de liras (circa $100 milliones) pro le confiscationes de proprietates del ecclesia depost 1860. Pius XI investiva le moneta in le borsa e in benes immobiliar. Pro gerer iste investimentos, le Papa nominava le laico [[Bernardino Nogara]], qui per investimentos astute in actiones, auro, e mercatos de futuros, augmentava significativemente le possessiones financiari del Ecclesia Catholic. Le receptas pagava in grande parte le mantenentia del car stock de edificios historic in le Vaticano que previemente habeva essite mantenite per fundos recolligite del [[Statos Pontificie]] usque a 1870.<section end=Criticism of the historical Catholic Church transclusion/> Le relation del Vaticano con le governamento de Mussolini deteriorava drasticamente post 1930 quando le ambitiones totalitari de Mussolini comenciava a affectar plus e plus le autonomia del ecclesia. Per exemplo, le fascistas tentava absorber le gruppos de juventute del ecclesia. In responsa, Pius XI emitteva le encyclica ''[[Non abbiamo bisogno]]'' ("Nos non ha besonio") in 1931. Illo denunciava le persecution del ecclesia per le regime in Italia e condemnava le "culto pagan del Stato."<ref>{{cite book|author=Eamon Duffy|title=Saints and Sinners: A History of the Popes; Second Edition|url=https://archive.org/details/saintssinnershis00duff_0/page/340|year=2002|publisher=Yale University Press|page=[https://archive.org/details/saintssinnershis00duff_0/page/340 340]|isbn=0300091656}}</ref> ====Austria e Germania Nazi==== {{AP|Papa Pius XI e Germania}} [[File:Bundesarchiv Bild 183-R24391, Konkordatsunterzeichnung in Rom.jpg|thumb|Signatura del ''[[Reichskonkordat]]'' le 20 de julio 1933. De sinistra a dextra: prelato german [[Ludwig Kaas]], Vice-Cancellero german [[Franz von Papen]], representante Germania, Monsignor [[Giuseppe Pizzardo]], [[Papa Pius XII|Cardinal Pacelli]], Monsignor [[Alfredo Ottaviani]], ambassadore german [[Rudolf Buttmann]].]] Le Vaticano appoiava le [[Partito Social Christian (Austria)|Social Christianos]] de dextra in Austria, un pais con un population majoritarimente catholic sed con un elemento secular potente. Papa Pius XI favoriva le regime de [[Engelbert Dollfuss]] (1932–34), qui voleva reformar le societate basate super encyclicas papal. Dollfuss supprimeva le elementos anticlerical e le socialistas, sed esseva assassinate per le nazis austriac in 1934. Su successor [[Kurt von Schuschnigg]] (1934–38) esseva anque procatholic e recipeva appoio vatican. Germania annexava Austria in 1938 e imponeva su proprie politicas.<ref>Latourette, ''Christianity in a Revolutionary Age A History of Christianity in the 19th and 20th Century: Vol 4 The 20th Century in Europe'' (1961) pp 188–91</ref> Pius XI esseva preparate a negotiar concordatos con omne pais que esseva disposite a facer lo, pensante que tractatos scripte esseva le melior modo de proteger le derectos del ecclesia contra governamentos de plus in plus inclinate a interferer in tal materias. Dece-duo concordatos esseva signate durante su regno con varie typos de governamentos, includente alcune governamentos de statos german. Quando [[Adolf Hitler]] deveniva Cancellero de Germania le 30 de januario 1933 e peteva un concordato, Pius XI acceptava. Le [[Reichskonkordat|Concordato]] de 1933 includeva garantias de libertate pro le [[Ecclesia Catholic e Germania Nazi|Ecclesia in Germania Nazi]], independentia pro organisationes catholic e gruppos de juventute, e inseniamento religiose in le scholas.<ref>Latourette, ''Christianity in a Revolutionary Age: A History of Christianity in the 19th and 20th Century: Vol 4 The 20th Century in Europe'' (1961) pp 176–88</ref> Le ideologia nazi esseva guidate per [[Heinrich Himmler]] e le [[Ideologia del SS|SS]]. In le lucta pro le controlo total super le mentes e corpores german, le SS developpava un programma antireligiose.<ref>Mark Edward Russ, "The Nazis' Religionspolitik: An Assessment of Recent Literature," ''Catholic Historical Review'' (2006) 92#3 pp 252–267</ref> Nulle cappellanos catholic o protestante esseva permittite in su unitates (ben que illes esseva permittite in le armea regular). Himmler establiva un unitate special pro identificar e eliminar influentias catholic. Le SS decideva que le Ecclesia Catholic german esseva un menacia seriose a su hegemonia e, ben que illo esseva troppo forte pro esser abolite, illo esseva in parte private de su influentia, per exemplo claudente su clubes de juventute e publicationes.<ref>Wolfgang Dierker, "Himmlers Glaubenskrieger. Der Sicherheitsdienst der SS, Seine Religionspolitik und die 'Politische Religion' des Nationalsozialismus," ''Historisches Jahrbuch'' (2002), Vol. 122, pp 321–344.</ref> Post repetite violationes del Concordato, Papa Pius XI emitteva le encyclica de 1937 ''[[Mit brennender Sorge]]'' que condemnava publicamente le persecution del ecclesia per le nazis e lor ideologia de neopaganismo e superioritate racial.<ref>{{cite book |author=Martyn Housden|title=Resistance and Conformity in the Third Reich|url=https://books.google.com/books?id=Rp6Qfc69FjsC&pg=PA52|year=1997|publisher=Psychology Press|page=52|isbn=9780415121347}}</ref> ===Secunde Guerra Mundial=== {{Vide etiam|Implication del clero catholic con le Ustaše|Salvamento de judeos per catholicos durante le Holocausto|Ecclesia Catholic e Germania Nazi}} Post que le Secunde Guerra Mundial comenciava in septembre 1939, le ecclesia condemnava le invasion de Polonia e le subsequente invasiones nazi de 1940.<ref name="Cook983">Cook, p. 983</ref> In le [[Holocausto]], [[Papa Pius XII]] dirigeva le hierarchia del ecclesia pro adjutar a [[Papa Pius XII e le Holocausto|proteger judeos e gitanos contra le nazis]].<ref>Bokenkotter p. 192</ref> Ben que Pius XII ha essite recognoscite pro adjutar a salvar centenas de milles de judeos,<ref name="Deák">Deák, p. 182.</ref> le ecclesia ha anque essite accusate de [[Christianismo e antisemitismo|antisemitismo]].<ref>{{cite news | last =Eakin| first =Emily| title =New Accusations of a Vatican Role in Anti-Semitism; Battle Lines Were Drawn After Beatification of Pope Pius IX| work =[[The New York Times]] | date=1 September 2001| url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9B04E3DF1130F932A3575AC0A9679C8B63&sec=&spon=&pagewanted=all|access-date=9 March 2008}}</ref> Albert Einstein, parlante del rolo del Ecclesia Catholic durante le Holocausto, diceva lo sequente: "Essente un amante del libertate, quando le revolution veniva in Germania, io mirava al universitates pro defender lo, sapente que illos sempre se habeva gloriate de lor devotion al causa del veritate; sed, no, le universitates immediatemente esseva silentiate. Tunc io mirava al grande redactores del jornales cuje flammee editoriales in dies passate habeva proclamate lor amor al libertate; sed illes, como le universitates, esseva silentiate in poc septimanas... Solmente le Ecclesia se teneva fermemente in le cammino del campania de Hitler pro supprimer le veritate. Io nunquam habeva habite alcun interesse special in le Ecclesia antea, sed ora io senti un grande affection e admiration proque le Ecclesia sol ha habite le corage e persistentia pro defender le veritate intellectual e le libertate moral. Io es assi obligate a confesser que lo que io un tempore despicieva, ora io lauda sin reservas."<ref>{{cite magazine |url=https://time.com/vault/issue/1940-12-23/page/44/ |title=German Martyrs |magazine =[[Time (magazine)|Time]] |date=December 23, 1940|page=38}}</ref> Altere commentatores ha accusate Pius de non facer satis pro stoppar le atrocitates nazi.<ref name="Phayer">Phayer, pp. 50–57</ref> Le debatto super le validitate de iste criticas continua usque hodie.<ref name="Deák"/> In le [[Invasion de Yugoslavia|Yugoslavia dismantle]], le ecclesia favoriva le regime fascista catholic croate del [[Ustaše]] installate per le nazis a causa de su ideologia anticommunista e pro le potentia de reinstaurar le influentia catholic in le region post le dissolution de [[Austria-Hungaria]].<ref name=Phayer2000p32>Phayer (2000), p. 32</ref> Malgrado esser informate del [[Genocidio de serbos in le Stato Independente de Croatia|genocidio del regime contra serbos orthodoxe]], [[Le Holocausto in le Stato Independente de Croatia|judeos]] e altere non-croates, le ecclesia non parlava publicamente contra illo, preferente exercer pression per le diplomatia.<ref>Phayer (2000), p. 39</ref> Evaluante le position del Vaticano, le historico [[Jozo Tomasevich]] scribe que "il pare que le Ecclesia Catholic appoiava plenmente le regime [Ustaše] e su politicas."<ref>{{cite book|last=Tomasevich|first=Jozo|year=2001|title=War and Revolution in Yugoslavia, 1941–1945: Occupation and Collaboration|publisher=Stanford University Press|url={{googlebooks|fqUSGevFe5MC|page=555|plainurl=y}}|isbn=978-0-8047-7924-1|page=555}}</ref> ==Era post-industrial== ===Secunde Concilio del Vaticano=== {{AP|Historia del Ecclesia Catholic depost 1962}} Le Ecclesia Catholic se engagiava in un processo comprehensive de reforma post le [[Secunde Concilio del Vaticano]] (1962–65).<ref name="Duffy272">Duffy, ''Saints and Sinners'' (1997), pp. 270–6</ref> Intendite como un continuation de Vaticano I, sub [[Papa Johannes XXIII]] le concilio se developpava in un motor de modernisation.<ref name="Duffy272"/><ref>{{cite book|author1=J. Derek Holmes|author2=Bernard Bickers|title=Short History of the Catholic Church|url=https://books.google.com/books?id=0l2tAwAAQBAJ|date=5 August 2002|publisher=A&C Black|isbn=978-0-86012-308-8}}</ref> Illo habeva le carga de render clar le inseniamentos historic del ecclesia a un mundo moderne, e faceva pronunciationes super topicos includente le natura del ecclesia, le mission del laicos e le libertate religiose.<ref name="Duffy272"/> Le concilio approbava un revision del liturgia e permitteva al [[Ritos liturgic latin]] usar linguas vernacule assi como le [[Latino]] durante le missa e altere sacramentos.<ref name="Paulvi">{{cite web|last=Paul VI |first=Pope |title=Sacrosanctum Concilium |publisher=Vatican |date=4 December 1963 |url=https://www.vatican.va/archive/hist_councils/ii_vatican_council/documents/vat-ii_const_19631204_sacrosanctum-concilium_en.html |access-date=9 February 2008 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080221180735/https://www.vatican.va/archive/hist_councils/ii_vatican_council/documents/vat-ii_const_19631204_sacrosanctum-concilium_en.html |archive-date=21 February 2008 }}</ref> Le effortios del ecclesia pro meliorar le [[Ecumenismo|unitate christian]] deveniva un prioritate.<ref name="Duffy274">Duffy, ''Saints and Sinners'' (1997), p. 274</ref> In plus de trovar punctos commun super certe questiones con ecclesias protestante, le Ecclesia Catholic ha discutite le possibilitate de unitate con le Ecclesia Orthodoxe Oriental.<ref>{{cite web | title =Roman Catholic-Eastern Orthodox Dialogue | publisher =Public Broadcasting Service | date =14 July 2000 | url =https://www.pbs.org/wnet/religionandethics/week346/feature.html | access-date =16 February 2008 | archive-date =10 March 2013 | archive-url =https://web.archive.org/web/20130310120644/http://www.pbs.org/wnet/religionandethics/week346/feature.html | url-status =dead | accessdate =2 March 2026 | archivedate =10 March 2013 | archiveurl =https://web.archive.org/web/20130310120644/http://www.pbs.org/wnet/religionandethics/week346/feature.html }}</ref> ====Reformas==== Le cambiamentos in ancian ritos e ceremonias post Vaticano II produceva un varietate de responsas. Alcunos cessava de vader al ecclesia, durante que alteres tentava preservar le ancian liturgia con le adjuta de prestres sympathic.<ref name="Bokenkotter410">Bokenkotter, ''A Concise History of the Catholic Church'' (2004), p. 410</ref> Istes formava le base del gruppos [[Catholicismo traditionalista|catholic traditionalista]] de hodie, le quales crede que le reformas de Vaticano II ha ite troppo longe. Catholicos [[Christianismo liberal|liberal]] forma un altere gruppo de dissentimento qui senti que le reformas de Vaticano II non ha ite satis longe. Le visiones liberal de theologos tal como [[Hans Küng]] e [[Charles Curran (theologian)|Charles Curran]], duceva al retraction per le ecclesia de lor autorisation de inseniar como catholicos.<ref>Bauckham, Richard, in ''New Dictionary of Theology'', Ed. Ferguson, (1988), p. 373</ref> Secundo le historico catholic Thomas Bokenkotter, le major parte del catholicos "acceptava le cambiamentos plus o minus gratiosemente."<ref name="Bokenkotter410"/> In 2007, [[Benedicto XVI]] facilitava le permission pro le ancian Missa optional de esser celebrate super requesta per le fideles.<ref>Apostolic Letter "Motu Proprio data" Summorum Pontificum on the use of the [[Roman Rite|Roman Liturgy]] prior to the reform of 1970 (7 July 2007)</ref> Un [[Codice de Jure Canonic de 1983|nove ''Codex Iuris Canonici'']], demandate per [[Johannes XXIII]], esseva promulgate per [[Papa Johannes Paulo II]] le 25 de januario 1983. Iste nove Codice de Jure Canonic include numerose reformas e alterationes in le lege del ecclesia e le disciplina ecclesiastic pro le Ecclesia Latin. Illo reimplaciava le [[Codice de Jure Canonic de 1917]] emittite per [[Benedicto XV]]. ===Theologia=== ====Modernismo==== {{AP|Modernismo in le Ecclesia Catholic}} ====Theologia del liberatione==== In le annos 1960, un crescente conscientia social e politicisation in le Ecclesia latin-american dava nascentia al [[theologia del liberatione]]. Le prestre peruvian, [[Gustavo Gutiérrez]], deveniva su principal proponente<ref name="LTBBC">{{cite web | title = Liberation Theology| publisher =BBC | year =2005 | url =https://www.bbc.co.uk/religion/religions/christianity/beliefs/liberationtheology.shtml | access-date =2 June 2008 }}</ref> e, in 1979, le conferentia del episcopos in Mexico declarava officialmente le "option preferential pro le pauperes" del Ecclesia latin-american.<ref>{{cite book |author= Aguilar, Mario |title=The History and Politics of Latin American Theology, Volume 1 |url= https://archive.org/details/historypoliticso0001agui |location=London |publisher=SCM Press |year= 2007 |page= [https://archive.org/details/historypoliticso0001agui/page/31 31]|isbn= 978-0-334-04023-1}}</ref> Archiepiscopo [[Óscar Romero]], un sustenitor de aspectos del movimento, deveniva le martyre contemporanee le plus famose del region in 1980, quando ille esseva assassinate durante que ille celebrava le Missa per fortias alliate con le governamento.<ref>Pro plus super Romero, per un ancian collega, vide {{cite book |author= Sobrino, Jon |author-link= Jon Sobrino |title= Archbishop Romero: Memories and Reflections |location= Maryknoll, NY |publisher= Orbis |year= 1990 |isbn= 978-0-88344-667-6 |url-access= registration |url= https://archive.org/details/archbishopromero0000sobr }}</ref> Tanto le [[Papa Johannes Paulo II]] como le [[Papa Benedicto XVI]] (como Cardinal Ratzinger) denunciava le movimento.<ref>{{cite news | last = Rohter| first =Larry | title =As Pope Heads to Brazil, a Rival Theology Persists | work =The New York Times | date =7 May 2007 | url=https://www.nytimes.com/2007/05/07/world/americas/07theology.html | access-date =21 February 2008 }} Le principal implication de Benedicto in tractar con le theologia del liberatione esseva durante que ille esseva ancora Cardinal Ratzinger.</ref> Le theologo brasilian [[Leonardo Boff]] recipeva duo vices le ordine de cessar de publicar e inseniar.<ref>{{cite book |author= Aguilar, Mario |title=The History and Politics of Latin American Theology, Volume 1 |url= https://archive.org/details/historypoliticso0001agui |location=London |publisher=SCM Press |year= 2007 |page= [https://archive.org/details/historypoliticso0001agui/page/121 121]|isbn= 978-0-334-04023-1}}</ref> Ben que le Papa Johannes Paulo II esseva criticate pro su severitate in tractar con le proponentes del movimento, ille manteneva que le ecclesia, in su effortios pro defender le pauperes, non deberea facer lo per medio del violentia o del politica partisan.<ref name="LTBBC"/> Le movimento es ancora vive in America Latin hodie, ben que le ecclesia ora face le defia del [[Renascentia christian|renascentia]] pentecostal in multe partes del region.<ref>Pro le persistentia del theologia del liberatione, vide {{cite news | last = Rohter| first =Larry | title =As Pope Heads to Brazil, a Rival Theology Persists | work=The New York Times | date =7 May 2007 |url= https://www.nytimes.com/2007/05/07/world/americas/07theology.html?pagewanted=1&_r=1| access-date =2 June 2008 }} Pro le menacia del pentecostalismo, vide {{cite book|last= Stoll |first= David |title= Is Latin America turning Protestant?: The Politics of Evangelical Growth |location= Berkeley |publisher= [[University of California Press]] |year= 1990 |isbn= 978-0-520-06499-7 |url= https://archive.org/details/islatinamericatu00davi }}</ref> ===Questiones de sexualitate e genere=== Le [[revolution sexual]] del annos 1960 apportava questiones provocante pro le ecclesia. Le encyclica de 1968 del [[Papa Paulo VI]], ''[[Humanae Vitae]]'', reaffirmava le vision traditional del Ecclesia Catholic super le maritage e le relationes marital e assereva un proscription continuate del [[Controlo de natalitate|controlo artificial del natalitate]]. In plus, le encyclica reaffirmava le sanctitate del vita ab le conception usque al [[Morte per causas natural|morte natural]] e assereva un condemnation continuate tanto del abortion como del [[euthanasia]] como peccatos grave que esseva equivalente al homicidio.<ref>{{cite web |last=Paul VI |first=Pope |title=Humanae Vitae |publisher=Vatican |year=1968 |url=https://www.vatican.va/holy_father/paul_vi/encyclicals/documents/hf_p-vi_enc_25071968_humanae-vitae_en.html |access-date=2 February 2008 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110303114045/http://www.vatican.va/holy_father/paul_vi/encyclicals/documents/hf_p-vi_enc_25071968_humanae-vitae_en.html |archive-date=3 March 2011 }}</ref><ref name="Norman184">Norman, ''The Roman Catholic Church an Illustrated History'' (2007), p. 184</ref> Le effortios pro ducer le ecclesia a considerar le [[ordination de feminas]] portava le Papa Johannes Paulo II a emitter duo documentos pro explicar le inseniamento del ecclesia. ''[[Mulieris Dignitatem]]'' esseva emittite in 1988 pro clarificar le rolo [[Complementarismo|equalmente importante e complementari]] del feminas in le travalio del ecclesia.<ref>{{cite web|last=John Paul II |first=Pope |title=Mulieris Dignitatem |publisher=Vatican |year=1988 |url=https://www.vatican.va/holy_father/john_paul_ii/apost_letters/documents/hf_jp-ii_apl_15081988_mulieris-dignitatem_en.html |access-date=21 February 2008 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070107000833/https://www.vatican.va/holy_father/john_paul_ii/apost_letters/documents/hf_jp-ii_apl_15081988_mulieris-dignitatem_en.html |archive-date=7 January 2007 }}</ref><ref name="Bokenkotter467">Bokenkotter, ''A Concise History of the Catholic Church'' (2004), p. 467</ref> Postea in 1994, ''[[Ordinatio sacerdotalis]]'' explicava que le ecclesia extende le ordination solmente a homines pro sequer le exemplo de Jesus, qui seligeva solmente homines pro iste deber specific.<ref name="Benedict180">Papa Benedicto XVI, Jesus de Nazareth (2008), pp. 180–1, citation: "Le differentia inter le discipulato del Dece-duo e le discipulato del feminas es obvie; le cargas assignate a cata gruppo es multo differente. Tamen Lucas clarifica—e le altere Evangelios anque monstra isto in omne typo de manieras—que 'multe' feminas appartineva al communitate le plus intime de credentes e que lor sequimento de Jesus plen de fide esseva un elemento essential de ille communitate, como serea illustrate vividemente al pede del Cruce e del Resurrection."</ref><ref>{{cite web | last =John Paul II | first =Pope | title =Apostolic Letter to the Bishops of the Catholic Church on Reserving Priestly Ordination to Men Alone| publisher = Vatican| date =22 May 1994 | url = http://www.vatican.va/holy_father/john_paul_ii/apost_letters/documents/hf_jp-ii_apl_22051994_ordinatio-sacerdotalis_en.html| archive-url = https://web.archive.org/web/20000309192257/http://www.vatican.va/holy_father/john_paul_ii/apost_letters/documents/hf_jp-ii_apl_22051994_ordinatio-sacerdotalis_en.html| url-status = dead| archive-date = 9 March 2000| access-date =2 February 2008 }}</ref><ref>{{cite news | last =Cowell | first =Alan | title =Pope Rules Out Debate on Making Women Priests | work = The New York Times | date =31 May 1994 | url =https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9F05E7DE133BF932A05756C0A962958260&sec=&spon=&pagewanted=all | access-date =12 February 2008 }}</ref> ==Catholicismo hodie== {{Vide etiam|Christianismo in le 21e seculo}} ===Dialogo catholico-orthodoxe oriental=== In junio 2004, le Patriarcha Ecumenic Bartholomé I visitava Roma in le Festa de Sancte Petro e Sancte Paulo (29 de junio) pro un altere incontro personal con Papa Johannes Paulo II, pro conversationes con le Consilio Pontificie pro le Promotion del Unitate del Christianos e pro participar in le celebration del die de festa in le Basilica de Sancte Petro. Le participation partial del Patriarcha in le liturgia eucharistic presidite per le Papa sequeva le programma del visitas passate del Patriarcha Dimitrios (1987) e del Patriarcha Bartholomé I mesme: participation plen in le Liturgia del Parola, proclamation juncte per le Papa e per le Patriarcha del profession de fide secundo le Symbolo Niceno-Constantinopolitan in greco e, como conclusion, le Benediction final impartite per ambe le Papa e le Patriarcha al Altar del Confession.<ref>[http://www.ewtn.com/library/Theology/CATORT04.HTM Reporto super le relationes catholico-orthodoxe]</ref> Le Patriarcha non participava plenmente in le Liturgia del Eucharistia que involve le consecration e distribution del Eucharistia mesme.<ref>[https://www.vatican.va/news_services/liturgy/2004/documents/ns_lit_doc_20040629_rite_en.html Presentation del Celebration] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20040806145711/https://www.vatican.va/news_services/liturgy/2004/documents/ns_lit_doc_20040629_rite_en.html |date=6 de augusto 2004 }}</ref><ref>[https://www.vatican.va/holy_father/john_paul_ii/speeches/2004/july/documents/hf_jp-ii_spe_20040701_jp-ii-bartholomew-i_en.html Declaration Commun]</ref> In accordo con le practica del Ecclesia Catholic de includer le clausula [[Filioque]] quando on recita le Credo in latino,<ref>Missale Romanum 2002 (Missal Roman in latino), p. 513</ref> sed non quando on recita le Credo in greco,<ref>Ρωμαϊκό Λειτουργικό 2006 (Missal Roman in greco), vol. 1, p. 347</ref> le Papas [[Johannes Paulo II]] e [[Benedicto XVI]] ha recitate le Credo Niceno junctemente con le Patriarchas [[Patriarcha Demetrio I de Constantinopole|Demetrio I]] e [[Bartholomé I]] in greco sin le clausula ''Filioque''.<ref>[https://www.vatican.va/news_services/liturgy/2004/documents/ns_lit_doc_20040629_rite_en.html programma del celebration] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20040806145711/https://www.vatican.va/news_services/liturgy/2004/documents/ns_lit_doc_20040629_rite_en.html |date=6 de augusto 2004 }}</ref><ref>[https://www.youtube.com/watch?v=_MFg8FBOHDg Registration video del recitation juncte]</ref> Le action de iste Patriarchas de recitar le Credo insimul con le Papas ha essite fortemente criticate per alcun elementos del Orthodoxia Oriental, tal como le Metropolita de Kalavryta, Grecia, in novembre 2008. Le [[declaration de Ravenna]] in 2007 re-affirmava iste credentias, e re-enuntiaba le notion que le episcopo de Roma es de facto le ''protos'', ben que discussiones futur debe esser tenite super le exercitio ecclesiologic concrete del primatia papal. ===Benedicto XVI=== Con le election de [[Papa Benedicto XVI]] in 2005, le ecclesia se moveva al dextera. Benedicto decentralisava le beatificationes e reverteva le decision de su predecessore concernente le electiones papale.<ref>Moto Proprio, De Aliquibus Mutationibus, 11 June 2007</ref> In 2007, ille stabiliva un record ecclesial per approbar le beatification de [[498 martyres espaniol]]. Su prime encyclica ''[[Deus caritas est]]'' discuteva le amor e le sexo in opposition continue a punctos de vista plus liberal super le sexualitate.<ref>John L. Allen ''Pope Benedict XVI: A Biography of Joseph Ratzinger'' (2005).</ref><ref>Peter Seewald, ''Benedict XVI: A Life Volume Two: Professor and Prefect to Pope and Pope Emeritus 1966–The Present'' (Bloomsbury Publishing, 2021)</ref> ===Francisco=== Con le election de [[Papa Francisco]] in 2013, post le [[Demission de Papa Benedicto XVI|demission]] de Benedicto XVI, Francisco esseva le prime papa jesuita, le prime papa del Americas, e le prime del [[Hemispherio Sud]].<ref>[http://www.huffingtonpost.com/2013/04/13/cardinal-walter-kasper-says-pope-francis-will-bring-new-life-to-vatican-ii_n_3076386.html Cardinal Walter Kasper Says Pope Francis Will Bring New Life To Vatican II]</ref> Depost su election al papato, ille monstrava un approche plus simple e minus formal al officio, eligente resider in le [[Domus Sanctae Marthae|casa de hospites vatican]] in loco del [[Palatio Apostolic|residentia papale]].<ref>{{cite news|last=Vallely|first=Paul|title=Pope Francis profile: Jorge Mario Bergoglio, a humble man who moved out of a palace into an apartment, cooks his own meals and travels by bus|url=https://www.independent.co.uk/voices/comment/pope-francis-profile-jorge-mario-bergoglio-a-humble-man-who-moved-out-of-a-palace-into-an-apartment-cooks-his-own-meals-and-travels-by-bus-8533450.html|access-date=4 June 2013|newspaper=The Independent|date=14 March 2013}}</ref> Ille signalava numerose cambios dramatic in le politica tamben—per exemplo removente conservatores de alte positiones vatican, appellante al episcopos a ducer un vita plus simple, e prendente un attitude plus pastoral verso le homosexualitate.<ref>Austen Ivereigh, '' Wounded shepherd: Pope Francis and his struggle to convert the Catholic Church'' ( Henry Holt, 2019).</ref><ref>Christopher Lamb, ''The Outsider: Pope Francis and His Battle to Reform the Catholic Church'' (Orbis Books, 2020) ch. 5 [https://books.google.com/books?id=YVnMDwAAQBAJ&dq=%22Pope+Francis%22+church&pg=PT8 online]</ref> ===Leon XIV=== [[Papa Leon XIV]] esseva elegite in 2025, post le [[Morte e funeral de Papa Francisco|morte]] de Francisco. Ille es le prime papa [[Augustinianos|augustinian]], le prime papa nord-american (nascite in [[Chicago]] in le [[Statos Unite]]), e le prime papa de citatanitate [[Peruvian|peruvian]]. == Notas == <references group="lower-alpha"/> {{ref}} [[Categoria:Ecclesia Catholic]] na614rxt9h7gfyef0t19bm0mmlv0cn9 0 55342 699243 664060 2026-08-27T18:42:51Z InternetArchiveBot 40773 Add 1 book for [[Wikipedia:Verificabilitate]] (20260827)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 699243 wikitext text/x-wiki '''Mothes'''<ref>{{LinfoXL2|de=Nachtfalter, Motte|nl=Nachtvlinder, mot|es=Polilla|ca=Arna|fr=Papillon de nuit, mite}}</ref> (radice germanic) o '''falenas''' (del greco ϕάλαινα) es le gruppo [[Paraphylia|paraphyletic]] de omne [[Lepidoptera]] excepte [[papilion]]es.<ref name=Heppner>{{cite book|last1=Heppner |first1=J.B. |year=2008 |chapter=Moths (Lepidoptera: Heterocera) |editor-last=Capinera |editor-first=J.L. |title=Encyclopedia of Entomology |url=https://archive.org/details/encyclopediaofen0003unse_r0l7 |pages=[https://archive.org/details/encyclopediaofen0003unse_r0l7/page/2491 2491]–2494 |publisher=Springer, Dordrecht |doi=10.1007/978-1-4020-6359-6_4705|isbn=978-1-4020-6242-1 }}</ref> Essava classificate como un subordine "Heterocera" ma isto non es [[Cladistica|cladisticamente]] valide. Contine approximativemente 160'000 [[specie]]s.<ref>{{cite web | title=Moths | work=Smithsonian Institution | url=http://www.si.edu/Encyclopedia_SI/nmnh/buginfo/moths.htm | access-date=12 January 2012 | archive-date=2 July 2018 | archive-url=https://web.archive.org/web/20180702164937/https://www.si.edu/Encyclopedia_SI/nmnh/buginfo/moths.htm | url-status=live }}</ref> Le majoritate del mothes es [[Nocte|nocturne]], ma alcun es [[Crepusculo|crepuscular]] o [[Lumine|diurne]]. In le [[natura]], mothes/falenas es importante [[pollinisation|pollinisatores]].<ref>{{Cite web|author=Nastasia Michaels|title=Les papillons de nuit sont des pollinisateurs encore plus efficaces que les abeilles, montre une étude |url=https://www.geo.fr/environnement/les-papillons-de-nuit-sont-des-pollinisateurs-encore-plus-efficaces-que-les-abeilles-montre-une-etude-214123|publisher=Geo}}</ref> In casas, mothes [[alimento|alimentari]] e mothes de [[vestimento]]s pote causar damnos. {{Refer}} == Vide etiam == * [[Appendice:Galeria de imagines de animales]] [[Categoria:Lepidoptera]] lbwfb9qjr1sj1xfqvkvol3lq181biks 0 55386 699216 664057 2026-08-27T18:11:00Z InternetArchiveBot 40773 Add 1 book for [[Wikipedia:Verificabilitate]] (20260827)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 699216 wikitext text/x-wiki [[File:Clomifene.svg|thumb|Enclomifeno stereoisomero.]] '''Clomifeno'''{{Linfo}} (neologismo amalgamante [[Chloro|chlo(ro]]-[[Amina|a)mi(na)]]-[[phenyl|pheno]]) es un [[steroide|nonsteroidal]] {{Ill|en|selective estrogeno receptor modulator|selective estrogen receptor modulator}} (SERM) del [[triphenylethyleno]] gruppo. Es commercialisate in forma de '''clomifeno citrato''' pro le: * tractamento de [[infertilitate feminin|infertilitates feminin]] de causa [[hormone|hormonal]]; * [[diagnose]] e tractamento de alcun [[amenorrhea]] (inter altere, post interrumper le contraception oral); * [[ovarian stimulation]] in le quadro del [[assitantia medical al procreation]]. ==Variantes== Clomifeno es componite de duo stereo[[isomero]]s: * 38% de zuclomifeno (non commercialisate); * 62% de enclomifeno (forma purificate de mesmo indicationes).<ref name="singledosekinetics">{{cite journal | author = Mikkelson TJ, Kroboth PD, Cameron WJ, Dittert LW, Chungi V, Manberg PJ | title = Single-dose pharmacokinetics of clomiphene citrate in normal volunteers | journal = Fertility and Sterility | volume = 46 | issue = 3 | pages = 392–396 | date = September 1986 | pmid = 3091405 | doi = 10.1016/S0015-0282(16)49574-9 }}</ref> ==Modo de action== Illo inhibi le retrocontrolo negative del [[estrogeno]]s super [[hypothalamo]], stimulante le secretion de [[gonadoliberina]] ([[Gonadotropina-liberante hormone|GnRH]]) per [[hypothalamo]], ergo de [[gonadotropina]] per [[adenohypophyse]].<ref name=WHO2008>{{cite book | title = WHO Model Formulary 2008 | url = https://archive.org/details/whomodelformular00unse | year = 2009 | isbn = 9789241547659 | vauthors = ((World Health Organization)) | veditors = Stuart MC, Kouimtzi M, Hill SR | hdl = 10665/44053 | author-link = World Health Organization | publisher = World Health Organization | hdl-access=free | pages= [https://archive.org/details/whomodelformular00unse/page/385 385]–386 }}</ref> ==Contraindicationes== Contraindicationes include allergia al medication, [[graviditate]], anterior [[Ficato|hepatic]] problemas, anormal vaginal sanguinamentos inexplicate, [[ovario|ovarian]] [[cyste]]s non causate per le [[polycystic ovarian syndroma]], problemas ligate al glandulas [[Glandula adrenal|adrenal]] o [[thyroide]], e [[adenoma hypophysari|tumores hypophysari]].<ref name=FDAlabel>{{cite web|title=Clomiphene citrate tablets label|url=http://www.accessdata.fda.gov/drugsatfda_docs/label/2012/016131s026lbl.pdf|publisher=FDA|access-date=September 11, 2016 |url-status=live|archive-url= https://web.archive.org/web/20160927072841/http://www.accessdata.fda.gov/drugsatfda_docs/label/2012/016131s026lbl.pdf|archive-date=September 27, 2016}}</ref> ==Effectos indesirabile== Le [[tractamento]] debe esser interrumpite in caso de alteration del [[vista]]. Existe un peligro raro ma serie de desordine visual irreversibile usque le [[cecitate]].<ref name=ANSM>{{Cite web|language=fr|url=https://ansm.sante.fr/informations-de-securite/clomid-50-mg-comprime-risque-de-troubles-visuels-graves-cecite|title=Clomid 50 mg, comprimé : risque de troubles visuels graves (cécité)|publisher=ANSM}}</ref> Altere effectos indesirabile include {{Ill|en|Phospheno|Phosphene|phosphenos}}, [[scotoma]]s scintillante<ref name=ANSM />, [[neurite optic]], [[neuropathia ischemic optic]], discollamento del [[Retina|retina]]...<ref>{{Cite web|language=fr|url=https://sante.journaldesfemmes.fr/traitements-et-medicaments/2934347-clomid-risque-de-cecite/|title=Pris par 47 000 femmes en France, ce médicament expose à un risque de cécité |publisher=Journal des femmes}}</ref> {{Refer}} [[Categoria:Medicamento]] m8d8z3s8bc220fxjc3mouih2df10bpo 0 55394 699180 691186 2026-08-27T17:19:55Z InternetArchiveBot 40773 Add 2 books for [[Wikipedia:Verificabilitate]] (20260827)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 699180 wikitext text/x-wiki In [[biologia]], un '''gen'''{{sfn|Cleij|2012|p=82-83}} es un pecia de material hereditari per le qual organismos transmitte characteristicas hereditari a lor progenie. Le genes face parte de [[chromosoma]]s e consiste de fragmentos de [[ADN]] (acido disoxyribonucleic). Cata gen contine le instruction pro crear un o plure [[proteina]]s o moleculas de [[ARN]] que joca un rolo in le functionamento del cellula. Tote le genes insimul forma le [[genoma]] del organismo e determina in grande mesura como le cellulas functiona e como le organismo se disveloppa e functiona. Le genes es transmittite de genitores a descendentes e assi forma le base de [[Hereditate|characteristicas hereditari]]. Le combination specific de genes que un individuo ha es appellate le [[genotypo]]. Iste genotypo differe de individuo a individuo intra un population. Conjunctemente con factores ambiental e processos de disveloppamento, le genotypo determina como un organismo appare e functiona; iste insimul de characteristicas observabile se appella le [[phenotypo]]. Le majoritate del characteristicas non es determinate per un sol gen, sed surge per le action simultanee de plure genes ([[polygenia]]) e lor interaction con le ambiente. Alcun characteristicas es facilemente observabile, como color de oculos o altitude corporee; alteres es plus celate, como le [[gruppo sanguinee]] o le predisposition a certe [[maladia]]s. Genes pote cambiar per alterationes minor in le sequentia de ADN, [[mutation]]es. Tal alterationes pote ducer a differente versiones de un gen, que se appella [[allelo]]s. A longe termino, le mutationes, le [[selection natural]] e le [[hasardo]] ([[deriva genetic]]) duce al [[evolution]] de species. == Historia e definitiones del concepto == Le significato del parola ‘gen’ ha cambiate considerabilemente desde su prime introduction in le [[seculo 19]]. Al initio, illo esseva principalmente un construction theoric cuje existentia esseva postulate a base del observationes de un certe numero de experimentos genetic. Le concepto de un gen, le unitate le plus micre que representa un variante hereditari, esseva concipite per [[Hugo de Vries]]. Ille appellava iste unitate 'pangen' (referente al hypothese de [[Charles Darwin|Darwin]] del [[pangenese]]). De Vries supponeva que le portator de characteristicas hereditari in practica se trovarea a scala molecular. Le 'pangen' de De Vries plus tarde esseva abbreviate per [[Wilhelm Johannsen]] a ‘gen’. Johannsen etiam introduceva le termino [[mutation (biologia)|mutation]], un supponite cambiamento subitanee in le proprietates de un pangen.<ref>{{Cite web |url=https://resources.huygens.knaw.nl/bwn1880-2000/lemmata/bwn1/vriesh |title=Vries, Hugo de (1848-1935) |language=nl |accessdate=2025-12-17 |last=Margadant |first=W.D. |work=Biografisch Woordenboek van Nederland |publisher=Huygens ING, Amsterdam}}</ref><ref>{{Cite book |author=Hugo de Vries |title=Intracellular Pangenesis, including a paper on Fertilization and Hybridization |language=en |trans-title=Pangenese intracellular, includente un articulo sur fertilisation e hybridation |year=1910 |publisher=The Open Court Publishing Co. |url=http://www.esp.org/books/devries/pangenesis/facsimile/ |accessdate=2025-12-17}}</ref> Hodie, le termino ''gen'' es definite de plure manieras in le scientia, dependente del perspectiva desde le qual on approcha le subjecto. Le differente definitiones se divide grosso modo in duo gruppos principal: le gen mendelian e le gen molecular.<ref name="morizot">{{Cite journal |author=Orgogozo V, Peluffo AE, Morizot B |title=The 'Mendelian Gene' and the 'Molecular Gene': Two Relevant Concepts of Genetic Units |journal=Current Topics in Developmental Biology |volume=119 |pages=1–26 |year=2016 |doi=10.1016/bs.ctdb.2016.03.002 |pmid=27282022 |language=en |trans-title=Le 'gen mendelian' e le 'gen molecular': duo conceptos relevante de unitates genetic}}</ref><ref name="Gericke">{{Cite journal |author=Gericke N, Hagberg M |year= 2006 |title=Definition of historical models of gene function and their relation to students' understanding of genetics |journal=Science & Education |volume=16 |issue=7–8 |pages=849–881 |language=en |trans-title=Definition de modellos historic de functiones genetic e lor relation con le comprehension del genetica per le studentes |doi=10.1007/s11191-006-9064-4}}</ref> Le definition mendelian proveni del [[genetica classic]], le campo de studio que esseva disveloppate per [[Gregor Mendel]] in le [[seculo 19]]. In iste contexto, un gen es considerate como un unitate de information hereditari que determina un certe characteristica e que se transmitte de genitores a descendentes secundo patronos previsibile: le [[leges de Mendel]]. Iste concepto es fortemente ligate al proprietates observabile que se appella le [[phenotypo]], como le color de flores o le altitude del corpore. Iste signification del parola es usate in obras popular como ''{{Lingua|en|The Selfish Gene}}''{{sfn|Dawkins|2026}}, in le qual le gen es considerate como le portator fundamental del selection evolutionari.<ref>{{Cite journal |author=Ågren JA. |title=Selfish genetic elements and the gene’s-eye view of evolution |journal=Current Zoology |volume=62 |issue=6 |date=2016 |language=en |trans-title=Elementos genetic egoistic e le vista de evolution ab le puncto de vista del genes |pmid=29491953 |doi=10.1093/cz/zow102 |pages=659–665}}</ref> Le [[biologia molecular]], disciplina que surgeva in le [[seculo 20]], emplea un definition multo plus precise del concepto ''gen''. In iste definition molecular, un gen es un pecia de [[ADN]] que contine le instructiones pro fabricar un producto functional, usualmente un [[proteina]], sed a vices etiam un molecula de [[ARN]] que compli illo mesme un rolo in le cellula. Iste es le definition le plus frequentemente usate in le genetica e biologia moderne. Le mesurabilitate directe e le adaptabilitate de moleculas ADN in organismos vivente es de importantia fundamental in campos de recerca scientific como [[biotechnologia]], [[genomica]] e [[genetica clinic]]. == Base molecular == === ADN === {{Nota cappello|Articulo principal: [[Acido disoxyribonucleic]]}} [[File:DNA-structuur.png|thumb|upright=1.5|Le helice ADN (supra) consiste de duo catenas de phosphato de disoxyribosa, al quales quatro typos de bases nucleotic es attachate. Le nucleotidos de ambe catenas forma pontes de hydrogeno inter se.]] Omne organismos vivente codifica lor material genetic in longe filos de [[ADN]] (acido disoxyribonucleic). Le ADN consiste de catenas de quatro typos de nucleotidos, cata un construite de un gruppo de phosphato, un sucro con cinque atomos de carbon ([[disoxyribosa]]) e un de quatro bases nitrogenate: [[adenina]] (A), [[cytosina]] (C), [[guanina]] (G) e [[thymina]] (T). Le duo catenas es tressate le un circa le altere in un structura de duple helice, con le bases dirigite al interior e formante [[par de base|pares]] specific: adenina se junge con thymina via duo pontes de hydrogeno, e cytosina con guanina via tres. Le sequentia de bases in un filo determina automaticamente illo in le altere.{{sfn|Alberts|2022|p=185-189}} On parla de filos de ADN [[complementaritate (biologia molecular)|complementari]]. Le information in ADN es exprimite via un processo que comencia con [[transcription (biologia)|transcription]]: le transcription de un gen a ARN ([[acido ribonucleic]]). ARN es multo similar a ADN, sed contine le sucro [[ribosa]] in loco de disoxyribosa, e usa le base [[uracil]] (U) in loco de thymina. In general, ARN ha un sol filo e es minus stabile que ADN. Le genes que codifica pro proteinas consiste de series de tres nucleotidos consecutive: [[codon]]es.{{sfn|Alberts|2022|p=185-189}} Durante le [[translation (biologia)|translation]], cata codon determina qual aminoacido es incorporate in le proteina. Iste [[codice genetic]] es quasi universal: quasi omne organismos cognoscite usa le mesme systema pro converter information de ADN in proteinas. === Chromosomas === [[File:NHGRI human male karyotype.png|thumb|[[Caryogramma]] de un cellula human con 46 chromosomas (23 pares), arrangiate per grandor e patrono de bandas]] Le genes, insimul con tote le altere informationes hereditari, forma le [[genoma]] de un organismo. In [[eucaryote]]s, como plantas e animales, le genoma es dividite in un numero de filos separate que es rolate de maniera multo compacte in le [[nucleo cellular]]. Iste filos separate de ADN se appella [[chromosoma]]s. Un chromosoma consiste de un singule helice de ADN multo longe super le qual milles de genes es codificate. Cata gen se trova in un [[Loco (genetica)|loco]] specific super le chromosoma. Intra un population, individuos pote haber differente variationes in le sequentia de ADN in un certe loco. Le chromosomas es impaccate in le nucleo cellular con proteinas appellate [[Histon (proteina)|histones]]. Le maniera in que ADN es involvite circa histones, assi como alterationes chimic al histones mesme, determina si certe areas de ADN es accessibile pro [[transcription (biologia)|transcription]]. Ultra genes, chromosomas contine etiam altere sequentias importante, como [[Telomero|telomeros]] e [[Centromero|centromeros]]. Illos assecura, per exemplo, que le ADN es replicate e distribuite correctemente durante le [[division cellular]]. Solmente un minime parte del genomas de eucaryotes consiste de genes. Le majoritate del ADN non ha un function clar, e es probabilemente residuos del evolution. Eucaryotes unicellular simple ha relativemente poco de iste typo de ADN, durante que le genomas de organismos multicellular complexe consiste pro le major parte de ADN sin function cognoscite. Iste typo de ADN se appella [[ADN residuari]] ({{in lingua|en|junk DNA}}).<ref>{{Cite journal |author=Palazzo AF, Gregory R. |title=The Case for Junk DNA |url=https://journals.plos.org/plosgenetics/article?id=10.1371/journal.pgen.1004351 |volume=10 |journal=PLoS Genetics |year=2014 |issue=5 |doi=10.1371/journal.pgen.1004351 |language=en |trans-title=Le argumento pro ADN residuari |pages=e1004351}}</ref> == Function == In le [[Leges de Mendel|genetica classic secundo Mendel]], le [[allelo]] de un gen pote esser [[Dominante (genetica)|dominante]], [[Recessive (genetica)|recessive]] o [[Intermediari (genetica)|intermediari]]. Le allelo dominante es visibile si illo es presente in le organismo per exemplo con un altere color de capillos o color del oculos; le allelo recessive deveni solmente visibile si le allelo dominante manca. In certe organismos, un gen consiste de [[intron]]es e [[exon]]es. Exones es le partes codificante; le information in intrones non appare in le producto final del gen. Le discoperta del existentia de factores de [[splicing alternative|''splicing'' alternative del ARN]] causa un definition modificate de un gen. Le definition actual, in le qual un gen in [[eukaryote]]s codifica pro un [[proteina]], non es plus valide. Alcunes{{Require referentia|motivo=qui?|data=2025-12-17}} ha suggerite que un gen debe esser considerate como un structura de information duple: * Un sequentia de ADN que codifica pro le [[pre-ARNm]]. * Un codice de ADN addite o un altere processo que regula le ''splicing'' alternative. In le cellula, genes individual del [[Acido disoxyribonucleic|ADN]] pote esser legite e convertite in lo que se appella [[ARNm]] (ARN messagero). Iste processo se nomina [[Transcription (biologia)|transcription]]. Secundo un mechanismo complexe de regulation que indica quando le cellula ha besonio del proteina codificate per le gen, se decide quando iste ARNm debe esser fabricate. Primo, le [[pre-ARNm]] es create, le qual es convertite in ARNm per [[Splicing del ARN|''splicing'']] (excision e ligation). Le ARNm es legite in le cellula per [[ribosoma|ribosomas]] con le adjuta de moleculas de [[ARN de transferentia|ARNt]] (ARN de transferentia) que adjuta a apportar le [[aminoacido|aminoacidos]] in le ordine correcte. Le ribosoma connecte iste aminoacidos inter se pro formar un [[Polypeptido|polypeptido]]. Iste processo se nomina [[Translation (biologia)|translation]]. Un singule ARNm pote esser legite un grande numero de vices, creante cata vice un catena de polypeptidos. Assi, le catenas de proteina es construite pecia per pecia. Plure ribosomas pote simultaneemente camminar super le mRNA pro construer catenas de proteina. Quando un catena de proteina es complete, le molecula de proteina se plica in un forma active (automaticamente, o con le adjuta de un ''chaperon''). Alcun proteinas consiste de un sol polypeptido, alteres de plures. Per exemplo, [[Hemoglobina]] consiste de quatro catenas de polypeptidos. {| class="wikitable" style="float:right;font-size:100%;line-height:100%;" ! colspan="3" | Dimension del [[genoma]] |- ! [[Organismo]] ! Numero de genes ! [[Acido nucleic|Pares de base]] |- | [[Planta]]s || >50&nbsp;000 || >10¹¹ |- | [[Homo sapiens|Humanos]] || ~25&nbsp;000 || 3,2×10⁹ |- | [[Diptera|Muscas]] || 12&nbsp;000 || 1,6×10⁸ |- | [[Fungo]]s || 6000 || 13×10⁶ |- | [[Plasmodium|Parasito de malaria]] || 5300 || 23×10⁶ |- | [[Bacterio]]s || 500 - 6000 || 10⁷ |- | [[Mycoplasma genitalium]] || 500 || 10⁶ |- | [[Bacteriophago]] || 3 - >100 || 5000 - 650&nbsp;000 |- | [[Virus]]es de ADN || 10 - 300 || 5000 - 200&nbsp;000 |- | [[Virus]]es de ARN || 1 - 25 || 1000 - 23&nbsp;000 |- | [[Viroide]] || 0 - 1 || ~ 500 |- | [[Transposon]] || 1 - ... || 40 - ... |} Le densitate de information del [[Acido disoxyribonucleic|ADN]] es considerabilemente plus grande a causa del superposition. Un exemplo extreme de isto es le gen DSCAM del [[musca de fructos]], que determina le direction del crescimento de [[neuron]]es. Iste gen ha multiple cassettas de exon ({{in lingua|en|exon cassette mode splicing}}), per lo que iste gen poterea arithmeticamente dar plus que {{formatnum:38016}} differente proteinas. In comparation con isto, le numero de approximativemente {{formatnum:18000}} genes del musca de fructos es relativemente basse. Le numero de differente proteinas es dunque multo plus determinate per le ''splicing'' alternative del pre-ARNm. Le insimul complete de genes de un organismo se appella le [[genoma]]. Le numero estimate de genes in le genoma human ha essite revidite a basso. Le estimation previe esseva inter {{formatnum:27000}} e {{formatnum:40000}} genes; le nove estimation es inter {{formatnum:20000}} e {{formatnum:25000}} genes.<ref>{{cite web |url=https://www.newscientist.com/news/news.jsp?id=ns99996561 |url-status=dead |title=Recount slashes number of human genes |language=en |trans-title=Recomputo diminue numero de genes human |accessdate=2025-12-17 |last=Coghlan |first=Andy |date=2004-10-20 |publisher=New Scientist |archiveurl=https://web.archive.org/web/20041207041219/http://www.newscientist.com/news/news.jsp?id=ns99996561 |archivedate=2004-12-07 }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.biomedcentral.com/news/20041021/01/ |url-status=dead |title=Refining the genome |language=en |trans-title=Affinar le genoma |accessdate=2025-12-17 |last=Holding |first=Cathy |date=2004-10-21 |work=The Scientist 2004, 5(1):20041021-01 |publisher= |pages= |archiveurl=https://web.archive.org/web/20050330143530/http://www.biomedcentral.com/news/20041021/01/ |archivedate=2005-03-30}}</ref> == Gen artificial == {{Expansion}} Un gen artificial es un gen create per humanos que es usate in le [[Technologia genetic|modification genetic]]. === Constructo de gen === Un [[constructo de gen]] es un combination create per humanos de un gen con un [[promotor (genetica)|promotor]]. Per isto, le expression del gen pote esser regulate a voluntate o on pote, per exemplo, facer que le gen non pote plus esser disactivate, de maniera que le cellula hospite continua a producer un certe proteina constantemente. == Bibliographia == * {{Cite book |last=Alberts |first=B | coauthors=Heald, R; Johnson, A |year=2022 |title=Molecular Biology of The Cell |url=https://archive.org/details/molecularbiology0000albe |edition={{Ordinal|7}} edition | publisher=W.W. Norton & Company | chapter=Chapter 4: DNA, Chromosomes and Genomes |ISBN=978-0-393-42708-0 |language=en |trans-title=Biologia molecular del cellula}} * {{Cite book |last=Campbell |first=N |year=2017 |title=Biology: A Global Approach |edition={{Ordinal|11}} edition |publisher=Pearson Education |ISBN=978-1-292-17043-5 |language=en |trans-title=Biologia: Un approche global |chapter=Chapter 16: Nucleic Acids and Inheritance}} * {{Cite book |last=Cleij |first=P |authorlink=Piet Cleij |title=Dictionario de biologia interlingua-anglese |year=2012 |publisher=[[Union Mundial pro Interlingua]] |isbn=978-2-36607-002-6 |url=https://www.lulu.com/shop/piet-cleij/dictionario-de-biologia-interlingua-anglese/paperback/product-1ggg48zk.html}} * {{Cite book |last=Dawkins |first=R |year=2026 |title=The Selfish Gene |edition={{Ordinal|5}} edition del {{Ordinal|50}} anniversario |publisher=Oxford Landmark Science |isbn=978-0-1989-8538-9 |language=en |trans-title=Le gen egoista}} * {{Cite book |last=Kuriyan |first=J |coauthors=Konforti, B; Wemmer, D |year=2013 |title=The Molecules of Life |url=https://archive.org/details/moleculesoflifep0000kuri |publisher=Garland Science |ISBN=978-0-8153-4188-8 |chapter=Chapter 2: Nucleic Acid Structure |language=en |trans-title=Le moleculas del vita}} * {{Cite book |last=Watson |first=JD |coauthors=Baker, TA; Bell, SP; Gann, A; Levine, M; Losick, R |language=en |title=Molecular Biology of the Gene |trans-title=Biologia molecular del gen |edition={{Ordinal|7}} edition |year=2013 |publisher=Benjamin Cummings |isbn=978-0-321-90537-6}} {{Referentias}} {{Biologia}} {{Traduction|nl|Gen|70244206}} [[Categoria:Gen| ]] [[Categoria:Genetica]] l1z31502rml7dw0fiosy6qrl1lmm1zb 0 55456 699132 661076 2026-08-27T16:39:53Z InternetArchiveBot 40773 Add 3 books for [[Wikipedia:Verificabilitate]] (20260827)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 699132 wikitext text/x-wiki [[File:Leighton-God Speed!.jpg|thumb|alt=|270px|Un domina lassa un homage a un cavallero pro le desirar bon fortuna in battalia]] Le '''cavallaria'''{{linfoX}} esse un [[codice de conducta]] informal de varie natura que se disveloppava in Europa ab 1170 usque 1220. Illo es associate cum le figura del [[cavallero|cavalleros]] e del altere membros del ordines cavallerose,<ref name="Keen">{{cite book|last=Keen|first=Maurice Hugh|author-link=Maurice Keen|title=Chivalry|url=https://archive.org/details/chivalry0000keen| year=2005|publisher=[[Yale University Press]]|language=en|isbn=9780300107678}}</ref> ubi lor comportamento e lo del gentilhomines in general esseva subjecte ad alicun normas social del codice cavallerose ipse. Le ideales del cavallaria esseva popularisate in le litteratura del [[Medievo]], supertoto in cyclos litterari cognite como ''Materia de Francia'' – connexe al cameradas legendari de [[Carolo Magne]], le paladinos – e le ''Materia de Britannia'', que popularisava le conto del [[rege Arthuro]] e de su [[cavalleros del ronde tabula]].<ref name="Keen"/> Quamquam le codice cavallerose se sia disveloppate in Europa medieval, illo habe radices in le historia del seculos precedente. Il pare que illo nasceva como un idealisation del figura del soldato equestre dum le [[Imperio carolinge]], que comprehendeva [[corage]], excercitation individual e servicio al indigentes; supertoto in [[Francia]] inter le soldatos equestre del armea de [[Carolo Magne]].<ref name="Gautier">{{cite book |last=Gautier |first=Léon |year=1891 |title=Chivalry |url=https://archive.org/details/chivalry01gautgoog |others=translated by Henry Frith |publisher=G. Routledge and sons , limited |isbn=9780517686355 }}</ref><ref name="Flori">{{cite book|author-link=Jean Flori |last=Flori |first=Jean |year=1998 |title=La Chevalerie |url=https://archive.org/details/lachevalerie0000flor |publisher=J. P. Gisserot |isbn=978-2877473453 }}</ref> In le tempore, le signification de ‘cavallaria’ in Europa se affinava emphatisante supertoto [[virtute|virtutes]] social e moral. Le codice cavallerose – assi quomodo illo esseva circa le fin del [[Medievo]] – esseva un systema moral que misceva le spirito del guerrero, le pietate del rege e le gratiose manieras de corte, que, insimul, constitueva le notion de [[honor]] e [[nobiltate]] tanto appreciate in le societate del tempore.<ref>{{cite book |last=Huizinga |first=Johan |author-link=Johan Huizinga |year=1924 |orig-year=1919 |title=The Autumn of the Middle Ages |title-link=The Autumn of the Middle Ages }}</ref> == Ligamines interne == * [[Bushido]] * [[Cavallero]] * [[Virtute]] == Ligamines externe == * {{en}} {{cite book |last=Crouch |first=David |author-link=David Crouch (historian) |year=2005 |title=The Birth of Nobility: Constructing Aristocracy in England and France 900–1300 |url=https://archive.org/details/birthofnobilityc0000crou |location=Harlow, UK |publisher=Pearson |isbn=978-0-582-36981-8 }} * {{en}} {{cite web|url=https://libmma.contentdm.oclc.org/digital/collection/p15324coll10/id/135959|title=The Art of Chivalry: European arms and armor from the Metropolitan Museum of Art}} == Referentias == <references/> [[Categoria:Medievo]] 7jmcyq1bbpgikze3s222mua0ter3mrl 0 55568 699274 661626 2026-08-27T19:01:06Z InternetArchiveBot 40773 Add 1 book for [[Wikipedia:Verificabilitate]] (20260827)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 699274 wikitext text/x-wiki '''Thymo'''<ref>{{LinfoXL2|el=wd}}</ref> es un [[Organo (anatomia)|organo]] [[Systema lymphatic|lymphoide]] primari locate in parte superior de [[thorace]], post le [[Sterno|manubrio sternal]]. Es componite de duo lobos con central medulla, circumferite de un cortice, e contenite in un capsula. Iste [[glandula endocrin]] joca un rolo fundamental in [[Systema immunitari|immunitate adaptative]]. Permitte le maturation del [[Lymphocyto T|lymphocytos T]], ubi illos se differentia per acquisition de [[T-cell receptor]] (TCR, un glycoproteina membranari) e coreceptores CD4 e CD8 (in 80 % del casos). Thymo es componite de thymocytos (immature T cellulas) con [[Epithelium|epithelial]] cellulas permittente lor disveloppamento in T cellulas compatibile con "antigenes de se" presentate per le [[complexo majeur de histocompatibilitate]] (CMH)<!-- exprimite per thymic epithelial e dendritic cellulas--> (positive selection) e non contra proteinas del corpore (negative selection).<ref>https://www.medecinesciences.org/en/articles/medsci/full_html/2017/06/medsci2017336-7p653/medsci2017336-7p653.html</ref><ref name=GH2016>{{cite book |last1=Hall |first1=John E. | name-list-style = vanc |title=Guyton and Hall textbook of medical physiology |url=https://archive.org/details/guytonhalltextbo0000hall |year=2016 |publisher=Elsevier |location=Philadelphia |isbn=978-1-4557-7016-8 |edition=13th|pages=[https://archive.org/details/guytonhalltextbo0000hall/page/466 466]–7}}</ref><ref name="Robbins9thC6">{{cite book |title=Robbins and Cotran Pathologic Basis of Disease |isbn=9780323296397 |edition=9th (online)|section=Chapter 6. Diseases of the immune system. The normal immune system.|last1=Kumar |first1=Vinay |last2=Abbas |first2=Abul K. |last3=Fausto |first3=Nelson |last4=Aster |first4=Jon C. | name-list-style = vanc |date=2014-08-27 }}</ref> Positive selection occurre in thymic cortice e negative selection in thymic medulla.<ref name="MDB2019">{{cite book|last1=Hohl|first1=Tobias M.| veditors = Bennett JE, Dolin R, Blaser MJ |title=Mandell, Douglas, and Bennett's principles and practice of infectious diseases|date=2019|publisher=Elsevier|isbn=9780323482554|edition=9th (online)|chapter=6. Cell mediated defence against infection: Thymic selection of CD4+ and CD8+ T Cells}}</ref> Iste processo es parmittite per hormones e cytokins secretate in thymo, includente [[thymulina]], [[thymopoietina]] e [[thymosina]]s. Thymo es le plus grande e active durante neonatal e preadolescente periodos. Postea, thymic grandor e activitate regressa e su texitos son reimplaciate in parte per texito grasse. Nonobstante, alcun T cell disveloppamente continue al etate adulte. Un studio monstra le importantia del thymo pro adultos e que personnas habente subite un thymectomia (thymo ablation) ha un risco superior de disveloppar un [[cancere]].<ref>https://www.pourquoidocteur.fr/Articles/Question-d-actu/44633-Cette-glande-jugee-inutile-aiderait-lutter-cancer</ref><ref>{{Cite journal|author=Kameron A. Kooshesh, Brody H. Foy, D.Phil., David B. Sykes, Karin Gustafsson & David T. Scadden |title=Health Consequences of Thymus Removal in Adults |journal=The New England Journal of Medicine |date=2023-08-03 |doi=10.1056/NEJMoa2302892}}</ref> {{Refer}} [[Categoria:Organos anatomic]] [[Categoria:Lymphatic systema]] [[Categoria:Immune systema]] qvfalaaxzy5k6ax4kc1m47d5d5csaoz 0 56051 699166 698201 2026-08-27T17:06:40Z InternetArchiveBot 40773 Add 25 books for [[Wikipedia:Verificabilitate]] (20260827)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 699166 wikitext text/x-wiki {{eminente}} [[File:Newtons cradle animation book 2.gif|thumb|Un pendulo de Newton, nominate post le physicista [[Isaac Newton]].]] '''[[Physica]]''' es un branca del [[scientia]] cuje objectos principal de studio es [[materia]] e [[energia]]. Discoperimentos de physica trova applicationes per le [[Scientia natural|scientias natural]] e in [[technologia]]. Historicamente, physica emergeva del revolution scientific del 17e seculo, cresceva rapidemente in le 19e seculo, postea esseva transformate per un serie de discoperimentos in le 20e seculo. Le physica hodie pote esser dividite de un maniera laxe inter physica classic e physica moderne. == Historia antique == Le elementos de lo que deveniva physic esset extrahite primarimente del campos de [[astronomia]], [[optica]], e [[mechanica]], que esseva methodicamente unite per le studio de geometria. Iste disciplinas mathematic comenciava in antiquitate con le Babylonios e con scriptores hellenistic como [[Archimedes]] e [[Ptolemeo]]. Philosophia antiqua includeva, al interim, lo que esseva nominate "[[Physica]]". === Concepto grec === Le movimento verso un comprehension rational del natura comenciava al minus desde le periodo Archaic in Grecia (650–480 a.Chr.) con le [[philosophia presocratic|philosophos presocratic]]. Le philosopho [[Thales|Thales de Mileto]] (7e e 6e seculos a.Chr.), cognominate "le Patre del Scientia" pro refusar acceptar explicationes supernatural, religiose o mythologic pro [[Phenomeno|phenomenos]] natural, proclamava que cata evento habeva un causa natural.<ref>"Iste cambio ab rationamento ecclesiastic a rationamento scientific marcava le initio del methodologia scientific." Singer, C., ''A Short History of Science to the 19th Century'', Streeter Press, 2008, p. 35.</ref> Thales faceva etiam progressos in 580 a.Chr. per suggerer que aqua es le elemento basic, experimentante con le attraction inter [[Magnete|magnetes]] e ambra friccate e formulante le prime [[Cosmologia|cosmologias]] registrate. Anaximandro, famose pro su theoria proto-[[Evolution|evolutionari]], disputava le ideas de Thales e proponeva que, al contrario de aqua, un substantia nominate "apeiron" esseva le fundamento de tote materia. Circa 500 a.Chr., Heraclito proponeva que le unico lege basic que governa le [[Universo]] esseva le principio de mutation e que nihil remane in le mesme stato indefinitemente. Conjunctemente con su contemporaneo Parmenides, illes esseva inter le prime eruditos in physic antique qui contemplava le rolo del [[tempore]] in le universo, un concepto clave que ancora es un thema in le physic moderne. In le [[Epocha classic|periodo classic]] in Grecia (6e, 5e e 4e seculos a.Chr.) e durante le [[Hellenismo|epocha hellenistic]], le philosophia natural gradualmente se disveloppava como un campo de studio excitante e contencioso. [[Aristotele]] (Grec: Ἀριστοτέλης, Aristotélēs) (384-322 a.Chr.), un discípulo de [[Platon]], promoveva le concepto que le observation de phenomenos physic poteva ultimemente condur al discoperta del leges natural que los governa. Le scriptos de Aristotele tracta de [[physica]], [[metaphysica]], [[poesia]], [[theatro]], [[musica]], [[logica]], rhetorica, [[linguistica]], [[politica]], [[governamento]], [[ethica]], [[biologia]] e [[zoologia]]. Ille scribeva le prime obra que se refere a ille linea de studio como "Physica" – in le 4e seculo a.Chr., Aristotele fundava le systema cognoscite as physic aristotelic. Ille essayava a explicar ideas como motion (e gravitate) con le theoria de quatro elementos. Aristotele credeva que tote materia consisteva de aethere, o de una combination de quatro elementos: terra, aqua, aere, e foco. Secundo Aristotele, iste quatro elementos terrestre es capace de inter-transformation e se move verso lor loco natural, assi que un petra cade verso le centro del cosmos, ma le flammes ascende verso le circunferentia. Eventualmente, le physic aristotelic deveniva extrememente popular durante multe seculos in Europa, influentiante le progressos scientific e scholastic del [[Medievo]]. Illo remaneva le paradigma scientific dominante in Europa usque al tempore de [[Galileo Galilei]] e [[Isaac Newton]]. In le prime epocha de [[Grecia antique|Grecia Classic]], le cognoscentia que le Terra es spherical ("rotunde") esseva commun. Circa le anno 240 a.Chr., como resultado de un experimento seminal, Eratostene (276-194 a.Chr.) estimava exactamente su circumferentia. A contrasto con le opiniones geocentric de [[Aristotele]], Aristarcho de Samos (Grec: Ἀρίσταρχος; circa 310 – circa 230 a.Chr.) presentava un argumento explicite pro un modello heliocentric del Systema Solar, es dicere, pro poner le Sol, non le Terra, a su centro. Seleuco de Seleucia, un sequitor del theoria heliocentric de [[Aristarcho]], affirmava que le Terra girava circa su proprie axe, le qual, a su vice, orbitava circum le Sol. Ben que le argumentos usate per ille esseva perdit, Plutarcho affirmava que Seleuco esseva le prime a probar le systema heliocentric per rationamento. In le 3e seculo a.Chr., le mathematico grec [[Archimedes|Archimedes de Syracusa]] (Grec: Ἀρχιμήδης) (287-212 a.Chr.) – generalmente considerate como le maxime grande mathematico del antiquitate e un del plus grande de omne le tempore – posava le bases del hydrostática, statica e calculava le mathematica subiacente del levier. Arquímedes, un científico prominente del antiquitate classic, anque disveloppava systemas elaborate de puleas pro mover objetos grandes con un mínimo de effortio. Le cochlea de Archimedes subiacente le hydroenginieria moderne, e su machines de guerra adjuvava a repellentar le armeas de Roma in le Prime Guerra Punice. Arquímedes anque disrumpava le argumentos de Aristotele e su metaphysica, indicante que esseva impossibile separar mathematica e natura e illo demonstrava convertente theorias mathematic in inventiones practic. De plus, en su obra "De Corporibus Fluitantibus" (c. 250 a.Chr.), Arquímedes disveloppava le lege de flottabilitate, cognoscite etiam como principio de Arquímedes. In mathematica, Arquímedes usa le methodo de exhaustion pro calcular le area sub le arcu de un parábola con le summation de un serie infinite, e dava un approximation remarkablemente accurate de pi. Ille etiam definiva le spirale que portava su nomine, formulae pro le volumines de superficies de revolution e un ingeniose systema pro exprimer numeros multo grande. Ille anque disveloppava le principios de statos de equilibrio e centros de gravitate, ideas que influentiava eminentes eruditos ben cognoscite, como Galileo e Newton. Hipparcho (190-120 a.Chr.), centrando se in astronomia e mathematica, usava technicas geometric sophisticate pro cartographiar le motio de le stellas e planetas, mesmo predecendo le tempores in le quales eclipses solar occurrerea. Ille addeva calculationes del distantia inter le Sol e le Luna e le Terra, basate sur su melioramentos a instrumentos observationale usate a ille época. Un altere del physicos primevole plus famose esseva [[Ptolemeo]] (90-168 EC), un del mentes prominente durante le epocha del Imperio Romano. Ptolomeo esseva le auctore de plure tractatos scientific, de al menos tres del quales esseva de continue importance pro le scientia islamic e european posterior. Le prime es le tractato astronomic nunc cognoscite como le Almagesto (in grec, Ἡ Μεγάλη Σύνταξις, "Le Grande Tractato", originalmente Μαθηματικὴ Σύνταξις, "Tractato Mathematic"). Le secunde es le Geographia, que es un discussion exhaustive del cognoscentia geographic del mundo greco-roman. === India e China === [[File:Hindu-arabic1.jpg|thumb|Le systema de numeration hindu-arabe. Le inscriptiones sur le [[Edictos de Ashoka]] (3e seculo a.Chr.) monstrant que iste systema de numeros esseva usate per le Imperio [[Imperio Maurya|Maurya]].]] In le [[Antiquitate]], tradiciones physic e mathematic importante existeva etiam in le scientias chinese e indian. [[File:Su Song Star Map 1.JPG|left|thumb|260px|Le [[mapas stellar]] de le polymath chines del 11e seculo [[Su Song]] es le plus vetule mapas stellar [[impression sur ligno|imprimite sur ligno]] que ha survivite usque al die nostre. Iste exemplo, datate 1092, usa le projection [[equirectangular]] cylindrical.]] In le philosophia indian, Maharishi Kanada esseva le prime a disveloppar systematicamente una theoria de atomismo circa le anno 200 a.Chr.,<ref>Oliver Leaman, ''Key Concepts in Eastern Philosophy.'' Routledge, 1999, pagina 269.</ref> ben que certe autores lo attribue a una epocha precedente in le 6e seculo a.Chr.<ref>{{harvnb|Chattopadhyaya|1986|pp=169–70}}</ref><ref>{{harvnb|Choudhury|2006|p=202}}</ref> Isto esseva ulteriormente elaborate per le atomistas buddhiste Dharmakirti e Dignāga durante le primo millennio EC.<ref>(Stcherbatsky 1962 (1930). Vol. 1. P. 19)</ref> Pakudha Kaccayana, un philosopho indian del 6e seculo a.Chr. e contemporanee de [[Gautama Buddha]], anque proponeva ideas sobre le constitution atomic del mundo material. Iste philosophos credeva que altere elementos (excepto ether) esseva physicament palpabile e, ergo, consisteva de partículas minúsculas de materia. Le ultime particula minúscula de materia que non poteva esser subdividite ulteriormente esseva nominate Parmanu. Iste philosophos considerava le atomo como indestructibile e, ergo, eternal. Le buddhistas pensava que le atomos esseva objectos minuscule non visibile al oculo nude que nasceva e dispareva in un instantia. Le schola Vaisheshika de philosophos credeva que un atomo esseva simplemente un puncto in spatio. Illo esseva anque le prime a depictar le relationes inter motion e fortia applicate. Le theorias indian sur le [[atomo]] es profunde e intricate in philosophia, como illos se basava sur logica e non super experientia personal o experimento. In le astronomia indian, le ''Aryabhatiya'' de Aryabhata (499 EC) proponeva le rotation del Terra, durante que Nilakantha Somayaji (1444-1544) del schola de astronomia e mathematica de Kerala proponeva un modello semiheliocentric que resembla a le systema de Tycho. Le studio del magnetismo in le China antique remonta al 4e seculo a.Chr. (in le ''Libro del Maestro del Valle del Diavolo''),<ref>Li Shu-hua, "Origine de la Boussole 11. Aimant et Boussole", ''Isis'', Vol. 45, No. 2. (Jul., 1954), p.175</ref> Un importante contributor a iste campo esseva Shen Kuo (1031–1095), un polymath e statista qui esseva le prime a describer le compasso magnetic-needle usate pro navigation, como etiam a establir le concepto de nord ver. In optica, Shen Kuo disveloppava independentemente un camera obscura.<ref name="needham volume 4 part 1 98">[[Joseph Needham]], Volume 4, Part 1, 98.</ref> === Mundo islamic === [[File:Alhazen (122459248).jpg|thumb|left|170px|[[Ibn al-Haytham]] (c. 965–1040).]] In le 7e a 15e seculos, progressos scientific occurreva in le mundo musulman. Multe obras classic in [[India|linguas de India]], [[Assyria|assyrian]], sassanian ([[Persia|persa]]), e [[Grecia|greco]], includente le obras de Aristotele, esseva traducite in [[Lingua arabe|arabe]].<ref name=RobinsonCambridge>{{cite book |editor=Robinson, Francis |editor-link=Francis Robinson |title=The Cambridge Illustrated History of the Islamic World |publisher=Cambridge University Press |year=1996 |pages=228–229}}</ref> Contributiones importante esseva facite per Ibn al-Haytham (965-1040), un scientista arab, considerate como un fundator del [[optica]] moderne. Ptolomeo y Aristotele theorisava que le luce o illumina objectos ex le oculo o que "formas" emane de objectos mesme, durante que al-Haytham (con le nomine latino "Alhazen") suggereva que le luce viage al oculo in radios ex differente punctos sur un objecto. Le obras de Ibn al-Haytham e al-Biruni (973-1050), un scientista persa, eventualmente passava al Europa occidental ubi illos esseva studiate per eruditos como Roger Bacon e Vitello.<ref>{{Harvtxt|Glick|Livesey|Wallis|2005|pp=89–90}}</ref> Ibn al-Haytham usava experimentos controlate in su labor sur optica, ben que le mesura in le qual illo differiva de Ptolemeo es un subjecto de debatto.<ref>{{Cite book |last=Smith |first=Mark |title=From Sight to Light: The Passage from Ancient to Modern Optics |url=https://archive.org/details/fromsighttolight0000smit |publisher=The University of Chicago Press |year=2015 |pages=[https://archive.org/details/fromsighttolight0000smit/page/225 225] |quote=Le mesme vale pro le metodologia de Alhacen. Illo pote apparer moderne pro su forti tendentia empiric e su dependentia de experimentos controlate, ma le approccio de Ptolemeo non esseva minus empiric, e etiam illo esseva fundate in experimentos controlate. Insimul, le duo experimentos de Alhacen que pareva le plus moderne se basava super un precision physicamente inobtenibile in le disegno del apparecchio e in le observation, assi nos debe dubitar que ille los executava realmente como describe— excepto, naturalmente, in su mente. E iste experimentos non esseva nove in conception. Illes esseva clarmente basate sur experimentos equivalent in le Optica de Ptolemeo, aunque Alhacen los reformulava in modo significative e creative pro accommodar le testation de radios de lumine e non de radios visual.}}</ref><ref>{{Cite book |last=Darrigol |first=Olivier |title=A History of Optics from Greek Antiquity to the Nineteenth Century |publisher= Oxford University Press |year=2012 |pages=20}}</ref> Mechanicos arabic como Bīrūnī e Al-Khazini disveloppava un sophisticate "scientia de peso", faciente mesurationes de pesos e volumenes specific.<ref>{{Cite book |last1=Lindberg |first1=David |title=The Cambridge History of Science,Volume 2, Medieval Science |last2=Shank |first2=Michael |year=2013 |pages=984–1108}}</ref> [[Avicenna|Ibn Sīnā]] (980-1037), cognoscite como "[[Avicenna]]", esseva un polímata de Bukhara (en le actual [[Uzbekistan]]) responsabile pro contributiones importante al physica, optica, philosophia e [[medicina]]. Ille publicava su theoria del motio in le ''Libro del Sanation'' (1020), ubi ille argumentava que un impetus es impartite a un projectile per le lanciator, e credeva que illo esseva un virtute temporanee que declinarea mesmo in un vacuo. Ille lo considerava como persistente, necessitante fortias externe como le resistance del aere pro dissipar illo.<ref name=Espinoza>{{cite journal | last1 = Espinoza | first1 = Fernando | date = 2005 | title = An analysis of the historical development of ideas about motion and its implications for teaching | journal = Physics Education | volume = 40 | issue = 2| page = 141 | doi=10.1088/0031-9120/40/2/002|bibcode = 2005PhyEd..40..139E | s2cid = 250809354 }}</ref><ref name=Nasr>{{Cite book |title=The Islamic intellectual tradition in Persia |author=[[Seyyed Hossein Nasr]] & Mehdi Amin Razavi |publisher=[[Routledge]] |date=1996 |isbn=978-0-7007-0314-2 |page=72}}</ref><ref name=Sayili>{{cite journal|doi=10.1111/j.1749-6632.1987.tb37219.x|author=Aydin Sayili|date=1987|title=Ibn Sīnā and Buridan on the Motion of the Projectile|journal=Annals of the New York Academy of Sciences|volume=500|issue=1|pages=477–482|bibcode=1987NYASA.500..477S|s2cid=84784804|author-link=Aydin Sayili}}</ref> Ibn Sina faceva un distinction inter 'fortia' e 'inclination' (appellate "mayl"), e argumentava que un objeto adquirir mayl quando le objecto es in opposition a su motio natural. Ille concludeva que le continuación del motion es atribuite al inclination que es transferite al objeto, e que le objeto remanera in motio usque le mayl es consumite. Ille asseriva etiam que un proyectile in un vacuo non stopparia a minus que illo esset acte sur. Iste conception de motion es congruente con le [[Leges de Newton|prime lege del motion de Newton]], inertia, que affirma que un objecto in motio remanera in motio a minus que illo sia acte per un fortia externe.<ref name=Espinoza /> Iste idea, que disentiva del visu aristotélico, esseva postea describite como "impetus" per John Buridan, qui esseva influentiate per le Libro del Sanation de Ibn Sina.<ref name = "ibn sina and buridan">Sayili, Aydin. "Ibn Sina and Buridan on the Motion the Projectile". Annals of the New York Academy of Sciences vol. 500(1). p.477-482.</ref> [[File:Image-Al-Kitāb al-muḫtaṣar fī ḥisāb al-ğabr wa-l-muqābala.jpg|upright|thumb|Un pagina del "Algebra" de [[Mohamet ibn Musa al-Khwarizmi|al-Khwārizmī]] intitulate ''Algebra''.]] Hibat Allah Abu'l-Barakat al-Baghdaadi (circa 1080 – circa 1165) adoptava e modificava le theoria de Ibn Sina sur le motion de projectiles. En su libro ''Kitab al-Mu'tabar'', Abu'l-Barakat afirma que le motor imparte un inclination violente (''mayl qasri'') sur le movite e que iste diminue como le objecto movente se distingue del motor.<ref name="Gutman">{{Cite book|title=Pseudo-Avicenna, Liber Celi Et Mundi: A Critical Edition|first=Oliver|last=Gutman|publisher=[[Brill Publishers]]|year=2003|isbn=90-04-13228-7|page=193}}</ref> Ille anque proponeva una explication del [[acceleration]] de corporas cadente per le accumulation de incrementos successive de potentia con incrementos successive de [[velocitate]].<ref>[[Alistair Cameron Crombie|Crombie, Alistair Cameron]], ''Augustine to Galileo 2'', p. 67.</ref> Secundo Shlomo Pines, le theoria de motio de al-Baghdaadi esseva "le plus vetule negation del lege dynamic fundamental de Aristotele [a saper, que un fortia constante produce un motio uniforme], [e assi es un] anticipation de maniera vage del lege fundamental de [[mechanica classic]] [a saper, que un fortia applicate continuemente produce aceleración]".<ref>{{cite encyclopedia | last = Pines | first = Shlomo | title = Abu'l-Barakāt al-Baghdādī, Hibat Allah | encyclopedia = [[Dictionary of Scientific Biography]] | volume = 1 | pages = 26–28 | publisher = Charles Scribner's Sons | location = New York | year = 1970 | isbn = 0-684-10114-9 }} <br>([[cf.]] Abel B. Franco (October 2003). "Avempace, Projectile Motion, and Impetus Theory", ''Journal of the History of Ideas'' '''64''' (4), p. 521-546 [528].)</ref> Jean Buridan e Alberto de Sajonia referiva postea a Abu'l-Barakat explicante que le acceleration de un corpore cadente es un resultato de su impetus crescente.<ref name="Gutman" /> Ibn Bajjah (circa 1085 – 1138), cognoscite como "Avempace" in Europa, proponeva que pro cata fortia il ha sempre un fortia de reaction. Ibn Bajjah esseva un critic de Ptolemeo e laborava in crear un nove theoria de velocitate pro substituer le theorisate per Aristotele. Duo futur philosophos supportava le theorias create per Avempace, cognoscite como dinamica avempacean. Illos esseva [[Thomas de Aquino]], un sacerdote catholic, e John Duns Escoto.<ref name=":1" /> Galileo adoptava postea le formula de Avempace "que le velocitate de un objeto date es le differentia inter le potentia motrice de ille objecto e le resistance del medio de motio".<ref name=":1">{{Citation|last=Gracia|first=Jorge J. E.|chapter=Philosophy in the Middle Ages: An Introduction|date=2007-11-26|pages=1–11|publisher=Blackwell Publishing Ltd|isbn=9780470996669|doi=10.1002/9780470996669.ch1|title=A Companion to Philosophy in the Middle Ages}}</ref> Nasir al-Din al-Tusi (1201-1274), un astronomo e mathematico persa qui moriva in [[Bagdad]], introduciva le coppia de Tusi. copernico posteriormente se inspirava fortemente in le labor de al-Din al-Tusi e su discipulos, ma sin alcun recognition.<ref name="cosmosmagazine.com">{{cite web |url=https://cosmosmagazine.com/society/top-10-ancient-arabic-scientists |title=Top 10 ancient Arabic scientists |publisher=Cosmos magazine |date=2011-01-06 |access-date=2013-04-20}}</ref> === Europa medieval === Le cognoscentia del obras antiguas reentrava in le Occidente a traverso de [[Traductiones latin del seculo XII|traductiones de arabe a latino]]. Lor reintroduction, combinate con commentarios theologic judeo-islamic, habeva un grande influentia sur philosophos medieval como Thomas de Aquino. Scholaros [[Scholastica|scholastic]] europee, qui cercava reconciliar le philosophia del philosophos antique classic con le [[theologia christian]], proclamava Aristotele como le pensator maxime grande del mundo antique. In casos ubi illos non contradiceva directemente le [[Biblia]], le physica aristotelic deveniva le fundamento pro le explanationes physical del Ecclesias european. Le quantification deveniva un elemento central del physica medieval.<ref>{{Cite journal |last=Crombie |first=A. C. |date=1961 |title=Quantification in Medieval Physics |url=https://www.jstor.org/stable/228677 |journal=Isis |volume=52 |issue=2 |pages=143–160 |issn=0021-1753}}</ref> Basate super le physica aristotelic, le physica scholastic describiva cosas como movente secunde lor natura essential. Objetos celestiales esseva describite como movente seculo circulos, proque le motion circular perfecte esseva considerate como un propertate innate de objectos que existeva in le reino incorrupte del spheras celestial. Le theoria del impetus, le antecessor del conceptos de inertia e momentum, esseva disveloppate alsi con lineas simile per philosophos medieval como John Philoponus e Jean Buridan. Motiones sub le sphera lunar esseva considerate como imperfecte, e assi non poteva esser expectate que illos monstrarea un motion consistente. Motiones plus ideal in le reino "sublunary" poteva esser attingite solmente per artificio, e ante le 17e seculo, multes non considerava experimentos artificial como un medio valide pro apprender sur le mundo natural. Explanationes physic in le reino sublunary se centrava circum tendentias. Strepes contineva le elemento terra, e objectos terrene tendeva a mover se in linea recte verso le centro de le terra (e le universo in le visu geocentric aristotelic) a minus que illes esseva altrimente prevenite de facer lo.<ref>{{Cite book|last=Lindberg|first=David C.|title=The Beginnings of Western Science|url=https://archive.org/details/beginningsofwest00lind|date=1992|publisher=University of Chicago Press|doi=10.7208/chicago/9780226482064.001.0001|isbn=978-0-226-48231-6}}</ref> == Revolution scientific == Durante le 16e e 17e seculos, occurreva un gran avantiamento del progresso scientific cognoscite como le Revolution Scientific in Europa. Le disatisfaction con approaches philosophic plus vetule habeva comenciate previemente e habeva producite altere cambios in le societate, como le [[Reforma protestante|Reforma protestante,]] ma le revolution in le scientia comenciava quando philosophos natural comenciava a montar un attacco sustenite sur le programma philosophic scholastic e supponeva que schemas descriptive mathematicate adoptate de campos como mechanica e astronomia poteva in realitate producer characterizationes universalmente valide de motio e altere conceptos. === Nicolaus Copernico === [[File:Nikolaus Kopernikus.jpg|thumb|upright|200px|Le astronomo polonese [[Nicolaus Copernico]] (1473–1543) es rememorate pro su disveloppamento de un modello [[Heliocentrism|heliocentric]] del [[Solar System|Systema Solar]].]] Un avanto in [[astronomia]] esseva facite per le astronomo polonese [[Nicolaus Copernico]] (1473-1543) quando, in 1543, ille presentava argumentos solide pro le modello heliocentric del Systema Solar, apparentemente como un medio pro render le tabellas que traciant le motio planetari plus precise e simplificar lor production. In modellos heliocentric del Systema Solar, le Terra orbita le Sol conjunctemente con altere corporas in le [[galaxia]] [[Via Lactee|del Terra]], un contradiction secundo le astronomo greco-egyptian Ptolemeo (2e seculo; vide supra), cuje systema collocava le Terra al centro del Universo e esseva acceptate pro plus que 1,400 annos. Le astronomo greco [[Aristarcho|Aristarcho de Samos]] (c. 310 – c. 230 a. C.) ha suggellite que le Terra revolveva circa le Sol, ma le rationamento de Copernico conducea a un acceptance general durabile de iste idea "revolutionari". Le libro de Copernico que presentava le theoria (De revolutionibus orbium coelestium, "De le Revolutiones del Spheras Celestial") esseva publicate justo ante su morte in 1543 e, como on le considera generalmente como le initio del astronomia moderne, on le considera anque como le initio del Revolution Scientific. Le nove perspectiva de Copernico, insimul con le observationes precise facite per [[Tycho Brahe]], permitteva al astronomo german [[Johannes Kepler]] (1571–1630) formular su leges sur le motion planetari que remane in uso ancora hodie. === Galileo Galilei === [[File:Galileo.arp.300pix.jpg|thumb|upright|left|Galileo Galilei, defensor prime del modern vista scientific e del methodo <br/>(1564–1642)]] Le mathematico, astronomo, e physicista italiano [[Galileo Galilei]] (1564–1642) esseva famose pro su appoio al copernicanismo, su discopertas astronomical, experimentos empirical e su melioramento del telescopio. Como mathematiciano, le rolo de Galileo in le cultura universitari de su epocha esseva subordinate a tres themas major de studio: lege, medicina, e theologia (que esseva intimemente connetite al philosophia). Galileo, tamen, sentiva que le contento descriptive de disciplinas technic meriteva interesse philosophic, particularmente proque le analysi mathematic de observationes astronomical – notabilemente, le analysi de Copernico sur le motiones relative del Sol, Terra, Luna, e planetas – indicava que le affirmations de philosophos sur le natura del universo poteva esser monstrate como erroneous. Galileo anque faceva experimentos mechanical, insistente que le motion mesme – regardless de si illo esseva producite "naturalmente" o "artificialmente" (i.e. deliberatemente) – habeva characteristicas consistentemente universale que poteva esser describe mathematicamente. Le prime studios de Galileo al Universitate de Pisa esseva in medicina, ma ille presto se sentiva atraite verso mathematica e physic. A 19 años, ille discoperiva (e, subsequenteemente, verificava) le natura isochrone del pendulo quando, usando su pulsation, ille chronometrava le oscillationes de un lampada oscillante in le cathedral de Pisa e trovava que illo remaneva le mesme pro cata oscillation, independentemente del amplitude del oscillation. Ille presto deveniva cognoscite per su invention de un balanza hydrostatic e pro su tractato sur le centro de gravitate de corporas solide. Durante su ensegnamento al Universitate de Pisa (1589-1592), ille initiava su experimentos sur le leges de corporas in motion que produceva resultatos tan contradictorie con le doctrinas acceptate de Aristotele que un forte antagonismo esseva provocate. Ille discoperiva que corporas non cade con velocitates proportional a lor pesos. Le famose historia in le qual on dice que Galileo lansava ponderes del [[Turre oblique de Pisa]] es apocryphal, ma ille trovava que le trajectoria de un projectil es un parabola e es credite con conclusiones que anticipateva le [[leges de Newton|leges de motion de Newton]] (e.g. le notion de inertia). Inter iste conclusiones se trova lo que nunc es cognoscite como relativitate galilean, le prime statemento precise sur le proprietates de spatio e tempore foras de geometria tridimensional. [[File:Jupiter and the Galilean Satellites.jpg|thumb|Un montage composite que compara Jupiter (sinistre) e su quatro lunas galilean (de alto a basso: Io, Europa, Ganymede, Callisto).]] Galileo ha essite nominate le "patre del astronomia observation moderne",<ref>{{citation |title=A Short History of Science to the Nineteenth Century |first=Charles |last=Singer |year=1941 |publisher=Clarendon Press |url=https://books.google.com/books?id=mPIgAAAAMAAJ }}, page 217.</ref> le "patre del physic moderne", le "patre del scientia",<ref name="Einstein">{{citation |last=Weidhorn |first=Manfred |title=The Person of the Millennium: The Unique Impact of Galileo on World History |year=2005 |publisher=iUniverse |isbn=0-595-36877-8 |page=[https://archive.org/details/personofmillenni0000weid/page/155 155] |url=https://archive.org/details/personofmillenni0000weid/page/155 }}</ref> e "le patre del scientia moderne".<ref name="finocchiaro2007">[[#Reference-Finocchiaro-2007|Finocchiaro (2007)]].</ref> Secundo Stephen Hawking, "Galileo, forsan plus que alicun altere persona, esseva responsabile pro le nascentia del scientia moderne".<ref>{{Cite journal|title=Galileo and the Birth of Modern Science|journal=[[American Heritage of Invention & Technology|American Heritage's Invention & Technology]]|volume=24|date=2009|page=36|url=https://www.inventionandtech.com/content/galileo-and-birth-modern-science|access-date=2020-09-15}}</ref> Proque le orthodoxia religiose prescribiva un comprension geocentric o tychonic del Systema Solar, le appoio de Galileo al heliocentrismo provocava controversia e ille esseva processate per le [[Inquisition]]. Trovate "vehementemente suspecte de heresia", ille esseva fortiate a recantar e passava le resto de su vita sub custodia domiciliari. Le contributiones que Galileo faceva al obrservation astronomic include le confirmation telescopic del phases de Venus; le discoperta, en 1609, de le quatro satellites plus grande de Jupiter (subsequentemente conferite le nomine collective de le "satellites galilean"); e le observation e analyse de maculas solar. Galileo anque se dedicava a scientia applicate e technologia, inventante, inter altere instrumentos, un [[bussola]] militar. Su discoperta del satellites jovian esseva publicate in 1610 e le permitteva obtener le position de matemático e philosopho al curia de Medici. Como tal, on expectava que ille participarea in debattos con philosophos in le tradition aristotelian e ille habeva un grande audientia pro su proprie publicationes como le Discursus e Demonstrationes Mathematic del Doi Nov Sciencie (publicate foras post su arresto pro le publication del Dialogue Concerning the Two Chief World Systems) e Le Assayer.<ref>{{Harvtxt|Drake|1978}}</ref><ref>{{Harvtxt|Biagioli|1993}}</ref> Le interesse de Galileo in experimentar e formular descriptiones mathematic de motio establiva le experimento como un parte integral del philosophia natural. Iste tradition, que se combineva con le eménfase non-mathematic sur le collection de "historias experimental" per reformistas philosophic como William Gilbert e [[Francis Bacon]], attraheva un sequito significative in le annos que precedeva e succedeva le morte de Galileo, includente Evangelista Torricelli e le participantos in le Accademia del Cimento in Italia; Marin Mersenne e [[Blaise Pascal]] en Francia; Christiaan Huygens en le Pais Basse; e Robert Hooke e Robert Boyle en Anglaterra. === René Descartes === [[File:Frans Hals - Portret van René Descartes.jpg|thumb|upright|[[René Descartes]]<br/>(1596–1650)]] Le philosopho francese [[René Descartes]] (1596-1650) habeva connexiones solide e influence intra le rete de philosophia experimental de ille epocha. Descartes tamen habeva un agenda plus ambicio, que esseva orientate verso le substitution del tradition philosophic scholastic integralmente. Questionante le realitate interpretate per le senso, Descartes cercava restablir systemas explicative philosophic per reducer omne phenomena percipite a esser attribuibile al motion de un mar invisible de "corpusculos". (Notabilemente, ille reserval le pensamento human e [[Deo]] de su schema, considerante illos separate del universo physic). In proponer iste iste schema philosophic, Descartes supponeva que differente typos de motion, como le motion del planetas versus le motion de objectos terrene, non esseva fundamentalmente differente, ma solmente differente manifestationes de un catena interminabile de motiones corpuscular que obediiva a principios universal. Specialmente influential esseva su explanationes pro motiones astronomic circular in terminos del motion vortexal de corpusculos in le spatio (Descartes argumentava, concordante con le credentias, si non le methodos, del Scholasticos, que un [[vacuo]] non poteva existir), e su explanation del [[gravitate]] in terminos de corpusculos que pellava objectos verso le basso.<ref>{{Harvtxt|Shea|1991}}</ref><ref>{{Harvtxt|Garber|1992}}</ref><ref>{{Harvtxt|Gaukroger|2002}}</ref> Descartes, como Galileo, esseva convicite del importantia del explanation mathematic, e ille e su sequitatores esseva figuras clave in le evolution del mathematica e geometria in le 17e seculo. Descriptiones mathematic cartesiane del motion affirmava que omne formulation mathematic deberea esser justificabile in terminos de action physic directe, una position mantenite per Huygens e le philosopho german [[Gottfried Leibniz]], qui, ben que sequente le tradition cartesian, disveloppava su proprie alternative philosophic al Scholasticismo, que ille presentava in su obra de 1714, le Monadologia. Descartes ha essite nominate le "Patrono del Philosophia Moderne", e multe subsequente philosophia occidental es un responsa a su scripturas, que es studiate de propinque usque hodie. En particular, su Meditationes de Prima Philosophia continúa a esser un texto standard in le majoritate de departmentos de philosophia universitari. Le influentia de Descartes in mathematica es equalmente apparente; Le systema de coordination cartesiano — que permette que equationes algebraic sia expressate como formas geometric in un systema de coordination bidimensional — esseva nominate post ille. Ille es attribuite como le patre del geometria analytic, le ponte inter [[algebra]] e [[geometria]], importante pro le discoperta del [[Calculo (mathematica)|calculo]] e [[Analyse (mathematica)|analyse]]. === Christiaan Huygens === [[File: Christiaan_Huygens-painting.jpeg|thumb|upright|left|Christiaan Huygens<br/>(1629–1695)]] Le physicista, mathematico, astronomo, e inventorator nederlandese Christiaan Huygens (1629-1695) esseva le scientista principal in Europa inter Galileo e Newton. Huygens proveniva de un familia de nobilitate que habeva un position importante in le societate nederlandese del 17e seculo; un período in le qual le Republica Nederlandese floreva economicamente e culturalmente. Iste periodo — approximativemente inter 1588 e 1702 — del historia del Nederlandes es cognoscite como le Seculo de Oro nederlandese, un era durante le Revolution Scientific quando le scientia nederlandese esseva inter le plus acclaimate in Europa. A iste tempore, intelectualos e scientistas como René Descartes, [[Baruch Spinoza]], Pierre Bayle, Antonie van Leeuwenhoek, [[John Locke]], e Hugo Grotius resideva in le Nederlandes. Il esseva in iste ambiente intellectual que Christiaan Huygens cresceva. Le patre de Christiaan, Constantijn Huygens, esseva, excepte que un poeta importante, le secretario e diplomate pro le Principes de Orange. Ille cognosceva multe scientistas de su epocha a causa de sus contactos e interesses intellectual, includente René Descartes e Marin Mersenne, e esseva a causa de iste contactos que Christiaan Huygens deveniva consciente de lor obras. Especialmente, Descartes, cuje philosophia mecanistic habeva un influentia enorme sur le proprie obra de Huygens. Postea, Descartes esseva impressionate per le abilitates geometric de Christiaan Huygens, como etiam Mersenne, qui lo baptisava "le nove Archimede" (lo que conducerea Constantijn a referir se a su filio como "mi parve Archimede"). Un infante prodigio, Huygens inició su correspondentia con Marin Mersenne quando ille habeva 17 años. Huygens deveniva interessate in ludos de fortuna quando ille incontrava le obras de Fermat, Blaise Pascal, e Girard Desargues. Il esseva Blaise Pascal qui le incitava a scriber Van Rekeningh in Spelen van Gluck, que Frans van Schooten traduceva e publicava como ''De Ratiociniis in Ludo Aleae'' en 1657. Le libro es le tractato scientific le plus vetule sur iste thema, e a ille tempore le presentation le plus coerente de un approcha mathematic al ludos de fortuna. Duo annos postea, Huygens deriva geometricamente le formulas nunc standard in mechanica classic pro le fortia centripetal e centrifugal in su obra ''De vi Centrifuga'' (1659). Circum le mesme tempore, le recerca de Huygens in [[Chronometria|horologia]] resultava in le invention del pendulo, un avance in chronometria e le chronometro le plus precise pro quasi 300 annos. Le recerca theoritic sur le modo de operation del pendulo eventualmente conducea al publication de uno de sus successos le plus importante: le ''Horologium Oscillatorium''. Iste obra esseva publicate in 1673 e deveniva un del tres tractatos le plus importante del 17e seculo sur mechanica (le altere duo essente le ''Discorsi e dimostrazioni matematiche intorno a due nuove scienze'' de Galileo (1638) e le ''Principia Mathematica de Philosophiæ Naturalis'' de Newton (1687).<ref name="bell">{{cite journal | url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/277775/Christiaan-Huygens?anchor=ref136385 | title=The Horologium Oscillatorium of Christian Huygens | date = 30 Aug 1941 | access-date=14 November 2013 | author=Bell, A. E. | journal=Nature | volume=148 | issue=3748 | pages=245–248 | doi= 10.1038/148245a0| bibcode=1941Natur.148..245B | s2cid=4112797 }}</ref> Le Horologium Oscillatorium es le prime tractato moderne in le qual un problema physic (le motion accelerite de un corpore cadente) es idealisate per un serie de parametros e postea analysate mathematicamente, e illo constitue un del obras seminal de mathematica applicate.<ref name=":0">{{Cite book|last=Yoder|first=Joella G.|url=https://www.cambridge.org/core/books/unrolling-time/1427509C7A14C464B08209322E42ABB6|title=Unrolling Time: Christiaan Huygens and the Mathematization of Nature|date=1988|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-34140-0|location=Cambridge}}</ref><ref name=":5">Bruce, I. (2007). ''[http://www.17centurymaths.com/contents/huygenscontents.html Christian Huygens: Horologium Oscillatorium] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200728132258/http://www.17centurymaths.com/contents/huygenscontents.html |date=2020-07-28 }}''. Translated and annotated by Ian Bruce.</ref> Pro iste ration, Huygens ha essite nominate le prime physicista theoritic e un del fundatores del physica mathematic moderne.<ref name=":6">Dijksterhuis, F.J. (2008) Stevin, Huygens and the Dutch republic. ''Nieuw archief voor wiskunde'', ''5'', pp. 100–107.[https://research.utwente.nl/files/6673130/Dijksterhuis_naw5-2008-09-2-100.pdf]</ref><ref>Andriesse, C.D. (2005) ''Huygens: The Man Behind the Principle''. Cambridge University Press. Cambridge: 6</ref> Le "Horologium Oscillatorium" de Huygens ha exercite un influentia tremende sur le historia del physica, especialmente sur le opera de Isaac Newton, que admirava multo le obra. Per exemplo, le leges que Huygens describiva in le ''Horologium Oscillatorium'' es structuralmente le mesme como le prime duo leges del motion de Newton.<ref>{{cite book|author=Rob Iliffe & George E. Smith |title= The Cambridge Companion to Newton|url=https://books.google.com/books?id=se27CwAAQBAJ&dq=Although+Huygens+does+not+state+his+second+law+in+the+full+generality+found+in+the+Principia%2C+the+model+is+structurally+the+same%3A+first%2C+an+inertial+motion&pg=PA75 |date=2016 |publisher=Cambridge University Press |isbn= 9781107015463 |page=75}}</ref> Cinque annos post le publication de su ''Horologium Oscillatorium'', Huygens describiva su theoria de undas de lumine. Ben que proponite en 1678, illo non esseva publicate usque en 1690 en su Traité de la Lumière. Su theoria mathematic de lumine esseva initialmente rejectite in faveur del theoria corpuscular de lumine de Newton, usque que Augustin-Jean Fresnel adoptava le principio de Huygens pro dar una explication complete del propagation rectilinee e effectos de diffraction del lumine in 1821. Hodie iste principio es cognoscite como le principio Huygens–Fresnel. Como astrónomo, Huygens comenciava a polir lentillos con su fratre Constantijn jr. pro construer telescopios pro recerca astronomic. Ille esseva le prime a identificar le anellos de Saturno como "un anello subtil e plano, nusquam tangente, e inclinate al ecliptica," e discoperiva le prime lunas de Saturno, Titan, usante un telescopio refractante. Excepte le multe importantes discopertas que Huygens faceva in physic e astronomia, e su inventiones de ingeniose dispositivos, ille esseva anque le prime qui introducteva rigor mathematic al description de phenomenas physic. Pro isto, e le facto que ille disveloppava structuras institutional pro recerca scientific sur le continente, on lo ha nominato "le actor principal in 'le creation del scientia in Europa'"<ref>{{Cite book|last=Aldersey-Williams|first=H.|url=https://books.google.com/books?id=7n7VDwAAQBAJ&q=In+the+case+of+two+bodies+which+meet%2C+the+quantity+obtained+by+taking+the+sum+of+their+masses+multiplied+by+the+squares+of+their+velocities+will+be+found+to+beequal+before+and+after+the+collision.%E2%80%99&pg=PP86|title=Dutch Light: Christiaan Huygens and the Making of Science in Europe|date=2020|publisher=Pan Macmillan|isbn=978-1-5098-9332-4|language=en|access-date=28 August 2021|page=24}}</ref>. === Isaac Newton === [[File:GodfreyKneller-IsaacNewton-1689.jpg|thumb|upright|left|Sir Isaac Newton<br/>(1642–1727)]] Le fin del 17e seculo e le initio del 18e seculo vid le realisationes del physico e mathematico del [[Universitate de Cambridge]], Sir [[Isaac Newton]] (1642-1727). Newton, un membre del Royal Society de Anglaterra, combina su proprie discopertas in mechanica e astronomia con anteriores pro crear un systema unic pro describer le functionamento del universo. Newton formulate tres leyes de motion que estipulava le relation inter motion e objectos, e anque le lege del gravitation universal, le ultime del quales poteva esser usate pro explicar le comportamento non solmente de corporas cadente super le Terra ma anque planetas e altere corporas celestial. Pro arrivar a su resultatos, Newton inventava una forma de un ramos totalmente nove de mathématatica: calculus (inventate anque independentemente per Gottfried Leibniz), que deveniva un utensilio essential in multe del posterior disveloppamento in le major parte de ramos de physic. Le revelationes de Newton esseva exponite in su Philosophiæ Naturalis Principia Mathematica ("Principios Mathematic de Philosophia Natural"), cuje publication en 1687 marcava le initio del periodo moderne de mechanica e astronomia. Newton poteva refutar le tradition mechanic cartesian que omne motiones deberia esser explicate in relation al immediate [[fortia]] exercite per corpusculos. Per su tres leyes de motion e le lege del gravitation universal, Newton eliminava le idea que objectos seguerea trayctorias determinate per formas natural e al contrario demonstrava que non solmente le trajectorias regularmente observate, ma tote le motiones future de qualcunque corpore poteva esser deducite mathematicemente basate sur le cognoscentia de lor motion existente, lor [[Massa (quantitate physic)|massa]], e le fortias que ageva sur illos. Sin embargo, le motiones celestial observate non conformava preciseemente a un tractamento newtonian, e Newton, qui era anque profunde interessate in [[theologia]], imaginava que Deo interveniva pro assecurar le continuant stabililate del systema solar. [[File:Gottfried Wilhelm Leibniz, Bernhard Christoph Francke.jpg|thumb|upright|[[Gottfried Wilhelm Leibniz|Gottfried Leibniz]]<br/>(1646–1716)]] Le principios de Newton (ma non su tractamentos matematic) causava controversia con philosophos continental, qui trovava su manco de explication [[Metaphysica|metaphysic]] pro le movimento e le gravitation philosophicamente inacceptabile. A partir circa le 1700, una division amar se aperiva inter le traditiones philosophic continental e britannic, le quales esseva alimentate per dispute calorose, continue e personalissime inter le partidarios de Newton e Leibniz sur le question de prioritate del technicas analytical de calculo, que cata uno habeva disveloppate independentemente. Inicialmente, le traditiones cartesian e leibnizian prevaleva sur le continente (conduce al predominio del notation leibnizian de calculo ubique excepte in Britannia). Newton mesme remaneva privatamente disturbate per le manco de un comprension philosophic del gravitation, ben que ille insistera in su scriptos que tal comprension non era necesse pro inferer su realitate. Con le progression del 18e seculo, philosophos natural continental acceptava sempre plus tosto le disposition del Newtonianos a abdicar explicationes metaphysic ontologic pro motiones describite mathematicamente.<ref>{{Harvtxt|Hall|1980}}</ref><ref>{{Harvtxt|Bertolini Meli|1993}}</ref><ref name="Guicciardini1999">{{Harvtxt|Guicciardini|1999}}</ref> Newton interprete le prime telescopio reflectente functionante<ref name="Wilson2013">{{cite book |author=Raymond N. Wilson |title=Reflecting Telescope Optics I: Basic Design Theory and its Historical Development |chapter-url=https://books.google.com/books?id=nmbyCAAAQBAJ&pg=PA18 |date=2013 |publisher=Springer |isbn=978-3-662-03227-5 |pages=1–10 |chapter=1.1 Period 1608-1672}}</ref> e disveloppava un theoria del color, publicate in ''Opticks'', basate sur le observation que un prisma decompone le luce albe in multe colores que forma le spectra visibile. Ben que Newton explicava le luce como essente composte de particulas minime, una theoria rival del comportamento del luce in terminos de ondas esseva presentado en 1690 por Christiaan Huygens. Tamen, le credentia in le philosophia mecanistic juncte con le reputation de Newton faceva que le theoria de ondas viderea relativemente pauco appoio usque al 19e seculo. Newton anque formulava un lege empirical de refrigeration, studiava le [[velocitate del sono]], investigava series de potencias, demonstrava le theoria binomial generalisate e disveloppava un methodo pro approximar le radices de un function. Su travalio sur series infinite esseva inspirate per le decimales de Simon Stevin.<ref>{{citation |last1=Błaszczyk |first1=Piotr |last2=Katz |first2=Mikhail |author2-link=Mikhail Katz |last3=Sherry |first3=David |arxiv=1202.4153 |doi=10.1007/s10699-012-9285-8 |journal=[[Foundations of Science]] |pages= 43–74|title=Ten misconceptions from the history of analysis and their debunking |volume= 18|year=2012|bibcode=2012arXiv1202.4153B |s2cid=119134151 }}</ref> Le plus importante, Newton monstrava que le motiones de objectos sur Terra e de corporas celestial es governate per le mesme serie de leyes natural, que non esseva capriciose ne malevolente. Per demonstrar le concordantia inter le leyes de motion planetary de Kepler e su proprie theoria de gravitation, Newton removeva anque le ultime dubitas sur heliocentrismo. Per reunir omne le ideas proponité durante le Revolution Scientific, Newton establiva efficacemente le fundamento pro le societate moderne in mathematica e scientia. === Altere complimentos === Durante le periodo del Revolution Scientific, altere brancas de physicas anque attrahiva attention. William Gilbert, medico de corte del Regina [[Elisabeth I de Anglaterra|Elisabeth I]], publicava un importante opera sur magnetismo en 1600, describente como le terra mesme se comporta como un magnete enorme. Robert Boyle (1627-1691) studiava le comportamento de gases inclosite in un camera e formulava le lege del gas nominata pro ille; ille contribueva etiam al physiologia e al fundation del chimia moderne. Un altere facto importante in le revolution scientific esseva le ascension de societates erudité e academias in varie paises. Le prime de illos se trovava in Italia e Germania e esseva brevemente vital. Plus influente esseva le Societate Royal de Angleterre (1660) e le [[Academia de Scientias francese]] (1666). Le prime esseva una institution private in London e incluye científicos como John Wallis, William Brouncker, Thomas Sydenham, John Mayow, e Christopher Wren (qui contribueva non solmente al architectura ma etiam al astronomia e anatomia); le secunde, en París, esseva un institution governamental e includiteva como membro estranie le hollandese Huygens. In le 18e seculo, academias regal importante esseva establite en Berlín (1700) e en San Petersburgo (1724). Le societates e academias provideva le principal opportunitates pro le publication e disputation de resultatos scientific durante e post le revolution scientific. En 1690, James Bernoulli monstrava que le cycloide es le solution al problema del tautochrone; e le sequente anno, en 1691, Johann Bernoulli monstrava que un catena suspendite liberemente a duo punctos formara un catenaria, le curva con le gravitate central le plus basse possibile disponibile a qualcunque catena pendulate inter duo punctos fixe. Ille monstrava alora, en 1696, que le cycloide es le solution al problema del brachistochrone. ==== Prime thermodynamica ==== Un precursor del motor esseva designate per le scientista germane Otto von Guericke qui, en 1650, designava e construeva le prime bomba de vacuo del mundo pro crear un vacuo, como monstrate per le experimento con le hemispheros de Magdeburg. Ille voleva crear un vacuo pro disprovar le supposition de Aristotele, que "Natura abhorrit vacuum". Poco postea, le physicista e chimico irlandese Boyle apprendeva del designos de Guericke e, en 1656, coordinate con le scientista anglese Robert Hooke, construeva un bomba de aere. Usante iste bomba, Boyle e Hooke notava le correlation inter [[pression]] e [[volumine]] pro un gas: PV = k, ubi P es pression, V es volumine, e k es un constante; iste relation es cognoscite como Lege de Boyle. A illo tempore, on assumeva que le aere esseva un systema de particulas immobile, non como un systema de molecules in movimiento. Le concepto de motion thermal veniva duo seculos postea. Ergo, le publication de Boyle in 1660 tracta de un concepto mechanical: le ressorto de aere.<ref>New Experiments physico-mechanicall, Touching the Spring of the Air and its Effects (1660). [http://www.imss.fi.it/vuoto/eboyle.html]</ref> Plus tarde, post le invention del thermometer, le temperatura poteva esser quantificate. Iste instrumento dava a Gay-Lussac le oportunitate de derivar su lege, que conducea poco postea al lege del gas ideal. Ma, ja ante le establishment del lege del gas ideal, un associate de Boyle nominate Denis Papin construeva in 1679 un digester de osso, que es un recipiente claude con un tecto stricte que confina vapor usque que un pression alte es generate. Designos plus tarde implementava un valvula de liberation de vapor pro evitar que le machina exploderea. Observante le valvula mover rítmicamente su su su e verso, Papin concipeva le idea de un motor con piston e cylindro. Nonobstante, ille non persequeva su designo. Tamen, en 1697, basate super le designos de Papin, le ingeniero Thomas Savery construeva le prime motor. Ben que iste prime motores esseva rudimentari e inefficiente, illos attraheva le attention del scientistas eminentie del tempore. Ergo, ante le 1698 e le invention del [[Machina de vapor|Machina de Savery]], cavallones esseva usate pro fornir potentias a polias, attachate a secchios, que elevava aqua ex minas de sal inundate in Angleterra. In le annos a sequer, plus variationes de motores a vapor esseva construité, como le Machina de Newcomen, e plus tarde le Machina de Watt. Con le tempore, iste prime motores eventualmente esserea usate in vice de cavallones. Assi, cata motor comenciava a esser associate con un certe quantitate de "potentia de cavall" dependente de quantos cavallones ille habeva substituite. Le principal problema con iste prime motores esseva que illos esseva lente e goff, convertente minus que 2% del [[combustibile]] introducte in labor in labor utile. In altere parolas, grandes quantitates de carbon (o ligno) debiteva esser arse pro producer solmente un fraction parve de labor resultante. Ergo nasceva le necessitate de un nove scientia de [[dynamica]] de motor. == Disveloppamentos del 18e seculo == [[File:Alessandro Volta.jpeg|thumb|right|[[Alessandro Volta]]<br/>(1745–1827)]] Durante le 18e seculo, le mechanica fundate per Newton esseva disveloppate per plure scientistas, como plus mathematicos apprendeva calculus e elaborava super su formulation initial. Le application de analysi mathematic a problematas de motion esseva cognoscite como mechanica rational, o mathematica mixte (e postea nominate mechanica classic). === Mechanica === [[File:ETH-BIB-Bernoulli, Daniel (1700-1782)-Portrait-Portr 10971.tif (cropped).jpg|thumb|left|[[Daniel Bernoulli]]<br/>(1700–1782)]] En 1714, Brook Taylor derivó le frecuencia fundamental de una cuerda vibrante extendite in terminos de su tension e massa per unitate de longitud per resolver un equation differential. Daniel Bernoulli (1700-1782) faceva importantes studios mathematica sur le comportamento de gases, anticipante le theoria cinematic de gases disveloppate plus que un seculo postea, e ha essite referite como le prime physicista mathematic.<ref>{{Harvtxt|Darrigol|2005}}</ref> En 1733, Daniel Bernoulli deriva le frequentia fundamental e harmonicos de un catena pendente per resolver un equation differential. En 1734, Bernoulli resolvió la ecuación diferencial pro le vibrationes de una barra elastique fixate a un extremo. Le tractamento de Bernoulli del dynamica de fluidos e su examination del fluxo de fluido esseva presentate in su obra de 1738 ''Hydrodynamica''. Mechanica rational tractava principalmente le disveloppamento de tractamentos mathematic elaborate de motiones observate, usante principios newtonian como base, e accentuava le melioration del tractabilitate de calculationes complexe e le disveloppamento de medietates legitime de approximation analytic. Un manual representative contemporanee esseva publicate per Johann Baptiste Horvath. Al fin del seculo, tractamentos analytic esseva sufficientemente rigorose pro verificar le stabilitate del Systema Solar solmente super le base de le leges de Newton sin recurrer a intervention divine — mesmo durante que tractamentos deterministic de systemas tan simple como le problema de tres corporas in gravitation remaneva intrattabile.<ref>{{Harvtxt|Bos|1980}}</ref> In 1705, Edmond Halley prediceva le periodicitate del [[Cometa Halley]], [[William Herschel]] discoperiva Urano in 1781, e Henry Cavendish mensurava le constantia gravitational e determinava le massa del Terra in 1798. In 1783, [[John Michell]] suggereva que alicun objectos poteva esser tan massive que ne mesmo le lumine poteva evader de illos. In 1739, [[Leonhard Euler]] resolviva le equation differentiale ordinar pro un oscillator harmonic sub le influentia de un fortia exterior e notava le phenomeno de resonantia. In 1742, Colin Maclaurin discoperiva su spheroides self-gravitante que rota uniformemente. In 1742, Benjamin Robins publicava su nove principios in ballistica, stabilindo le scientia de aerodynamica. Le labor britannic, continuate per mathematicos tal como Taylor e Maclaurin, restava retro le progressos continental como le seculo se disveloppava. Interim, le labor floreva in academias scientific in le Continente, guidate per mathematicos como Bernoulli e Euler, assi como Joseph-Louis Lagrange, [[Pierre-Simon Laplace]], e Adrien-Marie Legendre. In 1743, Jean le Rond d'Alembert publicava su Tractato de dynamica, in le qual ille introduceva le concepto de fortias general pro systemas accelerante e systemas con restrictiones, e applicava le nove idea de labor virtual pro resolver problemas dynamic, nunc cognoscite como le principio de d'Alembert, como un rival a le secunde lege de motion de Newton. In 1747, Pierre Louis Maupertuis applicava principios minimal a mechanic. In 1759, Euler resolviva le equation differentiale partial pro le vibration de un tambure rectangul. In 1764, Euler examinava le equation differentiale partial pro le vibration de un tambure circular e trovava un del solutiones de functiones de Bessel. In 1776, John Smeaton publicava un articulo sur experimentos relationate a potentia, labor, momentum, e energia cinetic, e supportante le [[conservation de energia]]. In 1788, Lagrange presentava su equationes de motion in Mechanica analytic, in le qual tote le mechanica esseva organisate circa le principio de labor virtual. In 1789, Antoine Lavoisier affirmava le lege de conservation de massa. Le mechanica rational disveloppate in le 18e seculo reciveva expositiones in tanto Mechanica analytic de Lagrange como le Traictato de mechanica celestial de Laplace (1799–1825). === Thermodynamica === Durante le 18e seculo, le termodinamica se disveloppava per le theorias de "fluidos imponderabile" sin peso, tal como calor ("caloric"), [[electricitate]], e phlogiston (que esseva rapideamente renversate como concepto post le identification de gas [[oxygeno]] per Lavoisier al fin del seculo). Supponinte que iste conceptos esseva fluidos real, lor fluition poteva esser sequite per un apparato mechanic o reactiones chimic. Iste tradition de experimento conducerea al disveloppamento de nove tipos de apparatos experimental, tal como le vaso de Leyden; e nove tipos de instrumentos de mesura, tal como le calorimeter, e versiones meliorate de illos vetules, tal como le thermometro. Experimentos anque produciva nove conceptos, tal como le notion de calor latent del experimentator Joseph Black del Universitate de Glasgow e le characterization del fluido electric como fluinte inter locos de excesso e deficit (un concepto ulteriormente reinterpretate in terminos de [[Carga electric|cargas]] positive e negative) del intellectual [[Benjamin Franklin]] de Philadelphia. Franklin anque monstrava que le fulmine es electricitate in 1752. Le theoria de calor acceptate in le 18e seculo lo considerava como un specie de fluido, nominate caloric; ben que iste theoria postea esseva monstrate como erronee, un numero de scientistas adherente a illo tamen faceva importantes decouveras utile pro le disveloppamento del theoria moderne, inter illes Joseph Black (1728–99) e Henry Cavendish (1731–1810). Opponite a iste theoria de caloric, que habeva essite disveloppate principalmente per los chimicos, esseva le theoria minus acceptate que datava del tempore de Newton que le calor es causate per le motiones del particulas de un substantia. Iste theoria mechanic obtineva appoio in 1798 del experimentos con canones de Count Rumford (Benjamin Thompson), qui trovava un relation directe inter calor e energia mechanic. In le prime parte del 18e seculo, on recognosceva que trovar theorias absolute de fortia electrostatic e magnetic simile al principios de motion de Newton esserea un achievement importante, ma nulle de iste sorta se presentava. Iste impossibilitate solmente disappareva lentemente quando le practica experimental deveniva plus extensive e plus raffinate durante le annos initiale del 19e seculo in locos como le novemente establite Royal Institution in London. Interim, le methodos analytic del mechanica rational comenciava a esser applicate a phenomenos experimental, le influentia maxime occurreva con le tractamento analytic del mathematico francese Joseph Fourier del fluxo de calor, publicate in 1822.<ref>{{Harvtxt|Heilbron|1979}}</ref><ref>{{Harvtxt|Buchwald|1989}}</ref><ref>{{Harvtxt|Golinski|1999}}</ref> Joseph Priestley proponeva un lege de inverse quadrato pro electricitate in 1767, e Charles-Augustin de Coulomb introduceva le lege de inverse quadrato pro electrostatica in 1798. Al fin del seculo, le membros del Academia de Scientias francese habeva attingite un dominio clar in le campo.<ref name="Guicciardini1999" /><ref>{{Harvtxt|Greenberg|1986}}</ref><ref>{{Harvtxt|Guicciardini|1989}}</ref><ref>{{Harvtxt|Garber|1999}}</ref> Al mesme tempore, le tradition experimental establite per Galileo e su sequitores persisteva. Le Societate Royal e le Academia Francese de Scientias esseva centros major pro le execution e reporto de labor experimental. Experimentos in mechanica, optica, magnetismo, electricitate static, chimica, e [[physiologia]] non esseva clarmente distinguite un del altere durante le 18e seculo, ma significant differences in schema explicative e, ergo, designo de experimentos emergeva. Experimentatores chimic, per exemplo, resisteva tentativas de impor un schema de fortias abstracte newtonian in le affiliationes chimic, e invece se concentrava sur le isolation e classification de substantias e reactiones chimic.<ref>{{Harvtxt|Ben-Chaim|2004}}</ref> == 19e seculo == === Mechanica === In 1821, William Hamilton initiava su analysis del function characteristic de Hamilton. In 1835, ille enunciava le equationes canonico de motion de Hamilton. In 1813, Peter Ewart supportava le idea del [[conservation de energia]] in su articulo "Sur le mensura del fortia in movimento". In 1829, Gaspard Coriolis introduceva le terminos de labor (fortia tempore distantia) e energia cinetic con le significationes que illos ha hodie. In 1841, Julius Robert von Mayer, un scientista amatorial, scribeva un articulo sur le conservation de energia, ben que su manca de formation academic resultava in su rejection. In 1847, Hermann von Helmholtz enunciava formalmente le lege del conservation de energia. === Electromagnetismo === [[File:Faraday-Millikan-Gale-1913.jpg|thumb|upright|left|[[Michael Faraday]]<br/>(1791–1867)]] In 1800, Alessandro Volta inventava le batteria electric (conocite como le pilo voltaic) e, assi, meliorava le maniera in que currentes electric poteva esser studiate. Un anno postea, Thomas Young demonstrava le natura undulante de lux—que recipieva fortissimo appoio experimental del labor de Augustin-Jean Fresnel—e le principio de interference. In 1820, [[Hans Christian Ørsted]] discoperiva que un conductor portante currente genera un fortia magnetic circum illo, e intra un septimana post le discoperta de Ørsted que arrivava a Francia, [[André-Marie Ampère]] revelava que duo currentes electric parallel exercera fortias reciproc sur se. In 1821, [[Michael Faraday]] construeva un motor alimentate per electricitate, durante que Georg Ohm enunciava su lege de resistance electric in 1826, expriminte le relation inter voltage, currente, e resistance in un circuito electric. In 1831, Faraday (e independentemente [[Joseph Henry]]) discoperiva le effecto reverse, le production de un potential electric o currente per medio del magnetismo – cognoscite como induction electromagnetic; iste duo discopertas es le base del motor electric e del generatore electric, respectivemente. === Leges de thermodynamica === [[File:Baron Kelvin 1906.jpg|thumb|200px|right|{{nowrap|[[William Thomson, 1st Baron Kelvin|William Thomson (Lord Kelvin)]]<br/>(1824–1907)}}]] In le 19e seculo, le connection inter calor e energia mechanic esseva stabilite quantitativemente per Julius Robert von Mayer e [[James Prescott Joule]], qui mesurava le equivalentia mechanic de calor in le annos 1840. In 1849, Joule publicava resultatos de su serie de experimentos (incluse le experimento con rota de paletta) que monstrava que calor es un forma de energia, un facto que esseva acceptate in le annos 1850. Le relation inter calor e energia esseva importante pro le disveloppamento de machinas a vapor, e in 1824 le labor experimental e theoretic de Sadi Carnot esseva publicate. Carnot apprehendeva alcun del ideas de thermodynamica in su discussion sur le efficientia de un machina ideal. Le labor de Sadi Carnot provideva un base pro le formulation del prime lege de thermodynamica—un reformulation del lege de conservation de energia—que esseva statuate circa 1850 per William Thomson, postea cognoscite como Lord Kelvin, e Rudolf Clausius. Lord Kelvin, qui habeva extendite le concepto de zero absolute de gases a omne substantias in 1848, utilisava le theoria de ingenieria de Lazare Carnot, Sadi Carnot, e Émile Clapeyron—assim como le experimentos de James Prescott Joule sur le interchangeabilitate de formas mechanical, chimic, thermal, e electric de labor—pro formular le prime lege. Kelvin e Clausius anque enunciava le secunde lege de thermodynamica, que originalmente esseva formulate in terminos del facto que calor non flue spontaneemente de un corpore plus frigide a un plus calide. Altre formulationes sequeva rapide (pro exemplo, le secunde lege esseva exponite in le influente obra de Thomson e Peter Guthrie Tait "Treatise on Natural Philosophy") e Kelvin, in particular, comprendeva alcun del implicationes general del lege. Le secunde lege esseva le idea que gases consiste de molecules in motion que habeva essite discutite detallatemente per Daniel Bernoulli in 1738, ma que habeva cedite in popularitate e esseva revivite per Clausius in 1857. In 1850, Hippolyte Fizeau e Léon Foucault mesurava le [[velocitate de lumine]] in aqua e trovava que illo es plus lente que in aere, supportante le modello undulante de lux. In 1852, Joule e Thomson demonstrava que un gas que se expande rapidemente refrigerava, ulteriormemente nominate le effecto Joule–Thomson o effecto Joule–Kelvin. Hermann von Helmholtz presentava le idea del morte calor del universo in 1854, le mesme anno que Clausius stabiliva le importantia de dQ/T (le theorema de Clausius) (quamvis ille non nominava ancora le quantitate). === Mecanica statistic (un approche fundamentalmente nove al scientia) === [[File:James Clerk Maxwell big.jpg|thumb|180px|left|[[James Clerk Maxwell]]<br/>(1831–1879)]] In 1859, [[James Clerk Maxwell]] discoperiva le lege de distribution del velocitates molecular. Maxwell monstrava que campos electric e magnetic se propagava foras de lor fonte a un velocitate equal al velocitate del lumine e que le lumine es un del plure formas de radiation electromagnetic, differinte solmente in frequencia e longitut de unda. In 1859, Maxwell elaborava le mathematica del distribution del velocitates del moleculas de un gas. Le theoria undulante de lumine esseva ampiemente acceptate al tempore del labor de Maxwell sur le campo electromagnetic, e postea le studio de lumine e ille de electricitate e magnetismo esseva intime interligate. In 1864, James Maxwell publicava su papeles sur un theoria dynamica del campo electromagnetic, e affirmava que lumine es un phenomenon electromagnetic in le publication de 1873 de "Maxwell's Treatise on Electricity and Magnetism". Iste labor se basava super travalio theoretic per theoreticos german como [[Carl Friedrich Gauss]] e Wilhelm Weber. Le inclusion del calor in motion particulate, e le addition de fortias electromagnetic al dynamica newtonian establiva un base theoretic extrememente robuste pro observationes physic. Le prediction que le lumine representa un transmission de energia sub forma de undas a traverso un "aether luminifere", e le apparente confirmation de iste prediction con le detection per le discipulo de Helmholtz, [[Heinrich Hertz]], de [[radiation electromagnetic]] in 1888, esseva un triumpho major pro le theoria physic e suscitava le possibilitate que anque plus fundamental theorias basate sur le campo poteva esser presto disveloppate.<ref>{{Harvtxt|Buchwald|1985}}</ref><ref>{{Harvtxt|JungnickelMcCormmach|1986}}</ref><ref>{{Harvtxt|Hunt|1991}}</ref><ref>{{Harvtxt|Buchwald|1994}}</ref> Confirmations experimental del theoria de Maxwell esseva aportate per Hertz, qui generava e detegeva ondas electric in 1886 e verificava lor proprietates, al mesme tempore anticipante lor application in radio, television, e altere dispositivos. In 1887, Heinrich Hertz discoperiva le effecto photoelectric. Investigations sur le ondas electromagnetic comenciava poco postea, con multe scientistas e inventores conducente experimentos sur lor proprietates. In le medium al fin del annos 1890, Guglielmo Marconi disveloppava un systema de telegraphia sin filo basate super ondas radio<ref>{{Cite book|last=Windelspecht, Michael|title=Groundbreaking scientific experiments, inventions, and discoveries of the 19th century|url=https://archive.org/details/groundbreakingsc0000wind_y2t6|date=2003|publisher=Greenwood Press|isbn=0-313-31969-3|oclc=50003997|page=[https://archive.org/details/groundbreakingsc0000wind_y2t6/page/195 195]}}</ref>. Le theoria atomic de materia esseva proposte de nove in le prime parte del 18e seculo per le chimico John Dalton e deveniva un del hypothesias del theoria kinetic-molecular de gases disveloppate per Clausius e James Clerk Maxwell pro explicar le lege de thermodynamica. [[File:Boltzmann2.jpg|thumb|180px|left|[[Ludwig Boltzmann]]<br/>(1844-1906)]] Le theoria kinetic, a su vice, conduceva a un approche revolutionari al scientia, le mecanica statistic de Ludwig Boltzmann (1844–1906) e Josiah Willard Gibbs (1839–1903), que studia le statistica del microstatos de un systema e usa le statistica pro determinar le stato de un systema physic. Interrelacionante le probabilitate statistic de certe statos de organisation de iste particulas con le energia de ille statos, Clausius reinterpretava le dissipation de energia como le tendentia statistic de configurationes molecular a moventar se verso statos de plus grande probabilitate, que es statos de plus grande disorganisation (cuneante le termino "[[entropia]]" pro describer le disorganisation de un stato). Le interpretationes statistic versus absolute del secunde lege de thermodynamica generava un controversia que durarea pro plure decadas (producente argumentos como "le demonio de Maxwell"), e que non esserea considerate como definite resolvite usque que le comportamento de atomos esseva stabilite firmemente in le prime parte del 20e seculo.<ref>{{Harvtxt|Smith|Wise|1989}}</ref><ref>{{Harvtxt|Smith|1998}}</ref> In 1902, James Jeans trovava le scala de longitud necessari pro que le perturbationes gravitational cresce in un medio quasi homogeneous static. === Altere disveloppamentos === In 1822, le botanico Robert Brown discoperiva le motion brownian: granos de polen in aqua sub le effecto de movimento resultante de lor bombardamento per le particulas o molecules rapide in le liquido. In 1834, [[Carl Gustav Jakob Jacobi|Carl Jacobi]] discoperiva su ellipsoides uniformemente rotante autogravitante (le ellipsoide de Jacobi). In 1834, John Russell observava un unda aquose solitarie nondecayente (soliton) in le Canal Union presso [[Edimburg]] e usava un tanque de aqua pro studiar le dependentia del velocitates del undas aquatic solitarie sur le amplitude del unda e le profunditate del aqua. In 1835, Gaspard Coriolis examinava theoreticamente le efficacia mechanic de roetas aquatic, e deduceva le effecto Coriolis. In 1842, Christian Doppler proponeva le effecto Doppler. In 1851, Léon Foucault monstrava le rotation del Terra con un pendulo immense (pendulo de Foucault). Il habeva avantios importante in le mechanica continuum in le prime parte del seculo, notabilemente le formulation del lege de elasticitate pro solidos e le discoperta del equationes de Navier-Stokes pro fluidos. == 20e seculo: nascentia del physica moderne == [[File:Mariecurie.jpg|thumb|200px|left|[[Marie Curie|Marie Skłodowska-Curie]]<br/>(1867–1934) Illa ha ganiate duo premios Nobel, le prime in Physica (1903) e le secunde in Chimia (1911).]] Al fin del 19e seculo, le physica habeva evolvite usque al puncto in le qual mechanica classic poteva tractar problemas multo complexe involvente situationes macroscopic; le thermodinamica e le theoria kinetic esseva ben establite; le optica geometric e physic poteva esser comprehendite in terminos de undas electromagnetic; e le leges de conservation pro energia e momentum (e massa) esseva largemente acceptate. Tan profunde esseva iste e altere disveloppamentos que il esseva generalmente acceptate que omnes le leges importante de physica habeva essite discoperite e que, de ora in avant, le recerca concernerea solmente resolver problemas minor e specialmente facer meliorationes in methodo e mensuration. Tamen, circa 1900, seriouse dubitas emergeva circa le completezza de le theorias classic—le triumpho del theorias de Maxwell, pro exemplo, esseva subminite per inadequates que ja habeva comenciate a appare—e lor incapacitate a explicar certe phenomenas physic, tal como le distribution de energia in le radiation de corpores negre e le effecto photoelectric, durante que alcun del formulationes theoretic conducea a paradoxos quando pressite al limite. Physicos prominente como Hendrik Lorentz, Emil Cohn, Ernst Wiechert, e Wilhelm Wien credeva que certe modification de le [[equationes de Maxwell]] poteva provider le base pro tote le leges physic. Iste deficentias del physica classic nunquam esseva resolvite e nove ideas esseva necessari. Al comenciamento del 20e seculo, un revolution major commoviva le mundo del physica, conducente a un nove era, generalmente nominate physica moderne.<ref name="Harvtxt|Agar|2012">{{Harvtxt|Agar|2012}}</ref> === Experimentos de radiation === [[File:J.J Thomson.jpg|thumb|200px|[[J. J. Thomson]] (1856–1940) discoperiva le [[electron]] e [[Isotope|isotopia]] e inventava le [[mass spectrometer]]. Ille recipieva le [[Premio Nobel in Physica]] in 1906.]] In le 19e seculo, experimentatores comenciava a deteger formas de radiation inexpectate: [[Wilhelm Röntgen]] causava sensation con su discoperta de radiographias in 1895; in 1896, Henri Becquerel discoperiva que certe tipos de materia emite radiation de lor proprie accorde. In 1897, J. J. Thomson discoperiva le [[electron]], e nove elementos radioactive trovate per [[Marie Curie|Marie]] e [[Pierre Curie]] generava questions sur le supertoto indestructibile del atomo e le natura del materia. Marie e Pierre introduceva le termino "[[radioactivitate]]" pro describer iste proprietate del materia e isolava le elementos radioactive [[radium]] e [[polonium]]. [[Ernest Rutherford]] e Frederick Soddy identificava duo de le formas de radiation de Becquerel como electrons e le elemento [[helium]]. Rutherford identificava e nominate duo tipos de radioactivitate e in 1911 interpretava evidentia experimental como monstrante que le atomo consiste de un nucleus dense, con carga positive, circumcincte per electrons con carga negative. Tamen, le theoria classic prediceva que iste structura esseva instabile. Le theoria classic anque non reussiva a explicar con successo duo altere resultatos experimental que appariva a fin del 19e seculo. Un de illos esseva le demonstration per Albert A. Michelson e Edward W. Morley—conocite como le experimento de Michelson–Morley—que monstrava que non pare haber un systema de referentia preferite, in reposo respecte al hypothetical aether luminifere, pro describer phenomena electromagnetic. Le studio de radiation e decadentia radioactive continuava a esser un focus preeminente pro recerca physic e chimic usque le annos 1930, quando le discoperta del fissione nuclear per [[Lise Meitner]] e [[Otto Frisch]] aperi le via al exploitation practic de lo que deveniva cognoscite como [[Energia nuclear|energia "atomica"]]. === Theoria de relativitate de Albert Einstein === [[File:Einstein patentoffice.jpg|thumb|[[Albert Einstein]] (1879–1955), fotografate hic in c. 1905]] In 1905, un physicista german de 26 annos nominate [[Albert Einstein]] (tunc un impendulo de patentes in [[Berna]], [[Switza]]) monstrava como mesurationes de tempore e spatio es afficite per le motion inter un observator e lo que es observate. Le theoria radical de relativitate de Einstein revolutionava le scientia. Ben que Einstein faceva multe altere contributiones importante al scientia, le theoria de relativitate solipar representa un del plus grande successos intellectual de tote le tempore. Ben que le concepto de relativitate non esseva introduce per Einstein, ille recognosceva que le velocitate de lumine in vacuo es constante, i.e., le mesme pro omne observatores, e un limite superior absolute pro velocitate. Isto non affecta le vita quotidian de un persona, dato que le majoritate de objectos se move a velocitates multo minus rapide que le velocitate del lumine. Pro objectos que se move approximativemente a le velocitate del lumine, tamen, le theoria de relativitate monstra que chronometros associate con ille objectos will functionar plus lentemente e que le objectos se abbreviara in longitute secundo mesurationes de un observator sur le Terra. Einstein etiam deriveva le celebre equation, E = mc², que expressa le equivalentia inter massa e energia. ==== Relativitate special ==== [[File:GPB circling earth.jpg|thumb|left|Einstein suggereva que la [[gravitation]] es un resultato de [[massa]]s (o lor equivalentias de energia) [[Curvature of spacetime|curvante ("flectente")]] le [[spatio-tempore]] in le qual illos existe, alterante le trajectorias que illos sequi in illo.]] Einstein argumentava que le velocitate del lumine esseva un constantia in omne systemas de referentia inerti e que le lege electromagnetic deberia remaner valide independentemente del systema de referentia—assertiones que rendeva le aether "superflue" al theoria physic, e que affirmava que observationes de tempore e longitud variava relative al modo in le qual le observator se moveva con respecto al objecto que esseva mesurate (lo que deveniva cognoscite como le "theoria special de relativitate"). Anque illo sequiva que massa e energia esseva quantitates interchangeabile secundo le equation E=mc². In un altere articulo publicate le mesme anno, Einstein affirmava que le radiation electromagnetic esseva transmitte in quantitates discrete ("quanta"), secundo un constantia que le physicista theoretic [[Max Planck]] habeva proponite in 1900 pro arrivar a un theoria precise del distribution del radiation del corpores negre—un assumption que explicava le proprietates strange del effecto photoelectric. Le theoria special de relativitate es un formulation del relation inter observationes physic e le conceptos de spatio e tempore. Le theoria surgeva ex contradictiones inter electromagnetismo e le mechanica newtonian e habeva un grande impacto sur ambes iste domainios. Le problema historic original esseva si il esseva significante discuter le "aether" portator de undas electromagnetic e le motion relative a illo e etiam si on poteva deteger tal motion, como esseva infructuosemente essayate in le experimento de Michelson–Morley. Einstein demoliva iste questiones e le concepto de aether in su theoria special de relativitate. Tamen, su formulation basic non involve un theoria electromagnetic detaliate. Ille surge ex le question: "Lo que es tempore?" Newton, in le Principia (1686), habeva dat un responsa inequivoce: "Tempus absolute, ver, e mathematic, de se e ex su proprie natura, flue equabilmente sin relation a ullo externe, e per un altere nomine es appellate duration." Iste definition es fundamental a tote le physica classic. Einstein habeva le ingenio de questionar lo, e trovava que illo esseva incomplete. In loco, cata "observator" necessemente usa su proprie scala de tempore, e pro duo observatores in motion relative, lor scalas de tempore differera. Isto induce un effecto correspondent sur le mesurationes de position. Spatio e tempore deveni conceptos intrelassate, fundamentalmente dependente del observator. Cata observator preside super su proprie structura spatio-temporal o systema de coordination. Nulle essente un puncto de referentia absolute, omnes observatores de eventos date face mesurationes differente sed equalmente valide (e reconciliabile). Lo que remane absolute es affirmate in le postulato de relativitate de Einstein: "Le leges basic de physic es identic pro duo observatores qui ha un velocitate relative constante unespectante le altere." Le theoria special de relativitate habeva un effecto profounde sur le physica: initiatement comenciante como un reevaluation del theoria del electromagnetismo, illo discoperiva un nove lege de symmetria del natura, ora cognoscite como le symmetria de Poincaré, que replaceva le vetule symmetria galilean. Le theoria special de relativitate exercitava un altere effecto de longe durata sur le [[dynamica]]. Ben que initialmente illo esseva credite con le "unification de massa e energia", il deveniva evidente que le dynamica relativistic establiva un distinction ferme inter massa in reposo, que es un proprietate invariant (independentemente del observator) de un particula o systema de particulas, e le energia e momentum de un systema. Le ultime duo es separatemente conservate in omne situationes ma non son invariantes respecte a differente observatores. Le termino "massa" in [[physica de particulas]] subiva un cambio semantic, e desde le fin del 20e seculo, illo denota quasi exclusivemente le massa in reposo (o invariant). ==== Relativitate general ==== In 1916, Einstein poteva generalisar isto plus avant, pro tratar omne statos de motion includente acceleration non uniforme, que deveniva le [[theoria general de relativitate]]. In iste theoria, Einstein specificava anque un nove concepto, le curvature de spatio-tempore, que describeva le effecto gravitational a cata puncto in spatio. In facto, le curvature de spatio-tempore replaceva completamento le lege universal de gravitation de Newton. Secundo Einstein, le forza gravitational in le senso normal es un sorte de illusion causate per le geometria de spatio. Le presentia de un massa causa un curvature de spatio-tempore in le vicinitate del massa, e iste curvature dicte le cammino de spatio-tempore que omne objectos in motion libere debe sequer. Anque esseva predictite per iste theoria que le lumine debe esser subjecte al gravitate - tote le qual esseva verifyate experimentalmente. Iste aspecto de relativitate explicava le phenomena de inflection de lumine circum le sol, predictiva de foros negre, assi como le proprietates del radiation cosm microunde — un revelation que rendeva anomalias fundamental in le hypothese classic de stato steadie. Pro su labor in le relativitate, le effecto photoelectric e le radiation del corpores negre, Einstein recipieva le Premio Nobel in 1921. Le acceptation gradual de le theories de relativitate de Einstein e le natura quantificate del transmission de lumine, e del modello atomic de Niels Bohr creava tan multe problemas como ille solva, conducente a un effortio a plen scala pro restituer le physica super nove principios fundamental. Expansive le relativitate a casos de frames de referentia con acceleration (le "theoria general de relativitate") in le annos 1910, Einstein proposite un equivalence inter le fortia inertial de acceleration e le forza de gravitate, conducente al conclusion que le spatio es curvate e finite in dimension, e le prediction de phenomena como le lensamento gravitational e le distortion de tempore in campos gravitational. === Mechanica quantic === [[File:Max Planck 1878.GIF|thumb|180px|right|[[Max Planck]]<br/>(1858–1947)]] Ben que le relativitate resolveva le conflicto de phenomena electromagnetic demonstrate per Michelson e Morley, un secunde problema theoretical esseva le explanation del distribution de radiation electromagnetic emittite per un corpore nigre; experimento monstrava que a longor longitudes de unda plus brevi, verso le extremo ultraviolet del spectra, le energia se approximava a zero, ma le theoria classic predicte que illo deberia devenir infinite. Isto discrepancia flagrante, cognoscite como le catastropha ultraviolet, esseva resolvite per le nove theoria del [[mechanica quantic]]. Le mecanica quantic es le theoria de atomos e systemas subatomic. Approximatemente le prime 30 annos del 20e seculo representa le periodo del conception e evolution del theoria. Le ideas basic de le theoria del quantos esseva introducite in 1900 per Max Planck (1858–1947), qui receveva le [[Premio Nobel pro Physica]] in 1918 pro su discoverta del natura quantificate de energia. Le theoria quantic (que previemente se confidava in le "correspondentia" a grandis scalas inter le mundo quantificate del [[atomo]] e le continuitates del mundo "classic") esseva acceptate quando le effecto Compton establiva que le lumine porta momentum e pote diffunder se ab particulas, e quando Louis de Broglie affirmava que materia pote esser vidite como comportante se como un unda de maniera simile al modo in le qual undas electromagnetic se comporta como particulas (dualitate unda-particula). [[File:Heisenberg 10.jpg|thumb|180px|left|[[Werner Heisenberg]]<br/>(1901–1976)]] In 1905, Einstein usava le theoria quantic pro explicar le effecto photoelectric, e in 1913 le physicista danese [[Niels Bohr]] usava le mesme constantia pro explicar le stabilitate del atomo de Rutherford como etiam le frequencias del lumine emittite per gas de hydrogeno. Le theoria quantificate del atomo dava loco a un mecanica quantic a plen scala in le annos 1920. Nove principios de un mechanic "quantic" al contrario de un mechanic "classic", formulite in forma de matrice per Werner Heisenberg, [[Max Born]], e Pascual Jordan in 1925, se basava sur le relation probabilistic inter "statos" discrete e negava le possibilitate de causalitate. Le mecanica quantic esseva extensivemente disveloppate per Heisenberg, Wolfgang Pauli, [[Paul Dirac]], e [[Erwin Schrödinger]], qui establiva un theoria equivalente basate sur undas in 1926; ma le "principio de incertitude" de Heisenberg in 1927 (indicante le impossibilitate de mensuration precise e simultanee de position e momentum) e le "interpretation de Copenhagen" de le mecanica quantic (nominate in honor del citate natal de Bohr) continuava a negar le possibilitate de causalitate fundamental, ben que oppositores como Einstein metaphoricamente affirmarea que "Deo non luda a dados con le universo".<ref name="Harvtxt|Kragh|1999">{{Harvtxt|Kragh|1999}}</ref> Le nove mecanica quantic deveniva un utensilio indispensable in le investigation e explication de phenomena al nivello atomic. Anque in le annos 1920, le travalio sur photones e mecanica quantic del scientista indian Satyendra Nath Bose fourniva le base pro le statistica de Bose–Einstein, le theoria del condensato de Bose–Einstein. Le theorema spin-statistica stabile que omne particula in le mecanica quantic pote esser o un [[boson]] (statisticamente Bose–Einstein) o un [[fermion]] (statisticamente Fermi–Dirac). Postea on trovava que omne bosones fundamental transmite fortias, tal como le photon que transmite electromagnetismo. Fermiones es particulas "como electrones e nucleones" e es le constituentes usual del [[materia]]. Le statisticas Fermi–Dirac trovava posteriormente multe altere applicationes, ab astrophysica a designo de [[semiconductor|semiconductores]]. == Physica contemporanee == === Theoria de campos quantic === [[File:Feynman Diagram Gluon Radiation.svg|thumb|287px|right|Un [[diagramma de Feynman]] que representa (de sinistra a dextera) le production de un photon (sinusoide azul) ex le [[annihilation]] de un electron e su complementari [[antiparticula]], le [[positron]]. Le photon deveni un par de [[quark]]–[[antiquark]] e un [[gluon]] (spirale verde) es liberate.]] [[File:Feynman-richard_p.jpg|thumb|Le badge de identification de Los Alamos de [[Richard Feynman]].]] Como le philosophicamente inclinate continuava a debatter le natura fundamental del universe, theorias quantic continuava a esser producite, comenciant con le formulation de un theoria quantic relativistic per [[Paul Dirac]] in 1928. Tamen, tentativas de quantificar integralmente le theoria electromagnetic esseva frustrate durante tote le decadas de 1930 per formulationes theoretical que produceva energias infinite. Iste situation non esseva considerate adequademente resolve usque post le fin del Secunde Guerra Mundial, quando Julian Schwinger, [[Richard Feynman]] e Sin-Itiro Tomonaga, de maniera independente, proponite le technica de renormalisation, que permetteva le establimento de un robuste electrodynamica quantic (QED).<ref>{{Harvtxt|Schweber|1994}}</ref> Interim, nove theorias de particulas fundamental proliferava con le ascension del idea del quantisation de campos per "fortias de exchange" regulate per un exchange de particulas "virtual" de vita breve, que esseva permittite a existit secundo le leyes que governa le incertitudines intrinsece al mundo quantic. Notabilemente, Hideki Yukawa proponeva que le cargas positive del [[Nucleo atomic|nucleo]] se teneva insimul per un forza potente ma de breve distantia mediatisate per un particula con un massa inter illo del electron e [[proton]]. Iste particula, le "pion", esseva identificate in 1947 como parte de lo que deveniva un serie de particulas discoperite post le Secunde Guerra Mundial. Inicialmente, tal particulas esseva trovate como [[Ionisation|radiation ionisante]] causate per radiation cosmic, ma de plus in plus deveniva producer in acceleratores de particulas nove e plus potente.<ref>{{Harvtxt|Galison|1997}}</ref> Extra le physica de particulas, progressos significative de iste epocha includeva: * le invention del [[laser]] (Premio Nobel de Physica in 1964); * le recerca theoritic e experimental del superconductivitate, specialmente le invention de un theoria quantic de superconductivitate per [[Vitaly Ginzburg]] e Lev Landau (Premio Nobel de Physica in 1962) e, postea, su explication via pares Cooper (Premio Nobel de Physica in 1972). Le par Cooper esseva un prime exemplo de quasiparticulas. === Theorias integrate de campos === Einstein considerava que tote interactiones fundamental in le natura pote esser explicite per un theoria sol. Theorias integrate de campos esseva numeros tentativas de "fusionar" plure interactiones. Un de multe formulationes de tal theorias (assim como de theorias de campos in general) es un theoria de calibre, un generalisation del idea de symmetria. Finalmente, le Modello Standard (vide infra) succedeva in le unification del interactiones forti, debil, e electromagnetic. Omne tentativas de unificar le [[gravitation]] con altere cosas ha fallite. === Fisica de particulas e le Modello Standard === [[File:Standard Model of Elementary Particles.svg|left|thumb|250px|Le [[Modello Standard]].]] [[File:Chien-Shiung Wu (1912-1997) in 1958.jpg|right|thumb|Chien-Shiung Wu laborava sur violation de paritate in 1956 e annunciava su resultatos in januario 1957.<ref>{{Cite web|title=Chien-Shiung Wu|date=25 May 2023 |url=https://www.britannica.com/biography/Chien-Shiung-Wu}}</ref>]] Quando le paritate esseva violate in interactiones debile per Chien-Shiung Wu in su experimento, subsequente a isto, on faceva una serie de nove decovrimentos.<ref>{{Cite web|title=Antimatter|url=https://home.cern/science/physics/antimatter|date=2021-03-01}}</ref> Le interaction de iste particulas per dispersion e decadentia forniva un clave a nove theorias quantistic fundamental. [[Murray Gell-Mann]] e Yuval Ne'eman aportava un certe ordine a iste nove particulas per le classificar secundo certe characteristicas, comencianto con lo que Gell-Mann referiva como le "Octuplic Cammino". Ben que su evolution ulterior, le modello de quark, in le prime loco, poteva sembler inadequate pro describer le [[Interaction forte|forte fortias nuclear]], permittente le ascension temporanee de theorias rival como le S-Matrix, le stabilisation del chromodynamica quantic in le annos 1970 fixava un serie de particulas fundamental e de scambio, que permetteva le stabilisation de un "modello standard" basate sur le mathematica de invariantia de calibratura, que describeva con successo omne le fortias excepte le gravitation e que resta generalmente acceptate intra su dominio de application.<ref name="Harvtxt|Kragh|1999"/> Le Modello Standard, basate super le theoria de Yang-Mills,<ref>{{Cite web|title=theory of everything|url=https://ncatlab.org/nlab/show/theory+of+everything}}</ref> gruppa le theoria de interaction electrodebile e le chromodynamica quantic in un structura denote per le gruppo de calibratura SU(3)×SU(2)×U(1). Le formulation del unification del interactiones electromagnetic e [[Interaction debile|debile]] in le Modello Standard es le resultato de labor de Abdus Salam, Steven Weinberg e, subsequenteemente, Sheldon Glashow. Le theoria electrogweak esseva posteriormente confirmate experimentalmente (per le observation de currentes debile neutral),<ref>{{Cite journal|last1=Hasert|first1=F. J.|last2=Faissner|first2=H.|last3=Krenz|first3=W.|last4=Von Krogh|first4=J.|last5=Lanske|first5=D.|last6=Morfin|first6=J.|last7=Schultze|first7=K.|last8=Weerts|first8=H.|last9=Bertrand-Coremans|first9=G. H.|last10=Lemonne|first10=J.|last11=Sacton|first11=J.|date=1973-09-03|title=Search for elastic muon-neutrino electron scattering|url=https://archive.org/details/sim_physics-letters-b_physics-letters_1973-09-03_46_1/page/121|journal=Physics Letters B|language=en|volume=46|issue=1|pages=121–124|doi=10.1016/0370-2693(73)90494-2|bibcode=1973PhLB...46..121H|issn=0370-2693}}</ref><ref>{{Cite journal|last1=Hasert|first1=F. J.|last2=Kabe|first2=S.|last3=Krenz|first3=W.|last4=Von Krogh|first4=J.|last5=Lanske|first5=D.|last6=Morfin|first6=J.|last7=Schultze|first7=K.|last8=Weerts|first8=H.|last9=Bertrand-Coremans|first9=G. H.|last10=Sacton|first10=J.|last11=Van Doninck|first11=W.|date=1973-09-03|title=Observation of neutrino-like interactions without muon or electron in the gargamelle neutrino experiment|url=https://archive.org/details/sim_physics-letters-b_physics-letters_1973-09-03_46_1/page/138|journal=Physics Letters B|language=en|volume=46|issue=1|pages=138–140|doi=10.1016/0370-2693(73)90499-1|bibcode=1973PhLB...46..138H|issn=0370-2693}}</ref><ref>F. J. Hasert ''et al.'' ''Nucl. Phys.'' B73, 1(1974); Paper presented at the London Conference 1974 no 1013.</ref><ref>{{citation |url=http://cerncourier.com/cws/article/cern/29168 |title=The discovery of the weak neutral currents |date=2004-10-04 |publisher=CERN courier |access-date=2008-05-08}}</ref> e esseva distinguite per le Premio Nobel de Physica in 1979.<ref>{{citation |title=The Nobel Prize in Physics 1979 |url=http://www.nobel.se/physics/laureates/1979 |publisher=[[Nobel Foundation]] |access-date=2008-09-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20040803075503/http://www.nobel.se/physics/laureates/1979/ |archive-date=2004-08-03 |url-status=dead }}</ref> Desde le annos 1970, le physica fundamental de particulas ha aportate perspectivas in le [[cosmologia]] del prime universe, particularmente le theoria del [[Big Bang]] proposte como consequentia del [[theoria general de relativitate]] de Einstein. Tamen, a partir del annos 1990, observationes astronomic ha anque aportate nove defias, como le necessitate de nove explicationes pro le stabilisation galactic ("materia obscur") e le apparente acceleration in le expansion del universe ("energia obscur"). In tanto que acceleratores ha confirmate le majoritate del aspectos del Modello Standard mediante le detection de interactiones de particulas anticipate a differente energias de collision, ancora non ha essite trovate un theoria que reconcilia generalmente relativitate con le Modello Standard, ben que multe theoricos credeva que le supersimmetria e le [[Theoria de chordas|theoria de chordas]] esseva un via promittente. Tamen, le [[Large Hadron Collider]], que comenciava a functionar in 2008, non ha trovate alcun evidentia que supporta le supersimmetria e le theoria de cordas.<ref>{{cite web |last=Woit |first=Peter |author-link=Peter Woit |date=20 October 2013 |title=Last Links For a While |url=http://www.math.columbia.edu/~woit/wordpress/?p=6362 |access-date=2 November 2013 |work=Not Even Wrong}}</ref> === Cosmologia === Le cosmologia pote esser considerate un question seriose de recerca con le publication del Theoria General de Relativitate de Einstein in 1915, ben que illo non entrava in le corrente principal del scientia usque al periodo cognoscite como le "Auree epocha de relativitate general". Circa un decada plus tarde, in le medio de lo que esseva nominate le "Grandi Debattito", Hubble e Slipher discoperiva le expansion del universe in le annos 1920 mesurante le displaceamento verso le roge del spectra Doppler de nebulosas galactic. Usante le theoria general de relativitate de Einstein, Lemaître e Gamow formulateva lo que deveniva cognite como le theoria del big bang. Un rival, nominate le theoria del stato constante, esseva concepite per Hoyle, Gold, Narlikar e Bondi. Le radiation cosmic de fundo esseva verificate in le annos 1960 per Penzias e Wilson, e iste discoperta favoriva le theoria del big bang al detrimento del scenario del stato constante. Plus tarde, il habeva travalio per Smoot e alios (1989), inter altere contributoros, usante datos del satellites Cosmic Background Explorer (CoBE) e Wilkinson Microwave Anisotropy Probe (WMAP) que affinava iste observationes. Le annos 1980 (le mesme decada del mensurationes del COBE) viderea anque le proposition del [[theoria del inflation]] per Alan Guth. Recentemente, le problemas del materia obscura e energia obscura ha emergite al summite del agenda cosmologic. === Boson de Higgs === [[File:CMS Higgs-event.jpg|thumb|250px|Un possibile signo de un boson de Higgs ex un collision simulate inter protones-protones. Illo se decompone quasi immediatemente in duo jets de hadrones e duo electrones, visibile como lineas.]] Le 4 de julio 2012, physicos laborante al Large Hadron Collider de CERN annunciava que illes habeva discoperite un nove particula subatomic que resemblava multo le boson de Higgs, un clave potential pro comprender proque particulas elementari ha massa e in le facto del existentia de diversitate e vita in le universe.<ref name="nytimes.com">{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2012/07/05/science/cern-physicists-may-have-discovered-higgs-boson-particle.html?pagewanted=3&_r=1&ref=science |work=The New York Times |first=Dennis |last=Overbye |title=Physicists Find Particle That Could Be the Higgs Boson |date=4 July 2012}}</ref> Pro nunc, alcun physicos la nomina particula "simile a Higgs".<ref name="nytimes.com"/> Joe Incandela, del Universitate de California, Santa Barbara, diceva, "Illo es alique que poterea esser, in le final, un del plus grande observationes de nove phenomenas in nostre campo in le ultime 30 o 40 annos, usque al discoperta de [[Quark|quarks]], pro exemplo."<ref name="nytimes.com"/> Michael Turner, un cosmologo al Universitate de Chicago e le presidente del consilio del centro de physic, diceva: {{Citation|"Isto es un grande momento pro physic de particulas e un puncto de bifurcation — si isto essera le puncto culminante o si essera le prime de multe discopertas que nos indica resolver le questiones vermente importantes que nos ha presentate?"|Michael Turner, Universitate de Chicago<ref name="nytimes.com"/>}} Peter Higgs esseva un de sex physicistas, laborante in tres gruppos independente, qui, in 1964, inventava le notion del campo Higgs ("melassa cosmic"). Le alteres esseva Tom Kibble del Imperial College, London; Carl Hagen del Universitate de Rochester; Gerald Guralnik del Universitate Brown; e François Englert e Robert Brout, ambes del Université libre de Bruxelles.<ref name="nytimes.com"/> Ben que illos nunquam ha essite vidite, campos similar al de Higgs joca un rolo importante in theorias del universo e in theoria de cordas. Sub conditiones certe, secundo le strange rationamento del physic einsteinian, illos pote esser pervadite con energia que exerce un fortia antigravitation. Tales campos ha essite proponite como le fonte de un enorme expansion rapide, cognoscite como inflation, al initio del universo e, possibilemente, como le secreto del energia obscur que ora pare accelerar le expansion del universo.<ref name="nytimes.com"/> === Scientias physic === Con le crescente accessibilitate a technicas analytical avanciate in le 19e seculo, le physica esseva definite tanto, si non plus, per ille technicas que per le recerca de principios universal de motion e energia, e le natura fundamental de materia. Campos como acoustica, geophysica, [[astrophysica]], aerodynamica, [[Plasma (physica)|physica de plasma]], physica de basso temperatura, e physica de stato solide se univa con optica, dynamica de fluidos, [[electromagnetismo]], e [[mechanica]] como areas de recerca physic. In le 20e seculo, le physica anque deveniva intimate connexe con campos como [[electrotechnica]], ingenieria aerospatial, e de material, e physicos comenciava a laborar in laboratorios gubernamental e industrial tanto como in contextos academic. Post le [[Secunde Guerra Mundial]], le population de physicos augmentava dramaticamente, e deveniva centrate in le Statos Unite, durante que, in decadas recente, le physica deveniva un effortio plus international que ullo antea in su historia precedente. == Referentias == {{Reflist|2}} == Fontes == * {{cite book |last=Agar| first=Jon |year=2012 |publication-date=2012 |title=Science in the Twentieth Century and Beyond |url=https://archive.org/details/scienceintwentie0000agar|location=Cambridge |publisher=Polity Press| isbn=978-0-7456-3469-2}}. * {{cite book|last1=Hardie|first1=R. P.|title=PHYSICS|date=2014-09-01|work=Complete Works of Aristotle, Volume 1|pages=315–446|publisher=Princeton University Press|isbn=978-1-4008-3584-3|last2=Gaye|first2=R. K.|doi=10.2307/j.ctt5vjv4w.12}} * {{cite book|last=Ben-Chaim |first=Michael |year=2004 |publication-date=2004 |title=Experimental Philosophy and the Birth of Empirical Science: Boyle, Locke and Newton |url=https://archive.org/details/experimentalphil0000benc |location=Aldershot |publisher=Ashgate |isbn=0-7546-4091-4 |oclc=53887772}}. * {{cite book|last=Bertolini Meli |first=Domenico |year=1993 |publication-date=1993 |title=Equivalence and Priority: Newton versus Leibniz |url=https://archive.org/details/equivalenceprior0000bert |location=New York |publisher=Oxford University Press}}. * {{cite book|last=Biagioli |first=Mario |year=1993 |publication-date=1993 |title=Galileo, Courtier: The Practice of Science in the Culture of Absolutism |location=Chicago |publisher=University of Chicago Press |isbn=0-226-04559-5 |oclc=185632037 |url=https://archive.org/details/galileocourtier00mari }}. * {{cite book |last=Bos |first=Henk |year=1980 |publication-date=1980 |contribution=Mathematics and Rational Mechanics |title=The Ferment of Knowledge: Studies in the Historiography of Eighteenth Century Science |volume=25 |issue=3 |pages=323–324 |editor1-last=Rousseau |editor1-first=G. S. |editor2-last=Porter |editor2-first=Roy |location=New York |publisher=Cambridge University Press|pmc=1139043 }}. * {{cite book|last=Buchwald |first=Jed |year=1985 |publication-date=1985 |title=From Maxwell to Microphysics: Aspects of Electromagnetic Theory in the Last Quarter of the Nineteenth Century |location=Chicago |publisher=University of Chicago Press |isbn=0-226-07882-5 |oclc=11916470 |url=https://archive.org/details/frommaxwelltomic00jedz }}. * {{cite book|last=Buchwald |first=Jed |year=1989 |publication-date=1989 |title=The Rise of the Wave Theory of Light: Optical Theory and Experiment in the Early Nineteenth Century |location=Chicago |publisher=University of Chicago Press |isbn=0-226-07886-8 |oclc=18069573 |url-access=registration |url=https://archive.org/details/riseofwavetheory0000buch }}. * {{cite book|last=Buchwald |first=Jed |year=1994 |publication-date=1994 |title=The Creation of Scientific Effects: Heinrich Hertz and Electric Waves |url=https://archive.org/details/creationofscient0000buch |location=Chicago |publisher=University of Chicago Press |isbn=0-226-07888-4 |oclc=29256963}}. * {{Cite book|last=Chattopadhyaya |first=Debiprasad.|title=History of science and technology in ancient India : the beginnings |year=1986|publisher=Firma KLM Pvt. Ltd|isbn=81-7102-053-4|oclc=45345319}} * {{cite book|last=Darrigol |first=Olivier |year=2005 |publication-date=2005 |title=Worlds of Flow: A History of Hydrodynamics from the Bernoullis to Prandtl |location=New York |publisher=Oxford University Press |isbn=0-19-856843-6 |oclc=237027708 |url-access=registration |url=https://archive.org/details/worldsofflowhist0000darr }}. * {{cite book|last=Drake |first=Stillman |year=1978 |publication-date=1978 |title=Galileo at Work: His Scientific Biography |location=Chicago |publisher=University of Chicago Press |isbn=0-226-16226-5 |oclc=185633608 |url=https://archive.org/details/galileoatwork00stil }}. * {{cite book|last=Galison |first=Peter |year=1997 |publication-date=1997 |title=Image and Logic: A Material Culture of Microphysics |url=https://archive.org/details/imagelogicmateri0000gali |location=Chicago |publisher=University of Chicago Press |isbn=0-226-27917-0 |oclc=174870621}}. * {{cite book|last=Garber |first=Daniel |year=1992 |publication-date=1992 |title=Descartes' Metaphysical Physics |url=https://archive.org/details/descartesmetaphy0000garb |location=Chicago |publisher=University of Chicago Press}}. * {{cite book|last=Garber |first=Elizabeth|author-link=Elizabeth Garber |year=1999 |publication-date=1999 |title=The Language of Physics: The Calculus and the Development of Theoretical Physics in Europe, 1750–1914 |url=https://archive.org/details/languageofphysic0000garb |location=Boston |publisher=Birkhäuser Verlag}}. * {{cite book|last=Gaukroger |first=Stephen |author-link=Stephen Gaukroger |year=2002 |publication-date=2002 |title=Descartes' System of Natural Philosophy |url=https://archive.org/details/descartessystemo0000gauk |location=New York |publisher=Cambridge University Press}}. * {{cite book|last1=Glick |first1=Thomas F. |last2=Livesey |first2=Steven John |last3=Wallis |first3=Faith |year=2005 |title=Medieval Science, Technology, and Medicine: An Encyclopedia |url=https://archive.org/details/medievalsciencet0000unse |publisher=[[Routledge]] |isbn=0-415-96930-1 |oclc=218847614}} * {{cite book|last=Greenberg |first=John |year=1986 |publication-date=1986 |title=Mathematical Physics in Eighteenth-Century France |journal=Isis |volume=77 |pages=59–78 |doi=10.1086/354039|s2cid=144216491 }}. * {{cite book|last=Golinski |first=Jan |year=1999 |publication-date=1999 |title=Science as Public Culture: Chemistry and Enlightenment in Britain, 1760–1820 |journal=Medical History |volume=37 |issue=4 |pages=468–469 |location=New York |publisher=Cambridge University Press|pmc=1036800|doi=10.1017/S002572730005897X}}. * {{cite book|last=Guicciardini |first=Niccolò |year=1989 |publication-date=1989 |title=The Development of Newtonian Calculus in Britain, 1700–1800 |url=https://archive.org/details/developmentofnew0000guic |location=New York |publisher=Cambridge University Press}}. * {{cite book|last=Guicciardini |first=Niccolò |year=1999 |publication-date=1999 |title=Reading the Principia: The Debate on Newton's Methods for Natural Philosophy from 1687 to 1736 |url=https://archive.org/details/readingprincipia0000guic |location=New York |publisher=Cambridge University Press}}. * {{cite book|last=Hall |first=A. Rupert |year=1980 |publication-date=1980 |title=Philosophers at War: The Quarrel between Newton and Leibniz |url=https://archive.org/details/philosophersatwa0000hall |location=New York |publisher=Cambridge University Press}}. * {{cite book|last=Heilbron |first=J. L. |year=1979 |publication-date=1979 |title=Electricity in the 17th and 18th Centuries |url=https://archive.org/details/electricityin17t0000heil |location=Berkeley |publisher=University of California Press}}. * {{cite book|last=Hunt |first=Bruce |year=1991 |publication-date=1991 |title=The Maxwellians |url=https://archive.org/details/maxwellians0000hunt |location=Ithaca |publisher=Cornell University Press}}. * {{cite book |last1=Jungnickel |first1=Christa|author1-link=Christa Jungnickel |last2=McCormmach |first2=Russell |author2-link=Russell McCormmach |year=1986 |publication-date=1986 |title=[[Intellectual Mastery of Nature: Theoretical Physics from Ohm to Einstein]] |location=Chicago |publisher=University of Chicago Press }}. * {{cite book|last=Kragh |first=Helge |year=1999 |publication-date=1999 |title=Quantum Generations: A History of Physics in the Twentieth Century |url=https://archive.org/details/quantumgeneratio0000krag |location=Princeton |publisher=Princeton University Press}}. * {{Cite book|last=Choudhury|first=Sarojakanta.|title=Educational philosophy of Dr. Sarvepalli Radhakrishnan|date=2006|publisher=Deep & Deep Publications|isbn=81-7629-766-6|oclc=224913142}} * {{cite book|last1=Rashed |first1=R. |last2=Morelon |first2=Régis |year=1996 |title=Encyclopedia of the History of Arabic Science |volume=2 |publisher=[[Routledge]] |isbn=0-415-12410-7 |oclc=34731151|title-link=Encyclopedia of the History of Arabic Science }}. * {{cite book|last=Schweber |first=Silvan |year=1994 |publication-date=1994 |title=QED and the Men Who Made It: Dyson, Feynman, Schwinger, and Tomonaga |url=https://archive.org/details/qedmenwhomadeitd0000schw_i5v2 |location=Princeton |publisher=Princeton University Press}}. * {{cite book|last=Shea |first=William|year=1991 |publication-date=1991 |title=The Magic of Numbers and Motion: The Scientific Career of René Descartes |url=https://archive.org/details/magicofnumbersmo0000shea |location=Canton, Massachusetts |publisher=Science History Publications}}. * {{cite book|last=Smith |first=Crosbie|year=1998 |publication-date=1998 |title=The Science of Energy: A Cultural History of Energy Physics in Victorian Britain |location=Chicago |publisher=University of Chicago Press}}. * {{cite book|last1=Smith |first1=Crosbie |last2=Wise |first2=M. Norton |year=1989 |publication-date=1989 |title=Energy and Empire: A Biographical Study of Lord Kelvin |url=https://archive.org/details/energyempirebiog0000smit |location=New York |publisher=Cambridge University Press}}. == Altere lecturas == * Buchwald, Jed Z. and Robert Fox, eds. ''The Oxford Handbook of the History of Physics'' (2014) 976pp; [https://www.amazon.com/Oxford-Handbook-History-Physics-Handbooks/dp/019969625X/ excerpt] * {{cite book |author1=Byers, Nina |author2=Williams, Gary |title=Out of the Shadows: Contributions of Twentieth-Century Women to Physics |publisher=Cambridge University Press |year=2006 |isbn=0-521-82197-5 |url-access=registration |url=https://archive.org/details/outofshadowscont0000unse }} * {{cite book |author=Cropper, William H. |title=Great Physicists: The Life and Times of Leading Physicists from Galileo to Hawking |url=https://archive.org/details/greatphysicistsl0000will |publisher=Oxford University Press |year=2004 |isbn=0-19-517324-4}} * {{cite book |last=Dear| first=Peter |year=2001 |publication-date=2001 |title=Revolutionizing the Sciences: European Knowledge and Its Ambitions, 1500–1700 |url=https://archive.org/details/revolutionizings0000dear_w0y9|location=Princeton |publisher=Princeton University Press |isbn=0-691-08859-4 |oclc=46622656 }}. * {{cite book |author=Gamow, George |title=The Great Physicists from Galileo to Einstein |url=https://archive.org/details/greatphysicistsf0000gamo |url-access=registration |publisher=Dover Publications |year=1988 |isbn=0-486-25767-3|author-link=George Gamow }} * {{cite book |author=Heilbron, John L. |title=The Oxford Guide to the History of Physics and Astronomy |url=https://archive.org/details/oxfordguidetohis0000unse |publisher=Oxford University Press |year=2005 |isbn=0-19-517198-5}} * {{cite book |last=Nye |first=Mary Jo |year=1996 |publication-date=1996 |title=Before Big Science: The Pursuit of Modern Chemistry and Physics, 1800–1940 |url=https://archive.org/details/beforebigscience0000nyem |location=New York |publisher=Twayne |isbn=0-8057-9512-X |oclc=185866968}}. * {{cite book |last=Segrè |first=Emilio |year=1984 |publication-date=1984 |title=From Falling Bodies to Radio Waves: Classical Physicists and Their Discoveries |location=New York |publisher=W. H. Freeman |isbn=0-7167-1482-5 |oclc=9943504 |url-access=registration |url=https://archive.org/details/fromfallingbodie00segr }}. * {{cite book |last=Segrè |first=Emilio |year=1980 |publication-date=1980 |title=From X-Rays to Quarks: Modern Physicists and Their Discoveries |location=San Francisco |publisher=W. H. Freeman |isbn=0-7167-1147-8 |oclc=237246197 |url-access=registration |url=https://archive.org/details/fromxraystoquark0000segr }}. * {{cite book |author=Weaver, Jefferson H. (editor) |title=The World of Physics |url=https://archive.org/details/worldofphysicssm00weav |url-access=registration |publisher=Simon and Schuster |year=1987 |isbn=0-671-49931-9}} A selection of 56 articles, written by physicists. Commentaries and notes by [[Lloyd Motz]] and Dale McAdoo. * de Haas, Paul, [https://web.archive.org/web/20090826083339/http://home.tiscali.nl/physis/HistoricPaper/ "Historic Papers in Physics (20th Century)"] {{Historia del scientia}} [[Category:Physica]] 88azg92h565d6z8d6nlbbr8frysccy8 0 56335 699193 698242 2026-08-27T17:33:56Z InternetArchiveBot 40773 Add 30 books for [[Wikipedia:Verificabilitate]] (20260827)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 699193 wikitext text/x-wiki {{eminente}} Le '''historia del scientia''' tracta le evolution del [[scientia]] ab le [[antiquitate]] usque al presente. Illo comprehende omne tres brancas principal del scientia: le [[Scientia natural|natural]], le [[Scientia social|social]] e le [[Scientias formal|formal]].<ref name = "cohen2021">{{cite book | last = Cohen | first = Eliel | year = 2021 | chapter = The boundary lens: theorising academic activity | title = The University and its Boundaries |edition=1st | url = https://www.routledge.com/The-University-and-its-Boundaries-Thriving-or-Surviving-in-the-21st-Century/Cohen/p/book/9780367562984 | pages = 14–41 | publisher = Routledge | location = New York, New York | isbn = 978-0367562984 | access-date = 8 June 2021 | archive-date = 5 May 2021 | archive-url = https://web.archive.org/web/20210505045450/https://www.routledge.com/The-University-and-its-Boundaries-Thriving-or-Surviving-in-the-21st-Century/Cohen/p/book/9780367562984 | url-status = live }}</ref> Le radices le plus ancian del scientia pote esser traciate usque al [[Egypto antique]] e Mesopotamia circa 3.000 a 1.200 a.Chr.<ref name= "lindberg2007a" >{{cite book | last= Lindberg | first= David C. | year = 2007 | chapter = Science before the Greeks | title= The Beginnings of Western Science| url= https://archive.org/details/beginningsofwest0000lind_d9a5 | pages = [https://archive.org/details/beginningsofwest0000lind_d9a5/page/1 1]–20 | edition = 2nd | location = Chicago | publisher = University of Chicago Press | isbn= 978-0-226-48205-7}}</ref><ref name= "Grant2007a">{{cite book | last= Grant| first= Edward | year = 2007 | chapter = Ancient Egypt to Plato | title= A History of Natural Philosophy | url= https://archive.org/details/historynaturalph00gran| url-access= limited| pages = [https://archive.org/details/historynaturalph00gran/page/n16 1]–26| location = New York | publisher = Cambridge University Press | isbn= 978-052-1-68957-1}}</ref> Le contributiones de iste civilisationes al [[mathematica]], [[astronomia]] e [[medicina]] influentiava posteriormente le philosophia natural grec del antiquitate classic, ubi se faceva tentativas formal de provider explicationes de eventos in le mundo physic basate sur causas natural.<ref name= "lindberg2007a"/><ref name= "Grant2007a"/> Post le cadita del Imperio Roman Occidental, le cognoscimento del conceptiones grec del mundo decadite in le [[Europa Occidental]] que parlava latino durante le prime seculos (400 a 1.000 p.Chr.) del [[Medievo]],<ref name= "lindberg2007i">{{cite book | last = Lindberg | first= David C. | year = 2007 | chapter = The revival of learning in the West | title=The Beginnings of Western Science| url = https://archive.org/details/beginningsofwest0000lind_d9a5 | pages = [https://archive.org/details/beginningsofwest0000lind_d9a5/page/193 193]–224 | edition = 2nd | location = Chicago | publisher = University of Chicago Press | isbn=978-0-226-48205-7}}</ref> ma continuava a prosperar in le Imperio Roman Oriental (o [[Imperio Byzantin|Byzantino]]) que parlava greco. Adjutate per translationes de textos grec, le vision [[Hellenismo|hellenistic]] esseva preservate e absorbite in le mundo musulman arabophone durante le Periodo de Auro Islamic.<ref name= "lindberg2007h">{{cite book | last= Lindberg | first= David C. | year = 2007 | chapter = Islamic science | title= The Beginnings of Western Science| url= https://archive.org/details/beginningsofwest0000lind_d9a5 | pages = [https://archive.org/details/beginningsofwest0000lind_d9a5/page/163 163]–92 | edition = Second | location = Chicago| publisher = University of Chicago Press | isbn=978-0-226-48205-7}}</ref> Le recuperation e assimilation de operas grec e investigationes islamic in Europa Occidental del seculo X a XIII reviveva le studio del philosophia natural in le Occidente.<ref name= "lindberg2007i"/><ref name= "lindberg2007j" >{{cite book | last= Lindberg | first= David C. | year = 2007 | chapter = The recovery and assimilation of Greek and Islamic science | title= The Beginnings of Western Science| url= https://archive.org/details/beginningsofwest0000lind_d9a5 | pages= [https://archive.org/details/beginningsofwest0000lind_d9a5/page/225 225]–253| edition = 2nd | location = Chicago| publisher = University of Chicago Press | isbn= 978-0-226-48205-7}}</ref> Le philosophia natural esseva transformate durante le [[Revolution Scientific]] in le Europa del 16e e 17e seculos,<ref>{{Cite journal |last=Küskü |first=Elif Aslan |date=2022-01-01 |title=Examination of Scientific Revolution Medicine on the Human Body / Bilimsel Devrim Tıbbını İnsan Bedeni Üzerinden İncelemek |url=https://www.academia.edu/87500649 |journal=The Legends: Journal of European History Studies |access-date=28 September 2022 |archive-date=12 January 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230112202215/https://www.academia.edu/87500649 |url-status=live }}</ref><ref>{{cite journal |last=Hendrix |first=Scott E. |title=Natural Philosophy or Science in Premodern Epistemic Regimes? The Case of the Astrology of Albert the Great and Galileo Galilei |journal=Teorie Vědy / Theory of Science |year=2011 |volume=33 |issue=1 |pages=111–132 |doi=10.46938/tv.2011.72 |s2cid=258069710 |url=http://teorievedy.flu.cas.cz/index.php/tv/issue/view/10 |access-date=20 February 2012 |archive-date=18 November 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121118024030/http://teorievedy.flu.cas.cz/index.php/tv/issue/view/10 |url-status=live |doi-access=free }}</ref><ref name= "Principe2011">{{cite book | last= Principe | first= Lawrence M. | year = 2011 | chapter = Introduction | title = Scientific Revolution: A Very Short Introduction | url= https://archive.org/details/scientificrevolu0000prin | pages = [https://archive.org/details/scientificrevolu0000prin/page/1 1]–3 | location = New York| publisher = Oxford University Press | isbn= 978-0-199-56741-6}}</ref> como nove ideas e revelationes se disassociava del conceptiones e traditiones grec precedente.<ref name= "Lindberg1990">{{cite book | last= Lindberg | first= David C. | year = 1990 | chapter = Conceptions of the Scientific Revolution from Baker to Butterfield: A preliminary sketch | title=Reappraisals of the Scientific Revolution | url= https://archive.org/details/reappraisalsofsc0000unse | editor-first1 = David C. | editor-last1 = Lindberg | editor-first2 = Robert S. | editor-last2 = Westman | pages = [https://archive.org/details/reappraisalsofsc0000unse/page/1 1]–26 | edition = First | location = Chicago | publisher = Cambridge University Press | isbn= 978-0-521-34262-9}}</ref><ref name= "lindberg2007n">{{cite book | last= Lindberg | first= David C. | year = 2007 | chapter = The legacy of ancient and medieval science | title= The Beginnings of Western Science| url= https://archive.org/details/beginningsofwest0000lind_d9a5 | pages= [https://archive.org/details/beginningsofwest0000lind_d9a5/page/357 357]–368| edition = 2nd | location = Chicago | publisher = University of Chicago Press | isbn= 978-0-226-48205-7}}</ref><ref name= "Stanford Encyclopedia">{{Cite book|url= https://plato.stanford.edu/archives/fall2016/entries/natphil-ren/|title= The Stanford Encyclopedia of Philosophy|last= Del Soldato|first= Eva|date= 2016|publisher= Metaphysics Research Lab, Stanford University|editor-last= Zalta|editor-first= Edward N.|edition= Fall 2016|access-date= June 1, 2018|archive-date= December 11, 2019|archive-url= https://web.archive.org/web/20191211205744/https://plato.stanford.edu/archives/fall2016/entries/natphil-ren/|url-status= live}}</ref><ref name= Grant2007c>{{cite book | last= Grant | first = Edward | year = 2007 | chapter = Transformation of medieval natural philosophy from the early period modern period to the end of the nineteenth century | title= A History of Natural Philosophy | url= https://archive.org/details/historynaturalph00gran | url-access= limited | pages = [https://archive.org/details/historynaturalph00gran/page/n289 274]–322 | location = New York | publisher = Cambridge University Press | isbn= 978-052-1-68957-1}}</ref> Le Nove Scientia que emergeva esseva plus mechanistic in su vision del mundo, plus integrate con mathematica e plus fidibile e aperite, proque su cognoscimento esseva basate sur un [[methodo scientific]] recentemente definite.<ref name= "lindberg2007n"/><ref name= "gal2021i">{{cite book | last= Gal | first = Ofer | year = 2021 | chapter = The New Science | title = The Origins of Modern Science | url= https://archive.org/details/originsofmoderns0000galo | pages = [https://archive.org/details/originsofmoderns0000galo/page/308 308]–349 | location = New York, New York | publisher = Cambridge University Press | isbn= 978-1316649701}}</ref><ref name= "bowlermorus2020b">{{cite book | last1 = Bowler | first1 = Peter J. | last2 = Morus | first2 = Iwan Rhys | year = 2020 | chapter = The scientific revolution | title = Making Modern Science | pages = 25–57 | edition = 2nd | location = Chicago | publisher = University of Chicago Press | isbn= 978-0226365763}}</ref> Plus de "revolutiones" in le seculos subsequente sequeva tosto. Le revolution chimic del 18e seculo, pro exemplo, introduceva nove methodos e mensurationes quantitative pro le [[chimia]].<ref name= "bowlermorus2020c">{{cite book | last1 = Bowler | first1 = Peter J. | last2 = Morus | first2 = Iwan Rhys | year = 2020 | chapter = The chemical revolution | title = Making Modern Science | pages = 58–82 | edition = 2nd | location = Chicago | publisher = University of Chicago Press | isbn= 978-0226365763}}</ref> In le 19e seculo, nove perspectivas concernente le [[conservation de energia]], le epocha del Terra e le [[evolution]] veniva in concentration.<ref name= "bowlermorus2020d">{{cite book | last1 = Bowler | first1 = Peter J. | last2 = Morus | first2 = Iwan Rhys | year = 2020 | chapter = The conservation of energy | title = Making Modern Science | pages = 83–107 | edition = 2nd | location = Chicago | publisher = University of Chicago Press | isbn= 978-0226365763}}</ref><ref name= "bowlermorus2020e">{{cite book | last1 = Bowler | first1 = Peter J. | last2 = Morus | first2 = Iwan Rhys | year = 2020 | chapter = The age of the earth | title = Making Modern Science | pages = 108–133 | edition = 2nd | location = Chicago | publisher = University of Chicago Press | isbn= 978-0226365763}}</ref><ref name= "bowlermorus2020f">{{cite book | last1 = Bowler | first1 = Peter J. | last2 = Morus | first2 = Iwan Rhys | year = 2020 | chapter = The Darwinian revolution | title = Making Modern Science | pages = 134–171 | edition = 2nd | location = Chicago, Illinois | publisher = University of Chicago Press | isbn= 978-0226365763}}</ref><ref name= "Cahan Natural Philosophy">{{cite book | editor1-last= Cahan | editor1-first= David | title= From Natural Philosophy to the Sciences: Writing the History of Nineteenth-Century Science | url= https://archive.org/details/fromnaturalphilo0000unse | date= 2003 | publisher= University of Chicago Press | location= Chicago |isbn= 978-0-226-08928-7}}</ref><ref>The ''Oxford English Dictionary'' dates the origin of the word "scientist" to 1834.</ref><ref name= "Lightman 19th">{{cite book|last1= Lightman|first1= Bernard|editor1-last= Shank|editor1-first= Michael|editor2-last= Numbers|editor2-first= Ronald|editor3-last= Harrison|editor3-first= Peter|title= Wrestling with Nature |url= https://archive.org/details/isbn_9780226317830|date= 2011|publisher= University of Chicago Press|location= Chicago|isbn= 978-0-226-31783-0|page= [https://archive.org/details/isbn_9780226317830/page/367 367]|chapter=Science and the Public}}</ref> E in le 20e seculo, nove revelationes in [[genetica]] e [[physica]] poneva le bases pro nove subdisciplinas como biologia molecular e physica de particulas.<ref name= "bowlermorus2020h">{{cite book | last1 = Bowler | first1 = Peter J. | last2 = Morus | first2 = Iwan Rhys | year = 2020 | chapter = Genetics | title = Making Modern Science | pages = 197–221 | edition = 2nd | location = Chicago | publisher = University of Chicago Press | isbn= 978-0226365763}}</ref><ref name= "bowlermorus2020k">{{cite book | last1 = Bowler | first1 = Peter J. | last2 = Morus | first2 = Iwan Rhys | year = 2020 | chapter = Twentieth-century physics | title = Making Modern Science | pages = 262–285 | edition = 2nd | location = Chicago | publisher = University of Chicago Press | isbn= 978-0226365763}}</ref> De plus, le preoccupationes industrial e militar, assi como le crescente complexitate de nove interprisas de recerca, introduceva le epocha del "scientia grande," particularmente post le Secunde Guerra Mundial.<ref name= "bowlermorus2020h"/><ref name= "bowlermorus2020k"/><ref name= "bowlermorus2020a">{{cite book | last1 = Bowler | first1 = Peter J. | last2 = Morus | first2 = Iwan Rhys | year = 2020 | chapter = Introduction: Science, society, and history | title = Making Modern Science | pages = 1–24 | edition = 2nd | location = Chicago | publisher = University of Chicago Press | isbn= 978-0226365763}}</ref> == Accostamentos al historia del scientia == Le natura del historia del scientia es un thema de debatto (assi como, per implication, le definition del scientia mesme). Le historia del scientia es frequentemente considerate como un historia linear de progresso<ref> {{cite book |last1 = von Wright |first1 = Georg Henrik |author-link1 = Georg Henrik von Wright |editor-last1 = Burgen |editor-first1 = Arnold |editor-last2 = McLaughlin |editor-first2 = Peter |editor-last3 = Mittelstraß |editor-first3 = Jürgen |editor-link3 = Jürgen Mittelstraß |date = 25 October 2012 |orig-date = 1997 |chapter = Progress: Fact and Fiction |title = The Idea of Progress |url = https://books.google.com/books?id=kZ8gAAAAQBAJ |series = Philosophie und Wissenschaft - Volume 13 |edition = reprint |publication-place = Berlin |publisher = Walter de Gruyter |page = 14 |isbn = 9783110820423 |access-date = 13 October 2023 |quote = In historic reflections on art, cyclic schemas play a prominent role. This is a difference between art history and science history. The idea of linear progress simply does not apply in the esthetic domain. }} </ref>, ma historicos ha comenciate vider le historia como plus complexe.<ref>{{Cite book |last= Kragh |first= Helge |title= An introduction to the historiography of science |date= 1987 |publisher= Cambridge University Press |isbn= 0-521-33360-1 |location= Cambridge [Cambridgeshire] |oclc= 14692886}}</ref><ref>{{Cite book |title= A companion to the history of science |date= 2016 |author= Bernard V. Lightman |isbn= 978-1-118-62077-9 |location= Chichester (GB) |oclc= 950521936 | url = https://books.google.com/books?id=yQj9CgAAQBAJ}}</ref><ref> {{cite book |last1 = Golinski |first1 = Jan |date = 22 July 2008 |orig-date = 1998 |title = Making Natural Knowledge: Constructivism and the History of Science |url = https://books.google.com/books?id=SZcCElvmF7sC |series = Cambridge history of science |edition = revised |publication-place = Chicago |publisher = University of Chicago Press |page = 188 |isbn = 9780226302324 |access-date = 13 October 2023 |quote = [...] historical writing [...] has largely abandoned the aim of telling a story of science's universal progress. }} </ref> Alfred Edward Taylor ha characterisate periodos magre in le avantiamento del discoperta scientific como "bancaruptas periodic del scientia".<ref> {{cite book |last1 = Thomas |first1 = Norman |year = 1961 |title = Great Dissenters |url = https://books.google.com/books?id=FQ_PyhHvACoC |publisher = Norton |page = 25 |access-date = 13 October 2023 |quote = [...] the brilliant Periclean Age, according to Dr. A. E. Taylor, witnessed one of the periodical bankruptcies of science [...]. }} </ref> Le scientia es un activitate human, e contributiones scientific ha provenite de personas de un grande varietate de differente contextos e culturas. Historicos del scientia vider sempre plus lor campo como parte de un historia global de excambio, conflicto e collaboration.<ref>{{Cite book |last= Poskett |first= James |title= Horizons : a global history of science |url= https://archive.org/details/horizonsglobalhi0000posk |date= 2022 |isbn= 978-0-241-39409-0 |location= [London] |oclc= 1235416152}}</ref> Le relation inter scientia e religion ha essite characterisate de manieras diverse in terminos de "conflicto", "harmonia", "complexitate" e "independentia mutual", inter alteres. Eventos in Europa, como le affaire Galileo in le principio del 17e seculo - associate con le revolution scientific e le [[Illuminismo]] - ha conducite scholasticos como John William Draper a postular (circa 1874) un these de conflicto, suggerente que religion e scientia ha essite in conflicto methodologic, factual e politic a transverso le historia. Le these de "conflicto" ha depost perdite le favor inter le majoritate de scientistas contemporanee e historicos del scientia.<ref name="Russel, C.A. 2002 7">{{cite book |author= Russel, C.A. |editor= Ferngren, G.B.|year= 2002| title= Science & Religion: A Historical Introduction |url= https://archive.org/details/sciencereligionh0000unse_p3x7 |page= [https://archive.org/details/sciencereligionh0000unse_p3x7/page/7 7] |publisher= [[Johns Hopkins University Press]] |isbn= 978-0-8018-7038-5 |quote= The conflict thesis, at least in its simple form, is now widely perceived as a wholly inadequate intellectual framework within which to construct a sensible and realistic historiography of Western science.}}</ref><ref name="Shapin1996">{{cite book | author = Shapin, S. | year = 1996 | title = The Scientific Revolution | url = https://archive.org/details/scientificrevolu00shap_0 | url-access = registration | page = [https://archive.org/details/scientificrevolu00shap_0/page/195 195] | publisher = [[University of Chicago Press]] | isbn = 978-0226750200 | quote = In le tardo periodo victorian, illo esseva commun scriber sur le 'belligerentia inter scientia e religion' e presumere que le duo corpores de cultura sempre debeva haber stato in conflicto. Tamen, il es un tempore multo longe desde que iste attitudines esseva retinite per historicos del scientia.}}</ref><ref name="Brooke1991">{{cite book | author = Brooke, J. H.| year = 1991 | title = Science and Religion: Some Historical Perspectives | url = https://archive.org/details/sciencereligions0000broo| page= [https://archive.org/details/sciencereligions0000broo/page/42 42] | publisher = [[Cambridge University Press]] | quote = In its traditional forms, the conflict thesis has been largely discredited.}}</ref> Tamen, alcun philosophos e scientistas contemporanee, como Richard Dawkins,<ref> {{cite book |last1 = Taliaferro |first1 = Charles |author-link1 = Charles Taliaferro |editor-last1 = Oppy |editor-first1 = Graham |editor-link1 = Graham Oppy |editor-last2 = Trakakis |editor-first2 = N. N. |editor-link2 = Nick Trakakis |date = 11 September 2014 |orig-date = 2009 |title = Twentieth-Century Philosophy of Religion |url = https://books.google.com/books?id=N2h_BAAAQBAJ |series = The History of Western Philosophy of Religion, Volume 5 |edition = reprint |publication-place = Abingdon |publisher = Routledge |isbn = 9781317546382 |access-date = 13 October 2023 |chapter = Twentieth-century Philosophy of Religiion: An Introduction |quote = Al levar del 20e seculo, le defensores del these del conflicto es ben representate per Richard Dawkins, E. O. Wilson e Daniel Dennett.}} </ref> ancora subscribe a iste these. Historicos ha accentuate[citation requirite] que fides es necessari pro accordo sur esseres in le natura. In iste lumine, le establimento in 1660 del Societate Royal e su codice de experimentos - fidibile proque esseva testate per su membros - ha devenite un importante capitulo in le historiographia del scientia.<ref>{{Cite book |last= Shapin |first= Steven |title= Leviathan and the air-pump : Hobbes, Boyle, and the experimental life |url= https://archive.org/details/leviathanairpump0000shap_i8j6 |date= 2018 |isbn= 978-0-691-17816-5 |location=Princeton, N.J. |oclc=984327399}}</ref> Multe personas in le historia moderne (typicamente feminas e personas de color) esseva excluse ab communitates scientific elitari e characterisate per le establimento scientific como inferior. Historicos in le annos 1980 e 1990 ha describite le barrieras structural al participation e ha comenciate a recuperar le contributiones de personas ignorate.<ref>{{Cite book |last=Schiebinger |first= Londa L. |title= Nature's body : gender in the making of modern science |url=https://archive.org/details/naturesbodygende0000schi |date= 2013 |publisher= Rutgers University Press |isbn= 978-0-8135-3531-9 |edition= 5th pbk. print |location= New Brunswick, N.J. |oclc= 1048657291}}</ref><ref>{{Cite book |last= Haraway |first= Donna Jeanne |title= Primate visions : gender, race, and nature in the world of modern science |url= https://archive.org/details/primatevisionsge0000hara |date=1989 |publisher= Routledge |isbn=978-1-136-60815-5 |location=New York |oclc=555643149}}</ref> Historicos ha anque investigate le practicas quotidian del scientia, como le travalio de campo e le collection de specimens,<ref>{{Cite journal |last= Kohler |first= Robert E. |date=December 2007 |title=Finders, Keepers: Collecting Sciences and Collecting Practice |journal= History of Science |volume= 45 |issue=4 |pages=428–454 |doi= 10.1177/007327530704500403 |s2cid= 147175644 |issn= 0073-2753}}</ref> le correspondentia,<ref>{{Cite journal |last=Secord |first=Anne |date=December 1994 |title=Corresponding interests: artisans and gentlemen in nineteenth-century natural history |journal=The British Journal for the History of Science |volume= 27 |issue= 4 |pages= 383–408 |doi= 10.1017/S0007087400032416 |s2cid= 144777485 |issn= 0007-0874|doi-access=free }}</ref> le designo,<ref>{{Cite book |last=Nasim |first=Omar W. |title= Observing by hand : sketching the nebulae in the nineteenth century |date= 2013 |isbn= 978-0-226-08440-4 |location=Chicago |oclc=868276095}}</ref> le registro,<ref>{{Cite journal |last=Eddy |first= Matthew Daniel |date= 2016 |title= The Interactive Notebook: How Students Learned to Keep Notes during the Scottish Enlightenment |journal= Book History |volume= 19 |issue=1 |pages=86–131 |doi= 10.1353/bh.2016.0002 |s2cid=151427109 |issn=1529-1499 |url= http://dro.dur.ac.uk/19136/1/19136.pdf |access-date= 17 September 2022 |archive-date=15 June 2022 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220615185141/https://dro.dur.ac.uk/19136/1/19136.pdf |url-status= live }}</ref> e le uso de equipamento de laboratorio e de campo.<ref>{{Cite book |last=Schaffer |first= Simon |date= 1992-06-01 |editor-last= Bud |editor-first= Robert |editor2-last= Cozzens |editor2-first= Susan E. |title= Invisible Connections: Instruments, Institutions, and Science |chapter= Late Victorian metrology and its instrumentation: A manufactory of Ohms |journal=<!---->|series= SPIE Conference Series |volume=10309 |page=1030904 |doi= 10.1117/12.2283709|bibcode= 1992SPIE10309E..04S |s2cid=115323404 }}</ref> == Tempores prehistoric == In tempores prehistoric, cognoscentia e technica se transmitteva de generation a generation per tradition oral. Per exemplo, le domestication de mais pro agricultura ha essite datate a circa 9.000 annos retro in Mexico meridional, ante le evolution de systemas de scriptura.<ref>{{Cite journal | last1=Matsuoka | first1=Yoshihiro | last2=Vigouroux | first2=Yves | last3=Goodman | first3=Major M. | last4=Sanchez G. | first4=Jesus | last5=Buckler | first5=Edward | last6=Doebley | first6=John | title=A single domestication for maize shown by multilocus microsatellite genotyping | url=https://archive.org/details/sim_proceedings-of-the-national-academy-of-sciences-usa_2002-04-30_99_9/page/6080 | journal=Proceedings of the National Academy of Sciences | volume=99 | issue=9 | pages=6080–6084 | date=30 April 2002 | pmid=11983901 | pmc=122905 | doi=10.1073/pnas.052125199 |bibcode=2002PNAS...99.6080M | doi-access=free }}</ref><ref>[https://www.nytimes.com/2010/05/25/science/25creature.html?_r=1 Sean B. Carroll (24 May 2010),"Tracking the Ancestry of Corn Back 9,000 Years" ''New York Times''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170830121104/http://www.nytimes.com/2010/05/25/science/25creature.html?_r=1 |date=30 August 2017 }}.</ref><ref>Francesca Bray (1984), ''[[Science and Civilisation in China]]'' '''VI.2''' '''''Agriculture''''' pp 299, 453 scribe que le [[teosinte]], 'le patre del gran', adjuva le successo e vitalitate del gran quando plantate inter le raderas de su 'infantes', le [[maize]].</ref> Similemente, evidentia archeologic indica le evolution de cognoscentia astronomic in societates prelitterate.<ref>{{Cite book | last=Hoskin | first=Michael | title=Tombs, Temples and their Orientations: a New Perspective on Mediterranean Prehistory | url=https://archive.org/details/tomstemplestheir0000unse | place=Bognor Regis, UK | publisher=Ocarina Books | year=2001 | isbn=978-0-9540867-1-8 }}</ref><ref>{{Cite book | last=Ruggles | first=Clive | author-link=Clive Ruggles | title=Astronomy in Prehistoric Britain and Ireland | url=https://archive.org/details/astronomyinprehi0000rugg | place=New Haven | publisher=Yale University Press | year=1999 | isbn=978-0-300-07814-5 }}</ref> Le tradition oral de societates prelitterate habeva plure characteristicas, del quales le prime esseva su fluiditate.<ref name= "lindberg2007a"/> Nove information esseva constantemente absorbite e adjustate a nove circumstantias o necessitates del communitate. Il non habeva archivos o reportos. Iste fluiditate esseva intimemente ligate al necessitate practic de explicar e justificar un stato presente de affaires.<ref name= "lindberg2007a"/> Altere characteristicas esseva le tendentia a describer le universo como simplemente celo e terra, con un potential mundo subterranee. Illes anque era propense a identificar causas con initios, forniente assi un origine historic con un explication. Il habeva anque un dependentia de un 'homine de medicina' o 'femina sage' pro curar, cognoscentia del causas divin o demoniac de morbos, e in casos plus extreme, pro rituales como exorcismo, divination, cantos e incantationes.<ref name= "lindberg2007a"/> Finalmente, il habeva un inclination a acceptar sin questionar explicationes que poterea esser considerate implausibile in tempores plus moderne, simultaneemente non essente consciente que tal comportamentos credule pote haber presentate problemas.<ref name= "lindberg2007a"/> Le evolution del scriptura permitteva al humanos conservar e communicar cognoscentia trans generationes con multo plus grande precision. Su invention esseva un prerequisito pro le evolution de philosophia e postea scientia in tempores antique.<ref name= "lindberg2007a"/> In ultra, le grado in le qual philosophia e scientia florescerea in tempores antique dependeva del efficacia de un systema de scriptura (p.ex., le uso de alphabetos).<ref name= "lindberg2007a"/> == Le plus antique radices == Le radices le plus ancian de scientia pote esser traciate al [[Egypto antique]] e Mesopotamia circa le 3.000 a 1.200 a.Chr.<ref name="lindberg2007a"/> === Egypto antique === ==== Systema numerari e geometria ==== A partir de circa 3.000 a.Chr., le ancian egyptios developpava un systema numerari que esseva de character decimal e habeva orientate lor cognoscentia de geometria verso resolver problemas practic como illos de agrimensores e constructores.<ref name= "lindberg2007a"/> Lor evolution de geometria esseva per se un evolution necessari de agrimensura pro preservar le disposition e proprietate del terreno agricole, que esseva inundate annualmente per le fluvio Nilo. Le triangulo rectangule de 3-4-5 e altere regulas de geometria esseva usate pro construer structuras rectilinear, e le architectura de postes e linteles de Egypto. ==== Maladia e sanation ==== [[File:PEbers c41-bc.jpg|thumb|upright|Le Papyrus Ebers (circa 1550 a.Chr.) ex le [[antique Egypto]].]] Egyptia anque esseva un centro de recerca alchimic pro multo del Mediterraneo. Basate in le papyros medicinal scribite inter 2.500 e 1.200 a.Chr., le ancian egyptios credeva que le morbo esseva principalmente causate per le invasion de corpores per fortias malevole o spiritos.[2] Assi, ultra usar medicamentos, lor therapias de cura includeva preces, incantationes e ritual.<ref name= "lindberg2007a"/> Le Papiro Ebers, scribite circa 1.600 a.Chr., contine prescriptiones medicinal pro tractar morbos associate con le oculos, bucca, cute, organos interne, e extremitates, alsi como abscessos, feritas, combustiones, ulceres, glandulas inflammate, tumores, cephaleas, e mesme halito mal.<ref name= "lindberg2007a"/> Le Papiro Edwin Smith, scribite circa le mesme periodo, contine un manual chirurgic pro tractar feritas, fracturas, e dislocationes. Le egyptios credeva que le efficacia de lor medicamentos dependeva del preparation e administration sub rituales appropriate.<ref name= "lindberg2007a"/> Historicos medicinal crede que le pharmacologia antique egyptian, pro exemplo, esseva largemente inefficace.<ref name=autogenerated1>{{cite book |last=Perkins |first=Michael D. |chapter=Pharmacological Practices of Ancient Egypt |title=Proceedings of the 10th Annual History of Medicine Days |hdl=1880/51835 |editor=W. A. Whitelaw |access-date=9 March 2010 |url=http://www.hom.ucalgary.ca/Dayspapers2001.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20080407062556/http://www.hom.ucalgary.ca/Dayspapers2001.pdf |language=en |publisher=Faculty of Medicine, The University of Calgary |location=Calgary |date=2001 |pages=5–11 |archive-date=2008-04-07 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080407062556/http://www.hom.ucalgary.ca/Dayspapers2001.pdf |date=2008-04-07 }}</ref> E le Papiro Ebers e le Papiro Edwin Smith applicava le sequente componentes al tractamento del morbo: examination, diagnose, tractamento, e prognosis,<ref>{{cite encyclopedia |title=Edwin Smith papyrus: Egyptian medical book |url=https://www.britannica.com/topic/Edwin-Smith-papyrus |encyclopedia=Encyclopædia Britannica |access-date=21 December 2016 |archive-date=1 November 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141101084403/https://www.britannica.com/EBchecked/topic/179901/Edwin-Smith-papyrus |url-status=live }}</ref> le quales monstra parallelos fortissime al methodo empiric basic del scientia e, secundo G.E.R. Lloyd,<ref>Lloyd, G.E.R. "The development of empirical research", in his ''Magic, Reason and Experience: Studies in the Origin and Development of Greek Science''.</ref> jocava un rolo significante in le evolution de iste methodologia. ==== Calendario ==== Le antique egyptios etiam developpava un calendario official que contineva dece menses, trenta dies cata uno, e cinque dies al fin del anno.<ref name= "lindberg2007a"/> Al contrario del calendario babylonian o de illos usate in le metropoles grec de ille epocha, le calendario official egyptian esseva multo plus simple, proque illo esseva fixe e non prendeva in consideration cyclos lunar e solar.<ref name= "lindberg2007a"/> === Mesopotamia === [[File:Divinatory livers Louvre AO19837.jpg|thumb|upright=0.6|Modellas de argilla de figatos de animales que datan del 19e al 18e seculo a.Chr., trovate in le palatio regal a [[Mari, Syria|Mari]] in lo que nunc es Syria.]] Le antique mesopotamianos habeva un cognoscentia extensive sur le proprietates chimic de argilla, arena, metallos, bitumine, petra, e altere materiales natural, e applicava iste cognoscentia a usos practic in le manufactura de ceramica, faience, vitro, sapon, metallos, stucco de calce, e impermeabilisation. Le metallurgia requireva cognoscentia sur le proprietates de metallos. Nonobstante, le mesopotamianos pare haber habite pauco interesse in colliger information sur le mundo natural pro le mer facto de colliger information e esseva multo plus interessate in studiar le maniera in le qual le deos habeva ordinate le universo. Le biologia de organismos non-human esseva generalmente scripte solmente in le contexto de disciplinas academic principal. Le physiologia animal esseva studiate extensivemente pro le scopo de divination; le anatomia del hepate, que esseva viste como un organo importante in la haruspice, esseva studiate con particular detalio intensive. Anque le comportamento animal esseva studiate pro scopos divinatori. Le majoritate del information sur le education e domestication de animales probabilemente esseva transmittite oralmente sin esser scripte, ma un texto sur le education de cavallos ha supervivite.<ref name="McIntosh2005"/> ==== Medicina mesopotamic ==== Le antique mesopotamianos non faceva distinction inter 'scientia rational' e magia.<ref name="Farber1995">{{Cite book|last=Farber|first=Walter|date=1995 |chapter=Witchcraft, Magic, and Divination in Ancient Mesopotamia|title=Civilizations of the Ancient Near East|volume=3|location=New York City, New York|publisher=Charles Schribner's Sons, MacMillan Library Reference USA, Simon & Schuster MacMillan|pages=[https://archive.org/details/isbn_9780684192796/page/1891 1891–1908]|isbn=978-0-684-19279-6 |url=https://archive.org/details/isbn_9780684192796/page/1891 |access-date=12 May 2018}}</ref><ref name="Abusch">{{cite book |last=Abusch|first=Tzvi|title=Mesopotamian Witchcraft: Towards a History and Understanding of Babylonian Witchcraft Beliefs and Literature|url=https://books.google.com/books?id=Slhv-0ewLHwC|location=Leiden, The Netherlands |publisher=Brill|year=2002|isbn=978-90-04-12387-8|page=56|access-date=7 May 2020|archive-date=3 August 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200803051833/https://books.google.com/books?id=Slhv-0ewLHwC|url-status=live}}</ref><ref name="Brown">{{cite book|last=Brown|first=Michael|date=1995|title=Israel's Divine Healer|url=https://books.google.com/books?id=KCzmNKnLqMkC|location=Grand Rapids, Michigan|publisher=Zondervan|isbn=978-0-310-20029-1|page=42|access-date=7 May 2020|archive-date=3 August 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200803054328/https://books.google.com/books?id=KCzmNKnLqMkC|url-status=live}}</ref> Quando un persona deveniva malade, medicos prescribeva formulas magic a esser recitate assi como tractamentos medicinal.<ref name="Farber1995"/><ref name="Abusch"/><ref name="Brown"/><ref name="McIntosh2005">{{cite book|last1=McIntosh|first1=Jane R.|title=Ancient Mesopotamia: New Perspectives|date=2005|publisher=ABC-CLIO|location=Santa Barbara, California, Denver, Colorado, and Oxford, England|isbn=978-1-57607-966-9|pages=273–276|url=https://books.google.com/books?id=9veK7E2JwkUC&q=science+in+ancient+Mesopotamia|access-date=3 October 2020|archive-date=5 February 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210205162758/https://books.google.com/books?id=9veK7E2JwkUC&q=science+in+ancient+Mesopotamia|url-status=live}}</ref> Le prime prescriptiones medicinal appare in sumeriano durante le Tertie Dynastia de Ur (circa 2112 a.Chr. – circa 2004 a.Chr.).<ref>{{cite journal |title=Medicine, Surgery, and Public Health in Ancient Mesopotamia |first=R D. |last=Biggs |journal=Journal of Assyrian Academic Studies |volume=19 |number=1 |year=2005 |pages=7–18}}</ref> Tamen, le texto medicinal babylonian le plus extensive es le Manual Diagnostic scribite per le ummânū, o chef scholastic, Esagil-kin-apli de Borsippa,<ref name="Stol-99">{{cite book|last=Heeßel|first=N. P.|date=2004|chapter=Diagnosis, Divination, and Disease: Towards an Understanding of the ''Rationale'' Behind the Babylonian ''Diagonostic Handbook''|chapter-url=https://books.google.com/books?id=p6rejN-iF0IC&q=Diagnostic+Handbook|title=Magic and Rationality in Ancient Near Eastern and Graeco-Roman Medicine|editor1-last=Horstmanshoff|editor1-first=H.F.J.|editor2-last=Stol|editor2-first=Marten|editor3-last=Tilburg|editor3-first=Cornelis|series=Studies in Ancient Medicine|volume=27|location=Leiden, The Netherlands|publisher=Brill|isbn=978-90-04-13666-3|pages=97–116|access-date=12 May 2018|archive-date=3 August 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200803060925/https://books.google.com/books?id=p6rejN-iF0IC&q=Diagnostic+Handbook|url-status=live}}</ref> durante le regno del rege babylonian Adad-apla-iddina (1069–1046 a.Chr.).<ref>Marten Stol (1993), ''Epilepsy in Babylonia'', p. 55, [[Brill Publishers]], {{ISBN|978-90-72371-63-8}}.</ref> In culturas semitic oriental, le principal autoritate medicinal esseva un typo de exorcista-curator cognoscite como un āšipu.<ref name="Farber1995"/><ref name="Abusch"/><ref name="Brown"/> Generalmente, le profession passava de patre a filio e esseva tenite in reguardo extrememente elevate.<ref name="Farber1995"/> Minus frequentemente usate esseva un altere typo de curator cognoscite como un ''asu'', qui corresponde plus proximemente a un medico moderne e tractava symptomas physic primarimente con remedios popular componite de herbas diverse, productos animal, e minerales, como anque potiones, clysteres, e unguentos o cataplasmas. Iste medicos, qui poteva esser tanto masculin como feminin, anque curava vulneres, stabiliva membros, e faceva chirurgias simplice. Le antique mesopotamianos anque practicava prophylaxia e prendeva mesuras pro prevenir le propagation de morbos.<ref name="McIntosh2005"/> ==== Astronomia e divination celestial ==== [[File:-200 Sternenliste aus Uruk star list anagoria.JPG|thumb|Lista de stellas con information sur distantia, [[Uruk]] (Iraq), 320-150 a.Chr., le lista proporciona cata constellation, le numero de stellas e le information sur distantia al proxime constellation in ells.]] In le astronomia babylonian, records del movimentos del stellas, planetas, e le luna es conservate in milles de tabulas de argilla create per scribas. Anque hodie, periodos astronomic identificate per proto-scientistas mesopotamic es ancora largemente usate in calendarios occidental como le anno solar e le mense lunar. Usante iste datos, illes developpava methodos mathematic pro calcular le longitude mutante del lumine diurne durante le anno, previder le apparentias e disparitiones del luna e planetas, e eclipses del sol e luna. Solmente alcun nomines de astronomos es cognoscite, tales como illo de Kidinnu, un astronomo e mathematico chaldean. Le valor de Kidinnu pro le anno solar es ancora in uso in le calendarios de hodie. Le astronomia babylonian esseva 'le prime e multo successose tentativa de dar un description mathematic raffinate de phenomenos astronomic', secundo le historiographo A. Aaboe, 'omne varietates subsequente de astronomia scientific, in le mundo hellenistic, in India, in le Islam, e in le Occidente – si non inde ille subsequente labor in le scientias exacte – depende del astronomia babylonian de manieras decisive e fundamental.'<ref>{{Cite journal |title=Scientific Astronomy in Antiquity |author=Aaboe, A. |journal=[[Philosophical Transactions of the Royal Society]] |volume=276 |issue=1257|date=2 May 1974 |pages=21–42|doi=10.1098/rsta.1974.0007 |bibcode=1974RSPTA.276...21A |jstor=74272|s2cid=122508567 }}</ref> Pro le babylonianos e altere culturas proxime, messages del deos o omenes esseva occultate in tote phenomenos natural que poteva esser decifrate e interpretate per illes qui es competente.<ref name= "lindberg2007a"/> Ergo, on credeva que le deos poteva parlar per tote objectos terrestre (p.ex., entranias de animales, sonios, nascimentos malformate, o mesmo le color de un can que urina super un persona) e phenomenos celestial.<ref name= "lindberg2007a"/> De plus, le astrologia babylonian esseva inseparabile del astronomia babylonian. ==== Mathematica ==== Le tabula cuneiforme mesopotamic Plimpton 322, datante del 1.300s a.Chr., registra un numero de triplettos pythagoric (3,4,5) (5,12,13) ...,<ref>[[Paul Hoffman (science writer)|Paul Hoffman]], ''The man who loved only numbers: the story of Paul Erdös and the search for mathematical truth'', (New York: Hyperion), 1998, p. 187. {{ISBN|978-0-7868-6362-4}}</ref> suggerente que le antique mesopotamianos pote haber cognoscite le [[Theorema de Pythagoras]] plus que un millennio ante Pythagoras.<ref>{{cite book|last=Burkert|first=Walter|author-link=Walter Burkert|date=1 June 1972|title=Lore and Science in Ancient Pythagoreanism |url=https://books.google.com/books?id=0qqp4Vk1zG0C&q=Pythagoreanism |location=Cambridge, Massachusetts|publisher=Harvard University Press|isbn=978-0-674-53918-1|pages=429, 462|access-date=3 October 2020|archive-date=29 January 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180129145253/https://books.google.com/books?id=0qqp4Vk1zG0C&printsec=frontcover&dq=Pythagoreanism&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwiX4Y3W9bfXAhXBeSYKHfBxCG4Q6AEIMTAC|url-status=live}}</ref><ref>{{cite book|last=Kahn|first=Charles H.|author-link=Charles H. Kahn|date=2001|title=Pythagoras and the Pythagoreans: A Brief History|url=https://books.google.com/books?id=GKUtAwAAQBAJ&q=Pythagoreanism&pg=PA72|location=Indianapolis, Indiana and Cambridge, England |publisher=Hackett Publishing Company|isbn=978-0-87220-575-8|page=32|access-date=3 October 2020|archive-date=31 March 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210331100347/https://books.google.com/books?id=GKUtAwAAQBAJ&q=Pythagoreanism&pg=PA72|url-status=live}}</ref><ref>{{cite book|last=Riedweg|first=Christoph|date=2005|orig-year=2002 |title=Pythagoras: His Life, Teachings, and Influence|url=https://books.google.com/books?id=A8ixyQJA7_MC&q=Pythagoras|location=Ithaca, New York|publisher=Cornell University Press|isbn=978-0-8014-7452-1|page=27|access-date=3 October 2020|archive-date=28 February 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220228161323/https://books.google.com/books?id=A8ixyQJA7_MC&q=Pythagoras|url-status=live}}</ref> == Asia antique == Le realisationes mathematic de Mesopotamia habeva alcun influentia sur le developpamento del mathematica in India, e il habeva transmissiones confirmate de ideas mathematic inter India e China, le quales esseva bidirectional.<ref name=joseph2011a>{{cite book | last = Joseph | first = George G. | date = 2011 | chapter = The history of mathematics: Alternative perspectives | title = The Crest of the Peacock: Non-European Roots of Mathematics | url = https://archive.org/details/apu.510.9.jos.30433 | edition = 3rd | pages = [https://archive.org/details/apu.510.9.jos.30433/page/418 418]–449 | publisher = Princeton University Press | location = New Jersey | isbn = 978-0691135267}}</ref> Tamen, le realisationes mathematic e scientific in India e particularmente in China occurreva in grande parte independentemente<ref name = "sivin1985">{{cite journal | last = Sivin | first = Nathan | author-link = Nathan Sivin | title = Why the Scientific Revolution did not take place in China – or did it? | journal = The Environmentalist | volume = 5 | issue = 1 | pages = 39–50 | date = 1985 | doi = 10.1007/BF02239866 | s2cid = 45700796 | url = https://link.springer.com/article/10.1007/BF02239866 | access-date = 8 June 2021 | archive-date = 8 June 2021 | archive-url = https://web.archive.org/web/20210608185003/https://link.springer.com/article/10.1007/BF02239866 | url-status = live }}</ref> de illos de Europa e le influentias confirmate que iste duo civilisationes habeva sur le developpamento del scientia in Europa in le epocha premoderne era indirecte, con Mesopotamia e posteriormente le Mundo Islamic actuante como intermediarios.<ref name=joseph2011a/> Le advento del scientia moderne, que se developpava ex le Revolution Scientific, in India e China e le region asian in general, pote esser retraciate al activitates scientific de missionarios jesuita qui habeva interesse in studiar le flora e fauna del region durante le 16e e 17e seculos.<ref name=bartholomew2003>{{cite book | last = Bartholomew | first = James R. | date = 2003 | editor1-last = Heilbron | editor1-first = John L. | chapter = Asia | title = The Oxford Companion to the History of Modern Science | url = https://archive.org/details/oxfordcompaniont0000unse_q5e5 | pages = [https://archive.org/details/oxfordcompaniont0000unse_q5e5/page/51 51]–55 | publisher = Oxford University Press | location = New York| isbn = 978-0195112290}}</ref> === India === [[File:Iron Pillar, Delhi, May 2008.jpg|thumb|right|upright|Le ancian India esseva un precox lider in le campo de [[metallurgia]], como es evidenciate per le [[wrought iron|hastaliero]] [[Iron pillar of Delhi|Columna de Delhi]].]] ==== Astronomia e mathematica indian ==== Le primordial tracias de cognoscentia mathematic in le subcontinente indian appare con le Civilisation del Valle del Indo (circa 4.000 a.Chr. ~ circa 3.000 a.Chr.). Le gente de iste civilisation fabricava lateres cuje dimensiones esseva in le proportion de 4:2:1, lo que es favorabile pro le stabilitate de un structura de lateres.<ref>{{cite web|url=https://mathshistory.st-andrews.ac.uk/Projects/Pearce/chapter-3/|title=3: Early Indian culture – Indus civilisation|work=st-and.ac.uk}}</ref> Illes essayava etiam standardisar le mensura de longitude a un grado de precision alte. Illes developpava un regula — le regula de Mohenjo-daro — cuje unitate de longitude (approximatemente 1,32 pollices o 3,4 centimetros) esseva dividite in dece partes equal. Lateres fabricate in le ancian Mohenjo-daro frequentemente habeva dimensiones que esseva multiple integral de iste unitate de longitude.<ref>{{cite book|last=Bisht |first=R.S.|year=1982|chapter=Excavations at Banawali: 1974–77|editor=Possehl, Gregory L. |title=Harappan Civilization: A Contemporary Perspective|pages=113–124 |publisher=Oxford and IBH Publishing Co.}}</ref> Le astronomo e mathematico indian Aryabhata (476–550), in su obra Aryabhatiya (499), introduceva le function sinus in trigonometria e le numero 0 [mathematica]. In 628 post Christo, Brahmagupta suggereva que le gravitate esseva un fortia de attraction.<ref>{{Cite book| last=Pickover| first=Clifford| author-link=Clifford A. Pickover| title=Archimedes to Hawking: laws of science and the great minds behind them| publisher=[[Oxford University Press US]]| year=2008| page=105| url=https://books.google.com/books?id=SQXcpvjcJBUC&pg=PA105| isbn=978-0-19-533611-5| access-date=7 May 2020| archive-date=18 January 2017| archive-url=https://web.archive.org/web/20170118060420/https://books.google.com/books?id=SQXcpvjcJBUC| url-status=live}}</ref><ref>Mainak Kumar Bose, ''Late Classical India'', A. Mukherjee & Co., 1988, p. 277.</ref> Ille explicava anque lucidemente le uso de zero tanto como un cifra separate e como un cifra decimal, juncte con le systema de numeration hindu-arabe ora usate universalmente in le mundo. Traductiones arabe del textos de iste duo astronomos deveniva tosto disponibile in le mundo islamic, introducente lo que devenirea le numeros arabic in le mundo islamic in le 9e seculo.<ref name=ifrah>Ifrah, Georges. 1999. ''The Universal History of Numbers : From Prehistory to the Invention of the Computer'', Wiley. {{ISBN|978-0-471-37568-5}}.</ref><ref name=oconnor>O'Connor, J.J. and E.F. Robertson. 2000. [http://www-gap.dcs.st-and.ac.uk/~history/HistTopics/Indian_numerals.html 'Indian Numerals'] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070929131009/http://www-gap.dcs.st-and.ac.uk/%7Ehistory/HistTopics/Indian_numerals.html |date=29 September 2007 }}, ''MacTutor History of Mathematics Archive'', School of Mathematics and Statistics, University of St. Andrews, Scotland.</ref> Entre le 14e e le 16e seculos, le schola de astronomia e mathematica de Kerala faceva avantiamentos significante in astronomia e specialmente mathematica, includente campos como trigonometria e analyses. In particular, Madhava de Sangamagrama es considerate le "fundator de analyses mathematic".<ref>George G. Joseph (1991). ''The crest of the peacock''. London.</ref> In le tractato Tantrasangraha, Nilakantha Somayaji actualisava le modello Aryabhatan pro le planetas interior, Mercurio e Venus, e le equation que ille specificava pro le centro de iste planetas esseva plus accurate que illos in le astronomia europee o islamic usque le tempore de Johannes Kepler in le 17e seculo.<ref name=joseph2011j>{{cite book | last = Joseph | first = George G. | date = 2011 | chapter = A Passage to Infinity: The Kerala Episode | title = The Crest of the Peacock: Non-European Roots of Mathematics | url = https://archive.org/details/apu.510.9.jos.30433 | edition = 3rd | pages = [https://archive.org/details/apu.510.9.jos.30433/page/418 418]–449 | publisher = Princeton University Press | location = New Jersey | isbn = 978-0691135267}}</ref> Le prime mention textual de conceptos astronomic veni del Vedas, le litteratura religiose de India.<ref name=Sarma-Ast-Ind>{{cite encyclopedia|last =Sarma|first = K.V.| title=Astronomy in India |date = 2008 |encyclopedia = Encyclopaedia of the History of Science, Technology, and Medicine in Non-Western Cultures|editor-last = Selin|editor-first = Helaine|doi= 10.1007/978-1-4020-4425-0_9554|publisher = Springer, Dordrecht|isbn = 978-1-4020-4425-0|pages = 317–321}}</ref> Secundo Sarma (2008): "On trova in le Rigveda speculationes intelligente sur le genesis del universo ab non-existentia, le configuration del universo, le terra spheric que se supporta per se mesme, e le anno de 360 dies dividite in 12 partes equal de 30 dies cata uno con un mense intercalar periodic."<ref name=Sarma-Ast-Ind/> Le prime 12 capitulos del Siddhanta Shiromani, scribite per Bhāskara in le 12e seculo, tracta themas como: longitudes medie de planetas; longitudes ver del planetas; le tres problemas de rotation diurne; syzygias; eclipses lunar; eclipses solar; latitudes de planetas; le levar e le poner del sol; le crescente de luna; conjunctiones de planetas inter se; conjunctiones de planetas con le stellas fixe; e le passages del sol e luna. Le 13 capitulos del secunde parte tracta le natura del sphera, assi como calculationes astronomic e trigonometric basate sur illo. ==== Grammatica ==== Alcun del plus prime activitates linguistic pote esser trovate in le India del Era de Ferro (1 millesime a.Chr.) con le analyse de sanskrito pro le proposito del recitation e interpretation correcte de textos vedic. Le grammatico le plus notabile de sanskrito esseva Pāṇini (circa 520–460 a.Chr.), cuje grammatica formula presso a 4.000 regulas pro sanskrito. Inherente in su approximation analytic es le conceptos del phonema, del morphema e del radice. Le texto Tolkāppiyam, componite in le prime seculos del era commun<ref name= "weiss2009d" >{{cite book | last = Weiss | first = Richard S. | year = 2009 | chapter = The invasion of utopia: The corruption of Siddha medicine by Ayurveda | title = Recipes for Immortality: Healing, Religion, and Community in South India | pages = 79–106 | publisher = Oxford University Press | location = New York, New York | isbn = 978-0195335231}}</ref>, es un texto comprehensive sur le grammatica tamil, que include sutras sur orthographia, phonologia, etymologia, morphologia, semanticas, prosodia, structura de phrases e le significato del contexto in linguage. ==== Medicina ==== Le resultatos de necropoles neolithic in lo que nunc es [[Pakistan]] monstra evidentia de proto-dentisteria inter un cultura de agricultura prime.<ref>{{cite journal|last1=Coppa|first1=A.|title=Early Neolithic tradition of dentistry: Flint tips were surprisingly effective for drilling tooth enamel in a prehistoric population |url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_2006-04-06_440_7085/page/755|journal=Nature |volume=440 |date=6 April 2006 |doi=10.1038/440755a |pages=755–756 |pmid=16598247 |issue=7085 |bibcode=2006Natur.440..755C |s2cid=6787162|display-authors=etal}}</ref> Le ancian texto Suśrutasamhitā de Suśruta describe procedimentos sur varie formas de chirurgia, includente rhinoplastia, le reparation de lobulos auricular rupte, lithotomia perineal, chirurgia de cataracta, e altere excisiones e altere procedimentos chirurgic. ==== Politica e stato ==== Un ancian tractato indian sur politica, politica economic e strategia militar per Kautilya<ref>{{cite journal | first=I.W. | last=Mabbett | date=1 April 1964| title=The Date of the Arthaśāstra | url=https://archive.org/details/sim_journal-of-the-american-oriental-society_april-june-1964_84_2/page/162 | journal=Journal of the American Oriental Society | volume=84 | issue=2 | pages=162–169 | doi=10.2307/597102 | jstor=597102 }}<br />{{cite book | last=Trautmann | first=Thomas R. | author-link=Thomas Trautmann | title={{IAST|Kauṭilya}} and the Arthaśāstra: A Statistical Investigation of the Authorship and Evolution of the Text | year=1971 | publisher=Brill | pages=10 | quote =while in his character as author of an ''arthaśāstra'' he is generally referred to by his ''[[gotra]]'' name, {{IAST|Kauṭilya}}.}}</ref> e Viṣhṇugupta<ref>Mabbett 1964<br />Trautmann 1971:5 "the very last verse of the work...is the unique instance of the personal name {{IAST|Viṣṇugupta}} rather than the ''[[gotra]]'' name {{IAST|Kauṭilya}} in the ''Arthaśāstra''.</ref> es traditionalmente identificate con Chāṇakya (circa 350–283 a.Chr.). In iste tractato, le comportamentos e relationes del populo, le rege, le stato, le supervisor del governamento, le cortesanos, le inimicos, le invasores, e le corporationes es analysate e documentate. Roger Boesche describe le Arthaśāstra como "un libro de realismo politic, un libro que analysa como le mundo politic opera e non multo sovente indica como illo debera operar, un libro que frequentemente revela a un rege qual calculationes e a vices mesuras brutal ille deberea executar pro preservar le stato e le ben commun."<ref>{{cite book| author-link= Roger Boesche | last=Boesche | first=Roger | title=The First Great Political Realist: Kautilya and His Arthashastra | year=2002 | publisher=Lexington Books | isbn=978-0-7391-0401-9 | page=17}}</ref> === China === [[File:Sea island survey.jpg|thumb|upright|right|Le "Levamento del Insula Marin" per Liu Hui.]] ==== Mathematica chinese ==== Ab le prime tempores, le chineses usava un systema decimal positional sur tabellas de calculation pro facer calculos. Pro exprimer le numero 10, un baston solitari se colloca in le secunde cassetta a partir del dextra. Le lingua parlate usa un systema simile al anglese: p.ex. quatro mille duo centos e septe. Nulle symbolo esseva usate pro zero. Al initio del prime seculo a.Chr., numeros negative e fractiones decimal esseva in uso, e "Le Novem Capitulos sur le Arte Mathematic" includite methodos pro extraher radices de ordine plus alte per le methodo de Horner e resolver equationes linear e per le theorema de Pythagoras. Equationes cubic esseva solvite durante le dynastia Tang e solutiones de equationes de ordine superior a 3 appareva in impression in 1245 p.Chr. per Ch'in Chiu-shao. Le triangulo de Pascal pro coefficientes binomial esseva describite circa 1100 per Jia Xian.<ref>{{cite book |last1=Martzloff |first1=Jean-Claude |title=A History of Chinese Mathematics |year=2006 |publisher=Springer Berlin Heidelberg |isbn=9783540337836 |page=17 |language=English, Japanese, Chinese |url=https://books.google.com/books?id=ACK1jreKgCoC&q=jia+xian+pascal+triangle }} </ref> Ben que le prime tentativas de axiomatisar le geometria appare in le canone mohista in 330 a.Chr., Liu Hui developpava methodos algebraic in geometria in le 3e seculo p.Chr. e anque calculava pi a 5 figuras significative. In 480, Zu Chongzhi meliorava isto per discoperir le ration <math>\tfrac{355}{113}</math> que remaneva le valor le plus accurate pro 1.200 annos. ==== Observationes astronomic ==== [[File:Su Song Star Map 1.JPG|thumb|left|Un del [[mapa stellari]] de ''Xin Yi Xiang Fa Yao'' de [[Su Song]], publicate in 1092, que presenta un projection cilindric simile al [[Mercator projection|projection Mercator]], e le position corrigite del [[stella polar]] gratias al observationes astronomic de [[Shen Kuo]].{{sfnp|Needham|1986a|p=208}}]] Observationes astronomic ab China constitue le sequentia continue le plus longe ex qualcunque civilisation e include registros de maculas solar (112 registros ab 364 a.Chr.), supernovas (1054), e eclipses lunar e solar. In le 12e seculo, illes poteva facer predictiones bastante accurate de eclipses, ma iste cognoscentia esseva perdite durante le dynastia Ming, de modo que le jesuita Matteo Ricci ganiava multe favor in 1601 per su predictiones.<ref>Needham p422</ref> In 635 astronomos chinese habeva observate que le caudas de cometas sempre se dirige a partir del sol. Ab le antiquitate, le chineses usava un systema equatorial pro describer le celos e un carta stellar ab 940 esseva delineate con un projection cylindric (Mercator). Le uso de un sphera armillar es registrate ab le 4e seculo a.Chr. e un sphera montate permanentemente in axes equatorial ab 52 a.Chr. In 125 p.Chr., Zhang Heng usava potentia aquatic pro girar le sphera in tempore real. Isto includeva anellos pro le meridiano e le ecliptica. In 1270, illes habeva incorporate le principios del ''torquetum'' arabe. In le Imperio Song (960–1279) del China imperial, studiose functionarios chinese exhumava, studiava e catalogava artefactos antique. ==== Inventiones ==== [[File:EastHanSeismograph.JPG|thumb|upright|Un replica moderne del [[seismometro]] del polymath scientista de le dinastia Han [[Zhang Heng]], que data de 132 EC.]] Pro preparar se melio a calamitates, Zhang Heng inventava un seismometro in 132 post Christo que provideva alertas immediate al autoritates in le capital Luoyang que un tremor de terra habeva occurrite in un loco indicate per un direction cardinal o ordinal specific.<ref>[[Rafe de Crespigny|de Crespigny, Rafe]]. (2007). ''A Biographical Dictionary of Later Han to the Three Kingdoms (23–220 AD)''. Leiden: Koninklijke Brill, p. 1050. {{ISBN|90-04-15605-4}}.</ref><ref>Morton, W. Scott and Charlton M. Lewis. (2005). ''China: Its History and Culture''. New York: McGraw-Hill, Inc., p. 70. {{ISBN|0-07-141279-4}}.</ref> Ben que nulle tremores poteva esser sentite in le capital, quando Zhang diceva al corte que un tremor de terra habeva justemente occurrite in le nord-west, un message veniva tosto postea que un tremor de terra habeva de facto colpite a 400 a 500 km (250 a 310 millias) al nord-west de Luoyang (in lo que nunc es le provincia moderne de Gansu).<ref>Minford & Lau (2002), 307; Balchin (2003), 26–27; Needham (1986a), 627; Needham (1986c), 484; Krebs (2003), 31.</ref> Zhang nominava su apparato le 'instrumento pro mensurar le ventos saisonal e le movimentos del Terra' (Houfeng didong yi 候风地动仪), nominate assi proque ille e alteres pensava que tremores de terra esseva le plus probabilemente causate per le enorme compression de aer capturate.<ref name="needham volume 3 626">Needham (1986a), 626.</ref> Il ha multe contributores notabile al disciplinas, inventiones e practicas chinese antique. Un del excellente exemplos es le chinese medieval Shen Kuo (1031–1095), un genio universal e statista qui esseva le prime a describer le compasso de agulia magnetic pro navigation, discoperiva le concepto del ver nord, meliorava le designo del gnomone astronomic, sphera armillar, tubo de vista, e clepsydra, e describeva le uso de bassinos de calfatage pro reparar barcas. Post observar le processo natural del inundation de limo e le trovata de fossiles marin in le montes Taihang (centenas de millias del Oceano Pacific), Shen Kuo concipeva un theoria de formation del terra, o geomorphologia. Ille adoptava anque un theoria de cambio climatic gradual in regiones super tempore, post observar bambu petrificate trovate sub terra in Yan'an, in le provincia de Shaanxi. Si non pro le scriptura de Shen Kuo,<ref>[[Shen Kuo]] 沈括 (1086, last supplement dated 1091), ''Meng Ch'i Pi Than (夢溪筆談, [[Dream Pool Essays]])'' as cited in {{harvnb|Needham|Robinson|Huang|2004|p=244}}</ref> le obras architectural de Yu Hao esserea pauco cognoscite, assi como le inventator del impression del typo mobile, Bi Sheng (990–1051). Le contemporaneo de Shen, Su Song (1020–1101), era anque un genio universal brillante, un astronomo qui creava un atlas celestial de cartas stellar, scribeva un tractato relationate al botanica, zoologia, mineralogia, e metallurgia, e erigeva un grande turre de horologio astronomic in le citate de Kaifeng in 1088. Pro operar le sphera armillar, su turre de horologio habeva un mechanismo de escappamento e le plus vetule uso cognoscite de un systema de transmission de potentia sin fin. Le missiones jesuitic in China durante le 16e e 17e seculos "apprendeva a appreciar le realisationes scientific de iste ancian cultura e faceva los cognite in Europa. Per lor correspondentia, le scientistas europee apprendeva primarimente super le scientia e cultura chinese."<ref>Agustín Udías, ''Searching the Heavens and the Earth: The History of Jesuit Observatories''. (Dordrecht, The Netherlands: Kluwer Academic Publishers, 2003). p. 53</ref> Le pensamento academic occidental sur le historia del technologia e scientia chinese esseva mobilisate per le travalio de Joseph Needham e le Needham Research Institute. Inter le realisationes technologic de China esseva, secundo le studiose britannico Needham, le globo celestial movite per potentia aquatic (Zhang Heng),<ref name="auto">{{Cite journal|url=https://muse.jhu.edu/pub/1/article/726943|title=Joseph Needham's Research on Chinese Machines in the Cross-Cultural History of Science and Technology|first1=Zhang|last1=Baichun|first2=Tian|last2=Miao|date=6 January 2019|journal=Technology and Culture|volume=60|issue=2|pages=616–624|doi=10.1353/tech.2019.0041 |via=Project MUSE}}</ref> bassinos de calfatage, calibres glissante, le bomba de piston con action duple,<ref name="auto"/> le furno pro production de metallo,<ref name="auto1">{{Cite journal|url=https://www.nature.com/articles/454409a|title=The man who unveiled China|first=Simon|last=Winchester|date=6 July 2008|journal=Nature|volume=454|issue=7203|pages=409–411|via=www.nature.com|doi=10.1038/454409a|pmid=18650901 }}</ref> le seminatorio multicanal, le carretta de mano,<ref name="auto1"/> le ponte suspendite,<ref name="auto1"/> le machina de ventilator,<ref name="auto"/> le pulvere de cannon,<ref name="auto1"/> le mappa de relievo, le papiro pro le toilette,<ref name="auto1"/> le hamo efficace,<ref name="auto"/> juncte con contributiones in logica, astronomia, medicina, e altere campos. Tamen, factores cultural preveniva que iste realisationes chinese se developpava in "scientia moderne". Secundo Needham, il pote haber essite le structura religiose e philosophic de intellectual chinese que les rendeva incapace de acceptar le ideas del leges de natura: {{Citation|Non es que il non habeva un ordine in le natura pro le chineses, ma plus tosto que illo non esseva un ordine prescribite per un rationabile entitate personal, e assi il non habeva un conviction que entitates personal rationabile poterea elaborar in lor linguas terren le minus perfecte le codice divin de leges que ille habeva decretate previemente. De facto, le taoistas haberea repellite un tal idea como troppo naive pro le subtilitate e complexitate del universo como illes lo intueva.}} == Antiquitate classic == Le contributiones del ancian egyptios e mesopotamianos in le dominios de astronomia, mathematica, e medicina habeva entrate e formate le philosophia natural grec de antiquitate classic, ubi tentativas formal esseva facite pro provider explicationes de eventos in le mundo physic basate sur causas natural.<ref name= "lindberg2007a"/><ref name="Grant2007a"/> Anque investigationes esseva dirigite verso objectivos practic, tales como establir un calendario fidibile o determinar como curar differente maladias. Le populos ancian que esseva considerate le prime scientistas pote haber vidite se como philosophos natural, como practicantes de un profession experte (per exemplo, medicos), o como sequitores de un tradition religiose (per exemplo, sanatores de templo). === Presocraticos === Le prime philosophos grec, cognoscite como le pre-socraticos,<ref>{{harvnb|Sambursky|1974|pp=3, 37}} called the pre-Socratics the transition from ''[[Mythology|mythos]]'' to ''[[logos]]''</ref> offereva responsas rival al question presente in le mythos de lor proximos: "Como le cosmos ordinate in le qual nos vive veniva a esser?"<ref>[[F.M. Cornford]], ''Principium Sapientiae: The Origins of Greek Philosophical Thought'', (Gloucester, Massachusetts, Peter Smith, 1971), p. 159.</ref> Le philosopho pre-socratic Thales (640–546 a.C) de Miletus, identificate per autores ulterior como Aristotele como le prime del philosophos ionic,<ref name= "lindberg2007a"/> postulava explanationes non-supernatural pro phenomenos natural. Per exemplo, que le terra flotta super aqua e que le tremores de terra es causate per le agitation del aqua sur le qual le terra flotta, e non per le deo Poseidon.<ref>Arieti, James A. ''[https://books.google.com/books?id=L0w6kvdKJ8QC&dq=thales+earthquakes&pg=PA44 Philosophy in the ancient world: an introduction] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230404032051/https://books.google.com/books?id=L0w6kvdKJ8QC&dq=thales+earthquakes&pg=PA44 |date=4 April 2023 }}'', p. 45. Rowman & Littlefield, 2005. 386 pp. {{ISBN|978-0-7425-3329-5}}.</ref> Le discipulo de Thales, Pythagoras de Samos, fundava le schola pythagoric, que investigava mathematica pro su proprie interesse, e esseva le prime a postular que le Terra es spheric in forma.<ref name="dicks">{{cite book |last=Dicks |first=D.R. |title=Early Greek Astronomy to Aristotle |pages=[https://archive.org/details/earlygreekastron0000dick/page/72 72–198] |year=1970 |isbn=978-0-8014-0561-7 |publisher=Cornell University Press |url=https://archive.org/details/earlygreekastron0000dick/page/72 }}</ref> Leucippus (5e seculo a.Chr.) introduceva le atomismo, le theoria que tote materia es facite de unitates indivisibile e imperibile, cognoscite como atomos. Isto esseva amplificate multo per su discipulo Democritus e postea per Epicuro. === Philosophia natural === [[File:Plato's Academy mosaic from Pompeii.jpg|thumb|[[Academia de Plato]]. Mosaico del 1e seculo de [[Pompeii]].]] Platon e Aristotele produceva le prime discussiones systematic de philosophia natural, le quales contribueva multo a formar investigationes ulterior de natura. Lor developpamento de rationamento deductive esseva de particular importantia e utilitate pro le inquesta scientific futur. Platon fundava le Academia Platonic in 387 a.Chr., cuje motto esseva "Nullo ignorante de geometria a entrar" e produceva multe philosophos notabile. Le discipulo de Platon, Aristotele, introduceva le empirismo e le idea que veritates universal pote esser attingite per observation e induction, ponente assi le bases del methodo scientific.<ref>{{cite book |first=De Lacy |last=O'Leary |author-link=De Lacy O'Leary |year=1949 |title=How Greek Science Passed to the Arabs |url=https://archive.org/details/howgreeksciencep0000olea |url-access=registration |publisher=Routledge & Kegan Paul |isbn=978-0-7100-1903-5}}</ref> Aristotele anque produceva multe scripturas biologic que esseva empiric in natura, concentrante se sur causation biologic e le diversitate de vita. Ille faceva innumerabile observationes del natura, specialmente le habitos e attributos de plantas e animales in Lesbos, classificava plus que 540 species animal, e dissecava al minus 50.<ref>{{cite book |author-link=Armand Marie Leroi |last=Leroi |first=Armand Marie |title=The Lagoon: How Aristotle Invented Science |title-link=Aristotle's Lagoon |publisher=Bloomsbury |date=2015 |isbn=978-1-4088-3622-4 |page=7–}}</ref> Le scripturas de Aristotele influentiava profundemente le subsequente erudition islamic e europee, ben que illos eventualmente esseva superate per le Revolution Scientific..<ref>{{cite SEP|url-id=aristotle-influence|title=Aristotle's Influence|date=2018|edition=Spring 2018}}</ref><ref>{{cite book |last1=Barnes |first1=Jonathan |author-link=Jonathan Barnes |title=Aristotle: A Very Short Introduction |date=1982 |publisher=Oxford University Press |page=86 |isbn=978-0-19-285408-7}}</ref> Aristotele contribueva anque a theorias sur le elementos e le cosmo. Ille credeva que le corpores celeste (como le planetas e le Sol) habeva alique cognoscite como "motores immobile" que impelleva le corpores celeste in motion. Aristotele essayava explicar toto per mathematica e physica, ma a vices explicava cosas como le motion de corpores celeste per un potentia superior tal como Deo. Aristotele non habeva le progressos technologic que haberea explicate le motion de corpores celeste.<ref>{{Cite book |last=Aristotle |title="De Caelo" [On the Heavens] |publisher=The Internet Classics Archive |date=7 January 2009 |location=Translated by J. L. Stocks |pages=279 a17-30}}</ref> In plus, Aristotele habeva multe opiniones sur le elementos. Ille credeva que toto era derivate del elementos terra, aqua, aere, foco, e finalmente le Ethere. Le Ethere esseva un elemento celestial e assi formava le substantia del corpores celeste.<ref>{{Cite journal |last=Frede |first=Dorothea |date=1976 |title=On the Elements: Aristotle's Early Cosmology |url=https://doi.org/10.1353/hph.2008.0115 |journal=Journal of the History of Philosophy |volume=14 |issue=2 |pages=227–229 |doi=10.1353/hph.2008.0115 |s2cid=144547689 |via=Project MUSE}}</ref> Le elementos terra, aqua, aere, e foco esseva derivatos de un combination de duo del characteristicas de calide, humide, frigide, e sec, e toto habeva su loco e motion inevitabile. Le motion de iste elementos comencia con terra essente le proxime a "le Terra," postea aqua, aere, foco, e finalmente Ethere. In addition al composition de omne cosas, Aristotele elaborava theorias sur proque cosas non retornava a lor motion natural. Ille comprendeva que aqua se trova supra terra, aere supra aqua, e foco supra aere in lor stato natural. Ille explicava que ben que omne elementos debe retornar a lor stato natural, le corpore human e altere formas de vita ha un restriction sur le elementos – non permittente al elementos retornar a lor stato natural.<ref>{{Cite journal |last=Johnson |first=Monte |date=2004 |title=Review of The Order of Nature in Aristotle's Physics: Place and the Elements, Helen S. Lang |url=https://www.jstor.org/stable/10.1086/432288 |journal=Isis |volume=95 |issue=4 |pages=687–688 |doi=10.1086/432288 |jstor=10.1086/432288 |issn=0021-1753 |access-date=4 December 2022 |archive-date=4 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221204052419/https://www.jstor.org/stable/10.1086/432288 |url-status=live }}</ref> Le importante hereditage de iste periodo includeva progressos substantial in cognoscentia factual, specialmente in anatomia, zoologia, botanica, mineralogia, geographia, mathematica, e astronomia; un conscientia del importantia de certe problemas scientific, particularmente illos relationate con le problema del mutation e su causas; e un recognition del importantia methodologic de applicar mathematica a phenomenos natural e de facer recercas empiric.<ref>[[G.E.R. Lloyd]], ''Early Greek Science: Thales to Aristotle'', (New York: W.W. Norton, 1970), pp. 144–146.</ref> In le epocha hellenistic, studiosos frequentemente applicava le principios developpate in le precedente pensamento grec: le application de mathematica e le recerca empiric deliberate, in lor investigationes scientific.<ref>[[G. E. R. Lloyd|Lloyd, G. E. R.]] ''Greek Science after Aristotle''. New York: W.W. Norton & Co, 1973. {{ISBN|0-393-00780-4}}, p. 177.</ref> Assi, lineas de influentia clar e ininterrupte conduce del philosophos grec e hellenistic, al philosophos e scientistas musulman medieval, al Renascentia e al Illuminismo europee, e al scientias secular del die moderne. Ni le ration, ni le inquisition comenciava con le antique grecos, ma le methodo socratic e le idea de Formas forniva grande progressos in geometria, logica, e le scientias natural. Secundo Benjamin Farrington, professor emerite de Studios Classic al Universitate de Swansea: {{Citation|Homines pesava durante millennios ante que Archimedes elaborava le leges de equilibrio; illes debe haber possedite cognoscentia practic e intuitive del principios involvite. Lo que Archimedes faceva, era distillar le implicationes theoretic de iste cognoscentia practic e presentar le corpore de cognoscentia resultante como un systema logicamente coherente.}} e de nove: {{Citation|Con stupefaction, nos nos trova mesme sur le limine del scientia moderne. Non debe esser supponite que, per alcun stratagema de traduction, le excerptos ha essite dotate de un aere de modernitate. Ben, al contrario. Le vocabulario de iste scripturas e lor stilo es le fonte ex le qual nostre proprie vocabulario e stilo ha essite derivate.<ref>''Greek Science'', many editions, such as the paperback by Penguin Books. Copyrights in 1944, 1949, 1953, 1961, 1963. The first quote above comes from Part 1, Chapter 1; the second, from Part 2, Chapter 4.</ref>}} === Astronomia grec === [[File:Antikythera mechanism.svg|thumb|upright|right|Schema del [[mecanismo de Antikythera]] (150-100 a.Chr.).]] Le astronomo [[Aristarcho |Aristarcho de Samos]] esseva le prime persona cognoscite qui proponeva un modello heliocentric del Systema Solar, durante que le geographo Eratosthenes calculava accuratemente le circumferentia del Terra. Hipparchus (circa 190 – circa 120 a.Chr.) produceva le prime catalogo systematic de stellas. Le nivello de attingimento in astronomia e ingenieria hellenistic es impressionantemente monstrate per le mechanismo de Antikythera (150–100 a.Chr.), un computator analogic pro calcular le position de planetas. Artefactos technologic de similar complexitate non reappareva usque le 14e seculo, quando horologios astronomic mechanic appareva in Europa.<ref name=insearchoflosttime>{{cite journal | last1=Marchant | first1=Jo | year=2006 | title=In search of lost time | url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_2006-11-30_444_7119/page/534 | journal=Nature | volume=444 | issue=7119| pages=534–538 | doi=10.1038/444534a | pmid=17136067 | bibcode=2006Natur.444..534M | doi-access=free }}</ref> === Medicina hellenistic === Durante le epocha de Hippocrate, non existeva un definite structura de societate pro le medicina.<ref name="ReferenceA">Kleisiaris CF, Sfakianakis C, Papathanasiou IV. Health care practices in ancient Greece: The Hippocratic ideal. J Med Ethics Hist Med. 2014 Mar 15;7:6. {{PMID|25512827}}; PMCID: PMC4263393.</ref> A ille tempore, le societate non esseva organisate e instructe, e le gente confideva ancora sur rationamento religiose pur pro explicar maladias.<ref name="ReferenceA"/> Hippocrate introduceva le prime systema de medicina basate sur scientia e protocollos clinic.<ref name="Kleisiaris 6">{{Cite journal |last1=Kleisiaris |first1=Christos F. |last2=Sfakianakis |first2=Chrisanthos |last3=Papathanasiou |first3=Ioanna V. |date=2014-03-15 |title=Health care practices in ancient Greece: The Hippocratic ideal |journal=Journal of Medical Ethics and History of Medicine |volume=7 |pages=6 |issn=2008-0387 |pmc=4263393 |pmid=25512827}}</ref> Le theorias de Hippocrate sur physic e medicina contribueva a establir un structura medic organisate pro le societate.<ref name="Kleisiaris 6"/> In medicina, Hippocrate (circa 460 a.Chr. – circa 370 a.Chr.) e su sequitores esseva le prime a describer multe maladias e conditiones medic e a elaborar le Juramento Hippocratic pro medicos, que ancora es pertinente e in uso hodie. Le ideas de Hippocrate es exprimite in Le Corpore Hippocratic. Le collection nota descriptiones de philosophias medic e como maladias e decisiones de vita se reflecte sur le corpore physic.<ref name="Kleisiaris 6"/> Hippocrate influentiava un relation professional occidental inter medico e patiente.<ref>{{Cite journal |last=DeHart |first=Scott M. |title=Hippocratic Medicine and the Greek Body Image |journal=Perspectives on Science |year=1999 |volume=7 |issue=3 |pages=349–382 |doi=10.1162/posc.1999.7.3.349 |s2cid=57571190 |issn=1063-6145|doi-access=free }}</ref> Hippocrate es cognoscite etiam como "le Patre del Medicina".<ref name="Kleisiaris 6"/> Herophilos (335–280 a.Chr.) esseva le prime a basar su conclusiones sur dissection del corpore human e a describer le systema nervose. Galeno (129 – circa 200 p.Chr.) realisava multe operationes audace — incluse chirurgias de cerebro e oculo — que non esseva tentate de novo pro quasi duo millennios. === Mathematica grec === [[File:Oxyrhynchus papyrus with Euclid's Elements.jpg|thumb|Un del fragmentos plus vetule conservate del ''Elementos'' de Euclides, trovate a [[Oxyrhynchus]] e datate circa 100 EC.<ref>{{cite web |url=http://www.math.ubc.ca/~cass/Euclid/papyrus/papyrus.html |title=One of the Oldest Extant Diagrams from Euclid |author=Casselman, Bill |author-link=Bill Casselman (mathematician) |publisher=University of British Columbia |access-date=26 September 2008 |url-status=live |archive-date=4 June 2012 |archive-url=https://archive.today/20120604095737/http://www.math.ubc.ca/~cass/Euclid/papyrus/papyrus.html}}</ref>]] [[File:Archimedes pi.svg|thumb|right|upright=1.5<!--fmt low-aspect image-->|Archimedes usava le [[methodo de exhaustion]] pro approximar le valor de [[pi|π]].]] In le Egypto hellenistic, le mathematico Euclides establiva le bases del rigor mathematic e introduceva le conceptos de definition, axioma, theorema, e demonstration que ancora es in uso hodie in su Elementos, considerate le libro de texto le plus influential que jam ha essite scripte.<ref name="Boyer Influence of the Elements">{{cite book |last=Boyer |author-link=Carl Benjamin Boyer |title=A History of Mathematics |chapter-url=https://archive.org/details/historyofmathema00boye |chapter-url-access=registration |year=1991|chapter=Euclid of Alexandria|page=[https://archive.org/details/historyofmathema00boye/page/119 119]|publisher=John Wiley & Sons |isbn=978-0471543978 |quote=Le ''Elementos'' de Euclides non solmente esseva le prime major obra mathematic grec que perveniva a nos, ma anque le manual le plus influential de omne tempores. [...] Le prime versiones impresse del ''Elementos'' appariva in Venetia in 1482, un del prime libros mathematic que esseva componite in typo; on ha estimate que desde alora al minus mil editiones ha essite publicate. Forsan nulle libro, excepte le Biblia, pote vantiar se de tantos editiones, e certemente nulle obra mathematic ha exercite un influentia comparabile con ille del ''Elementos'' de Euclides.}}</ref> Archimedes, considerate un del mathematicos le plus grande de omne tempore,<ref>{{cite book |last=Calinger |first=Ronald |title=A Contextual History of Mathematics |url=https://archive.org/details/contextualhistor0000cali |year=1999 |publisher=Prentice-Hall |isbn=978-0-02-318285-3 |page=[https://archive.org/details/contextualhistor0000cali/page/150 150] |quote=Brevemente post Euclides, le compilator del manual definitive, veniva Archimedes de Syracusa (circa 287–212 a.Chr.), le mathematiciano le plus original e profunde del antiquitate.}}</ref> es credite con le uso del methodo de exhaustion pro calcular le area sub le arco de un parabola con le summation de un serie infinite, e dava un approximation remarcabilemente accurate de pi.<ref>{{cite web |title=A history of calculus |author1=O'Connor, J.J. |author2=Robertson, E.F. |publisher=[[University of St Andrews]] |url=http://www-groups.dcs.st-and.ac.uk/~history/HistTopics/The_rise_of_calculus.html |date=February 1996 |access-date=7 August 2007 |archive-date=15 July 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070715191704/http://www-groups.dcs.st-and.ac.uk/~history/HistTopics/The_rise_of_calculus.html |url-status=live }}</ref> Ille es etiam cognoscite in physica pro establir le bases del hydrostatica, statica, e le explication del principio del levator. === Altere developpamentos === Theophrastus scribeva alcun del prime descriptiones de plantas e animales, establiente le prime taxonomia e examinante minerales in terminos de lor proprietates, tal como duressa. Plinio le Senior produceva un del plus grandes encyclopedias del mundo natural in 77 p.Chr. e esseva un successor de Theophrastus. Per exemplo, ille describe accuratemente le forma octahedric del diamante e notava que le pulvere de diamante es usate per incisores pro taliar e polir altere gemmas a causa de su grande duressa. Su recognoscimento del importantia del forma crystalloide es un antecessor del crystallographia moderne, durante que notas sur altere minerales presagia mineralogia. Ille recognosce que altere minerales ha formas crystalloides characteristic, ma in un exemplo, confunde le habito crystalloide con le travalio de lapidarios. Plinio esseva le prime a monstrar que le ambra esseva un resina de pinos, a causa de insectos capturate in illos.<ref>{{Cite web|url=https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:1999.02.0137:book=37#note92|title=Pliny the Elder, The Natural History, BOOK XXXVII. THE NATURAL HISTORY OF PRECIOUS STONES.|website=www.perseus.tufts.edu}}</ref><ref>{{cite book |last1=King |first1=Rachel |title=Amber: From Antiquity to Eternity |year=2022 |publisher=Reaktion Books |isbn=9781789145922 |page=107 |date=29 August 2022 |url=https://books.google.com/books?id=qEt7EAAAQBAJ&dq=pliny+the+elder+amber+gnats&pg=PA107}}</ref> Le developpamento de archeologia ha su radices in le historia e con illes qui esseva interessate in le passato, tal como reges e reginas qui voleva monstrar le glorias passate de lor nationes respective. Le historiographo grec del 5e seculo a.Chr., [[Herodoto]], esseva le prime scholastico a studiar systematicamente le passato e forsan le prime a examinar artefactos. === Erudition grec sub le dominio roman === Durante le dominio de Roma, historiographos famose como [[Polybio]], Livio e Plutarcho documentava le ascension del Republica Roman, e le organisation e historias de altere nationes, durante que homines de stato como Julio Cesare, Ciceron, e alteres offereva exemplos del politica del republica e le imperio e guerras roman. Le studio del politica durante iste epocha se dirigeva verso comprender le historia, comprender le methodos de governar, e describer le functionamento de governamentos. Le conquesta roman de Grecia non diminueva le apprendimento e cultura in le provincias grec.<ref name= "lindberg2007g">{{cite book | last= Lindberg | first= David C. | year = 2007 | chapter = Roman and early medieval science | title = The Beginnings of Western Science| url= https://archive.org/details/beginningsofwest0000lind_d9a5 | pages = [https://archive.org/details/beginningsofwest0000lind_d9a5/page/132 132]–162 | edition = 2nd | location = Chicago | publisher = University of Chicago Press | isbn= 978-0-226-48205-7}}</ref> Al contrario, le appreciation del successos grec in litteratura, philosophia, politica, e le artes per le classe superior roman coincideva con le prosperitate crescente del Imperio Roman. Colonias grec existeva in Italia durante seculos, e le capacitate de leger e parlar greco non era rarissime in citates italian como Roma.<ref name= "lindberg2007g"/> De plus, le installation de scholasticos grec in Roma, voluntarimente o como sclavos, dava al romanos accesso a professores de litteratura e philosophia grec. Vice versa, juvene scholasticos roman studiava in Grecia e, al retornar a Roma, poteva communicar le successos grec a lor direction latin.<ref name= "lindberg2007g"/> E nonobstante le traduction de alcun textos grec in latino, scholasticos roman qui aspirava al nivello plus elevate lo faceva con le lingua grec. Le homine de stato e philosopho roman Ciceron (106–43 a.Chr.) esseva un excellente exemplo. Ille habeva studiate sub professores grec in Roma e postea in Athenas e Rhodos. Ille dominava grande partes de philosophia grec, scribeva tractatos latin sur plure themas, e mesmo scribeva commentarios grec de Timaeus de Platon, ben como un translation latin, que non ha supervivite.<ref name= "lindberg2007g"/> Al initio, le appoio al stipendios in cognoscentia grec esseva quasi completemente financiate per le classe superior roman.<ref name= "lindberg2007g"/> Il habeva omne sortes de arrangiamentos, que variava de un scholastico talentose attachate a un familia opulente a sclavos grec educate.<ref name= "lindberg2007g"/> In cambio, scholasticos qui succedeva al nivello plus elevate habeva un obligation de consiliar o dar compania intellectual a lor benefactores roman, o mesmo prender cura de lor bibliothecas. Le minus fortun o competente instrueva su filios o faceva tascas servil.<ref name= "lindberg2007g"/> Le nivello de detalio e sophistication del cognoscentia grec esseva adjustate al interesses de lor patronos roman. Illo significava popularisar le cognoscentia grec presentante informationes que esseva de valor practic como medicina o logica (pro cortes e politica), ma excludente detalios subtil de metaphysica e epistemologia grec. Ultra le basic, le romanos non appreciava le philosophia natural e lo considerava un divertimento pro le tempore de otio.<ref name= "lindberg2007g"/> Commentarios e encyclopedias esseva le medios per le quales le cognoscentia grec esseva popularisate pro le audientia roman.<ref name= "lindberg2007g"/> Le scholastico grec Posidonius (circa 135–circa 51 a.Chr.), un nativo de Syria, scribeva prolificamente super historia, geographia, philosophia moral, e philosophia natural. Ille influentiava scriptores latin como Marcus Terentius Varro (116–27 a.Chr.), qui scribeva le encyclopedia Novem Libros de Disciplinas, que tractava novem artes: grammatica, rhetorica, logica, arithmetica, geometria, astronomia, theoria musical, medicina, e architectura.<ref name= "lindberg2007g"/> Le Disciplinas deveniva un modello pro subsequente encyclopedias roman, e le nove artes liberal de Varro esseva considerate un education idonee pro un homine roman. Le prime septe del novem artes de Varro definirea postea le septe artes liberal del scholas medieval.<ref name= "lindberg2007g"/> Le culmine del movimento de popularisation esseva le scholastico roman Plinio le Senior (23/24–79 p.Chr.), un nativo del nord de Italia, qui scribeva plure libros super le historia de Roma e grammatica. Su obra le plus famose esseva su voluminose Historia Natural.<ref name= "lindberg2007g"/> Post le morte del imperator roman Marco Aurelio in 180 p.Chr., le conditiones favorabile pro stipendios e apprendimento in le Imperio Roman esseva disturbate per disturbantias politic, guerras civil, decadentia urban, e le imminente crise economic.<ref name= "lindberg2007g"/> Circa 250 p.Chr., barbaros comenciava a attaccar e invader le frontiera roman. Iste eventos combinate resultava in un decremento general del conditiones politic e economic. Le standard de vita del classe superior roman esseva severmente affectate e lor perdita de otio diminueva le scopos scholar.<ref name= "lindberg2007g"/> De plus, durante le 3e e 4 seculos p.Chr., le Imperio Roman esseva administrativemente dividite in duo medietates: Grec Oriental e Latin Occidental. Iste divisiones administrative debilitava le contacto intellectual inter le duo regiones.<ref name= "lindberg2007g"/> Finalmente, ambe medietates prendeva lor proprie camminos, con le Grec Oriental deveniente le Imperio Byzantin.<ref name= "lindberg2007g"/> Le christianismo se expandeva anque durante iste tempore e presto deveniva un mecenas major de education in le Latin Occidental. Initialmente, le ecclesia christian adoptava alcun del instrumentos de rationamento de philosophia grec in le 2 e 3 seculos p.Chr. pro defender su fide contra adversarios sophisticate.<ref name= "lindberg2007g"/> Nonobstante, le philosophia grec recipeva un reception mixte ab le leaders e adherentes del fide christian.<ref name= "lindberg2007g"/> Alcunos como Tertullian (circa 155–circa 230 p.Chr.) esseva vehementemente opponite al philosophia, condemnante lo como heretic. Alteres como Augustino de Hippo (354–430 p.Chr.) esseva ambivalente e defendeva le philosophia e scientia grec como le melior manieras de comprender le mundo natural e, pro tanto, le tractava como un domestica (o servitor) del religion.<ref name= "lindberg2007g"/> Le education in le Occidente comenciava su declino gradual, con le resto del Imperio Roman Occidental, a causa de invasiones per tribos germanic, disturbantias civil, e collapso economic. Le contacto con le tradition classic esseva perdite in regiones specific como Britannia Roman e Gallia del nord, ma continuava a exister in Roma, le nord de Italia, Gallia del sud, Hispania, e Africa del Nord.<ref name= "lindberg2007g"/> == Medievo == === Imperio Byzantin === [[File:ViennaDioscoridesFolio3v7Physicians.jpg|thumb|upright|right|The frontispiece of the [[Vienna Dioscurides]], which shows a set of seven famous physicians.]] ==== Preservation del hereditage grec ==== Le [[Cadita del Imperio Roman de Occidente|cadita del Imperio Roman de Occidente]] conduceva a un deterioration del tradition classic in le parte occidental (o Occidente Latin) de [[Europa]] in le annos 400. Al contrario, le Imperio Roman Oriental o [[Imperio Byzantin|Byzantin]] resisteva le attaccos barbaric e preservava e meliorava le cognoscentia.<ref>Lindberg, David. (1992) ''The Beginnings of Western Science''. University of Chicago Press. p. 363.</ref> Durante que le Imperio Byzantin reteneva ancora centros de apprendimento como [[Constantinopole]], [[Alexandria ad Egypto|Alexandria]] e Antiochia, le cognoscentia de Europa Occidental esseva concentrate in monasterios usque le developpamento de universitates medieval in le annos 1100. Le programma de scholas monastic includeva le studio de pauc textos antique disponibile e de nove obras sur subjectos practic como medicina<ref>Linda E. Voigts, "Anglo-Saxon Plant Remedies and the Anglo-Saxons", ''Isis'', 70 (1979): 250–268; reprinted in Michael H. Shank, ''The Scientific Enterprise in Antiquity and the Middle Ages'', Chicago: Univ. of Chicago Pr., 2000, pp. 163–181. {{ISBN|978-0-226-74951-8}}.</ref> e chronometration.<ref>Faith Wallis, ''Bede: The Reckoning of Time'', Liverpool: Liverpool Univ. Pr., 2004, pp. xviii–xxxiv. {{ISBN|978-0-85323-693-1}}.</ref> In le 7e seculo in le Imperio Byzantin, Isidore de Miletus compilava le obras mathematic de Archimedes in le Palimpsesto de Archimedes, ubi omne contributiones mathematic de Archimedes esseva colligite e studiate. John Philoponus, un altere scholastico byzantin, esseva le prime a interrogar le doctrina de physica de Aristotele, introducente le theoria de impeto.<ref>{{Cite book|chapter=Philoponus, John|editor=Craig, Edward|year=1998|title=Routledge Encyclopedia of Philosophy, Volume 7, Nihilism-Quantum mechanics|pages=371–377, [https://books.google.com/books?id=0zPyhAxhDz8C&pg=PA373 373]|isbn=978-0-415-18712-1}}</ref><ref>{{Cite book|author=Lindberg, David C. |year=2007|title=The Beginnings of Western Science: The European Scientific Tradition in Philosophical, Religious, and Institutional Context, Prehistory to A.D. 1450|url=https://archive.org/details/beginningsofwest0000lind_d9a5 |edition=2nd|location=Chicago|publisher=University of Chicago Press|pages=[https://archive.org/details/beginningsofwest0000lind_d9a5/page/307 307]–308|isbn=978-0-226-48205-7}} Link to [https://books.google.com/books?id=dPUBAkIm2lUC&pg=PA307 p. 307] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200803040759/https://books.google.com/books?id=dPUBAkIm2lUC&pg=PA307 |date=3 August 2020 }} from Google's copy of 2008 reprint.</ref> Le theoria de impeto esseva un theoria auxiliar o secundari de dynamicas aristotelian, proponite initialmente pro explicar le motion projectate contra le gravitate. Illo es le antecessor intellectual de conceptos como inertia, impulso e acceleration in le mechanic classic.<ref>{{cite book | last = Duhem | first = Pierre | contribution = Physics, History of | year = 1913 | title = The Catholic Encyclopedia: An International Work of Reference on the Constitution, Doctrine, and History of the Catholic Church | editor-first = Charles G. | editor-last = Herbermann | editor-first2 = Edward A. | editor-last2 = Pace | editor-first3 = Condé B. | editor-last3 = Pallen | editor-first4 = John J. | editor-last4 = Wynne | editor-first5 = Thomas J. | editor-last5 = Shahan | volume = 12 | page = 51 | place = New York | publisher = Encyclopedia Press | url = https://books.google.com/books?id=XSQUAAAAYAAJ&pg=PA51 | access-date = 19 April 2018 | archive-date = 3 January 2014 | archive-url = https://web.archive.org/web/20140103080018/http://books.google.com/books?id=XSQUAAAAYAAJ | url-status = live }}</ref> Le obras de John Philoponus inspirava Galileo Galilei dece seculos plus tarde.<ref name=Lindberg1992p162>Lindberg, David. (1992) ''[https://books.google.com/books?id=dPUBAkIm2lUC&pg=PA162 The Beginnings of Western Science]''. University of Chicago Press. p. 162.</ref><ref>{{Cite book| chapter-url=https://plato.stanford.edu/entries/philoponus/| title=The Stanford Encyclopedia of Philosophy| chapter=John Philoponus| publisher=Metaphysics Research Lab, Stanford University| year=2018| access-date=11 April 2018| archive-date=22 April 2018| archive-url=https://web.archive.org/web/20180422010906/https://plato.stanford.edu/entries/philoponus/| url-status=live}}</ref> ==== Collapso ==== Durante le Cadita de Constantinopole in 1453, un numero de scholasticos grec fugiva al Italia del Nord, ubi illes alimentava le periodo posteriormente communmente cognoscite como le "Renascentia" durante que illes apportava con se multe cognoscentia classic includente un comprension de botanica, medicina e zoologia. Byzantio anque offereva al Occidente importante contributiones: le criticismo de John Philoponus del physica aristotelian e le obras de Dioscorides.<ref>Lindberg, David. (1992). ''The Beginnings of Western Science''. University of Chicago Press. p. 162.</ref> === Mundo islamic === [[File:Islamic MedText c1500.jpg|thumb|upright|right|Manuscripto del 15e seculo de ''[[Canon de Medicina]]'' de [[Avicenna]].]] Isto esseva le periodo (seculos 8-14 p.Chr.) del Epocha de Auro Islamic ubi le commercio prosperava, e nove ideas e technologias emergeva como le importation del arte de facer papiro ab China, que rendeva le reproduction de manuscriptos economic. ==== Traductiones e hellenisation ==== Le transmission oriental del hereditage grec a Asia Occidental esseva un processo lente e gradual que durava plus de mille annos, comenciante con le conquestas asian de Alexandro le Grande in 335 a.Chr. usque al fundation del Islam in le 7e seculo p.Chr.<ref name= "lindberg2007h"/> Le nascentia e expansion del islam durante le 7e seculo esseva sequite rapidemente per su hellenisation. Le cognoscentia del conceptiones grec del mundo esseva preservate e absorbite in le theologia, le derecto, le cultura e le commercio islamic, le quales esseva adjuvate per le translationes de textos grec traditional e alicun fontes intermediari syriac in arabic durante le 8e e 9e seculos. ==== Education e scopos scholar ==== [[File:Cour mosquee Suleymaniye Istanbul.jpg|thumb|[[Moschea Süleymaniye]].]] Madrasas esseva centros de multe differente studios religiose e scientific e esseva le culmination de differente institutiones tal como moscheas basate sur studios religiose, allogios pro visitatores foras de le citate, e finalmente institutiones educative concentrate sur le scientias natural.<ref>{{Cite book|last=Moosa|first=Ebrahim|url=https://books.google.com/books?id=ei9ZBwAAQBAJ&dq=Madrasa+history&pg=PP1|title=What Is a Madrasa?|date=2015-04-06|publisher=UNC Press Books|isbn=978-1-4696-2014-5|access-date=25 November 2021|archive-date=30 July 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220730040037/https://books.google.com/books?id=ei9ZBwAAQBAJ&dq=Madrasa+history&pg=PP1|url-status=live}}</ref> A differentia de universitates occidental, studentes in un madrasa apprenderea de un professor specific, qui concederea un certificato al completion de lor studios nominato un Ijazah. Un Ijazah differe de un diploma universitari occidental in multe manieras, inclusive que illo es emittite per un sol persona in loco de un institution, e alique que illo non es un diploma individual que attesta un cognoscimento adequate sur subjectos extensive, ma plus tosto un licentia pro instruer e transmitter un conjuncto de textos specific.<ref name="barker2017">{{Cite journal|last=Barker|first=Peter|date=2017-12-15|title=The Social Structure of Islamicate Science|url=https://scholarworks.iu.edu/iupjournals/index.php/jwp/article/view/1259|journal=Journal of World Philosophies|volume=2|issue=2|issn=2474-1795|access-date=24 November 2021|archive-date=24 November 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211124005530/https://scholarworks.iu.edu/iupjournals/index.php/jwp/article/view/1259|url-status=live}}</ref> Feminas anque esseva permittite a participar in madrasas, tanto como studentes como professores, un cosa non vidite in le education superior occidental usque le 19e seculo.<ref name="barker2017" /> Madrasas esseva plus que simplemente centros academic. Le Moschea Suleymaniye, pro exemplo, esseva un del madrasas le plus ancian e ben cognoscite, que esseva construite per Soliman le Magnificente in le 16e seculo.<ref name="architecturecourses2021">{{Cite web|title=Süleymaniye Mosque, Turkey|url=https://www.architecturecourses.org/s%C3%BCleymaniye-mosque-turkey|access-date=2021-11-24|website=www.architecturecourses.org|archive-date=24 November 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211124005536/https://www.architecturecourses.org/s%C3%BCleymaniye-mosque-turkey|url-status=live|accessdate=2024-01-17|archivedate=2021-11-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211124005536/https://www.architecturecourses.org/s%C3%BCleymaniye-mosque-turkey}}</ref> Le Moschea Suleymaniye habeva un hospital e collegio medical, un cocina, e un schola pro infantes, e anque functionava como un casa temporanee pro viagiatores.<ref name="architecturecourses2021" /> Le education superior in un madrasa (o collegio) esseva concentrate sur le derecto islamic e le scientia religiose, e le studentes debeva dedicar se a auto-studio pro omne altere materias.<ref name="lindberg2007h" /> E nonobstante le occasional reaction theologic, multe scholares islamic de scientia poteva realisar lor travalio in centros urban relativemente tolerante (p.ex. Bagdad e Cairo) e esseva protegite per patronos potente.<ref name="lindberg2007h" /> Illes poteva anque viagiar liberemente e excambiar ideas, proque il habeva nulle barrieras politic intra le stato islamic unificate.<ref name="lindberg2007h" /> Le scientia islamic durante iste epocha esseva principalmente concentrate sur le correction, extension, articulation, e application de ideas grec a nove problemas.<ref name="lindberg2007h" /> ==== Avantiamentos in mathematica ==== Le major parte del complimentos per scholares islamic durante iste periodo esseva in mathematica.<ref name= "lindberg2007h"/> Le mathematica arabe esseva un descendente directe del mathematica grec e indian.<ref name= "lindberg2007h"/> Per exemplo, lo que nunc es cognoscite como numeros arabic proveniva originalmente de India, ma mathematicos musulman faceva multe raffinamentos clave al systema de numeros, como le introduction del notation de puncto decimal. Mathematicos como Muhammad ibn Musa al-Khwarizmi (c. 780–850) dava su nomine al concepto de algorithmo, durante que le termino algebra se deriva de al-jabr, le initio del titulo de un de su publicationes.<ref>[[Gerald J. Toomer|Toomer, Gerald]] (1990). "Al-Khwārizmī, Abu Jaʿfar Muḥammad ibn Mūsā". In Gillispie, Charles Coulston. Dictionary of Scientific Biography. 7. New York: Charles Scribner's Sons. {{ISBN|978-0-684-16962-0}}.</ref> Le trigonometria islamic continuava ab le opera de le Almagest de Ptolemeo e le Siddhanta indian, del quales illes adderea functiones trigonometric, compilava tabulas, e applicava le trigonometria a spheras e planos. Multe de lor ingenieros, fabricantes de instrumentos, e agrimensores contribueva con libros de mathematica applicate. Es in astronomia ubi le mathematicos islamic faceva lor plus grande contributiones. Al-Battani (c. 858–929) meliorava le mensuras de Hipparchus, preservate in le translation del Almagest de Ptolemeo. Al-Battani anque meliorava le precision del mensura del precession del axe del Terra. Correctiones esseva facite al modello geocentric de Ptolemeo per al-Battani, Ibn al-Haytham,<ref>{{Cite journal |last=Rosen |first=Edward |year=1985 |title=The Dissolution of the Solid Celestial Spheres|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-the-history-of-ideas_january-march-1985_46_1/page/19 |journal=Journal of the History of Ideas |volume=46 |issue=1 |pages=19–21 |doi=10.2307/2709773|jstor=2709773 }}</ref> Averroes e le astronomos de Maragha tal como Nasir al-Din al-Tusi, Mu'ayyad al-Din al-Urdi e Ibn al-Shatir.<ref>{{Cite journal|last=Rabin|first=Sheila|url=http://setis.library.usyd.edu.au/stanford/entries/copernicus/index.html|title=Nicolaus Copernicus|journal=[[Stanford Encyclopedia of Philosophy]]|year=2004|access-date=24 June 2012|archive-date=15 July 2012|archive-url=https://archive.today/20120715113006/http://setis.library.usyd.edu.au/stanford/entries/copernicus/index.html|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite book |last=Saliba |first=George |author-link=George Saliba |year=1994 |title=A History of Arabic Astronomy: Planetary Theories During the Golden Age of Islam |url=https://archive.org/details/historyofarabica0000sali |publisher=[[New York University Press]] |isbn=978-0-8147-8023-7 |pages=[https://archive.org/details/historyofarabica0000sali/page/254 254], 256–257 }}</ref> Scholares con habilitates geometric faceva importante meliorationes al textos classic anterior sur luce e vision de Euclide, Aristotele e Ptolemeo.<ref name= "lindberg2007h"/> Le prime tractatos arabe que ha supervivite esseva scribite in le 9e seculo per Abū Ishāq al-Kindī, Qustā ibn Lūqā e (in forma fragmentari) Ahmad ibn Isā. Plus tarde, in le 9e seculo, Ibn al-Haytham (cognoscite como Alhazen in le Occidente), un mathematico e astronomo, synthetisava un nove theoria del vision basate super le operationes de su predecessores.<ref name= "lindberg2007h"/> Su nove theoria includeva un systema complete de optica geometric, que esseva detaliatemente presentate in su Libro del Optica.<ref name= "lindberg2007h"/><ref>[https://scholar.google.com/citations?user=hZvL5eYAAAAJ&hl Sameen Ahmed Khan] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305131051/http://scholar.google.com/citations?user=hZvL5eYAAAAJ&hl |date=5 March 2016 }}, Arab Origins of the Discovery of the Refraction of Light; Roshdi Hifni Rashed (Picture) Awarded the 2007 King Faisal International Prize, Optics & Photonics News (OPN, Logo), Vol. 18, No. 10, pp. 22–23 (October 2007).</ref> Su libro esseva traducite in latino e esseva usate como un fonte principal sur le scientia de optica in Europa usque le 17e seculo.<ref name= "lindberg2007h"/> ==== Institutionalisation del medicina ==== Le scientias medical esseva prominentemente cultivate in le mundo islamic.<ref name= "lindberg2007h"/> Le opera del theorias medic grec, specialmente illos de Galeno, esseva traducite in arabe, e il habeva un affluente de textos medical per medicos islamic, que habeva como scopo organisar, elaborar e disseminar le cognoscentia medic classic.<ref name= "lindberg2007h"/> Specialitates medic comenciava a emerger, como illos involvite in le tractamento de maladias ocular como cataractas. Ibn Sina (cognoscite como Avicenna in le Occidente, c. 980–1037) esseva un prolific encyclopedista medic perse<ref>{{cite encyclopedia|last=Nasr|first=Seyyed Hossein|year=2007|title=Avicenna|encyclopedia=Encyclopædia Britannica Online|url=https://www.britannica.com/eb/article-9011433/Avicenna|access-date=3 June 2010|archive-date=31 October 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20071031092920/https://www.britannica.com/eb/article-9011433/Avicenna|url-status=live}}</ref> qui scribeva extensivemente super medicina,<ref name="Jacquart, Danielle 2008">Jacquart, Danielle (2008). "Islamic Pharmacology in the Middle Ages: Theories and Substances". European Review (Cambridge University Press) 16: 219–227.</ref><ref>David W. Tschanz, MSPH, PhD (August 2003). "Arab Roots of European Medicine", Heart Views 4 (2).</ref> con su duo obras le plus notabile in medicina essente le Kitāb al-shifāʾ ("Libro del Sanation") e le Canone del Medicina, ambes usate como textos medicinal standard tanto in le mundo musulman como in Europa usque le 17e seculo. Inter su multe contributiones on pote mentionar le discoperta del natura contagiose de maladias infectiose,<ref name="Jacquart, Danielle 2008"/> e le introduction de pharmacologia clinic.<ref>{{cite journal | last1=Brater | first1=D. Craig | last2=Daly | first2=Walter J. | year=2000 | title=Clinical pharmacology in the Middle Ages: Principles that presage the 21st century | journal=Clinical Pharmacology & Therapeutics | volume=67 | issue=5| pages=447–450 [448] | doi=10.1067/mcp.2000.106465 | pmid=10824622| s2cid=45980791 }}</ref> Le institutionalisation del medicina esseva un altere importante realisation in le mundo islamic. Ben que hospitales como institution pro le malade emergeva in le imperio Byzantin, le modello de medicina institutional pro tote classes social esseva extensive in le imperio islamic e esseva disseminate a traverso tote le partes. Al addition de tractar patientes, medicos poteva instruer apprentisses medic, como etiam scriber e facer recerca. Le discoperta del transito pulmonar de sanguine in le corpore human per Ibn al-Nafis occurreva in un ambiente hospitalar.<ref name= "lindberg2007h"/> ==== Declino ==== Le scientia islamic comenciava su declino in le 12e e 13e seculos, ante le Renascentia in Europa, de parte al christian reconquesta de Espania e le conquestas mongol in le Oriente in le 11e e 13e seculos. Le mongoles saccheava Bagdad, le capital del califato abbasida, in 1258, lo que terminava le imperio abbaside.<ref name= "lindberg2007h"/><ref name="Erica Fraser 1600">Erica Fraser. The Islamic World to 1600, University of Calgary.</ref> Nonobstante, multe del conquirentes deveniva patronos del scientias. Hulagu Khan, per exemplo, qui dirigeva le assedio de Bagdad, deveniva un patrono del observatorio de Maragheh.<ref name= "lindberg2007h"/> Le astronomia islamic continuava a florescer usque al 16e seculo.<ref name= "lindberg2007h"/> === Europa Occidental === [[File:Roger-bacon-statue.jpg|thumb|Statua de [[Roger Bacon]] al [[Oxford University Museum of Natural History]].]] Al 11e seculo, le majoritate de Europa esseva christian; monarchias plus forte emergeva; limites era restaurate; developpamentos technologic e innovationes agricole occurreva, augmentante le provision de alimentos e le population. Textos classic grec esseva traducite de arabe e greco in latino, stimulante le discussion scientific in Europa Occidental.<ref>Lindberg, David. (1992) ''The Beginnings of Western Science'' University of Chicago Press. p. 204.</ref> In le antiquitate classic, tabus grec e roman sovente significava que le dissection era generalmente prohibite, ma in le Medievo professores e studentes medic in Bologna comenciava a aperir corpores human, e Mondino de Luzzi (circa 1275–1326) produceva le prime libro de anatomia cognoscite basate sur dissection human.<ref>{{cite book |url=http://www.hup.harvard.edu/catalog.php?isbn=978-0674057418 |last=Numbers |first=Ronald |title=Galileo Goes to Jail and Other Myths about Science and Religion |page=45 |publisher=Harvard University Press |year=2009 |isbn=978-0-674-03327-6 |access-date=12 April 2018 |archive-date=20 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210120190509/https://www.hup.harvard.edu/catalog.php?isbn=9780674057418 |url-status=live }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210120190509/https://www.hup.harvard.edu/catalog.php?isbn=9780674057418 |date=20 January 2021 }}</ref><ref>{{cite web |url=https://news.harvard.edu/gazette/story/2011/04/debunking-a-myth/ |title=Debunking a myth |date=7 April 2011 |publisher=Harvard University |access-date=12 April 2018 |archive-date=28 July 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190728101124/https://news.harvard.edu/gazette/story/2011/04/debunking-a-myth/ |url-status=live }}</ref> Como resultato del ''Pax Mongolica'', europeos, tales como Marco Polo, comenciava a aventurar se plus e plus verso le oriente. Le relationes scribite per Polo e su companiones de viage inspirava altere exploratores maritime europee occidental a cercar un route directe per mar a Asia, concludente al Epocha del Discopertas.<ref name= "love2006a">{{cite book | last = Love | first= Ronald S. | year = 2006 | chapter = Historical overview | title = Maritime Exploration in the Age of Discovery, 1415–1800 | url = https://archive.org/details/maritimeexplorat0000love | pages = [https://archive.org/details/maritimeexplorat0000love/page/1 1]–8 | location = Westport, Connecticut | publisher = Greenwood | isbn= 978-0313320439}}</ref> Progressos technologic anque occurreva, como le prime volo de Eilmer de Malmesbury (qui habeva studiate mathematica in le 11e seculo in Anglaterra),<ref name="Eilmer">[[William of Malmesbury]], ''[[Gesta Regum Anglorum]] / The history of the English kings'', ed. and trans. R.A.B. Mynors, R.M. Thomson, and M. Winterbottom, 2 vols., Oxford Medieval Texts (1998–99)</ref> e le avantiamentos metallurgic del alte furno cisterciense in Laskill.<ref name="Laskill">R.W. Vernon, G. McDonnell and A. Schmidt, 'An integrated geophysical and analytical appraisal of early iron-working: three case studies' ''Historical Metallurgy'' 31(2) (1998), 72–75 79.</ref><ref name="Derbeyshire">David Derbyshire, ''Henry "Stamped Out Industrial Revolution"'', [[The Daily Telegraph]] (21 June 2002)</ref> ==== Universitates medieval ==== Un revitalisation intellectual de Europa Occidental comenciava con le initio del universitates medieval in le 12e seculo. Iste institutiones urban cresceva a partir del activitates scholastic informe de monachos docte qui visitava monasterios, consultava bibliothecas, e conversava con altere eruditos.<ref name= "gal2021d">{{cite book | last= Gal | first = Ofer | year = 2021 | chapter = Medieval learning | title = The Origins of Modern Science | url= https://archive.org/details/originsofmoderns0000galo | pages = [https://archive.org/details/originsofmoderns0000galo/page/101 101]–138 | location = New York, New York | publisher = Cambridge University Press | isbn= 978-1316649701}}</ref> Un monacho qui deveniva ben cognoscite poteva attraher un sequitor de discipulos, dante loco a un fraternitate de studiosos (o ''collegium'' in latino). Un ''collegium'' poteva viagiar a un citate o demandar a un monasterio de hospitar les. Tamen, si le numero de studiosos in un ''collegium'' cresceva troppo, illes poteva optar pro establir se in un citate.<ref name= "gal2021d"/> Como le numero de collegios in un citate cresceva, illes poteva demandar que lor rege les concedeva un carta que les converterea in un ''universitas''.<ref name= "gal2021d"/> Multe universitates esseva chartate durante iste periodo, con le prime in Bologna in 1088, sequite per Paris in 1150, Oxford in 1167, e Cambridge in 1231.<ref name= "gal2021d"/> Le concession de un charta significava que le universitates medieval esseva partialmente soveranee e independent del autoritates local.<ref name= "gal2021d"/> Lor independentia los permitteva a ager secundo lor proprie regulas e judicar lor proprie membros basate sur lor proprie leges. De plus, como institutiones initialmente religiose, lor facultates e studentes esseva protegite ab pena capital (p.ex. le furca).<ref name= "gal2021d"/> Tal independentia esseva un question de costume, que, in theoria, poteva esser revocate per lor respective governantes si illes se sentiva menaciate. Disputationes sur varie themas o assertiones in iste institutiones medieval, quamquam controverse, se faceva de un maniera formalisate de tal modo que on declarava que iste disputationes occurreva intra le limites de un universitate e, ergo, esseva protegite per le privilegios de ille institution.<ref name= "gal2021d"/> Un assertion poteva esser describite como ''ex cathedra'' (litteralmente "ex le cathedra", usate in le contexto del docentia) o ''ex hypothesi'' (per hypothese). Isto significa que le disputationes esseva presentate como solmente un exercitio intellectual que non requireva que on se ingagia al veritate de un assertion o que se faceva proselyto. Conceptos e practicas academic moderne como libertate academic o libertate de investigation es vestigios de iste privilegios medieval que esseva tolerate in le passato.<ref name= "gal2021d"/> Le curriculo de iste institutiones medieval se centrava sur le septe artes libere, que habeva como scopo fornir a studentes novicios le habilitates pro rationamento e le lingua erudite.<ref name= "gal2021d"/> Studentes comenciarea lor studios con le prime tres artes libere o ''Trivium'' (grammatica, rhetorica, e logica) sequite per le sequente quatro artes libere o ''Quadrivium'' (arithmetica, geometria, astronomia, e musica).<ref name= "gal2021d"/><ref name= "lindberg2007g"/> Illes qui completava iste requisitos e recipeva lor baccalaureato (o Baccalaureo in Arte) habeva le option de adherer al facultate superior (jure, medicina, o theologia), que les confererea un doctorato de leges pro un advocato, un doctorato de medicina pro un medice, o doctorato de theologia pro un theologo.<ref name= "gal2021d"/> Studentes qui eligeva remaner in le facultate inferior (artes) poteva laborar verso un ''Magister'' (o Magistro) e studiar tres philosophias: metaphysica, etica, e philosophia natural.<ref name= "gal2021d"/> Traductiones in latino del obras de Aristotele, como ''De Anima'' (Sur le Anima) e le commentarios sur illos, esseva lecturas obligatori. Con le passar del tempore, le facultate inferior habeva le derecto de conferer lor proprie grado doctoral nominato le doctorato de philosophia.<ref name= "gal2021d"/> Multe magistros se dirigeva verso encyclopedias e les usava como libros de texto. Ma iste studiosos desirava le textos original complete de philosophos, mathematicos, e medicos del antiquitate grec tal como Aristotele, Euclide, e Galeno, que non esseva disponibile a illes in ille epocha. Ille textos antique grec esseva trovate in le Imperio Byzantin e le Mundo Islamic.<ref name= "gal2021d"/> ==== Traductiones de fontes arabe e grec ==== Le contacto con le Imperio Byzantin,<ref name=Lindberg1992p162/> e con le mundo Islamic durante le Reconquesta e le cruciadas, dava al Europa latin accesso a textos scientific grec e arabic, includente le obras de Aristotele, Ptolemeo, Isidoro de Miletus, John Philoponus, Jābir ibn Hayyān, al-Khwarizmi, Alhazen, Avicenna, e Averroes. Studiosos europee habeva accesso al programmas de traduction de Raymond de Toledo, qui patrocinava le Schola Toledo de Traductores del 12e seculo de arabe a latino. Traductores postea como Michael Scotus apprenderea arabe pro studiar iste textos directemente. Le universitates europee prestava materialmente lor adjuta in le traduction e propagation de iste textos e initiava un nove infrastructura que esseva necessari pro communitates scientific. De facto, le universitate europee poneva multe obras sur le mundo natural e le studio de natura al centro de lor curriculo,<ref>Huff, Toby. ''Rise of early modern science'' 2nd ed. pp. 180–181</ref> con le resultato que le "universitate medieval accentuava multo plus le scientia que su homologo moderne e descendente."<ref>Grant, Edward. "Science in the Medieval University", in James M. Kittleson and Pamela J. Transue, ed., ''Rebirth, Reform and Resilience: Universities in Transition, 1300–1700'', Ohio State University Press, 1984, p. 68</ref> Al initio del 13e seculo, on habeva traductiones latin bastante accurate del obras principal de quasi tote le autores antique intellectualmente crucial, permittente un transferentia solide de ideas scientific via tanto le universitates como le monasterios. In ille epocha, le philosophia natural in iste textos comenciava a esser extendite per scholasticos como Robert Grosseteste, Roger Bacon, Albertus Magnus, e Duns Scotus. Precursores del methodo scientific moderne, influentiate per contributiones previe del mundo islamic, pote esser observate jam in le emphase de Grosseteste sur le mathematica como un via pro comprender le natura, e in le approche empiric admirate per Bacon, particularmente in su ''Opus Majus''. Le these de Pierre Duhem es que le Condemnation de 1277 per Stephen Tempier – le episcopo de Paris – conduceva al studio del scientia medieval como un disciplina serie, "ma nemo plus in le campo nunc susteneva su vista que le scientia moderne comenciava in 1277".<ref name="Stanford">{{cite encyclopedia |url=http://plato.stanford.edu/entries/condemnation/ |title=Condemnation of 1277 |first=Hans |last=Thijssen |encyclopedia=[[Stanford Encyclopedia of Philosophy]] |date=30 January 2003 |access-date=14 September 2009 |publisher=[[University of Stanford]] |archive-date=11 March 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170311030803/https://plato.stanford.edu/entries/condemnation/ |url-status=live }}</ref> Tamen, multe studiosos concorda con le opinion de Duhem que le medio-tardive Medievo videva importantes developpamentos scientific.<ref>{{cite web |title=Rediscovering the Science of the Middle Ages |url=http://biologos.org/blog/rediscovering-the-science-of-the-middle-ages |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20230301161246/https://biologos.org/articles/rediscovering-the-science-of-the-middle-ages |archive-date=1 March 2023 |access-date=26 October 2014 |publisher=BioLogos |accessdate=17 January 2024 |archivedate=1 March 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230301161246/https://biologos.org/articles/rediscovering-the-science-of-the-middle-ages }}</ref><ref>{{cite web|url=http://icucourses.com/pages/023-a03-the-middle-ages-and-the-birth-of-science|title=023-A03: The Middle Ages and the Birth of Science – International Catholic University|work=International Catholic University|access-date=26 October 2014|archive-date=26 October 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141026061525/http://icucourses.com/pages/023-a03-the-middle-ages-and-the-birth-of-science|url-status=live|accessdate=17 January 2024|archivedate=26 October 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141026061525/http://icucourses.com/pages/023-a03-the-middle-ages-and-the-birth-of-science}}</ref><ref>{{Cite journal|title=History: A medieval multiverse|volume=507|issue=7491|pages=161–163|journal=Nature News & Comment|doi=10.1038/507161a|pmid=24627918|year=2014|last1=McLeish|first1=Tom C. B.|author-link1=Tom McLeish|last2=Bower|first2=Richard G.|last3=Tanner |first3=Brian K.|last4=Smithson|first4=Hannah E.|last5=Panti|first5=Cecilia|last6=Lewis|first6=Neil|last7=Gasper|first7=Giles E.M.|url=http://dro.dur.ac.uk/16743/1/16743.pdf|access-date=15 July 2019|archive-date=23 July 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180723044419/http://dro.dur.ac.uk/16743/1/16743.pdf|url-status=live|doi-access=free}}</ref> ==== Scientia medieval ==== Le prime medietate del 14e seculo viderea multe travalio scientific importante, principalmente intra le contexto de commentarios scholastic sur le scripturas scientific de Aristotele.<ref>Edward Grant, ''The Foundations of Modern Science in the Middle Ages: Their Religious, Institutional, and Intellectual Contexts'', (Cambridge Univ. Press, 1996), pp. 127–131.</ref> William de Ockham poneva emphase al principio de parsimonia: philosophos natural non debe postular entitates non necessari, de modo que le motion non es un cosa distincte ma solmente le objecto movente,<ref>Edward Grant, ''A Source Book in Medieval Science'', (Harvard Univ. Press, 1974), p. 232</ref> e un intermediari "species sensibile" non es necesse pro transmitter un imagine de un objecto al oculo.<ref>David C. Lindberg, ''Theories of Vision from al-Kindi to Kepler'', (Chicago: Univ. of Chicago Pr., 1976), pp. 140–142.</ref> Studiosos como Jean Buridan e Nicole Oresme comenciava a reinterpretar elementos del mechanica aristotelic. In particular, Buridan developpava le theoria que le impeto esseva le causa del motion de projectiles, que esseva un prime passo verso le concepto moderne de inertia.<ref>Edward Grant, ''The Foundations of Modern Science in the Middle Ages: Their Religious, Institutional, and Intellectual Contexts'', (Cambridge: Cambridge Univ. Press, 1996), pp. 95–97.</ref> Le Calculatores de Oxford comenciava a analysar mathematicamente le cinematica del motion, faciente iste analyse sin considerar le causas del motion.<ref>Edward Grant, ''The Foundations of Modern Science in the Middle Ages: Their Religious, Institutional, and Intellectual Contexts'', (Cambridge Univ. Press, 1996), pp. 100–103.</ref> In 1348, le Peste Nigre e altere catastrophes sigillava un brusc fin al developpamento philosophic e scientific. Tamen, le rediscoperta de textos ancian esseva stimulate per le Cadentia de Constantinopole in 1453, quando multe studiosos byzantin cercava refugio in le Occidente. Interim, le introduction del impression habeva un grande effecto sur le societate europee. Le dissemination facilitate del parola impresse democratisava le apprendimento e permitteva que ideas como algebra se propagava plus rapidemente. Iste developpamentos paviva le cammino pro le Revolution Scientific, ubi le inquisition scientific, que se arrestava al initio del Peste Nigre, resumeva.<ref>{{cite web|title=The Renaissance: The 'Rebirth' of Science & Culture|url=https://www.livescience.com/55230-renaissance.html|first=Jessie|department=Historical development|last=Szalay|date=2016-06-29|website=LiveScience.com|access-date=2019-07-19|archive-date=27 October 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181027214636/https://www.livescience.com/55230-renaissance.html|url-status=live}}</ref><ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=oK4HTBcdSJsC&pg=PR14|first=Robert S.|last=Gottfried|publisher=Free Press|isbn=978-0-02-912370-6|title=The Black Death: Natural & Human Disaster in Medieval Europe|year=1985|access-date=2019-07-19|page=xiv|archive-date=3 August 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200803141629/https://books.google.com/books?id=oK4HTBcdSJsC&pg=PR14|url-status=live}}</ref> == Renascentia == === Revivification del cognoscentia === Le renascentia del cognoscentia in Europa comenciava con le [[scholastica]] del 12e seculo. Le Renascentia del Nord monstra un cambio decisive in concentration ab le philosophia natural aristotelic verso le chimia e le scientias biologic (botanica, anatomia, e medicina).<ref>[[Allen Debus]], ''Man and Nature in the Renaissance'', (Cambridge: Cambridge Univ. Pr., 1978).</ref> Assi, le scientia moderne in Europa esseva recomenciate in un periodo de grande revolution: le [[Reforma protestante]] e le Contrareforma Catholic; le [[Discoperta europee de America|discoperta de America]] per [[Christophoro Columbo]]; le Cadentia de Constantinopole; ma etiam le re-discoperta de Aristotele durante le periodo scholastic presagiva grande cambios social e politic. Assi, on creava un ambiente apte in le qual il deveniva possibile interrogar doctrinas scientific, in le maniera que [[Martin Luther]] e [[Johannes Calvin]] interrogava doctrinas religiose. Le obras de Ptolemeo (astronomia) e Galeno (medicina) non sempre correspondeva con le observationes quotidian. Le labor de Vesalius sur cadaveres human revelava problemas con le perspectiva galenic del anatomia.<ref>Precise titles of these landmark books can be found in the collections of the [[Library of Congress]]. A list of these titles can be found in {{harvnb|Bruno|1989}}</ref> Le discoperta del crystallo contribueva al avantiamento del scientia in ille periodo con su apparition ex Venetia circa 1450. Le nove vitro permitteva melior spectaculos e, eventualmente, le inventiones del telescopio e microscopio. Le obra de Theophrastus sur petras, "Peri lithōn", remaneva autoritative pro millennios: su interpretation de fossiles non esseva subvertite usque post le Revolution Scientific. Durante le Renascentia Italian, Niccolò Machiavelli establiva le emphase del moderne scientia politic sur le observation empiric directe de institutiones e actores politic. Postea, le expansion del paradigma scientific durante le Illumination impulsava plus avante le studio del politica ultra determinationes normative.<ref>{{Cite web|url=https://world101.cfr.org/contemporary-history/prelude-global-era/what-enlightenment-and-how-did-it-transform-politics|title=What Is the Enlightenment and How Did It Transform Politics?|website=World101 from the Council on Foreign Relations|accessdate=2024-01-17|archivedate=2024-01-21|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240121054252/https://world101.cfr.org/contemporary-history/prelude-global-era/what-enlightenment-and-how-did-it-transform-politics}}</ref> In particular, le studio del statisticas, pro analysar le subjectos del stato, ha essite applicate a sondages e electiones. In archeologia, le 15e e 16e seculos videva le ascension de antiquarios in le Renascentia Europee qui esseva interessate in le collection de artefactos. === Revolution scientific e nascentia de Nove Scientia === [[File:Justus Sustermans - Portrait of Galileo Galilei, 1636.jpg|thumb|upright|[[Galileo Galilei]], patre del scientia moderne.]] Le periodo del initio moderne es vidite como un floration del Renascentia europee. Il habeva un disposition a questionar veritates previemente acceptate e cercar nove responsas. Isto resultava in un periodo de avantiamentos scientific major, nunc cognoscite como le Revolution Scientific, que conducerea al emergentia de un Scientia Nove que esseva plus mechanistic in su vision del mundo, plus integrate con mathematica, e plus fidibile e aperte, proque su cognoscentia se basava sur un methodo scientific novemente definite.<ref name= "lindberg2007n"/><ref name="gal2021i"/><ref name="bowlermorus2020b"/><ref>See, for example, {{harvnb|Heilbron|2003|pp=741–744}}</ref> Le Revolution Scientific es un limite conveniente inter le pensamento antique e le physica classic, e es generalmente reputate haber comenciate in 1543, quando le libros "De humani corporis fabrica" (Sur le Operationes del Corpore Human) per Andreas Vesalius, e anque "De Revolutionibus" per le astronomo Nicolao Copernico, esseva primo imprimite. Le periodo culminava con le publication del "Philosophiæ Naturalis Principia Mathematica" in 1687 per Isaac Newton, representante del crescentia sin precedentes de publicationes scientific a traverso Europa. Altere avantiamentos scientific significative esseva facite durante iste epocha per Galileo Galilei, Johannes Kepler, Edmond Halley, William Harvey, Pierre Fermat, Robert Hooke, Christiaan Huygens, Tycho Brahe, Marin Mersenne, Gottfried Leibniz, Isaac Newton, e Blaise Pascal.<ref name="Schuster 1996">{{cite book |author-last=Schuster |author-first=John A. |year=1996 |origyear=1990 |editor1-last=Cantor |editor1-first=Geoffrey |editor2-last=Olby |editor2-first=Robert |editor3-last=Christie |editor3-first=John |editor4-last=Hodge |editor4-first=Jonathon |title=Companion to the History of Modern Science |chapter=Scientific Revolution |chapter-url=https://books.google.com/books?id=6GIPEAAAQBAJ&pg=PA217 |location=[[Abingdon, Oxfordshire]] |publisher=[[Routledge]] |pages=217–242 |isbn=978-0415145787 |access-date=27 September 2021 |archive-date=27 September 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210927191043/https://books.google.com/books?id=6GIPEAAAQBAJ&pg=PA217 |url-status=live }}</ref> In philosophia, contributiones major esseva facite per Francis Bacon, Sir Thomas Browne, René Descartes, Baruch Spinoza, Pierre Gassendi, Robert Boyle, e Thomas Hobbes.<ref name="Schuster 1996"/> Christiaan Huygens derivava le fortias centripete e centrifugal e esseva le prime a transferer investigation mathematic a describer phenomenos physic non observabile. William Gilbert faceva alcun del prime experimentos con electricitate e magnetismo, e establiva que le Terra mesme es magnetic. ==== Heliocentrismo ==== Le modello astronomic heliocentric del universo esseva perfectionate per [[Nicolaus Copernico]]. Copernico proponeva le idea que le Terra e tote le spheras celestial, que contine le planetas e altere objectos in le cosmo, rotava circum le Sol.<ref>{{Cite book |last=Principe |first=Lawrence M. |title=The Scientific Revolution: A Very Short Introduction |url=https://archive.org/details/scientificrevolu0000prin |publisher=Oxford University Press |year=2011 |isbn=978-0-19-956741-6 |location=New York, NY |pages=[https://archive.org/details/scientificrevolu0000prin/page/47 47]}}</ref> Su modello heliocentric anque proponeva que tote le stellas esseva fixe e non rotava sur un axe, ni in ulle movimento.<ref>{{Cite journal |last=Knox |first=Dilwyn |title=Ficino, Copernicus and Bruno on the Motion of the Earth |date=1999 |url=https://www.jstor.org/stable/24331708 |journal=Bruniana & Campanelliana |volume=5 |issue=2 |pages=333–366 |jstor=24331708 |issn=1125-3819 |access-date=4 December 2022 |archive-date=4 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221204025441/https://www.jstor.org/stable/24331708 |url-status=live }}</ref> Su theoria proponeva le rotation annual del Terra e le altere spheras celestial circum le Sol e poteva calcular le distantias de planetas usante deferentes e epicyclos. Ben que iste calculationes non esseva completemente precise, Copernico poteva comprender le ordine de distantia de cata sphera celestial. Le systema heliocentric copernican esseva un revivification del hypotheses de Aristarchus de Samos e Seleucus de Seleucia.<ref>{{Cite journal |last=Gingerich |first=Owen |date=1973 |title=From Copernicus to Kepler: Heliocentrism as Model and as Reality |url=https://www.jstor.org/stable/986462 |journal=Proceedings of the American Philosophical Society |volume=117 |issue=6 |pages=513–522 |jstor=986462 |issn=0003-049X}}</ref> Aristarchus de Samos proponeva que le Terra rotava circum le Sol ma non mentionava ulle cosa sur le ordine, motion o rotation del altere spheras celestial.<ref>{{Cite journal |last=Neugebauer |first=O. |date=1945 |title=The History of Ancient Astronomy Problems and Methods |url=https://www.jstor.org/stable/542323 |journal=Journal of Near Eastern Studies |volume=4 |issue=1 |pages=20–23 |doi=10.1086/370729 |jstor=542323 |s2cid=39274542 |issn=0022-2968}}</ref> Seleucus de Seleucia anque proponeva le rotation del Terra circum le Sol ma non mentionava ulle cosa sur le altere spheras celestial. In plus, Seleucus de Seleucia comprendeva que le Luna rotava circum le Terra e poteva esser usate pro explicar le mareas del oceano, assi corroborante su comprehension del idea heliocentric.<ref>{{Cite journal |last=Carman |first=Christián C. |date=2018 |title=The first Copernican was Copernicus: the difference between Pre-Copernican and Copernican heliocentrism |url=https://www.jstor.org/stable/45211937 |journal=Archive for History of Exact Sciences |volume=72 |issue=1 |pages=1–20 |doi=10.1007/s00407-017-0198-3 |jstor=45211937 |s2cid=253894214 |issn=0003-9519 |access-date=4 December 2022 |archive-date=4 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221204025440/https://www.jstor.org/stable/45211937 |url-status=live }}</ref> ==== Methodo scientific definite de novo ==== Anque le methodo scientific esseva melio developpate como le maniera moderne de pensar poneva emphase al experimento e al ration super considerationes traditional. Galileo ("Patre del Physica Moderne") utilisava experimentos pro confirmar theorias physic, un elemento clave del methodo scientific. == Seculo del Lumines == === Continuation del Revolution Scientific === Le [[Revolution Scientific]] continuava al [[Illuminismo|Seculo del Lumines]], que accelerava le developpamento del scientia moderne. ==== Planetas e orbitas ==== Le modello heliocentric revivite per Nicolao Copernico esseva sequite per le modello del motion planetari presentate per Johannes Kepler al initio del 17e seculo, le qual proponeva que le planetas sequerea orbitas elliptic, con le Sol al foco del ellipse. ==== Calculo e mechanica newtonian ==== [[File:GodfreyKneller-IsaacNewton-1689.jpg| thumb|upright|right|[[Isaac Newton]] initiava le [[mecanica classic]] in le campo de [[physica]].]] In 1687, Isaac Newton publicava le ''Principia Mathematica'', detaliante duo theorias physic comprehensive e succedite: le leges de motion de Newton, que conduceva al mechanic classic; e le lege de gravitation universal de Newton, que describe le fortia fundamental del gravitate. ==== Apparition del chimia ==== Un momento decisive occurreva quando "chimia" esseva distinguite de alchimia per Robert Boyle in su obra ''The Sceptical Chymist'' in 1661; ben que le tradition alchimic continuava pro un certe periodo post su obra. Altere passos importante includeva le practicas experimental gravimetric de chimicos medical como William Cullen, Joseph Black, Torbern Bergman e Pierre Macquer e le labor de Antoine Lavoisier ("patre del chimia moderne") sur oxygeno e le lege de conservation de massa, que refutava le theoria del phlogiston. Le chimia moderne emergeva del 16e al 18e seculos per le practicas material e theorias promovite per alchimia, medicina, manufactura e exploitation minerari.<ref>{{Cite journal |editor=Eddy, Matthew Daniel |editor2=Mauskopf, Seymour |editor3=Newman, William R. |title=Chemical Knowledge in the Early Modern World |journal=Osiris |volume=29 |date=2014 |pages=1–15 |url=https://www.academia.edu/6629576 |last1=Newman |first1=William R. |last2=Mauskopf |first2=Seymour H. |last3=Eddy |first3=Matthew Daniel |pmid=26103744 |doi=10.1086/678110 |s2cid=29035688 |access-date=19 September 2014 |archive-date=30 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220730040038/https://www.academia.edu/6629576 |url-status=live }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220730040038/https://www.academia.edu/6629576 |date=30 July 2022 }}</ref><ref>{{Cite book |last=Florin George Calian |url=http://archive.org/details/AlkimiaOperativaAndAlkimiaSpeculativa.SomeModernControversiesOnThe |title=Alkimia Operativa and Alkimia Speculativa. Some Modern Controversies on the Historiography of Alchemy}}</ref><ref>{{Cite journal |last=Hroncek |first=Susan |date=2017 |title=From Egyptian Science to Victorian Magic: On the Origins of Chemistry in Victorian Histories of Science |url=https://muse.jhu.edu/article/711530 |journal=Victorian Review |volume=43 |issue=2 |pages=213–228 |doi=10.1353/vcr.2017.0032 |s2cid=166044943 |issn=1923-3280 |access-date=28 April 2022 |archive-date=12 May 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210512071829/https://muse.jhu.edu/article/711530 |url-status=live }}</ref> ==== Systema circulatori ==== William Harvey publicava ''De Motu Cordis'' in 1628, que revelava su conclusiones basate in su extensive studios del systemas circulatori de vertebratos.<ref name="Schuster 1996"/> Ille identificava le rolo central del corde, arterias e venas in producer le movimento de sanguine in un circulo, e non trovava alcun confirmation del conceptiones pre-existente de Galeno sur le functiones de calefaction e refrigeration.<ref>Power, d'Arcey. Life of Harvey. Longmans, Green, & co.</ref> Le historia del biologia e medicina del epocha moderne initial es frequentemente narrate a transverso del cerca del sede del anima.<ref>{{cite web|url=https://plato.stanford.edu/entries/ancient-soul/|title=Ancient Theories of Soul|last=Stanford|date=2003|website=Plato.Stanford|access-date=2018-07-09|archive-date=7 August 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190807014659/https://plato.stanford.edu/entries/ancient-soul/|url-status=live}}</ref> Galeno in su descriptiones de su labor fundamental in medicina presenta le distinctiones inter arterias, venas e nervos usante le vocabulario del anima.<ref>{{Cite book|title=Galen on Respiration and the arteries|url=https://archive.org/details/galenonrespirati0000gale|last=Galen|first=David|publisher=Princeton University Press|year=1984|location=UCSC library|page=[https://archive.org/details/galenonrespirati0000gale/page/201 201]}}</ref> ==== Societates e jornales scientific ==== Un innovation critic esseva le creation de societates scientific permanente e lor jornales scholar, que accelerava drasticamente le diffusion de nove ideas. Typic esseva le fundation del Societate Regal in London in 1660 e su jornal in 1665, le ''Philosophical Transactions of the Royal Society'', le prime jornal scientific in anglese.<ref>Meyrick H. Carré, "The Formation of the Royal Society" ''History Today'' (Aug 1960) 10#8 pp 564–571.</ref> In 1665 anque appareva le prime jornal in francese, le ''Journal des sçavans''. Con le inspiration ex le obras de Newton, Descartes, Pascal e Leibniz, le scientia se dirigeva verso le mathematica, physica e technologia moderne al tempore del generation de Benjamin Franklin (1706–1790), Leonhard Euler (1707–1783), Mikhail Lomonosov (1711–1765) e Jean le Rond d'Alembert (1717–1783). Le Encyclopédie de Denis Diderot, publicate inter 1751 e 1772, portava iste nove comprension a un publico plus extense. Le impacto de iste processo non esseva limitate a scientia e technologia, ma afficeva etiam philosophia (Immanuel Kant, David Hume), religion (le crescente impacto del scientia sur religion) e le societate ==== Developpamentos in geologia ==== [[File:Anoplotherium 1812 Skeleton Sketch.jpg|thumb|Reconstruction skeletal e muscular de ''[[Anoplotherium commune]]'' de 1812 per Georges Cuvier basate super restos fossil del Bacino de Paris.]] Le geologia non subiva un restructuration systematic durante le Revolution Scientific, sed existeva como un massa de ideas isolate e discoordinate sur petras, minerales, e formas terren multo ante que illo deveniva un scientia coherente. Robert Hooke formulava un theoria de tremores de terra, e Nicholas Steno developpava le theoria de superposition e argumentava que fossiles esseva le restos de creaturas antea vivente. Comenciante con le ''Sacred Theory of the Earth'' de Thomas Burnet in 1681, philosophos natural comenciava a explorar le idea que le Terra habeva cambiate con le tempore. Burnet e su contemporaneos interpretava le passato del Terra in terminos de eventos describite in le Biblia, ma lor labor preparava le fundamento intellectual pro interpretationes secular del historia del Terra. === Postea le Revolution Scientific === ==== Bioelectricitate ==== Durante le fin del 18e seculo, recercatores como Hugh Williamson<ref name="VanderVeer 2011">{{cite journal |last=VanderVeer |first=Joseph B. |title=Hugh Williamson: Physician, Patriot, and Founding Father |journal=Journal of the American Medical Association |volume=306 |issue=1 |date=6 July 2011 |doi=10.1001/jama.2011.933 }}</ref> e John Walsh experimentava con le effectos de electricitate sur le corpore human. Studios ulterior per Luigi Galvani e Alessandro Volta stabiliva le natura electric de lo que Volta nominava galvanismo.<ref name="Edwards 2021">{{cite web |last=Edwards |first=Paul |title=A Correction to the Record of Early Electrophysiology Research on the 250th Anniversary of a Historic Expedition to Île de Ré |url=https://hal.archives-ouvertes.fr/hal-03423498/document |publisher=HAL open-access archive |access-date=6 May 2022 |date=10 November 2021 |id=hal-03423498 |archive-date=6 May 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220506153323/https://hal.archives-ouvertes.fr/hal-03423498/document |url-status=live }}</ref><ref name="Bresadola 367–380">{{cite journal |last=Bresadola |first=Marco |title=Medicine and science in the life of Luigi Galvani |url=https://archive.org/details/sim_brain-research-bulletin_1998-07-15_46_5/page/367 |journal=Brain Research Bulletin |date=15 July 1998 |volume=46 |issue=5 |pages=367–380 |doi=10.1016/s0361-9230(98)00023-9 |pmid=9739000|s2cid=13035403}}</ref> ==== Developpamentos in geologia ==== Le geologia moderne, como le chimia moderne, evolveva gradualmente durante le 18e seculos e principio del 19e. Benoît de Maillet e le Comte de Buffon videva le Terra como multo plus vetule que le 6.000 annos imaginate per scholares biblic. Jean-Étienne Guettard e Nicolas Desmarest faceva excursiones in le Francia central e registrava lor observationes in alcun del prime mappas geologic. Adjutate per experimentos chimic, naturalistas como John Walker de Scotia,<ref>{{cite book|last1=Matthew Daniel Eddy|title=The Language of Mineralogy: John Walker, Chemistry and the Edinburgh Medical School 1750–1800|date=2008|publisher=Ashgate|url=https://www.academia.edu/1112014|access-date=19 September 2014|archive-date=3 September 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150903230852/http://www.academia.edu/1112014/The_Language_of_Mineralogy_John_Walker_Chemistry_and_the_Edinburgh_Medical_School_1750-1800_2008_|url-status=live}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150903230852/http://www.academia.edu/1112014/The_Language_of_Mineralogy_John_Walker_Chemistry_and_the_Edinburgh_Medical_School_1750-1800_2008_ |date=3 September 2015 }}</ref> Torbern Bergman de Svedia, e Abraham Werner de Germania creava systemas de classification comprehensive pro petras e minerales – un realisation collective que transformava le geologia in un campo avantiate verso le fin del 18e seculo. Iste prime geologos proponeva anque interpretationes general de historia terrestre que portava James Hutton, Georges Cuvier e Alexandre Brongniart, sequente le passos de Steno, a argumentar que stratos de rocca pote esser datate per le fossiles que illos contineva: un principio primarimente applicate al geologia del Bassino de Paris. Le uso de fossiles indice deveniva un utensile potente pro crear mappas geologic, proque illo permitteva a geologos correlar le roccas in un loco con illos de etate simile in altere locos distante. ==== Nascentia del economia moderne ==== [[File:AdamSmith.jpg|thumb|upright|left|[[Adam Smith]] scribeva ''[[La Ricchessa del Nationes]]'', le prime obra moderne de economia.]] Le fundamento pro le economia classic forma le obra de Adam Smith "Un Inquisition sur le Natura e le Causas del Ricchessa del Nationes", publicate in 1776. Smith criticava le mercantilismo, advocante un systema de commercio libere con division del labor. Ille postulava un "mano invisibile" que regulava systemas economic consistente de agentes guidate solmente per interesse personal. Le "mano invisibile" mentionate in un pagina perdite in le medie de un capitulo in le medio del "Ricchessa del Nationes", 1776, emerge como le message central de Smith. ==== Scientia social ==== Anthropologia pote esser melio comprehendite como un producto del Seculo del Lumines. Il esseva durante iste periodo que europeos essayava systematicamente studiar le comportamento human. Traditiones de jurisprudentia, historia, philologia e sociologia se developpava durante iste periodo e informava le evolution del scientias social, del qual le anthropologa faceva parte. == 19e seculo == Le 19e seculo vide le nascentia del scientia como profession. William Whewell habeva cuniate le termino "scientista" in 1833,<ref>{{cite encyclopedia | access-date=3 March 2008 | url=http://www.science.uva.nl/~seop/entries/whewell/ | title=William Whewell | encyclopedia=Stanford Encyclopedia of Philosophy | publisher=The Metaphysics Research Lab, Stanford University | date=2000-12-23 | last1=Snyder | first1=Laura J. | archive-date=4 January 2010 | archive-url=https://web.archive.org/web/20100104025611/http://www.science.uva.nl/~seop/entries/whewell/ | url-status=live }}</ref> le qual presto substitueva le vetule termino ''philosopho natural''. === Developpamentos in physica === [[File:Painting of Volta by Bertini (photo).jpeg|thumb| right |[[Alessandro Volta]] demonstra le prime [[cellula electrochemical|cellula electrical]] a [[Napoleon Bonaparte|Napoleon]] in 1801.]] In physic, le comportamento de electricitate e magnetismo esseva studiate per Giovanni Aldini, Alessandro Volta, Michael Faraday, Georg Ohm, e alteres. Le experimentos, theorias e discopertas de Michael Faraday, André-Marie Ampère, James Clerk Maxwell, e lor contemporaneos conduceva al unification del duo phenomenos in un theoria solmente de electromagnetismo como describite per le equationes de Maxwell. Le thermodynamica conduceva al comprehension de calor e al notion de energia esser definite. === Discoperta de Neptuno === Avantages in astronomia e in systemas optic in le 19e seculo resultava in le prime observation de un asteroide ([[Ceres (planeta nano)|1 Ceres]]) in 1801, e le discoperta de [[Neptuno]] in 1846. === Developpamentos in mathematica === In mathematica, le notion de numeros complexe maturava finalmente e conduceva a un theoria analytic subsequente; illos anque comenciava le uso de numeros hypercomplexe. Karl Weierstrass e alteres realisava le arithmetisation de analyse pro functiones de numeros real e complexe. Le periodo viderea etiam le ascension de nove progresso in geometria ultra ille theorias classic de Euclide, post un periodo de quasi duo milles annos. Le scientia mathematic de logica anque habeva revolutionari manifestationes decisive post un periodo similarmente longe de stagnation. Ma le passo le plus importante in le scientia in iste tempore esseva le ideas formulate per le creator del scientia electric. Lor travalio cambiava le physionomia del physica e faceva possibile pro un nove technologia a emerger tal como le potentia electric, le telegrapho electric, le telephono, e le radio. === Developpamentos in chimia === [[File:DIMendeleevCab.jpg|thumb|upright|right|[[Dmitri Mendeleev]].]] In chimia, Dmitri Mendeleev, sequente le theoria atomic de John Dalton, creava le prime tabula periodic del elementos. Altere punctos culminante include le discopertas que revelava le natura del structura atomic e de materia, simultaneemente con le chimia – e de nove sortas de radiation. Le theoria que tote le materia es facite de atomos, le quales es le minime constituentes de materia que non pote esser divulse sin perder le proprietates chimic e physic basic de ille materia, esseva presentate per John Dalton in 1803, ben que le question prendeva cento annos pro stabilir se como probate. Dalton anque formulava le lege de proportionalitate de massas. In 1869, Dmitri Mendeleev componeva su tabula periodic del elementos super le bases del discopertas de Dalton. Le synthesis de urea per Friedrich Wöhler aperiva un nove campo de recerca, le chimia organic, e al fin del 19e seculo, scientistas poteva synthetisar centos de compositos organic. Le parte posterior del 19e seculo vide le exploitation del petroproductos del Terra, post le depletion del provisiones de petroleo ex le piscar de balenas. In le 20e seculo, le production systematic de material raffinate forniva un provision immediate de productos que provideva non solmente energia, ma anque materiales synthetic pro vestimento, medicina, e ressources quotidian a uso unic. Le application del technicas de chimia organic a organismos vivente resultava in chimia physiologic, le precursor al biochimia.<ref>{{Cite journal|url=https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/17152615/|title=History of biochemistry|first1=Parduman|last1=Singh|first2=H. S.|last2=Batra|first3=Manisha|last3=Naithani|date=6 January 2004|journal=Bulletin of the Indian Institute of History of Medicine (Hyderabad)|volume=34|issue=1|pages=75–86|via=PubMed|pmid=17152615}}</ref> === Etate del Terra === Durante le prime medietate del 19e seculo, geologos como Charles Lyell, Adam Sedgwick, e Roderick Murchison applicava le nove technica a roccas in tote Europa e le partes oriental de America del Nord, preparante le scenario pro projectos de cartographia plus detaliate, supportate per le governamento, in decennios subsequente. Al medio del 19e seculo, le concentration de geologia cambiava de description e classification a tentativas de comprender como le superficie de Terra habeva cambiate. Le prime theorias comprehensive del construction de montanias esseva proponite durante iste periodo, como anque le prime theorias moderne de tremores de terra e vulcanos. Louis Agassiz e alteres stabiliva le realitate de glaciation continental, e "fluvialistas" como Andrew Crombie Ramsay argumentava que valles fluvial esseva formate, durante milliones de annos, per le rivos que flueva a transverso de illos. Post le discoperta del radioactivitate, le methodos de datar radiation comenciava a esser developpate, comenciate in le 20e seculo. Le theoria de "derivation continental" de Alfred Wegener esseva largemente rejectate quando ille lo proponeva in le annos 1910,<ref>{{Cite web|url=https://pressbooks.howardcc.edu/worldgeography/chapter/chapter-3/|title=Chapter 3 Planet earth and Plate tectonics|first=R. Adam|last=Dastrup|via=pressbooks.howardcc.edu}}</ref> ma nove datos colligite in le annos 1950 e 1960 conduceva al theoria de tectonica de placas, que provideva un mechanismo plausibile pro illo. Tectonica de placas anque provideva un explanation unificate pro un varietate de phenomenos geologic apparentemente non connectite. Desde le annos 1960, illo ha servite como le principio unificante in geologia.<ref>{{Cite web|url=https://education.nationalgeographic.org/resource/plate-tectonics|title=Plate Tectonics|website=education.nationalgeographic.org}}</ref> === Evolution e hereditate === [[File:Darwin tree.png|upright|thumb|right|A mediatos de julio de 1837, [[Charles Darwin]] initiava su quaderno "B" sur le ''Transmutation de Species'', e in le pagina 36 scribeva "Io crede" super su prime [[Arbor de Vita (scientia)|arbor evolutionari]].]] Forsan le theoria le plus prominente, controverse e extense in tote le scientia ha essite le theoria de evolution per selection natural, que esseva formulate independentemente per Charles Darwin e Alfred Wallace. Illo esseva describite in detalio in le libro de Darwin "Le Origine del Species," que esseva publicate in 1859. In illo, Darwin proponeva que le characteristicas de omne formas de vita, includente humanos, esseva formate per processos natural super longe periodos de tempore. Le theoria de evolution in su forma currente affice quasi omne ramos de biologia.<ref>{{cite journal |last1=Dobzhansky |first1=Theodosius |year=1964 |title=Biology, Molecular and Organismic |url=http://people.ibest.uidaho.edu/~bree/courses/1_Dobzhansky_1964.pdf |journal=American Zoologist |volume=4 |issue=4 |pages=443–452 |doi=10.1093/icb/4.4.443 |pmid=14223586 |access-date=5 February 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303220935/http://people.ibest.uidaho.edu/~bree/courses/1_Dobzhansky_1964.pdf |archive-date=3 March 2016 |url-status=dead |doi-access=free }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303220935/http://people.ibest.uidaho.edu/~bree/courses/1_Dobzhansky_1964.pdf |date=3 March 2016 }}</ref> Le implicationes del evolution sur campos foras de scientia pur ha provocate tanto opposition como appoio de differente partes del societate, e ha profundemente influentiate le comprehension popular de "le position del homine in le universo". Separatemente, Gregor Mendel formulava in 1866 le principios de hereditate, que deveniva le base del genetica moderne. === Theoria del germines === Un altere puncto importante in medicina e biologia esseva le effortios successose pro probas le theoria del germines de maladia. Subsequentemente a isto, [[Louis Pasteur]] creava le prime vaccino contra le rabie, e faceva multe discopertas in le campo del chimia, includente le asymmetria de crystallos. In 1847, le medico hungare Ignác Fülöp Semmelweis reduceva drasticamente le occurrentia de febre puerperal per simplemente exiger que medicos lavava lor manos ante attender feminas in parto. Iste discoperta precedeva le theoria del germines de [[maladia]]. Tamen, le conclusiones de Semmelweis non esseva appreciate per su contemporaneos, e le lavage de manos esseva prendite in uso solmente con le discopertas del chirurgo britannic Joseph Lister, qui in 1865 probava le principios de antisepsia. Le labor de Lister se basava sur le importante discopertas del biologo francese Louis Pasteur. Pasteur poteva ligar microorganismos con maladias, revolutionante medicina. Ille anque inventava le processo de pasteurisation, pro prevenir le propagation de maladias per le lacte e altere alimentos.<ref>{{cite book | last1=Campbell | first1=Neil A. | first2=Brad | last2=Williamson | first3=Robin J. | last3=Heyden | title=Biology: Exploring Life | publisher=Pearson Prentice Hall | year=2006 | url=http://www.phschool.com/el_marketing.html | isbn=978-0-13-250882-7 | oclc=75299209 | access-date=9 September 2008 | archive-date=2 November 2014 | archive-url=https://web.archive.org/web/20141102041816/http://www.phschool.com/el_marketing.html | url-status=live }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141102041816/http://www.phschool.com/el_marketing.html |date=2 November 2014 }}{{page needed|date=April 2018}}</ref> === Scholas de economia === Karl Marx developpava un theoria economic alternative, nominate economia marxista. Le economia marxista se basa sur le theoria de labor e assume que le valor de un bono se basa sur le quantitate de labor necessari pro producer lo. Sub iste axioma, le capitalismo se basa sur que le patronos non paga le valor complete del labor de laboratores pro producer plus de valor. Le Schola Austriac respondeva al economia marxista considerante le interprenditores como le fortia propulsive del developpamento economic. Isto substitueva le theoria de labor pro un systema de offerta e demanda. === Fundation de psychologia === Psychologia como un interprisa scientific que esseva independente del philosophia comenciava in 1879 quando Wilhelm Wundt fundava le prime laboratorio dedicate exclusivemente al recerca psychologic (in Leipzig). Altere importantes contributores al campo includeva Hermann Ebbinghaus (un pionero in le studio del memoria), Ivan Pavlov (qui discoperiva le conditionamento classic), William James, e Sigmund Freud. Le influentia de Freud ha essite enorme, ben que plus como un icone cultural que como un fortia in le psychologia scientific. === Sociologia moderne === Sociologia moderne emergeva al initio del 19e seculo como le responsa academic al modernisation del mundo. Inter multes del prime sociologos (como Émile Durkheim), le scopo de sociologia esseva in structuralismo, comprender le cohesion de gruppos social, e developpar un "antidoto" contra le disintegration social. Max Weber se occupava del modernisation de societate per le concepto de rationalisation, que ille credeva capturarea individuos in un "cavia de ferro" de pensamento rational. Alicun sociologos, includente Georg Simmel e W. E. B. Du Bois, usava analyses microsociologic, qualitative. Iste approche al nivello micro jocava un rolo importante in le sociologia american, con le theorias de George Herbert Mead e su studente Herbert Blumer resultante in le creation del approche de interactionismo symbolic al sociologia. In particular, justo Auguste Comte illustrava con su travalio le transition de un periodo theologic a un metaphysic e, ex isto, a un positive. Comte se occupava del classification del scientias e del transitos de humanitate verso un stato de progresso attribuibile a un re-examination de natura secundo le affirmation de 'socialitate' como le base del societate interpretate scientificamente.<ref>{{Cite book|title=Natura, cultura e induzione nell'età delle scienze : fatti e idee del movimento scientifico in Francia e Inghilterra|last=Guglielmo|first=Rinzivillo|isbn=978-88-6812-497-7|location=Roma|pages=79–|oclc=913218837|date = 18 May 2015}}</ref> === Romanticismo === Le Movimento Romantic del initio del 19e seculo reformulava le scientia aperiente nove percursos impreviste in le approches classic del Illumination. Le declino del Romanticismo occurreva quando un nove movimento, le Positivismo, comenciava a captivar le ideal del intellectuales post 1840 e durava usque circa 1880. Al mesme tempore, le reaction romantic al Illumination produceva pensatores tal como Johann Gottfried Herder e plus tarde Wilhelm Dilthey, cuje obras formava le base pro le concepto de cultura que es central al disciplina. Traditionalmente, grande parte del historia del subjecto basava se in le incontros colonial inter le Europa Occidental e le resto del mundo, e multo del anthropologia del 18e e 19e seculos ora es classificate como racismo scientific. Durante le tarde 19e seculo, battalias sur le "studio del homine" eveniva inter illes de un persuasion "anthropologic" (basate sur technicas anthropometric) e illos de un persuasion "ethnologic" (studiante culturas e traditiones), e iste distinctiones deveniva parte del ulterior separation inter anthropologia physic e anthropologia cultural, le ultime introducite per le discipulos de Franz Boas. == 20e seculo == Scientia progrediva de maniera dramatic durante le 20e seculo. Il habeva nove e radical disveloppamentos in le [[scientia physica|scientia physica]] e le [[scientias vital|scientias vital]], construente super le progressos del 19e seculo.<ref>{{Cite book | last = Agar | first = Jon | year = 2012 | title = Science in the Twentieth Century and Beyond | url = https://archive.org/details/scienceintwentie0000agar | publisher = Polity Press | location = Cambridge | isbn = 978-0-7456-3469-2}}</ref> === Theoria de Relativitate e mechanica quantic === [[File:Albert Einstein (Nobel).png|thumb|upright|right|Retrato official de Einstein post haber recipite le Premio Nobel de Physica in 1921.]] In le initio del 20e seculo, on initiava un revolution in le [[physica]]. Le theorias de longe durata de [[Isaac Newton|Newton]] se monstrava non esser correcte in omne circumstantias. A partir de 1900, [[Max Planck]], [[Albert Einstein]], [[Niels Bohr]], e alteres developpava theorias quantic pro explicar resultatos experimental anomale, introducente nivellos discrete de energia. Le [[mechanica quantic]] monstrava non solmente que le leges de motion non se applicava in scala parve, sed etiam que le theoria de relativitate general, proponite per Einstein in 1915, monstrava que le fundamento fixe del spatio-tempore, super le qual dependeva tanto le mechanica newtonian quanto le relativitate special, non poteva exister. In 1925, Werner Heisenberg e Erwin Schrödinger formulava le mechanica quantic, que explicava le theorias quantic precedente. Actualmente, le relativitate general e le mechanica quantic es inconsistente inter se, e effortios es in curso pro unificar los.<ref>{{Cite web|url=https://www.smithsonianmag.com/science-nature/string-theory-about-unravel-180953637/|title=Why String Theory Still Offers Hope We Can Unify Physics|first1=Smithsonian|last1=Magazine|first2=Brian|last2=Greene|website=Smithsonian Magazine}}</ref> === Big Bang === Le observation per Edwin Hubble in 1929 que le velocitate con que le galaxias se recede correla positivemente con lor distantia, conduceva al comprension que le universo se expande e le formulation del theoria del Big Bang per Georges Lemaître. George Gamow, Ralph Alpher, e Robert Herman habeva calculate que il debe haber evidentia pro un Big Bang in le temperatura de fundo del universo.<ref>{{cite journal | last1=Alpher | first1=Ralph A. | last2=Herman | first2= Robert| year =1948 | title=Evolution of the Universe | url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_1948-11-13_162_4124/page/774 | journal=[[Nature (journal)|Nature]] | volume=162 | issue=4124| pages=774–775 | doi=10.1038/162774b0 | bibcode=1948Natur.162..774A | s2cid=4113488 }}<br />{{cite journal | last1=Gamow | first1=G. | doi=10.1038/162680a0 | title=The Evolution of the Universe | url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_1948-10-30_162_4122/page/680 | pmid=18893719 | journal=Nature | year=1948 | volume=162 | issue=4122 | pages=680–682 | bibcode=1948Natur.162..680G | s2cid=4793163 }}</ref> In 1964, Arno Penzias e Robert Wilson<ref>{{cite web|url=http://nobelprize.org/physics/laureates/1978/wilson-lecture.pdf|title=Wilson's 1978 Nobel lecture|website=nobelprize.org|access-date=23 March 2005|archive-date=13 April 2005|archive-url=https://web.archive.org/web/20050413230649/http://nobelprize.org/physics/laureates/1978/wilson-lecture.pdf|url-status=live}}</ref> discoperiva un sibilamento de fundo a 3 Kelvin con lor radio-telescopio de Bell Labs (le antenna Holmdel Horn), que esseva evidentia pro iste hypothesis e formava le base pro un numero de resultatos que adjutava a determinar le etate del universo. === Big Science === [[File:Trinity Test Fireball 25ms.jpg|thumb|left|Le [[bomba atomic]] introducteva le "[[Big Science]]" in le campo de [[physica]].]] In 1938, Otto Hahn e Fritz Strassmann discoperiva le fission nuclear per methodos radiochimic, e in 1939 Lise Meitner e Otto Robert Frisch scribeva le prime interpretation theoretic del processo de fission, que postea esseva meliorate per Niels Bohr e John A. Wheeler. Ulterior progressos occurreva durante le Secunde Guerra Mundial, conducente al application practic de radar e al developpamento e uso del bomba atomic. In iste periodo, Chien-Shiung Wu esseva recrutate per le Projecto Manhattan pro adjutar a developpar un processo pro separar metallo de uranium in isotopos U-235 e U-238 per diffusion gasose..<ref>Ronald K. Smeltzer. "Chien-Shiung Wu." Atomic Heritage Foundation, https://www.atomicheritage.org/profile/chien-shiung-wu {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190915015223/https://www.atomicheritage.org/profile/chien-shiung-wu |date=15 September 2019 }}. Accessed 26 Oct. 2017.</ref> Wu, experto experimental in decadentia beta e physica de interaction debile,<ref name="biography.com">Biography.com Editors. "Chien-Shiung Wu." Biography.com, 2 June 2016, https://www.biography.com/people/chien-shiung-wu-053116 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171026054240/https://www.biography.com/people/chien-shiung-wu-053116 |date=26 October 2017 }}.</ref><ref>{{cite journal | doi=10.1063/1.2806727 | title=Chien-Shiung Wu | year=1997 | last1=Garwin | first1=Richard L. | last2=Lee | first2=Tsung-Dao | journal=Physics Today | volume=50 | issue=10 | pages=120–122 | doi-access=free }}</ref> developpava un experimento (vide Experimento Wu) que permitteva al physicos theoretic Tsung-Dao Lee e Chen-Ning Yang refutar experimentalmente le lege de paritate, conquirente un Premio Nobel in 1957.<ref name="biography.com"/> Ben que le processo habeva comenciate con le invention del cyclotron per Ernest O. Lawrence in le annos 1930, le physica post-le-guerra entrava in un epocha de "Big Science," que exigeva machinas, budgets, e laboratorios massive pro probar lor theorias e avantiar in nove frontes. === Avantiamentos in genetica === [[File:Template from Crick and Watson’s DNA molecular model, 1953. (9660573227).jpg|thumb|right|Watson e Crick usava multe moldes de aluminium como iste, que representa le base singule [[Adenina]] (A), pro construer un modelo fisic de DNA in 1953.]] Al initio del 20e seculo, le studio del hereditate deveniva un major foco post le rediscoperta in 1900 del lege de hereditate developpate per Mendel.<ref>{{cite book |last=Henig |first=Robin Marantz |title=The Monk in the Garden : The Lost and Found Genius of Gregor Mendel, the Father of Genetics |publisher=Houghton Mifflin |year=2000 |isbn=978-0-395-97765-1 |oclc=43648512 |url=https://archive.org/details/monkingardenlost00heni }}</ref> Le integration de physica e chimia durante le 20esime seculo explicava le proprietates chimic como resultato del structura electronic del atomo. Le travalio de Linus Pauling sur le Natura del Ligamine Chimic applicava le principios del mechanica quantic pro deducer angulos de ligamine in moleculas sempre plus complicate. Le travalio de Pauling culminava con le modellation physic del ADN, le secreto de vita (secundo le parolas de Francis Crick, 1953). In le mesme anno, le experimento Miller-Urey demonstrava, in un simulation de processos primordial, que componentes basic de proteinas, como aminoacidos simplice, pote esser construite ex moleculas plus simplice, initiante decennios de investigation sur le origines chimic de vita. In 1953, James D. Watson e Francis Crick clarificava le structura basic del ADN, le material genetic pro exprimer vita in omne su formas,<ref name=WastonCrick/> construente sur le labor de Maurice Wilkins e Rosalind Franklin, e suggereva que le structura de ADN esseva un helice duplice. In le final del 20e seculo, le possibilitates del ingenieria genetic deveniva practic pro le prime vice, e un massive effortio international comenciava in 1990 pro cartographiar tote le genoma human (le Projecto del Genoma Human). Le disciplina de ecologia generalmente tracia su origine al synthesis del evolution darwinian e le biogeographia humboldtian, in le tardo del 19e seculo e le initio del 20e seculo.<ref>{{Cite book |last=Cittadino |first=Eugene |title=Nature as the laboratory: Darwinian plant ecology in the German Empire, 1880-1900 |date=2002 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-52486-5 |edition= |location=Cambridge}}</ref> Equalmente importante in le ascension de ecologia tamen esseva le microbiologia e le scientia del solo — particularmente le concepto del cyclo de vita, prominente in le obras de Louis Pasteur e Ferdinand Cohn.<ref>{{Cite journal |last=Ackert |first=Lloyd T. |date=2007-03-01 |title=The "Cycle of Life" in Ecology: Sergei Vinogradskii's Soil Microbiology, 1885–1940 |url=https://doi.org/10.1007/s10739-006-9104-6 |journal=Journal of the History of Biology |language=en |volume=40 |issue=1 |pages=109–145 |doi=10.1007/s10739-006-9104-6 |s2cid=128410978 |issn=1573-0387}}</ref> Le termino "ecologia" esseva coniate per Ernst Haeckel, cuje vision particularmente holistic de natura in general (e le theoria de Darwin in particular) esseva importante in le diffusion del pensamento ecological.<ref>{{Cite book |last=Egerton |first=Frank N. |title=Roots of ecology: antiquity to Haeckel |date=2012 |publisher=University of California press |isbn=978-0-520-27174-6 |location=Berkeley}}</ref> Le campo de ecologia del systema emergeva in le Etate Atomic con le uso de radioisotopos pro visualisar retes alimentari, e per le annos 1970, le ecologia del systema influenceva profundemente le gestion ambiental global.<ref>{{Cite book |last=Martin |first=Laura J. |title=[[Wild by Design]]: The Rise of Ecological Restoration |date=2022 |publisher=Harvard University Press |isbn=978-0-674-97942-0 |location=Cambridge, Massachusetts}}</ref> === Exploration spatial === In 1925, Cecilia Payne-Gaposchkin determinava que le stellas esseva principalmente componite de hydrogeno e helium.<ref>Erik Gregersen. "Cecilia Payne-Gaposchkin | American Astronomer." Encyclopædia Britannica, https://www.britannica.com/biography/Cecilia-Payne-Gaposchkin {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181008214403/https://www.britannica.com/biography/Cecilia-Payne-Gaposchkin |date=8 October 2018 }}.</ref> Le astronomo Henry Norris Russell la dissuadeva de publicar iste discoperta in su these de doctorato a causa del credentia largemente acceptate que le stellas habeva le mesme composition que le Terra.<ref name="newn.cam.ac.uk">Rachael Padman. "Cecilia Payne-Gaposchkin (1900–1979)." Newnham College Biographies, 2004, http://www.newn.cam.ac.uk/about/history/biographies/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170325225822/http://www.newn.cam.ac.uk/about/history/biographies/ |date=25 March 2017 }}.</ref> Tamen, quatro annos postea, in 1929, Henry Norris Russell arrivava al mesme conclusion per differente rationamento, e le discoperta finalmente esseva acceptate.<ref name="newn.cam.ac.uk"/> In 1987, le supernova SN 1987A esseva observate per astronomos sur le Terra, tanto visualmente como, in un triumpho pro le astronomia de neutrinos, per le detectores solar de neutrinos in Kamiokande. Ma le fluxo solar de neutrinos esseva un faction de su valor theoreticamente expectate. Iste discrepantia exigeva un modification in certe valores del modello standard pro le physica de particulas. === Neuroscientia como un disciplina differente === Le comprehension del neurones e del systema nervose deveniva crescentemente precise e molecular durante le 20e seculo. Per exemplo, in 1952, Alan Lloyd Hodgkin e Andrew Huxley presentava un modello mathematic pro le transmission de signales electric in neurones del gigantesc axon de un calamar, que illes appellava "potential de action", e como illos es initiate e propagate, cognoscite como le modello Hodgkin–Huxley. In 1961–1962, Richard FitzHugh e J. Nagumo simplicificava le modello Hodgkin–Huxley, in lo que es cognoscite como le modello FitzHugh–Nagumo. In 1962, Bernard Katz modellava le neurotransmission a transverso del spatio inter neurones cognoscite como synapses. Comenciante in 1966, Eric Kandel e collaboratores examinava cambios biochimic in neurones associate con le apprentissage e le immagazinamento de memoria in Aplysia. In 1981, Catherine Morris e Harold Lecar combinava iste modellos in le modello Morris–Lecar. Tal labor crescentemente quantitative dava initio a numerose modellos biologic de neurones e modellos de computation neural. Le neuroscientia comenciava a esser recognoscite como un disciplina academic distincte in su proprie derecto. Eric Kandel e su collaboratores ha mentionate que David Rioch, Francis O. Schmitt, e Stephen Kuffler ha jocate rolos critic in establir le campo.<ref name=Rioch>{{Cite journal|last1=Cowan|first1=W.M. |last2=Harter|first2=D.H.|last3=Kandel|first3=E.R.|date=2000|title=The emergence of modern neuroscience: Some implications for neurology and psychiatry|url=https://archive.org/details/sim_annual-review-of-neuroscience_2000_23/page/345|journal=Annual Review of Neuroscience|volume=23|pages=345–346 |doi=10.1146/annurev.neuro.23.1.343|pmid=10845068}}</ref> === Tectonica de placa === [[File:Wegener Expedition-1912 008.jpg|thumb|right|[[Alfred Wegener]] in Greenland durante le hiberno de 1912–13. Ille es principalmente memorate como le initiator del hypothesis de [[deriva continental]] per suggérer in 1912 que le [[continentes|continentes]] se move lentemente circum le Terra.]] Le imbraciamento del geologos del theoria del tectonica de placas faceva parte de un ampliation del campo de studio ab le roccas a un studio del Terra como un planeta. Altere elementos de iste transformation include: studio geophysic del interior del Terra, le combination del geologia con meteorologia e oceanographia como un del "scientias de Terra", e comparationes inter le Terra e altere planetas roccose del systema solar. === Applicationes === In terminos de applicationes, un numero massive de nove technologias esseva developpate in le 20e seculo. Technologias como electricitate, le bomba incandescente, le automobile e le phonographo, primo developpate al fin del 19e seculo, esseva perfectionate e introducite universalmente. Le prime automobile esseva presentate per Karl Benz in 1885.<ref>American Society of Mechanical Engineers. [https://www.asme.org/topics-resources/content/karl-benz Karl Benz] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211128084747/https://www.asme.org/topics-resources/content/karl-benz |date=28 November 2021 }}.</ref> Le prime volo de un avion occurreva in 1903, e al fin del seculo aviones volava millias post milias in question de horas. Le developpamento del radio, television e computatores causava cambios massive in le diffusion de information. Avantages in biologia anque conduceva a grande augmentos in le production alimentari, como le elimination de maladias como le polio per dr. Jonas Salk. Le cartographia e sequentiation de genes, inventate per le dres. Mark Skolnik e Walter Gilbert, respectivemente, es le duo technologias que rendeva possible le Projecto del Genoma Human. Le informatica, construite super un base de linguistica theoretic, mathematica discrete e ingenieria electric, studia le natura e limites del computation. Sub-campos include computabilitate, complexitate computational, designo de bases de datos, interconnection de computatores, intelligentia artificial, e le designo de hardware de computatores. Un area in le qual progressos in informatica ha contribuite al developpamento scientific general es per facilitar le archivamento a grande scala de datos scientific. Le informatica contemporanee typicamente se distingue per emphasar 'theoria' mathematic in contrasto con le emphase practic del ingenieria de software.<ref>{{Cite web|url=https://www.springboard.com/blog/software-engineering/computer-science-vs-software-engineering/#:~:text=Yes%2C%20there%20is%20a%20difference,emphasizing%20engineering%20principles%20and%20practices|title=Computer Science vs. Software Engineering [Comparison Guide]}}</ref> Le articulo "Super le Theoria Quantic del Radiation" de Einstein delineava le principios del emission stimulate de photonos. Isto conducerea al invention del laser (amplification de lumine per le emission stimulate de radiation) e del amplificator optic que inaugurava le Epocha del Information..<ref>{{Cite news|last=Hecht|first=Jeff|date=August 10, 2016|title=The Bandwidth Bottleneck That is Throttling the Internet .|work=Scientific American}}</ref> Es le amplification optic que permitte a retes de fibra optic transmitter le capacitate massive de Internet. Basate sur transmission sin filo de radiation electromagnetic e retes global de operation cellular, le telephono mobile deveniva un medio principal pro acceder le internet.<ref>{{cite news |last1=Handley |first1=Lucy |title=Nearly three quarters of the world will use just their smartphones to access the internet by 2025 |url=https://www.cnbc.com/2019/01/24/smartphones-72percent-of-people-will-use-only-mobile-for-internet-by-2025.html |access-date=28 September 2022 |work=CNBC |archive-date=28 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220928214700/https://www.cnbc.com/2019/01/24/smartphones-72percent-of-people-will-use-only-mobile-for-internet-by-2025.html |url-status=live }}</ref> === Developpamentos in politica e economia === In le scientia politic durante le 20e seculo, le studio de ideologia, comportamentalismo e relationes international conducente a un multitude de subdisciplinas in le campo de "pol-sci", includente theoria del election rational, theoria del votation, theoria ludic (usate etiam in economia), psephologia, geographia politic/geopolitica, anthropologia politic/psychologia politic/sociologia politic, economia politic, analyse de politicas, administration public, analyse politic comparative e studio de pace/conflictos. In economia, John Maynard Keynes promoveva un division inter microeconomia e macroeconomia in le annos 1920. In le economia keynesian tendentias macroeconomic pote supprimer decisiones economic facite per individuos. Governamentos debe promover le demanda aggregate de benes como medio pro fomentar le expansion economic. Post le Secunde Guerra Mundial Milton Friedman creava le concepto de monetarismo. Le monetarismo se concentra in le uso del offerta e demanda de moneta como un methodo pro controlar le activitate economic. In le annos 1970, le monetarismo se adaptava al economia de offerta, que advoca pro le reduction de taxas como un medio pro augmentar le quantitate de moneta disponibile pro le expansion economic. Altere scholas moderne de pensamento economic include le economia nove-classic e le economia neo-keynesian nove. Le economia nove-classic se developpava in le annos 1970, accentuante le microeconomia solide como le base pro le crescimento macroeconomic. Le economia neo-keynesian nove se creava partialmente in responsa al economia nove-classic, e monstra como le competition imperfecte e rigiditates del mercato significa que le politica monetari ha effectos real, e permitte le analyse de politicas differente.<ref>{{Cite journal|url=https://pubs.aeaweb.org/doi/10.1257/jep.32.3.87|title=The State of New Keynesian Economics: A Partial Assessment|first=Jordi|last=Galí|date=1 August 2018|journal=Journal of Economic Perspectives|volume=32|issue=3|pages=87–112|via=CrossRef|doi=10.1257/jep.32.3.87|hdl=10230/35942|hdl-access=free}}</ref> === Developpamentos in psychologia, sociologia e anthropologia === Le psychologia in le 20e seculo videva un rejection del theorias de Freud como troppo non-scientific, e un reaction contra le approche atomic del mente de Edward Titchener. Isto conduceva al formulation del comportamentalismo per John B. Watson, que esseva popularisate per B.F. Skinner. Le comportamentalismo proponeva de limitar epistemologicamente le studio psychologic a comportamento evidente, date que illo pote esser mensurate de modo fidibile. Le cognoscimento scientific del "mente" esseva considerate troppo metaphysic, ergo impossibile de attinger. Le ultime decennios del 20e seculo ha vidite le ascension de scientia cognitive, que considera le mente de nove como un subjecto de investigation, usante le instrumentos de psychologia, linguistica, informatica, philosophia e neurobiologia. Nove methodos pro visualisar le activitate del cerebro, como PET scans e CAT scans, ha comenciate a exercer lor influentia, conducente a que alcun cercatores investiga le mente per investigar le cerebro, plus que le cognition. Iste nove formas de investigation presume que un comprehension extensive del mente human es possibile, e que tal comprehension pote esser applicate a altere dominios de recerca, como intelligentia artificial. Le theorias evolutionari esseva applicate al comportamento e introducite in anthropologia e psychologia, per le opera del anthropologo cultural Napoleon Chagnon. Anthropologia physical deveniva anthropologia biologic, incorporante elementos del biologia evolutionari.<ref>{{Cite journal|url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/ajpa.21438|title=The new biological anthropology: Bringing Washburn's new physical anthropology into 2010 and beyond-The 2008 AAPA luncheon lecture|first=Agustin|last=Fuentes|date=6 January 2010|journal=American Journal of Physical Anthropology|volume=143|issue=S51|pages=2–12|via=CrossRef|doi=10.1002/ajpa.21438}}</ref> Le sociologia american in le annos 1940 e 1950 esseva dominante principalmente per Talcott Parsons, qui argumentava que aspectos del societate que promoveva integration structural esseva ergo "functional". Iste approche de functionalismo structural esseva questionate in le annos 1960, quando sociologos arrivava a vider iste approche como simplificate justification del inequalitates presente in le stato quo. In reaction, le theorias de conflicto esseva developpate, basate in parte super le philosophias de Karl Marx. Le theoricos de conflicto videva le societate como un arena in le qual differente gruppos compete pro le controlo de ressources. Le interactionismo symbolic anque deveniva central al pensamento sociologic. Erving Goffman videva le interactiones social como un apparition scenic, con individuos preparante se "in coulisses" e essayante controlar lor publico per gerer lor impression.<ref>https://opentextbc.ca/introductiontosociology2ndedition/chapter/chapter-22-social-interaction/</ref> Ben que iste theorias sia actualmente prominente in le pensamento sociologic, altere approches existe, includente le theorias feminista, post-structuralista, de election rational, e postmodernista. In le medie del 20e seculo, multe del methodologias del studios anthropologic e ethnographic precedente esseva reevalutate con un attention al ethica de recerca, durante que al mesme tempore le ambito de investigation se ha ampliate multo ultra le studio traditional de "culturas primitive". [[File:CMS Higgs-event.jpg|thumb|Un possibile signatura de un boson de Higgs ex un collision simulate de proton-proton. Ille decadita quasi immediatemente in duo jets de [[hadron]]s e duo [[electron]]s, visibile como lineas.]] == 21e seculo == === Boson de Higgs === Le 4 de julio, 2012, physicos qui laborava al Large Hadron Collider del CERN annunciava que illes habeva discoperite un nove particula subatomic multo simile al boson de Higgs, un clave potential pro comprender proque particulas elementar ha massa e, in effecto, pro le existentia de diversitate e vita in le universo.<ref name="nytimes.com">{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2012/07/05/science/cern-physicists-may-have-discovered-higgs-boson-particle.html?pagewanted=3&_r=1&ref=science |work=The New York Times |first=Dennis |last=Overbye |title=Physicists Find Particle That Could Be the Higgs Boson |date=4 July 2012 |access-date=7 June 2021 |archive-date=7 June 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210607031642/https://www.nytimes.com/2012/07/05/science/cern-physicists-may-have-discovered-higgs-boson-particle.html?pagewanted=3&_r=1&ref=science |url-status=live }}</ref> Pro le momento, alcun physicos lo nomina "le particula como Higgs".<ref name="nytimes.com"/> Peter Higgs esseva un del sex physicos, laborante in tres gruppos independente, qui, in 1964, inventava le notion del campo de Higgs ("melassa cosmic"), junctemente con Tom Kibble, Carl Hagen, Gerald Guralnik, François Englert e Robert Brout.<ref name="nytimes.com" /> == Vide etiam == * [[Scientia in le mundo antique]] * [[Scientia in le Antiquitate classic]] * [[Scientia europee in le Medievo]] * [[Historia del scientia in le Renascentia]] * [[Revolution Scientific]] * [[Scientia in le Seculo del Lumines]] * [[Romanticismo in scientia]] {{Ref}} {{Historia del scientia}} [[Categoria:Historia del scientia]] ax2mrmz5s06w38848g9gmdmd1pboy8g 0 58081 699253 696312 2026-08-27T18:49:38Z InternetArchiveBot 40773 Add 2 books for [[Wikipedia:Verificabilitate]] (20260827)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 699253 wikitext text/x-wiki Le '''historiographia del scientia''' o le '''historiographia del historia del scientia''' es le studio del [[historia]] e methodologia del sub-disciplina del historia, cognoscite como le [[historia del scientia]], includente su aspectos disciplinary e practicas (methodos, theorias, scholas) e le studio de su proprie evolution historic ("Historia del Historia del Scientia", i.e., le historia del disciplina nominate Historia del Scientia). Debattos historiographic sur le methodo appropriate pro le studio del [[historia del scientia]] es sovente difficile a demarcar del controversias historic sur le curso del scientia. Controversias prime de iste tipo es considerate per alcunos como le inception del sub-disciplina. == Historiografia amateur del scientia == Historias del scientia esseva originalmente scripte per scientistas practicante e pensionatos,<ref>{{cite journal |last1=Reingold |first1=Nathan |year=1986 |title=History of Science Today, 1. Uniformity as Hidden Diversity: History of Science in the United States, 1920–1940 |journal=British Journal for the History of Science |volume=19 |issue=3 |pages=243–262 |doi=10.1017/S0007087400023268|s2cid=145350145 }}</ref> con un exemplo notabile de ante esser le "History of the Inductive Sciences" (1837) per William Whewell. Biographias de philosophos natural (scientistas prime) anque esseva populare in le decimonono seculo, contribuente a crear Isaac Newton como un genio scientific e heroe national in Grande Britannia.<ref>{{Cite book |last=Higgitt |first=Rebekah |url=https://www.worldcat.org/oclc/137313664 |title=Recreating Newton : Newtonian biography and the making of nineteenth-century history of science |date=2007 |publisher=Pickering & Chatto |isbn=978-1-85196-906-7 |location=London |oclc=137313664}}</ref> H.G. Wells initiava un tendentia pro historias del scientia in scala magnificente, un specie de epopeia del civilisation e progresso, con su "Outline of History" (1919/1920). Relationes popular del passato del scientia esseva frequemente associate con speculationes sur su futuro,<ref>{{Cite journal |last=Sleigh |first=Charlotte |date=2022-04-27 |title='Not one voice speaking to many': E C Large, wireless, and science fiction fans in the mid-twentieth century |url=http://journal.sciencemuseum.ac.uk/browse/issue-08/not-one-voice/ |journal=Science Museum Group Journal |language=en |volume=8 |issue=8 |doi=10.15180/170802 |s2cid=166096194 |issn=2054-5770 |doi-access=free }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230131054826/http://journal.sciencemuseum.ac.uk/browse/issue-08/not-one-voice/ |date=2023-01-31 }}</ref> con autores de fiction scientific como [[Isaac Asimov]] e L. Sprague de Camp experimentante in ambes. == Historiographia professional del scientia == === Internalismo e externalismo === In le prime annos del decada de 1930, un articulo presentate per le historico [[Union Sovietic|sovietic]] Boris Hessen incitava multe historiadores a observar le manieras in le quales le practicas scientific esseva ligate con le necessitates e motivos de lor contextos. Le travalio de Hessen se concentrava in factores socio-politic in lo que concerne le que e como se face scientia. Iste methodo de facer le historia del scientia, que deveniva cognoscite como ''externalismo'', examina le maniera in le qual le scientia e los scientistas es affectate e guidate per lor contextos e le mundo in le qual illes existe. Illo es un approtto que renuncia al notion que le historia del scientia es le evolution de pensamento pure a traverso del tempore, con un idea conducente a un altere in un bulbo contextual que poterea existir in ulle loco, a ulle tempore, si solmente on haberea le genios correcte. Le methodo de facer le historia del scientia que precedeva le externalismo esseva cognoscite como ''internalismo''. Historias internaliste del scientia sovente se concentra sur le reconstruction rational de ideas scientific e considera le evolution de iste ideas toto in le mundo scientific. Ben que le historias internaliste del scientia moderne ha tendentia a emphasizar le normas del scientia moderne, le historias internaliste pote anque considerar le differente systemas de pensamento subiacente al evolution del astronomia babilonic o al theoria del impetus medieval. In practica, le linea inter le internalismo e externalismo pote esser incredibilemente incerte. Pocos historiadores, tanto alora como nunc, insisteria que un del iste approttos in lor extremos depicta un quadro complete, ni que illo necessarimente esserea possible practicar un plenemente sur le altere. Tamen, a lor nucleo, illos contine un questionamento basic sur le natura del scientia: qual es le relation inter le productores e consumitores de cognoscentia scientific? Le responsa a iste question debe, de un certe maniera, informar le methodo in le qual le historia del scientia e technologia es conducite; al contrario, como le historia del scientia e technologia es conducite, e que illo conclude, pote informar le responsa a iste question. Le question mesme contine un serie complete de questiones philosophic: qual es le natura del veritate scientific? Que significa objectivitate in un contexto scientific? Como occurre le cambio in theorias scientific? Le historico/sociologo del scientia Robert K. Merton produceva multe obras sequente le theses de Hessen, que pote esser vidite como reactiones a e raffinamentos de le argumento de Hessen. In su studio sur le scientia, technologia, e societate in le [[Anglaterra]] del seculo XVII, Merton essayava introducer un categoria additional — Puritanismo — pro explicar le crescimento del scientia in iste periodo. Merton divideva le categoria de economia de Hessen in subcategorias plus parve de influentia, includente transporto, mineria, e technica militar. Merton essayava anque a disveloppar approttos empiric e quantitative pro monstrar le influentia de factores external sur le scientia. Mesmo con su emphase in factores external, Merton differiva de Hessen in su interpretation: Merton manteneva que ben que le investigatores pote esser inspirate e interessate per problemas que esseva suggere per factores extra-scientific, al fin le interesses del investigatores esseva impellite per "le historia interne del scientia in question". Merton essayava delinear le externalismo e le internalismo al longo de limites disciplinari, con le contexto studiate per le sociologo del scientia e le contento per le historico. === Approaches historiographic al cambio de theorias in le scientia === Un thema principal de preoccupation e controversia in le philosophia del scientia ha essite le natura del cambio de paradigm o theorias in le scientia. Karl Popper argumentava que le cognoscentia scientific es progressive e cumulative; Thomas Kuhn, que le cognoscentia scientific procede per "cambios de paradigma" e non necessarimente es progressive; e Paul Feyerabend, que le cognoscentia scientific non es cumulative o progressive e que non pote haber un demarcation in terminos de methodo inter le scientia e qualcunque altere forma de investigation.<ref>{{cite book |last1=Matthews |first1=Michael Robert |url=https://books.google.com/books?id=qnwzRqh5jFMC&q=philosophy+of+science&pg=RA1-PR11 |title=Science Teaching: The Role of History and Philosophy of Science |publisher=Routledge |year=1994 |isbn=978-0-415-90899-3}}</ref> ==== Pensante collectivos ==== In 1935, Ludwik Fleck, un microbiologo medicinale polonese, publicava "Genesis and Development of a Scientific Fact" (Genese e Evolution de un Facto Scientific). Le libro de Fleck se concentrava sur le factores epistemologic e linguistic que affecta le discovery, innovation e progresso o evolution scientific. Illo usava un studio de caso in le campo del medicina (le evolution del concepto de maladia de syphilis) pro presentar un these sur le natura social del cognition, e in particular le "stile de pensamento" (Denkstil), que es le stiles epistemologic, conceptual e linguistic de collectivos de pensamento scientific (ma anque non-scientific), cognoscite como "collectivos de pensamento" (Denkkollektiv). Le libro de Fleck suggere que, epistemologicamente, il non existe un stabilitate o veritate-realitate in qualcunque facto scientific. Un facto ha un "genese" que se basa in certe fundamentos theoritic e multe vices altere notiones obscure e incerte, e ille "evolve" quando illo es sub le dispute e investigation additional per altere scientistas. Le monographia de Fleck esseva publicate quasi al mesme tempore que "Logik der Forschung" de Karl Popper, ma, a differentia del obra de Popper, le libro non recipeva un recension in Isis. Tamen, Thomas S. Kuhn recognosceva le influentia que illo habeva sur "The Structure of Scientific Revolutions" (Le Structura de Revolutiones Scientific). Kuhn scribeva etiam le praefation al traduction anglese del obra de Fleck. ==== Falsifiabilitate ==== Popper inventava le termino "rationalismo critic" pro describer su philosophia. Ille faceva un distinction inter verification e falsificabilitate e affirmava que un theoria debe esser considerate scientific solmente si illo es falsificabile. Popper cercava explicar le apparente progresso del cognoscentia scientific in su obra "All Life is Problem Solving" (Omne Vita es Solution de Problemas). Ille suggereva que nostre comprension del universo pare meliorar con le tempore a causa de un [[Evolution|processo evolutionari]]. Ille proponeva que le processo de "elimination de errores" in le campo del scientia es simile a quello del selection natural in le evolution biologic, ubi theorias que resiste melio al processo de refutation non es necessarimente plus "ver" ma plus "apte" o applicabile al problema in question. Popper suggeriva que le evolution de theorias per le methodo scientific pote reflecter un certe tipo de progresso: verso problemas sempre plus interessante. Popper adjuvava a establir le philosophia del scientia como un disciplina autonome intra le philosophia, per su proprie opera prolific e influente, e etiam per su influentia sur su contemporaneos e studentes. ==== Revolutiones ==== Le medio del seculo XX viderea un serie de studios investigante le rolo del scientia in un contexto social. Le sociologia del scientia se centrava in le modos in le quales scientistas labora, examinante attentemente le modos in le quales illes "produce" e "constructe" cognoscentia scientific. "Le Structura de Revolutiones Scientific" (1962) de Thomas Kuhn es considerate particularmente influent. Illo aperiva le studio del scientia a nove disciplinas per suggérer que le evolution del scientia esseva in parte determinate sociologicamente e que le positivismo non explicava le interactiones e strategias real del participantia human in le scientia. Como Kuhn lo exprime, le historia del scientia pote esser vidite in terminos plus nuanciate, tal como competente paradigmas o systemas conceptual in un matrice plus extense que include themas intellectual, cultural, economic e politic extra del scientia. "Partialmente per selection e partialmente per distortion, le scientistas de epocas precedente es presentate implicitemente como haber laborate sur le mesme serie de problemas fixe e in conformitate con le mesme canones fixe que le revolution plus recente in theoria e methodo scientific faceva apparer scientific."<ref name="kuhn">Kuhn, T., 1962, "The Structure of Scientific Revolutions", University of Chicago Press, p. 137</ref> In 1965, Gerd Buchdahl scribeva "A Revolution in Historiography of Science" (Un Revolution in Historiographia del Scientia), faciente reference a studios de Thomas Kuhn e Joseph Agassi.<ref>{{citation |author=Buchdahl Gerd |title=A Revolution in Historiography of Science |journal=History of Science |volume=4 |pages=55–69 |year=1965 |bibcode=1965HisSc...4...55B |doi=10.1177/007327536500400103 |s2cid=142838889}}</ref> Ille suggeriva que iste duo scriptores habeva inaugurate le sub-disciplina per facer un distinction clar inter le historia e le historiographia del scientia, argumentante que opiniones historiographic influentia multo le scriptura del historia del scientia. Studios ulterior, tal como "Scientific Knowledge and its Social Problems" (1971) de Jerome Ravetz, faceva reference al rolo del communitate scientific, como un constructo social, in acceptar o refutar le cognoscentia scientific (objective).<ref name="isbn0195197216">{{cite book |author=Ravetz, Jerome R. |url=https://archive.org/details/scientificknowle0000rave |title=Scientific knowledge and its social problems |publisher=Oxford University Press |year=1979 |isbn=978-0-19-519721-1 |url-access=registration}}{{page needed|date=April 2018}}</ref> Desde le annos 1960, un tendentia commun in le studio del scientia (le studio del sociologia e historia del scientia) ha essite de accentuar le "componente human" del cognoscentia scientific, e de reducer le idea que le datos scientific es evidentemente evidente, sin valor, e sin contexto.<ref>{{cite book |last1=King Merton |first1=Robert |url=https://books.google.com/books?id=I_3i18x5BqcC&q=sociology+of+science&pg=PR9 |title=The Sociology of Science: Theoretical and Empirical Investigations |publisher=University of Chicago Press |year=1979 |isbn=978-0-226-52092-6}}</ref> Le campo del Studio del Scientia e Technologia, un area que se superponi e frequentemente informa le studios historic del scientia, se concentra sur le contexto social del scientia in periodos contemporanee e historic. Correspondente con le ascension del movimento del [[Ecologismo|ecologismo]] e un perdita general de optimism in le poter del scientia e technologia non restrainite pro resolver le problemas del mundo, iste nove historia incoragiava multe criticos a pronunciar le predominio del scientia como overthrowne. ==== Guerras del scientia ==== Le guerras del scientia del annos 1990 concerneva le influentia specialmente de philosophos francese, le quales negava le objectivitate del scientia in general o sembla facer lo. Illes describeva etiam le differentias inter le modelo idealisate de un scientia pure e le practica scientific actual; durante que le scientismo, un revival del approchio positiviste, videva in mensuration precise e calculation rigorose le base pro resolver finalmente controversias metaphysic e moral.<ref>{{Cite journal |last=Lears |first=T.J. Jackson |date=2013-11-06 |title=Get Happy!! |url=http://www.thenation.com/article/177016/get-happy?page=full# |url-status=live |journal=The Nation |archive-url=https://web.archive.org/web/20131113000458/http://www.thenation.com/article/177016/get-happy?page=full |archive-date=13 November 2013 |access-date=21 December 2013 |quote=...scientism is a revival of the nineteenth-century positivist faith that a reified "science" has discovered (or is about to discover) all the important truths about human life. Precise measurement and rigorous calculation, in this view, are the basis for finally settling enduring metaphysical and moral controversies—explaining consciousness and choice, replacing ambiguity with certainty.}}</ref><ref>{{Citation |last=Sorell |first=Thomas |title=Scientism: Philosophy and the Infatuation with Science |pages=1ff |year=1994 |publisher=Routledge}}</ref> == Historia del scientia in le seculo XXI == Le disciplina hodie comprende un varietate extense de campos de studio academic, que varia del traditionales como historia, sociologia e philosophia, usque a campos diverse como derecto, architectura e litteratura. Il existe un tendentia verso integration con le historia global, alsi como le uso de nove conceptos methodologic como le intercambio intercultura. Historiadores del scientia anque collabora stricte con studiosos de disciplinas affin como le historia del medicina e le studios del scientia e technologia. === Questionamento del postmodernismo === Alcun theoristas critic postea argumentava que lor deconstructiones postmodern habeva in certe casos essite contra-productive e habeva fornite ammunition intellectual pro interesses reactionary. Bruno Latour notava que "extremistas periculose sta a usar le argumento de construction social mesme pro destruer le evidentia durmente conquistate que poterea salvar nostre vidas. Es io incorrecte haber participate in le creation de iste campo cognoscite como studios del scientia? Es sufficente dicter que nos non intendeva vermente lo que nos voleva dicter?"<ref>{{cite journal |last1=Latour |first1=B |year=2004 |title=Why Has Critique Run Out of Steam? From Matters of Fact to Matters of Concern |url=http://www.bruno-latour.fr/sites/default/files/89-CRITICAL-INQUIRY-GB.pdf |url-status=live |journal=[[Critical Inquiry]] |volume=30 |issue=2 |pages=225–248 |doi=10.1086/421123 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120916045752/http://www.bruno-latour.fr/sites/default/files/89-CRITICAL-INQUIRY-GB.pdf |archive-date=16 September 2012 |access-date=2 January 2015 |s2cid=159523434}}</ref> === Eurocentrismo in le historiographia del scientia === Le eurocentrismo in le historia scientific representa relationes historic scribite sur le evolution del scientia moderne que attribue omne progresso scholar, technological e philosophic a Europa e marginalisa contributiones exterior.<ref>{{Cite book|title=Revolutionizing the Sciences: European Knowledge and Its Ambitions, 1500-1700|url=https://archive.org/details/revolutionizings0000dear_w0y9|last=Dear|first=Peter|publisher=Princeton University Press|year=2001|location=Princeton N.J.|pages=[https://archive.org/details/revolutionizings0000dear_w0y9/page/4 4]}}</ref> Usque al initiamento del serie de libros de Joseph Needham, "Scientia e Civilisation in China", in 1954, multe historiographos scribeva sur le scientia moderne solmente como un achievement european sin contributiones significative ab civilisationes excepte le grecos.<ref>{{Cite book|title=The Dialogue of Civilizations in the Birth of Modern Science 1st ed.|last=Bala|first=Arun|publisher=Palgrave Macmillan|year=2006|location=New York|pages=21}}</ref> Scripturas historic recente ha argumentate que il habeva influentia e contribution significante ab astronomia e mathematica egyptian, mesopotamic, arabe, indian e chinese.<ref>{{Cite book|title=Calendar: Humanity's Epic Struggle to Determine a True and Accurate Year|url=https://archive.org/details/calendarhumanity0000dunc|last=Duncan|first=David Ewing|publisher=Bard/Avon Books|year=1999|location=New York|pages=[https://archive.org/details/calendarhumanity0000dunc/page/182 182]}}</ref> Le uso del notiones de intercambio intercultura in le studio del historia del scientia adjuta a orientar le disciplina verso esser un campo de studio non-eurocentric e non-linear. {{Referentias}} {{Historia del scientia}} [[Categoria:Historiographia del scientia]] [[Categoria:Philosophia del scientia]] toajr5t389k3mgwkkji5gdb207myi4a 0 58093 699263 698267 2026-08-27T18:56:22Z InternetArchiveBot 40773 Add 2 books for [[Wikipedia:Verificabilitate]] (20260827)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 699263 wikitext text/x-wiki {{Articulo bon}} Le '''scientia in le mundo antique''' comprende le prime [[historia del scientia]] ab le protoscientia del [[prehistoria]] e [[Antiquitate|historia antique]] usque le Antiquitate tardive. In tempores antique, cultura e cognoscentia esseva transmittite de generation a generation per medio del tradition oral. Le evolution del scriptura permitteva plus tosto le capacitate de conservar cognoscentia e cultura, permittente al communication transmitter se trans generationes con plus grande fidelitate. Le scientia ha progredite plus avante con le adjuta de [[libros]]. == Antic Proxime Oriente == === Mesopotamia === {{Further|[[Astronomia babylonian]]|[[Mathematica babylonian]]|[[Medicina babylonian]]}} {{Vide anque|Pila Bagdadian}} [[File:Letter Luenna Louvre AO4238.jpg|left|thumb|200px|Tabula-littera mesopotamic del anno 2400 a.Chr., Louvre. (del Rege de Lagash, trovate a Girsu).]] Durante le anno 3500 a.Chr., Sumer (ora [[Irak]]), le populo mesopotamic comenciava a preservar alcun observationes del cosmos con datos numerical extrememente detaliate. Le [[theorema de Pythagoras]] ha demonstrate evidentia de formas de scriptura antique. Illo esseva inscrite in le anno 18 a.Chr., usante le tabula cuneiforme mesopotamic cognoscite como Plimpton 322. Le colonnas de numeros in le tabula genera plure triplettes pythagorean (3,4,5) (5,12,13).<ref>{{Cite journal |date=2001-01-27 |title=Mathematics |url=http://doi.wiley.com/10.2307/3981737 |journal=Science News |volume=159 |issue=4 |pages=56 |doi=10.2307/3981737 |jstor=3981737}}</ref> [[Astronomia]] es un scientia que se presta al registro e studio de observationes. Scribas inscribeva observationes del cosmos como motos del [[Stella|stellas]], [[Planeta|planetas]], e le [[luna]] in tabulas de argilla. Le stilo cuneiforme de scriptura revelava que [[Astronomo|astronomos]] usava [[Calculo (mathematica)|calculationes]] [[Mathematica|mathematic]] pro facer observationes del motos del [[Planeta|planetas]].<ref>{{Cite journal |date=2016 |title=The World's Oldest Writing |url=https://www.jstor.org/stable/43825139 |journal=Archaeology |volume=69 |issue=3 |pages=26–33 |issn=0003-8113 |jstor=43825139}}</ref> In tote le actualitate, periodos astronomic identificate per scientistas mesopotamic es ancora largemente usate in calendarios occidental: le anno solar, le mense lunar, e le [[Septimana|septimana de septe dies]]. Usante le datos, illes disveloppava methodos arithmetic pro computar le cambiante longitude de luce diurne in le anno, alsi como previder le phases del Luna e planetas in conjunction con [[Eclipse solar|eclipses del Sol]] e Luna. Solmente alcun nomines de astronomos es cognoscite, tal como illo de Kidinnu, un astronomo e mathematiciano caldeo contemporanee con le astronomos grec. Le valor de Kiddinu pro le anno solar es in uso pro le calendarios actual. Astronomia e astrologia esseva considerate esser le mesme cosa, como es evidentiate per le practica de iste scientia in Babylonia per sacerdotes. In veritate, alsi de sequer le tendentia moderne verso le scientia rational, distante del superstition e credentia, le astronomia mesopotamic deveniva conversamente plus basate in astrologia postea in le civilisation - studiante le stellas in terminos de horoscopios e ominas, lo que poterea explicar le popularitate del tabulas de argilla. [[Hipparcho]] usava iste datos pro calcular le precession del axe del Terra. Quinquecento annos post Kiddinu, Al-Batani, nate in lo que nunc es Turcia, usarea le datos colligite e meliorarea le valor de Hipparcho pro le precession del axe terrestre. Le valor de Al-Batani, 54.5 arc-secundas per anno, se compara ben con le valor currente de 49.8 arc-secundas per anno (26,000 annos pro le axe terrestre circumferer le circulo de nutation). Le astronomia babilonic esseva "le prime e multo successose tentativa de dar un description mathematic raffinate de phenomenonos astronomic." Secundo le historico A. Aaboe, {{Citation|"omnes varietates subsequente de astronomia scientific, in le mundo hellenistic, in India, in Islam, e in le Occidente - si non in effecto omne ulterior effortio in le scientias exacte - depende del astronomia babilonic de manieras decisive e fundamental."<ref>{{Cite journal |last=A. Aaboe |date=May 2, 1974 |title=Scientific Astronomy in Antiquity |journal=[[Philosophical Transactions of the Royal Society]] |volume=276 |issue=1257 |pages=21–42 |bibcode=1974RSPTA.276...21A |doi=10.1098/rsta.1974.0007 |jstor=74272 |s2cid=122508567}}</ref>}} === Egypto === {{Further|[[Medicina antique egyptian]]|[[Astronomia egyptian]]|[[Mathematica egyptian]]}} [[File:Papyrus Migraine Therapy.png|thumb|Un practica egyptian de tractar migrania in le [[Egypto antique]].]] Progressos significante in le [[Egypto antique]] includeva astronomia, mathematica, e medicina.<ref>Le "Odyssea" de Homero affirmava que "le [[egyptios]] esseva peritissime in medicina plus quam in omni alia arte".</ref> Lor geometria esseva un necessari evolventia del agrimensura pro conservar le disposition e proprietate del campos, que esseva inundate annualmente per le [[Nilo|Rio Nilo]]. Le triangulo rectangule 3-4-5 e altere regulas simplificate serviva pro repraesentar structuras rectilinear, includente lor architectura post e lintel. Egypto esseva etiam un centro de recerca alchemic pro multo del mundo occidental. Hieroglyphos egyptian serviva como le base pro le scripto proto-sinaitico, le antecessor del alphabeto fenician del qual derivava le posterior [[Alphabeto|alphabetos]] [[Alphabeto hebree|hebree]], [[Alphabeto grec|grec]], [[Alphabeto latin|latin]], [[Alphabeto arabe|arabe]], e [[Alphabeto cyrillic|cyrillic]]. Le citate de [[Alexandria ad Egypto|Alexandria]] retineva un preeminencia con su [[Bibliotheca de Alexandria|bibliotheca]], que esseva dannificate per un incendio quando ille deveniva sub le dominio roman,<ref name="Plutarch">[[Plutarch]], ''Life of Caesar'' 49.3.</ref> essendo destruite ante 642.<ref>Abd-el-latif (1203): "le bibliotheca que 'Amr ibn al-'As incendeva con le permission de 'Umar."</ref><ref>''Europe: A History'', p 139. Oxford: Oxford University Press 1996. {{ISBN|0-19-820171-0}}</ref> Con illo, un grande quantitate de litteratura e cognoscentia antique esseva perdite. Le papiro Edwin Smith es un del prime documentos medicinale ancora existente, e forsan le prime documento que tenta describer e analyser le cerebro: illo pote esser considerate como le initio mesme del neuroscientia moderne. Tamen, ben que le medicina egyptian habeva alcun practicas efficace, illo non esseva sin su practicas ineficace e, a vices, nocive. Per exemplo, historiatores medical crede que le pharmacologia egyptian antique esseva largemente inefficace.<ref name=autogenerated1>{{Cite web |date=2001 |editor-last=Whitelaw |editor-first=W. A. |title=Proceedings of the 10th Annual History of Medicine Days |url=http://www.hom.ucalgary.ca/Dayspapers2001.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080407062556/http://www.hom.ucalgary.ca/Dayspapers2001.pdf |archive-date=April 7, 2008 |publisher=The University of Calgary |accessdate=January 9, 2024 |archivedate=October 15, 2004 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20041015151618/http://www.hom.ucalgary.ca/Dayspapers2001.pdf }}<</ref> Tamen, illo applicava le sequente componentes: examination, diagnosi, tractamento e prognosi, al tractamento del maladia,<ref>Lloyd, G. E. R. "The development of empirical research", in su ''Magic, Reason and Experience: Studies in the Origin and Development of Greek Science''.</ref> que monstra parallelos fortes con le methodo empirical basic del scientia e, secundo G. E. R. Lloyd,[9] jocava un rolo significante in le evolution de iste methodologia. Le papiro Ebers (circa 1550 a.Chr.) anque contine evidentia de empirismo traditional. Secundo un articulo publicate per Michael D. Parkins, 72% de 260 prescriptiones medicinale in le Papiro Hearst non habeva elementos curative.<ref name="autogenerated1" /> Secundo Michael D. Parkins, le pharmacologia de cloacas comenciava in le Egypto antique e continuava usque in le Medievo. Practicas como applicar sterco de vacca a vulneras, perforar le aure e facer tatuar, e infectiones chronic del aure esseva factores importante in le evolution de tetano.<ref>{{Cite journal |last1=Mamtani |first1=R. |last2=Malhotra |first2=P. |last3=Gupta |first3=P. S. |last4=Jain |first4=B. K. |date=1 June 1978 |title=A comparative study of urban and rural tetanus in adults |url=https://archive.org/details/sim_international-journal-of-epidemiology_1978-06_7_2/page/185 |journal=International Journal of Epidemiology |volume=7 |issue=2 |pages=185–188 |doi=10.1093/ije/7.2.185 |pmid=681065}}</ref> Frank J. Snoek scribeva que le medicina egyptian usava maculas de muscas, sanguine de lacertes, dentes de porcos, e altere remedios simile que, secundo ille, poteva haber essite nocive.<ref>{{Cite journal |last=Snoek |first=F. J. |date=1 August 2001 |title=The Mind Matters |journal=Diabetes Spectrum |volume=14 |issue=3 |pages=116–117 |doi=10.2337/diaspect.14.3.116 |doi-access=free}}</ref> === Persia === {{AP|Scientia e technologia in Iran}} [[File:Nersi&Anahita.jpg|thumb|Scholastic Nersi con Anahita in [[Iran|Persia]].]] In le periodo Sassanide (226 al 652 AD), grande attention esseva dedicate al mathematica e [[astronomia]]. Le Academia de Gundishapur es un exemplo prominente in iste contexto. Tabulas astronomic—como le Tabulas Shahryar—date a iste periodo, e observatorios sassanid esseva posteriormente imitate per astronomos e astrologos islamic del periodo islamic. In le medie era sassanid, un influxo de cognoscentia veniva a Persia del Occidente sub le forma de opiniones e traditiones de Grecia que, subsequente al diffusione del [[christianismo]], accompagnava le syriaco (le lingua official de christianos assi como le nestorianos iranian). Le scholas christian in Iran ha producite grandes scientistas como Nersi, Farhad, e Marabai. Anque, un libro esseva lasciate per Paulus Persa, chef del Departamento Iranian de Logica e Philosophia de Aristotle, scripte in syriaco e dictate al rege sassanid Anushiravan. Un incidente fortunose pro le scientia iranian pre-islamic durante le periodo sassanid esseva le arrivata de octo grandes studiosos del [[Hellenismo|civilisation hellenistic]], qui cercava refugio in Persia de persecution per le Imperator Roman [[Justiniano I|Justiniano]]. Iste homines era le sequitatores del schola neoplatonic. Le rege Anushiravan habeva multe discussiones con iste homines, specialmente con le homine nominate Priscianus. Un summarium de iste discussiones esseva compilite in un libro intitulate "Solution al Problemas de Khosrow, le Rege de Persia," que nunc es in le Bibliotheca Saint Germain in [[Paris]]. Iste discussiones toccava diverses themas, tal como philosophia, physiologia, metabolismos, e scientia natural, como astronomia. Post le establimento del statos Umayyad e Abbasid, multe studiosos iranian esseva inviate a le capitales de iste dinastias islamic. In le prime Medievo, Persia deveniva un fortification del scientia islamic. == Mundo Greco-Roman == {{AP|Scientia in le antiquitate classic}} Le pensamento scientific in le Antiquitate Classical deveni tangibile ab le 6e seculo a.Chr. in le [[philosophia presocratic]] ([[Thales]], [[Pythagoras]]). Circa 385 a.Chr., Platon fundava le Academia. Con le studente de Platon, Aristotele, comencia le "revolution scientific" del periodo hellenistic que culmina in le 3e-2e seculos a.Chr. con scholasticos como Eratosthenes, [[Euclide]], Aristarcho de Samos, [[Hipparcho]], e [[Archimedes]]. [[File:Sanzio 01 Plato Aristotle.jpg|thumb|right|200px|upright|[[Platon]] e [[Aristotele]]. ''[[Le Schola de Athenas]]'' (1509).]] In le Antiquitate Classical, le investigacion sur le functionamento del universo occurreva tanto in investigationes dirigite a metas practic como establir un calendario fiabile o determinar como curar diverse maladias, como in ille investigationes abstracte cognoscite como philosophia natural. Le personas antique que es considerate como le prime scientistas pote haber se considerate como philosophos natural, como practicantes de un profession habile (per exemplo, medicos), o como sequitatores de un tradition religiose (per exemplo, sanatores de templos). Le philosophos grec antique plus prime, cognoscite como le pre-socraticos, forniva responsas rival al question presente in le mythos de lor vicinos: "Como veniva a esser le cosmos ordinate in le qual nos vive?"<ref>[[F. M. Cornford]], ''Principium Sapientiae: The Origins of Greek Philosophical Thought'', (Gloucester, Mass., Peter Smith, 1971), p. 159.</ref> Le philosopho pre-socratic Thales, nominate le "patre del scientia", esseva le prime a postular explicationes non-supernatural pro phenomenos natural como fulgures e terre-terremotos. Pythagoras de Samos fundava le schola pythagorean, que investigava le mathematica pro su proprie merito e esseva le prime a postular que le Terra es spherical. Postea, Plato e Aristotle produceva le prime disputationes systematic de philosophia natural, le quales faceva multo pro formar investigationes ulterior de natura. Lor disveloppamento del ratiocination deductive esseva particularmente utile pro ulteriore inquire scientific. Le hereditate importante de iste periodo includeva avancos substantial in cognoscentia factual, specialmente in [[anatomia]], [[zoologia]], [[botanica]], [[mineralogia]], [[geographia]], [[mathematica]], e [[astronomia]]; un conscientia del importantia de certe problemas scientific, specialmente illos relationate al problema del mutation e su causas; e un recognoscimento del importantia methodologic de applicar mathematica a phenomenonos natural e de facer recerca empirical.<ref>[[G. E. R. Lloyd]], ''Early Greek Science: Thales to Aristotle'', (New York: W. W. Norton, 1970), pp. 144-6.</ref> In le epocha hellenistic, scholasticos frequentemente usava le principios disveloppate in le pensamento grec anterior: le application de mathematica e le intentionate recerca empirical, in lor investigationes scientific.<ref>Lloyd (1973), p. 177.</ref> Assi, clar lineas non interrupte de influentia conduce de philosophos grec antique e hellenistic, a philosophos e scientistas musulman medieval, al Renaissance e Illumination europee, al scientias secular del die moderne. Ni ration ni inquisition comenciava con le Grecos Antique, ma le methodo socratic, insimul con le idea de Formas, grande avancos in [[geometria]], [[logica]], e le scientias natural. Benjamin Farrington, previe Professor de Classics a le Universitate de Swansea scribeva: {{Citation|"Homines pesava pro milles de annos ante que Archimedes elaborava le leges de equilibrio; illes debeva haber cognoscentia practic e intuitional del principios involvite. Lo que Archimedes facieva era sorter le implicationes theoritic de iste cognoscentia practic e presentar le resultant corpore de cognoscentia como un systema logicamente coherente."}} e ancora: {{Citation|"Con astonimento nos trova nos mesme al limine del scientia moderne. Ne deberea esser supponite que per ulle artificio de traduction, le excerptos ha essite date un aere de modernitate. Longe ab isto. Le vocabulario de iste scripturas e lor stilo es le fonte de ubi nos mesme ha derivate nostre vocabulario e stilo."<ref>''Greek Science'', many editions, such as the paperback by Penguin Books. Copyrights in 1944, 1949, 1953, 1961, 1963. The first quote above comes from Part 1, Chapter 1; the second, from Part 2, Chapter 4.</ref>}} [[File:Antikythera mechanism.svg|thumb|Schema del Mechanismo de Anticythera.]] Le nivello de realisation in [[astronomia]] e [[ingenieria]] hellenistic se monstrava impressionantemente con le Mechanismo de Anticythera (150-100 a.Chr.). Le astronomo Aristarcho de Samos esseva le prime persona cognoscite a proponer un modelo heliocentric del systema solar, durante que le geographo Eratosthenes calculava accuratemente le circumferentia del Terra.<ref name="russo273277">{{Cite book |last=Russo |first=Lucio |title=The Forgotten Revolution |url=https://archive.org/details/forgottenrevolut0000russ |date=2004 |publisher=Springer |location=Berlin |pages=[https://archive.org/details/forgottenrevolut0000russ/page/273 273]–277 |author-link=Lucio Russo}}</ref> Hipparchus (c. 190 – c. 120 a.Chr.) produceva le prime catalogo systematic de stellas. In medicina, Herophilo (335 - 280 a.Chr.) esseva le prime a basar su conclusiones sur le dissection del corpore humano e a describer le [[systema nervose]]. [[Hippocrates]] (c. 460 a.Chr. – c. 370 a.Chr.) e su sequitatores esseva le prime a describer multe maladias e conditiones medical. [[Galeno]] (129 – c. 200 AD) executava multe operationes audace—incluse [[chirurgia]] cerebral e ocular—que non esseva tentate de novo pro quasi duo millennios. Le mathematico [[Euclide]] establiva le bases del rigor mathematic e introduceva le conceptos de definition, axioma, theorema, e demonstration que ancora es in uso hodie in su ''[[Elementos]]'', considerate le libro de texto le plus influente jam scripte.<ref name="Boyer Influence of the Elements">{{Cite book |last=Boyer |first=Carl B. |url=https://archive.org/details/historyofmathema00boye |title=A History of Mathematics |publisher=John Wiley & Sons |year=1991 |isbn=0-471-54397-7 |edition=Second |chapter=Euclid of Alexandria |quote=Le ''Elementos'' de Euclide non solmente esseva le prime obra mathematic grec que ha pervenite usque a nos, ma etiam le manual le plus influente de omne tempore. [...] Le prime versiones impressite del ''Elementos'' appariva a Venetia in 1482, un del prime libros mathematic que esseva impressite per typo; on estima que desde ille tempore al minus mille editiones ha essite publicate. Forsan nulle libro excepte le Biblia pote vanagloriar tante editiones, e certemente nulle obra mathematic ha exercite un influentia comparabile con ille del ''Elementos'' de Euclide.|author-link=Carl Benjamin Boyer |url-access=registration}}</ref> Archimedes, considerate un del plus grande mathematicos de tote le tempore,<ref>{{Cite book |last=Calinger |first=Ronald |title=A Contextual History of Mathematics |url=https://archive.org/details/contextualhistor0000cali |publisher=Prentice-Hall |year=1999 |isbn=978-0-02-318285-3 |page=[https://archive.org/details/contextualhistor0000cali/page/150 150] |quote=Shortly after Euclid, compiler of the definitive textbook, came Archimedes of Syracuse (c. 287–212 BC.), the most original and profound mathematician of antiquity.}}</ref> es credite con le uso del methodo de exhaustion pro calcular le area sub le arco de un parabola con le summation de un serie infinite, e dava un approximation notabilemente precise de pi.<ref>{{Cite web |last1=O'Connor, J.J. |last2=Robertson, E.F. |date=February 1996 |title=A history of calculus |url=http://www-groups.dcs.st-and.ac.uk/~history/HistTopics/The_rise_of_calculus.html |access-date=2007-08-07 |publisher=[[University of St Andrews]]}}</ref> Ille es etiam cognoscite in physica pro establir le bases del hydrostatica e le explication del principio del levier. [[File:Pliny the Elder.png|left|thumb|150px|Plinio le Senior: un portrait imaginative del 19e seculo.]] Theophrasto scribeva alcun del prime descriptiones de plantas e animales, stabiliva le prime taxonomia e observava minerales in terminos de lor proprietates como duritia. Plinio le Senior produceva lo que es un del le plus grande [[Encyclopedia|encyclopedias]] del mundo natural in 77 AD, e debe esser considerate como le legitime successor de Theophrasto. [[File:Rough diamond.jpg|right|thumb|200px|Le forma octahedre del diamante.]] Pro exemplo, ille describe con precision le forma octahedric del [[diamante]]. Ille procede a mentionar que le pulvere de diamante es usate per incisores pro scinder e polir altere gemmas a causa de su grande duritia. Su recognoscimento del importantia del forma crystallin es un precursor del [[Crystallographia|crystallographia]] moderne, durante que mentionar numeros altere minerales presagia le [[mineralogia]]. Ille etiam recognosce que altere minerales ha formas crystallin characteristic, ma in un exemplo, ille confunde le habitu crystallin con le labor del lapidarios. Ille esseva etiam le prime a recognoscer que le ambra esseva un resina fossilisate de pinos proque ille habeva vidite exemplares con insectos intrappolate in illos. == India == {{AP|Scientia e technologia in le antiquitate de India}} {{Vide anque|Astronomia indiana|Mathematica indiana|Ayurveda|Historia del metallurgia in le subcontinente indian}} [[File:Iron Pillar, Delhi, May 2008.jpg|thumb|175px|Le India antique esseva un lider precoce in le campo de [[metallurgia]], como illo evidentiato per le [[Colonna de ferro de Delhi|Colonna de Delhi]] de [[ferro batite]].]] Le antiquitate de India esseva un prime guida in metallurgia, como monstra per le columna de ferro de Delhi. Excavationes in Harappa, Mohenjo-daro e altere sitios del civilisation del Valle del Indus (IVC) ha revelate evidentias del uso de "mathematica practic". Le habitantes del IVC fabricava lateres cuje dimensiones esseva in le proportion 4:2:1, considerate favorabile pro le stabilitate de structuras de lateres. Illes usava un systema standardisate de pesos basate sur le rationes: 1/20, 1/10, 1/5, 1/2, 1, 2, 5, 10, 20, 50, 100, 200, e 500, con le peso del unitate equivalente a approximativemente 28 grammes (approximativemente equal al unce anglese o le uncia greco). Illes mass-produceva pesos con formas geometric regular, que includeva hexaedros, barriles, [[Cono (geometria)|conos]], e [[Cylindro (geometria)|cylindros]], monstrante assi cognoscentia de geometria basic.<ref>{{Cite book |last=Sergent |first=Bernard |title=Genèse de l'Inde |publisher=Payot |year=1997 |isbn=978-2-228-89116-5 |location=Paris |pages=113 |language=fr}}</ref> Le habitantes del civilisation del Indus essayava etiam standardisar le mesura de longor con un alte grado de precision. Illes disveloppava un regula—le regula de Mohenjo-Daro—cuj unitate de longor (approximativemente 1.32 pollices o 3.4 centimetres) esseva divise in dece partes equal. Lateres fabricate in le antique Mohenjo-Daro sovente habeva dimensiones que esseva multiple integre de iste unitate de longor.<ref>{{Cite journal |last=Coppa |first=A. |display-authors=etal |date=2006-04-06 |title=Early Neolithic tradition of dentistry: Flint tips were surprisingly effective for drilling tooth enamel in a prehistoric population |url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_2006-04-06_440_7085/page/755 |journal=Nature |volume=440 |issue=7085 |pages=755–6 |bibcode=2006Natur.440..755C |doi=10.1038/440755a |pmid=16598247 |s2cid=6787162}}</ref><ref>{{Cite book |last=Bisht |first=R. S. |title=Harappan Civilization: A Contemporary Perspective |publisher=Oxford and IBH Publishing Co. |year=1982 |editor-last=Possehl, Gregory L. |location=New Delhi |pages=113–124 |chapter=Excavations at Banawali: 1974-77}}</ref> Mehrgarh, un sito neolithic del IVC, provide le evidantia le plus antique del foramina in vivo de dentes human, con mustras recuperate datante de 7000-5500 a.Chr.<ref>{{Cite journal |last=Coppa |first=A. |display-authors=etal |date=6 April 2006 |title=Early Neolithic tradition of dentistry: Flint tips were surprisingly effective for drilling tooth enamel in a prehistoric population |url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_2006-04-06_440_7085/page/755 |journal=Nature |volume=440 |issue=7085 |pages=755–6 |bibcode=2006Natur.440..755C |doi=10.1038/440755a |pmid=16598247 |s2cid=6787162}}</ref> Le astronomia prime in India—como in altere culturas—esseva intricatemente associate con le religion.<ref name="Sarma-Ast-Ind">Sarma (2008), ''Astronomy in India''</ref> Le prime mention textual de conceptos astronomic veni ex le Vedas—litteratura religiose de India.<ref name=Sarma-Ast-Ind/> Secundo Sarma (2008): "On trova in le Rigveda speculaciones intelligent sur le genesi del universo ab non-existentia, le configuration del universo, le Terra spherical self-supporting, e le anno de 360 dies divise in 12 partes equal de 30 dies cata un con un mense periodic intercalari."<ref name=Sarma-Ast-Ind/> Le astronomia classic documentate in le litteratura indiana se extende ab le periodo Maurya (Vedanga Jyotisha, c. 5e seculo a.Chr.) usque le periodo Vijayanagara (Sud India) (como le schola de Kerala del 16e seculo). Le prime autores nominate que scribe tractatos super astronomia emergeva ex le 5e seculo, le data quando on pote dicer que le periodo classic de astronomia indiana comenciava. Al lado del theorias de Aryabhata in le Aryabhatiya e le perditissime Arya-siddhānta, nos trova le Pancha-Siddhāntika de Varahamihira. Le astronomia e le astrologia del ancian India (Jyotisha) se basava sur calculos sidereal. Tamen, un systema tropical esseva etiam usate in alicun casos. [[Alchimia]] (''Rasaśāstra'' in sanscrito) esseva popular in India. Il esseva le alchimista e philosopho indian Kanada qui introduxeva le concepto de 'anu' que ille definiva como le materia que non pote esser subdividite.<ref>{{Cite book |last=Singh |first=Bal Ram |title=Contemporary Views on Indian Civilization |date=2003 |publisher=World Association for Vedic Studies |isbn=978-0-9666386-1-5 |pages=388–399 |chapter=Use of Chemistry to Understand Vedic Knowledge |chapter-url=https://www.umassd.edu/media/umassdartmouth/center-for-indic-studies/workshop2009_speakerbrs2.pdf}}</ref> Isto es analoge al concepto de atomo in le scientia moderne. Linguistica (junto con phonologia, morphologia, etc.) nasceva prime inter grammaticos indian studiante le lingua sanscrito. Aacharya Hemachandrasuri scribeva grammaticas de sanscrito e prakrito, poesia, prosodia, lexicones, textos sur scientia e logica e multe ramos de philosophia indian. Le Siddha-Hema-Śabdanuśāśana includite sex linguas prakrito: le prakrito "standard" (practicamente Maharashtri Prakrit), Shauraseni, Magahi, Paiśācī, le Cūlikāpaiśācī, non altramentee probate, e Apabhraṃśa (practicamente Gurjar Apabhraṃśa, prevalente in le area de Gujarat e Rajasthan a iste tempore e le precursor del lingua gujarati). Ille dava un grammatica detallate de Apabhraṃśa e le illustrate con le litteratura popular del epoca pro melior comprension. Illo es le sol cognoscite grammatica de Apabhraṃśa.<ref>{{Cite book |title=Encyclopaedia of Indian Literature: A-Devo |date=1987 |publisher=Sahitya Akademi |isbn=978-81-260-1803-1 |editor-last=Datta |editor-first=Amaresh |pages=15–16 |chapter=Aacharya Hemachandra Suri |chapter-url=https://books.google.com/books?id=ObFCT5_taSgC&pg=PA15}}</ref> Le grammatica sanscrite de Pāṇini (c. 520 – 460 a.Chr.) contine un description particularmente detallate de morphologia, phonologia e radices sanscrite, monstrante un nivello alte de perspicacitate e analysi linguistic. La medicina Ayurveda tracia su origines al Vedas, particularmente al Atharvaveda, e es connectite con le religion hindu.<ref>Le medicina indian ha un longe historia. Su conceptos initial es delineate in le scripturas sacre nominate le [[Veda]]s, specialmente in le passos metric del [[Atharvaveda]], que pote datar usque al secunde millennio a.Chr. Secundo un scriptor posterior, le systema de medicina nominate Āyurveda esseva recipite per un certo [[Dhanvantari]] ab [[Brahma]], e Dhanvantari esseva deificate como le deo del medicina. In tempores ulterior, su stato esseva gradualmente diminuite usque que on le attribueva haber essite un rege terrestrial qui moriva ab morsura de serpente. — Underwood & Rhodes (2008)</ref> Le Sushruta Samhita de Sushruta appariva durante le prime millennio a.Chr. Le practica ayurvedic floresceva durante le tempore de Buddha (circa 520 a.Chr.), e in iste periodo le practicantes ayurvedic usava comunemente medicamentes basate super combination de mercurio e sulfure. Un practicante ayurvedic importante de iste periodo esseva Nagarjuna, accompaniate per Surananda, Nagbodhi, Yashodhana, Nityanatha, Govinda, Anantdev, Vagbhatta etc. Durante le regime de Chandragupta Maurya (375-415 p.Chr.), Ayurveda faceva parte del technicas medic del India e continuava a esser tal usque al periodo colonial. Le principale autores del mathematica classic indian (400 CE a 1200 CE) esseva scholaros como Mahaviracharya, Aryabhata, Brahmagupta e Bhaskara II. Le mathematicos indian faceva contributiones prime al studio del systema decimal, del zero, del numeros negative, del arithmetica e del algebra. De plus, le trigonometria, que evolveva in le mundo hellenistic e esseva introducite in le ancian India a traverso le translation de obras grece, esseva ulteriormente meliorate in India, e, in particular, le modern definitiones de seno e coseno esseva developpate ibi. Iste conceptos mathematic esseva transmittite al Medie Oriente, China e Europa e conducente a ulterior developmentos que nunc forma le bases de multe campos del mathematica. == China e le Oriente Distante == [[File:Crab Nebula.jpg|thumb|right|Objecto Messier 1, le Nebula del Crab. In le centro del nebula se trova un pulsar: un stella de neutrones que rota 30 vices per secunda.]] {{AP|Historia del scientia e technologia in China|Quatro Grandes Inventiones}} Le prime observationes registrate de [[Eclipse solar|eclipses solar]] e [[Supernova|supernovas]] esseva facite in China.<ref name="OtherAstronomy">[http://home.cwru.edu/~sjr16/advanced/pre20th_ancients_others.html Ancient Chinese Astronomy] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060222181543/http://home.cwru.edu/~sjr16/advanced/pre20th_ancients_others.html |date=2006-02-22 }}</ref> Le 4 de julio, 1054, astronomos chinese observava un stella hospite, un supernova, le remanente del qual es nunc appellite le [[Nebulosa del Crabba]].<ref name="OtherAstronomy" /> Contributiones corean include simile registros de pluvias de meteoros e eclisses, particularmente de 1500 a 1750 in le Annalas del Dynastia Joseon. Medicina traditional chinese, acupuncture e medicina herbaria esseva practicate, con simile medicina practicate in Corea. Inter le prime inventiones se trovava le [[abaco]], le toilette public, e le "horologio de ombra".<ref name="Inventions">''Inventions'' (Pocket Guides).</ref> Joseph Needham notava le "Quatro Grandes Inventiones" de China como inter alcun del progressos technologic le plus importante; iste esseva le [[bussola]], le pulvere de cannone, le fabrication de papiro, e le impression, que deveniva cognoscite in Europa verso le fin del Medievo. Le dinastia Tang (AD 618 - 906) in particular, esseva un periodo de grande innovation.<ref name="Inventions" /> Multe schambio occurreva inter le inventiones del Occidente e de China usque a le dinastia Qing. Tamen, Needham e le majoritate del studiosos recognosceva que factores cultural impediava que iste realizationes chinese se developpava in lo que poterea esser considerate "scientia moderne". Era le structure religiose e philosophic del intellectual chinese que les rendeva incapace de creder in le ideas de leges del natura: {{Citation|Non esseva que il non habeva ordine in le natura pro le chineses, ma piuttosto que illo non esseva un ordine ordinate per un esser personal rational, e ergo il non habeva conviction que esseres personal rational poterea explicar in lor linguas terrenale minus le divin codigo de leges que il habeva decretate antea. Le taoistas, vermente, haberian dispreziate tal idea como troppo naïve pro le subtilitate e complexitate del universo como illes lo intuiva.|Joseph Needham, Scientia e Civilisation in China, vol. 2, p. 581.}} == Scientia islamic == {{AP|Scientia in le mundo islamic medieval}} Il ha plure periodos in le historia del scientia que continua usque hodie. Un periodo major es inter le 7e e le 16e seculos que marca le periodo del inception del scientia islamic sub le disveloppamento del civilisation islamic. Il ha multe rationes pro le florescentia del scientia in iste periodo in le region. Le ration le plus importante esseva que le religion islamic e le governamento islamic supportava multo le recercatores, extendente lor cognoscentia del scientia; le recercatores esseva etiam multo respectate per le population. Inter le recercatores, habeva [[Avicenna]], qui inter multe cosas scribeva "Il Canon del Medicina"; ille establiva hospitales gratuite e disveloppava multe tractamentos excellente que era ignote al homine. Un altere persona recognoscite esseva Al-Riza qui scribeva un tractato sur variola e morbilli, ille creava alas separate in hospitales pro le alienatos mental, un concepto previemente incognite. Excepte iste duo homines, multe altere recercatores ampliava le cognoscentia del scientia in le civilisationes islamic.<ref>{{Cite journal |last=Faruqi |first=Yasmeen |date=2006 |title=Contributions of Islamic scholars to the scientific enterprise |journal=International Education Journal |volume=7 |issue=4 |pages=391–399 |id={{ERIC|EJ854295}}}}</ref> Ubi il ha un ascension, il essera sempre un decadentia. Le dominio del scientia in le civilisationes islamic ha principalmente finite. Quando le leaders religiose comenciava a ganiar plus poter politic in le communitate, le major parte del recercas in themas scientific comenciava a parar.<ref>{{Cite web |last=Chaney |first=Eric |date=May 2016 |title=Religion and the Rise and Fall of Islamic Science |url=https://scholar.harvard.edu/files/chaney/files/paper.pdf}}</ref> === Medicina islamic === Durante iste periodo, multe attributiones esseva facite al cognoscentia medical cognoscite al homine, e isto transformava completemente le facie del medicina ante iste periodo. Ante iste periodo, il habeva alcun cognoscentia a que le recercatores islamic e le gente habeva accesso, como Hippocrates e Galeno essente le duo principal, e con iste cognoscentia illes poteva ampliar plus tosto le themas de Medicina. Como mentionate previemente, un del duo medicos principal durante iste periodo esseva Ibn-Sina qui scribeva ''Le Canon del Medicina''. Ille esseva un figura multo importante pro le expansion del cognoscentia. Il Canon del Medicina es ancora le tractato medicinale le plus popular e le plus usate in le mundo. Iste libro es dividite in cinco capitulos: Capitulo un: es un cognoscentia basic de principios medical e un summarium de anatomia e proceduras therapeutic; capitulo duo: un summarium de substantias medical e lor proprietates general; capitulo tres: contine le diagnosis e tractamento de maladias cognoscite in relation a un parte specific del corpore o organo; capitulo quatro: tracta conditiones o maladias non specific al un parte del corpore; e finalmente capitulo cinque: concerne remedia composite e lor formulas.<ref>{{Cite journal |last1=Nasser |first1=Mona |last2=Tibi |first2=Aida |last3=Savage-Smith |first3=Emilie |author-link3=Emilie Savage-Smith |date=1 February 2009 |title=Ibn Sina's Canon of Medicine: 11th century rules for assessing the effects of drugs |journal=Journal of the Royal Society of Medicine |volume=102 |issue=2 |pages=78–80 |doi=10.1258/jrsm.2008.08k040 |pmc=2642865 |pmid=19208873}}</ref> Le secunde recercator principal del epocha in expansion del cognoscentia durante le periodo islamic esseva Al-Riza, a vices cognoscite in le periodo medieval como le medicus le plus grande de su tempore. Al-Riza creava plus que duo cento obras, e plus que medietate de illos es basicamente sur cognoscentia medical. Le obra le plus importante que Riza faceva jam es "Kitab al-Hawi fi al-tibb" o communemente cognoscite como "Le libro comprehensive del Medicina". Isto es considerate un del su obras le plus importante proque illo esseva create per su notas medical personal collecte a traverso del annos sur omne que ille habeva legeva e su observationes de experientias medical que ille habeva personalmente testificate. Le Kitab al-Hawi fi al-tibb es un collaboration de 23 tomos, omnes contentente differente information. Cata tomo investiga detalladamente sur maladias specific e partes del corpore.<ref>{{Cite journal |last=Tibi |first=Selma |date=April 2006 |title=Al-Razi and Islamic medicine in the 9th century |url=https://archive.org/details/sim_royal-society-of-medicine-great-britain-journal_2006-04_99_4/page/206 |journal=Journal of the Royal Society of Medicine |volume=99 |issue=4 |pages=206–207 |doi=10.1177/014107680609900425 |pmc=1420785 |pmid=16574977}}</ref> Multe altere figuras importante durante iste periodo ampliava le cognoscentia del medicina, ma Ibn-Sina e Al-Riza es recognoscite como le figuras le plus importante de iste epocha. === Astronomia islamic === Un altere grande area de expansion durante le 7e e 16e seculos esseva le thema de astronomia, e il habeva multe contributiones facite a iste epocha. Existeva multe information cognoscite previemente al initiamento del recerca proveniente de multe altere locos. Le gente islamic adjutava a actualizar le mathematica pro mensurar e calcular le movimentos del planetas o "le corpora celestiales". Isto non esseva le sol cosa que illes faceva; illes actualizava etiam modelos pro le movimento del corpora celestiales. Multe personas contribueva a iste actualisationes e a altere recercas, ma il ha alcun que se distinguet. Abd al-Rahman al-Sufi esseva un del figuras le plus influente in meliorar los modelos geometric de [[Ptolemeo]]. Abd scribeva le Libro del Imagines del Fixe Stellas que describa le quaranta octo constellationes formate per le stellas fixe. Abd al-Rahman al-Sufi esseva un figura multo importante a causa del expansiones que ille faceva in le mundo de astronomia usque iste tempore.<ref>{{Cite journal |last=Upton |first=Joseph M. |date=1933 |title=A Manuscript of 'The Book of the Fixed Stars' by ʿAbd Ar-Raḥmān Aṣ-Ṣūfī |journal=Metropolitan Museum Studies |volume=4 |issue=2 |pages=179–197 |doi=10.2307/1522800 |jstor=1522800}}</ref> Le studio de astrologia esseva anque un grande expansion durante le 7 e 16e seculos in le Islam. Tres figuras principal esseva Abu Ma'shar al-Balkhi, al-Biruni e Nasir al-Din al-Tusi. Omnes tres scribeva Tractatos que tractava de astrologia. Multes credeva que iste tractatos esseva contra le religion islamic e que illos faceva que le gente se averteva de lor religion, ma illes errava. Personas esseva assumpite per cortes regal pro decider quando annunciar information importante e quando facer decisiones sur themas specific. Astrologos anque adjuvava personas a prognosticar lor futuros e a leger lor horoscopos.<ref>{{Cite web |title=Astronomy and Astrology in the Medieval Islamic World &#124; Essay &#124; the Metropolitan Museum of Art &#124; Heilbrunn Timeline of Art History |url=https://www.metmuseum.org/toah/hd/astr/hd_astr.htm |access-date=2021-12-06 |website=www.metmuseum.org}}</ref> == Conclusion == Le periodo islamic enlightava multo le perspectivas medic e astrologic del gente. Iste recercatores, scientistas e astronomos cambiava completamento le aspecto de iste themas pro le melior. Multes scribeva tractatos e libros pro delinear lor studios de maniera que le information poteva esser divulgite e le gente apprendera lo que vermente existeva in le mundo. Avantamentos medic era facite e contribueva ulteriormente a comprender le corpore in le qual nos vive hodie. Avantamentos astrologic esseva trovate que poteva adjutar futuro astronomos e astrologos a comprender le universo in le qual nos vive e lo que illo contine. Multe de iste libros e tractatos es ancora usate e studiate hodie e ha resistite al prova del tempore. Le Canon del Medicina es ancor un del libros le plus usate in le historia medicale hodie. Personas como Ibn-Sina e Abd al-Rahman al-Sufi contribueva a poner le thema del Scientia Islamic in nostre libros de studio hodie. Sempre ha ascensiones e cadentias in le historia, ma illo non significa que le historia va disapparer. Nos va continuar a apprender e florescer ab iste information que illes nos transpassava hodie e in le proxime futuro. == Referentias == {{Reflist|2}} == Bibliografia == *''Inventions'' (Pocket Guides). Publisher: DK CHILDREN; Pocket edition (March 15, 1995). {{ISBN|1-56458-889-0}}. {{ISBN|978-1-56458-889-0}} * [[Aaboe]], Asger. ''Episodes from the Early History of Astronomy''. Springer, 2001. *{{Cite web |last=Chaney |first=Eric |date=May 2016 |title=Religion and the Rise and Fall of Islamic Science |url=https://scholar.harvard.edu/files/chaney/files/paper.pdf}} * Evans, James. ''The History and Practice of Ancient Astronomy''. New York: Oxford University Press, 1998. *{{Cite journal |last=Faruqi |first=Yasmeen |date=2006 |title=Contributions of Islamic scholars to the scientific enterprise |journal=International Education Journal |volume=7 |issue=4 |pages=391–399 |id={{ERIC|EJ854295}}}} * [[Lindberg, David C.]] ''The Beginnings of Western Science: The European Scientific Tradition in Philosophical, Religious, and Institutional Context, 600 BC. to AD. 1450''. Chicago: University of Chicago Press, 1992. * [[G. E. R. Lloyd|Lloyd, G. E. R.]] ''Greek Science after Aristotle''. New York: W.W. Norton & Co, 1973. {{ISBN|0-393-00780-4}}. *{{Cite journal |last1=Nasser |first1=Mona |last2=Tibi |first2=Aida |last3=Savage-Smith |first3=Emilie |date=1 February 2009 |title=Ibn Sina's Canon of Medicine: 11th century rules for assessing the effects of drugs |journal=Journal of the Royal Society of Medicine |volume=102 |issue=2 |pages=78–80 |doi=10.1258/jrsm.2008.08k040 |pmc=2642865 |pmid=19208873}} *[[Joseph Needham|Needham, Joseph]], ''Science and Civilization in China'', volume 1. (Cambridge University Press, 1954) * Pedersen, Olaf. ''Early Physics and Astronomy: A Historical Introduction''. 2nd edition. Cambridge: Cambridge University Press, 1993. *Sardar, Marika. “Astronomy and Astrology in the Medieval Islamic World.” ''Metmuseum.org'', <nowiki>https://www.metmuseum.org/toah/hd/astr/hd_astr.htm</nowiki>. *{{Cite journal |last=Tibi |first=Selma |date=April 2006 |title=Al-Razi and Islamic medicine in the 9th century |url=https://archive.org/details/sim_royal-society-of-medicine-great-britain-journal_2006-04_99_4/page/206 |journal=Journal of the Royal Society of Medicine |volume=99 |issue=4 |pages=206–207 |doi=10.1177/014107680609900425 |pmc=1420785 |pmid=16574977}} *{{Cite journal |last=Upton |first=Joseph M. |date=1933 |title=A Manuscript of 'The Book of the Fixed Stars' by ʿAbd Ar-Raḥmān Aṣ-Ṣūfī |journal=Metropolitan Museum Studies |volume=4 |issue=2 |pages=179–197 |doi=10.2307/1522800 |jstor=1522800}} {{Historia del scientia}} [[Categoria:Historia del scientia]] ayp44ox20fsr1q1dz6jv8cu847fk4fr 0 58208 699179 698199 2026-08-27T17:19:14Z InternetArchiveBot 40773 Add 9 books for [[Wikipedia:Verificabilitate]] (20260827)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 699179 wikitext text/x-wiki [[File:God the Geometer.jpg|thumb|upright=1.0|190px|Pro le majoritate de eruditos medieval, qui credeva que Deo creava le [[universo]] secundo principios [[Musica universalis|geometric e harmonic]], le [[scientia]] - particularmente le [[geometria]] e le [[astronomia]] - esseva directemente ligate al [[Divinitate|divin]]. Cercar iste principios, ergo, significa cercar Deo.]] Le '''scientia europee in le Medievo''' comprendeva le studio del [[natura]], [[mathematica]] e philosophia natural in le [[Medievo|Europa medieval]]. Post le cadita del Imperio Roman Occidental e le declino del cognoscentia del [[Lingua grec|greco]], le Europa Christian occidental esseva separate de un fonte importante de [[Scientia in le Antiquitate classic|scientia antique]]. Ben que un gamma de clericos e scholasticos christian ab [[Isidoro de Sevilla|Isidoro]] e Beda a Jean Buridan e Nicole Oresme manteneva le spirito del questa rational, le [[Europa Occidental|Europa occidental]] viderea un periodo de declino scientific durante le Medievo Prime. Tamen, al tempore del Medievo Grande, le region habeva recuperate e se dirigeva de novo verso assumer le initiativa in le discoperta scientific. Le studios e le discopertas scientific del Medievo Tardive preparava le terreno pro le Revolution Scientific del [[Etate Moderne]]. Secundo Pierre Duhem, qui fundava le studio academic del scientia medieval como un critica del theorias del [[Illuminismo]] positivistic sur un revolution scientific antiaristotelian e anticlerical del 17e seculo, le diverse origines conceptual de iste supponite revolution se trova in le 12e al 14e seculos, in le obras de ecclesiasticos como [[Thomas de Aquino]] e Buridan.<ref>Duhem laborava in ''Les origines de la statique'' in 1903, quando ille se incideva con un referentia a [[Jordanus Nemorarius]]. Isto provocava un profunde studio del scientia e cosmologia medieval, le qual ille initiava a publicar in 1913 como ''Le Système du monde'' (solmente cinque ab dece volumines esseva presso de esser publicate ante su morte).</ref> In le contexto de iste articulo, "Europa Occidental" refere se al culturas europee ligate per le [[Ecclesia Catholic]] e le [[lingua latin]]. == Europa Occidental == {{AP|Scientia in le Antiquitate classic}} Como le poter imperial roman terminava efficacemente in le Occidente durante le quinte seculo, le [[Europa Occidental]] entrava in le [[Medievo]] con difficultates grandissime que afficeva dramaticamente le production intellectual del continente. Le tractatos scientific classic de [[Antiquitate classic|antiquitate classic]] scribite in [[Lingua grec|greco]] era indisponibile, lassante solmente summaritas e compilationes simplificate. Tamen, textos scientific roman e medieval prime esseva legite e studiate, contribuente al comprehension de natura como un systema coherent que functiona sub le lege divinemente establite que pote esser comprehensite a luce del ration. Iste studio continuava durante le Medievo Prime, e con le [[Renascentia del seculo XII]], le interesse in iste studio esseva revitalize per le translation de textos scientific greco e arabic. Le studio scientific se disveloppava plus avant in le emergente universitates medieval, ubi iste textos esseva studiate e elaborate, portante a nove insights sur le phenomenonos del universo. Iste avantias es quasi ignote al publico leic de hodie, a causa principalmente que le major parte del theorias avanciate in le scientia medieval es hodie obsolete, e a causa del caricatura del Medievo como un "Epocha Obscure" que placeva "le parola del autoritates religiose super le experientia personal e le activitate rational."<ref>David C. Lindberg, "The Medieval Church Encounters the Classical Tradition: Saint Augustine, Roger Bacon, and the Handmaiden Metaphor", in David C. Lindberg and Ronald L. Numbers, ed. ''When Science & Christianity Meet'', (Chicago: University of Chicago Pr., 2003), p.8</ref> === Prime Medievo (476–1000) === In le mundo antique, le greco esseva le lingua principal del scientia. Anque sub le Imperio Roman, textos in [[Lingua latin|latin]] se basava extensivemente sur obras grec, alcun pre-roman e alcun contemporanee; durante que le investigation scientific e le instruction continuava esser realisate in le parte [[hellenistic]] del imperio, in grec. Tentativas romane tardive de traducer scripturas grec in latin habeva successo limitate.<ref>[[William Harris Stahl |William Stahl]], ''Roman Science'' (Madison: U of Wisconsin P, 1962). See especially pp. 120–33.</ref> In le transito al Medievo, durante que le cognoscentia del grec diminueva, le Occidente latin se trovava isolate de su radices philosophic e scientific grec. Le major parte del inquisition scientific deveniva basate super information colligite ex fontes frequente incomplete e causante difficultates seriose de interpretation. Qui parlava latin e voleva apprender sur le scientia habeva accesso solmente a libros per scriptores roman como Calcidio, Macrobio, Martianus Capella, Boethio, Cassiodoro, e postea [[Encyclopedista|encyclopedistas]] latin. Multe debeva esser colligite ex fontes non-scientific: manualios roman de arpentage esseva lectionate pro lo que includite geometria.<ref>{{cite book |title=The Foundations of Modern Science in the Middle Ages |url=https://archive.org/details/foundationsofmod0000gran |author=Edward Grant |year=1996 |pages=[https://archive.org/details/foundationsofmod0000gran/page/13 13]–14 |publisher=Cambridge University Press |isbn=0-521-56137-X |oclc=185336926}}</ref> [[File:Aratea 93v.jpg|thumb|left|200px|Diagramma del 9e seculo que monstra le positiones observate e computate del septe planetas le 18 de martio 816.]] Le deurbanisation reduceva le ambito del education e al 6e seculo le instruction e le apprender se moviva a scholas monastic e cathedral, con le centro de education esse le studio del Biblia.<ref>Pierre Riché, ''Education and Culture in the Barbarian West: From the Sixth through the Eighth Century'' (Columbia: Univ. of South Carolina Pr., 1976), pp. 100–29.</ref> Education del laicos surviviva de maniera modeste in Italia, Hispania, e le parte meridional de Gallia, ubi le influentias roman esseva le plus durabile. Al 7e seculo, le apprender comenciava a emerger in Irlanda e le paises Celtic, ubi latin esseva un lingua estranie e textos latin esseva studiate e ensegnate con entusiasmo.<ref>Pierre Riché, ''Education and Culture in the Barbarian West: From the Sixth through the Eighth Century'' (Columbia: Univ. of South Carolina Pr., 1976), pp. 307–23.</ref> Le principal scholares del prim seculos esseva ecclesiasticos pro qui le studio del natura esseva ma un parte parve de lor interesse. Illes viveva in un atmosphera que provideva pauco appoio institutional pro le studio disinteressate de phaenomenos natural. Le studio del natura esseva perseque plus pro rationes practic que como un inquire abstracte: le necessitate de curar le malades conduciva al studio de medicina e de textos ancian sur medicamentes,<ref>Linda E. Voigts, "Anglo-Saxon Plant Remedies and the Anglo-Saxons," ''Isis'', 70(1979):250–68; reprinted in M. H. Shank, ed., ''The Scientific Enterprise in Antiquity and the Middle Ages'', (Chicago: Univ. of Chicago Pr., 2000).</ref> le necessitate pro monachos de determinar le tempore juste pro pregar les conduciva al studio del motion del stellas,<ref>Stephen C. McCluskey, "Gregory of Tours, Monastic Timekeeping, and Early Christian Attitudes to Astronomy," ''Isis'', 81(1990):9–22; reprinted in M. H. Shank, ed., ''The Scientific Enterprise in Antiquity and the Middle Ages'', (Chicago: Univ. of Chicago Pr., 2000).</ref> le necessitate de computar le data de Pascha les conduciva al studio e ensegnamento de mathematica rudimentari e del motiones del Sol e Luna.<ref>Stephen C. McCluskey, ''Astronomies and Cultures in Early Medieval Europe'' (Cambridge: Cambridge Univ. Pr., 1998), pp. 149–57.</ref> Lectores moderne poterea trovar disconcertante que a vices le mesme obras discute tanto le detalios technic de phaenomenos natural como lor signification symbolic.<ref>Faith Wallis, "'Number Mystique' in Early Medieval Computus Texts," pp. 179–99 in T. Koetsier and L. Bergmans, eds. ''Mathematics and the Divine: A Historical Study'' (Amsterdam: Elsevier, 2005).</ref> Verso le anno 800, [[Carolo Magne]], adjutate per le monacho anglese Alcuino de York, initiava lo que deveniva cognoscite como le Renascentia Carolingian, un programma de revitalisation cultural e reforma educational. Le aspecto scientific principal del reforma educational de Carolo Magno concerneva le studio e le ensegnamento de astronomia, tanto como un arte practic que le clericos requireva pro calcular le data de Pascha, como un disciplina theoric.<ref>{{cite book |editor-last=Butzer |editor-first=Paul Leo |editor2-last=Lohrmann |editor2-first=Dietrich |title=Science in Western and Eastern Civilization in Carolingian Times |url=https://archive.org/details/scienceinwestern0000unse |place=Basel / Boston / Berlin |publisher=Birkhäuser Verlag |year=1993 |isbn=0-8176-2863-0 }}</ref> A partir del anno 787, decretos esseva emittite recommendante le restauration de scholas ancian e le fundation de nove in tote le imperio. Institutionalmente, iste nove scholas esseva sub le responsabilitate de un [[monasterio]], un [[cathedral]], o un curia nobili. Le labor scientific del periodo post Carolo Magno non esseva tanto concernite con investigation original como illo esseva con le studio active e le investigation de textos scientific roman antique.<ref>{{cite book |last=Eastwood |first=Bruce S. |title=Ordering the Heavens: Roman Astrology and Cosmology in the Caroligian Renaissance |url=https://archive.org/details/orderingheavensr0004east |place=Leiden / Boston |publisher=Brill |year=2007 |page=[https://archive.org/details/orderingheavensr0004east/page/23 23] |isbn=978-90-04-16186-3 }}</ref> Iste investigation aperiva le cammino pro le effortio posterior de studiosos occidental de recuperar e traducer textos grec ancian in philosophia e scientias. === Alte Medievo (1000–1300) === {{Further|[[Renascentia del seculo XII]]|[[Traductiones latin del seculo XII]]}} [[File:Tavernier Jean Mielot.jpg|thumb|left|Le traduction de operes grec e arabe permitteva le plen developmento del philosophia christian e le methodo [[Scholastica|scholastic]].]] A comenciar circa le anno 1050, eruditos europee edificava super lor cognoscentia existente cercante cognoscentia antique in textos grec e arabe que illes traduceva in latino. Illes se incontrava con un grande varietate de textos classic grec, algun de quales ja esseva traducite in arabe, accompagnate per commentarios e opera independente de pensatores islamic.<ref>Charles Homer Haskins (1927), ''The Renaissance of the Twelfth Century'' (Cambridge: Harvard UP), pp. 278–302.</ref> Gerard de Cremona es un bon exemplo: un italiano qui viagiava a Espania pro copiar un sol texto, ille remaneva pro traducer circa septanta obras.<ref>{{cite book|author=Howard R. Turner|title=Science in Medieval Islam: An Illustrated Introduction|year=1995|publisher=University of Texas Press|isbn=0-292-78149-0|oclc=231712498|url-access=registration|url=https://archive.org/details/scienceinmedieva0000turn}}</ref> Su biographia describe como ille arrivava a Toledo: "Ille esseva instruite ab infantia in centros de studio philosophic e habeva acquirate cognoscentia de omne que esseva cognoscite per le Latinos; ma pro amore del Almagesto, que ille non poteva trovar del toto inter le Latinos, ille se dirigeva a Toledo; ibi, vidente le abundantia de libros in arabe sur cata subjecto e regretante le paupertate del Latinos in iste cosas, ille apprendeva le lingua arabe, a fin de esser capace de traducer."<ref>{{cite book |title=A Source Book in Medieval Science |url=https://archive.org/details/sourcebookinmedi0000gran |author=Edward Grant |year=1974 |place=Cambridge |publisher=Harvard University Press |isbn=0-674-82360-5 |page=[https://archive.org/details/sourcebookinmedi0000gran/page/35 35]}}</ref> [[File:Map of Medieval Universities.jpg|thumb|220px|Mapa de universitates medieval. Illos initiava un nove infrastructura que esseva necesse pro communitates scientific.]] In iste periodo, nos videva etiam le nascentia de universitates medieval, que beneficiava materialmente del textos traducite e provideva un nove infrastructura pro communitates scientific. Alicun de iste nove universitates esseva registrate como institutiones de excellentia international per le [[Sacre Imperio Roman]], recipiente le titulo de ''Studium Generale''. Le major parte del prime ''Studia Generali'' se trovava in [[Italia]], [[Francia]], [[Anglaterra]] e [[Espania]], e iste esseva considerate le locos plus prestigiose de apprendimento in Europa. Iste lista cresceva rapidemente durante que nove universitates esseva fundate a traverso de Europa. Isto se produciva al minus al comenciar del 13e seculo, quando scholares de un ''Studium Generale'' esseva incoragiate a dar cursos de lectura in altere institutes a trans Europa e a compartir documentos, e isto conduceva al cultura academic actual vidite in le universitates european moderne. Le rediscoperta del obras de Aristotele permitteva le plen developmento del nove philosophia christian e le methodo scholastic. Al 1200, il habeva translationes latino relativemente accurate del obras principal de [[Aristotele]], [[Euclide]], [[Ptolemeo]], [[Archimedes]] e [[Galeno]]—il es dicite, de omne le autores antique intellectualmente crucial excepte [[Platon]]. Anque, multe del textos clave medieval arab e judee, como le obras principal de [[Avicenna]], [[Averroes]] e [[Maimonides]], deveniva disponibile in latino. Durante le 13e seculo, le [[Scholastica|scholasticos]] expandeva le philosophia natural de iste textos con commentarios (associate con lection in le universitates) e tractatos independente. Notabile inter istos esseva le obras de Robert Grosseteste, Roger Bacon, John de Sacrobosco, Alberto Magno e Duns Scoto. Le scholasticos credeva in le empirismo e le appoio a doctrinas catholic a traverso studio secular, ration, e logica. Le plus famose esseva Thomas de Aquino (postea declarate un "[[Doctor del Ecclesia]]"), qui dirigeva le cambio ab le platonismo e au[[augustinismo]] rso le aristotelismo (ben que le philosophia natural non esseva su interesse principal). Intertanto, precursores del methodo scientific moderne se poteva vider ja in le emphase de Grosseteste sur le mathematica como maniera de comprender le natura e in le approcio empiric admirate per Roger Bacon. [[File:Optics from Roger Bacon's De multiplicatone specierum.jpg|thumb|250px|Diagramma optic monstrante le refraccion de luce per un recipiente spheric de vitro plen de aqua (ex Roger Bacon, ''De multiplicatione specierum'').]] Grosseteste esseva le fundator del famose schola franciscan de Oxford. Ille basava su travalio sur le vision aristotelic del duplice via del rationamento scientific. Concluder ab observationes particular a un lege universal, e alora retro: ab leges universal a predictiones de particular. Grosseteste appellava isto "resolution e composition". Plus, Grosseteste diceva que ambes vias debe esser verificate per experimento a fin de verificar le principios. Iste ideas establiva un tradition que portava al futuro a Padua e Galileo Galilei in le 17e seculo. Sub le tutela de Grosseteste e inspirate per le scripturas de [[Alchimia|alchimistas]] arab qui habeva preservate e construite sur le portrait de Aristotele del induction, Bacon describeva un cyclo repetitive de observation, [[Hypothese|hypothese]], experimento, e le necessitate de verification independente. Ille registrava le maniera in le qual ille conducite su experimentos con un precision detaliate de modo que alteres poteva reproducer e testar independentemente su resultados - un fundamento del [[methodo scientific]], e un continuation del labor de investigatores como Al Battani. Bacon e Grosseteste conduciteva investigationes in [[optica]], ben que multo de illo esseva simile a lo que esseva facite al tempore per scholares arab. Bacon faceva un importante contribution al disveloppamento del scientia in le Europa medieval per scriber al [[Papa]] pro incitar al studio del scientia natural in cursos universitari e compiler plure volumines que registrava le stato del cognoscentia scientific in multe campos al tempore. Ille descripeva le possibile construction de un telescopio, ma non ha evidente forte de haber facite un. === Tarde Medievo (1300–1500) === Durante le prime medietate del 14e seculo, vidite le labor scientific de grande pensatores. Le studios logic de William de Occam lo conduxisse a postular un formulation specific del principio de parsimonia, cognoscite hodie como la razor de Occam. Iste principio es un del principal heuristicas usate per le scientia moderne pro seliger inter duo o plus theorias subdeterminate, ben que sia justo notar que iste principio esseva usate explicitemente per Ambrosio e [[Aristotele]] ante ille. A medida que le studiosos occidental deveniva plus consciente (e plus acceptante) de tractatos scientific controversial del Imperios Byzantine e Islamic, iste lecturas inspirava nove perspectivas e speculationes. Le obras del prime studioso Byzantine John Philoponus inspirava studiosos occidental como Jean Buridan a questionar le sapientia acceptate del [[Mechanica classic|mechanica]] de Aristoteles. Buridan disveloppava le theoria de impeto, que esseva un passo verso le concepto moderne de inertia. Buridan anticipava [[Isaac Newton]] quando ille scribeva: [[File:Galileo-1638-173.jpg|thumb|left|200px|Le demonstration de [[Galileo]] del lege del spatio percorrite in caso de moto uniformemente variabile - como [[Oresme]] habeva demonstrate seculos anteriormente.]] {{Citation|...post haber lasciate le bracio del lanciator, le projectil esseva movite per un impetus date a illo per le lanciator e continuarerea a esser movite tanto que le impetus remaneva plus forte que le resistantia, e esserea de durata infinite si non esseva diminuite e corrupte per un fortia contrari resistente illo o per alique inclinante illo a un motion contrari.}} Thomas Bradwardine e su associate, le Calculatores de Merton College, Oxford, distingueva cinetica de dinamica, accentuante le cinetica, e investigante velocitate instantaneous. Illes formulava le theorema del velocitate medie: un corpore moviente con velocitate constante percorre distantia e tempore equal a un corpore accelerante cuje velocitate es le medietate del velocitate final del corpore accelerante. Illes anque demonstrava iste theorema — le essentia de "Lege del Corpores Cadente" — multo ante [[Galileo Galilei|Galileo]], a qui se attribue generalmente iste theorema.<ref>[[Clifford Truesdell]] (1968), ''Essays in the History of Mechanics'' New York: Springer-Verlag.</ref> A su vice, Nicole Oresme monstrava que le rationes proponite per le physic de Aristoteles contra le movemento del Terra non esseva valide e adduceva le argumento de simplicitate pro le theoria que le Terra se move, e non le caelos. Nonobstante iste argumento a favor del motion del Terra, Oresme retrocedeva al opinion commun que "omnes affirman, e ego ipse creo, que le caelos se move e non le terra."<ref>{{cite book |author=Nicole Oresme |author-link=Nicole Oresme |editor1-last=Menut |editor1-first=Albert D. |editor2-last=Denomy |title=Le Livre du ciel et du monde |url=https://archive.org/details/lelivreducieletd0000albe |year=1968 |publisher=University of Wisconsin Press |location=Madison |pages=[https://archive.org/details/lelivreducieletd0000albe/page/536 536]–7 |editor2-first=Alexander J.}}</ref> Le historia del scientia Ronald Numbers nota que le assumption scientific moderne del naturalismo methodologic pote esser tractate al travalio de iste pensatores medieval: {{Citation|Al fin del Medievo le recerca de causas natural deveniva typic del labor de philosophos natural christian. Ben que characteristicamente lassante le porta aperite pro le possibilitate de intervento divin directe, illes frequentemente exprimeva contemptu pro contemporaneos debile de mente qui invocava miraculos invicem que cercava explicationes natural. Le cleric del Universitate de Paris Jean Buridan (ca. 1295–ca. 1358), describite como "probabilemente le magistro de artes le plus brillante del Medievo", contrastava le recerca del philosopho pro "causas natural appropriates" con le habitude erronee del populo de attribuer phenomena astronomic insolite al supernatural. In le 14e seculo, le philosopho natural Nicole Oresme (ca. 1320–82), qui deveniva postea un episcopo catholic roman, admoniva que, durante le discussion de varie miraculos del natura, "non existe ration a recurrer al caelos, le ultime refugio del debile, o demonios, o al nostre Deo gloriose como si ille produceria iste effectos directemente, plus que ille effectos cujas causas nos crede ben cognite."<ref>[[Ronald L. Numbers]] (2003). "Science without God: Natural Laws and Christian Beliefs" in ''When Science and Christianity Meet'', edited by David C. Lindberg and Ronald L. Numbers. Chicago: University Of Chicago Press, p. 267.</ref>}} Tamen, un serie de eventos que devenirea cognoscite como le Crise del Tardo Medievo esseva in curso. Quando veniva le [[Peste nigre|Morte Nigre]] de 1348, illo sigillava un fin subite al epocha precedente de progresso scientific. Le peste occideva un tertie del population in Europa, specialmente in le conditiones crowdate del urbes, ubi se trovava le nucleo del innovationes. Recurrentias del peste e altere catastrophes causava un declino continuae del population pro un seculo. === Renascentia (15e seculo) === [[File:Da Vinci Vitruve Luc Viatour.jpg|thumb|''[[Homo Vitruvian]]'' de [[Leonardo da Vinci]].]] Le 15e seculo viderea le initio del movimento cultural del Reanscentia. Le rediscoverimento de textos scientific grec, tanto antiques como medieval, accelerava quando le [[Imperio Byzantin]] cedeva al [[Imperio Ottoman|Ottomanos]] e multe studiosos byzantin cercava refugio in Occidente, particularmente in [[Italia]]. In tote, le invento del impression habeva grande effectos sur le societate europee: le dissemination facilitate del parolas impressite democratizava le apprentissage e permitteva un propagation plus rapide de nove ideas. Quando le Renascentia se diffundeva al Europa del Nord, le scientia essera revivificate per figuras como [[Nicolaus Copernico|Copernico]], [[Francis Bacon]] e [[René Descartes|Descartes]] (ben que Descartes es frequentemente describite como un pensator del prime Enlichtenment, plus que del fin del Renaissance). == Influentias Byzantin e Islamic == === Interactiones byzantin === Le [[Imperio Byzantin|scientia byzantin]] ha jocate un importante rolo in le transmission de cognoscentia classic al mundo islamic e al Italia del Renascentia, e etiam in le transmission de cognoscentia arab medieval al Italia del Renaissance. Su rica tradition historiographic ha conservate cognoscentia antique super le qual [[arte]], [[architectura]], [[litteratura]] e successos technologic magnificente esseva construite. Scientistas byzantine ha conservate e continuate le hereditage del grandes mathematicos del antiquitate grec e les ha applicate in practica. In le Byzantium prime (5e-7e seculos), le architectos e mathematicos Isidore de Milet e Anthemius de Tralles usava formulas mathematic complexe pro construer le grande templo "Hagia Sophia," un breakthrough technologic magnificente pro su epocha e pro seculos postea, a causa de su geometria impressionante, designo audace e altezza. In le Byzantium tardive (9e-12e seculos), mathematicos como Michael Psellos considerava le mathematica como un medio pro interpreter le mundo. Ioanne Philopono, un scholare byzantine del 6e seculo, esseva le prime persona a questionar systematicamente le doctrina de physica de Aristotele.<ref>{{Cite web|url=https://www.encyclopedia.com/people/history/historians-miscellaneous-biographies/john-philoponus|title=John Philoponus &#124; Encyclopedia.com|website=www.encyclopedia.com|access-date=May 7, 2020}}</ref> Isto serviva como inspiration pro Galileo Galilei dece seculos plus tarde, dato que Galileo citava substantialmente Philoponus in su obras quando Galileo argumentava proque le physica aristotelic esseva defective durante le Revolution Scientific.<ref>Lindberg, David. (1992) ''The Beginnings of Western Science''. University of Chicago Press. Page 162.</ref><ref>{{Cite book | chapter-url=https://plato.stanford.edu/entries/philoponus/ |title = The Stanford Encyclopedia of Philosophy|chapter = John Philoponus|year = 2018|publisher = Metaphysics Research Lab, Stanford University}}</ref> === Interactiones islamic === [[File:Westerner and Arab practicing geometry 15th century manuscript.jpg|159px|right|thumb|Un [[Mundo occidental|occidental]] e un [[arabe]] apprendent [[geometria]] in le 15e seculo.]] Le Imperio Byzantine initialmente provideva al mundo islamic medieval textos [[Greco ancian|antique grec]] sur astronomia e mathematica pro translation al [[Lingua arabe|arabe]]. Postea, con le emergentia del mundo islamic, scientistas byzantin como Gregorio Chioniades traduceva textos arabe sur astronomia, mathematica e scientia islamic in greco medieval, includente le obras de Ja'far ibn Muhammad Abu Ma'shar al-Balkhi,<ref name="WDL">{{cite web |url=http://www.wdl.org/en/item/2998/ |title=Introduction to Astronomy, Containing the Eight Divided Books of Abu Ma'shar Abalachus |website=[[World Digital Library]] |year=1506 |access-date=2013-07-16 |accessdate=2024-01-10 |archivedate=2019-10-12 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20191012043331/https://www.wdl.org/en/item/2998/ }}</ref> Ibn Yunus, al-Khazini,<ref>{{cite journal |last1=Pingree |first1=David |author-link=David Pingree |name-list-style=vanc |year=1964 |title=Gregory Chioniades and Palaeologan Astronomy |journal=Dumbarton Oaks Papers |volume=18 |pages=135–60 |doi=10.2307/1291210 |jstor=1291210 }}</ref> [[Mohamet ibn Musa al-Khwarizmi|Muhammad ibn Mūsā al-Khwārizmī]]<ref>{{cite journal |title=Reviews: ''The Astronomical Works of Gregory Chioniades, Volume I: The Zij al- Ala'i'' by Gregory Chioniades, David Pingree; ''An Eleventh-Century Manual of Arabo-Byzantine Astronomy'' by Alexander Jones|first=David A.|last=King|journal=[[Isis (journal)|Isis]]|volume=82|issue=1|date=March 1991|pages=116–8|doi=10.1086/355661}}</ref> e Nasīr al-Dīn al-Tūsī inter alteres. Il habeva etiam scientistas byzantine qui usava translitterationes arabe pro describer certe conceptos scientific in vice de equivalentes terminos antique grec (como le uso del arabe "talei" in vice del antique grec "horoscopus"). Assi, le scientia byzantine jocava un rolo importante non solmente in transmitter cognoscentia antique grec a Europa Occidental e al mundo islamic, ma etiam in transmitter cognoscentia islamic a Europa Occidental. Scientistas byzantine deveniva cognite etiam con le astronomia sassanide e indian per citationes in alcun obras arabe.<ref>{{cite journal |last1=Pingree |first1=David |author-link=David Pingree |name-list-style=vanc |year=1964 |title=Gregory Chioniades and Palaeologan Astronomy |journal=Dumbarton Oaks Papers |volume=18 |pages=135–60 (139, fn. 33) |doi=10.2307/1291210|jstor=1291210 }}</ref> {{Ref}} == Bibliographia == *{{cite book |last=Crombie |first=A. C. |author-link=Alistair Cameron Crombie |title=Augustine to Galileo: The History of Science A.D. 400 - 1650 |orig-year=1952 |edition=Revised |year=1969 |publisher=Penguin |isbn=0-14-055074-7 |oclc=668995}} *{{cite book |author=Grant, Edward |author-link=Edward Grant |title=The foundations of modern science in the Middle Ages: their religious, institutional, and intellectual contexts |url=https://archive.org/details/foundationsofmod0000gran |publisher=Cambridge University Press |location=Cambridge, UK |year=1996 |isbn=0-521-56762-9 }} *{{cite book |author=Grant, Edward |author-link=Edward Grant |title=A source book in medieval science |url=https://archive.org/details/sourcebookinmedi0000gran |publisher=Harvard University Press |location=Cambridge |year=1974 |isbn=0-674-82360-5 }} *{{cite book |last=Hannam |first=James |title=The Genesis of Science: How the Christian Middle Ages Launched the Scientific Revolution |url=https://archive.org/details/genesisofscience0000hann_h4g8 |publisher=Regnery |year=2011 |location=Washington, DC |pages=[https://archive.org/details/genesisofscience0000hann_h4g8/page/456 454] |isbn=978-1-59698-155-3}} *{{cite book |author=Huff, Toby E. |author-link=Toby Huff |title=The rise of early modern science: Islam, China, and the West |publisher=Cambridge University Press |location=Cambridge, UK |year=2003 |isbn=0-521-52994-8 |url=https://books.google.com/books?id=DLxRGjr1gYQC&pg=PA245}} *{{cite book |last=Lindberg|first=David C. |author-link=David C. Lindberg |title=The Beginnings of Western Science |url=https://archive.org/details/beginningsofwest00lind|url-access=registration|year=1992 |publisher=University of Chicago Press |location=Chicago |isbn=0-226-48230-8 |oclc=185636619}} *{{cite book |author=Lindberg, David C. |author-link=David C. Lindberg |title=Science in the middle ages |publisher=University of Chicago P |location=Chicago |year=1978 |isbn=0-226-48233-2 }} *{{cite book |editor1-last=Lindberg |editor1-first=David C. |editor1-link=David C. Lindberg |editor2-last=Shank |editor2-first=Michael H. |title=The Cambridge History of Science |publisher=Cambridge University Press |volume=2, Medieval Science |year=2013 |isbn=978-0-521-59448-6 |url=http://universitypublishingonline.org/cambridge/histories/ebook.jsf?bid=CHO9780511974007 |access-date=2014-01-17 |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304110954/http://universitypublishingonline.org/cambridge/histories/ebook.jsf?bid=CHO9780511974007 |url-status=dead }} *{{cite book |title=Breakthroughs. A chronology of great achievements in science and mathematics, 1200-1930 |author=Parkinson, Claire |year=1985 |publisher=Mansell |isbn=0-7201-1800-X }} *{{cite book |author=Restivo, Sal P. |title=Science, technology, and society: An Encyclopedia |publisher=Oxford University Press |location=Oxford [Oxfordshire] |year=2005 |isbn=0-19-514193-8 |url=https://books.google.com/books?id=1uHrupcekRsC&pg=PA531}} *{{cite book |author=Shank, Michael H. |title=The scientific enterprise in antiquity and the middle ages: readings from Isis |url=https://archive.org/details/scientificenterp0000unse_i1y7 |publisher=University of Chicago Press |location=Chicago |year=2000 |isbn=0-226-74951-7 }} *{{cite book |author=Walsh, James |author-link=James Joseph Walsh |title=The Popes and Science: The History of the Papal Relations to Science During the Middle Ages and Down to Our Own Time |year=1908 |publisher=Kessinger Publishing |orig-year=1908 |isbn=0-7661-3646-9 |url=https://archive.org/details/popesandscience00goog}} :Review: {{cite journal |doi=10.1097/00000658-190903000-00030 |last1= Walsh|first1= James J.|title=The Popes and Science |url=https://archive.org/details/sim_annals-of-surgery_1909-03_49_3/page/445 |journal=Ann. Surg. |volume=49 |issue=3 |pages=445–7 |date=March 1909 |pmc=1407075 }} {{Historia del scientia}} [[Categoria:Cultura medieval]] [[Categoria:Scientia e technologia in Europa]] [[Categoria:Scientia in le Medievo| ]] l12s5wwlj4z2urwg5t0snfwlyt8a4pn 0 58211 699167 698184 2026-08-27T17:08:24Z InternetArchiveBot 40773 Add 4 books for [[Wikipedia:Verificabilitate]] (20260827)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 699167 wikitext text/x-wiki [[Image:Da Vinci Vitruve Luc Viatour.jpg|240px|right|thumb|[[Homo de Vitruvio]] de [[Leonardo da Vinci]], un exemplo del fusion de arte e scientia durante le Renascentia.]] Durante le [[Renascentia]], grande progressos occurreva in [[geographia]], [[astronomia]], [[chimia]], [[physica]], [[mathematica]], [[manufactura]], anatomia, e ingenieria. Le collection de textos scientific antique comenciava seriemente al initio del seculo XV e continuava usque al [[Cadita de Constantinopole]] in 1453, e le invention del imprimeria permitteva un propagation plus rapide de nove ideas. Nonobstante, alcunes ha vidite le Renascentia, al minus in su periodo initial, como un epocha de retrogradation scientific. Historiatores como George Sarton e Lynn Thorndike criticava como le Renascentia affectava le scientia, argumentante que le progresso esseva retardate pro un certe periodo de tempore. Humanistas preferiva subjectos centrate sur le homine como politica e historia sur le studio de philosophia natural o mathematica applicate. Plus recentemente, tamen, studiosos ha recognoscite le influentia positive del Renascentia sur mathematica e scientia, indicante factores como le rediscoverimento de textos perdit o obscure e le augmentate emphasis sur le studio del lingua e le lection correcte de textos.<ref name=":0">{{Cite journal|last=Rose|first=Paul Lawrence|date=1973|title=Humanist Culture and Renaissance Mathematics: The Italian Libraries of the Quattrocento|url=https://www.jstor.org/stable/2857013|journal=Studies in the Renaissance|volume=20|pages=46–105|doi=10.2307/2857013|jstor=2857013|issn=0081-8658}}</ref><ref>{{Citation|last1=Anglin|first1=W. S.|title=Mathematics in the Renaissance|date=1995|url=https://doi.org/10.1007/978-1-4612-0803-7_25|work=The Heritage of Thales|pages=125–131|editor-last=Anglin|editor-first=W. S.|series=Undergraduate Texts in Mathematics|place=New York, NY|publisher=Springer|language=en|doi=10.1007/978-1-4612-0803-7_25|isbn=978-1-4612-0803-7|access-date=2021-04-09|last2=Lambek|first2=J.|editor2-last=Lambek|editor2-first=J.}}</ref><ref name=":1">{{Cite journal|last=Jayawardene|first=S. A.|date=June 1978|title=The Italian Renaissance of Mathematics: Studies on Humanists and Mathematicians from Petrarch to Galileo. Paul Lawrence Rose|url=https://www.journals.uchicago.edu/doi/pdfplus/10.1086/352043|journal=Isis|volume=69|issue=2|pages=298–300|doi=10.1086/352043|issn=0021-1753}}</ref> Marie Boas Hall inventava le termino "Renascentia Scientific" pro designar le prime phase del [[Revolution Scientific]], 1450–1630. Plus recentemente, Peter Dear ha argumentate pro un modelo de duo phases del scientia del epocha moderne: un "Renascentia Scientific" del seculos XV e XVI, concentrante se sur le restoration del cognoscentia natural del ancianos; e un "Revolution Scientific" del seculo XVII, quando scientistas cambiava del recuperation al innovation. == Contexto == Durante e post le [[Renascentia del seculo XII]], Europa experiva un revitalisation intellectual, specialmente in le investigation del mundo natural. Tamen, in le seculo XIV, un serie de eventos que deveniva cognoscite como le Crisis del Tardo Medievo esseva in curso. Quando le Morte Nigre arrivava, ille exterminava tal numero de vidas que illo afficteva tote le systema. Illo ponia subito fin al epocha precedente de massive transformation scientific. Le peste occideva 25–50% del population in Europe, specialmente in le conditiones dense de le urbes, ubi se trovava le nucleo del innovationes. Recurrentias del peste e altere catastrophes causava un declino continue del population pro un seculo. == Renascentia == Le seculo XIV viderea le initio del movimento cultural del [[Renascentia]]. Al initio del seculo XV, un recerca international de manuscriptos ancian esseva in curso e continuarea sin interrupition usque al Cade de Constantinopole in 1453, quando multe scholasticos byzantin esseva obligate a cercar refugio in le [[Occidente]], particularmente [[Italia]].<ref>{{Cite book|last=Hall|first=Marie Boas|url=https://books.google.com/books?id=TnW2YIrn2pEC|title=The Scientific Renaissance 1450-1630|date=1994-01-01|publisher=Courier Corporation|isbn=978-0-486-28115-5|language=en}}</ref> Al simile, le invento del pressa de impression habeva un grande effecto sur le societate europee: le dissemination facilitate del parola impressite democratizava le apprentissage e permitteva un propagation plus rapide de nove ideas. Initialmente, il non habeva nove developmentos in physica o astronomia, e le reverentia pro le fontes classic consolidava plus ancor le opiniones [[Aristotele|aristotelic]] e [[Ptolemeo|ptolemaic]] del universo. Le philosophia del Renascentia perdeva multo de su rigore, a causa del facto que le regulas del logica e deduction esseva viste como secundari a intuition e emotion. Al mesme tempore, le humanismo del Renascentia accentuava que le natura veniva a esser considerate como un creation animate e spiritual que non esseva governate per le lege o mathematica. Solmente postea, quando non habeva plus manuscriptos a trovar, los humanistas cambiava de colliger a editar e traducer los, e nove labor scientific comenciava con le travalio de figuras como [[Nicolaus Copernico|Copernico]], Cardano, e Vesalio. == Disveloppamentos importante == === Alchimia e chimia === [[File:Alchemy elements chart annotated metatron.jpg|thumb|Diagramma de elementos alchimic.]] Benque differente in alcun aspectos, [[alchimia]] e [[chimia]] frequentemente habeva objectivos simile durante le periodo del Renascentia, e insimul illos es occasionalmente referite como chimia.<ref name=":13">{{Cite book |last=Principe |first=Lawrence |title=The Scientific Revolution: A Very Short Introduction |url=https://archive.org/details/scientificrevolu0000prin |date=2011 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-956741-6 |edition=1st |series=Very Short Introductions |location=Oxford}}</ref> Le alchimia es le studio del transmutation de materiales per processos obscur. Ben que illo es frequentemente considerate como un effortio pseudoscientific, multe de su practicantes usava theorias scientific largemente acceptate de lor temporas pro formular hypotheses sur le componentes de materia e le manieras in le quales le materia poteva esser cambiate.<ref name=":2">{{Cite book |last=Lindberg |first=David C. |title=The Beginnings of Western Science: The European Scientific Tradition in Philosophical, Religious, and Institutional Context, Prehistory to A.D. 1450 |url=https://archive.org/details/beginningsofwest0000lind_d9a5 |date=2007 |publisher=University of Chicago Press |isbn=978-0-226-48205-7 |edition=2nd |location=Chicago |pages=[https://archive.org/details/beginningsofwest0000lind_d9a5/page/290 290]–294}}</ref> Un del objectivos principal de alchimistas esseva trovar un methodo pro crear oro e altere metales pretiose del transmutation de materiales basse.<ref name=":2" /> Un credito commun de alchimistas esseva que il existe un substantia essential ex le qual tote altere substantias formava, e que si on poteva reducer un substantia a iste material original, on poteva alora construer lo in un altere substantia, como plombo a oro.<ref name=":13" /> Alchimistas medieval laborava con duo elementos principal o "principios", sulphur e mercurio.<ref name=":13" /> Paracelso esseva un chimico e medic del periodo del Renascentia qui credeva que, al lato de sulphur e mercurio, le sal era un del principios alchimic principal ex le qual tote le altere cosas esseva facite.<ref name=":03">{{Cite book |last=Moran |first=Bruce T. |title=Paracelsus: An Alchemical Life |date=2019 |publisher=Reaktion Books |isbn=978-1-78914-144-3 |series=Renaissance lives |location=London, UK}}</ref> Paracelso anque esseva instrumental in contribuer al uso practic del practicas chimic in le medicina a travese de un recognition que le corpore opera per processos que pote esser considerate como chimic in lor natura.<ref name=":03" /> Iste lineas de pensamento entrava in conflicto directemente con multe credos traditionalmente retene, tal como illos popularisate per Aristotele; tamen, Paracelso insisteva que questionar principios de natura esseva essential pro continuar le crescentia general de cognoscentia.<ref name=":03" /> Nonobstante su basamento frequente in lo que pote esser considerate practicas scientific secundo standardes moderne, numeros factores faceva que la chimia como disciplina remaneva separate del academia general usque al fin del Renascentia, quando finalmente illo comenciava a apparer como un parte de alcun education universitari.<ref name=":13" /><ref name="Sarton">{{Cite book |last=Sarton |first=George |title=Six Wings: Men of Science in the Renaissance |publisher=Indiana University Press |location=Bloomington |year=1967}}</ref> Le natura commercial de chymia a ille epocha, junte con le manco de base classical pro le practica, esseva alcun del factores contributive que conduceva al vision general del disciplina como un artisanto plus que un disciplina academic respectabile.<ref name=":13" /> === Astronomia === [[File:1550 SACROBOSCO Tractatus de Sphaera - (16) Ex Libris rare - Mario Taddei.JPG|left|thumb|Paginas ex 1550 ''Annotazione'' super ''De sphaera mundi'' de Sacrobosco, monstrante le systema [[Geocentric model#Ptolemaic model|Ptolemaic]].]] Le astronomia del tardo Medievo basava se super le modelo geocentric descrite per [[Ptolemeo|Claudio Ptolemeo]] in le antiquitate. Probabilemente multo pauc astronomos o astrologos practicante habeva vermente leger le Almagesto de Ptolemeo, que habeva essite traducite al latino per Gerardo de Cremona in le seculo XII. In vice, illes confidava in introductiones al systema ptolemaic tal como le De sphaera mundi de Johannes de Sacrobosco e le genere de manuales cognoscite como Theorica planetarum. Pro le labor de previder le motos planetari, illes se confiava al tabulas alfonsine, un collection de tabulas astronomic basate super le modelos del Almagesto ma incorporate con alcun modificationes plus tard, principalmente le modelo de trepidation attribuite a Thabit ibn Qurra. Al contrario de opinion popular, astronomos del Medievo e del Renascentia non recurreva a "epicyculos super epicyculos" pro corrigir le modelos originalmente ptolemaic—usque avenir a Copernico mesme. Iste revolution in astronomia comenciava alrededor de 1450, quando le mathematico Georg Purbach (1423–1461) initiava un serie de lectiones sur astronomia al Universitate de Vienna. Regiomontanus (1436–1476), qui esseva un de su studentes, collectava su notas del lectiones e postea les publicava como ''Theoricae novae planetarum'' in le annos 1470. Iste "Nove Theorica" substitueva le theorica anterieure como le libro de texto de astronomia avanciate. Purbach anque comenciava a preparar un summario e commentario sur le Almagesto. Ille moriva post haber completate solmente sex libros, tamen, Regiomontanus continuava le tarefa, consultante un manuscripto greco portate de Constantinopole per le Cardinal Bessarion. Quando illo esseva publicate in 1496, le Epitome del Almagesto rendeva le niveles superior de astronomia ptolemaic largemente accessibile a multe astronomos europee pro le prime vice. [[File:Nikolaus Kopernikus.jpg|right|thumb|[[Nicolaus Copernico]].]] Le ultime evento importante in le astronomia del Renascentia es le travalio de [[Nicolaus Copernico]] (1473–1543). Ille esseva inter le prime generation de astronomos educate con le ''Theoricae novae'' e le ''Epitome''. Poco ante 1514 ille comenciava a reviver le idea de [[Aristarcho]] que le Terra revolveva circa le Sol. Ille passava le resto de su vita a essayar un demonstration mathematic de heliocentrismo. Quando ''De revolutionibus orbium coelestium'' esseva finalmente publicate in 1543, Copernico esseva in su lecto de morte. Un comparation de su travalio con le Almagesto monstra que Copernico esseva, in multe modos, un scientista del Renascentia plus que un revolutionario, proque ille sequiva le methodos de Ptolemeo e mesmo su ordine de presentar le subjecto. Non esque usque le travalios de [[Johannes Kepler]] (1571–1630) e [[Galileo Galilei]] (1564–1642) que le maniera de facer astronomia de Ptolemeo esseva superate. Le uso de tabulas e mathematica plus avanciate dava le impulso pro le establishment del [[calendario gregorian]] in 1582 (primarimente pro reformar le calculation del data de Pasca), que substitueva le calendario julian, que habeva plure errores.<ref name="Sarton" /> === Mathematica === [[File:Parabola and inscribed triangle.svg|left|thumb|La demonstrationes de Archimedes del area de un segmento parabolic in ''[[The Quadrature of the Parabola|Quadrature of the Parabola]]'' inspirava labor sur quadraturas e cubaturas in le seculos XV e XVI.<ref>{{Citation|last=Høyrup|first=Jens|title=Archimedes: Reception in the Renaissance|date=2019|url=https://doi.org/10.1007/978-3-319-02848-4_892-1|encyclopedia=Encyclopedia of Renaissance Philosophy|pages=1–7|editor-last=Sgarbi|editor-first=Marco|place=Cham|publisher=Springer International Publishing|language=en|doi=10.1007/978-3-319-02848-4_892-1|isbn=978-3-319-02848-4|s2cid=212949014|access-date=2021-04-23}}</ref>]] Le successos de mathematicos grec ha sobrevivite a toto le Tardo Antiquitate e le Medievo a traverson de un historia longe e indirecte. Multe del labor de [[Euclide]], [[Archimedes]] e [[Apollonio]], conjunctemente con autorias plus tarde como Hero e Pappus, esseva copiate e studiate tanto in le cultura byzantin como in le centros islamic de apprentissage. Translationes de iste operationes comenciava ja in le seculo XII, con le labor de traductores in Hispania e Sicilia, que laborava principalmente a partir de fontes arabic e grec in le latino. Duo del traductores plus prolific esseva Gerard de Cremona e William de Moerbeke. Le plus grande de tote le effortios de translation, tamen, occurreva in le seculos XV e XVI in Italia, como attestate per le numeros manuscritos de iste periodo que se trova actualmente in bibliothecas europee. Practicamente omne mathematicianos principal de iste epocha esseva obsedite per le necessitate de restaurar le operationes mathematic del antiques. Non solmente humanistas adjuvava mathematicos con le recuperation de manuscriptos grec, ma anque illes prendeva un rolo active in le translation de iste operationes in latino, frequentemente commissionate per lideres religiose como Nicholas V e le Cardinal Bessarion.<ref>{{Cite web|date=1993-01-08|title=Mathematics - Rome Reborn: The Vatican Library & Renaissance Culture {{!}} Exhibitions - Library of Congress|url=https://www.loc.gov/exhibits/vatican/math.html|access-date=2021-04-09|website=www.loc.gov}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Gouwens|first=Kenneth|date=1996-09-22|title=Rome Reborn: The Vatican Library and Renaissance Culture|url=https://go.gale.com/ps/i.do?p=AONE&sw=w&issn=00344338&v=2.1&it=r&id=GALE%7CA18881400&sid=googleScholar&linkaccess=abs|journal=Renaissance Quarterly|language=English|volume=49|issue=3|pages=618–620|doi=10.2307/2863370|jstor=2863370|s2cid=191382178 }}</ref> Alcun del figuras principal in iste effortio include Regiomontanus, qui facieva un copia del Archimedes latino e initiava un programma pro imprimir operationes mathematic; Commandino (1509–1575), qui anque produceva un edition de Archimedes, como anque editiones de operationes per Euclides, Hero e Pappus; e Maurolyco (1494–1575), qui non solmente traduceva le operationes de mathematicianos antie, ma addeva multo de su proprie labor a illos. Lor translationes garantiva que le proxime generation de mathematicos possederea technicas multo plus avantiate que lo que generalmente esseva disponibile durante le Medievo.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> Il debe esser retinite que le production mathematic del seculos XV e XVI non esseva exclusivemente limitate al operationes del antiques grec. Alcun mathematicos, como Tartaglia e Luca Paccioli, acceptava e expandeva le traditiones medieval de scholasticos islamic e personas como Jordano e Fibonnacci.<ref>{{Cite journal|date=2006-02-01|title=Renaissance notions of number and magnitude|journal=Historia Mathematica|language=en|volume=33|issue=1|pages=63–81|doi=10.1016/j.hm.2004.11.011|issn=0315-0860|doi-access=free|last1=Malet|first1=Antoni}}</ref><ref>{{Cite book|last=Høyrup|first=Jens|title=Practitioners – school teachers – "mathematicians": The divisions of pre-Modern mathematics and its actors|date=2003|citeseerx=10.1.1.529.862}}</ref> Giordano Bruno anque criticava le operationes de personas como Aristotele, que ille credeva haber un logica defective, e developpava un doctrina mathematic pro le computation de physica partial, con Bruno a tentar transformar theorias de natura.<ref>{{Cite book |last=Gatti |first=Hilary |title=Giordano Bruno and Renaissance Science |url=https://archive.org/details/giordanobrunoren00gatt |publisher=Cornell University |year=1999 |isbn=0-8014-3529-3 |pages=[https://archive.org/details/giordanobrunoren00gatt/page/144 144]}}</ref> === Physica === Le progresso que se faceva in mathematica esseva complementate per avancos in physica, con personas como [[Galileo Galilei|Galileo]] que tentava unir le spacios inter le duo campos e questionar le ideas aristotelic.<ref name=":32">{{Cite book |title=Art, Science, and History in the Renaissance |url=https://archive.org/details/isbn_080180602 |date=1970 |publisher=Johns Hopkins Press |isbn=978-0-8018-0602-5 |editor-last=Singleton |editor-first=Charles Southward |edition=2. printing |series=The Johns Hopkins Humanities Seminars |location=Baltimore, Md. |pages=[https://archive.org/details/isbn_080180602/page/310 310]–318}}</ref> Le renovate investigation de physica aperiva multe opportunitates in subdisciplinas como mechanica, optica, navigation e cartographia.<ref name="Sarton" /> Theorias mechanic habeva su origine con le grecos, specialmente [[Aristotele]] e [[Archimedes]].<ref name="Sarton" /> Mechanica e philosophia habeva essite disciplinas relationate in le [[Grecia antique]], e solmente durante le [[Renascentia]] le duo subjectos comenciava a diverger.<ref name="Sarton" />  Multo del labor de disveloppar nove ideas e theorias mechanic esseva conducite per italianos como Rafael Bombelli, ben que le flamenco Simon Stevin anque offereva multe ideas.<ref name="Sarton" />  Galileo contribueva etiam al avancamento de iste campo con un tractato sur mechanica in 1593,<ref name=":32" /> adjuvante a disveloppar ideas sur relativitate, corporas que cai liberemente e motion linear accelerante,<ref>{{Cite journal |last=Asim |first=Gangopadhyaya |date=2017 |title=Galileo's Contribution to Mechanics |url=https://ecommons.luc.edu/physics_facpubs/49/?utm_source=ecommons.luc.edu/physics_facpubs/49&utm_medium=PDF&utm_campaign=PDFCoverPages |journal=Loyola eCommons |language=en |pages=90–94}}</ref> ben que ille mancava del medias pro communicar su trovas de un maniera adequate a ille tempore.<ref name=":32" /> In junio 1609, le interesses de Galileo se dirigeva a su investigationes telescopic post haber essite proxime a revolutionar le scientia de mechanica.<ref name=":32" /> Navigation esseva un topico importante de ille epocha, e multe innovationes esseva facite que, con le introduction de naves melior e le applicationes del compasso, portarea plus tarde a discopertas geographic.<ref name="Sarton" />  Le calculationes associate con navigation se monstrava difficile, con le technologia de ille epocha incapace de predir accuratemente le tempore o determinar le position geographic de un persona. Determinar le longitud de un persona monstrava esser particularmente difficile, proque le tempore local del persona deberea esser calculite sur le base de un observation astronomical.<ref name="Sarton" />  Un theoria que esseva essayate esseva registrar le tempore de un eclisse e usar le ''''Ephemerides'' de Regiomontanus pro comparar lo con le tempore de Nuremberg o le ''Almanach perpetuum'' de Zacuto pro comparar lo con le tempore de Salamanca, ben que le margine de error in tal calculationes esseva inacceptabilemente grande (approximativemente 25.5 grados).<ref name="Sarton" />  Donec que le longitud poteva esser determinate con precision, navigatores esseva obligate a confiar sur ''dead reckoning'', con su multe incertitudines.<ref name="Sarton" /> === Medicina === Con le Renascentia veniva un augmento in le investigation experimental, principalmente in le campo del dissection e examination del corpore, avantiando assi nostre cognoscentia del anatomia human.<ref>{{Cite journal | last1 = Siraisi | first1 = N. G. | title = Medicine, 1450–1620, and the History of Science | url = https://archive.org/details/sim_isis_2012-09_103_3/page/491 | doi = 10.1086/667970 | journal = Isis | volume = 103 | issue = 3 | pages = 491–514 | year = 2012 | pmid = 23286188| s2cid = 6954963 }}</ref> Le disveloppamento del neurologia moderne comenciava in le seculo XVI con Andreas Vesalius, qui descripeva le anatomia del cerebro e altere organos; ille habeva pauc cognoscentia del function del cerebro, credeva que illo se trovava principalmente in le ventriculos. Le comprension del scientias medical e del diagnosticos meliorava, ma con pauc beneficio directe al cura de sanitate. Pauc medicamentos efficace existeva, ultra [[opio]] e chinino. [[William Harvey]] forniva un description raffinate e complete del [[Systema circulatori|systema circulatori]]. Le tomos le plus utile in medicina, usate tanto per studentes como per medicos experte, esseva le materiae medicae e le pharmacopoeiae. === Geographia e le Nove Mundo === [[File:Viagem de Fernão de Magalhães - Museu Naval.jpg|thumb|Carta del viages del prime exploratores.]] In le historia del geographia, le clave texto classical esseva le ''Geographia'' de [[Ptolemeo|Claudio Ptolemeo]] (seculo II). Illo esseva traducite al latino in le seculo XV per Jacopo d'Angelo.<ref name=":33" /> Illo esseva legeremente in manuscripto e passava per multe editiones post su prime impression in 1475. Regiomontanus laborava in preparar un edition pro impression previemente a su morte; su manuscriptos esseva consultate per mathematicos posterior in Nuremberg. Le Geographia de Ptolemaeo deveniva le basi pro le majoritate de mapas facite in Europa durante le seculo XV.<ref name=":33">{{Cite journal |last=Hunt |first=Arthur |date=2000 |title=2000 Years of Map Making |url=https://www.jstor.org/stable/40573370 |journal=Geography |volume=85 |issue=1 |pages=3–14 |jstor=40573370 |issn=0016-7487}}</ref> In mesura que nove cognoscentia comenciava a reimplaciar le contento de mapas vetule, le rediscoverto del systema cartographic de Ptolemaeo, includente le uso de coordinationes e projection, adjuvava a redefinir le campo total de cartographia como un perscrutation scientific al minus que artistic.<ref name=":33" /> Le information fornite per Ptolemaeo, assi como Plinio le Seniore e altere fontes classical, presto se revelava in contradiction con le terras explorate in le Epocha de Discoperta.<ref name=":33" /> Le nove discopertas revelava defectos in le cognoscentia classical; illos anque aperiva le imagination european a nove possibilitates. In particular, le viage de Christopher Columbus al Novo Mundo in 1492 contribueva a establir le tono pro lo que presto deveniria un unda de expansion europee.<ref>{{Cite journal |last=Cortada |first=James W. |date=1974 |title=Who Was Christopher Columbus? |url=https://www.jstor.org/stable/43464886 |journal=Renaissance and Reformation / Renaissance et Réforme |volume=10 |issue=2 |pages=99–102 |doi=10.33137/rr.v10i2.13735 |jstor=43464886 |issn=0034-429X|doi-access=free }}</ref> Utopia de Thomas More esseva inspirate partialmente per le discoperta del Novo Mundo. Le majoritate de mapas disveloppate ante iste periodo subestimava grossemente le extension del terras que separava Europe de India sur un ruta verso le occidente a traverso le Novo Mundo; tamen, per le contribution de exploratores como Ferdinand Magellan, effortios esseva facite pro crear mapas plus accurate durante iste periodo.<ref>{{Cite journal |last=Heawood |first=Edward |date=1921 |title=The World Map Before and After Magellan's Voyage |url=https://www.jstor.org/stable/1780791 |journal=The Geographical Journal |volume=57 |issue=6 |pages=431–442 |doi=10.2307/1780791 |jstor=1780791 |bibcode=1921GeogJ..57..431H |issn=0016-7398}}</ref> {{Referentias}} == Bibliographia == * Dear, Peter. ''Revolutionizing the Sciences: European Knowledge and Its Ambitions, 1500–1700''. Princeton: Princeton University Press, 2001. * [[Debus, Allen G.]] ''Man and Nature in the Renaissance''. Cambridge: Cambridge University Press, 1978. * Grafton, Anthony, et al. ''New Worlds, Ancient Texts: The Power of Tradition and the Shock of Discovery''. Cambridge: Belknap Press of Harvard University Press, 1992. * Hall, Marie Boas. ''The Scientific Renaissance, 1450–1630''. New York: Dover Publications, 1962, 1994. [[Categoria:Historia del scientia]] [[Categoria:Renascentia]] {{Historia del scientia}} dnks8btb5dis2kf9q0ctjtvfyrnng7f 0 58309 699169 698219 2026-08-27T17:09:16Z InternetArchiveBot 40773 Add 1 book for [[Wikipedia:Verificabilitate]] (20260827)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 699169 wikitext text/x-wiki Le '''scientia del seculo 19 esseva multo influentiate per le Romanticismo''' (o le Epocha del Reflexion,<ref>Ernst Behler, ''German Romantic Literary Theory'', Cambridge University Press, 1993, p. 137.</ref> circa 1800–40), un movimento intellectual que se originava in Europa Occidental como un contramovimento al Illuminismo del tardo seculo 18.<ref name=Cunningham>{{cite book|editor1=Cunningham, A. |editor2=Jardine, N.|title=Romanticism and the Sciences}}</ref>  Le Romanticismo incorporava multe campos de studio, includente politica, le artes, e le humanitates. Al contrario del philosophia natural mechanistic del Illuminismo, scientistas european del periodo Romantic considerava que observer le natura implicava comprender le mesme e que le cognoscentia del natura "non debe esser obtinite per fortia". Illes sentiva que le Illuminismo habeva encouragiate le mal uso del scientias, e illes cercava promover un nove maniera pro augmentar le cognoscentia scientific, un maniera que illes sentiva que esserea plus beneficial non solmente pro le humanitate, ma etiam pro le natura.<ref name=Bossi>{{cite book|editor1=Bossi, M. |editor2=Poggi, S.|title=Romanticism in Science: Science in Europe, 1790–1840}}</ref>  Le Romanticismo promulga multe themas: ille promoveva le anti-reductionismo (que le toto es plus valorose que le partes sol), e le optimistic epistemologic (le homine esseva connexite al natura), e ille encourageva le creativitate, le experientia, e le genio.<ref>Molvig, Ole, ''History of the Modern Sciences in Society'', lecture course, Sept. 26.</ref> Ille emphasizeva anque le rolo del scientista in le discovery scientific, affirmante que acquirer cognoscentia del natura significava comprender le homine alsi; pro iste motivo, iste scientistas dava grande importantia al respecto pro le natura.<ref name=Bossi/> Le Romanticismo declinava a comenciar circa 1840 quando un nove movimento, le positivismo, prendeva possession del intellectuales, e durava usque circa 1880. Como con le intellectuales qui previemente esseva disincantate con le Illuminismo e qui cercava un nove approtio al scientia, le personas ora perdeva interesse in le Romanticismo e cercava studiar le scientia per un processo plus rigorose. == Scientia Romantic vs. Scientia del Illuminismo == Como le Illuminismo habeva un fixe prehension in [[Francia]] durante le ultime decadas del seculo 18, le vision romantic del scientia esseva un movimento que floreva in le [[Grande Britannia]] e specialmente in [[Germania]] durante le prime medietate del seculo 19.<ref name=Bossi/><ref name=Cunningham/>  Ambes voleva augmentar le auto-comprehension individual e cultural recognoscendo le limites del cognoscentia human per le studio del natura e le capacitates intellectual del homine. Le movimento romantic, tamen, resultava como un crescente aversion de multe intellectuales pro le principios promovite per le [[Illuminismo]]; alcun sentiva que le emphase del pensato illuministe sur le ratione a travese del rationalisation deductive e le mathematicisation del philosophia natural habeva create un approche al scientia que esseva troppo frigide e que essayava a controlar le natura, plus que co-exister pacificemente con illa.<ref name=Cunningham/> Secundo le philosophes del Illuminismo, le cammino al cognoscentia complete requirerea le dissection de information sur qualcunque subjecto e un division de cognoscentia in subcategorias de subcategorias, cognoscite como reductionismo. Isto esseva considerate necessari pro construer super le cognoscentia del antiques, tal como [[Ptolemeo]], e le pensatores del Renascentia, tal como [[Nicolaus Copernico|Copernico]], [[Johannes Kepler|Kepler]], e Galileo. On credeva largemente que le pur potentia intellectual del homine sol mesme esseva sufficiente pro comprender cata aspecto del natura. Exemplos de eminentes scholasticos del Illuminismo includite Sir [[Isaac Newton]] (physica e mathematica), [[Gottfried Wilhelm von Leibniz|Gottfried Leibniz]] (philosophia e mathematica), e [[Carl Linnæus]] (botanic e medico). == Principios del Romanticismo == [[File:Adam and Eve by Lucas Cranach (I).jpg|thumb|Adam e Eve per Lucas Cranach.]] Romanticismo habeva quatro principios basic: "le unitate original del homine e le natura in un Epoque Auree; le subsequente separation del homine de natura e le fragmentation de facultates human; le interpretabilitate del historia del universo in terminos human, spiritual; e le possibilitate de salvation per le contemplation del natura."<ref name=Cunningham/> Le supra-mentionate Epoque Auree es un referentia al [[Mythologia grec|mythologia]] e le legenda grec del Epochas del Homine. Pensatores romantic cercava reunir le homine con le natura e, per consequentia, con su stato natural.<ref name=Cunningham/> Pro le romanticos, "le scientia non debe producer ulle division inter natura e homine." Romanticos credeva in le aptitude intrinsec del humanitate pro comprender le natura e su phenomenas, simile al philosophos illimuniste, ma illes preferiva non dissecar information como un sorta de insatiate sete de cognoscentia e non promoveva lo que illes videva como le manipulation de natura. Illes videva le Illuminismo como le "tentativa sin corde de extorquer cognoscentia ab natura" que collocava le homine super le natura, plus que como un parte harmoniose de illa; al contrario, illes voleva "improvisar sur natura como un grande instrumento."<ref name=Cunningham/> Le philosophia del natura esseva dedicate al observation de factos e experimento curiose, un approcha multo plus "manos-libre" pro comprender le scientia que le perspectiva del Illuminismo, como illo esseva considerate troppo controlante.<ref name=Bossi/> Secundo le romanticos, le scientia natural involveva le rejection de metaphores mechanic in favor de illes organic; in altere parolas, illes elegiva vider le mundo como componite de esseres vivente con sentimentos, plus que objectos que functiona simplemente. Sir Humphry Davy, un pensator romantic eminente, affirmava que comprender le natura requireva "un attitude de admiration, amor e adoration, ... un responsa personal."<ref name=Cunningham/>  Ille credeva que le cognoscentia esseva attingibile solmente per illes qui vermente appreciava e respectava le natura. Auto-comprehension esseva un aspecto importante del Romanticismo. Illo habeva minus a facer con probar que le homine esseva capace de comprender le natura (per su intellecto nascente) e ergo controlar lo, e plus a facer con le appello emotional de connecter se con le natura e comprender la a travese de un co-existentia harmoniose.<ref name=Bossi/> == Operas importante in le scientia romantic == Quando categorisante le multe disciplinas del scientia que se disveloppava durante iste periodo, romanticos credeva que le explicationes de varios phenomenas deberea basar se super vera causa, lo que significava que causas jam cognoscite producera effectos simile in altere locos.<ref name=Cunningham/>  In iste maniera, le Romanticismo esseva multo anti-reductioniste: illes non credeva que le scientias inorganique esseva al summitate del hierarchia ma al fundo, con le scientias vital sequente e le psychologia in un position ancora plus alte.<ref name=Cunningham/>  Isto reflecteva le ideal romantic del scientia, proque le organismo integre prendeva plus importance super le materia inorganique, e le complexitates del mente human prendeva ancora plus preeminence, dato que le intellecto human esseva sacre e necessari pro comprender le natura circumstante e reunir se con illa. Diverse disciplinas sur le studio del natura que esseva cultivate per le Romanticismo includeva: le ''Naturphilosophie'' de Schelling; [[cosmologia]] e cosmogonia; [[Geologia|historia developmental del terra]] e [[Paleontologia|su creaturas]]; le nove scientia del biologia; investigationes de statos mental, consciente e inconsciente, normal e anormal; disciplinas experimental pro revelar le fortias occulte del natura – electricitate, magnetismo, galvanismo e altere fortias vital; physiognomia, frenologia, meteorologia, mineralogia, anatomia "philosophic", inter altere.<ref name=Cunningham/> == ''Naturphilosophie'' == {{AP|Naturphilosophie}} In le ''Naturphilosophie'' de Friedrich Schelling, ille explicava su these sur le necessitate de reunir le homine con le natura; it was this German work that first defined the Romantic conception of science and vision of natural philosophy. Ille appellava le natura "un historia del cammino verso libertate" e incitava un reunion del spirito human con le natura.<ref name=Bossi/> === Biologia === Le "nove scientia de biologia" esseva nominate [[biologia]] per Jean-Baptiste Lamarck in 1801, e esseva "un disciplina scientific independente nascent al fin de un longe processo de erosion de 'philosophia mechanical', consistente in un crescente conscientia que le phenomenos del natura vital non pote esser comprehendite al lumine del leyes del physica ma require un explication ad hoc."<ref name=Bossi/>  Le philosophia mechanic del seculo 17 tentava explicar le vita como un systema de partes que opera o interage como illos de un machina. Lamarck affirmava que le scientias vital deberea separar se del scientias physica e laborava pro crear un campo de recerca que esseva differente del conceptos, leyes, e principios del physica. Al rejectar le mechanismo sin abandonar toto le studio del phenomena material que occur in le natura, ille poteva indicar que "le esseres vivente ha characteristicas specific que non pote esser reducite a illos possedite per corporas physic" e que le natura vital esseva "un collection d'objectos metaphysic" ("un assemblage de objectos metaphysic").<ref name=Bossi/>  Ille non 'discoperiva' le biologia; ille aggregava previe operationes e les organisava in un nove scientia.<ref name=Bossi/> === Goethe === [[File:Goethe, Farbenkreis zur Symbolisierung des menschlichen Geistes- und Seelenlebens, 1809.jpg|thumb|Anello de colores de Goethe.]] {{AP|Scientia goethean}} {{Vide anque|Theoria del colores}} Le experimentos de [[Johann Wolfgang von Goethe|Johann Goethe]] con optica esseva le resultato directe de su application del ideales romantic de observation e negligentia del proprie travalio con le optica de Newton. Ille credeva que le colore non esseva un phenomenon physicamente exterior ma interne al humanitate; Newton concludeva que le luce albe esseva un mixtura de altere colores, ma Goethe credeva haber disprovate iste affirmation per su experimentos de observation. Ille dava emphasis al capacitate human de vider le colore, le capacitate human de acquirer cognoscentia per "scintillas de perspicacitate", e non un equation mathematic que poteva describer lo analyticamente.<ref name=Cunningham/> === Humboldt === {{AP|Scientia humboldtian}} Alexander von Humboldt esseva un fervente advogate del collection de datos empirical e le necessitate del scientista natural in usar experientia e quantification pro comprender le natura. Ille cercava trovar le unitate del natura, e su libros ''Aspects of Nature'' e ''Kosmos'' lodava le qualitates aesthetic del mundo natural describente le scientia natural in tonos religiose.<ref name=Cunningham/> Ille credeva que le scientia e le belleza poteva complemettar se reciprocamente. === Historia natural === Le Romanticismo jocava anque un grande rolo in le historia natural, particularmente in le [[Evolution|theoria evolutionari biologic]]. Nichols (2005) examina le connectiones inter scientia e poesia in le mundo angloroman durante le seculos 18 e 19, focalisante se in le obras del historico natural american William Bartram e le naturalista britannic [[Charles Darwin]]. Le Travels through North and South Carolina, Georgia, East and West Florida de Bartram (1791) descripeva le flora, fauna, e paisages del Sud america con un cadentia e energia que se prestava a imitation e deveniva un fonte de inspiration pro poetas romantic de ille epocha como [[William Wordsworth]], [[Samuel Taylor Coleridge]], e [[William Blake]]. Le obras de Darwin, includente ''On the Origin of Species by Means of Natural Selection'' (1859), marcava le fin del epocha romantic, quando usar le natura como un fonte de inspiration creative esseva commun, e conduceva al ascension del realismo e le uso de analogia in le artes.<ref>{{cite journal|author=Ashton Nichols|title=Roaring Alligators and Burning Tygers: Poetry and Science from William Bartram to Charles Darwin|url=https://archive.org/details/sim_proceedings-of-the-american-philosophical-society_2005-09_149_3/page/304|journal=Proceedings of the American Philosophical Society|year=2005|volume=149|issue=3|pages=304–315}}</ref> === Mathematica === Alexander (2006) argumenta que le natura del mathematica cambiava in le seculo 19 de un practica intuitive, hierarchical, e narrative usate pro resolver problemas concrete a un theoric uno in le qual logica, rigor, e consistentia interne deveniva importante. Nov campos inexpectate emergeva, como le geometria non-euclidean e le statisticas, como anque le theoria de gruppos, le theoria de conjunctos, e le logica symbolic. Con le cambio del disciplina, cambia anque le natura del homines involvite, e le imagine del tragic genio romantic sovente trovate in arte, litteratura, e musica pote esser applicate anque a mathematicos como Évariste Galois (1811–32), [[Niels Henrik Abel]] (1802–29), e János Bolyai (1802–60). Le plus grande del mathematicos romantic esseva [[Carl Friedrich Gauss]] (1777–1855), qui faceva contributiones major in multe ramos del mathematica.<ref>Bossi and Poggi, ed. ''Romanticism in Science''.</ref> === Physica === Christensen (2005) monstrava que le labor de [[Hans Christian Ørsted]] (1777–1851) esseva basate in Romanticismo. Le discoperta de Ørsted del electromagnetismo in 1820 se dirigeva contra le physica newtonian mathematic del Illuminismo; Ørsted considerava que le technologia e le applicationes practic del scientia esseva dissociate del vera recerca scientific. Fortemente influentiate per le critica de [[Immanuel Kant|Kant]] del theoria corpuscular e per su amicitia e collaboration con Johann Wilhelm Ritter (1776–1809), Ørsted adheriva a un philosophia natural romantic que rejecteva le idea del extension universal de principios mechanic comprehendite per mathematica. Pro ille le scopo del philosophia natural esseva detacher se del utilitate e devenir un enterprise autonom, e ille compartiva le conviction romantic que le homine mesme e su interaction con le natura esseva al puncto focal del philosophia natural.<ref>{{cite journal|author=Dan Ch. Christensen|title=The Ørsted-Ritter Partnership and the Birth of Romantic Natural Philosophy|url=https://archive.org/details/sim_annals-of-science_1995-03_52_2/page/153|journal=Annals of Science|year=1995|volume=52|issue=2|pages=153–185|doi=10.1080/00033799500200161}}</ref> === Astronomia === [[File:PSM V09 D079 Herschel 40 foot telescope at slough.jpg|thumb|Le telescopio de 40 pedes de Herschel.]] Le astronomo [[William Herschel]] (1738–1822) e su soror [[Caroline Herschel]] (1750–1848) esseva dedicate al studio del stellas; illes cambiaran le conception public del systema solar, le Via Lactea, e le signification del universo.<ref name=Holmes>{{cite book|author=Richard Holmes|title=The Age of Wonder: The Romantic Generation and the Discovery of the Beauty and Terror of Science|url=https://archive.org/details/ageofwonderhowro0000holm|year=2009|isbn=978-1-4000-3187-0}}</ref> === Chemia === Sir Humphry Davy esseva "le homine de scientia le plus importante in Britannia qui pote esser describe como un romantic."<ref name=Cunningham/> Su nove approche a lo que ille appellava "philosophia chimic" esseva un exemplo de principios romantic in uso que influentiva le campo de chemia; ille accentuava un discoperta del "causas primitive, simple, e limitate in numero del phenomenonas e cambios observate" in le mundo physico e le elementos chimic ja cognoscite, illos que habeva essite discoperite per Antoine-Laurent Lavoisier, un philosopho del Illuminismo.<ref name=Bossi/>  Fidel al anti-reductionismo romantic, Davy affirmava que ille non esseva le componentes individual, ma "le poteres associate con illos, que dava character al substantias"; con altere parolas, non lo que le elementos esseva individualmente, ma como illos se combinava pro producer reactiones chimic e, pro consequente, completer le scientia de chemia.<ref name=Bossi/><ref name=Holmes/> ==== Chemia organic ==== Le disveloppamento del chemia organic in le seculo 19 exigeva le acceptation per chemistas de ideas que derivava del ''Naturphilosophie'', modificante le conceptos del Illuminismo sur le composition organic presentate per Lavoisier. De central importantia esseva le labor sur le constitution e synthese de substantias organic per chemistas contemporanee.<ref>{{cite journal|author=Reinhard Löw|title=The Progress of Organic Chemistry During the Period of the German Romantic 'Naturphilosophie' (1795–1825)|journal=Ambix|year=1980|volume=27|issue=1|pages=1–10|doi=10.1179/amb.1980.27.1.1}}</ref> == Imagine popular del scientia == Un altere pensator romantic, qui non esseva un scientista ma un scriptor, esseva [[Mary Shelley]]. Su famose libro ''[[Frankenstein]]'' transmitteva anque aspectos importante del Romanticismo in le scientia, includente elementos de anti-reductionismo e manipulation del natura, ambe themas clave que concerneva le Romanticos, assi como le campos scientific de chemia, anatomia, e philosophia natural.<ref>Shelley, M. ''Frankenstein,'' p. 26–27.</ref> Illa insisteva sur le rolo e le responsabilitate del societate in le relation con le scientia, e per le morale de su historia, illa supportava le position romantic que le scientia poteva facilemente disviar a minus que le homines prendeva plus attention a appretiar le natura que a controlar la.<ref name=Cunningham/>  Le representation popular del scientia Le depiction de John Keats de "philosophia frigide" in le poema "Lamia"<ref name=Cunningham/>  influentiva le sonetto de [[Edgar Allan Poe]] de 1829 ''Al Scientia' e le libro de Richard Dawkins de 1998, ''Unweaving the Rainbow''. == Declino del Romanticismo == Le ascension del [[positivismo]] de Auguste Comte in 1840 contribueva al declino del approcha romantic al scientia. {{Referentias}} == Biblioraphia == *{{cite journal | author = Alexander, Amir R | year = 2006 | title = Tragic Mathematics: Romantic Narratives and the Refounding of Mathematics in the Early Nineteenth Century | url = https://archive.org/details/sim_isis_2006-12_97_4/page/714 | journal = Isis | volume = 97 | issue = 4| pages = 714–726 | doi=10.1086/509952| pmid = 17367007 | s2cid = 38520228 }} *Bossi, M., and Poggi, S., ed. ''Romanticism in Science: Science in Europe, 1790–1840''. Kluwer: Boston, 1994. *Cunningham, A., and Jardine, N., ed. ''Romanticism and the Sciences''. (1990). [https://www.amazon.com/dp/0521356857 excerpt and text search] * Fulford, Tim, Debbie Lee, and Peter J. Kitson, eds. ''Literature, Science and Exploration in the Romantic Era: Bodies of Knowledge'' (2007) [https://www.amazon.com/dp/0521039959 excerpt and text search] * Holmes, Richard. ''The Age of Wonder: The Romantic Generation and the Discovery of the Beauty and Terror of Science'' (2009) {{ISBN|978-1-4000-3187-0}}, focus on [[William Herschel]] the astronomer and [[Humphry Davy]] the chemist *Holland, Jocelyn. ''German Romanticism and Science: The Procreative Poetics of Goethe, Novalis, and Ritter'' (2009) [https://www.amazon.com/dp/0415993261 excerpt and text search] * McLane, Maureen N. ''Romanticism and the Human Sciences: Poetry, Population, and the Discourse of the Species'' (2006) [https://www.amazon.com/dp/0521028205 excerpt and text search] *Murray, Christopher, ed. ''Encyclopedia of the romantic era, 1760–1850'' (2 vol 2004); 850 articles by experts; 1600pp * Richardson, Alan. ''British Romanticism and the Science of the Mind'' (2005) [https://www.amazon.com/dp/0521020409 excerpt and text search] * {{cite journal | author = Snelders, H. A. M. | year = 1970 | title = Romanticism and Naturphilosophie and the Inorganic Natural Sciences, 1797–1840: An Introductory Survey | url = https://archive.org/details/sim_studies-in-romanticism_summer-1970_9_3/page/193 | journal = Studies in Romanticism | volume = 9 | issue = 3| pages = 193–215 | doi=10.2307/25599763| jstor = 25599763 }} {{Historia del scientia}} [[Categoria:Historia del scientia]] [[Categoria:Romanticismo]] k3moy5nf3vnm81ku0dmtugxjj0241gz 0 58732 699249 698200 2026-08-27T18:47:12Z InternetArchiveBot 40773 Add 7 books for [[Wikipedia:Verificabilitate]] (20260827)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 699249 wikitext text/x-wiki [[File:Euclid-proof.jpg|thumb|right|upright=1.5|Un demonstration ex ''Elementos'' de [[Euclide]] (circa 300 a.Chr.), largemente considerate le manual le plus influente de tote le tempore.<ref name="Boyer 1991 loc=Euclid of Alexandria p. 119">{{Harv|Boyer|1991|loc="Euclid of Alexandria" p. 119}}</ref>]] Le '''historia del mathematica''' tracta del origine del discoperitas in [[mathematica]] e del [[Historia del notation mathematic|methodos e notationes mathematic del passato]]. Ante le [[era moderne]] e le diffusion mundial del cognoscentia, exemplos scripte de nove disveloppamentos mathematic ha venite al lumine solmente in pauc locos. Desde 3000 a.Chr. le statos [[Mesopotamia|mesopotamic]] de [[Sumer]], [[Akkad (region)|Akkad]] e [[Assyria]], sequite de vicin per le [[Antique Egypto]] e le stato levantin de [[Ebla]], comenciava a usar [[arithmetica]], [[algebra]] e [[geometria]] pro [[taxation]], [[commercio]], excambio, e in [[astronomia]], pro registrar le tempore e formular [[calendario|calendarios]]. Le prime textos mathematic disponibile es de Mesopotamia e del [[Antique Egypto|Egypto]] – ''[[Plimpton 322]]'' ([[Mathematica babylonian|babylonian]] {{circa|2000}} – 1900 a.Chr.),<ref>Friberg, J. (1981). "Methods and traditions of Babylonian mathematics. Plimpton 322, Pythagorean triples, and the Babylonian triangle parameter equations", ''Historia Mathematica'', 8, pp. 277–318.</ref> le ''[[Papyro Mathematic de Rhind]]'' ([[Mathematica egyptian|egyptian]] c. 1800 a.Chr.)<ref name=":1">{{Cite book | edition = 2 | publisher = [[Dover Publications]] | last = Neugebauer | first = Otto | author-link = Otto E. Neugebauer | title = The Exact Sciences in Antiquity | series = Acta Historica Scientiarum Naturalium et Medicinalium | orig-year = 1957 | year = 1969 | volume = 9 | pages = 1–191 | pmid = 14884919 | isbn = 978-0-486-22332-2 | url = https://books.google.com/books?id=JVhTtVA2zr8C}} Chap. IV "Egyptian Mathematics and Astronomy", pp. 71–96.</ref> e le ''[[Papyro Mathematic de Moscova]]'' (egyptian c. 1890 a.Chr.). Tote iste textos mentiona le si-nominate [[tripleta pythagoric|tripletas pythagoric]], assi, per inferentia, le [[theorema de Pythagoras]] sembla esser le disveloppamento mathematic le plus antique e diffundite, post le arithmetica e geometria de base. Le studio del mathematica como un "disciplina demonstrative" comenciava in le 6e seculo a.Chr. con le [[pythagoricos]], qui creava le termino "mathematica" ex le antique [[lingua grec]] ''μάθημα'' (''mathema''), significante "subjecto de instruction".<ref>{{cite journal|author=Turnbull|title=A Manual of Greek Mathematics|journal=Nature|volume=128|issue=3235|page=5|bibcode=1931Natur.128..739T|year=1931|doi=10.1038/128739a0|s2cid=3994109}}</ref> Le [[mathematica grec]] raffinava grandemente le methodos (specialmente per le introduction del ratiocination deductive e del [[rigor mathematic]] in le [[demonstration mathematic|probas]]) e expandeva le materia del mathematica.<ref>Heath, Thomas L. (1963). ''A Manual of Greek Mathematics'', Dover, p. 1: "In the case of mathematics, it is the Greek contribution which it is most essential to know, for it was the Greeks who first made mathematics a science."</ref> Le [[antique romanos]] usava [[mathematica applicate]] in [[agrimensura]], [[ingenieria structural]], [[ingenieria mechanic]], [[contabilitate]], creation de [[calendario lunar|calendarios lunar]] e [[calendario solar|solar]], e mesmo in [[arte roman|artes e mestieros]]. Le [[mathematica chinese]] faceva contributiones precoce, includente un [[systema de valor de position]] e le prime uso de [[numero negative|numeros negative]].<ref name=":2">Joseph, George Gheverghese (1991). ''The Crest of the Peacock: Non-European Roots of Mathematics''. Penguin Books, London, pp. 140–48.</ref><ref>Ifrah, Georges (1986). ''Universalgeschichte der Zahlen''. Campus, Frankfurt/New York, pp. 428–37.</ref> Le [[systema de numeration indo-arabic]] e le regulas pro le uso de su operationes, in uso in tote le mundo hodie, evolveva durante le curso del prime millennio p.Chr. in [[mathematica indian|India]] e esseva transmittite al [[mundo occidental]] via le [[mathematica islamic]] a transverso del obra de [[Mohamet ibn Musa al-Khwarizmi|Khwārizmī]].<ref>Kaplan, Robert (1999). ''The Nothing That Is: A Natural History of Zero''. Allen Lane/The Penguin Press, London.</ref><ref>"The ingenious method of expressing every possible number using a set of ten symbols (each symbol having a place value and an absolute value) emerged in India. The idea seems so simple nowadays that its significance and profound importance is no longer appreciated. Its simplicity lies in the way it facilitated calculation and placed arithmetic foremost amongst useful inventions. the importance of this invention is more readily appreciated when one considers that it was beyond the two greatest men of Antiquity, Archimedes and Apollonius." – Pierre Simon Laplace http://www-history.mcs.st-and.ac.uk/HistTopics/Indian_numerals.html</ref> Le mathematica islamic, a su vice, disveloppava e expandeva le mathematica cognoscite per iste civilisationes.<ref>[[Adolf Yushkevich|Juschkewitsch, A. P.]] (1964). ''Geschichte der Mathematik im Mittelalter''. Teubner, Leipzig.</ref> Contemporanee a ma independente de iste traditiones esseva le mathematica disveloppate per le [[civilisation maya]] de [[Mexico]] e [[America Central]], ubi le concepto de [[zero]] recipeva un symbolo standard in le [[numerales maya]]. Multe textos grec e arabic sur le mathematica esseva [[Traductiones latin del seculo XII|traducite in latino]] a partir del 12e seculo, ducente a un ulterior disveloppamento del mathematica in le [[Medievo|Europa medieval]]. Desde le antiquitate usque al [[Medievo]], periodos de discoperita mathematic esseva frequentemente sequite per seculos de stagnation.<ref>Eves, Howard (1990). ''History of Mathematics'', 6th Edition, "After Pappus, Greek mathematics ceased to be a living study, ..." p. 185; "The Athenian school struggled on against growing opposition from Christians until the latter finally, in A.D. 529, obtained a decree from Emperor Justinian that closed the doors of the school forever." p. 186; "The period starting with the fall of the Roman Empire, in the middle of the fifth century, and extending into the eleventh century is known in Europe as the Dark Ages... Schooling became almost nonexistent." p. 258.</ref> Comenciante in le Italia del [[Renascentia]] in le 15e seculo, nove disveloppamentos mathematic, interagente con nove discoperitas scientific, esseva facite a un [[crescentia exponential|rhythmo crescente]] que continua usque al presente. Isto include le obra pioner de [[Isaac Newton]] e [[Gottfried Wilhelm Leibniz]] in le disveloppamento del [[calculo]] infinitesimal durante le 17e seculo e le discoperitas posterior de [[Lista de mathematicos german|mathematicos german]] como [[Carl Friedrich Gauss]] e [[David Hilbert]]. <div> {| class="wikitable zebra" |+ Tabula de numerales |- |Europee <small>(descendite de Arabic Occidental)</small> |0 ||1 ||2 ||3 ||4 ||5 ||6 ||7 ||8 ||9 |- |Arabic-Indic |٠ ||١ ||٢ ||٣ ||٤ ||٥ ||٦ ||٧ ||٨ ||٩ |- |Est Arabic-Indic <small>(Persian e Urdu)</small> |۰ ||۱ ||۲ ||۳ ||۴ ||۵ ||۶ ||۷ ||۸ ||۹ |- |Devanagari <small>(Hindi)</small> |० ||१ ||२ ||३ ||४ ||५ ||६ ||७ ||८ ||९ |- |Chinese – Japanese |零 ||一 ||二 ||三 ||四 ||五 ||六 ||七 ||八 ||九 |- |Tamil | ||௧ ||௨ ||௩ ||௪ ||௫ ||௬ ||௭ ||௮ ||௯ |} </div> == Prehistoria == Le origines del pensamento mathematic jace in le conceptos de [[numero]], [[patronos in natura]], [[magnitude (mathematica)|magnitude]], e [[Configuration (geometria)|forma]].<ref name="Boyer 1991 loc=Origins p. 3">{{Harv|Boyer|1991|loc="Origins" p. 3}}</ref> Studios moderne de cognition animal ha monstrate que iste conceptos non es unic al humanos. Tal conceptos haberea essite parte del vita quotidian in societates de [[chassator-collectores]]. Le idea del concepto de "numero" evoluente gradualmente con le tempore es supportate per le existentia de linguas que preserva le distinction inter "un", "duo", e "multe", sed non de numeros plus grande que duo.<ref name="Boyer 1991 loc=Origins p. 3"/> Le uso de filo per [[Neanderthal]]es circa 40.000 annos retro in un sito in Abri du Maras in le sud de Francia suggere que illes cognosceve conceptos basic in mathematica.<ref>{{Cite journal |last1=Hardy |first1=B. L. |last2=Moncel |first2=M.-H. |last3=Kerfant |first3=C. |last4=Lebon |first4=M. |last5=Bellot-Gurlet |first5=L. |last6=Mélard |first6=N. |date=2020-04-09 |title=Direct evidence of Neanderthal fibre technology and its cognitive and behavioral implications |journal=Scientific Reports |language=en |volume=10 |issue=1 |page=4889 |doi=10.1038/s41598-020-61839-w |pmid=32273518 |issn=2045-2322|pmc=7145842 |bibcode=2020NatSR..10.4889H }}</ref><ref>{{Cite web |last=Rigby |first=Sara |date=2020-04-14 |title=40,000-year-old yarn suggests Neanderthals had basic maths skills |url=https://www.sciencefocus.com/news/40000-year-old-yarn-suggests-neanderthals-had-basic-maths-skills |access-date=2025-02-21 |website=BBC Science Focus Magazine |language=en}}</ref> Le [[Osso de Ishango]], trovate proxime al fontes del fluvio [[Nilo]] (nord-est del [[Republica Democratic del Congo|Congo]]), pote haber plus de [[Paleolithico Superior|20.000]] annos e consiste de un serie de marcas insculpite in tres columnas que curre al longo del osso. Interpretationes commun es que le osso de Ishango monstra o un ''tally'' (conto) del prime demonstration cognoscite de [[sequentia]]s de [[numero prime|numeros prime]]<ref>{{cite book |last=Everett |first=Caleb |year=2017 |title=Numbers and the Making of Us: Counting and the Course of Human Cultures |publisher=Harvard University Press |isbn=9780674504431 |pages=35–36 |url=https://books.google.com/books?id=2f1aDgAAQBAJ&pg=PA35}}</ref> o un calendario lunar de sex menses.<ref>{{Citation|last=Huylebrouck|first=Dirk|title=Africa and Mathematics|chapter=Missing Link|date=2019|chapter-url=http://dx.doi.org/10.1007/978-3-030-04037-6_9|series=Mathematics, Culture, and the Arts|pages=153–166|place=Cham|publisher=Springer International Publishing|doi=10.1007/978-3-030-04037-6_9|isbn=978-3-030-04036-9|s2cid=239306457|access-date=2021-10-19}}</ref><ref name=Marshack>Marshack, Alexander (1991). ''The Roots of Civilization'', Colonial Hill, Mount Kisco, NY.</ref> Peter Rudman argue que le developpamento del concepto de numeros prime poteva solmente haber occurrite post le concepto de division, le qual ille data a post 10.000 a.Chr., con numeros prime probabilemente non essente comprendite usque a circa 500 a.Chr. Ille scribe etiam que "nulle tentativa ha essite facite pro explicar proque un conto de alique deberea exhibir multiplos de duo, numeros prime inter 10 e 20, e alcun numeros que es quasi multiplos de 10."<ref>{{cite book|last=Rudman|first=Peter Strom|title=How Mathematics Happened: The First 50,000 Years|year=2007|publisher=Prometheus Books|isbn=978-1-59102-477-4|page=[https://archive.org/details/howmathematicsha0000rudm/page/64 64]|url=https://archive.org/details/howmathematicsha0000rudm/page/64}}</ref> Le osso de Ishango, secundo le erudito [[Alexander Marshack]], pote haber influentiate le developpamento posterior del mathematica in Egypto proque, como alcun entratas in le osso de Ishango, le arithmetica egyptie faceva etiam uso del multiplication per 2; isto, totevia, es disputate.<ref>Marshack, A. (1972). ''The Roots of Civilization: the Cognitive Beginning of Man's First Art, Symbol and Notation''. New York: McGraw-Hill.</ref> [[Egypto predynastic|Egyptios predynastic]] del 5te millennio a.Chr. representava pictorialmente designos geometric. On ha pretendite que monumentos [[megalitho|megalithic]] in [[Anglaterra]] e [[Scotia]], datante del 3tie millennio a.Chr., incorpora ideas geometric tal como [[circulo]]s, [[ellipse]]s, e [[triplette pythagoree|triplettes pythagoree]] in lor designo.<ref>Thom, Alexander; Archie Thom (1988). "The metrology and geometry of Megalithic Man", pp. 132–51 in Ruggles, C. L. N. (ed.), ''Records in Stone: Papers in memory of Alexander Thom''. Cambridge University Press. {{ISBN|0-521-33381-4}}.</ref> Tote le precedentes es disputate, totevia, e le documentos mathematic actualmente le plus ancian e non disputate es de fontes babylonic e egyptie dynastic.<ref>{{cite book|first=Peter|last=Damerow|date=1996 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=c4yBmjnY1JIC&pg=PA199|title=Abstraction & Representation: Essays on the Cultural Evolution of Thinking (Boston Studies in the Philosophy & History of Science)|chapter=The Development of Arithmetical Thinking: On the Role of Calculating Aids in Ancient Egyptian & Babylonian Arithmetic|isbn=0792338162|publisher=Springer|access-date=2019-08-17}}</ref> == Babilonic == {{AP|Mathematica babilonic}} {{Vide anque|Plimpton 322}} Le mathematica [[babylonic]] se refere a omne mathematica del populos de [[Mesopotamia]] (le moderne [[Irak]]) desde le dies del prime [[Sumer]]ios usque al [[periodo hellenistic]], quasi usque al aurora del [[christianismo]].<ref>{{Harv|Boyer|1991|loc="Mesopotamia" p. 24}}</ref> Le majoritate del travalio mathematic babylonic proveni de duo periodos amplemente separate: le prime pauc centos de annos del secunde millennio a.Chr. (periodo paleo-babylonic) e le ultime pauc seculos del prime millennio a.Chr. (periodo [[seleucida]]).<ref name="Boyer 1991 loc=Mesopotamia p. 26">{{Harv|Boyer|1991|loc="Mesopotamia" p. 26}}</ref> Illo es nominate mathematica babylonic debite al rolo central de [[Babylonia]] como un loco de studio. [[File:Geometry problem-Sb 13088-IMG 0593-white.jpg|thumb|Problema de geometria sur un tabletta de argilla pertinente a un schola pro scribas; [[Susa]], prime medietate del secunde millennio a.Chr.]] In contrasto con le raritate de fontes in le [[mathematica egyptie]], le cognoscentia del mathematica babylonic es derivate de plus de 400 tablettas de argilla excavate desde le annos 1850.<ref name="Boyer 1991 loc=Mesopotamia p. 25">{{Harv|Boyer|1991|loc="Mesopotamia" p. 25}}</ref> Scripte in [[scriptura cuneiforme]], le tablettas esseva inscribite durante que le argilla esseva humide, e cocite dur in un furno o per le calor del sol. Alcubunos de istos pare esser devere domestic corrigite.<ref name="Boyer 1991 loc=Mesopotamia p. 41">{{Harv|Boyer|1991|loc="Mesopotamia" p. 41}}</ref> Le prime evidentia de mathematica scripte data del ancian [[Sumer]]ios, qui construeva le prime civilisation in Mesopotamia. Illes developpava un complexe systema de [[metrologia]] ab 3000 a.Chr. que se occupava principalmente del contabilitate administrative e financiari, tal como distributiones de granos, travaliatores, pesos de argento, o mesmo liquidos, inter altere cosas.<ref>{{Citation |last=Sharlach |first=Tonia |title=Calendars and Counting |url=http://dx.doi.org/10.4324/9780203096604.ch15 |work=The Sumerian World |year=2006 |pages=307–308 |access-date=2023-07-07 |publisher=Routledge |doi=10.4324/9780203096604.ch15 |isbn=978-0-203-09660-4|url-access=subscription }}</ref> Ab circa 2500 a.Chr. in avante, le sumerios scribeva [[tabula de multiplication|tabulas de multiplication]] sur tablettas de argilla e tractava exercitios geometric e problemas de [[Division (mathematica)|division]]. Le prime tracias del numerales babylonic anque data de iste periodo.<ref>Melville, Duncan J. (2003). [http://it.stlawu.edu/~dmelvill/mesomath/3Mill/chronology.html Third Millennium Chronology] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180707213616/http://it.stlawu.edu/~dmelvill/mesomath/3Mill/chronology.html |date=2018-07-07 }}, ''Third Millennium Mathematics''. [[St. Lawrence University]].</ref> [[Image:Plimpton 322.jpg|thumb|left|Le tabletta mathematic babylonic [[Plimpton 322]], datate de 1800 a.Chr.]] Le mathematica babylonic esseva scripte usante un [[systema sexagesimal]] (base 60).<ref name="Boyer 1991 loc=Mesopotamia p. 25"/> De isto deriva le uso moderne de 60 secundas in un minuta, 60 minutas in un hora, e 360 (60 × 6) grados in un circulo, assi como le uso de secundas e minutas de arco pro denotar fractiones de un grado. On pensa que le systema sexagesimal esseva initialmente usate per le scribas sumerie proque 60 pote esser dividite equalmente per 2, 3, 4, 5, 6, 10, 12, 15, 20 e 30,<ref name="Boyer 1991 loc=Mesopotamia p. 25"/> e pro le scribas (distribuente le mentionate rationes de granos, registrante pesos de argento, etc.) esser capace de calcular facilemente a mano esseva essential, e assi un systema sexagesimal es pragmaticamente plus facile pro calcular a mano; totevia, existe le possibilitate que le uso de un systema sexagesimal esseva un phenomeno ethno-linguistic (que forsan nunquam essera cognoscite), e non un decision mathematic o practic.<ref name="Powell 1976 p. 418">{{Citation |last=Powell |first=M. |title=The Antecedents of Old Babylonian Place Notation and the Early History of Babylonian Mathematics |url=https://core.ac.uk/download/pdf/82557367.pdf |work=Historia Mathematica |volume=3 |pages=417–439 |year=1976 |access-date=July 6, 2023}}</ref> Anque, a differentia del egyptios, grecos, e romanos, le babylonios habeva un systema de valor de position, ubi le digitos scripte in le columna sinistre representava valores plus grande, multo como in le [[systema decimal]]. Le potentia del systema de notation babylonic jaceva in le facto que illo poteva esser usate pro representar fractiones tan facilemente como numeros integre; assi, multiplicar duo numeros que contineva fractiones non esseva differente de multiplicar numeros integre, simile al notation moderne. Le systema de notation del babylonios esseva le melior de omne civilisation usque al [[Renascentia]], e su potentia permitteva attinger un remarcabile precision computational; per exemplo, le tabletta babylonic [[YBC 7289]] da un approximation de {{radic|2}} accurate usque a cinque locos decimal.<ref name="Boyer 1991 loc=Mesopotamia p. 27">{{Harv|Boyer|1991|loc="Mesopotamia" p. 27}}</ref> Le babylonios careva, totevia, de un equivalente del puncto decimal, e assi le valor de position de un symbolo sovente debeva esser inferite ex le contexto.<ref name="Boyer 1991 loc=Mesopotamia p. 26"/> Verso le periodo seleucida, le babylonios habeva developpate un symbolo de zero como un substituto pro positiones vacue; totevia, illo esseva usate solmente pro positiones intermedie.<ref name="Boyer 1991 loc=Mesopotamia p. 26"/> Iste signo de zero non appare in positiones terminal; assi, le babylonios arrivava proxime ma non developpava un ver systema de valor de position.<ref name="Boyer 1991 loc=Mesopotamia p. 26"/> Altere topicos tractate per le mathematica babylonic include fractiones, algebra, equationes quadratic e cubic, e le calculation de [[numero regular|numeros regular]] e lor [[Inverso multiplicative|pares reciproc]].<ref>{{cite book | author-link = Aaboe | last = Aaboe | first = Asger | title = Episodes from the Early History of Mathematics | year = 1998 | publisher = Random House | location = New York | pages = 30–31}}</ref> Le tablettas anque include tabulas de multiplication e methodos pro solver [[equation linear|equationes linear]], [[equation quadratic|quadratic]], e [[equation cubic|cubic]], un remarcabile complimento pro le epocha.<ref>{{Harv|Boyer|1991|loc="Mesopotamia" p. 33}}</ref> Tablettas del periodo paleo-babylonic anque contine le prime enunciation cognoscite del [[theorema de Pythagoras]].<ref>{{Harv|Boyer|1991|loc="Mesopotamia" p. 39}}</ref> Totevia, como in le mathematica egyptie, le mathematica babylonic monstra nulle conscientia del differentia inter solutiones exacte e approximate, o le solvibilitate de un problema, e le plus importante, nulle enunciation explicite del necessitate de [[demonstration mathematic|demonstrationes]] o principios logic.<ref name="Boyer 1991 loc=Mesopotamia p. 41"/> == Egyptian == {{AP|Mathematica Egyptian}} Le mathematica [[Egypto|egyptie]] se refere al mathematica scripte in le [[lingua egyptie]]. A partir del [[periodo hellenistic]], le [[lingua grec|greco]] reimplaciava le egyptio como le lingua scripte del eruditos [[egyptios|egyptie]]. Evidentia archeologic ha suggerite que le systema de numeration del ancian Egypto habeva origines in [[Africa subsaharian]].<ref>{{cite book |last1=Eglash |first1=Ron |title=African fractals : modern computing and indigenous design |date=1999 |publisher=Rutgers University Press |location=New Brunswick, N.J. |isbn=0813526140 |pages=89,141}}</ref> In plus, designos de geometria fractal que es extense inter le culturas african subsaharian se trova anque in le architectura e le signos cosmologic egyptie.<ref>{{cite journal |last1=Eglash, R. |title=Fractal Geometry in African Material Culture |journal=Symmetry: Culture and Science |date=1995 |volume=6-1 |pages=174–177}}</ref> Structuras megalithic situate in [[Nabta Playa]], in le Alte Egypto, presentava [[astronomia]], arrangiamentos de calendario in alignamento con le levar heliac de [[Sirius]] e supportava le calibration del calendario annual pro le inundation annual del Nilo.<ref>{{cite book |last1=Ehret |first1=Christopher |title=Ancient Africa: A Global History, to 300 CE |date=20 June 2023 |publisher=Princeton University Press |isbn=978-0-691-24410-5 |pages=107-110 |url=https://www.google.co.uk/books/edition/Ancient_Africa/S5KjEAAAQBAJ?hl=en&gbpv=1&dq=christopher+ehret+nabta+playa&printsec=frontcover |language=en}}</ref> Le texto mathematic egyptie le plus extense es le [[papyro de Rhind]] (alcun vices anque appellate le Papyro de Ahmes secundo su autor), datate a circa 1650 a.Chr. sed probabilemente un copia de un documento plus ancian del [[Regno Medie de Egypto|Regno Medie]] de circa 2000–1800 a.Chr.<ref name="Boyer 1991 loc=Egypt p. 11">{{Harv|Boyer|1991|loc="Egypt" p. 11}}</ref> Illo es un manual de instruction pro studentes in arithmetica e geometria. In plus de dar formulas de area e methodos pro multiplication, division e labor con fractiones unitari, illo contine anque evidentia de altere cognoscentia mathematic,<ref>[https://www.mathpages.com/home/kmath340/kmath340.htm Egyptian Unit Fractions] at MathPages</ref> includente numeros [[numero composite|composite]] e [[numero prime|prime]]; medias [[media arithmetic|arithmetic]], [[media geometric|geometric]] e [[media harmonic|harmonic]]; e comprehension simplista tanto del [[cribro de Eratosthenes]] como del [[numero perfecte|theoria de numeros perfecte]] (a saper, illo del numero 6).<ref>[<!-- http://mathpages.com/home/rhind.htm -->https://mathpages.com/home/kmath340/kmath340.htm Egyptian Unit Fractions]</ref> Illo monstra anque como solver [[equation linear|equationes linear]] de prime ordine<ref>{{Cite web|url=http://www-history.mcs.st-andrews.ac.uk/history/HistTopics/Egyptian_papyri.html|title=Egyptian Papyri|website=www-history.mcs.st-andrews.ac.uk}}</ref> assi como [[serie arithmetic|series arithmetic]] e [[serie geometric|geometric]].<ref>{{Cite web|url=https://www.math.buffalo.edu/mad/Ancient-Africa/mad_ancient_egypt_algebra.html#areithmetic+series|title=Egyptian Algebra – Mathematicians of the African Diaspora|website=www.math.buffalo.edu}}</ref> Un altere texto mathematic egyptie significante es le [[papyro de Moscova]], anque del periodo del [[Regno Medie de Egypto|Regno Medie]], datate a circa 1890 a.Chr.<ref name="Boyer 1991 loc=Egypt p. 19">{{Harv|Boyer|1991|loc="Egypt" p. 19}}</ref> Illo consiste de lo que hodie es appellate ''word problems'' (problemas de parolas) o ''story problems'' (problemas de narration), que esseva apparentemente intendite como devertimento. Un problema es considerate de particular importantia proque illo da un methodo pro trovar le volumine de un [[frustum|trunco de pyramide]]. Finalmente, le [[Berlin Papyrus 6619|Papyro de Berlin 6619]] (circa 1800 a.Chr.) monstra que le ancian egyptios poteva solver un [[equation algebraic]] de secunde ordine.<ref>{{Cite web|url=https://www.math.buffalo.edu/mad/Ancient-Africa/mad_ancient_egyptpapyrus.html#berlin|title=Egyptian Mathematical Papyri – Mathematicians of the African Diaspora|website=www.math.buffalo.edu}}</ref> == Grec == {{AP|Mathematica grec}} [[File:Pythagorean.svg|thumb|sinistra|Le [[theorema de Pythagoras]]. Le [[pythagoricos]] es generalmente creditate con le prime prova del theorema.]] Le mathematica grec se refere al mathematica scripte in le [[lingua grec]] ab le tempore de [[Thales de Mileto]] (~600 a.Chr.) usque al clausura del [[Academia de Platon|Academia de Athenas]] in 529 p.Chr.<ref>Eves, Howard (1990). ''An Introduction to the History of Mathematics'', Saunders, {{ISBN|0-03-029558-0}}</ref> Le mathematicos grec viveva in citates spergite super tote le Mediterraneo oriental, ab Italia usque al Africa del Nord, sed esseva unite per cultura e lingua. Le mathematica grec del periodo sequente [[Alexandro le Magne]] es a vices appellate mathematica [[periodo hellenistic|hellenistic]].<ref>{{Harv|Boyer|1991|loc="The Age of Plato and Aristotle" p. 99}}</ref> Le mathematica grec esseva multo plus sophisticate que le mathematica que habeva essite disviluppate per culturas anterior. Tote le registrationes supervivente de mathematica pre-grec monstra le uso de [[raciocinio inductive]], es dicer, observationes repetite usate pro stabilir regulas empiric. Le mathematicos grec, per contrasto, usava [[raciocinio deductive]]. Le grecos usava le logica pro derivar conclusiones ab definitiones e axiomas, e usava [[rigor mathematic]] pro probar los.<ref>Bernal, Martin (2000). "Animadversions on the Origins of Western Science", pp. 72–83 in Michael H. Shank, ed. ''The Scientific Enterprise in Antiquity and the Middle Ages''. Chicago: University of Chicago Press, p. 75.</ref> On pensa que le mathematica grec comenciava con [[Thales de Mileto]] (c. 624–c. 546 a.Chr.) e [[Pythagoras de Samos]] (c. 582–c. 507 a.Chr.). Ben que le extension del influentia es disputate, illes probabilemente esseva inspirate per le [[mathematica egyptie]] e le [[mathematica babylonic]]. Secundo le legenda, Pythagoras viagiava a Egypto pro apprender mathematica, geometria, e astronomia ab sacerdotes egyptie. Thales usava le [[geometria]] pro solver problemas tal como calcular le altitude de [[pyramides]] e le distantia de naves ab le costa. Ille es creditate con le prime uso de raciocinio deductive applicate al geometria, per derivar quatro corollarios al [[theorema de Thales]]. Como resultato, ille ha essite salutate como le prime ver mathematico e le prime individuo cognoscite a qui un discoperta mathematic ha essite attribuite.<ref>{{Harv|Boyer|1991|loc="Ionia and the Pythagoreans" p. 43}}</ref> Pythagoras stabiliva le [[pythagoricos|Schola Pythagorean]], cuje doctrina esseva que le mathematica regeva le universo e cuje motto esseva "Tote es numero".<ref>{{Harv|Boyer|1991|loc="Ionia and the Pythagoreans" p. 49}}</ref> Esseva le pythagoricos qui creava le termino "mathematica", e con qui le studio del mathematica per se mesme comencia. Le pythagoricos es creditate con le prime prova del [[theorema de Pythagoras]],<ref>Eves, Howard (1990). ''An Introduction to the History of Mathematics'', Saunders, {{ISBN|0-03-029558-0}}.</ref> ben que le enunciation del theorema ha un longe historia, e con le prova del existentia de [[numeros irrational]].<ref>{{cite journal|title=The Discovery of Incommensurability by Hippasus of Metapontum|author=Kurt Von Fritz|journal=The Annals of Mathematics|year=1945}}</ref><ref>{{cite journal|title=The Pentagram and the Discovery of an Irrational Number|journal=The Two-Year College Mathematics Journal|author=Choike, James R. |year=1980|volume=11 |issue=5 |pages=312–316 |doi=10.2307/3026893 |jstor=3026893 }}</ref> Ben que ille esseva precedite per le babylonios, le indianos e le chineses,<ref name="Nature"/> le mathematico [[neopythagorismo|neopythagoric]] [[Nicomacho]] (60–120 p.Chr.) forniva un del plus antique [[tabula de multiplication|tabulas de multiplication]] greco-roman, dum le plus antique tabula de multiplication grec existente se trova in un tabletta de cera datate del 1e seculo p.Chr. (ora trovate in le [[British Museum]]).<ref>David E. Smith (1958), ''History of Mathematics, Volume I: General Survey of the History of Elementary Mathematics'', New York: Dover Publications (a reprint of the 1951 publication), {{ISBN|0-486-20429-4}}, pp. 58, 129.</ref> Le association del neopythagoricos con le invention occidental del tabula de multiplication es evidente in su nomine [[Medievo|medieval]] posterior: le ''mensa Pythagorica''.<ref>Smith, David E. (1958). ''History of Mathematics, Volume I: General Survey of the History of Elementary Mathematics'', New York: Dover Publications (a reprint of the 1951 publication), {{ISBN|0-486-20429-4}}, p. 129.</ref> [[Platon]] (428/427 a.Chr. – 348/347 a.Chr.) es importante in le historia del mathematica pro inspirar e guidar alteres.<ref>{{Harv|Boyer|1991|loc="The Age of Plato and Aristotle" p. 86}}</ref> Su [[Academia de Platon|Academia]], in [[Athenas]], deveniva le centro mathematic del mundo in le 4e seculo a.Chr., e esseva ab iste schola que le mathematicos principal del epoca, tal como [[Eudoxo de Cnido]] (c. 390 - c. 340 a.Chr.), veniva.<ref name="Boyer 1991 loc=The Age of Plato and Aristotle p. 88">{{Harv|Boyer|1991|loc="The Age of Plato and Aristotle" p. 88}}</ref> Platon anque discuteva le fundamentos del mathematica,<ref>{{cite web |last=Calian |first=George F. |year=2014 |url=http://www.nec.ro/pdfs/publications/odobleja/2013-2014/FLORIN%20GEORGE%20CALIAN.pdf |title=One, Two, Three… A Discussion on the Generation of Numbers |publisher=New Europe College |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151015233836/http://www.nec.ro/pdfs/publications/odobleja/2013-2014/FLORIN%20GEORGE%20CALIAN.pdf |archive-date=2015-10-15 |accessdate=2026-03-09 |archivedate=2015-10-15 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20151015233836/http://www.nec.ro/pdfs/publications/odobleja/2013-2014/FLORIN%20GEORGE%20CALIAN.pdf }}</ref> clarificava alicun del definitiones (p.ex. illo de un linea como "longitude sin latitude"). Eudoxo disviluppava le [[methodo de exhaustion]], un precursor del [[integral|integration]] moderne<ref>{{Harv|Boyer|1991|loc="The Age of Plato and Aristotle" p. 92}}</ref> e un theoria de rationes que evitava le problema de [[magnitudes incommensurabile]].<ref>{{Harv|Boyer|1991|loc="The Age of Plato and Aristotle" p. 93}}</ref> Le prime permitteva le calculationes de areas e volumines de figuras curvilinee,<ref>{{Harv|Boyer|1991|loc="The Age of Plato and Aristotle" p. 91}}</ref> dum le secunde habilitava geometros subsequente a facer avantiamentos significante in geometria. Ben que ille faceva nulle discoperta mathematic technic specific, [[Aristotele]] (384–322 a.Chr.) contribueva significantemente al disviluppamento del mathematica per poner le fundamentos del [[logica]].<ref>{{Harv|Boyer|1991|loc="The Age of Plato and Aristotle" p. 98}}</ref> [[File:P. Oxy. I 29.jpg|dextra|thumb|Un del plus antique fragmentos supervivente del ''Elementos'' de Euclide, trovate in [[Oxyrhyncho]] e datate de circa 100 p.Chr. Le diagrama accompania le Libro II, Proposition 5.<ref>{{cite web |url=https://www.math.ubc.ca/~cass/Euclid/papyrus/papyrus.html |title=One of the Oldest Extant Diagrams from Euclid |author=Bill Casselman |author-link=Bill Casselman (mathematician) |publisher=University of British Columbia |access-date=2008-09-26}}</ref>]] In le 3e seculo a.Chr., le centro principal de education e recerca mathematic esseva le [[Museo de Alexandria]].<ref>{{Harv|Boyer|1991|loc="Euclid of Alexandria" p. 100}}</ref> Esseva ibi que [[Euclide]] (circa 300 a.Chr.) inseniava, e scribeva le ''[[Elementos de Euclide|Elementos]]'', amplemente considerate le libro de texto le plus succedite e influente de tote le tempores.<ref name="Boyer 1991 loc=Euclid of Alexandria p. 119"/> Le ''Elementos'' introduceva [[rigor mathematic]] per medio del [[methodo axiomatic]] e es le exemplo le plus antique del formato ancora usate in mathematica hodie, illo de definition, axioma, theorema, e prova. Ben que le major parte del contento del ''Elementos'' esseva jam cognoscite, Euclide lo arrangiava in un sol structura logic coherente.<ref name="Boyer 1991 loc=Euclid of Alexandria p. 104">{{Harv|Boyer|1991|loc="Euclid of Alexandria" p. 104}}</ref> Le ''Elementos'' esseva cognoscite per tote le personas educate in le Occidente usque al medie del 20e seculo e su contento es ancora inseniate in classes de geometria hodie.<ref>Eves, Howard (1990). ''An Introduction to the History of Mathematics'', Saunders. {{ISBN|0-03-029558-0}} p. 141: "Nulle obra, excepte [[Le Biblia]], ha essite plus amplemente usate..."</ref> In addition al theoremas familiar del [[geometria euclidean]], le ''Elementos'' esseva intendite como un libro de texto introductori a tote le subjectos mathematic del tempore, tal como [[theoria de numeros]], [[algebra]] e [[geometria solide]],<ref name="Boyer 1991 loc=Euclid of Alexandria p. 104"/> includente provas que le radice quadrate de duo es irrational e que existe infinitemente multe numeros prime. Euclide anque [[Euclide#Altere obras|scribeva extensemente]] super altere subjectos, tal como [[sectiones conic]], [[optica]], [[geometria spheric]], e mechanica, sed solmente le medietate de su scriptos supervive.<ref>{{Harv|Boyer|1991|loc="Euclid of Alexandria" p. 102}}</ref> [[File:Archimedes pi.svg|thumb|sinistra|vertical=1.2|Archimedes usava le [[methodo de exhaustion]] pro approximar le valor de [[pi]].]] [[Archimedes]] (circa 287–212 a.Chr.) de [[Siracusa]], amplemente considerate le plus grande mathematico del antiquitate,<ref>{{Harv|Boyer|1991|loc="Archimedes of Syracuse" p. 120}}</ref> usava le [[methodo de exhaustion]] pro calcular le [[area]] sub le arco de un [[parabola]] con le [[serie (mathematica)|summation de un serie infinite]], in un maniera non multo differente del calculo moderne.<ref name="Boyer1991">{{Harv|Boyer|1991|loc="Archimedes of Syracuse" p. 130}}</ref> Ille anque monstrava que on poteva usar le methodo de exhaustion pro calcular le valor de π con tante precision quanto desirate, e obteneva le valor le plus accurate de π tunc cognoscite, {{nowrap|3+{{sfrac|10|71}} < π < 3+{{sfrac|10|70}}}}.<ref>{{Harv|Boyer|1991|loc="Archimedes of Syracuse" p. 126}}</ref> Ille anque studiava le [[spiral de Archimedes|spiral]] que porta su nomine, obteneva formulas pro le [[volumine]]s de [[superficie de revolution|superficies de revolution]] (paraboloide, ellipsoide, hyperboloide),<ref name="Boyer1991" /> e un ingeniose methodo de [[exponentiation]] pro exprimer numeros multo grande.<ref>{{Harv|Boyer|1991|loc="Archimedes of Syracuse" p. 125}}</ref> Ben que ille es anque cognoscite pro su contributiones al physica e plereque apparatos mechanic avantiate, Archimedes mesme dava multo plus valor al productos de su pensamento e principios mathematic general.<ref>{{Harv|Boyer|1991|loc="Archimedes of Syracuse" p. 121}}</ref> Ille considerava como su plus grande complimento su discoperta del area superficial e volumine de un sphera, lo que ille obteneva per probar que istos es 2/3 del area superficial e volumine de un cylindro circumscribente le sphera.<ref>{{Harv|Boyer|1991|loc="Archimedes of Syracuse" p. 137}}</ref> [[File:Conic sections 2.png|thumb|dextra|vertical=1.25|[[Apollonio de Perga]] faceva avantiamentos significante in le studio de [[sectiones conic]].]] [[Apollonio de Perga]] (circa 262–190 a.Chr.) faceva avantiamentos significante al studio de [[sectiones conic]], monstrante que on pote obtener tote le tres varietates de section conic per variar le angulo del plano que secca un cono de duple nappa.<ref>{{Harv|Boyer|1991|loc="Apollonius of Perga" p. 145}}</ref> Ille anque creava le terminologia in uso hodie pro sectiones conic, a saper [[parabola]] ("ponite juxta" o "comparation"), "ellipse" ("deficientia"), e "hyperbola" ("un jecto ultra").<ref>{{Harv|Boyer|1991|loc="Apollonius of Perga" p. 146}}</ref> Su obra ''Conicas'' es un del obras mathematic le plus cognoscite e preservate del antiquitate, e in illo ille deriva multe theoremas concernente sectiones conic que se provarea inestimabile pro mathematicos e astronomos posterior studiante le motion planetari, tal como Isaac Newton.<ref>{{Harv|Boyer|1991|loc="Apollonius of Perga" p. 152}}</ref> Ben que ni Apollonio ni necun altere mathematico grec faceva le salto al geometria de coordinatas, le tractamento de curvas per Apollonio es in certe manieras simile al tractamento moderne, e alicun de su obra sembla anticipar le disviluppamento del geometria analytic per Descartes circa 1800 annos plus tarde.<ref>{{Harv|Boyer|1991|loc="Apollonius of Perga" p. 156}}</ref> Circa le mesme tempore, [[Eratosthenes de Cyrene]] (circa 276–194 a.Chr.) concipeva le [[cribro de Eratosthenes]] pro trovar [[numeros prime]].<ref>{{Harv|Boyer|1991|loc="Greek Trigonometry and Mensuration" p. 161}}</ref> Le 3e seculo a.Chr. es generalmente considerate como le "Epocha de Oro" del mathematica grec, con avantiamentos in mathematica pur de hic in avante in declino relative.<ref name=autogenerated3>{{Harv|Boyer|1991|loc="Greek Trigonometry and Mensuration" p. 175}}</ref> Tamen, in le seculos que sequeva, avantiamentos significante esseva facite in mathematica applicate, plus notabilemente le [[trigonometria]], in grande parte pro responder al necessitates del astronomos.<ref name=autogenerated3 /> [[Hipparcho de Nicea]] (circa 190–120 a.Chr.) es considerate le fundador del trigonometria pro compilar le prime tabula trigonometric cognoscite, e a ille es anque debite le uso systematic del circulo de 360 grados.<ref>{{Harv|Boyer|1991|loc="Greek Trigonometry and Mensuration" p. 162}}</ref> [[Heron de Alexandria]] (circa 10–70 p.Chr.) es creditate con le [[formula de Heron]] pro trovar le area de un triangulo scalen e con esser le prime a recognoscer le possibilitate de numeros negative possedente radices quadrate.<ref>S.C. Roy. ''Complex numbers: lattice simulation and zeta function applications'', p. 1 [https://books.google.com/books?id=J-2BRbFa5IkC&dq=Heron+imaginary+numbers&pg=PA1]. Harwood Publishing, 2007, 131 paginas. {{ISBN|1-904275-25-7}}</ref> [[Menelao de Alexandria]] (circa 100 p.Chr.) esseva un pionero del [[trigonometria spheric]] per medio del [[theorema de Menelao]].<ref>{{Harv|Boyer|1991|loc="Greek Trigonometry and Mensuration" p. 163}}</ref> Le obra trigonometric le plus complete e influente del antiquitate es le ''[[Almagesto]]'' de [[Claudio Ptolemeo|Ptolemeo]] (circa 90–168 p.Chr.), un tractato astronomic historic cuje tabulas trigonometric esseva usate per astronomos durante le proxime mille annos.<ref>{{Harv|Boyer|1991|loc="Greek Trigonometry and Mensuration" p. 164}}</ref> Ptolemeo es anque creditate con le [[theorema de Ptolemeo]] pro derivar quantitates trigonometric, e le valor le plus accurate de π foras de China usque al periodo medieval, 3,1416.<ref>{{Harv|Boyer|1991|loc="Greek Trigonometry and Mensuration" p. 168}}</ref> [[File:Diophantus-cover.png|thumb|dextra|vertical|Pagina de titulo del edition de 1621 del ''Arithmetica'' de Diophanto, traducite in [[latino]] per [[Claude Gaspard Bachet de Méziriac]].]] Post un periodo de stagnation post Ptolemeo, le periodo inter 250 e 350 p.Chr. es a vices appellate le "Epocha de Argento" del mathematica grec.<ref>{{Harv|Boyer|1991|loc="Revival and Decline of Greek Mathematics" p. 178}}</ref> Durante iste periodo, [[Diophanto]] faceva avantiamentos significante in algebra, particularmente le [[equation indeterminate|analyse indeterminate]], que es anque cognoscite como "analyse diophantine".<ref>{{Harv|Boyer|1991|loc="Revival and Decline of Greek Mathematics" p. 180}}</ref> Le studio de [[equationes diophantine]] e [[approximationes diophantine]] es un area significante de recerca usque hodie. Su obra principal esseva le ''Arithmetica'', un collection de 150 problemas algebraic tractante de solutiones exacte a equationes determinate e indeterminate.<ref name=autogenerated1>{{Harv|Boyer|1991|loc="Revival and Decline of Greek Mathematics" p. 181}}</ref> Le ''Arithmetica'' habeva un influentia significante sur mathematicos posterior, tal como [[Pierre de Fermat]], qui arrivava a su famose [[ultime theorema de Fermat]] post essayar generalisar un problema que ille habeva legite in le ''Arithmetica'' (illo de divider un quadrato in duo quadratos).<ref>{{Harv|Boyer|1991|loc="Revival and Decline of Greek Mathematics" p. 183}}</ref> Diophanto anque faceva avantiamentos significante in notation, le ''Arithmetica'' essente le prime instantia de symbolismo algebraic e syncopation.<ref name=autogenerated1 /> [[File:Hagia Sophia Mars 2013.jpg|thumb|sinistra|Le [[Hagia Sophia]] esseva designate per le mathematicos [[Anthemio de Tralles]] e [[Isidoro de Mileto]].]] Inter le ultime grande mathematicos grec es [[Pappo de Alexandria]] (4e seculo p.Chr.). Ille es cognoscite pro su [[theorema de hexagone de Pappo|theorema de hexagone]] e [[theorema de centroide de Pappo|theorema de centroide]], assi como le [[configuration de Pappo]] e le [[grapho de Pappo]]. Su ''Collection'' es un fonte major de cognoscentia sur le mathematica grec proque le major parte de illo ha supervivite.<ref>{{Harv|Boyer|1991|loc="Revival and Decline of Greek Mathematics" pp. 183–90}}</ref> Pappo es considerate le ultime innovator major in le mathematica grec, con le travalio subsequente consistente principalmente de commentarios sur travalios anterior. Le prime femina mathematico registrate esseva [[Hypatia]] de Alexandria (350–415 p.Chr.), qui scribeva multe obras sur mathematica applicate. A causa de un disputa politic, le [[Christianismo in le Imperio Roman|communitate christian]] in Alexandria la faceva dispoliar publicamente e executar.<ref>{{Cite web|url=https://sourcebooks.fordham.edu/source/hypatia.asp|title=Internet History Sourcebooks Project|website=sourcebooks.fordham.edu}}</ref> Su morte es a vices prendite como le fin del era del mathematica grec alexandrin, ben que le travalio continuava in Athenas durante un altere seculo con figuras tal como [[Proclo]], [[Simplicio de Cilicia|Simplicio]] e [[Eutocio]].<ref>{{Harv|Boyer|1991|loc="Revival and Decline of Greek Mathematics" pp. 190–94}}</ref> Ben que Proclo e Simplicio esseva plus philosophos que mathematicos, lor commentarios sur obras anterior es fontes preciose sur le mathematica grec. Le clausura del [[Academia de Platon|Academia]] neoplatonic de Athenas per le imperator [[Justiniano]] in 529 p.Chr. es traditionalmente considerate como marcante le fin del era del mathematica grec, ben que le tradition grec continuava sin interruption in le [[Imperio Byzantin]] con mathematicos tal como [[Anthemio de Tralles]] e [[Isidoro de Mileto]], le architectos del [[Hagia Sophia]].<ref>{{Harv|Boyer|1991|loc="Revival and Decline of Greek Mathematics" p. 193}}</ref> Tamen, le mathematica byzantin consisteva principalmente de commentarios, con pauc in le via de innovation, e le centros de innovation mathematic se trovava in altere locos a iste tempore.<ref>{{Harv|Boyer|1991|loc="Revival and Decline of Greek Mathematics" p. 194}}</ref> == Roman == {{Vide anque|Abaco roman e Numeros roman}} [[File:Pythagorean.svg|thumb|sinistra|Le [[theorema de Pythagoras]]. Le [[pythagoricos]] es generalmente creditate con le prime prova del theorema.]] Le mathematica grec se refere al mathematica scripte in le [[lingua grec]] ab le tempore de [[Thales de Mileto]] (~600 a.Chr.) usque al clausura del [[Academia de Platon|Academia de Athenas]] in 529 p.Chr.<ref>Eves, Howard (1990). ''An Introduction to the History of Mathematics'', Saunders, {{ISBN|0-03-029558-0}}</ref> Le mathematicos grec viveva in citates spergite super tote le Mediterraneo oriental, ab Italia usque al Africa del Nord, sed esseva unite per cultura e lingua. Le mathematica grec del periodo sequente [[Alexandro le Magne]] es a vices appellate mathematica [[periodo hellenistic|hellenistic]].<ref>{{Harv|Boyer|1991|loc="The Age of Plato and Aristotle" p. 99}}</ref> Le mathematica grec esseva multo plus sophisticate que le mathematica que habeva essite disviluppate per culturas anterior. Tote le registrationes supervivente de mathematica pre-grec monstra le uso de [[raciocinio inductive]], es dicer, observationes repetite usate pro stabilir regulas empiric. Le mathematicos grec, per contrasto, usava [[raciocinio deductive]]. Le grecos usava le logica pro derivar conclusiones ab definitiones e axiomas, e usava [[rigor mathematic]] pro probar los.<ref>Bernal, Martin (2000). "Animadversions on the Origins of Western Science", pp. 72–83 in Michael H. Shank, ed. ''The Scientific Enterprise in Antiquity and the Middle Ages''. Chicago: University of Chicago Press, p. 75.</ref> On pensa que le mathematica grec comenciava con [[Thales de Mileto]] (c. 624–c. 546 a.Chr.) e [[Pythagoras de Samos]] (c. 582–c. 507 a.Chr.). Ben que le extension del influentia es disputate, illes probabilemente esseva inspirate per le [[mathematica egyptie]] e le [[mathematica babylonic]]. Secundo le legenda, Pythagoras viagiava a Egypto pro apprender mathematica, geometria, e astronomia ab sacerdotes egyptie. Thales usava le [[geometria]] pro solver problemas tal como calcular le altitude de [[pyramides]] e le distantia de naves ab le costa. Ille es creditate con le prime uso de raciocinio deductive applicate al geometria, per derivar quatro corollarios al [[theorema de Thales]]. Como resultato, ille ha essite salutate como le prime ver mathematico e le prime individuo cognoscite a qui un discoperta mathematic ha essite attribuite.<ref>{{Harv|Boyer|1991|loc="Ionia and the Pythagoreans" p. 43}}</ref> Pythagoras stabiliva le [[pythagoricos|Schola Pythagorean]], cuje doctrina esseva que le mathematica regeva le universo e cuje motto esseva "Tote es numero".<ref>{{Harv|Boyer|1991|loc="Ionia and the Pythagoreans" p. 49}}</ref> Esseva le pythagoricos qui creava le termino "mathematica", e con qui le studio del mathematica per se mesme comencia. Le pythagoricos es creditate con le prime prova del [[theorema de Pythagoras]],<ref>Eves, Howard (1990). ''An Introduction to the History of Mathematics'', Saunders, {{ISBN|0-03-029558-0}}.</ref> ben que le enunciation del theorema ha un longe historia, e con le prova del existentia de [[numeros irrational]].<ref>{{cite journal|title=The Discovery of Incommensurability by Hippasus of Metapontum|author=Kurt Von Fritz|journal=The Annals of Mathematics|year=1945}}</ref><ref>{{cite journal|title=The Pentagram and the Discovery of an Irrational Number|journal=The Two-Year College Mathematics Journal|author=Choike, James R. |year=1980|volume=11 |issue=5 |pages=312–316 |doi=10.2307/3026893 |jstor=3026893 }}</ref> Ben que ille esseva precedite per le babylonios, le indianos e le chineses,<ref name="Nature"/> le mathematico [[neopythagorismo|neopythagoric]] [[Nicomacho]] (60–120 p.Chr.) forniva un del plus antique [[tabula de multiplication|tabulas de multiplication]] greco-roman, dum le plus antique tabula de multiplication grec existente se trova in un tabletta de cera datate del 1e seculo p.Chr. (ora trovate in le [[British Museum]]).<ref>David E. Smith (1958), ''History of Mathematics, Volume I: General Survey of the History of Elementary Mathematics'', New York: Dover Publications (a reprint of the 1951 publication), {{ISBN|0-486-20429-4}}, pp. 58, 129.</ref> Le association del neopythagoricos con le invention occidental del tabula de multiplication es evidente in su nomine [[Medievo|medieval]] posterior: le ''mensa Pythagorica''.<ref>Smith, David E. (1958). ''History of Mathematics, Volume I: General Survey of the History of Elementary Mathematics'', New York: Dover Publications (a reprint of the 1951 publication), {{ISBN|0-486-20429-4}}, p. 129.</ref> [[Platon]] (428/427 a.Chr. – 348/347 a.Chr.) es importante in le historia del mathematica pro inspirar e guidar alteres.<ref>{{Harv|Boyer|1991|loc="The Age of Plato and Aristotle" p. 86}}</ref> Su [[Academia de Platon|Academia]], in [[Athenas]], deveniva le centro mathematic del mundo in le 4e seculo a.Chr., e esseva ab iste schola que le mathematicos principal del epoca, tal como [[Eudoxo de Cnido]] (c. 390 - c. 340 a.Chr.), veniva.<ref name="Boyer 1991 loc=The Age of Plato and Aristotle p. 88">{{Harv|Boyer|1991|loc="The Age of Plato and Aristotle" p. 88}}</ref> Platon anque discuteva le fundamentos del mathematica,<ref>{{cite web |last=Calian |first=George F. |year=2014 |url=http://www.nec.ro/pdfs/publications/odobleja/2013-2014/FLORIN%20GEORGE%20CALIAN.pdf |title=One, Two, Three… A Discussion on the Generation of Numbers |publisher=New Europe College |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151015233836/http://www.nec.ro/pdfs/publications/odobleja/2013-2014/FLORIN%20GEORGE%20CALIAN.pdf |archive-date=2015-10-15 |accessdate=2026-03-09 |archivedate=2015-10-15 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20151015233836/http://www.nec.ro/pdfs/publications/odobleja/2013-2014/FLORIN%20GEORGE%20CALIAN.pdf }}</ref> clarificava alicun del definitiones (p.ex. illo de un linea como "longitude sin latitude"). Eudoxo disviluppava le [[methodo de exhaustion]], un precursor del [[integral|integration]] moderne<ref>{{Harv|Boyer|1991|loc="The Age of Plato and Aristotle" p. 92}}</ref> e un theoria de rationes que evitava le problema de [[magnitudes incommensurabile]].<ref>{{Harv|Boyer|1991|loc="The Age of Plato and Aristotle" p. 93}}</ref> Le prime permitteva le calculationes de areas e volumines de figuras curvilinee,<ref>{{Harv|Boyer|1991|loc="The Age of Plato and Aristotle" p. 91}}</ref> dum le secunde habilitava geometros subsequente a facer avantiamentos significante in geometria. Ben que ille faceva nulle discoperta mathematic technic specific, [[Aristotele]] (384–322 a.Chr.) contribueva significantemente al disviluppamento del mathematica per poner le fundamentos del [[logica]].<ref>{{Harv|Boyer|1991|loc="The Age of Plato and Aristotle" p. 98}}</ref> [[File:P. Oxy. I 29.jpg|dextra|thumb|Un del plus antique fragmentos supervivente del ''Elementos'' de Euclide, trovate in [[Oxyrhyncho]] e datate de circa 100 p.Chr. Le diagrama accompania le Libro II, Proposition 5.<ref>{{cite web |url=https://www.math.ubc.ca/~cass/Euclid/papyrus/papyrus.html |title=One of the Oldest Extant Diagrams from Euclid |author=Bill Casselman |author-link=Bill Casselman (mathematician) |publisher=University of British Columbia |access-date=2008-09-26}}</ref>]] In le 3e seculo a.Chr., le centro principal de education e recerca mathematic esseva le [[Museo de Alexandria]].<ref>{{Harv|Boyer|1991|loc="Euclid of Alexandria" p. 100}}</ref> Esseva ibi que [[Euclide]] (circa 300 a.Chr.) inseniava, e scribeva le ''[[Elementos de Euclide|Elementos]]'', amplemente considerate le libro de texto le plus succedite e influente de tote le tempores.<ref name="Boyer 1991 loc=Euclid of Alexandria p. 119"/> Le ''Elementos'' introduceva [[rigor mathematic]] per medio del [[methodo axiomatic]] e es le exemplo le plus antique del formato ancora usate in mathematica hodie, illo de definition, axioma, theorema, e prova. Ben que le major parte del contento del ''Elementos'' esseva jam cognoscite, Euclide lo arrangiava in un sol structura logic coherente.<ref name="Boyer 1991 loc=Euclid of Alexandria p. 104">{{Harv|Boyer|1991|loc="Euclid of Alexandria" p. 104}}</ref> Le ''Elementos'' esseva cognoscite per tote le personas educate in le Occidente usque al medie del 20e seculo e su contento es ancora inseniate in classes de geometria hodie.<ref>Eves, Howard (1990). ''An Introduction to the History of Mathematics'', Saunders. {{ISBN|0-03-029558-0}} p. 141: "Nulle obra, excepte [[Le Biblia]], ha essite plus amplemente usate..."</ref> In addition al theoremas familiar del [[geometria euclidean]], le ''Elementos'' esseva intendite como un libro de texto introductori a tote le subjectos mathematic del tempore, tal como [[theoria de numeros]], [[algebra]] e [[geometria solide]],<ref name="Boyer 1991 loc=Euclid of Alexandria p. 104"/> includente provas que le radice quadrate de duo es irrational e que existe infinitemente multe numeros prime. Euclide anque [[Euclide#Altere obras|scribeva extensemente]] super altere subjectos, tal como [[sectiones conic]], [[optica]], [[geometria spheric]], e mechanica, sed solmente le medietate de su scriptos supervive.<ref>{{Harv|Boyer|1991|loc="Euclid of Alexandria" p. 102}}</ref> [[File:Archimedes pi.svg|thumb|sinistra|vertical=1.2|Archimedes usava le [[methodo de exhaustion]] pro approximar le valor de [[pi]].]] [[Archimedes]] (circa 287–212 a.Chr.) de [[Siracusa]], amplemente considerate le plus grande mathematico del antiquitate,<ref>{{Harv|Boyer|1991|loc="Archimedes of Syracuse" p. 120}}</ref> usava le [[methodo de exhaustion]] pro calcular le [[area]] sub le arco de un [[parabola]] con le [[serie (mathematica)|summation de un serie infinite]], in un maniera non multo differente del calculo moderne.<ref name="Boyer1991">{{Harv|Boyer|1991|loc="Archimedes of Syracuse" p. 130}}</ref> Ille anque monstrava que on poteva usar le methodo de exhaustion pro calcular le valor de π con tante precision quanto desirate, e obteneva le valor le plus accurate de π tunc cognoscite, {{nowrap|3+{{sfrac|10|71}} < π < 3+{{sfrac|10|70}}}}.<ref>{{Harv|Boyer|1991|loc="Archimedes of Syracuse" p. 126}}</ref> Ille anque studiava le [[spiral de Archimedes|spiral]] que porta su nomine, obteneva formulas pro le [[volumine]]s de [[superficie de revolution|superficies de revolution]] (paraboloide, ellipsoide, hyperboloide),<ref name="Boyer1991" /> e un ingeniose methodo de [[exponentiation]] pro exprimer numeros multo grande.<ref>{{Harv|Boyer|1991|loc="Archimedes of Syracuse" p. 125}}</ref> Ben que ille es anque cognoscite pro su contributiones al physica e plereque apparatos mechanic avantiate, Archimedes mesme dava multo plus valor al productos de su pensamento e principios mathematic general.<ref>{{Harv|Boyer|1991|loc="Archimedes of Syracuse" p. 121}}</ref> Ille considerava como su plus grande complimento su discoperta del area superficial e volumine de un sphera, lo que ille obteneva per probar que istos es 2/3 del area superficial e volumine de un cylindro circumscribente le sphera.<ref>{{Harv|Boyer|1991|loc="Archimedes of Syracuse" p. 137}}</ref> [[File:Conic sections 2.png|thumb|dextra|vertical=1.25|[[Apollonio de Perga]] faceva avantiamentos significante in le studio de [[sectiones conic]].]] [[Apollonio de Perga]] (circa 262–190 a.Chr.) faceva avantiamentos significante al studio de [[sectiones conic]], monstrante que on pote obtener tote le tres varietates de section conic per variar le angulo del plano que secca un cono de duple nappa.<ref>{{Harv|Boyer|1991|loc="Apollonius of Perga" p. 145}}</ref> Ille anque creava le terminologia in uso hodie pro sectiones conic, a saper [[parabola]] ("ponite juxta" o "comparation"), "ellipse" ("deficientia"), e "hyperbola" ("un jecto ultra").<ref>{{Harv|Boyer|1991|loc="Apollonius of Perga" p. 146}}</ref> Su obra ''Conicas'' es un del obras mathematic le plus cognoscite e preservate del antiquitate, e in illo ille deriva multe theoremas concernente sectiones conic que se provarea inestimabile pro mathematicos e astronomos posterior studiante le motion planetari, tal como Isaac Newton.<ref>{{Harv|Boyer|1991|loc="Apollonius of Perga" p. 152}}</ref> Ben que ni Apollonio ni necun altere mathematico grec faceva le salto al geometria de coordinatas, le tractamento de curvas per Apollonio es in certe manieras simile al tractamento moderne, e alicun de su obra sembla anticipar le disviluppamento del geometria analytic per Descartes circa 1800 annos plus tarde.<ref>{{Harv|Boyer|1991|loc="Apollonius of Perga" p. 156}}</ref> Circa le mesme tempore, [[Eratosthenes de Cyrene]] (circa 276–194 a.Chr.) concipeva le [[cribro de Eratosthenes]] pro trovar [[numeros prime]].<ref>{{Harv|Boyer|1991|loc="Greek Trigonometry and Mensuration" p. 161}}</ref> Le 3e seculo a.Chr. es generalmente considerate como le "Epocha de Oro" del mathematica grec, con avantiamentos in mathematica pur de hic in avante in declino relative.<ref name=autogenerated3>{{Harv|Boyer|1991|loc="Greek Trigonometry and Mensuration" p. 175}}</ref> Tamen, in le seculos que sequeva, avantiamentos significante esseva facite in mathematica applicate, plus notabilemente le [[trigonometria]], in grande parte pro responder al necessitates del astronomos.<ref name=autogenerated3 /> [[Hipparcho de Nicea]] (circa 190–120 a.Chr.) es considerate le fundador del trigonometria pro compilar le prime tabula trigonometric cognoscite, e a ille es anque debite le uso systematic del circulo de 360 grados.<ref>{{Harv|Boyer|1991|loc="Greek Trigonometry and Mensuration" p. 162}}</ref> [[Heron de Alexandria]] (circa 10–70 p.Chr.) es creditate con le [[formula de Heron]] pro trovar le area de un triangulo scalen e con esser le prime a recognoscer le possibilitate de numeros negative possedente radices quadrate.<ref>S.C. Roy. ''Complex numbers: lattice simulation and zeta function applications'', p. 1 [https://books.google.com/books?id=J-2BRbFa5IkC&dq=Heron+imaginary+numbers&pg=PA1]. Harwood Publishing, 2007, 131 paginas. {{ISBN|1-904275-25-7}}</ref> [[Menelao de Alexandria]] (circa 100 p.Chr.) esseva un pionero del [[trigonometria spheric]] per medio del [[theorema de Menelao]].<ref>{{Harv|Boyer|1991|loc="Greek Trigonometry and Mensuration" p. 163}}</ref> Le obra trigonometric le plus complete e influente del antiquitate es le ''[[Almagesto]]'' de [[Claudio Ptolemeo|Ptolemeo]] (circa 90–168 p.Chr.), un tractato astronomic historic cuje tabulas trigonometric esseva usate per astronomos durante le proxime mille annos.<ref>{{Harv|Boyer|1991|loc="Greek Trigonometry and Mensuration" p. 164}}</ref> Ptolemeo es anque creditate con le [[theorema de Ptolemeo]] pro derivar quantitates trigonometric, e le valor le plus accurate de π foras de China usque al periodo medieval, 3,1416.<ref>{{Harv|Boyer|1991|loc="Greek Trigonometry and Mensuration" p. 168}}</ref> [[File:Diophantus-cover.png|thumb|dextra|vertical|Pagina de titulo del edition de 1621 del ''Arithmetica'' de Diophanto, traducite in [[latino]] per [[Claude Gaspard Bachet de Méziriac]].]] Post un periodo de stagnation post Ptolemeo, le periodo inter 250 e 350 p.Chr. es a vices appellate le "Epocha de Argento" del mathematica grec.<ref>{{Harv|Boyer|1991|loc="Revival and Decline of Greek Mathematics" p. 178}}</ref> Durante iste periodo, [[Diophanto]] faceva avantiamentos significante in algebra, particularmente le [[equation indeterminate|analyse indeterminate]], que es anque cognoscite como "analyse diophantine".<ref>{{Harv|Boyer|1991|loc="Revival and Decline of Greek Mathematics" p. 180}}</ref> Le studio de [[equationes diophantine]] e [[approximationes diophantine]] es un area significante de recerca usque hodie. Su obra principal esseva le ''Arithmetica'', un collection de 150 problemas algebraic tractante de solutiones exacte a equationes determinate e indeterminate.<ref name=autogenerated1>{{Harv|Boyer|1991|loc="Revival and Decline of Greek Mathematics" p. 181}}</ref> Le ''Arithmetica'' habeva un influentia significante sur mathematicos posterior, tal como [[Pierre de Fermat]], qui arrivava a su famose [[ultime theorema de Fermat]] post essayar generalisar un problema que ille habeva legite in le ''Arithmetica'' (illo de divider un quadrato in duo quadratos).<ref>{{Harv|Boyer|1991|loc="Revival and Decline of Greek Mathematics" p. 183}}</ref> Diophanto anque faceva avantiamentos significante in notation, le ''Arithmetica'' essente le prime instantia de symbolismo algebraic e syncopation.<ref name=autogenerated1 /> [[File:Hagia Sophia Mars 2013.jpg|thumb|sinistra|Le [[Hagia Sophia]] esseva designate per le mathematicos [[Anthemio de Tralles]] e [[Isidoro de Mileto]].]] Inter le ultime grande mathematicos grec es [[Pappo de Alexandria]] (4e seculo p.Chr.). Ille es cognoscite pro su [[theorema de hexagone de Pappo|theorema de hexagone]] e [[theorema de centroide de Pappo|theorema de centroide]], assi como le [[configuration de Pappo]] e le [[grapho de Pappo]]. Su ''Collection'' es un fonte major de cognoscentia sur le mathematica grec proque le major parte de illo ha supervivite.<ref>{{Harv|Boyer|1991|loc="Revival and Decline of Greek Mathematics" pp. 183–90}}</ref> Pappo es considerate le ultime innovator major in le mathematica grec, con le travalio subsequente consistente principalmente de commentarios sur travalios anterior. Le prime femina mathematico registrate esseva [[Hypatia]] de Alexandria (350–415 p.Chr.), qui scribeva multe obras sur mathematica applicate. A causa de un disputa politic, le [[Christianismo in le Imperio Roman|communitate christian]] in Alexandria la faceva dispoliar publicamente e executar.<ref>{{Cite web|url=https://sourcebooks.fordham.edu/source/hypatia.asp|title=Internet History Sourcebooks Project|website=sourcebooks.fordham.edu}}</ref> Su morte es a vices prendite como le fin del era del mathematica grec alexandrin, ben que le travalio continuava in Athenas durante un altere seculo con figuras tal como [[Proclo]], [[Simplicio de Cilicia|Simplicio]] e [[Eutocio]].<ref>{{Harv|Boyer|1991|loc="Revival and Decline of Greek Mathematics" pp. 190–94}}</ref> Ben que Proclo e Simplicio esseva plus philosophos que mathematicos, lor commentarios sur obras anterior es fontes preciose sur le mathematica grec. Le clausura del [[Academia de Platon|Academia]] neoplatonic de Athenas per le imperator [[Justiniano]] in 529 p.Chr. es traditionalmente considerate como marcante le fin del era del mathematica grec, ben que le tradition grec continuava sin interruption in le [[Imperio Byzantin]] con mathematicos tal como [[Anthemio de Tralles]] e [[Isidoro de Mileto]], le architectos del [[Hagia Sophia]].<ref>{{Harv|Boyer|1991|loc="Revival and Decline of Greek Mathematics" p. 193}}</ref> Tamen, le mathematica byzantin consisteva principalmente de commentarios, con pauc in le via de innovation, e le centros de innovation mathematic se trovava in altere locos a iste tempore.<ref>{{Harv|Boyer|1991|loc="Revival and Decline of Greek Mathematics" p. 194}}</ref> == Chinese == [[File:Qinghuajian, Suan Biao.jpg|thumb|right|upright|Le [[Tsinghua Bamboo Slips]], continente le plus antique [[decimal]] tabula de multiplication del mundo, datate de 305 a.Chr. durante le periodo del [[Statos Combatte]]]] Un analyse del prime mathematica chinese ha demonstrate su developpamento unic comparate a altere partes del mundo, ducente le eruditos a assumer un developpamento completemente independente.<ref>{{Harv|Boyer|1991|loc="China and India" p. 201}}</ref> Le plus antique texto mathematic existente de China es le ''[[Zhoubi Suanjing]]'' (周髀算經), datate variemente inter 1200 a.Chr. e 100 a.Chr., ben que un data de circa 300 a.Chr. durante le [[Periodo del Statos Combatte]] pare rationabile.<ref name="Boyer 1991 loc=China and India p. 196">{{Harv|Boyer|1991|loc="China and India" p. 196}}</ref> Tamen, le [[Tsinghua Bamboo Slips]], continente le plus antique cognoscite [[decimal]] [[tabula de multiplication]] (ben que le antique babylonios habeva unes con un base de 60), es datate circa 305 a.Chr. e es forsan le plus antique supervivente texto mathematic de China.<ref name="Nature">{{cite journal | url =https://www.nature.com/news/ancient-times-table-hidden-in-chinese-bamboo-strips-1.14482| title =Ancient times table hidden in Chinese bamboo strips | journal =Nature |first=Jane|last=Qiu|author-link=Jane Qiu|date=7 January 2014| access-date =15 September 2014| doi =10.1038/nature.2014.14482 | s2cid =130132289 | doi-access =free}}</ref> [[File:Chounumerals.svg|thumb|left|[[Numerales de virgas de contar]]]] De nota particular es le uso in le mathematica chinese de un systema de notation positional decimal, le assi-nominate "numerales de virgas" in le quales cifras distincte esseva usate pro numeros inter 1 e 10, e cifras additional pro potentias de dece.<ref>{{Harvnb|Katz|2007|pp=194–99}}</ref> Assi, le numero 123 serea scribite usante le symbolo pro "1", sequite per le symbolo pro "100", postea le symbolo pro "2" sequite per le symbolo pro "10", sequite per le symbolo pro "3". Iste esseva le systema de numeros le plus avantiate in le mundo a ille tempore, apparentemente in uso plure seculos ante le era commun e multo ante le developpamento del systema de numerales indian.<ref>{{Harv|Boyer|1991|loc="China and India" p. 198}}</ref> [[Counting rods|Numerales de virgas]] permitteva le representation de numeros tan grande como on voleva e permitteva que calculos esseva executate sur le ''[[suanpan|suan pan]]'', o abaco chinese. Le data del invention del ''suan pan'' non es certe, sed le plus antique mention scripte data de 190 p.Chr., in le ''Notas Supplementari sur le Arte de Figuras'' de [[Xu Yue (mathematician)|Xu Yue]]. Le plus antique obra existente sur geometria in China veni del canon philosophic [[Mohism|mohist]] {{circa|330 a.Chr.}}, compilate per le sequaces de [[Mozi]] (470–390 a.Chr.). Le ''Mo Jing'' describeva varie aspectos de multe campos associate con le scientia physic, e forniva un parve numero de theoremas geometric tamben.<ref>{{Harv|Needham|Wang|1995|pp=91–92}}</ref> Illo defini etiam le conceptos de [[circumferentia]], [[diametro]], [[radio]], e [[volumine]].<ref>{{Harv|Needham|Wang|1995|p=94}}</ref> [[File:九章算術.gif|thumb|upright|right|''[[Le Novem Capitulos sur le Arte Mathematic]]'', un del plus antique supervivente textos mathematic de [[China]] (2e seculo p.Chr.).]] In 212 a.Chr., le Imperator [[Qin Shi Huang]] ordinava que tote le libros in le [[Imperio Qin]] altere que le officialmente sanctionate esseva comburite. Iste decreto non esseva universalmente obedite, sed como consequentia de iste ordine pauc es cognoscite sur le antique mathematica chinese ante iste data. Post le [[Combustion de libros e sepultura de eruditos|combustion de libros]] de 212 a.Chr., le [[dynastia Han]] (202 a.Chr.–220 p.Chr.) produceva obras de mathematica que presumibilemente expandeva sur obras que ora es perdite. Le plus importante de istes es ''[[Le Novem Capitulos sur le Arte Mathematic]]'', cuje titulo complet appareva verso 179 p.Chr., sed existeva in parte sub altere titulos previemente. Illo consiste de 246 problemas de parolas involvente agricultura, commercio, empleo de geometria pro calcular altitudes e rationes de dimension pro turres de [[pagoda chinese]], ingenieria, [[agrimensura]], e include material sur [[triangulo rectangulo|triangulos rectangule]].<ref name="Boyer 1991 loc=China and India p. 196"/> Illo creava le prova mathematic pro le [[theorema de Pythagoras]],<ref>{{Harv|Needham|Wang|1995|p=22}}</ref> e un formula mathematic pro le [[elimination gaussian]].<ref>{{Harv|Straffin|1998|p=164}}</ref> Le tractato etiam provide valores de [[Pi|π]],<ref name="Boyer 1991 loc=China and India p. 196"/> le quales le mathematicos chinese originalmente approximava como 3 usque quando [[Liu Xin (scholar)|Liu Xin]] (m. 23 p.Chr.) forniva un cifra de 3,1457 e subseguentemente [[Zhang Heng]] (78–139) approximava pi como 3,1724,<ref>{{Harv|Needham|Wang|1995|pp=99–100}}</ref> assi como 3,162 prendente le [[radice quadrate]] de 10.<ref>{{Harv|Berggren|Borwein|Borwein|2004|p=27}}</ref><ref>{{Harv|de Crespigny|2007|p=1050}}</ref> [[Liu Hui]] commentava sur le ''Novem Capitulos'' in le 3e seculo p.Chr. e [[Liu Hui's π algorithm|dava un valor de π]] accurate a 5 locos decimal (i.e. 3,14159).<ref name="Boyer 1991 loc=China and India p. 202">{{Harv|Boyer|1991|loc="China and India" p. 202}}</ref><ref>{{Harv|Needham|Wang|1995|pp=100–01}}</ref> Ben que plus un question de stamina computational que de intuition theoretic, in le 5e seculo p.Chr. [[Zu Chongzhi]] computava [[Milü|le valor de π]] a septe locos decimal (inter 3,1415926 e 3,1415927), lo que remaneva le valor le plus accurate de π pro quasi le proxime 1000 annos.<ref name="Boyer 1991 loc=China and India p. 202"/><ref>{{Harv|Berggren|Borwein|Borwein|2004|pp=20, 24–26}}</ref> Ille etiam stabiliva un methodo que plus tarde serea appellate [[principio de Cavalieri]] pro trovar le volumine de un [[sphera]].<ref>{{cite book |title=Calculus: Early Transcendentals |edition=3 |first1=Dennis G. |last1=Zill |first2=Scott |last2=Wright |first3=Warren S. |last3=Wright |publisher=Jones & Bartlett Learning |year=2009 |isbn=978-0-7637-5995-7 |page=xxvii |url=https://books.google.com/books?id=R3Hk4Uhb1Z0C}} [https://books.google.com/books?id=R3Hk4Uhb1Z0C&pg=PR27 Extract of p. 27] </ref> Le puncto culminante del mathematica chinese occurreva in le 13e seculo durante le secunde medietate del [[dynastia Song]] (960–1279), con le developpamento del algebra chinese. Le texto le plus importante de ille periodo es le ''[[Preciose Speculo del Quatro Elementos]]'' per [[Zhu Shijie]] (1249–1314), tractante le solution de equationes algebric simultanee de ordine superior usante un methodo simile al [[methodo de Horner]].<ref name="Boyer 1991 loc=China and India p. 202"/> Le ''Preciose Speculo'' contine etiam un diagrama del [[triangulo de Pascal]] con coefficientes de expansiones binomial usque al octave potentia, ben que ambes appare in obras chinese tan kora como 1100.<ref name="Boyer 1991 loc=China and India p. 205">{{Harv|Boyer|1991|loc="China and India" p. 205}}</ref> Le chineses faceva etiam uso del complexe diagrama combinatori cognoscite como le [[quadrato magic]] e [[Magic circle (mathematics)|circulos magic]], describite in tempores antique e perfectionate per [[Yang Hui]] (1238–1298 p.Chr.).<ref name="Boyer 1991 loc=China and India p. 205" /> Mesme post que le mathematica europee comenciava a florer durante le [[Renascentia]], le mathematicas europee e chinese esseva traditiones separate, con un production mathematic chinese significante in declino a partir del 13e seculo in avante. Missionarios [[Jesuita|jesuita]] como [[Matteo Ricci]] portava ideas mathematic de retro e a avante inter le duo culturas del 16e al 18e seculos, ben que a iste puncto multo plus ideas mathematic entrava in China que ne exiva.<ref name="Boyer 1991 loc=China and India p. 205"/> [[Mathematica japonese]], [[mathematica korean]], e [[mathematica vietnamese]] es traditionalmente vidite como proveniente del mathematica chinese e pertinente al [[Sphaera cultural de Asia Oriental]] basate sur le [[Confucianismo]].<ref>{{Harv|Volkov|2009|pp=153–56}}</ref> Le mathematicas korean e japonese esseva multo influentiate per le obras algebric producite durante le dynastia Song de China, dum le mathematica vietnamese esseva multo debitor a obras popular del [[dynastia Ming]] de China (1368–1644).<ref>{{Harv|Volkov|2009|pp=154–55}}</ref> Per exemplo, ben que le tractatos mathematic vietnamese esseva scripte o in [[Characteres chinese|characteres chinese]] o in le scriptura indigene vietnamese [[Chữ Nôm]], tote illos sequeva le formato chinese de presentar un collection de problemas con [[algorithmo]]s pro solver los, sequite per responsas numeric.<ref>{{Harv|Volkov|2009|pp=156–57}}</ref> Le mathematica in Vietnam e Corea esseva principalmente associate con le bureaucratia de corte professional de [[Historia del astronomia|mathematicos e astronomos]], dum in Japon illo esseva plus prevalente in le dominio del [[schola private|scholas private]].<ref>{{Harv|Volkov|2009|p=155}}</ref> == Indian == [[File:Bakhshali numerals 2.jpg|thumb|right|upright=1.5|Le numerales usate in le [[manuscrito de Bakhshali]], datate inter le 2e seculo a.Chr. e le 2e seculo p.Chr.]] [[File:Page from Lilavati, the first volume of Siddhānta Śiromaṇī. Use of the Pythagorean theorem in the corner.jpg|thumb|upright=1.5|Pagina de ''Lilavati'', le prime volumine de ''[[Siddhānta Śiromaṇī]]''. Uso del theorema de Pythagoras in le angulo. Edition de 1650]] Le civilisation le plus antique sur le subcontinente indian es le [[civilisation del Valle del Indo]] (secunde phase matur: 2600 a 1900 a.Chr.) que floriva in le bassino del [[flumine Indo]]. Lor citates esseva disponite con regularitate geometric, sed nulle documento mathematic cognoscite supervive de iste civilisation.<ref>{{Harv|Boyer|1991|loc="China and India" p. 206}}</ref> Le plus ancian registros mathematic existente de India es le [[Sulba Sutras]] (datate variemente inter le 8e seculo a.Chr. e le 2e seculo p.Chr.),<ref name="Boyer 1991 loc=China and India p. 207">{{Harv|Boyer|1991|loc="China and India" p. 207}}</ref> appendices a textos religiose que da regulas simple pro construer altares de varie formas, tal como quadratos, rectangulos, parallelogrammas, e alteres.<ref>{{Cite book |first=T.K. |last=Puttaswamy |chapter=The Accomplishments of Ancient Indian Mathematicians |pages=411–12 |title=Mathematics Across Cultures: The History of Non-western Mathematics |editor1-first=Helaine |editor1-last=Selin |editor1-link=Helaine Selin |editor2-first=Ubiratan |editor2-last=D'Ambrosio |editor2-link=Ubiratan D'Ambrosio |year=2000 |publisher=[[Springer Science+Business Media|Springer]] |isbn=978-1-4020-0260-1 }}</ref> Como in Egypto, le preoccupation con functiones del templo puncta a un origine del mathematica in rituales religiose.<ref name="Boyer 1991 loc=China and India p. 207"/> Le Sulba Sutras da bethodos pro construer un [[quadratura del circulo|circulo con approximatemente le mesme area que un quadrato date]], lo que implica plure differente approximationes del valor de π.<ref>{{cite journal |first=R.P. |last=Kulkarni |url=http://www.new.dli.ernet.in/rawdataupload/upload/insa/INSA_1/20005af9_32.pdf |title=The Value of π known to Śulbasūtras |archive-url=https://web.archive.org/web/20120206150545/http://www.new.dli.ernet.in/rawdataupload/upload/insa/INSA_1/20005af9_32.pdf |archive-date=2012-02-06 |journal=Indian Journal of History of Science |volume=13 |issue=1 |date=1978 |pages=32–41}}</ref><ref name="Indian_sulbasutras">{{cite web |first1=J.J. |last1=Connor |first2=E.F. |last2=Robertson |title=The Indian Sulbasutras |publisher=Univ. of St. Andrew, Scotland |url=http://www-groups.dcs.st-and.ac.uk/~history/HistTopics/Indian_sulbasutras.html}}</ref>{{efn|1=Le valores approximate pro π es 4 x (13/15)² (3.0044...), 25/8 (3.125), 900/289 (3.11418685...), 1156/361 (3.202216...), e 339/108 (3.1389)}} In plus, illos computa le [[radice quadrate]] de 2 a plure locos decimal, lista triples pythagoric, e da un enunciation del [[theorema de Pythagoras]].<ref name="Indian_sulbasutras"/> Tote iste resultatos es presente in le mathematica babylonic, indicante influentia mesopotamic.<ref name="Boyer 1991 loc=China and India p. 207"/> On non sape in qual mesura le Sulba Sutras influentiava mathematicos indian posterior. Como in China, il ha un manca de continuitate in le mathematica indian; avantiamentos significante es separate per longe periodos de inactivitate.<ref name="Boyer 1991 loc=China and India p. 207"/> [[Pāṇini]] (c. 5e seculo a.Chr.) formulava le regulas pro le [[grammatica sanskrite]].<ref>{{Cite journal | last=Bronkhorst | first=Johannes | author-link= Johannes Bronkhorst | title=Panini and Euclid: Reflections on Indian Geometry | url=https://archive.org/details/sim_journal-of-indian-philosophy_2001-04_29_1-2/page/43 | journal=Journal of Indian Philosophy |volume=29 |issue=1–2 | year=2001 | pages=43–80 | doi=10.1023/A:1017506118885 | s2cid=115779583 }}</ref> Su notation esseva simile al notation mathematic moderne, e usava metaregulas, [[Transformation (geometria)|transformationes]], e [[recursion]].<ref>{{Cite journal|last=Kadvany|first=John|date=2008-02-08|title=Positional Value and Linguistic Recursion|journal=Journal of Indian Philosophy|language=en|volume=35|issue=5–6|pages=487–520|doi=10.1007/s10781-007-9025-5|issn=0022-1791|citeseerx=10.1.1.565.2083|s2cid=52885600}}</ref> [[Pingala]] (approximatemente 3e a 1e seculos a.Chr.) in su tractato de [[prosodia]] usa un dispositivo correspondente a un [[systema numeral binari]].<ref>{{Cite book |last1=Sanchez |first1=Julio |last2=Canton |first2=Maria P. |title=Microcontroller programming : the microchip PIC |year=2007 |publisher=CRC Press |location=Boca Raton, Florida |isbn=978-0-8493-7189-9 |page=37 }}</ref><ref>Anglin, W. S. and J. Lambek (1995). ''The Heritage of Thales'', Springer, {{ISBN|0-387-94544-X}}</ref> Su discussion del [[combinatoria]] de [[metro (musica)|metros]] corresponde a un version elementari del [[theorema binomial]]. Le obra de Pingala contine anque le ideas de base del [[numeros de Fibonacci]] (nominate ''mātrāmeru'').<ref>{{cite journal | last1 = Hall | first1 = Rachel W. | year = 2008 | title = Math for poets and drummers | url = http://people.sju.edu/~rhall/mathforpoets.pdf | journal = Math Horizons | volume = 15 | issue = 3| pages = 10–11 | doi = 10.1080/10724117.2008.11974752 | s2cid = 3637061 }}</ref> Le proxime documentos mathematic significante de India post le ''Sulba Sutras'' es le ''Siddhantas'', tractatos astronomic del 4e e 5e seculos p.Chr. ([[periodo Gupta]]) que monstra forte influentia hellenistic.<ref>{{Harv|Boyer|1991|loc="China and India" p. 208}}</ref> Illos es significante proque illos contine le prime instantia de relationes trigonometric basate sur le medie-chorda, como es le caso in le trigonometria moderne, in loco del chorda complete, como esseva le caso in le trigonometria ptolemaic.<ref name=autogenerated2>{{Harv|Boyer|1991|loc="China and India" p. 209}}</ref> Per un serie de errores de traduction, le parolas "sinus" e "cosinus" deriva del sanskrito "jiya" e "kojiya".<ref name=autogenerated2 /> [[File:Yuktibhasa.svg|upright|left|thumb|Explication del [[lege del sinus]] in ''[[Yuktibhāṣā]]'']] Circa 500 p.Chr., [[Aryabhata]] scribeva le ''[[Aryabhatiya]]'', un volumine svelte, scribite in verso, intendite pro completar le regulas de calculation usate in astronomia e mensuration mathematic, ben que sin senso de logica o methodologia deductive.<ref>{{Harv|Boyer|1991|loc="China and India" p. 210}}</ref> Es in le ''Aryabhatiya'' que le systema decimal de valor de position appare pro le prime vice. Plure seculos plus tarde, le [[mathematica islamic|mathematico musulman]] [[Abu Rayhan Biruni]] describeva le ''Aryabhatiya'' como un "mixtura de calculos commun e crystallos costose".<ref>{{Harv|Boyer|1991|loc="China and India" p. 211}}</ref> In le 7e seculo, [[Brahmagupta]] identificava le [[theorema de Brahmagupta]], le [[identitate de Brahmagupta]] e le [[formula de Brahmagupta]], e pro le prime vice, in ''[[Brahmasphutasiddhanta|Brahma-sphuta-siddhanta]]'', ille explicava lucidemente le uso del [[0 (number)|zero]] como e un substituto de position e un [[digito decimal]], e explicava le [[systema numeral hindu-arabic]].<ref name="Boyer Siddhanta">{{cite book|last=Boyer|ref=none|author-link=Carl Benjamin Boyer|title=History of Mathematics|url=https://archive.org/details/historyofmathema00boye|url-access=registration|year=1991|chapter=The Arabic Hegemony|page=[https://archive.org/details/historyofmathema00boye/page/226 226]|publisher=Wiley |isbn=9780471543978|quote=Verso 766 nos apprende que un obra astronomico-mathematic, cognoscite per le arabes como le ''Sindhind'', esseva apportate a Bagdad ab India. On pensa generalmente que isto esseva le ''Brahmasphuta Siddhanta'', ben que illo poteva haber essite le ''Surya Siddhanata''. Alcun annos plus tarde, forsan circa 775, iste ''Siddhanata'' esseva traducite in arabe, e non multo postea (ca. 780) le ''[[Tetrabiblos]]'' astrologic de Ptolemeo esseva traducite in arabe ab le greco.}}</ref> Esseva ab un traduction de iste texto indian sur mathematica (c. 770) que mathematicos islamic esseva introducite a iste systema numeral, le qual illes adaptava como [[numerales arabic]]. Eruditos islamic portava le cognoscentia de iste systema de numeros a Europa verso le 12e seculo, e illo ha ora displaciate tote le ancian systemas de numeros in tote le mundo. Varie ensembles de symbolos es usate pro representar numeros in le systema numeral hindu-arabic, omnes del quales evolveva ab le [[numerales brahmi]]. Ciascun del circa un dozena de scripturas major de India ha su proprie glyphos numeral. In le 10e seculo, le commentario de [[Halayudha]] sur le obra de [[Pingala]] contine un studio del [[sequentia de Fibonacci]]<ref>{{Cite journal |last=Singh |first=Parmanand |date=1985-08-01 |title=The so-called fibonacci numbers in ancient and medieval India |url=https://dx.doi.org/10.1016/0315-0860%2885%2990021-7 |journal=Historia Mathematica |volume=12 |issue=3 |pages=229–244 |doi=10.1016/0315-0860(85)90021-7 |issn=0315-0860|url-access=subscription }}</ref> e del [[triangulo de Pascal]].<ref>{{Cite book |last=Ramasubramanian |first=K. |url=https://books.google.com/books?id=AEe9DwAAQBAJ&dq=Selected+Works+of+Radha+Charan+Gupta+on+History+of+Mathematics+pascal&pg=PA289 |title=Gaṇitānanda: Selected Works of Radha Charan Gupta on History of Mathematics |date=2019-11-08 |publisher=Springer Nature |isbn=978-981-13-1229-8 |language=en}}</ref> In le 12e seculo, [[Bhāskara II]], qui viveva in le sud de India, scribeva extensemente sur le cognoscentia mathematic de su tempore. In su obra astronomic, ille describeva resultatos que ha essite interpretate per eruditos posterior como semblante a methodos infinitesimal precoce. Su scriptos include ideas approximatemente equivalente a infinitesimales e un caso special del [[theorema del valor medie]] in interpolation inverse de sinus. Ille faceva anque contributiones significante al algebra, includente methodos pro solver equationes indeterminate del typo cognoscite plus tarde como equationes de Pell, le quales ille tractava usante proceduras cyclic tal como le methodo chakravāla.<ref name=stillwell>{{citation | year=2002 | title = Mathematics and its history | author-link1=John Stillwell | author1=John Stillwell | edition=2nd | publisher=Springer | isbn=978-0-387-95336-6 | pages=72–76 | url=https://books.google.com/books?id=WNjRrqTm62QC&pg=PA72}}</ref><ref>Plofker 2009 pp. 197–98; George Gheverghese Joseph, ''The Crest of the Peacock: Non-European Roots of Mathematics'', Penguin Books, London, 1991 pp. 298–300; Takao Hayashi, "Indian Mathematics", pp. 118–30 in ''Companion History of the History and Philosophy of the Mathematical Sciences'', ed. I. Grattan. Guinness, Johns Hopkins University Press, Baltimore and London, 1994, p. 126.</ref> In le 14e seculo, [[Narayana Pandita (mathematician)|Narayana Pandita]] completava su ''[[Ganita Kaumudi]]''.<ref>{{Cite web |title=Narayana - Biography |url=https://mathshistory.st-andrews.ac.uk/Biographies/Narayana/ |access-date=2022-10-03 |website=Maths History |language=en}}</ref> Anque in le 14e seculo, [[Madhava de Sangamagrama]], le fundator del [[Schola de Kerala de Astronomia e Mathematica|Schola de Mathematica de Kerala]], trovava le [[formula de Leibniz pro pi|serie de Madhava–Leibniz]] e obteneva de illo un [[Approximationes de π#Medievo|serie transformate]], cuje prime 21 terminos ille usava pro computar le valor de π como 3,14159265359. Madhava trovava anque [[serie de Gregory|le serie de Madhava-Gregory]] pro determinar le arctangente, le [[serie de potentia]] de Madhava-Newton pro determinar sinus e cosinus e [[serie de Taylor|le approximation de Taylor]] pro functiones de sinus e cosinus.<ref>Plofker 2009 pp. 217–53.</ref> In le 16e seculo, [[Jyesthadeva]] consolidava multe del disveloppamentos e theoremas del Schola de Kerala in le ''Yukti-bhāṣā''.<ref name="rajujournal"> {{cite journal| author1=Raju, C. K. | title=Computers, mathematics education, and the alternative epistemology of the calculus in the Yuktibhāṣā |url=https://ckraju.net/papers/Hawaii.pdf | journal=Philosophy East & West | volume=51 | issue=3 | date=2001 | pages=325–362 | doi=10.1353/pew.2001.0045 | s2cid=170341845 | access-date=2020-02-11 }} </ref><ref>Divakaran, P. P. (2007). "The first textbook of calculus: Yukti-bhāṣā", ''Journal of Indian Philosophy'' 35, pp. 417–33.</ref> On ha arguite que certe ideas de calculo como series infinite e series de Taylor de alcun functiones trigonometric esseva transmittite a Europa in le 16e seculo<ref name=":2" /> via missionarios [[jesuita]] e commerciantes qui esseva active circa le ancian porto de [[Muziris]] al epoca e, como resultato, influentiava directemente disveloppamentos europee posterior in analyse e calculo.<ref name=almeida>{{cite journal |last1 = Almeida|first1= D. F.|first2= J. K.|last2= John |first3= A.|last3= Zadorozhnyy |title = Keralese mathematics: its possible transmission to Europe and the consequential educational implications | journal = Journal of Natural Geometry |volume= 20 |year =2001 |pages=77–104 |issue=1 }}</ref> Tamen, altere eruditos argue que le Schola de Kerala non formulava un theoria systematic de [[derivata|differentiation]] e [[integral|integration]], e que il non ha alcun evidentia directe de lor resultatos essente transmittite foras de Kerala.<ref>{{Cite journal | last = Pingree | first = David | author-link = David Pingree | title = Hellenophilia versus the History of Science | url = https://archive.org/details/sim_isis_1992-12_83_4/page/554 | journal = Isis | volume = 83 | issue = 4 | pages = 554–563 |date=December 1992 | jstor = 234257 | doi = 10.1086/356288 | quote = Un exemplo que io pote dar vos se refere al demonstration del indian Mādhava, circa 1400 p.Chr., del series de potentia infinite de functiones trigonometric usante argumentos geometric e algebraic. Quando isto esseva describite pro le prime vice in anglese per Charles Whish, in le annos 1830, illo esseva proclamate como le discoperta del calculo per le indianos. Iste assertion e le complimentos de Mādhava esseva ignorate per le historiographos occidental, presumibilemente al initio proque illes non poteva admitter que un indiano discoperiva le calculo, sed plus tarde proque nemo legeva plus le ''Transactions of the Royal Asiatic Society'', in le qual le articulo de Whish esseva publicate. Le question resurgeva in le annos 1950, e ora nos ha le textos sanskrite correctemente editate, e nos comprende le modo ingeniose in que Mādhava derivava le series ''sin'' le calculo; sed multe historiographos ancora trova impossibile conciper le problema e su solution in terminos de altere cosa que le calculo e proclama que le calculo es lo que Mādhava trovava. In iste caso le elegantia e brillantia del mathematica de Mādhava es distortate dum illos es sepultate sub le solution mathematic currente a un problema al qual ille discoperiva un solution alternative e potente.| bibcode = 1992Isis...83..554P | s2cid = 68570164 }}</ref><ref>{{Cite journal | last = Bressoud | first = David | author-link = David Bressoud | title = Was Calculus Invented in India? | url = https://archive.org/details/sim_college-mathematics-journal_2002-01_33_1/page/n2 | journal = College Mathematics Journal | volume = 33 | issue = 1 | pages = 2–13 | year = 2002 | doi=10.2307/1558972| jstor = 1558972 }}</ref><ref>{{Cite journal | last = Plofker | first = Kim | author-link = Kim Plofker | title = The 'Error' in the Indian "Taylor Series Approximation" to the Sine | journal = Historia Mathematica | volume = 28 | issue = 4 | page = 293 |date=November 2001 | doi = 10.1006/hmat.2001.2331 | quote =Il non es inusual incontrar in discussiones de mathematica indian tal assertiones como que 'le concepto de differentiation esseva comprendite [in India] ab le tempore de Manjula (... in le 10e seculo)' [Joseph 1991, 300], o que 'nos pote considerar Madhava como le fundator del analyse mathematic' (Joseph 1991, 293), o que Bhaskara II pote pretender esser 'le precursor de Newton e Leibniz in le discoperta del principio del calculo differential' (Bag 1979, 294).... Le punctos de semblantia, particularmente inter le prime calculo europee e le obra de Kerala sur series de potentia, ha mesmo inspirate suggestiones de un possibile transmission de ideas mathematic ab le costa de Malabar in o post le 15e seculo al mundo erudite latin (p.ex., in (Bag 1979, 285))... On deberea considerar, tamen, que tal emphase sur le similitude del mathematica sanskrite (o malayalam) e latin risca de deminuer nostre capacitate de vider e comprender plenmente le prime. Parlar del 'discoperta indian del principio del calculo differential' obscura un pauc le facto que le technicas indian pro exprimer cambios in le Sinus per medio del Cosinus o vice versa, como in le exemplos que nos ha vidite, remaneva intra ille contexto trigonometric specific. Le 'principio' differential non esseva generalisate a functiones arbitrari – de facto, le notion explicite de un function arbitrari, sin mentionar illo de su derivata o un algorithmo pro prender le derivata, es irrelevante hic| doi-access = free }}</ref><ref>{{Cite journal | last = Katz | first = Victor J. | title = Ideas of Calculus in Islam and India | journal = Mathematics Magazine | volume = 68 | issue = 3 | pages = 163–74 |date=June 1995 | url = https://www2.kenyon.edu/Depts/Math/Aydin/Teach/Fall12/128/CalcIslamIndia.pdf | jstor = 2691411 | doi=10.2307/2691411 }}</ref> == Imperios islamic == {{AP|Mathematica in le medievo Islamic}} {{Vide anque|Historia del systema de numeration hindu-arabe}} {{AP|Mathematica in le Islam medieval}} {{Vide etiam|Historia del systema de numeration hindu-arabic}} [[File:Image-Al-Kitāb al-muḫtaṣar fī ḥisāb al-ğabr wa-l-muqābala.jpg|thumb|Pagina de ''[[Le Libro Compendiose super le Calculation per Completamento e Balanciamento]]'' per [[Muhammad ibn Mūsā al-Khwārizmī]] (c.&nbsp;820 p.Chr.)]] Le [[Caliphato|Imperio Islamic]] establite a trans le [[Oriente Proxime]], [[Asia Central]], [[Africa del Nord]], [[Peninsula Iberic|Iberia]], e in partes de [[Historia de India|India]] in le 8e seculo faceva contributiones significante al mathematica. Ben que le majoritate del textos islamic sur le mathematica esseva scripte in [[Lingua arabe|arabe]], illos non esseva omnes scripte per [[Arabe]]s, post que multo como le stato del greco in le mundo hellenistic, le arabe esseva usate como le lingua scripte de eruditos non-arabe in tote le mundo islamic de ille tempore.<ref>Abdel Haleem, Muhammad A. S. "The Semitic Languages", https://doi.org/10.1515/9783110251586.811, "Le arabe deveniva le lingua del erudition in scientia e philosophia in le 9e seculo quando le ‘movimento de traduction’ videva un travalio concertate sur traductiones de textos medical, philosophic e scientific grec, indian, persian e chinese", p. 811.</ref> In le 9e seculo, le mathematico persian [[Muḥammad ibn Mūsā al-Khwārizmī]] scribeva un libro importante sur le [[Numeros hindu-arabic]] e un altere sur methodos pro solver equationes. Su libro ''Sur le Calculation con Numeros Hindu'', scripte circa 825, insimul con le obra de [[Al-Kindi]], esseva instrumental in diffunder le [[Mathematica indian]] e le [[Systema de numeration hindu-arabic|numeros indian]] al Occidente. Le parola ''[[algorithmo]]'' es derivate del latinisation de su nomine, Algoritmi, e le parola ''algebra'' del titulo de un de su obras, ''[[Le Libro Compendiose super le Calculation per Completamento e Balanciamento|Al-Kitāb al-mukhtaṣar fī hīsāb al-ğabr wa’l-muqābala]]'' (''Le Libro Compendiose super le Calculation per Completamento e Balanciamento''). Ille dava un explication exhaustive pro le solution algebraic de equationes quadratic con radices positive,<ref>{{Harv|Boyer|1991|loc="Le hegemonia arabe" p. 230}} "Le sex casos de equationes date supra exhauri tote le possibilitates pro equationes linear e quadratic que ha radices positive. Tan systematic e exhaustive esseva le exposition de al-Khwārizmī que su lectores debeva haber habite pauc difficultate in maestrar le solutiones."</ref> e ille esseva le prime a inseniar algebra in un [[Algebra elementari|forma elementari]] e pro su proprie merito.<ref>Gandz e Saloman (1936). "Le fontes del algebra de Khwarizmi", ''Osiris'' i, pp. 263–77: "In un senso, Khwarizmi ha plus derecto a esser appellate 'le patre del algebra' que Diophanto proque Khwarizmi es le prime a inseniar algebra in un forma elementari e pro su proprie merito, Diophanto se occupa primarimente del theoria del numeros".</ref> Ille etiam discuteva le methodo fundamental de "[[Reduction (mathematica)|reduction]]" e "balanciamento", referente se al transposition de terminos subtrahite al altere latere de un equation, es dicer, le cancellation de terminos simile in lateres opposite del equation. Iste es le operation que al-Khwārizmī describeva originalmente como ''al-jabr''.<ref name=Boyer-229>{{Harv|Boyer|1991|loc="Le hegemonia arabe" p. 229}} "Il non es certe exactemente lo que le terminos ''al-jabr'' e ''muqabalah'' significa, sed le interpretation usual es simile a illo implicate in le traduction supra. Le parola ''al-jabr'' presumibilemente significava alique como 'restauration' o 'completamento' e pare referer se al transposition de terminos subtrahite al altere latere de un equation; le parola ''muqabalah'' se dice referer se a 'reduction' o 'balanciamento' – es dicer, le cancellation de terminos simile in lateres opposite del equation."</ref> Su algebra etiam non se occupava plus "de un serie de problemas a resolver, sed de un [[Scriptura expositive|exposition]] que comencia con terminos primitive in le quales le combinationes debe dar tote le prototypicos possibile pro equationes, que de ora in avante constitue explicitemente le ver objecto de studio." Ille etiam studeva un equation pro su proprie merito e "de un maniera generic, in tanto que illo non emerge simplemente in le curso del solution de un problema, sed es specificamente appellate pro definir un classe infinite de problemas."<ref name=Rashed-Armstrong>{{Cite book | last1=Rashed | first1=R. | last2=Armstrong | first2=Angela | year=1994 | title=Le developpamento del mathematica arabe | publisher=[[Springer Science+Business Media|Springer]] | isbn=978-0-7923-2565-9 | oclc=29181926 | pages=11–12}}</ref> In Egypto, [[Abu Kamil]] extendeva le algebra al insimul del [[Numeros irrational|numeros irrational]], acceptante radices quadrate e radices quarte como solutiones e coefficientes de equationes quadratic. Ille etiam developpava technicas usate pro solver tres equationes simultanee non-linear con tres variabiles incognite. Un characteristica unic de su obras esseva le tentativa de trovar tote le solutiones possibile a alicun de su problemas, includente un ubi ille trovava 2676 solutiones.<ref name="HSTM">{{Cite encyclopedia | publisher = Springer| pages = 4–5| last = Sesiano| first = Jacques| title = Abū Kāmil | encyclopedia = Encyclopaedia del historia del scientia, technologia, e medicina in culturas non-occidental| year= 1997}}</ref> Su obras formava un fundamento importante pro le developpamento del algebra e influentiava mathematicos posterior, tal como al-Karaji e Fibonacci. Developpamentos ulterior in algebra esseva facite per [[Al-Karaji]] in su tractato ''al-Fakhri'', ubi ille extende le methodologia pro incorporar potentias integre e radices integre de quantitates incognite. Alique proxime a un [[Demonstration mathematic|demonstration]] per [[induction mathematic]] appare in un libro scripte per Al-Karaji circa 1000 p.Chr., qui lo usava pro provar le [[theorema binomial]], le [[triangulo de Pascal]], e le summa de [[Cubo (algebra)|cubos]] integre.<ref>{{Harv|Katz|1998|loc=pp. 255–59}}</ref> Le [[historico]] del mathematica, F. Woepcke,<ref>Woepcke, F. (1853). ''Extrait du Fakhri, traité d'Algèbre par Abou Bekr Mohammed Ben Alhacan Alkarkhi''. [[Paris]].</ref> laudava Al-Karaji pro esser "le prime qui introduceva le [[theoria]] del [[calculo]] [[algebraic]]." Etiam in le 10e seculo, [[Abul Wafa]] traduceva le obras de [[Diophanto]] in arabe. [[Ibn al-Haytham]] esseva le prime mathematico a derivar le formula pro le summa del quarte potentias, usante un methodo que es facilemente generalisabile pro determinar le formula general pro le summa de omne potentias integre. Ille effectuava un integration pro trovar le volumine de un [[paraboloide]], e esseva capace de generalisar su resultato pro le integrales de [[polynomio]]s usque al [[Polynomio quartic|quarte grado]]. Ille assi arrivava proxime a trovar un formula general pro le integrales de polynomios, sed ille non se occupava de alcun polynomio plus alte que le quarte grado.<ref name=Katz>{{cite journal | last1 = Katz | first1 = Victor J. | year = 1995 | title = Ideas de calculo in le Islam e India | url = https://archive.org/details/sim_mathematics-magazine_1995-06_68_3/page/163 | journal = Mathematics Magazine | volume = 68 | issue = 3| pages = 163–74 | doi=10.2307/2691411| jstor = 2691411 }}</ref> Al fin del 11e seculo, [[Omar Khayyam]] scribeva ''Discussiones del Difficultates in Euclide'', un libro sur lo que ille percipiva como defectos in le ''[[Elementos de Euclide|Elementos]]'' de Euclide, specialmente le [[postulato de parallelas]]. Ille esseva etiam le prime a trovar le solution geometric general pro [[Equation cubic|equationes cubic]]. Ille esseva etiam multo influente in le [[reforma del calendario]].<ref>{{Cite journal|last=Alam|first=S|year=2015|title=Mathematica pro omnes e pro sempre|url=https://www.iisrr.in/mainsite/wp-content/uploads/2015/01/IISRR-IJR-1-Mathematics-for-All-...-Syed-Samsul-Alam.pdf|journal=Indian Institute of Social Reform & Research International Journal of Research}}</ref> In le 13e seculo, [[Nasir al-Din Tusi]] (Nasireddin) faceva avantiamentos in [[trigonometria spheric]]. Ille etiam scribeva un obra influente sur le [[postulato de parallelas]] de Euclide. In le 15e seculo, [[Ghiyath al-Kashi]] computava le valor de π usque al 16-te loco decimal. Kashi etiam habeva un algorithmo pro calcular radices ''n''-esime, lo que esseva un caso special del methodos date multe seculos plus tarde per [[Paolo Ruffini (mathematico)|Ruffini]] e [[William George Horner|Horner]]. Altere complimentos de mathematicos musulman durante iste periodo include le addition del notation del [[puncto decimal]] al [[numeros arabic]], le discoperta de tote le [[function trigonometric|functiones trigonometric]] moderne ultra le sino, le introduction de [[cryptanalyse]] e [[analyse de frequentia]] per [[al-Kindi]], le disveloppamento de [[geometria analytic]] per [[Ibn al-Haytham]], le comenciamento de [[geometria algebraic]] per [[Omar Khayyam]] e le disveloppamento de un [[notation mathematic|notation algebraic]] per [[Abū al-Hasan ibn Alī al-Qalasādī|al-Qalasādī]].<ref name=Qalasadi>{{MacTutor Biography|id=Al-Qalasadi|title= Abu'l Hasan ibn Ali al Qalasadi}}</ref> Durante le tempore del [[Imperio Ottoman]] e [[Imperio Safavide]] ab le 15e seculo, le disveloppamento de mathematica islamic deveniva stagnante. == Maya == [[File:Maya Hieroglyphs Fig 40.jpg|thumb|Le [[numerales maya]] pro le numeros de 1 a 19, scripte in le [[scriptura maya]]]] In le [[Americas precolumbian]], le [[civilisation maya]] que floriva in [[Mexico]] e [[America Central]] durante le prime millennio p.Chr. developpava un tradition unic de mathematica que, debite a su isolation geographic, esseva completemente independente del mathematicas existente europee, egyptie, e asian.<ref name="Goodman 2016 p121">{{Harv|Goodman|2016|p=121}}</ref> Le [[numerales maya]] usava un [[Radix|base]] de vinti, le systema [[vigesimal]], in loco de un base de dece que forma le base del systema [[decimal]] usate per le majoritate del culturas moderne.<ref name="Goodman 2016 p121"/> Le mayas usava le mathematica pro crear le [[calendario maya]] assi como pro predicer phenomenos astronomic in lor native [[astronomia maya]].<ref name="Goodman 2016 p121"/> Ben que le concepto de [[zero]] debeva esser inferite in le mathematica de multe culturas contemporanee, le mayas developpava un symbolo standard pro illo.<ref name="Goodman 2016 p121"/> == Europee medieval == {{Vide etiam|Traductiones latin del seculo XII}} Le interesse europee medieval in le mathematica esseva motivate per preoccupationes multo differente de illos del mathematicos moderne. Un elemento determinante esseva le credentia que le mathematica forniva le clave pro comprender le ordine create del natura, frequentemente justificate per le ''[[Timaeus (dialogo)|Timaeus]]'' de [[Platon]] e le passage biblic (in le ''[[Libro del Sapientia]]'') que Deo habeva ''ordinate tote le cosas in mesura, e numero, e peso''.<ref>''Sapientia'', 11:20</ref> [[Boethio]] forniva un loco pro le mathematica in le curriculo in le 6e seculo quando ille creava le termino ''[[quadrivium]]'' pro describer le studio de arithmetica, geometria, astronomia, e musica. Ille scribeva ''De institutione arithmetica'', un traduction libere ex le greco del ''Introduction al Arithmetica'' de [[Nicomacho]]; ''De institutione musica'', anque derivate de fontes grec; e un serie de excerptos del ''Elementos'' de Euclide. Su operas esseva theoretic, plus tosto que practic, e esseva le base del studio mathematic usque al recuperation del operas mathematic grec e arabe.<ref>Caldwell, John (1981). "The ''De Institutione Arithmetica'' and the ''De Institutione Musica''", pp. 135–54 in [[Margaret Gibson (historian)|Margaret Gibson]], ed., ''Boethius: His Life, Thought, and Influence,'' (Oxford: Basil Blackwell).</ref><ref>Folkerts, Menso (1970). ''"Boethius" Geometrie II'', Wiesbaden: Franz Steiner Verlag.</ref> In le 12e seculo, eruditos europee viagiava a Espania e Sicilia [[Traductiones latin del seculo XII|cercante textos scientific arabe]], incluse le ''[[Libro Compendiose super le Calculo per Completamento e Balanciamento]]'' de [[al-Khwārizmī]], traducite in latino per [[Robert de Chester]], e le texto complete del ''Elementos'' de Euclide, traducite in varie versiones per [[Adelard de Bath]], [[Herman de Carinthia]], e [[Gerard de Cremona]].<ref>[[Marie-Thérèse d'Alverny]], "Translations and Translators", pp. 421–62 in Robert L. Benson and Giles Constable, ''Renaissance and Renewal in the Twelfth Century'', (Cambridge: Harvard University Press, 1982).</ref><ref>Beaujouan, Guy. "The Transformation of the Quadrivium", pp. 463–87 in Robert L. Benson and Giles Constable, ''Renaissance and Renewal in the Twelfth Century''. Cambridge: Harvard University Press, 1982.</ref> Iste e altere nove fontes scintillava un renovation del mathematica. Leonardo de Pisa, ora cognoscite como [[Fibonacci]], apprendeva per hasardo super le [[numeros hindu-arabe]] in un viage a lo que es ora [[Béjaïa]], [[Algeria]] con su patre mercante. (Europa usava ancora [[numeros roman]].) Ibi, ille observava un systema de [[arithmetica]] (specificamente [[algorismo]]) que, debite al [[notation positional]] del numeros hindu-arabe, esseva multo plus efficiente e facilitava grandemente le commercio. Leonardo scribeva ''[[Liber Abaci]]'' in 1202 (actualisate in 1254) introducente le technica in Europa e initiante un longe periodo de popularisation de illo. Le libro anque apportava a Europa lo que es ora cognoscite como le [[sequentia de Fibonacci]] (cognoscite per mathematicos indian durante centos de annos ante illo)<ref>Singh, Parmanand (1985). "The So-called Fibonacci numbers in ancient and medieval India", Historia Mathematica, 12 (3): 229–44, doi:10.1016/0315-0860(85)90021-7</ref> que Fibonacci usava como un exemplo non remarcabile. Le 14e seculo videva le developpamento de nove conceptos mathematic pro investigar un ample gamma de problemas.<ref>Grant, Edward and John E. Murdoch, eds. (1987). ''Mathematics and Its Applications to Science and Natural Philosophy in the Middle Ages''. Cambridge: Cambridge University Press. {{ISBN|0-521-32260-X}}.</ref> Un contribution importante esseva le developpamento del mathematica del motion local. [[Thomas Bradwardine]] proponeva que le velocitate (V) cresce in proportion arithmetic a mesura que le ration de fortia (F) a resistentia (R) cresce in proportion geometric. Bradwardine exprimeva isto per un serie de exemplos specific, ma ben que le logarithmo non habeva ancora essite concipite, nos pote exprimer su conclusion anachronisticamente scribente: V = log (F/R).<ref>Clagett, Marshall (1961). ''The Science of Mechanics in the Middle Ages''. Madison: University of Wisconsin Press, pp. 421–40.</ref> Le analyse de Bradwardine es un exemplo de transferer un technica mathematic usate per [[al-Kindi]] e [[Arnald de Villanova]] pro quantificar le natura de medicinas composite a un problema physic differente.<ref>Murdoch, John E. (1969). "''Mathesis in Philosophiam Scholasticam Introducta:'' The Rise and Development of the Application of Mathematics in Fourteenth Century Philosophy and Theology", in ''Arts libéraux et philosophie au Moyen Âge'' (Montréal: Institut d'Études Médiévales), pp. 224–27.</ref> [[File:Oresme.jpg|thumb|[[Nicole Oresme]] (1323–82), monstrate in iste [[manuscrito illuminate]] contemporanee con un [[sphera armillar]], esseva le prime a offerer un prova mathematic pro le [[serie divergente|divergentia]] del [[serie harmonic (mathematica)|serie harmonic]].<ref>{{citation|title=The Math Book: From Pythagoras to the 57th Dimension, 250 Milestones in the History of Mathematics|first=Clifford A.|last=Pickover|author-link=Clifford A. Pickover|publisher=Sterling Publishing Company, Inc.|year=2009|isbn=978-1-4027-5796-9|page=104|url=https://books.google.com/books?id=JrslMKTgSZwC&pg=PA104|quotation=Nicole Oresme ... esseva le prime a probar le divergentia del serie harmonic (c. 1350). Su resultatos esseva perdite durante plure seculos, e le resultato esseva probate de novo per le mathematico italiano [[Pietro Mengoli]] in 1647 e per le mathematico suisse [[Johann Bernoulli]] in 1687.}}</ref>]] Un del [[Calculatores de Oxford]] del 14e seculo, [[William de Heytesbury]], mancante de [[calculo differential]] e del concepto de [[limite de un function|limites]], proponeva mesurar le velocitate instantanee "per le sentiero que ''esserea'' describite per [un corpore] ''si''... illo se moverea uniformemente al mesme grado de velocitate con le qual illo se move in ille instante date".<ref>Clagett, Marshall (1961). ''The Science of Mechanics in the Middle Ages''. Madison: University of Wisconsin Press, pp. 210, 214–15, 236.</ref> Heytesbury e alteres determinava mathematicamente le distantia percurrite per un corpore submittite a un motion uniformemente accelerate (hodie solvite per integration), affirmante que "un corpore movente que acquire o perde uniformemente ille incremento [de velocitate] percurrera in alicun tempore date un [distantia] completemente equal a illo que illo percurrerea si illo se moverea continuemente durante le mesme tempore con le grado medie [de velocitate]".<ref>Clagett, Marshall (1961). ''The Science of Mechanics in the Middle Ages''. Madison: University of Wisconsin Press, p. 284.</ref> [[Nicole Oresme]] al [[Universitate de Paris]] e le italiano [[Giovanni di Casali]] forniva independentemente demonstrationes graphic de iste relation, asserente que le area sub le linea que depinge le acceleration constante representava le distantia total percurrite.<ref>Clagett, Marshall (1961) ''The Science of Mechanics in the Middle Ages''. Madison: University of Wisconsin Press, pp. 332–45, 382–91.</ref> In un commentario mathematic posterior super le ''Elementos'' de Euclide, Oresme faceva un analyse general plus detaliate in le qual ille demonstrava que un corpore acquirera in cata incremento successive de tempore un incremento de qualcunque qualitate que cresce como le numeros impare. Post que Euclide habeva demonstrate que le summa del numeros impare es le numeros quadrate, le qualitate total acquirite per le corpore cresce como le quadrato del tempore.<ref>Oresme, Nicole. "Questions on the ''Geometry'' of Euclid" Q. 14, pp. 560–65, in Marshall Clagett, ed., ''Nicole Oresme and the Medieval Geometry of Qualities and Motions''. Madison: University of Wisconsin Press, 1968.</ref> == Renascentia == {{plus|Mathematica e arte}} Durante le [[Renascentia]], le developpamento del mathematica e del [[contabilitate]] esseva interligate.<ref>Heeffer, Albrecht: ''On the curious historical coincidence of algebra and double-entry bookkeeping'', Foundations of the Formal Sciences, [[Universitate de Ghent]], novembre 2009, p. 7 [http://logica.ugent.be/albrecht/thesis/FOTFS2008-Heeffer.pdf]</ref> Ben que il non ha un relation directe inter algebra e contabilitate, le inseniamento del materias e le libros publicate esseva frequentemente destinate al filios de commerciantes qui esseva inviate a scholas de calculo (in [[Flandra]] e [[Germania]]) o [[schola de abaco|scholas de abaco]] (cognoscite como ''abbaco'' in Italia), ubi illes apprendeva le habilitates utile pro le negotio e le commercio. Probabilemente il non ha necessitate de algebra pro realisar operationes de [[contabilitate]], sed pro complexe operationes de excambio o le calculo de [[interesse composite]], un cognoscentia basic de arithmetica esseva obligatori e le cognoscentia de algebra esseva multo utile. [[Piero della Francesca]] (c. 1415–1492) scribeva libros super [[geometria solide]] e [[Perspectiva (graphic)|perspectiva linear]], includente ''[[De Prospectiva Pingendi]] (Super le perspectiva pro le pictura)'', ''Trattato d’Abaco (Tractato del abaco)'', e ''[[De quinque corporibus regularibus]] (Super le cinque solidos regular)''.<ref>della Francesca, Piero (1942). ''De Prospectiva Pingendi'', ed. G. Nicco Fasola, 2 vols., Florentia.</ref><ref>della Francesca, Piero. ''Trattato d'Abaco'', ed. G. Arrighi, Pisa (1970).</ref><ref>della Francesca, Piero (1916). ''L'opera "De corporibus regularibus" di Pietro Franceschi detto della Francesca usurpata da Fra Luca Pacioli'', ed. G. Mancini, Roma.</ref> [[File:Pacioli.jpg|thumb|left|''[[Portrait de Luca Pacioli]]'', un pictura traditionalmente attribuite a [[Jacopo de' Barbari]], 1495, ([[Museo di Capodimonte]]).]] Le ''[[Summa de arithmetica|Summa de Arithmetica, Geometria, Proportioni et Proportionalità]]'' de [[Luca Pacioli]] (italiano: "Revision de [[arithmetica]], [[geometria]], [[ration]] e [[Proportionalitate (mathematica)|proportionalitate]]") esseva imprimite e publicate pro le prime vice in [[Venetia]] in 1494. Illo includeva un tractato de 27 paginas super contabilitate, ''"Particularis de Computis et Scripturis"'' (italiano: "Detalios de calculo e registration"). Illo esseva scribite primarimente pro, e vendite principalmente a, commerciantes qui usava le libro como un texto de referentia, como un fonte de placer per le [[enigmas mathematic]] que illo contineva, e pro adjutar le education de lor filios.<ref>Sangster, Alan; Greg Stoner & Patricia McCarthy: [http://eprints.mdx.ac.uk/3201/1/final_final_proof_Market_paper_050308.pdf "The market for Luca Pacioli’s Summa Arithmetica"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180126012523/http://eprints.mdx.ac.uk/3201/1/final_final_proof_Market_paper_050308.pdf |date=2018-01-26 }} (Accounting, Business & Financial History Conference, Cardiff, septembre 2007) pp. 1–2.</ref> In ''Summa Arithmetica'', Pacioli introduceva symbolos pro [[plus e minus]] pro le prime vice in un libro imprimite, symbolos que deveniva notation standard in le mathematica del Renascentia italian. ''Summa Arithmetica'' esseva etiam le prime libro cognoscite imprimite in Italia que contineva algebra. Pacioli obteneva multe de su ideas de Piero della Francesca, a qui ille plagiava. In Italia, durante le prime medietate del 16e seculo, [[Scipione del Ferro]] e [[Niccolò Fontana Tartaglia]] discoperiva solutiones pro [[equation cubic|equationes cubic]]. [[Gerolamo Cardano]] publicava los in su libro de 1545 ''[[Ars Magna (Gerolamo Cardano)|Ars Magna]]'', insimul con un solution pro le [[equation quartic|equationes quartic]], discoperite per su studente [[Lodovico Ferrari]]. In 1572 [[Rafael Bombelli]] publicava su ''L'Algebra'' in le qual ille monstrava como tractar le [[numero imaginari|quantitates imaginari]] que poteva apparer in le formula de Cardano pro solver equationes cubic. ''[[De Thiende]]'' ('le arte del decimas') de [[Simon Stevin]], publicate pro le prime vice in nederlandese in 1585, contineva le prime tractamento systematic de [[notation decimal]] in Europa, lo que influentiava tote le travalio posterior super le [[systema de numeros real]].<ref>[[Roshdi Rashed]] (1996) ''Encyclopedia of the History of Arabic Science'', capitulo 10: Numeration and Arithmetic, pagina 315, [[Routledge]] {{doi|10.4324/9780203403600}}</ref><ref name="GS35">{{Cite journal |last=Sarton |first=George |date=1935 |title=The First Explanation of Decimal Fractions and Measures (1585). Together with a History of the Decimal Idea and a Facsimile (No. XVII) of Stevin's Disme |url=https://www.jstor.org/stable/225223 |journal=Isis |volume=23 |issue=1 |pages=153–244 |doi=10.1086/346940 |jstor=225223 |s2cid=143395001 |issn=0021-1753}}</ref> Impellite per le demandas de navigation e le necessitate crescente de mappas accurate de grande areas, le [[trigonometria]] cresceva usque a devenir un branca major del mathematica. [[Bartholomaeus Pitiscus]] esseva le prime a usar le parola, publicante su ''Trigonometria'' in 1595. Le tabula de sinus e cosinus de Regiomontanus esseva publicate in 1533.<ref>{{cite book | last = Grattan-Guinness | first = Ivor | year = 1997 | title = The Rainbow of Mathematics: A History of the Mathematical Sciences | url = https://archive.org/details/rainbowofmathema0000grat | publisher = W.W. Norton | isbn = 978-0-393-32030-5}}</ref> Durante le Renascentia, le desiderio del artistas de representar le mundo natural de maniera realistic, insimul con le philosophia rediscoperite del grecos, duceva le artistas a studiar le mathematica. Illes esseva etiam le ingenieros e architectos de ille tempore, e assi habeva necessitate de mathematica in omne caso. Le arte de pinger in perspectiva, e le developpamentos in geometria que esseva implicate, esseva studiate intensemente.<ref name="Kline"> {{cite book | last = Kline | first = Morris | author-link =Morris Kline | title = Mathematics in Western Culture | publisher = Pelican | year = 1953 | location=Great Britain | pages= 150–51}}</ref> == Mathematica durante le Revolution Scientific == === 16e seculo === In le 16e seculo, [[Viète]] poneva le fundationes del [[algebra]] in 1591.<ref>{{cite web |title=In artem analyticem isagoge |url=https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k108865t.r=vi%C3%A8te+1591.langFR |website=Gallica |publisher=Bibliothèque nationale de France |date=1591 |language=la }}</ref> Isto esseva fundamental pro le mathematica de [[Descartes]]. ===17e seculo=== [[File:JKepler.jpg|thumb|upright|sinistra|[[Johannes Kepler]]]] [[File:Gottfried Wilhelm Leibniz, Bernhard Christoph Francke.jpg|thumb|upright|dextra|[[Gottfried Wilhelm Leibniz]]]] Le 17e seculo videva un augmento sin precedente de ideas mathematic e scientific a transverso de Europa. [[Tycho Brahe]] habeva colligite un grande quantitate de datos mathematic describente le positiones del planetas in le celo. Per su position como assistente de Brahe, [[Johannes Kepler]] esseva primo exponite a e interacteva seriemente con le topico del motion planetari. Le calculos de Kepler esseva facite plus simple per le invention contemporanee de [[logarithmo]]s per [[John Napier]] e [[Jost Bürgi]]. Kepler succedeva in formular leges mathematic del motion planetari.<ref>{{cite book | last =Struik | first =Dirk | title =A Concise History of Mathematics | publisher =Courier Dover Publications | edition =3rd. | year =1987 | pages =[https://archive.org/details/concisehistoryof0000stru_m6j1/page/89 89] | isbn =978-0-486-60255-4 | url =https://archive.org/details/concisehistoryof0000stru_m6j1/page/89 }}</ref> Le [[geometria analytic]] disveloppate per [[René Descartes]] (1596–1650) permitteva que ille orbitas esseva traciate sur un graphico, in [[coordinatas cartesian]]. Basante se sur labor anterior per multe predecessores, [[Isaac Newton]] discoperiva le leges del physica que explica le [[Leges de Kepler]], e reuniva le conceptos ora cognoscite como [[calculo]]. Independentemente, [[Gottfried Wilhelm Leibniz]] disveloppava le calculo e multo del notation de calculo ancora in uso hodie. Ille anque raffinava le systema de [[numero binari]], que es le fundamento de quasi tote le [[computator]]es digital ([[Calculator scientific|electronic]], [[Solid-state electronics|stato solide]], [[Logic gate|logica discrete]]).<ref>{{cite web |title=2021: 375th birthday of Leibniz, father of computer science |url=https://people.idsia.ch/~juergen/leibniz-father-computer-science-375.html |website=people.idsia.ch}}</ref> Le scientia e le mathematica habeva devenite un effortio international, que bentosto se expanderea sur le mundo integre.<ref>Eves, Howard (1990). ''An Introduction to the History of Mathematics'', Saunders. {{ISBN|0-03-029558-0}}, p. 379, "... le conceptos de calculo... (es) si de longe attingente e ha exercite tal impacto sur le mundo moderne que il es forsan correcte dicer que sin alcun cognoscentia de illos un persona hodie a pena pote pretender de esser ben educate."</ref> In addition al application del mathematica al studios del celos, le [[mathematica applicate]] comenciava a expander se in nove areas, con le correspondentia de [[Pierre de Fermat]] e [[Blaise Pascal]]. Pascal e Fermat stabiliva le base pro le investigationes del [[theoria de probabilitate]] e le regulas correspondente de [[combinatoria]] in lor discussiones super un joco de [[hazardo]]. Pascal, con su [[Pari de Pascal|pari]], tentava usar le novemente disveloppate theoria de probabilitate pro arguer pro un vita dedicate al religion, sur le base que mesmo si le probabilitate de successo esseva parve, le recompensas esseva infinite. In certe senso, isto prefigurava le disveloppamento del [[theoria de utilitate]] in le 18e e 19e seculos. === 18e seculo === [[File:Leonhard Euler - Jakob Emanuel Handmann (Kunstmuseum Basel).jpg|right|thumb|upright=.7|[[Leonhard Euler]]]] Le mathematico le plus influente del 18e seculo esseva probabilemente [[Leonhard Euler]] (1707–83). Su contributiones varia del fundation del studio del [[theoria de graphos]] con le problema del [[Septe pontes de Königsberg]] al standardisation de multe terminos e notationes mathematic moderne. Per exemplo, ille nominava le radice quadrate de minus 1 con le symbolo [[Unitate imaginari|<span style="font-family:times new Roman;">''i''</span>]], e ille popularisava le uso del littera grec <math>\pi</math> pro representar le ration del circumferentia de un circulo a su diametro. Ille faceva numerose contributiones al studio del topologia, theoria de graphos, calculo, combinatorica, e analyse complexe, como es evidente per le multitudine de theoremas e notationes nominate in su honor.<ref name=":02">{{Cite book |last=Debnath |first=Lokenath |author-link=Lokenath Debnath |url=https://books.google.com/books?id=HPRpDQAAQBAJ&pg=PA370 |title=The Legacy of Leonhard Euler: A Tricentennial Tribute |publisher=Imperial College Press |year=2010 |isbn=978-1-84816-525-0 |location=London |pages=370 |language=en}}</ref> Altere mathematicos europee importante del 18e seculo includeva [[Joseph Louis Lagrange]], qui faceva travalio pionier in theoria de numeros, algebra, calculo differential, e le calculo de variationes, e [[Pierre-Simon Laplace]], qui, in le era de [[Napoleon]], faceva travalio importante super le fundationes del [[mechanica celestial]] e super le [[statistica]].<ref name="eb1911">{{cite EB1911 |wstitle=Laplace, Pierre Simon |volume=16 |pages=200–202 |first=Agnes Mary |last=Clerke|author-link= Agnes Mary Clerke|short=1}}</ref> == Moderne == === 19e seculo === [[Imagine:Carl Friedrich Gauss.jpg|thumb|right|upright=.7|[[Carl Friedrich Gauss]]]] Durante le 19e seculo le mathematica deveniva crescentemente abstracte.<ref>Howard Eves, An Introduction to the History of Mathematics, 6te edition, 1990, "In le 19e seculo, le mathematica experientiava un grande colpo in avante ... . Le nove mathematica comenciava a liberar se de su ligamines con le mechanica e le astronomia, e un perspectiva plus pur evolveva." p. 493</ref> [[Carl Friedrich Gauss]] (1777–1855) faceva labor revolutionari sur [[function (mathematica)|functiones]] de [[variabile complexe|variabiles complexe]], in [[geometria]], e sur le convergentia de [[serie (mathematica)|series]], lassante de latere su multe contributiones al scientia. Ille etiam dava le prime provas satisfactori del [[theorema fundamental del algebra]] e del lege de [[reciprocitate quadratic]].<ref>Gauss, DA&nbsp;§&nbsp;4, arts 107&ndash;150. {{cite book | last = Gauss | first = Carl Friedrich | author-link = Carl Friedrich Gauss | translator-last1= Clarke | translator-first1 = Arthur A. | title = Disquisitiones Arithemeticae | publisher = [[Springer Science+Business Media|Springer]] | place = New York | year = 1986 | isbn = 0-387-96254-9| edition = Secunde, corrigite}}</ref> [[Augustin-Louis Cauchy]],<ref>{{citation |title=Who Gave You the Epsilon? Cauchy and the Origins of Rigorous Calculus |first=Judith V. |last=Grabiner |journal=The American Mathematical Monthly |date=March 1983 |volume=90 |pages=185–194 |url=http://www.maa.org/sites/default/files/pdf/upload_library/22/Ford/Grabiner185-194.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20141129124944/http://www.maa.org/sites/default/files/pdf/upload_library/22/Ford/Grabiner185-194.pdf |archive-date=2014-11-29 |url-status=live |doi=10.2307/2975545 |issue=3 |jstor=2975545 }}</ref><ref>{{cite book |first=Judith V. |last=Grabiner |title=The Origins of Cauchy's Rigorous Calculus |url=https://archive.org/details/originsofcauchys00judi |url-access=registration |location=Cambridge |publisher=MIT Press |year=1981 |isbn=0-387-90527-8 }}</ref> [[Bernhard Riemann]],<ref>Le integral de Riemann esseva introducite in le articulo de Riemann "[https://books.google.com/books?id=PDVFAAAAcAAJ&pg=RA1-PA87 On the representability of a function by a trigonometric series]". Illo esseva publicate in 1868 in ''Abhandlungen der Königlichen Gesellschaft der Wissenschaften zu Göttingen'' (Actas del Societate Philosophic Regal de Göttingen), vol. 13, paginas 87-132.</ref> e [[Karl Weierstrass]] reformulava le calculo in un maniera plus rigorose.<ref>{{Cite web |date=15 Feb 2025 |title=Karl Weierstrass |url=https://www.britannica.com/biography/Karl-Weierstrass |access-date=31 July 2025 |website=Encyclopædia Britannica}}</ref> In plus, pro le prime vice, le limites del mathematica esseva explorate. [[Paolo Ruffini]], [[Niels Henrik Abel]], e [[Évariste Galois]] provava que il non existe alcun methodo algebraic general pro solver equationes polynomial de grado superior a quatro ([[theorema de Abel-Ruffini]]).<ref>{{Cite journal |last=Ayoub |first=Raymond G. |date=1980-09-01 |title=Paolo Ruffini's contributions to the quintic |url=https://doi.org/10.1007/BF00357046 |journal=Archive for History of Exact Sciences |language=en |volume=23 |issue=3 |pages=253–277 |doi=10.1007/BF00357046 |s2cid=123447349 |issn=1432-0657|url-access=subscription }}</ref> Altere mathematicos del 19e seculo usava isto in lor provos que le regula e le circino sol non es sufficiente pro [[trisecar un angulo arbitrari]], pro construer le latere de un cubo con le duple del volumine de un cubo date, [[Quadratura del circulo|ni pro construer un quadrato equal in area a un circulo date]].<ref name=lindemann>{{cite journal |last1=Lindemann |first1=F.|author-link=Ferdinand von Lindemann |title=Über die Zahl π |journal=[[Mathematische Annalen]] |date=1882 |volume=20 |issue=2 |pages=213–225 |url=https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=hvd.32044102917051;view=1up;seq=237 |trans-title=On the number π |language=de |doi=10.1007/bf01446522|s2cid=120469397}}</ref> Le mathematicos habeva tentate vanmente solver iste problemas depost le ancian grecos. Del altere latere, le limitation de tres [[dimension]]es in geometria esseva surpassate in le 19e seculo per medio de considerationes de [[spatio de parametros]] e [[numero hypercomplexe|numeros hypercomplexe]].<ref>{{citation |first=Thomas |last=Hawkins |title=Hypercomplex numbers, Lie groups, and the creation of group representation theory |journal=[[Archive for History of Exact Sciences]] |volume=8 |pages=243–287 |year=1972 |issue=4 |doi=10.1007/BF00328434 |s2cid=120562272 }}</ref> Le investigationes de Abel e Galois super le solutiones de varie equationes polynomial preparava le terreno pro ulterior disveloppamentos del [[theoria de gruppos]], e le campos associate del [[algebra abtracte]]. In le 20e seculo, physicos e altere scientistas ha vidite le theoria de gruppos como le modo ideal pro studiar le [[symmetria]].<ref>{{cite book |author1=Lowe, John P |author2=Peterson, Kirk | title=Quantum Chemistry | publisher=Academic Press| edition=Third | year=2005 | isbn=0-12-457551-X}}</ref> [[Imagine:Georg Cantor (Porträt).jpg|thumb|right|upright=.8|[[Georg Cantor]]]] In le fin del 19e seculo, [[Georg Cantor]] stabiliva le prime fundationes del [[theoria de ensembles]], lo que permitteva le tractamento rigorose del notion de infinitate e ha devenite le linguage commun de quasi tote le mathematica. Le theoria de ensembles de Cantor, e le surgimento del [[logica mathematic]] in le manos de [[Peano]], [[L.E.J. Brouwer]], [[David Hilbert]], [[Bertrand Russell]], e [[A.N. Whitehead]], initiava un longe debatto super le [[fundationes del mathematica]].<ref>{{Cite book |title=Axiomatic Set Theory|first=Patrick|last=Suppes|author-link=Patrick Suppes|year=1972|publisher=Dover|isbn=9780486616308|page=1|url=https://books.google.com/books?id=sxr4LrgJGeAC&pg=PA1|quote=Con pauc rar exceptiones le entitates que es studiate e analysate in mathematica pote esser reguardate como certe ensembles o classes particular de objectos.... Como consequentia, multe questiones fundamental super le natura del mathematica pote esser reducite a questiones super le theoria de ensembles.}}</ref> Le 19e seculo videva le fundation de un numero de societates mathematic national: le [[London Mathematical Society]] in 1865,<ref>{{Cite journal |last=Collingwood |first=E. F. |date=1966 |title=A Century of the London Mathematical Society |url=http://doi.wiley.com/10.1112/jlms/s1-41.1.577 |journal=Journal of the London Mathematical Society |language=en |volume=s1-41 |issue=1 |pages=577–594 |doi=10.1112/jlms/s1-41.1.577|url-access=subscription }}</ref> le [[Société mathématique de France]] in 1872,<ref>{{Cite web |title=Nous connaître {{!}} Société Mathématique de France |url=https://smf.emath.fr/la-smf/connaitre-la-smf |access-date=2024-01-28 |website=smf.emath.fr}}</ref> le [[Circolo Matematico di Palermo]] in 1884,<ref>{{Cite web |title=Mathematical Circle of Palermo |url=https://mathshistory.st-andrews.ac.uk/Societies/Palermo/ |access-date=2024-01-28 |website=Maths History |language=en}}</ref><ref>{{Cite book |last1=Grattan-Guinness |first1=Ivor |url=https://books.google.com/books?id=mC9GcTdHqpcC&pg=PA656 |title=The Rainbow of Mathematics: A History of the Mathematical Sciences |last2=Grattan-Guinness |first2=I. |date=2000 |publisher=W. W. Norton & Company |isbn=978-0-393-32030-5 |language=en}}</ref> le [[Edinburgh Mathematical Society]] in 1883,<ref>{{Cite journal |last=Rankin |first=R. A. |date=June 1986 |title=The first hundred years (1883–1983) |url=https://www.cambridge.org/core/services/aop-cambridge-core/content/view/23AAB4A7D96568FC8E9003DE64AA8EF3/S0013091500016849a.pdf/div-class-title-the-first-hundred-years-1883-1983-div.pdf |journal=Proceedings of the Edinburgh Mathematical Society |language=en |volume=26 |issue=2 |pages=135–150 |doi=10.1017/S0013091500016849 |issn=1464-3839}}</ref> e le [[American Mathematical Society]] in 1888.<ref>{{Cite journal |last=Archibald |first=Raymond Clare |date=January 1939 |title=History of the American Mathematical Society, 1888–1938 |url=https://projecteuclid.org/journals/bulletin-of-the-american-mathematical-society/volume-45/issue-1/History-of-the-American-Mathematical-Society-18881938/bams/1183501056.full |journal=Bulletin of the American Mathematical Society |volume=45 |issue=1 |pages=31–46 |doi=10.1090/S0002-9904-1939-06908-5 |issn=0002-9904|doi-access=free }}</ref> Le prime societate international de interesse special, le [[Quaternion Association]], esseva formate in 1899, in le contexto de un [[hyperbolic quaternion#Historical review|controversia vectorial]].<ref>{{Cite journal |last1=Molenbroek |first1=P. |last2=Kimura |first2=Shunkichi |date=3 October 1895 |title=To Friends and Fellow Workers in Quaternions |url=https://www.nature.com/articles/052545a0.pdf |journal=Nature |language=en |volume=52 |issue=1353 |pages=545–546 |doi=10.1038/052545a0 |bibcode=1895Natur..52..545M |s2cid=4008586 |issn=1476-4687}}</ref> In 1897, [[Kurt Hensel]] introduceva le [[numero p-adic|numeros p-adic]].<ref>{{Cite book |last=Murty |first=M. Ram |url=https://books.google.com/books?id=SseFAwAAQBAJ&dq=p-adic+numbers+hensel+1897&pg=PR9 |title=Introduction to $p$-adic Analytic Number Theory |date=2009-02-09 |publisher=American Mathematical Soc. |isbn=978-0-8218-4774-9 |language=en}}</ref> === 20e seculo === Le 20e seculo videva le mathematica devenir un profession major. Al fin del seculo, millenas de nove doctoratos in mathematica esseva conferite cata anno, e empleos esseva disponibile tanto in le inseniamento como in le industria.<ref>{{cite web|url=https://dpcpsi.nih.gov/sites/default/files/opep/document/Final_Report_(03-517-OD-OER)%202006.pdf|title=Doctoratos del SUA in le seculo 20|access-date=5 de april 2023|website=nih.gov|date=junio 2006|author1=Lori Thurgood|author2=Mary J. Golladay|author3=Susan T. Hill}}</ref> Un effortio pro catalogar le areas e applicationes del mathematica esseva interprendite in le [[Encyclopedia de Klein]].<ref>{{Cite journal |last=Pitcher |first=A. D. |date=1922 |title=Encyklopâdie der Mathematischen Wissenschaften. |url=https://www.ams.org/journals/bull/1922-28-09/S0002-9904-1922-03635-X/S0002-9904-1922-03635-X.pdf |journal=[[Bulletin del Societate Mathematic American]] |volume=28 |issue=9 |pages=474 |doi=10.1090/s0002-9904-1922-03635-x}}</ref> In un discurso de 1900 al [[Congresso International de Mathematicos]], [[David Hilbert]] presentava un lista de [[Problemas de Hilbert|23 problemas non solvite in mathematica]].<ref>{{Cite journal |last=Hilbert |first=David |date=1902 |title=Mathematical problems |url=https://www.ams.org/bull/1902-08-10/S0002-9904-1902-00923-3/ |journal=Bulletin of the American Mathematical Society |language=en |volume=8 |issue=10 |pages=437–479 |doi=10.1090/S0002-9904-1902-00923-3 |issn=0002-9904|doi-access=free }}</ref> Iste problemas, que imbracia multe areas del mathematica, formava un foco central pro multo del mathematica del 20e seculo. 10 ha essite solvite, 7 partialmente solvite, e 2 es ancora aperte. Le 4 restante es formulate troppo vagamente pro esser declarate como solvite o non.<ref>{{Cite web |title=Hilbert's 23 problems {{!}} mathematics {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/science/Hilberts-23-problems |access-date=2025-04-19 |website=www.britannica.com |language=en}}</ref> [[Imagine:Four Colour Map Example.svg|thumb|left|upright=.7|Un mappa illustrante le [[Theorema del quatro colores]]]] Notabile conjecturas historic esseva finalmente provate. In 1976, [[Wolfgang Haken]] e [[Kenneth Appel]] provava le [[theorema del quatro colores]], controverse al tempore pro le uso de un computator pro facer lo.<ref>{{Cite journal |last=Gonthier |first=Georges |date=December 2008 |title=Formal Proof—The Four-Color Theorem |url=https://www.ams.org/notices/200811/tx081101382p.pdf |journal=[[Notices of the AMS]] |volume=55 |issue=11 |pages=1382}}</ref> [[Andrew Wiles]], construente super le travalio de alteres, provava le [[Ultime theorema de Fermat]] in 1995.<ref>{{Cite journal |last=Castelvecchi |first=Davide |date=2016-03-01 |title=Fermat's last theorem earns Andrew Wiles the Abel Prize |url=https://www.nature.com/articles/nature.2016.19552 |journal=Nature |language=en |volume=531 |issue=7594 |pages=287 |doi=10.1038/nature.2016.19552 |pmid=26983518 |bibcode=2016Natur.531..287C |issn=1476-4687}}</ref> [[Paul Cohen]] e [[Kurt Gödel]] provava que le [[hypothese del continuo]] es [[independentia logic|independente]] de (poteva ni esser provate ni esser refutate per) le [[ZFC|axiomas standard del theoria de ensembles]].<ref>{{Cite journal |last=Cohen |first=Paul |date=2002-12-01 |title=The Discovery of Forcing |url=https://projecteuclid.org/journals/rocky-mountain-journal-of-mathematics/volume-32/issue-4/The-Discovery-of-Forcing/10.1216/rmjm/1181070010.full |journal=Rocky Mountain Journal of Mathematics |volume=32 |issue=4 |doi=10.1216/rmjm/1181070010 |issn=0035-7596}}</ref> In 1998, [[Thomas Callister Hales]] provava le [[conjectura de Kepler]], etiam usante un computator.<ref>{{Cite news |last=Wolchover |first=Natalie |date=22 February 2013 |title=In Computers We Trust? |url=https://www.quantamagazine.org/in-computers-we-trust-20130222/ |access-date=28 January 2024 |work=[[Quanta Magazine]]}}</ref> Collaborationes mathematic de magnitude e scopo sin precedente occurreva. Un exemplo es le [[classification de gruppos simple finite]] (etiam appellate le "theorema enorme"), cuje prova inter 1955 e 2004 requireva circa 500 articulos de jornal per circa 100 autores, e plenava dece milles de paginas.<ref>{{Cite web |title=Un theorema enorme: le classification de gruppos simple finite |url=https://plus.maths.org/content/enormous-theorem-classification-finite-simple-groups |access-date=2024-01-28 |website=Plus Maths |language=en}}</ref> Un gruppo de mathematicos francese, includente [[Jean Dieudonné]] e [[André Weil]], publicante sub le [[pseudonymo]] "[[Nicolas Bourbaki]]", tentava exponer tote le mathematica cognoscite como un toto coherente e rigorose. Le plure dozena de volumines resultante ha habite un influentia controversial super le education mathematic.<ref>Maurice Mashaal, 2006. ''Bourbaki: Un societate secrete de mathematicos''. [[American Mathematical Society]]. {{ISBN|0-8218-3967-5|978-0-8218-3967-6}}.</ref> [[File:Relativistic precession.svg|thumb|Orbita newtonian (rubie) vs. einsteinian (blau) de un planeta solitari orbitante un stella, con [[General relativity#Orbital effects and the relativity of direction|precession relativistic de apsides]]]] Le [[geometria differential]] attingeva su plen maturitate quando [[Albert Einstein]] lo usava in le [[relativitate general]].<ref name="spivak2">Spivak, M., 1975. A comprehensive introduction to differential geometry (Vol. 2). Publish or Perish, Incorporated.</ref> Areas completemente nove del mathematica como le [[logica mathematic]], le [[topologia]], e le [[theoria de jocos]] de [[John von Neumann]] cambiava le typos de questiones que poteva esser respondite per methodos mathematic.{{Citation needed|date=januario 2024}} Omne typo de [[Structura mathematic|structuras]] esseva abstracte usante axiomas e recipeva nomines como [[spatio metric|spatios metric]], [[spatio topologic|spatios topologic]] etc.<ref>{{Cite book|last=Sutherland|first=W. A.|title=Introduction to metric and topological spaces|date=1975|publisher=Clarendon Press|isbn=0-19-853155-9|location=Oxford [England]|oclc=1679102}}</ref> Le concepto de un structura abstracte esseva se ipse abstracte e duceva al [[theoria de categorias]].<ref>{{Citation |last=Marquis |first=Jean-Pierre |title=Category Theory |date=2023 |encyclopedia=The Stanford Encyclopedia of Philosophy |editor-last=Zalta |editor-first=Edward N. |url=https://plato.stanford.edu/archives/fall2023/entries/category-theory/ |access-date=2024-04-23 |edition=Fall 2023 |publisher=Metaphysics Research Lab, Stanford University |editor2-last=Nodelman |editor2-first=Uri}}</ref> [[Grothendieck]] e [[Jean-Pierre Serre|Serre]] reformulava le [[geometria algebric]] usante le [[Theoria de fasces|theoria de fasces]].<ref>{{Citation |last = Pragacz |first = Piotr |title = Topics in Cohomological Studies of Algebraic Varieties: Impanga Lecture Notes |year = 2005 |chapter = Notes on the life and work of Alexander Grothendieck |chapter-url = http://www.landsburg.com/grothendieck/pragasz.pdf |archive-url = https://ghostarchive.org/archive/20221009/http://www.landsburg.com/grothendieck/pragasz.pdf |archive-date = 2022-10-09 |url-status = live |publisher = Birkhäuser |editor-last = Pragracz |editor-first = Piotr }}</ref> Grande progressos esseva facite in le studio qualitative de [[Theoria de systemas dynamic|systemas dynamic]] que [[Henri Poincaré|Poincaré]] habeva comenciate in le annos 1890.<ref>{{cite book |last1=Poincaré |first1=Henri |translator1-last=Popp |translator1-first=Bruce D. |title=The three-body problem and the equations of dynamics: Poincaré's foundational work on dynamical systems theory |url=https://archive.org/details/threebodyproblem0000unse_u2y5 |date=2017 |publisher=Springer International Publishing |location=Cham, Switzerland |isbn=978-3-319-52898-4}}</ref> [[Theoria del mesura]] esseva disveloppate al fin del 19e seculo e al initio del 20e seculo. Applicationes de mesuras include le [[integral de Lebesgue]], le axiomatisation del [[theoria de probabilitate]] de [[Kolmogorov]],<ref>{{cite web|url=https://www.probabilityandfinance.com/articles/04.pdf |title="The origins and legacy of Kolmogorov's Grundbegriffe", by Glenn Shafer and Vladimir Vovk |access-date=2012-02-12}}</ref> e le [[theoria ergodic]]. [[Theoria de nodos]] se expandeva grandemente.<ref name=Soss>Alexei Sossinsky (2002) ''Knots, Mathematics with a Twist'', [[Harvard University Press]] {{ISBN|0-674-00944-4}}</ref> Le [[mechanica quantic]] adjutava le disveloppamento del [[analyse functional]],<ref>{{cite book | url=https://books.google.com/books?id=ehzvAAAAMAAJ | title=Functional Analysis | isbn=978-0-07-054225-9 | last1=Rudin | first1=Walter | date=1973 | publisher=McGraw-Hill }}</ref> un branca de mathematica disveloppate per [[Stefan Banach]] e su collaboratores qui formava le [[Schola de Mathematica de Lwów]].<ref>{{cite web|url=https://www.britannica.com/biography/Stefan-Banach|title=Stefan Banach - Polish Mathematician|website=britannica.com|date=27 August 2023 }}</ref> Altere nove areas include le [[Distribution (mathematics)|theoria de distributiones]] de [[Laurent Schwartz]], le [[Fixed-point theorem|theoria de puncto fixe]], le [[theoria de singularitate]] e le [[theoria de catastrophe]] de [[René Thom]], le [[theoria de modellos]], e le [[Benoit Mandelbrot|fractales]] de Mandelbrot.<ref name="RLD">{{cite journal |last=Devaney |first=Robert L. |author-link=Robert L. Devaney |title=Mandelbrot's Vision for Mathematics |journal=Proceedings of Symposia in Pure Mathematics |volume=72 |number=1 |publisher=American Mathematical Society |year=2004 |url=http://www.math.yale.edu/mandelbrot/web_pdfs/jubileeletters.pdf |access-date=5 January 2007 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20061209093734/http://www.math.yale.edu/mandelbrot/web_pdfs/jubileeletters.pdf |archive-date=9 December 2006 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061209093734/http://www.math.yale.edu/mandelbrot/web_pdfs/jubileeletters.pdf |date=9 December 2006 }}</ref> [[Theoria de Lie]] con su [[gruppos de Lie]] e [[algebras de Lie]] deveniva un del major areas de studio.<ref>{{cite book |first=Thomas |last=Hawkins |authorlink=Thomas W. Hawkins Jr. |year=2000 |title=Emergence of the Theory of Lie Groups: an essay in the history of mathematics, 1869–1926 |url=https://archive.org/details/emergenceoftheor0000hawk |url-access=registration |publisher=Springer |isbn=0-387-98963-3 }}</ref> [[Analyse non-standard]], introducite per [[Abraham Robinson]], rehabilitava le approche [[infinitesimal]] al calculo, que habeva cadite in disreputo in favor del theoria de [[Limite de un function|limites]], per extender le campo del numeros real al [[Numero hyperreal|numeros hyperreal]] que include quantitates infinitesimal e infinite.<ref>{{Cite web |last=Weisstein |first=Eric W. |title=Hyperreal Number |url=https://mathworld.wolfram.com/ |access-date=2024-03-20 |website=mathworld.wolfram.com |language=en}}</ref> Un systema de numeros ancora plus grande, le [[numero surreal|numeros surreal]] esseva discoperite per [[John Horton Conway]] in connexion con [[joco combinatorial|jocos combinatorial]].<ref name="O'Connor">{{citation | url = http://www-history.mcs.st-andrews.ac.uk/Biographies/Conway.html | title = John Horton Conway | last1 = O'Connor | first1 = J.J. | last2 = Robertson | first2 = E.F. | access-date = 2008-01-24 | date= June 2004 | archive-url =https://web.archive.org/web/20080314152337/http://www-history.mcs.st-andrews.ac.uk/Biographies/Conway.html | archive-date = 14 March 2008 | work= School of Mathematics and Statistics | publisher= University of St Andrews, Scotland | url-status= dead}}</ref> Le disveloppamento e melioration continue de [[computator]]es, initialmente machinas analogic mechanic e postea machinas electronic digital, permitteva al [[Industria private|industria]] tractar quantitates de datos de plus in plus grande pro facilitar le production in massa e le distribution e communication, e nove areas de mathematica esseva disveloppate pro tractar isto: le [[theoria del computabilitate]] de [[Alan Turing]]; le [[Theoria del complexitate computational|theoria del complexitate]]; le uso de [[ENIAC]] per [[Derrick Henry Lehmer]] pro avantiar le theoria de numeros e le [[test de primalitate de Lucas–Lehmer]]; le [[theoria de functiones recursive]] de [[Rózsa Péter]]; le [[theoria del information]] de [[Claude Shannon]]; le [[processamento de signales]]; le [[analyse de datos]]; le [[Optimisation mathematic|optimisation]] e altere areas de [[recerca operational]].{{Citation needed|date=januario 2024}} In le seculos precedente, multo del foco mathematic esseva sur le calculo e le functiones continue, sed le surgimento del computation e del retes de communication duceva a un importantia crescente de conceptos [[mathematica discrete|discrete]] e al expansion del [[combinatoria]] includente le [[theoria de graphos]]. Le velocitate e le capabilitates de processamento de datos del computatores anque permitteva le manipulation de problemas mathematic que esseva troppo costose in tempore pro esser tractate per calculos con crayon e papiro, ducente a areas tal como le [[analyse numeric]] e le [[algebra computational]].<ref name="original-mccarthy-paper">{{cite journal |title=Recursive Functions of Symbolic Expressions and Their Computation by Machine, Pt I |url=https://archive.org/details/sim_association-for-computing-machinery-communications_1960-04_3_4/page/184 |last=McCarthy |first=John |date=april 1960 |journal=[[Communications of the ACM]] |volume=3 |issue=4 |pages=184–195 |doi=10.1145/367177.367199 |doi-access=free |citeseerx=10.1.1.422.5235 |s2cid=1489409}}</ref> Alcun del methodos e [[algorithmo]]s le plus importante del 20e seculo es: le [[algorithmo simplex]], le [[transformate de Fourier rapide]], le [[codigo de correction de errores|codigos de correction de errores]], le [[filtro de Kalman]] del [[theoria de controlo]] e le [[algorithmo RSA]] del [[cryptographia de clave public]].{{Citation needed|date=januario 2024}} Le disveloppamento e le melioration continue de [[computator]]es, initialmente machinas analogic mechanic e postea machinas electronic digital, permitteva al [[Industria private|industria]] tractar quantitates de datos de plus in plus grande pro facilitar le production in massa e le distribution e communication, e nove areas del mathematica esseva disveloppate pro tractar isto: le [[theoria del computabilitate]] de [[Alan Turing]]; le [[theoria del complexitate computational]]; le uso de [[ENIAC]] per [[Derrick Henry Lehmer]] pro avantiar le theoria de numeros e le [[test de primalitate de Lucas–Lehmer]]; le [[theoria de functiones recursive]] de [[Rózsa Péter]]; le [[theoria del information]] de [[Claude Shannon]]; le [[processamento de signales]]; le [[analyse de datos]]; le [[Optimisation mathematic|optimisation]] e altere areas del [[recerca operational]].{{Citation needed|date=januario 2024}} In le seculos precedente, multo del foco mathematic esseva sur le calculo e le functiones continue, sed le surgimento del computation e del retes de communication duceva a un importantia crescente de conceptos [[mathematica discrete|discrete]] e al expansion del [[combinatoria]], incluse le [[theoria de graphos]]. Le velocitate e le capacitates de tractamento de datos del computatores etiam permitteva le manipulation de problemas mathematic que esseva troppo costose in tempore pro esser tractate per calculos con crayon e papiro, ducente a areas tal como le [[analyse numeric]] e le [[algebra computational]].<ref name="original-mccarthy-paper"/> Alcun del methodos e [[algorithmo]]s le plus importante del 20e seculo es: le [[algorithmo simplex]], le [[transformation rapide de Fourier]], le [[codigo de correction de errores|codices de correction de errores]], le [[filtro de Kalman]] del [[theoria de controlo]] e le [[algorithmo RSA]] del [[cryptographia de clave public]].{{Citation needed|date=januario 2024}} Al mesme tempore, profundes perspectivas esseva facite re le limitationes del mathematica. In 1929 e 1930, [[Mojżesz Presburger]] provava que le veritate o falsitate de tote le assertiones formulate re le [[numero natural|numeros natural]] plus o le addition o le multiplication (sed non ambos), esseva [[Decidabilitate (logica)|decidibile]], i.e. poteva esser determinate per alcun algorithmo.<ref>{{cite report | author=Ryan Stansifer | title=Presburger's Article on Integer Arithmetic: Remarks and Translation | type=Technical Report | location=Ithaca/NY | publisher=Dept. of Computer Science, Cornell University | volume=TR84-639 | url=http://cs.fit.edu/~ryan/papers/presburger.pdf | date=Sep 1984 | access-date=2014-10-10 | archive-date=2015-02-06 | archive-url=https://web.archive.org/web/20150206092011/http://cs.fit.edu/~ryan/papers/presburger.pdf | url-status=dead }}</ref><ref>{{ cite journal | author=Mojżesz Presburger and Dale Jacquette | title=On the Completeness of a Certain System of Arithmetic of Whole Numbers in Which Addition Occurs as the Only Operation | journal=History and Philosophy of Logic | volume=12 | pages=225–33 | year=1991 | issue=2 | doi=10.1080/014453409108837187 }}</ref><ref>{{cite book|last=Wolfram|first=Stephen|title=A New Kind of Science|url=https://archive.org/details/newkindofscience0000wolf|publisher=Wolfram Media, Inc.|year=2002|page=[https://archive.org/details/newkindofscience0000wolf/page/1152 1152]|isbn=1-57955-008-8}}</ref> In 1931, [[Kurt Gödel]] trovava que isto non esseva le caso pro le numeros natural plus e le addition e le multiplication; iste systema, cognoscite como le [[arithmetica de Peano]], esseva de facto [[theorema de incompletude|incomplete]]. (Le arithmetica de Peano es adequate pro un bon parte del [[theoria de numeros]], incluse le notion de [[numero prime]].) Un consequentia del duo [[theorema de incompletude|theoremas de incompletude]] de Gödel es que in omne systema mathematic que include le arithmetica de Peano (incluse tote le [[analyse mathematic|analyse]] e le geometria), le veritate necessarimente excede le demonstration, i.e. il ha assertiones ver que [[Theorema de incompletude|non pote esser provate]] intra le systema. Ergo le mathematica non pote esser reducite al logica mathematic, e le somnio de [[David Hilbert]] de render tote le mathematica complete e consistente debeva esser reformulate.<ref>{{cite book | isbn=0-465-02656-7 | author=Douglas Hofstadter | title=Gödel, Escher, Bach: an Eternal Golden Braid | url=https://archive.org/details/godelescherbach00doug | location=New York | publisher=Basic Books | year=1979 }} Here: ''Introduction'' / ''Consistency, completeness, Hilbert's program''; "Gödel published his work which in some sense completely destroyed Hilbert's program."</ref> [[Image:GammaAbsSmallPlot.png|thumb|right|Le [[valor absolute]] del function Gamma sur le plano complexe]] Un del figuras plus colorate in le mathematica del 20e seculo esseva [[Srinivasa Ramanujan]] (1887–1920), un [[autodidacto]] indian<ref name=":3">{{Cite journal |last=Ono |first=Ken |date=2006 |title=Honoring a Gift from Kumbakonam |url=https://www.ams.org/notices/200606/fea-ono.pdf |journal=[[Notices of the AMS]] |volume=53 |issue=6 |pages=640–651}}</ref> qui conjecturava o provava plus de 3000 theoremas,<ref>{{Cite book |title= Ramanujan's Notebooks |volume = Part 5 |last= Berndt |first=Bruce C. |date=12 December 1997 |publisher= Springer Science & Business |isbn=978-0-38794941-3 |page = 4}}</ref> incluse proprietates de [[numero altemente composite|numeros altemente composite]],<ref>{{Cite journal |last1=Alaoglu |first1=L. |author-link=Leonidas Alaoglu |last2=Erdős |first2=Paul |author-link2=Paul Erdős |date=14 February 1944 |title=On highly composite and similar numbers |url=https://community.ams.org/journals/tran/1944-056-00/S0002-9947-1944-0011087-2/S0002-9947-1944-0011087-2.pdf |journal=[[Transactions of the American Mathematical Society]] |volume=56 |pages=448–469|doi=10.1090/S0002-9947-1944-0011087-2 }}</ref> le [[function de partition (theoria de numeros)|function de partition]]<ref name=":3" /> e su [[asymptotica]],<ref>{{Cite journal |last=Murty |first=M. Ram |date=2013 |title=The Partition Function Revisited |url=https://mast.queensu.ca/~murty/partition.pd |journal=The Legacy of Srinivasa Ramanujan, RMS-Lecture Notes Series |volume=20 |pages=261–279}}</ref> e [[function theta de Ramanujan|functiones mock theta]].<ref name=":3" /> Ille etiam faceva investigationes major in le areas de [[function gamma|functiones gamma]],<ref>{{Citation |last=Bradley |first=David M. |title=Ramanujan's formula for the logarithmic derivative of the gamma function |date=2005-05-07 |arxiv=math/0505125 |bibcode=2005math......5125B }}</ref><ref>{{Cite journal |last=Askey |first=Richard |date=1980 |title=Ramanujan's Extensions of the Gamma and Beta Functions |url=https://www.jstor.org/stable/2321202 |journal=The American Mathematical Monthly |volume=87 |issue=5 |pages=346–359 |doi=10.2307/2321202 |jstor=2321202 |issn=0002-9890}}</ref> [[forma modular|formas modular]],<ref name=":3" /> [[serie divergente|series divergente]],<ref name=":3" /> [[function hypergeometric general|series hypergeometric]]<ref name=":3" /> e theoria de numeros prime.<ref name=":3" /> [[Paul Erdős]] publicava plus articulos que omne altere mathematico in le historia,<ref>{{cite web | url=https://oakland.edu/enp/trivia/ | title=Grossman – the Erdös Number Project | accessdate=2026-03-09 | archivedate=2023-03-07 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20230307031034/https://oakland.edu/enp/trivia/ }}</ref> laborante con centos de collaboratores. Mathematicos ha un joco equivalente al [[Joco de Kevin Bacon]], lo que duce al [[numero de Erdős]] de un mathematico. Isto describe le "distantia collaborative" inter un persona e Erdős, mesurate per le co-autorato de articulos mathematic.<ref>{{Cite journal |last=Goffman |first=Casper |date=1969 |title=And What Is Your Erdos Number? |url=https://www.jstor.org/stable/2317868 |journal=The American Mathematical Monthly |volume=76 |issue=7 |pages=791 |doi=10.2307/2317868 |jstor=2317868 |issn=0002-9890|url-access=subscription }}</ref><ref>{{Cite web |title=grossman - The Erdös Number Project |url=https://sites.google.com/oakland.edu/grossman/home/the-erdoes-number-project |access-date=2024-01-28 |website=sites.google.com |language=en-US}}</ref> [[Emmy Noether]] ha essite describite per multes como le femina le plus importante in le historia del mathematica.<ref>{{citation|author-link=Pavel Alexandrov|last=Alexandrov|first=Pavel S.|chapter=In Memory of Emmy Noether | title = Emmy Noether: A Tribute to Her Life and Work|editor1-first =James W | editor1-last = Brewer | editor2-first = Martha K | editor2-last = Smith | place = New York | publisher= Marcel Dekker | year= 1981 | isbn = 978-0-8247-1550-2 |pages= 99–111}}.</ref> Illa studiava le theorias de [[anello (mathematica)|anellos]], [[corpore (mathematica)|corpores]], e [[algebra super un corpore|algebras]].<ref>{{Cite news |last=Angier |first=Natalie |date=2012-03-26 |title=The Mighty Mathematician You've Never Heard Of |url=https://www.nytimes.com/2012/03/27/science/emmy-noether-the-most-significant-mathematician-youve-never-heard-of.html |access-date=2024-04-20 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}</ref> Como in le major parte del areas de studio, le explosion de cognoscentia in le era scientific ha ducite al specialisation: verso le fin del seculo, il habeva centenas de areas specialisate in mathematica, e le [[Classification de Materias Mathematic]] habeva dozens de paginas.<ref>{{Cite web|url=https://www.ams.org/mathscinet/msc/pdfs/classifications2000.pdf|title=Mathematics Subject Classification 2000|accessdate=5 April 2023}}</ref> Plus e plus [[jornal mathematic|jornales mathematic]] esseva publicate e, verso le fin del seculo, le developpamento del [[World Wide Web]] ha ducite al publication in linea. === 21e seculo === {{Vide etiam|Lista de problemas non solvite in mathematica#Problemas solvite depost 1995}} In 2000, le [[Clay Mathematics Institute]] annunciava le septe [[Problemas del Premio del Millennio]].<ref>{{Cite journal |last=Dickson |first=David |date=2000-05-01 |title=Mathematicians chase the seven million-dollar proofs |url=https://www.nature.com/articles/35013216 |journal=Nature |language=en |volume=405 |issue=6785 |pages=383 |doi=10.1038/35013216 |pmid=10839504 |issn=1476-4687}}</ref> In 2003 le [[conjectura de Poincaré]] esseva solvite per [[Grigori Perelman]] (qui declinava acceptar un premio, proque ille esseva critic del institutiones mathematic).<ref>{{Cite news |date=22 August 2006 |title=Maths genius declines top prize |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/science/nature/5274040.stm |access-date=28 January 2024 |work=[[BBC News]] |language=en-GB}}</ref> Le majoritate del jornales mathematic ora ha versiones in linea assi como versiones imprimite, e multe jornales exclusivemente in linea es lanceate.<ref>{{Cite web |title=Journal of Humanistic Mathematics - an online-only, open access, peer reviewed journal {{!}} Current Journals {{!}} Claremont Colleges |url=https://scholarship.claremont.edu/jhm/ |access-date=2024-08-05 |website=scholarship.claremont.edu}}</ref><ref>{{Cite web |title=Electronic Math Journals |url=https://www.stat.berkeley.edu/~mathsurv/ejournals.html |access-date=2024-08-05 |website=www.stat.berkeley.edu}}</ref> Il ha un impulso crescente verso le [[Accesso aperte (publication)|publication de accesso aperte]], primo facite popular per [[arXiv]]. Multe altere problemas importante ha essite solvite in iste seculo. Exemplos include le [[theorema de Green–Tao]] (2004), le [[Yitang Zhang#Recerca|existentia de lacunas finite inter numeros prime arbitrariemente grande]] (2013), e le [[theorema de modularitate]] (2001). Le [[test de primalitate AKS]] esseva publicate in 2002, lo que es le prime algorithmo que pote determinar si un numero es prime o composite in [[Complexitate temporal|tempore polynomial]]. Un prova del [[conjectura debile de Goldbach]] esseva publicate per [[Harald Helfgott]] in 2013; a partir de 2025, le prova ancora non ha essite completemente revidite. Le prime [[Problema de Einstein|einstein]] esseva discoperite in 2023. In plus, multe travalio ha essite facite verso de projectos de longe duration que comenciava in le 20e seculo. Per exemplo, le [[classification del gruppos simple finite]] esseva completate in 2008. Similarmen, le travalio sur le [[programma de Langlands]] ha progredite significatemente, e il ha habite provas del [[lemma fundamental (programma de Langlands)|lemma fundamental]] (2008), assi como un prova proponite del [[correspondentia de Langlands geometric]] in 2024. == Notas == <references group="lower-alpha"/> {{Ref}} == Bibliographia == *{{Cite book |surname=de Crespigny |given=Rafe |author-link=Rafe de Crespigny |title=A Biographical Dictionary of Later Han to the Three Kingdoms (23–220 AD) |location=Leiden |publisher=Koninklijke Brill |year=2007 |isbn=978-90-04-15605-0 |postscript=.}} * {{Cite book |first1=Lennart |last1= Berggren | first2= Jonathan M. | last2= Borwein | first3= Peter B. | last3 = Borwein |title=Pi: A Source Book |url=https://archive.org/details/pisourcebook0000unse_n4v4 | place= New York |publisher= Springer |year= 2004 |isbn=978-0-387-20571-7}} * {{Cite book |first=C.B. |last=Boyer |author-link=Carl Benjamin Boyer |title=A History of Mathematics |edition=2nd |place=New York |publisher=Wiley |year=1991 |orig-year=1989 |isbn=978-0-471-54397-8 |url=https://archive.org/details/historyofmathema00boye }} * {{Cite book |first=Serafina |last=Cuomo |title=Ancient Mathematics| place= London |publisher= Routledge |year=2001 |isbn=978-0-415-16495-5}} <!--UNUSED* {{citation |first=Howard |last=Eves |authorlink=Howard Eves|title=An Introduction to the History of Mathematics |publisher=Saunders |year=1990 |isbn=0-03-029558-0}}--> * {{Cite book |first=Michael |last=Goodman |title=An introduction of the Early Development of Mathematics| place= Hoboken |publisher= Wiley |year=2016 |isbn=978-1-119-10497-1}} * {{Cite book |first=Jan |last=Gullberg |title=Mathematics: From the Birth of Numbers |place=New York |publisher=W.W. Norton and Company |year=1997 |isbn=978-0-393-04002-9 |url-access=registration |url=https://archive.org/details/mathematicsfromb1997gull }} * {{Cite book |last=Joyce|first=Hetty|journal=American Journal of Archaeology|title=Form, Function and Technique in the Pavements of Delos and Pompeii|date=July 1979|volume=83|number=3|jstor=505056|doi=10.2307/505056|pages=253–63|s2cid=191394716|postscript=.}} * {{Cite book |first=Victor J. |last=Katz |title=A History of Mathematics: An Introduction |edition=2nd |publisher=[[Addison-Wesley]] |year=1998 |isbn=978-0-321-01618-8 |url=https://archive.org/details/historyofmathema00katz }} * {{Cite book | year=2007 | last=Katz | first=Victor J. | title=The Mathematics of Egypt, Mesopotamia, China, India, and Islam: A Sourcebook | url=https://archive.org/details/mathematicsofegy0000unse | place= Princeton, NJ | publisher=Princeton University Press | isbn=978-0-691-11485-9 }} * {{Cite book | year= 1995 | orig-year= 1959 | last1=Needham | first1=Joseph | last2=Wang | first2=Ling | title= Science and Civilization in China: Mathematics and the Sciences of the Heavens and the Earth | volume= 3 | place= Cambridge | publisher=Cambridge University Press | author-link1= Joseph Needham| author-link2= Wang Ling (historian)| isbn=978-0-521-05801-8}} * {{Cite book | year= 2000 | orig-year= 1965 | last1=Needham | first1=Joseph | last2=Wang | first2=Ling | title= Science and Civilization in China: Physics and Physical Technology: Mechanical Engineering | volume= 4 | place= Cambridge | publisher=Cambridge University Press | edition = reprint| isbn=978-0-521-05803-2}} * {{Cite book |last=Sleeswyk|first=Andre|journal=Scientific American|title=Vitruvius' odometer|date=October 1981|volume=252|number=4|pages=188–200|doi=10.1038/scientificamerican1081-188|bibcode=1981SciAm.245d.188S|postscript=.}} * {{Cite book | year=1998 | last=Straffin | first=Philip D. | title=Liu Hui and the First Golden Age of Chinese Mathematics | journal= Mathematics Magazine | volume= 71 | number= 3 | pages=163–81 | doi=10.1080/0025570X.1998.11996627 }} * {{Cite book |last=Tang|first=Birgit|title=Delos, Carthage, Ampurias: the Housing of Three Mediterranean Trading Centres|year=2005|location=Rome|publisher=L'Erma di Bretschneider (Accademia di Danimarca)|isbn=978-88-8265-305-7|url=https://books.google.com/books?id=nw5eupvkvfEC|postscript=.}} <!--UNUSED*{{citation | last=Plofker | first1=Kim | authorlink1 = Kim Plofker | year=2009 | title=Mathematics in India: 500 BCE–1800 CE | place=Princeton, NJ | publisher=Princeton University Press | isbn= 0-691-12067-6 }}--> * {{Cite book | year=2009 | editor1= Robson, Eleanor | editor2= Stedall, Jacqueline | last=Volkov | first=Alexei | title=The Oxford Handbook of the History of Mathematics | url=https://archive.org/details/oxfordhandbookof0000unse_d0c2 | chapter=Mathematics and Mathematics Education in Traditional Vietnam | place= Oxford | publisher=Oxford University Press | pages=[https://archive.org/details/oxfordhandbookof0000unse_d0c2/page/153 153]–76 | isbn=978-0-19-921312-2}} {{Historia del scientia}} [[Categoria:Historia del mathematica]] [[Categoria:Historia del scientia]] 8ap80zw870vkyxc7wu37jydba8cfxpx 0 58947 699188 696254 2026-08-27T17:23:16Z InternetArchiveBot 40773 Add 1 book for [[Wikipedia:Verificabilitate]] (20260827)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 699188 wikitext text/x-wiki {{Italic title}} {{Taxobox | name = ''Orthoflavivirus encephalitidis'' | image = Tick-Borne Encephalitis Virus.png | image_alt = TBEV at different pH levels | image_caption = ''O. encephalitidis'' a different pH nivellos. | domain = [[Riboviria]] | regnum = [[Orthornavirae]] | phylum= [[Kitrinoviricota]] | classis = [[Flasuviricetes]] | ordo= [[Amarillovirales]] | familia = [[Flaviviridae]] | genus = ''[[Orthoflavivirus]]'' | taxon = ''Orthoflavivirus encephalitidis'' | taxon_rank = [[Specie]] | authority = [[ICTV]], 2022 | synonyms =*''Tick-borne encephalitis virus'' <small>ICTV, 1979</small> }} '''''Orthoflavivirus encephalitidis''''' (ex ''tick-borne encephalitis virus'') es un [[specie]] de [[virus]] del [[Familia (rango taxonomic)|familia]] [[Flaviviridae]]. Es un [[arbovirus]] ([[arthropodo]]portate virus) transmittite per [[Ixodidae|ticcas dur]]. Pote infectar plure typos de [[mammiferos]] e causar le [[encephalite ticcaportate]] in [[Homo sapiens|human]]. Se distingue al minus 3 subtypos, associate con differente species de ticca. == Transmission == [[Vector (epidemiologia)|Vector]]: le virus es transmittite per [[Ixodida|ticcas]] del [[Genere (rango taxonomic)|genere]] ''[[Ixodes]]''. [[Reservoir]]: su hospites primari poterea esser ticcas ipse, rodentes o [[Insectivora|insectivoros]].<ref name=Domestic>Salat J, Ruzek D. Tick-borne encephalitis in domestic animals. Acta Virol. 2020;64(2):226-232. {{doi|10.4149/av_2020_212}}. PMID: 32551790.</ref> [[Hospite]]s: [[primate]]s (cuje [[Human]]), [[ruminantes]], [[cavallo]]s, [[rodentes]], [[carnivoros]] (cuje [[can]]) ma alsi [[aves]] e ipse le [[mosquito]] ''[[Aedes vexans]]''.<ref name=ca>{{Cite web |title=Archive copy |url=https://www.canada.ca/fr/sante-publique/services/biosecurite-biosurete-laboratoire/fiches-techniques-sante-securite-agents-pathogenes-evaluation-risques/virus-encephalite-tiques.html |accessdate=2024-05-26 |archivedate=2024-05-26 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240526084752/https://www.canada.ca/fr/sante-publique/services/biosecurite-biosurete-laboratoire/fiches-techniques-sante-securite-agents-pathogenes-evaluation-risques/virus-encephalite-tiques.html }}</ref> Un transmission [[alimento|alimentari]] per le [[lacte]] non [[Pasteurisation|pasteurisate]] de ruminante infectate es possibile.<ref name=Domestic /> == Virologia == Es un [[virus de ARN]] de singulo filamento de senso positive. Su genoma es longe de circa 11 kb.<ref>Thomas, S. J., T. P. Endy, A. L. Rothman, et A. D. Barrett. 2015. Flaviviruses (Dengue, Yellow Fever, Japanese Encephalitis, West Nile Encephalitis, St. Louis Encephalitis, Tick-Borne Encephalitis, Kyasanur Forest Disease, Alkhurma Hemorrhagic Fever, Zika), p. 1881. J. E. Bennett, R. Dolin, and M. J. Blaser (eds.), Mandell, Douglas, and Bennett's Principles and Practice of Infectious Diseases, 8e ed.,. Elsevier.</ref> ''Orthoflavivirus encephalitidis'' admitte al minus tres subtypos: * West Europa subtypo, principalmente transmittite per ''[[Ixodes ricinus]]''; * [[Siberia]]n subtypo, principalmente transmittite per ''[[Ixodes persulcatus]]''; * Est Asia subtypo, principalmente transmittite per ''[[Ixodes persulcatus]]''.<ref>{{Cite book | vauthors = Goodman JL, Dennis DT, Sonenshine DE |title=Tick-Borne Diseases of Humans| url = https://archive.org/details/tickbornedisease0000unse_v1j4 |year=2005|publisher=ASM Press|location=Washington, DC|isbn=978-1-55581-238-6|page=[https://archive.org/details/tickbornedisease0000unse_v1j4/page/151 151]|chapter=Tick-Borne Encephalitis }}</ref> Subtypos [[Laco Baikal|baikalian]] e [[himalaya]]n son alsi proposate.<ref>{{Cite Q|Q91314251}}</ref> Le [[cippo]] de referentia es Sofjin cippo.<ref name=Kovalev>{{cite journal | vauthors = Kovalev SY, Mukhacheva TA, Kokorev VS, Belyaeva IV | title = Tick-borne encephalitis virus: reference strain Sofjin and problem of its authenticity | journal = Virus Genes | volume = 44 | issue = 2 | pages = 217–224 | date = April 2012 | pmid = 22095094 | doi = 10.1007/s11262-011-0690-9 | s2cid = 12587373 }}</ref> == Pathogenicitate == Le virus es [[Pathogene agente|pathogene]]. Duo casos sur tres son asymptomatic. Le maladia pote esser biphasic con un prime phase affectante [[Pelle|cellulas cutanee]] e [[Glandula lymphatic|lymphatic glandulas]]. In le secunde phase, le virus traversa le hematoencephalic barriera producente neuronal inflammation in le [[systema nervose central]] (meningite (principalmente in infantes), meningoencephalite, meningoencephalomyelite, [[paralyse flaccide]] (poliomyelite), polyradiculonevrite ([[syndrome de Guillain-Barré]]) o formas [[Hemorrhagia|hemorrhagic]]). Neurologic [[sequela]]s affecta de 26 % ad 46 % de casos.<ref name=ca/> Le typo Est-asiatic pare esser le plus [[Virulentia|virulente]] con un rata de [[Morte|mortalitate]] de 5 % ad 40 % contra 6 % ad 8 % con le typo siberian e de 1 % ad 2 % con le typo europee.<ref name=ca/> == Vaccination == Nove [[vaccino]]s permitte le [[vaccination]] del [[population]] in regiones [[Endemismo|endemic]]. {{Refer}} [[Categoria:Flaviviridae]] a7wyfkwgr5xr8dh0y3nk3vuytna00tp 0 59094 699152 698269 2026-08-27T16:54:41Z InternetArchiveBot 40773 Add 1 book for [[Wikipedia:Verificabilitate]] (20260827)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 699152 wikitext text/x-wiki [[File:Emilybronte retouche.jpg|thumb|alt=|300px|Portrait de Emily Brontë]] '''Emily Brontë''' ([[30 de julio]] [[1818]] – [[19 de decembre]] [[1848]]) esseva un scriptrice de [[romanes romantic]] e poetessa anglese qui esse famose pro scriber ''[[Summas Tempestuose]]'', su unic obra nunc considerate un classico del [[litteratura anglese]] que illa publicava sub le pseudonymo de '''Ellis Bell'''. Illa etiam publicava un libro de poesias insimul a su sorores [[Charlotte Brontë|Charlotte]] e [[Anne Brontë|Anne]], titulate ''Poemas per Currer, Ellis e Acton Bell''. In iste obra, su talento duceva la a esser acclamate ut un genio poetic. Nate in [[Thornton]], [[Anglaterra]], ab un matre anglese e un patre irlandese, Emily esseva le secunde soror le plus juvene del fratres Brontë, post Maxwell e ante Anne. Inspirate per un presente recepte per su fratre Maxwell, le juvene Brontës incipeva a scriber contos quando illes esseva solo pueros.<ref> Mezo, Richard E. ''A Student's Guide to Wuthering Heights by Emily Brontë'' (2002), p. 1</ref> Con su soror Anne illa creava contos re un mundo phantastic appellate ‘Gondal’, un insula fictive cuje mythos e legendas velle preoccupar le sorores per le resto de lor vita. Nam su natura solitari, illa esse un figura mysteriose pro biographos.<ref>Lorna Sage ''The Cambridge Guide to Women's Writing in English'' (1999), p. 90</ref><ref>Claire O'Callaghan, Emily Brontë Reappraised (2018), p. 5</ref><ref>U. C. Knoepflmacher, ''Emily Brontë: Wuthering Heights'' (1989), p. 112</ref> Excepte un par de personas, il non pare que illa habeva amicos foras del membros de su familia. Su amica le plus intime esseva su soror Anne, con quem illa compartiva le mundo phantastic de Gondal e qui esseva sicut un gemina pro Emily.<ref name="Fraser 39">Fraser, ''A Life of Anne Brontë'', p. 39</ref><ref name="Barker 195">Barker, ''The Brontës'', p. 195</ref> Un septimana post le funeral del fratre Maxwell in le septembre 1848, illa prehendeva un sever rheuma que rapido disveloppava se in un inflammation al pulmones e, postea, in un [[tuberculosis]].<ref name="Benvenuto 24">Benvenuto, ''Emily Brontë'', p. 24</ref> Illa moriva le 19 de decembre 1848, interim illa sedeva super su sofa.<ref name="Robinson 308">Robinson, ''Emily Brontë'', p. 308</ref> == Referentias == {{reflist|2}} === Fontes === *{{cite journal|last=Austin|first=Linda|title=Emily Brontë's Homesickness|url=https://archive.org/details/sim_victorian-studies_summer-2002_44_4/page/573|journal=Victorian Studies|volume=44|issue=4|date=Summer 2002|pages=573–596|pmid=12751528}} *{{cite book|last=Barker|first=Juliet R. V.|author-link=Juliet Barker|title=The Brontës|url=https://archive.org/details/brontes0000bark|year=1995|publisher=Phoenix House|location=London|isbn=1-85799-069-2}} *{{cite book|last=Benvenuto|first=Richard|title=Emily Brontë|year=1982|publisher=Twayne Publishers|location=Boston|isbn=0-80576-813-0|url=https://archive.org/details/emilybront00benv}} *{{cite book|last=Fraser|first=Rebecca|authorlink=Rebecca Fraser|title=The Brontës: Charlotte Brontë and her family|year=1988|publisher=Crown Publishers|location=New York|isbn=0-517-56438-6|url=https://archive.org/details/brontscharlott00fras}} *{{cite book|last=Fraser|first=Rebecca|authorlink=Rebecca Fraser|title=Charlotte Bronte: A Writer's Life|year=2008|publisher=Pegasus Books|location=New York|isbn=9781933648880 |url=https://archive.org/details/charlottebrontew0000fras}} *{{cite book|last=Gaskell|first=Elizabeth Cleghorn|author-link=Elizabeth Gaskell|title=The Life of Charlotte Brontë|volume=2|year=1857|publisher=D. Appleton|location=London}} *{{cite book|last=Gérin|first=Winifred|author-link=Winifred Gérin|title=Emily Brontë|url=https://archive.org/details/emilybrontbiogra0000grin|url-access=registration|year=1971|publisher=Clarendon Press|location=Oxford|isbn=01-9812-018-4}} *{{cite book|last=Miller|first=Lucasta|author-link=Lucasta Miller|title=The Bronte Myth|year=2013|publisher=Vintage|location=London|isbn=978-1-44642-621-0|url=https://books.google.com/books?id=5vRJTVs9r7YC}} *{{cite book| last1=Paddock | first1=Lisa |last2=Rollyson |first2=Carl |year=2003 |title=The Brontës A to Z|url=https://archive.org/details/brontstozessenti0000padd|url-access=registration| location=New York |publisher=Facts On File |isbn=0-8160-4303-5}} *{{cite book|last=Robinson|first=F. Mary A.|author-link=Agnes Mary Frances Duclaux|title=Emily Brontë|url=https://archive.org/details/emilybront00robi|year=1883|publisher=Roberts Brothers|location=Boston}} *{{cite book|last=Vine|first=Steven|title=Emily Brontë|year=1998|publisher=Twayne Publishers|location=New York|isbn=0-80571-659-9|url=https://archive.org/details/emilybronte00vine}} == Vide etiam == * [[Charlotte Brontë]] * [[Summas Tempestuose]] {{DEFAULTSORT:Brontë, Emily}} [[Category:Poetas]] [[Category:Scriptores]] m6c89c59lupd2vty4zffz3qfhtmi8l2 0 59255 699136 675119 2026-08-27T16:42:44Z InternetArchiveBot 40773 Add 1 book for [[Wikipedia:Verificabilitate]] (20260827)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 699136 wikitext text/x-wiki Le '''biologia de Aristotele''' es le theoria biologic fundate in observation systematic e collection de datos, principalmente zoologic, como illo es presentate in su libros super le scientia. Multes de su observationes esseva facite durante su residita in le insula de Lesbos, specialmente in su descriptiones del biologia marin del laguna de Pyrrha, que hodie es le Golfo de Kalloni. Su theoria se basa in su concepto de forma, que deriva del theoria del Formas de Plato, ma que es distinctemente differente de illo. Le theoria describe cinque processos biologic major: metabolismo, regulation del temperatura, processamento de information, embryogenese, e hereditate. Cata uno de istos esseva definite con un detalio tal que in alcun casos biologos moderne poteva crear modelos mathematic del mechanismos describite. Le methodo de Aristotele resembleva al stilo del scientia usate per biologos moderne quando illes explora un nove area: collection systematic de datos, scoperta de patronos, e inferentia de possible explicationes causal ab iste patronos. Ben que ille non faceva experimentos in le senso moderne, ille faceva observationes de animales vivente e dissectiones. Aristotele nominava circa 500 species de aves, mammiferos, e piscos; distingueva plure dozonas de insectos e altere invertebratos; describeva le anatomia interne de plus de cento animales; e disseccava circa 35 de illos. Le scripta biologic de Aristotele, le prime in le historia del scientia, es dispergite trans plure libros, formante circa un quarto de su opera que ha supervissite. Le textos biologic principal include Historia de Animales, Generation de Animales, Movimento de Animales, Progression de Animales, Partes de Animales, e De Anima (Super le Anima), como anque le perdite disegnos de Le Anatomias, que accompaniava Historia de Animales. A parte de su discipulo Theophrasto, qui scribeva un obra correspondente, Investigation de Plantas, nulle recerca de simile amplexo esseva facite in [[Grecia antique]], ben que le medicina hellenistic in Egypto continuava le investigation de Aristotele super le mechanismos del corpore human. Le biologia de Aristotele esseva influente in le mundo islamic medieval. Le traductiones in latino de versiones arabic e lor commentarios reintroduceva le cognoscentia de Aristotele in Europa occidental, ma le sol obra biologic largemente inseniate in universitates medieval esseva De Anima. Le association de su obra con le scholasticismo medieval, insimul a errores in su theorias, faceva que scientistas del prime era moderne, como Galileo e William Harvey, rejectava Aristotele. Criticas de su errores e reportos indirecte continuava durante seculos. Nonobstante, ille ha trovate melior acceptation inter zoologos, e in tempos moderne, alcun de su observationes, a longe deridite, super biologia marin ha essite confirmate como ver. == Contexto == [[File:Plato's Academy mosaic from Pompeii.jpg|thumb|upright=0.9|Aristotele passava circa 20 annos al [[Academia de Platon]] in [[Athenas classic|Athenas]].]] === Le antecedentes de Aristotele === Aristotele (384–322 a.C.) studiava al [[Academia de Platon]] in [[Athenas]], ubi ille remaneva durante circa 20 annos. Como Platon, ille cercava le universal in su philosophia, ma al contrari de Platon, ille supportava su opiniones con observationes detalite e systematic, notabilemente del historia natural del insula de Lesbos, ubi ille passava circa duo annos, e del vita marin in le mares circumjacente, specialmente del laguna de Pyrrha in le centro del insula. Iste studio faceva de Aristotele le prime scientista cuje obra scribite ha supervissite. Nulle obra de simile detalio super zoologia esseva attemptate usque al seculo XVI; ergo, Aristotele remaneva altamente influente durante circa duo millennios. Ille retornava a Athenas e fundava su proprie schola, le Lyceo, ubi ille inseniava durante le ultime dece-duo annos de su vita. Su scripta super zoologia forma circa un quarto de su obra que ha supervissite. Le discipulo de Aristotele, Theophrasto, plus tarde scribeva un obra simile super botanica, ''Investigation del plantas''. === Formas aristotelic === [[File:Máscara (24328025622).jpg|thumb|upright=0.6|Aristotele argumentava per analogia con un sculptura in ligno que un cosa prende su forma sia de su designo sia del material usate.]] Le biologia de Aristotele es construite super le base de su theoria de forma, que es derivate del theoria de Formas de Platon, ma significantemente differente de illo. Le Formas de Platon esseva eterne e fixate, essente "planos mental in le mente de Deo".{{sfn|Leroi|2014|pages=88–90}} Secundo Platon, cosas real in le mundo poteva, al melior, esser approximations de iste Formas perfecte. Aristotele audiva le vista de Platon e lo evolveva in un gruppo de tres conceptos biologic. Ille usava le mesme parola grec, εἶδος (eidos), pro significar primo le gruppo de characteristicas visibile que unicemente characterisa un typo de animal. Aristotele usava le parola γένος (génos) pro significar un typo.[a] Per exemplo, le typo de animal appellate ave ha plumas, un rostro corneate, alas, un ovo con testa dure, e sanguine calide.{{sfn|Leroi|2014|pages=88–90}} Aristotele notava ulteriormente que il ha multe formas de aves intra le typo de aves – gruos, aquilas, corvos, otidas, passeros, e assi via, justo como il ha multe formas de pisces intra le typo de pisces. Ille a vices appellava iste formas atoma eidē, formas indivisibile.[b] Human es un de iste formas indivisibile: Socrates e nos omnes es differente individualmente, ma nos omnes ha le forma human.{{efn|In terminos moderne, il ha essite argumentate que iste conceptos corresponde approximativemente a species, e alcun textos usa iste traduction. Tamen, Aristotele non formulava un definition que resemble celle de un species moderne, e alcun de su formas es altere taxa como genera o familias.}} Studios plus recente ha monstrate que Aristotele usava le termos γένος (génos) e εἶδος (eidos) in un maniera relative. Un taxon que es considerate un eidos in un contexto pote esser considerate un génos (que include varie eide) in un altere.<ref name="Pellegrin 1986">{{cite book |last1=Pellegrin |first1=Pierre |title=Aristotle's classification of animals: biology and the conceptual unity of the Aristotelian corpus |url=https://archive.org/details/aristotlesclassi00pell_0 |date=1986 |publisher=Univ. of California Pr |location=Berkeley, Calif. |isbn=0520055020 |pages=xiv + 235 |edition=Rev.}}</ref> Finalmente, Aristotele observava que le infante non prende simplemente qualcunque forma, ma lo recipe del semines de su parentes, que se combina. Iste semines contine dunque forma, o in termos moderne, information. Aristotele rende clar que ille a vices intende iste tertie senso per dar le analogia de un sculptura in ligno. Illo prende su forma del ligno (su causa material); le utensiles e technica de sculptura usate pro facer lo (su causa efficiente); e le designo providite pro illo (su eidos o information incorporate). Aristotele accentua ulteriormente le natura informational del forma per argumentar que un corpore es componite de elementos como terra e foco, justo como un parola es componite de litteras in un ordine specific.{{efn|In terminos moderne, isto implica un systema symbolic. Armand Marie Leroi nota que biologos pensara immediatemente, in iste contexto, al "litteras" de nucleotidos del DNA, que da forma a organismos.{{sfn|Leroi|2014|pages=88–90}}}}{{sfn|Leroi|2014|pages=88–90}} == Notas == <references group="lower-alpha"/> == Referentias == <references/> == Fontes == * {{cite book |last=Guthrie |first=W. K. C. |title=A History of Greek Philosophy |volume=1 |publisher=[[Cambridge University Press]] |date=1981 }} * {{cite book |last=Leroi |first=Armand Marie |editor=Föllinger, S. |author-link=Armand Marie Leroi |chapter=Function and Constraint in Aristotle and Evolutionary Theory |title=Was ist 'Leben'? Aristoteles' Anschauungen zur Entstehung und Funktionsweise von Leben |date=2010 |publisher=Franz Steiner Verlag |pages=261–284 }} * {{cite book |last=Leroi |first=Armand Marie |author-link=Armand Marie Leroi |title=The Lagoon: How Aristotle Invented Science |title-link=Aristotle's Lagoon |publisher=Bloomsbury |date=2014 |isbn=978-1-4088-3622-4 }} * {{cite book |last=Mason |first=Stephen F. |title=A History of the Sciences |publisher=P. F. Collier |date=1962 |orig-year=1953 |isbn=0-02-093400-9 }} * {{cite book |last1=Mayr |first1=Ernst |author-link1=Ernst Mayr |title=The Growth of Biological Thought: Diversity, Evolution, and Inheritance |date=1985 |publisher=Harvard University Press |isbn=978-0-674-36446-2 }} * {{cite book |last1=Ogilvie |first1=Brian W. |chapter=Zoology |publisher=Harvard University Press |date=2010 |isbn=978-0-674-07227-5 |pages=1000–1001 |editor1=Grafton, Anthony|editor2=Most, Glenn W.|editor3=Settis, Salvatore |title=The Classical Tradition }} * {{cite book |last=Singer |first=Charles |title=A Short History of Biology |publisher=Oxford University Press |date=1931}} * {{cite book |last=Taylor |first=Henry Osborn |author-link=Henry Osborn Taylor |archive-date=27 March 2006 |title=Greek Biology and Medicine |date=1922 |chapter=Chapter 3: Aristotle's Biology | archive-url=https://web.archive.org/web/20060327222953/http://www.ancientlibrary.com/medicine/0051.html |url=http://www.ancientlibrary.com/medicine/0051.html }} * {{cite book |last=Thompson |first=D'Arcy Wentworth |author-link1=D'Arcy Wentworth Thompson |chapter=Historia animalium |title=The works of Aristotle translated into English |editor1=Ross, W. D.|editor2=Smith, J. A. |date=1910 |publisher=Clarendon Press |url=https://archive.org/details/historiaanimaliu00aris_0}} * {{cite book |last=Thompson |first=D'Arcy Wentworth |author-link1=D'Arcy Wentworth Thompson |title=On Aristotle as a biologist |publisher=Clarendon Press |year=1913 |url=https://archive.org/details/onaristotleasbio00thomrich }} [[Categoria:Aristotele]] th72w2y8fzjwvnnmy7rnku5i6wdtf62 0 59487 699218 697091 2026-08-27T18:13:05Z InternetArchiveBot 40773 Add 3 books for [[Wikipedia:Verificabilitate]] (20260827)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 699218 wikitext text/x-wiki {{Historia de Portugal}} Le '''historia de Portugal''' como nation europee remonta al [[Basse Medievo]], quando le [[comtato Portucalense]] deveniva autonome del regno de [[Leon (regno)|Leon]]. Totevia, le historia del presentia human in le territorio correspondente a [[Portugal]] initiava multo antea. Le [[Prehistoria in le Peninsula Iberic|prehistoria]] registra le prime [[Hominide|hominidos]] circa 500 milles annos retro. Le territorio esseva visitate per diverse populos: le [[phenicios]], qui fundava [[factorias]] e plus tarde esseva substituite per le [[cartaginenses]]. Populos [[celtic]] se establiva e se misceva con le nativos. In le [[seculo III a.C.]], diverse populos habitava le region quando occurreva le [[Conquesta roman del Peninsula Iberic|invasion roman del Peninsula Iberic]]. Le [[romanisation]] lassa marcas durabile in le [[lingua]], le [[lege]] e le [[religion]]. Con le declino del [[Imperio Roman]], le territorio esseva occupate per populos [[germanic]] e plus tarde per [[musulmanos]] ([[mouros]] e alcun [[arabes]]), durante que le [[Christianismo|christianos]] se retirava al nord, in [[Asturias]]. In [[1139]], durante le [[Reconquesta]] christiana, le [[Regno de Portugal]] esseva fundate a partir del [[comtato Portucalense]], nascite inter le fluvios [[Minho (fluvio)|Minho]] e [[Douro]]. Le stabilisation de su [[frontieras]] in [[1297]] faceva de [[Portugal]] le pais [[Europa|europee]] con le plus ancian frontieras fixate. Como pioneiro del [[exploration maritime]] durante le [[Era del Discopertas]], le [[Regno de Portugal]] expandeva su territorios inter le seculos [[seculo XV|XV]] e [[seculo XVI|XVI]], establiente le prime [[imperio global]] del historia, con [[possessiones]] in [[Africa]], [[America del Sud]], [[Asia]] e [[Oceania]]. In [[1580]], un [[crise de succession]] resultava in le [[Union Iberic]] con [[Espania]]. Sin autonomia pro defender su [[possessiones ultramarin]] contra le offensive [[hollandese]], le regno perdeva multe de su [[ricchessa]] e [[statuto]]. In [[1640]], le [[independentia de Portugal]] esseva restaurate sub le nove [[dynastia de Bragança]]. Le [[terramoto de 1755 in Lisboa]] destrueva grande parte del [[citate]]. Su [[reconstruction]] durava plure annos, e le nove [[architectura]] pote ancora esser vidite in le [[Terreiro do Paço]]. Le [[invasiones]] [[espaniol]] e [[francese]] causava [[instabilitate politic]] e [[economic]]. In [[1820]], un [[revolta]] portava al approbation del prime [[constitution portugese]], initiando le [[monarchia constitutional]], que affrontava le [[perdita]] de su plus grande [[colonia]], [[Brasil]]. Al fin del [[seculo XIX]], [[Portugal]] perdeva su statuto in le [[division colonial de Africa]]. Un [[revolution]] in [[1910]] deponeva le [[monarchia]], ma le [[prime republica portugese]] non succedeva a resolver le problemas de un pais immergite in [[conflicto social]], [[corruption]] e [[confrontationes]] con le [[Ecclesia]]. Un [[colpo de stato]] in [[1926]] duceva a un [[dictatura]]. A partir de [[1961]], iste governo manteneva un [[guerra colonial]] que se prolongava usque [[1974]], quando un [[revolta militar]] abatteva le [[governamento]]. In le anno sequente, [[Portugal]] declarava le [[independentia]] de tote su [[possessiones]] in [[Africa]]. Post un periodo [[revolutionari]] agitate, le pais se dirigiva verso un [[democratia pluralista]]. Le [[constitution de 1976]] defini [[Portugal]] como un [[republica semipresidentialista]]. A partir de [[1986]], [[Portugal]] reforciava su [[modernisation]] e su [[integration]] in le [[sphera europee]] con su [[adhesion]] al [[Communitate Economic Europee]] ([[CEE]]). == Prehistoria e Protohistoria == {{AP|Prehistoria del Peninsula Iberic|Populos iberic preroman}} [[Imagine:Iberia 300BC-pt.svg|thumb|Mappa Ethnico-Linguistic del Peninsula Iberic circa {{AC|300|x}}]] Le plus antique [[fossile|fossiles]] cognoscite de [[hominide|hominides]] in Europa, datate de 1,1 a 1,2 milliones de annos, esseva trovate in le nord del [[Peninsula Iberic]], in le [[Serra de Atapuerca]].{{sfn|Cavendish|2009|p=598}} In Portugal, le vestigios human le plus antique data de circa {{nowrap|500-300 mille}} annos,{{sfn|Disney|2009|p=5}} quando le region esseva habitate per [[Homine de Neanderthal|neanderthales]].{{sfn|JN|2007-09-03}} Le vestigios le plus antique cognoscite de ''[[Homo sapiens]]'' es de homines de [[Cro-Magnon]] con "tratos" de neanderthal, con {{Fmtn|24500}} annos. Le fossile de [[menino do Lapedo|un infante]] trovate in le [[Valle do Lapedo]]{{sfn|Cavendish|2009|p=598}} es interpretate como indicator de populationes [[Hybrido (biologia)|hybride]] resultante del cruciamento del duo [[specie|species]]. Illos es etiam le vestigios de esseres con characteristicas neanderthal le plus recente que on cognosce, possibilemente le ultime de lor specie.{{sfn|Duarte|1998}} Istes esseva societates [[Paleolithic|paleolithic]] de subsistentia, de [[Chassator-collector|chassatores-collectores]] que lassava vestigios como le [[Sítios de arte rupestre do Vale do Coa|arte rupestre del Valle del Coa]] al nord{{sfn|IGESPAR|loc="[http://www.igespar.pt/pt/patrimonio/mundial/portugal/117 Sítios Pré-históricos de Arte Rupestre do Vale do Rio Côa e de Siega Verde]"}} e le [[gruta do Escoural]], al sud.{{sfn|IGESPAR|loc="[http://www.igespar.pt/pt/patrimonio/itinerarios/alentejo/03/ Conjunto Arqueológico do Escoural]"}} Post le fin del ultime [[glaciation|etate de gelo]], circa 12 a 11 mille annos retro, le alterationes climactic permitteva initiar le domestication de animales de pastura, alcun culturas de cereales e le pisca.{{sfn|Cavendish|2009|p=598}} Le [[Neolithic|neolithic]] es testimoniate in le sud de Portugal per utensiles de petra e per le [[Cultura megalithic de Europa|cultura megalithic]], con [[dolmen|dolmenes]] como le [[anta Grande do Zambujeiro]],{{sfn|Cavendish|2009|p=599}} [[menhir|menhires]] como in le [[cromeleque dos Almendres]], ben como [[Arte schematic in le Peninsula Iberic|arte schematic]] como in le [[anta pintada de Antelas]] e in idolo-plattas.{{sfn|Tavares da Silva|1983|pp=83-90}} Le [[etate del bronzo]] del Peninsula, con le disveloppamento del poteria e altere metallos como auro e argento, initiava se circa {{AC|4000|x}} al sud, in locos como [[El Argar]], de ubi illo se diffundeva.{{sfn|Cavendish|2009|p=599}} In le {{AC|III millennio|x}}, varie undas de [[populos indoeuropee]] [[celte|celtes]] venite de [[Europa Central]] invadeva le territorio. Miscente se con le populationes local, illos formava differente gruppos ethnic, con numerose [[tribo|tribos]].{{sfn|Cavendish|2009|p=599}} Le principal de iste tribos esseva le [[gallaicos]], que stabiliva le [[cultura castrese]] al nord, le [[lusitanos]] in le centro, le [[celticos]] in Alentejo, e le [[conios]] in le extreme sud de Portugal (regiones del [[Algarve]] e [[Alentejo]]). Illic se disveloppava le [[scriptura del sud-west]], un del [[scripturas paleo-hispanic]]. Al sud, al mesme epocha, se stabiliva etiam alcun postos commercial coster semipermanente de [[phenicios]]{{sfn|Cavendish|2009|p=599}} e a partir del {{-séc|V}} de [[carthagineses]].{{sfn|Ferreira da Silva|1983|p=124}} == Romanisation == {{AP|Conquesta roman del Peninsula Iberic|Lusitania|Gallecia}} [[Imagine:Portugalliaingallaeciaetlusitania.png|thumb|left|Le provincias roman [[Lusitania]] e [[Gallecia]], reorganidation del [[Hispania]] de [[Diocletiano]], 298]] Le [[Roma Antique|Romanos]] initiava le invasion del Peninsula Iberic (que illes appellava "[[Hispania]]") in {{AC|218|x}}, durante le [[Secunde Guerra Punic]] contra [[Carthago]]. Illic illes annexava initialmente duo regiones como [[provincia roman|provincias]], le [[Hispania Citerior]] (nord-est) e le [[Hispania Ulterior]] (sud-west){{sfn|Infopédia|loc=[http://www.infopedia.pt/$romanizacao-da-peninsula-iberica Romanização da Península Ibérica]}} Le [[mineria]] esseva le prime factor de interesse in le region: un del objectivos strategic de Roma esseva blocar le connexion de Carthago con le minas hispanic de cupro, stanno, auro e argento.{{sfn|MNA|1980-2012|}} Al fin del {{-séc|I}}, esseva create le provincia de [[Lusitania]], que correspondeva a grande parte del actual Portugal al sud del [[Rio Douro]] e al [[Estremadura espaniol]], con capital in [[Emerita Augusta]] (Mérida).{{sfn|Infopédia|loc=[http://www.infopedia.pt/$romanizacao-da-peninsula-iberica Romanização da Península Ibérica]}} Le Romanos explorava con intensitate minas como [[Aljustrel]] ([[Vipasca]]) e [[Mina de São Domingos|São Domingos]], in le [[Fasce Pyritose Iberic]] que se extende usque a [[Sevilla]].{{sfn|Portugal Romano.com|loc="[http://www.portugalromano.com/category/tema-exploracao-mineira/ Exploração mineira e metalurgia]"}} Durante que le sud esseva occupate con relative facilitate, le annexation del nord occurreva solmente multo postea, in parte a causa del resistentia del populos native. Populos [[Populos iberic preroman|celte]], como le [[Lusitanos]] ducite per [[Viriato]], un supponite pastor in le [[Montes Herminios]] (Serra da Estrela), succedeva a contener le expansion roman durante annos.{{sfn|Infopédia|loc=[http://www.infopedia.pt/$romanizacao-da-peninsula-iberica Romanizacao da Península Ibérica]}} Perito in tacticas de [[guerrilla]], Viriato luctava [[Guerra lusitan|un guerra incassabile]] contra le invasores, defaitante successivemente varie generales roman, usque ille esseva assassinate per tradition in {{AC|139|x}}. Le conquesta total del Peninsula Iberic occurreva duo seculos post le arrivata, quando le Romanos vinceva le [[guerras cantabric]], in le tempore del imperator [[Augusto]] ({{AC|19|x}}).{{sfn|Infopédia|loc=[http://www.infopedia.pt/$romanizacao-da-peninsula-iberica Romanização da Península Ibérica]}} In 74 [[Vespasiano]] concedeva le "[[Derecto latin]]" (equiparação al municipalitates de Italia) a grande parte del municipalitates de Lusitania. In 212 le [[Constitution Antonin]] attribueva le [[citatano roman]] a tote le subjectos (libere) del Imperio e, al fin del seculo, le imperator [[Diocletiano]] fundava le [[Gallecia]], que integrava le nord del actual Portugal, le [[Galicia]] e le [[Asturias]], ultime territorios conquirite.{{sfn|Infopédia|loc=[http://www.infopedia.pt/$romanizacao-da-peninsula-iberica Romanização da Península Ibérica]}} [[Imagine:Ponte romana Chaves 01.jpg|thumb|[[Ponte de Trajano]] super le [[Rio Tâmega]], Chaves (Portugal)]] Le [[Economia de Hispania|economia del Hispania]] habeva un enorme expansion. Ultra le [[mineria]], le Romanos disveloppava le [[agricultura]] in illos que esseva alicun del melior terras agrari del Imperio. In le actual Alentejo illes cultivava vigna e cereales, e in le litoral illes disveloppava le industria piscari pro le fabrication de ''[[garum]]'' in le litoral de Algarve, in Lisbona,<ref>{{Cite web |title=Fundação Millennium bcp - Núcleo Arqueológico |url=http://ind.millenniumbcp.pt/pt/Institucional/fundacao/Pages/fundacao_NARC.aspx |accessdate=2025-11-13 |archivedate=2019-04-06 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190406194343/https://ind.millenniumbcp.pt/pt/Institucional/fundacao/Pages/fundacao_NARC.aspx }}</ref> in [[Póvoa de Varzim]], in [[Matosinhos]] e in [[Troia (Grândola)|Troia]]{{sfn|Portugal Romano.com|loc="[http://www.portugalromano.com Ruínas romanas de Troia]"}} que illes exportava per le rutas commercial roman pro tote le imperio. Le transactiones commercial esseva facilitate per le [[Moneta del Roma Antique|cunniage de moneta]] e per le construction de un extense [[Strata roman|rete viari]], [[aqueductos]] e pontes, como illo de [[Ponte de Trajano|Trajano]] in [[Aquas Flavias]] (actual [[Chaves (Portugal)|Chaves]]).{{sfn|Infopédia|loc=[http://www.infopedia.pt/$romanizacao-da-peninsula-iberica Romanização da Península Ibérica]}} Le Romanos fundava [[Toponymos roman in Portugal|numerose citates]] como: [[Olisipo]] (Lisbona), [[Bracara Augusta]] (Braga), [[Eminio]] (Coimbra), [[Pax Julia]] (Beja){{sfn|Portugal Romano.com|loc="[http://www.portugalromano.com/category/cidades-romanas-em-portugal/ Cidades romanas em Portugal]"}} e lassava un importante legato cultural in lo que es hodie [[Portugal]]: le [[Latino vulgar]] deveniva le idioma dominante del region,{{sfn|Clark|1900|pp=1-3}} [[Historia del lingua portugese|base del lingua portugese]]. A partir del {{séc|III}}, le [[Historia del Christianismo#Christianismo in le Antiquitate tardive (313-476)|Christianismo]] se diffundeva in tote le Hispania.{{sfn|Barbosa|1983|pp=379-380}} In le secunde medietate del seculo IV, in le nord de Portugal e in le [[Galicia]], surgeva un movimento religiose de tendentia ascetic. Illo habeva como mentor [[Prisciliano]]. Iste movimento se appella [[Priscillianismo]].{{sfn|Saraiva|1993|pp=39-42}}{{sfn|Mattoso|1992|pp=287-289}} Episcopos de altere dioceses moveva se contra le movimento, considerate heretic.{{sfn|Saraiva|1993|pp=39-42}}{{sfn|Mattoso|1992|pp=287-289}} In le anno 385, Prisciliano es judicate e condemnate al morte. Le movimento continuava a exister durante alicun seculos e esseva semper condemnate per le ecclesia.{{sfn|Saraiva|1993|pp=39-42}}{{sfn|Mattoso|1992|pp=287-289}} == Invasion Barbaric == {{AP|Invasiones barbaric del Peninsula Iberic|Regno Sueve|Regno Visigothic}} [[Imagine:Suevosevisigodosemportugal.png|thumb|left|Peninsula Iberic c. 560: [[Regno Sueve|Territorio sueve]] con capital in [[Braga]] (blau); [[Regno Visigothic|territorio visigothic]] con capital in [[Toledo]] (ochra)]] In 409, con le [[Declino del Imperio Roman|declino del Imperio Roman]], le Peninsula Iberic esseva [[Invasiones barbaric del Peninsula Iberic|occupate per populos de origine germanic]], que le Romanos appellava [[barbaros]].{{sfn|Anderson|2000|p=21}} In 411, in un contracto de [[foederati (Roma Antique)|federation]] con le imperator [[Flavio Honorio|Honorio]], plure de iste populos se installava in [[Hispania]]: [[suevos]] e [[vandalos]] [[Asdingos]] in [[Gallecia]], [[alanos]], de origine [[Persas|perse]], in [[Lusitania]] e [[Carthaginense]].{{sfn|Koller|1998|p=xxi}} De iste populos, [[suevos]] e [[visigodos]] esseva illos que habeva un presentia plus durabile in le territorio correspondente a Portugal. Como in tote le [[Europa occidental]], [[Toponymos roman in Portugal|le citates]] suffreva un accentuate decadentia, e tanto in le vita urban como in le [[Economia de Hispania|economia]] se verificava un ruralisation.{{sfn|Kennedy|1996|p=2}} Le suevos fundava le [[Regno Sueve]] con capital in [[Braga]], arrivante a dominar usque a [[Eminio]] (Coimbra).{{sfn|Koller|1998|p=75}} Con le invasiones le institutiones roman dispareva, ma le organisation ecclesiastic se manteneva, que le suevos adoptava jam in le {{séc|V}}, sequite per le visigodos, e que esseva un importante instrumento de stabilitate. Nonobstante que initialmente illes esseva adherentes del [[Arianismo]] e del [[Priscillianismo]],{{sfn|Koller|1998|p=45}} illes adoptava le [[Catholicismo]] del populationes local hispano-roman in le anno 449, evangelisate per influentia de [[Martin de Dume|S. Martin de Braga]].{{sfn|Koller|1998|pp=37-52,66}} Le governamento sueve se basava in le [[parochia|parochias]], describite in le ''[[Parochiale suevorum]]'' de c.569. {{sfn|Koller|1998|p=45}} e le regno sueve deveniva le [[Tabula chronologic del regnos del Peninsula Iberic|prime regno christian]] de Europa, essente etiam le prime a cuniar moneta proprie.{{sfn|Koller|1998|p=65}} In 415, le [[visigodos]], initialmente installate in [[Gallia Aquitania|Gallia]], avanzava verso le sud como alliatos del [[Imperio Roman]] pro expeller [[alanos]] e [[vandalos]],{{sfn|Koller|1998|p=64}} e fundava un [[Regno Visigothic de Toledo|regno con capital in Toledo]]. A partir de 470, le conflictos inter le regno sueve e le vicin regno visigothic cresceva. In 585, le [[Lista de reges visigothic|rege visigothic]] [[Leovigildo]] conquireva Braga e annexava [[Gallecia]].{{sfn|Koller|1998|p=38}} A partir de hic, tote le Peninsula Iberic remaneva unificate sub le regno visigothic (excepte alicun zonas del litoral sud e levantin, controlate per le [[Imperio Byzantin]] e al nord per le vascones). Le stabilitate interne del regno esseva semper difficile, proque le visigodos esseva un minoritate e professava le [[Arianismo]], durante que le population local esseva [[Catholicismo|catholic]]. Lor strategia initial esseva mantener se como minoritate dirigente strictemente separate del majoritate autochthone. Nonobstante, le consolidation de lor regnos occurreva precisamente a causa del integration con le population local, adoptante le [[lingua latin]], [[Derecto visigothic|adaptante le lege roman]] e convertente se con Reccaredo I al [[Catholicismo]],{{sfn|Kennedy|1996|p=2}} ma in 710 un crise dynastic inter partisanos del reges [[Rodrigo]] e Agila II conduceva al [[Invasion musulman del Peninsula Iberic|invasion musulman]] que resultava in le collapse del regno.{{sfn|Koller|1998|p=118}} == Occupation arabe == {{AP|Conquesta islamic del Peninsula Iberic|Al-Andalus|Gharb al-Andalus}} [[Imagine:Itin mertola.jpg|thumb|Antique [[mesquita]] de [[Mértola]], in le sud de Portugal, hodie [[Ecclesia de Nostre Seniora del Annunciation (Mértola)|Ecclesia de Nostre Seniora del Annunciation]]]] In 711, un armea [[Caliphato Omayyade|omayyade]] de [[berberos]] e [[arabes]] recentemente convertite al [[Islam]] ducite per [[Tárique]],{{sfn|Kennedy|1996|p=6}} disimbarcava in [[Gibraltar]] post haber conquirite le nord de Africa.{{sfn|El País|2008}} Profitante se del luctas interne que divideva le visigodos o essente appellate como alliatos del faction de Agila II, illes vinceva le [[Battalia de Guadalete]] contra le fortias del rege visigothic [[Rodrigo]]. Rapidemente illes avanzava usque a [[Zaragoza]], beneficiante del repopulation disperse pro [[Invasion musulman del Peninsula Iberic|conquirer quasi tote le Peninsula]].{{sfn|Kennedy|1996|pp=1-14}} Al territorio occupate como provincia del Caliphato Omayyade illes appellava Al-Andalus. Le west del Peninsula, correspondente a Portugal, illes appellava le Al-Gharb al-Andalus o simplemente Al-Gharb (le occidente).{{sfn|Mattoso|1992|pp=363-365}} Le populationes local poteva remaner in lor terras mediante pagamento. Lor habitos, christian e judee, esseva tolerate.{{sfn|Fletcher|2006|p=35}} Ben que arabisate, le [[Mozarabes]] manteneva un continuo de [[lingua romanic|dialectos romanic]] — le [[lingua mozarabe]] — e [[Rito mozarabe|rituales christian]]. Le nove occupantes disveloppava le agricultura, meliorante le systemas de irrigation roman, introducente le cultura de [[ris]] e de [[citrinos]], [[Damasceno|alperges]] e [[persicos]].{{sfn|Disney|2009|p=60}} Le nove technicas de irrigation permitteva le existentia del parve proprietate, como le hortos.{{sfn|Saraiva|1993|p=50}} In le lingua portugese remaneva alicun parolas de origine arabe, ligate al agricultura: ''azeite'', ''azeitona'', ''açafrão'', ''cenoura''; in le systemas de irrigation: ''albufeira'', ''chafariz'', ''nora''; in le commercio remaneva: ''armazém'', ''calibre'', ''quintal''.{{sfn|Saraiva|1993|p=50}} In 756, Abderraman I, resistente al [[Caliphato Abbaside|domination abbaside]], fundava in Al-Andalus un [[Emirato de Cordoba|emirato]] independente que deveniva le floride [[Caliphato de Cordoba]].{{sfn|Almacari|1964|pp=58-94}} Su economia se basava in le commercio, in le agricultura e in le industria artisanal multo disveloppate. Le cunniage de moneta esseva fundamental e un del plus importante al epocha. Le capital, [[Cordoba (Espania)|Cordoba]], esseva durante le {{séc|X}} un del plus grande citates del mundo e un centro financiari, cultural, artistic e commercial con bibliothecas, universitate, un schola de medicina e de traductores de [[Lingua grec|grec]] e [[Lingua hebraic|hebraic]] al [[Lingua arabe|arabe]].{{sfn|Araújo|1983|pp=269-272}} In 1009, un colpo de stato initiava un periodo de guerra civil in Al-Andalus, le ''fitna'', que conduceva al fragmentation del caliphato in regnos rival, le [[Taifas]].{{sfn|Anderson|2000|p=28}} Le territorio al sud del Douro esseva dividite inter le taifas [[Regno de Badajoz|de Badajoz]], de Sevilla e [[Taifa de Silves|de Silves]]. Libere de un poter central, citates como [[Alcácer do Sal]], [[Lisbona]] e [[Silves (Portugal)|Silves]] se disveloppava a base de commercio. A partir de 1090, le [[Almoravides]], que predicava le complimento orthodoxe del [[Islam]], esseva appellate per [[Al-Mutamid]], le rege poeta del taifa de Sevilla, pro adjutar in le defensa in fronte al avante de Alfonso VI de Leon e Castilia e reunificava Al-Andalus pro alicun tempore usque que illo se desintegrava de novo, originante nove taifas. Inter 1144-1151, existeva tres taifas in lo que es hodie Portugal: le [[Taifa de Mértola]], le [[Taifa de Silves]] e le Taifa de Tavira, postea integrate in le [[Caliphato Almohade]] venite de Marocco, discontento con le insuccesso in revigorar le statos musulman e detener le reconquesta christian. Le occupation arabe del Peninsula durava quasi octo seculos, (del VIII al XV), durante le quales, partiente del [[Asturias]], le unic region que resisteva al invasion arabe, se disveloppava un movimento de [[Reconquesta]] del Peninsula.{{sfn|Anderson|2000|p=23}} == Formation del Regno de Portugal (1139-1385) == {{AP|Reconquesta|Contato Portucalense|Portugal in le Reconquesta|Independentia de Portugal|Regno de Portugal|Dynastia de Burgundia}} [[Imagine:Pt-Reconquista2.jpg|thumb|left|Evolution del frontieras del territorios in le [[Peninsula Iberic]] inter 914 e 1250]] Desde 718, refugiate del subite invasion musulman del Peninsula Iberic, un gruppo de christianos visigothic resisteva cantonante se al nord, in le region montaniose del [[Asturias]]. Illic, ducite per [[Pelagio de Asturias|Pelagio]], illes fundava le [[Regno de Asturias]] e initiava le reconquesta de territorios.{{sfn|Britannica|loc="[http://www.britannica.com/EBchecked/topic/557573/Spain/70360/The-Christian-states-711-1035 Spain: the christian states 711-1035]"}} Iste processo gradual originava le [[Tabula chronologic del regnos del Peninsula Iberic|nascentia de parve regnos]], que se ampliava a mesura que le conquestas habeva successo. Sic nasceva le [[Regno de Leon]], de [[Regno de Navarra|Navarra]], de [[Regno de Aragon|Aragon]], de [[Regno de Castilia|Castilia]] e del [[Regno de Galicia|Galicia]].{{sfn|Cruz|1983|pp=301-303}} In 1096, le rege Alfonso VI dava le governamento del [[Contato Portucalense]], formate, in 868, inter le [[Rio Minho|Minho]] e le [[Rio Douro|Douro]],{{sfn|Barreira|2003|pp=116-127}} a [[Henrique de Burgundia, Conte de Portucale|Henrique de Burgundia]] per le maritage con su filia [[Teresa de Leon]]. Post le morte de D. Henrique, D. Teresa tentava allargar su dominios e obtener le autonomia alliate al [[Pedro Froilaz de Trava|alte nobilitate gallec]] contra su medie-soror [[Urraca I de Leon e Castilia|Urraca de Leon e Castilia]]. Ma, in 1121, illa debeva recular e negociar un [[Tractato de Lanhoso|tractato]], remanente le [[Contato]] un vassallo del regno de Leon.{{sfn|name=Mat467|Mattoso|1983|pp=454-467}} Teresa habeva exercite le [[regentia (systema de governamento)|regentia]] durante le minoritate de su filio, [[Alfonso Henriques]]. Ma, in 1122, le interesses de ambe collideva, quando iste se opponeva a un [[Regno de Galicia|union gallec-portugese]]. Le position de favor de D. Teresa re le nobiles gallec e le indifferentia re le fidalgos e ecclesiasticos portucalense originava le revolta que ille duceva. D. Alfonso Henriques [[Ordination de un Cavallero|armava se cavallero]] e comenciava a viver in [[Coimbra]].{{sfn|Arqnet.pt|loc="[http://www.arqnet.pt/dicionario/afonso1.html Afonso I]"}} In 1128, ille vinceva le [[Battalia de São Mamede]] contra le fortias de su matre e [[Fernão Peres de Trava]]. Ille assumeva tunc le governamento del contato e concentrava effortios in negotiationes con le Sancte Sede pro attinger le autonomia. Simultaneemente ille cercava allargar su dominios, conquirente territorio al [[musulmanos]], durante que ille luctava contra le fortias de su cosino [[Alfonso VII de Leon e Castilia]].<ref name=Mat467 /> In 1139, post un importante victoria contra un contingente mauro in le [[Battalia de Ourique]], D. Alfonso Henriques comenciava a intitular se [[Lista de reges de Portugal|rege del portugeses]] in 1140 con le supporto de su sequitores. Sic nasceva le [[Regno de Portugal]], con capital in [[Coimbra]] e initiava se le [[Dynastia de Burgundia|prime dynastia]]. Le [[Independentia de Portugal|independentia portugese]] esseva recognoscite per Leon e Castilia in 1143 per le [[Tractato de Zamora]] e accordate per bulla pontifical [[Manifestis Probatum]] de 1179. In 1147, con le supporto de [[Crusadas|cruciatos]] nord-europee,{{sfn|Arqnet.pt|loc="[http://www.arqnet.pt/portal/pessoais/cruzado_lisboa.html Da carta do cruzado sobre a conquista de Lisboa]"}} Alfonso I de Portugal [[Asedio de Lisbona (1147)|conquireva Lisbona]]. Con le pacification interne, ille prosequeva le conquestas al [[mauros]], impulsante le frontieras verso le sud, desde [[Leiria]] al [[Alentejo]]. On considera que esseva in 1211, regno de D. [[Alfonso II de Portugal]], le prime vice que esseva reunite [[Cortes de Coimbra de 1211|Cortes in Coimbra]], in le prime anno de su governamento,<ref>{{citar web |título= O Portal da História - D. Afonso II | url = http://www.arqnet.pt/portal/portugal/temashistoria/afonso2.html |acessodata= 2016-03-01 }}</ref><ref>{{citar livro|título=Las Cortes Medievales|nome=José Luís|sobrenome=Martim|p=21-25}}</ref> con representantes del clero e nobilitate.<ref>Assim afirma Damião Peres, lembrando que D. Sancho I morrera em Coimbra, a 26 de março de 1211, e na corte estavam, portanto, todos estes altos dignitários. Depois de julho D. Afonso II já andava por terras da Beira. PERES, Damião. As cortes de 1211. Separata da Revista Portuguesa de História, Coimbra, t. IV. 1949, p. 3.</ref><ref>{{Cite web |title=Representatividade e Poder nas Cortes Portuguesas nos séculos XIII e XIVː A Presença dos Povos, Miriam Lourdes Impellizieri Luna Ferreira da Silva |url=https://www.e-publicacoes.uerj.br/index.php/synthesis/article/view/7359 |accessdate=2025-11-13 |archivedate=2025-09-17 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20250917213715/https://www.e-publicacoes.uerj.br/index.php/synthesis/article/view/7359 }}</ref> Importante leges esseva publicate pro proteger le benes del Corona,<ref>Leia-se sobre esta assembleia: PERES, Damião. As cortes de 1211. Separata da Revista Portuguesa de História, p. 1-8. AZEVEDO, Maria Antonieta Soares de. Coimbra, Cortes de (1211). In: SERRÃO, Joel (dir.). Dicionário de História de Portugal. Porto: Livraria Figueirinhas, 1971. v. I, p. 608-609.</ref> garantir le libertates e prohibir le abusos del officiales regal. D. Alfonso II, con iste Curia, intendeva demonstrar que ille voleva governar con le supporto del nobilitate e del clero, ma defendente un programma politic de affirmation del poter regal.<ref>Uma análise desta leis, além do confronto com as decisões da reunião de Afonso IX em 1188, publicadas por Julio Gonzalez, se colhe em Hermínia Vasconcelos Vilar. GONZALEZ, Julio. Alfonso IX. Madrid: Instituto Jeronimo Zurita, 1944. v. I, p. 23-26, VILAR, Hermínia Vasconcelos. D. Afonso II, p. 80-85. Já anteriormente Damião Peres, aceitando todas as 27 leis como saídas da cúria de 1211, as estudara quanto ao seu conteúdo, ver: PERES, Damião. As cortes de 1211. Separata da Revista Portuguesa de História, p. 5-8.</ref> In 1249, le [[Algarve]] maure esseva includite in le regno christian de Portugal, concludente le [[Reconquesta]] portugese.<ref name=henriques>António Castro Henriques: ''Conquista do Algarve - 1189-1249 - O Segundo Reino'', Tribuna da História, 2003, pp. 57-83.</ref> Isto occurreva in le regno de D. [[Alfonso III de Portugal]], qui addeva al su intitulation ''"[[Regno de Algarve|Rege de Portugal e de Algarve]]"''. In 1254, Cortes esseva realisate in [[Leiria]], ubi esseva pro le prime vice representantes del villas e citates. In 1297, [[Dinis I de Portugal|D. Dinis]] sigillava le pace con le regnos de [[Regno de Leon|Leon]] e de [[Regno de Castilia|Castilia]] e fixava le limites frontieral per le [[Tractato de Alcanizes]]. Annos ante, in 1290, ille adoptava como [[lingua official]] del regno de Portugal, in loco del latino, le "lingua vulgar" ([[Gallego-portugese]]), que ille appellava [[Historia del lingua portugese|lingua portugese]]. In le mesme anno, le prime Universitate in Portugal esseva fundate.{{sfn|Saraiva|1993|p=118}} [[File:Afonso IV pt.jpg|thumb|191x191px|Le rege [[Alfonso IV de Portugal|Alfonso IV]]]] In 1336, essente rege [[Alfonso IV de Portugal|Alfonso IV]], un expedition al [[Insulas Canari]] esseva realisate. Le resultatos non esseva le expectate. Le archipelago esseva disputate per le rege de [[Castilia e Leon|Castilia]], [[Alfonso XI de Castilia|Alfonso XI]] qui succedeva a obtener del papa le possession de ille insulas.{{sfn|Saraiva|1993|p=569}} In le mesme regno de Alfonso IV, in 1348, le pais esseva affligite per le [[Peste nigre]] de septembre a decembre.{{sfn|Saraiva|1993|pp=110-111}} Isto victimava multe gente e le manco de fortia de travalio comenciava a esser sentite. Leges esseva create pro impedir le vagabondage e illes qui travaliava in le previe officios debeva retornar a laborar in illos.{{sfn|Saraiva|1993|pp=110-111}} Un altere mesura del rege anterior esseva le creation del appellate [[Judice de foras|''judices de foras'']]. Le judices esseva ora nominate per le rege e non plus eligite per le consilios. Isto esseva un importante mesura de centralisation regal.{{sfn|Saraiva|1993|pp=100-101}} Le ultime rege del prime dynastia esseva [[Fernando I de Portugal|D. Fernando]], filio del rege [[Pedro I de Portugal|D. Pedro I]] e nepote de Alfonso IV. Iste regno esseva marcate per le guerras contra le vicin castiliano.{{sfn|Saraiva|1993|pp=121-123}} Istos esseva appellate [[Guerras fernandin|guerras fernandin]], comenciante le prime in 1369, duo annos post esser rege e terminante le ultime in 1382. In ille anno le [[Tractato de Salvaterra de Magos]] esseva signate. Il esseva etiam un tempore de confusion religiose causate per le [[Grande Scisma de Occidente|grande scisma de occidente]]. Portugal cambiava ora pro le papa de [[Roma]], ora pro le papa de [[Avignon]], secundo le alliantias. Quando in guerra illo esseva pro Roma. In tempore de pace con Avignon. Il esseva in iste regno que le [[Lege del Sesmarias|lege del sesmarias]] esseva create.{{sfn|Saraiva|1993|pp=121-123}} Le muralia de [[Lisbona]] esseva ampliate e meliorate, proque le citate habeva crescite immensmente desde le seculo XIII e esseva un importante centro de commercio.{{sfn|Saraiva|1993|pp=121-123}} == Consolidation e expansion (1385-1580) == === Crisi de 1383-1385 e dynastia de Avis === {{AP|Crisi dynastic de 1383–1385|Battalia del Atoleiros|Battalia de Aljubarrota|Battalia de Valverde|Dynastia de Avis|Alliantia Luso-Britannic}} [[Imagine:Batalha de Aljubarrota 02.jpg|thumb|Le [[Battalia de Aljubarrota]] que assecurava le independentia re [[Regno de Castilia|Castilia]], le nove [[Dynastia de Avis]] e le [[Alliantia Luso-Britannic]]. Pictura del {{séc|XV}} de Jean d'Wavrin, [[British Library]]|249x249px]] Desde 1369, al initio de su regno, Fernando I de Portugal luctava le [[Guerras fernandin|guerras fernandin]] contra fortias castilian, reclamante se herede del throno de Castilia. Plus tarde, in le contexto del [[Guerra de Cento Annos]] que divideva Europa, ille supportava le pretension de [[Johannes de Gaunt]], [[Ducato de Lancaster|duce de Lancaster]], al mesme throno.{{sfn|Anderson|2000|pp=35-37}} Totevia, poco ante morir, ille videva su impopular sposa [[Leonor Teles de Menezes]] negociar le maritage del filia [[Beatriz de Portugal]] con Johannes I de Castilia, planante de dar le throno de Portugal a ille.{{sfn|Anderson|2000|pp=35-37}} Post le morte de Fernando I, sin heredes mascule, le regentia de Leonor Teles lanceava le regno in un periodo de guerra civil e [[anarchia]], con un parte significative del population revoltate in fronte al possibilitate del perdita de independentia.{{sfn|Ramos|2009|p=131,135}} Durante le crisi de 1383-1385, le regina partiva le governamento con le nobile gallec [[Conte Andeiro|João Fernandes Andeiro]]. Le faction pro le independentia que se opponeva a illa esseva ducite per le medie-fratre de D. Fernando, [[João, Maestro de Avis|D. João]], [[Maestro de Avis]]. In decembre 1383, D. João duceva un revolta contra le regina assassinante Andeiro. Post le morte del conte, le populo de Lisbona aclamava le ''Regitor e Defensor del Regno''. Immediate le fortias de João I de Castilia entrava in Portugal e [[Asedio de Lisbona (1384)|assediva Lisbona]]. In april 1384, [[Nuno Álvares Pereira]], nominate frontier del Alentejo, vince un fortia castilian de numero superior al su, in le [[Battalia del Atoleiros]]. In 1385, le castilianos avanzava pro prender le throno de Portugal.{{sfn|Ramos|2009|p=136}} Tunc le [[Cortes de Coimbra de 1385]] esseva convocate. Illic, un gruppo de nobiles como [[Nuno Álvares Pereira]] (São Nuno de Santa Maria) e burgeses como [[Álvaro Pais]],{{sfn|Saraiva|1993|pp=124-127}} se opponeva al [[Partito Legitimista-Nationalista|Partito Legitimista]] leal a Leonor. Cercante assecurar le independentia del regno, illes nominava tunc como rege de Portugal [[João, Maestro de Avis|D. João]], filio illegitimate de Pedro I de Portugal.{{sfn|Ramos|2009|p=136-141}} Sic terminava le [[Dynastia de Burgundia]] e initiava se un secunde dynastia portugese, le [[Dynastia de Avis]]. Con alliatos anglese, João I de Portugal duceva un victoria determinante in le [[Battalia de Aljubarrota]], que annihilava definitivemente le armea castilian e assecurava le independentia del regno. Le armeas portugese esseva commandate per Nuno Álvares Pereira, nominate [[Condestable del Regno]]. Menses postea, le Condestable invadeva Castilia e infligeva un nove defaite in le [[Battalia de Valverde]]. Le maritage de João I con [[Philippa de Lancaster]], [[Regno de Anglaterra|princessa anglese]] filia de Johannes de Gaunt, e le signatura del [[Tractato de Windsor (1386)]] sigillava le [[Alliantia Luso-Britannic]]. Le filios del nove rege con su sposa es appellate le [[inclite generation]]. Le nove dynastia marcava un periodo de grande cambio in le societate, substituente le antique aristocratia per un nove que essera responsabile de un nove era in le historia de Portugal. === Discopertas e formation del imperio portugese === {{AP|Discopertas portugese|Imperio Portugese}} [[Imagine:Descobrimentos e explorações portuguesesV2.png|thumb|left|Discopertas portugese de 1415-1543, principal rutas in le [[Oceano Indian]] (blau), territorios portugese in le regno de João III de Portugal (verde)]] In 1415, le fortias de João I de Portugal [[Conquesta de Ceuta|conquireva le citate de Ceuta]], in le nord de [[Africa]], movite per le spirito de continuation del [[Reconquesta]] e per le interesse commercial. Il esseva le initio del [[expansionismo]] portugese.{{sfn|Ramos|2009|p=846}} A mesura que le musulmanos retaliava e disviava le rutas commercial, il esseva decidite de investir in le exploration per mar al longo del costa african. Pro diriger le exploration le [[Infante D. Henrique]] esseva nominate.{{sfn|Diffie|1977|pp=55-65}} A partir de 1419, con le incentivo del infante, [[navigation|navigatores]] experte e le plus avantiate disveloppamentos [[Scientia Nautic Portugese|nautic]] e [[cartographia|cartographic]] del epocha, explorava le costa occidental de [[Africa]] systematicamente, cata vice plus al sud. In 1418/19 illes arrivava al [[Region Autonome de Madeira|archipelago de Madeira]] e in 1427 al [[Azores]] ubi illes stabiliva [[Capitania-general|capitanias]] que prosperava del agricultura e de un floride industria de [[sucre]].{{sfn|Diffie|1977|pp=57-60, 306-310}} [[File:Henry the Navigator (Cronicas).jpg|alt=Le infante Henrique|left|thumb|212x212px|Le infante [[Henrique, Duce de Viseu|Henrique]], principal impulsator del [[Discopertas portugese|discopertas]].]] [[Gil Eanes]] transponeva le difficile [[Cap Bojador]] in 1434.{{sfn|Diffie|1977|p=466}} Post perfectionar le [[caravella]] in le medietate del seculo, in 1479 illes passava le [[Equator]]. In 1471 in le [[Golfo de Guinea]] le [[factoria]] de [[São Jorge da Mina]] esseva stabilite pro supportar un floride commercio de [[auro]] de [[alluvion]]. Partiente de Mina [[Diogo Cão]] faceva le prime contacto con le [[Regno del Congo]].{{sfn|Diffie|1977|p=155}} Illes intensificava tunc le cerca de un [[Cammino maritim al India|cammino maritim]] pro le "[[Indias]]", alternative al [[Mar Mediterranee|Mediterranee]] dominate per le [[Republicas maritim|republicas maritim]] italian, per le [[Ottomanos]], per le mauros e per [[pirata|piratas]] in le lucrative commercio de [[specieria|specierias]]. Post [[Chronologia del discopertas portugese|successive viages]] exploratori, in 1488 [[Bartolomeu Dias]] circumduceva le [[Cap de Bon Sperantia]], entrante pro le prime vice in le [[Oceano Indian]] a partir del [[Atlantic]].{{sfn|Diffie|1977|p=471}} Le arrivata de [[Christophoro Columbo]] al [[America]] in 1492 precipitava un negotiation inter D. João II de Portugal e le [[Reges Catholic]] de [[Regno de Castilia|Castilia]] e [[Regno de Aragon|Aragon]]. Como resultato le [[Tractato de Tordesilhas]] esseva signate in 1494, dividente le mundo in duo areas de exploration demarcarte per un [[meridiano (geographia)|meridiano]] situate inter le insulas de [[Cap-Verde]] (a 370 [[liga|ligas]] al west de iste archipelago) e le recentemente discoperite [[Caribe|Caraibes]]: le terras "discoperite e a discoperir" situate al [[est]] de iste meridiano pertineva a Portugal, e le terras al [[west]] de ille linea a Espania.{{sfn|Diffie|1977|p=174}} In 1498, [[Vasco da Gama]] arrivava al [[Subcontinente Indian|India]], stabiliente le prime contacto directe de Europa con Asia e inaugurante le importante [[ruta del Capo]].{{sfn|Diffie|1977|p=176-186}} In 1500, in le secunde viage pro le India, [[Pedro Álvares Cabral]] deviava del costa African e apportava in [[Brasil]].{{sfn|Diffie|1977|pp=187-192}} In [[Lisbona]] le [[Casa da Índia]] esseva alora stabilite pro administrar tote le aspectos del commercio e del navigation ultramar e le prime [[Lista de governatores del India Portugese|vice-rege del India]] con base in [[Cochim]] esseva nominate.{{sfn|Diffie|1977|p=317, 323}} In 1492, post le [[Expulsion del judeos de Espania]], multe cercava refugio in Portugal, que permitteva lor entrata mediante un alte resgate, con le condition que illes lassarea le pais usque april 1493. In 1495, le rege Manuel I decideva [[Expulsion del judeos de Portugal|expeller le judeos]] como parte del negotiationes de su maritage con [[Isabel de Aragon, Regina de Portugal|Isabel de Aragon]].<ref name=":0">{{Citar periódico |url=https://www.cambridge.org/core/books/cambridge-history-of-judaism/iberian-peninsula/D4BEF2FAC43F82A59F4606185FAD6925 |título=The Iberian Peninsula |data=2018 |acessodata=2025-10-29 |publicado=Cambridge University Press |ultimo=Tov Assis |primeiro=Yom |ultimo2=Meyerson |primeiro2=Mark |editor-sobrenome=Chazan |editor-nome=Robert |series=The Cambridge History of Judaism |local=Cambridge |paginas=181–184 |isbn=978-0-521-51724-9}}</ref> Ben que ille prefereva que le judeos remaneva in le pais a causa de lor ricchessa e habilitates, ille finiva per optar pro le conversion coercite post que le majoritate seligeva le exilio.<ref name=":0" /> In martio 1497, ille ordinava le apprehension del infantes judee de minus de 14 annos pro esser educate per familias christian. Usque octobre 1497, le majoritate del judeos adulte esseva coercite a baptisar se in Lisbona. Alicun judeos seligeva le suicidio, durante que alteres fugiva al [[Nord de Africa|Nord de Africa]], con illes foras de Lisbona essente etiam baptisate coercite in altere citates.<ref name=":0" /> Ben que ille sapeva que le conversiones non esseva genuine, Manuel sperava que, con le tempore, le judeos devenirea christianos genuine. Nonobstante, multe judeos continuava a practicar le judaismo secretemente, currente le risco de persecution per le [[Inquisition Portugese|Inquisition Portugese]].<ref name=":0" /> In 1506, 3 000 [[Christiano-novo|christian-novos]] esseva [[Massacre de Lisbona de 1506|massacrate in Lisbona]].<ref name=":0" /> [[File:16th century Portuguese Spanish trade routes.png|thumb|Rutas commercial portugese de [[Lisbona]] a [[Nagasaki]] inter 1580-1640 (blau); rutas rival espaniol (blanc) con le appellate [[galleon de Manila]] stabilite in 1565]] Le victoria in le [[Battalia de Diu]] removeva [[Mamelucos]] e arabes, facilitante le dominio portugese del Indiano. In 1510, sub le governamento de [[Afonso de Albuquerque]] le [[Stato Portugese del India]] esseva constituite con capital in [[Goa]], prime conquesta territorial. Albuquerque conquireva [[Malaca]] in 1511, attingente le ambitionate "insulas del specierias" ([[Insulas Moluccas]]) in 1512, e apportante in China un anno plus tarde. Intertanto altere navigatores explorava le [[Oceano Pacific]] al servicio del [[Imperio Espaniol]], como [[Fernando de Magalhães]]. In consequentia de su viage de [[circumnavigation]], quando le explorationes portugese e espaniol convergeva in le [[Insulas Moluccas]] le [[Tractato de Zaragoza (1529)]] esseva firmate in 1529 que demarcava le explorationes in le oriente: le Moluccas esseva attribuite a Portugal e le [[Philippinas]] a Espania.{{sfn|Diffie|1977|p=283-284}} De 1415 usque 1534, quando le colonisation del interior in le [[Capitanias de Brasil]] per D. João III de Portugal initiava, le [[Imperio Portugese]] esseva un [[thalassocratia]],{{sfn|Page|2006|p=17}} includente le oceanos [[Atlantic]] e [[Indian]]. Un catena de [[Fortification (architectura militar)|fortificationes]] coster protegeva un rete de [[factoria|factorias]], con le commercio reforciate per licentias de navigation, le [[Cartaz (licentia)|cartazes]], con le supporto de numerose relationes de alliantias diplomatic con le [[Regno de Ayutthaya|Regno de Siam]], [[Imperio Safavide]] de [[Persia]], [[Regno de Vijayanagara|Vijayanagara]], [[Imperio Ethiope|Ethiopia]], inter alteres. Illo esseva completate per le action de [[missionario|missionarios]] sub le [[Padroado portugese]], un accordo del corona portugese con le [[Sancte Sede]]. In 1542 o 1543, commerciantes portugese apportava in [[Japon]],{{sfn|Diffie|1977|p=473}} ubi plus tarde illes adjutava a fundar [[Nagasaki]]. In 1557, le autoritates chinese autorisava le portugeses a establir se in [[Macau]], que deveniva le base de un prospere [[commercio triangular]] inter China, Japon e Europa, via Malaca e Goa.{{sfn|Diffie|1977|pp=387-391}} In 1571, un catena de postos ligava [[Lisbona]] a [[Nagasaki]]: le prime [[Imperio global|imperio global]] del historia habeva nascite,{{sfn|Boxer|1969|p=95}} apportante enorme ricchessas a Portugal. In 1572, [[Luís Vaz de Camões]] publicava "[[Os Lusíadas]]", tres annos post retornar del Oriente, cuje action central es le [[discoperta del cammino maritim al India]] per Vasco da Gama.<ref name="WDL">{{citar web|url = http://www.wdl.org/pt/item/11198/ |título= Os Lusíadas |website = [[World Digital Library]] |data= 1800–1882 |acessodata= 2013-09-01 }}</ref> == Union Iberic (1580-1640) == === Dynastia Philippin === {{AP|Guerra del Succession Portugese|Union Iberic|Dynastia Philippin|Guerra Luso-Nederlandese}} [[Imagine:PDW.png|thumb|300px|Imperio portugese (verde) con le [[Guerra Luso-Nederlandese|zonas disputate inter 1588-1654]] per le nederlandeses del companias del [[Republica del Septe Provincias Unite]] (orange)]] Le rege [[Sebastião de Portugal|D. Sebastião]] partiva pro le [[Battalia de Alcácer-Quibir]], con 24 annos, e moriva in illo le 4 de augusto 1578. Como ille non habeva descendentes, un problema de succession esseva originate.{{sfn|Ramos|2009|p=265}} Le [[Henrique I de Portugal|Cardinal D. Henrique]], fratre de [[João III de Portugal|D. João III]], qui ja assumeva le functiones de regente desde 23 de decembre 1562, finiva per remaner con le throno, post le morte de D. Sebastião. Le 31 de januario 1580, ille finiva per morir, e a causa de su etate avantiate, ille non poteva lassar descendentes al throno. Portugal affrontava, assi, un grave [[Crisi de succession de 1580|crisi dynastic]] in 1580. Consequentemente, tres nepotes de Manuel I de Portugal surgeva pro reclamar le throno: [[Catarina, infanta de Portugal, duchessa de Bragança|Catarina, duchessa de Bragança]], [[António, Prior del Crato]] e Philippo II de Espania.{{sfn|Ramos|2009|p=268}} Le 9 de junio, [[António de Portugal, Prior del Crato|D. António]], esseva acclamate rege per le populo de [[Santarém (Portugal)|Santarém]], ma Philippo&nbsp;II, supportate per le [[Consilio de Governatores del Regno de Portugal|Consilio de Governatores]] e per parte del aristocratia portugese, entrava in le pais e lo vinceva in le [[Battalia de Alcântara]].{{sfn|Ramos|2009|p=269}} In 1581, Philippo&nbsp;II convocava le [[Cortes de Tomar]]. Illic, post compromitter se a mantener le lingua, leges e cargas in le manos de portugeses, ille esseva coronate [[rege de Portugal]] sub le forma de monarchia dual — duo regnos, un rege — initiante le Union Iberic sub le dynastia Philippin, malgrado le opposition del partisanos de D. António in le Azores.{{sfn|Ramos|2009|pp=271-277}} Le [[Guerra del Succession Portugese]] se prolongava per duo annos usque al [[Disimbarcamento del Bahia das Mós]]. Le governamento iberic — del duo regnos e lor immense imperios — esseva assecurate per Consilios (''Consejos'') con sede in [[Madrid]].{{sfn|Knutsen|1999|p=138}} In Lisbona, un [[Vice-rege de Portugal|vice-rege]] nominate per le rege dirigeva le governamento. Durante le union le [[Imperio Portugese]] suffreva grande revesos, essente involvite in le conflictos del [[Habsburgos]] con [[Regno de Anglaterra|Anglaterra]], [[Regno de Francia|Francia]] e [[Pais Basse|Nederlandia]]. Inter 1595 e 1663 le [[Guerra Luso-Nederlandese]] esseva luctate con le Companias [[Compania Nederlandese del Indias Occidental|Nederlandese del Indias Occidental]] e [[Compania Nederlandese del Indias Occidental|Oriental]], que tentava prender le retes de commercio portugese de specierias asiatic, sclavos del Africa occidental e sucre del Brasil.{{sfn|Boxer|1969|pp=45-48}} Le nederlandeses se appropriava successivemente de [[Ternate (Indonesia)|Ternate]] e [[Amboina]] in Indonesia, del [[Nove Hollanda|Capitania de Pernambuco]] in Brasil, de [[São Jorge da Mina]], [[Arguim]], [[Forte de Santo António de Axim|Axim]], prendente le loco del portugeses in [[Dejima|Japon]] in 1639 e assediante [[Macau]]. Durante que le angleses prendeva [[Ormuz]], in 1622. == Restauration e Invasiones (1640-1820) == === Restauration === {{AP|Restauration del Independentia|Guerra del Restauration|Dynastia de Bragança|Historia de Portugal (1640–1777)}} [[File:Joao IV proclaimed king-modificated.jpg|thumb|left|Acclamation de D. João IV de Portugal como [[Rege de Portugal]], pingite per [[Veloso Salgado]], Museo Militar de Lisbona]] In le regno de [[Philippo IV de Espania|Philippo III (IV de Espania)]] (1621-1640) plure problemas minava le supporto portugese al union: le augmento de impostos super commerciantes portugese, le perdita de importantia del nobilitate in le cortes espaniol, le cargas de governamento occupate per le espanioles e le pression pro divider le carga financiari e militar del guerras de Espania. Le portugeses esseva poco inclinate a adjutar, un vice que Espania non habeva succedite a evitar le occupation nederlandese de lor possessiones colonial. Isto malgrado le facto que tanto portugeses como nederlandeses esseva nominalmente sub su corona.{{sfn|Elliot|2002|pp=337-338}} Le situation culminava in un revolution facite per le nobilitate e [[Burgessia|alte burgessia]] in [[Restauration del Independentia|1 de decembre 1640]]. Le revolution, ben que previsibile, esseva discatenate quando [[João IV de Portugal|João, 8tie Duce de Bragança]] esseva convocate pro organisar truppas e luctar contra revoltosos in Catalonia. Le complot esseva planate per le appellate "[[Quaranta Conjuratos]]", qui profiteva del facto que le truppas castilian esseva occupate in le altere latere del Peninsula. Le supporto del populo esseva immediate, e tosto le duce de Bragança esseva acclamate rege de Portugal in tote le pais, initiante le dynastia de Bragança como João IV de Portugal. In le subsequente [[Guerra del Restauration]] contra Philippo IV le portugeses vinceva plure battalias. In 1641, pro proteger le territorios ultramar, un [[Tractato del Hague (1641)|tregua]] esseva celebrate con le nederlandeses. Sin effecto, proque istes occupava [[São Tomé (São Tomé e Príncipe)|São Tomé]], [[Luanda]], [[Ceylon Portugese|Ceylon]] e [[Malaca]]. Inter 1645 e 1654, recifenses commandate per [[Salvador Correia de Sá e Benevides (Militar)|Salvador Correia de Sá]] recuperava [[Recife]] e succedeva a [[Reconquesta de Angola|reconquirer Angola]] e São Tomé. In 1661 le secunde [[Tractato del Hague (1661)|Pace del Hague]] esseva sigillate. Portugal acceptava le perditas in Asia e le nederlandeses le soveranitate portugese del [[Region Nordeste de Brasil|Nordeste brasilian]], mediante le pagamento equivalente a 63 tonnas de auro.{{sfn|Veja|loc="[http://veja.abril.com.br/111198/p_118.html A compra do Nordeste]"}} In ille anno, pro obtener un alliantia con le angleses, D. João IV negotiava le maritage de su filia [[Catarina de Bragança]] con Carolo II de Anglaterra, cedente como dote [[Tanger]] e [[Bombay]]. Le pace definitive con le nederlandeses esseva attingite post que istes prendeva [[Cochin]] e le [[Costa de Malabar]]. Le pace con Espania esseva attingite finalmente in 1668, post le victoria portugese in le [[Battalia de Montes Claros]], e un vice morte le renitente Philippo IV de Espania. Illo esseva sigillate per le [[Tractato de Lisbona (1668)]] inter Alfonso VI de Portugal e Carolo II de Espania, ponente fin a quasi 30 annos de guerra. Espania recognosceva le independentia de Portugal e le prisionieros e conquestas esseva retornate, excepte le citate de [[Ceuta]], que remaneva in le possession de Espania. === Era Pombalin e Absolutismo === [[File:Louis-Michel van Loo 003.jpg|thumb|[[Marques de Pombal]] e le reconstruction de Lisbona post le [[Seismo de Lisbona de 1755]]]] {{AP|Portugal in le Guerra del Succession Espaniol|Seismo de Lisbona de 1755|Periodo pombalin}} Le prime medietate del {{séc|XVIII}} esseva marcate per le florescer del [[Miniera in Brasil|mineria in Brasil]], post le discoperta de auro e de petras preciose. Le rege João V de Portugal deveniva tunc un del plus ric monarchas de Europa.{{sfn|Ramos|2009|pp=353-356}} Le 1 de novembre 1755, in le regno de su successor D. José I de Portugal, occurreva le [[Seismo de Lisbona de 1755|grande seismo de Lisbona]] que destrueva quasi tote le citate e que esseva un colpo in le corde del imperio.{{sfn|Ramos|2009|p=363}} Le prime ministro [[Sebastião José de Carvalho e Melo]], [[Marques de Pombal]], dirigeva un rapide reconstruction.{{sfn|Ramos|2009|p=365}} In le [[Baixa de Lisbona]] ille applicava le conceptos urban e esthetic del [[Illuminismo]] e initiava un periodo de modernisation e europeisation, con reformas profunde in le administration, economia e education, in direction a un [[monarchia absolute]]{{sfn|Infopédia|loc=[http://www.infopedia.pt/$marques-de-pombal Marquês de Pombal]}} imponente le [[despotismo illustrate]] al nobilitate.{{sfn|Azevedo|1922|p=29}} Le [[Lista de Cortes in Portugal|Cortes]] nunquam se reuniva. In 1757, le [[jesuitas]], esserea expellite del palatio e, postea, [[Expulsion del jesuitas|de Portugal]] con le acquiescentia del Vaticano, con impacto in tote Europa.{{sfn|Ramos|2009|pp=368}} Un anno postea, le tentativa de assassinato del rege esseva profitate per le Marques de Pombal pro initiar un campania de punition del familias reticente in le [[Processo del Távora|processo del Távora]]. Relative al [[Colonia de Brasil|Brasil]], le Marques lo considerava un colonia strictemente dependente de Lisbona e al servicio del ricchimento del Regno de Portugal. Le 19 de septembre 1761, per le mano de Sebastião José de Carvalho e Melo, alora [[Conte de Oeiras]] e signate per D. José, un patente con fortia de lege esseva emittite liberante tote le sclavos nigre proveniente de [[America]], [[Africa]] o [[Asia]] tosto que illes arrivava al metropole post disimbarcamento.<ref>{{citar web|título= Alvará com força de lei determinando que os escravos pretos que forem trazidos da América, África e Ásia, passado o tempo que menciona, sejam considerados livres logo que cheguem aos portos deste reino, sem outra formalidade mais que passarem-lhes nas respectivas alfândegas, a competente certidão de terem nelas entrado|url=https://digitarq.arquivos.pt/viewer?id=4662332|acessodata=2020-05-07|publicado=Arquivo da Torre do Tombo|data=1761-09-19}}</ref> Iste lege, expandite posteriormente in nove patentes, faceva de Portugal le prime pais a abolir le traffico de sclavos in le metropole.<ref>{{Citar web|titulo=Abolição do tráfico de escravos|url=http://antt.dglab.gov.pt/exposicoes-virtuais-2/abolicao-do-trafico-de-escravos/|data=2015-12-04|publicado=Arquivo da Torre do Tombo}}</ref> Le rege José moriva in 1777, ascendente al throno D. [[Maria I de Portugal]] e con le supporto de su sposo D. [[Pedro III de Portugal]], illes derocava le Marques de Pombal e lo fortiava a refugiar se foras del capital. Iste scenario esseva cognoscite como ''[[viradeira]]''. Le imperio decadeva e le declino se accentuava con le [[Guerras napoleonic]]. === Invasiones francese === {{AP|Guerra Peninsular}} [[File:Príncipe Regente de Portugal e toda a Família Real embarcando para Brasil no cais de Belém.jpg|thumb|left|Disimbarcamento pro [[Brasil]] de João VI de Portugal e de tote le familia regal, in Belém, le 27 de novembre 1807. [[Gravure]] de [[Francisco Bartolozzi]]]] In 1807, Portugal refusava participar in le [[Blocade Continental]] decretate per [[Napoleon Bonaparte]], respectante le traditional [[Alliantia Luso-Britannic]]. Le [[Prime Imperio Francese|Francia Imperial]] exigeva que tote le statos europee adhereva, como parte del strategia pro eliminar Grande Britannia como principal potentia del epocha e assecurar le hegemonia in Europa.{{sfn|Anderson|2000|p=127}} In 1801, Napoleon habeva signate un tractato con Espania, per le qual iste declararea guerra a Portugal si le regno manteneva le supporto al britannicos, lo que discatenate le [[Guerra del Oranges]], un campania de dece-octo dies in que le armea espaniol prendeva un dozen de populationes frontieral in le [[Alto Alentejo (provincia)|alto Alentejo]].{{sfn|Anderson|2000|p=126}} Le resistentia esseva minime e le pace esseva signate poco postea, retornante le conquestas, excepte [[Olivenza]] e Vilareal, antique disputas frontieral. In octobre 1807, Napoleon sigillava le [[Tractato de Fontainebleau (1807)]] con Espania, previdente le conquesta e partita de Portugal. Al mesme tempore ille planava appropriar se del Brasil e del colonias espaniol. Le [[Prime invasion francese de Portugal|invasion de Portugal]] esseva initiate ancora in ille anno, per le truppas del general [[Jean-Andoche Junot|Junot]], reinforce per tres corpos del armea espaniol. Traversante le [[Beira Baixa]], illos prendeva Lisbona le 1 de decembre 1807. Totevia, le planos de Napoleon falleva: ante le arrivata a Lisbona, tote le [[Transferimento del corte portugese al Brasil|corte portugese habeva partite pro Brasil]], in un total de circa 15 mille personas, sub le protection de un [[Convention Secrete super le Transferimento del Monarchia Portugese al Brasil|convention secrete]] con Anglaterra.{{sfn|Ramos|2009|p=439}} Illes lassava le territorio europee de Portugal in le manos de un regentia, con instructiones pro non "resister" al invasores. Le decreto de Napoleon banniente le [[Casa de Bragança]] del throno de Portugal remaneva vacue de contento. A partir del [[Rio de Janeiro (stato)|Rio de Janeiro]] le corte prosequeva le politica international portugese e João VI de Portugal mandava [[Invasion del Guyana Francese|invader le Guyana Francese]]{{sfn|MJAN|loc="[http://www.historiacolonial.arquivonacional.gov.br/cgi/cgilua.exe/sys/start.htm?infoid=248&sid=48&tpl Colónia de Caiena]"}} e le [[Prime campania cisplatin|Cisplatina]] (Uruguay), como retaliation. Con le rebellion popular espaniol, le truppas espaniol abandonava Portugal, lassante marigine pro un revolta in Porto le 7 de junio 1808 e pro le constitution del Junta Provisional. Al mesme tempore, in tote le territorio se diffundeva un [[Revoltas popular contra le occupation francese|movimento de resistentia popular]] que ni le ferose repression del fortias francese, in que se destacava le general Loison (le famigerate «maneta»), succedeva a debellar. Le disimbarcamento de un fortia britannic commandate per [[Arthur Wellesley, 1me Duce de Wellington|Arthur Wellesley, Duce de Wellington]] presso Figueira da Foz le prime de augusto destruiva le planos de occupation de Portugal. Vencite in Roliça e in le [[Battalia de Vimeiro|Vimeiro]], Junot signava un armistitio, le [[Convention de Sintra]], que, in augusto 1808, le permitteva abandonar Portugal in naves britannic, con le truppas e le sacco.{{sfn|Anderson|2000|p=127}} Le guerra se extendeva a tote le Peninsula, fininte per compromitter le politica imperial de Francia. Le adjuta britannic esseva crucial pro expeller le invasores. In le duo invasiones subsequente, [[Secunde invasion francese de Portugal|illo de Soult]] (1809) e [[Tertie invasion francese de Portugal|illo de Massena (1810)]], le resistentia luso-britannic, que culminava in le [[Battalia del Buçaco]] in 1810 e del [[Lineas de Torres Vedras]],{{sfn|Anderson|2000|p=128}} frangeva le alas del politica imperial super le Peninsula Iberic. == Monarchia Constitutional (1820-1910) == === Revolution Liberal de 1820 === {{AP|Revolution liberal de Porto|Independentia de Brasil|Monarchia constitutional (Portugal)}} [[Imagine:Oscar Pereira da Silva - Sessão das Cortes De Lisboa, Acervo do Museu Paulista da USP 2.jpg|thumb|upright| Le [[Cortes Constituente de 1820|Cortes Constituente de 1822]] que approbava le prime [[Constitution]], per [[Oscar Pereira da Silva]]]] Al initio del {{séc|XIX}} Portugal viveva un crisi motivate per le consequentias destructive del invasiones napoleonic, per le absentia del familia regal in Brasil, per le fin del [[pacto colonial]] e [[Decreto de Apertura del Portos al Nationes Amic|apertura del Brasil al commercio mundial]], que habeva causate un ruptura de 75% del commercio externe e le ruina de multe commerciantes.{{sfn|Ramos|2009|p=457}} Le condition ''sui generis'' de esser governate per le regentia militar britannic de [[William Carr Beresford|Beresford]], durante que D. João VI de Portugal regnava desde 1816 como rege del [[Regno Unite de Portugal, Brasil e Algarves]] in le [[Rio de Janeiro (stato)|Rio de Janeiro]], que habeva devenite le capital del regno desde 1808, disaccordava ancora plus le portugeses. Al mesme tempore, le [[liberalismo|ideologia liberal]] se implantava in parve gruppos del [[burgessia]]. Le die 24 de augusto 1820, un [[Revolution liberal de Porto|revolution]] explodeva in Porto cuje objectivo immediate esseva convocar [[Cortes (politica)|cortes]] que dotarea Portugal de un [[constitution]]. Iste revolution non incontrava opposition. Habente le citate de Lisbona adherite al movimento, un [[Junta Provisional del Governamento Supreme del Regno|Junta Provisori]] esseva formate cuje objectivo esseva organisar le electiones pro eliger le cortes. Le deputatos eligite, proveniente de tote le territorios controlate per Portugal ([[Brasil]], [[Madeira]], [[Azores]], [[Imperio Portugese|dependentias de Africa e Asia]]) formava le [[Cortes Constituente de 1820|Cortes Constituente]].{{sfn|Ramos|2009|p=458}} D. João VI esseva intimate per le cortes constituente a retornar a Portugal. Ante retornar, ille nominava su filio [[Pedro IV de Portugal|D. Pedro]] como regente del regno de Brasil, lo que displaciava le Cortes que intendeva que le soveranitate poteva solmente residir in Portugal continental. Post le retorno del rege, le 26 de april 1821, Lisbona recuperava su statuto de capital e un intense agitation politic initiava in le senso de restringer le privilegios de Brasil.{{sfn|Ramos|2009|p=460}} Le cortes ordinava alora que D. Pedro lassava Brasil pro esser educate in [[Europa]]. Iste attitude generava le discontentamento del 65 deputatos brasilian presente, qui retornava a Brasil.{{sfn|Ramos|2009|p=460}} D. Pedro non acceptava le determinationes facite per le Cortes que exigeva su retorno a Portugal e, le die 7 de septembre 1822, le prince D. Pedro recipeva un nove message de Lisbona, que ille lacerava ante su companiones, exclamante "[[Grito de Ipiranga|Independentia o morte!]]", dante initio al [[Independentia de Brasil|independentia de Brasil]].{{sfn|Ramos|2009|p=470}}{{sfn|Cavendish|1965|p=207-209}} Con le recognition per Portugal del [[declaration de independentia]] de Brasil, in 1825, le nove nation independente negotiava con Grande Britannia e acceptava pagar indemnisationes de 2 milliones de libras sterline a Portugal in un accordo cognoscite como [[Tractato de Amicitia e Alliantia firmate inter Brasil e Portugal]]. In ille anno le Cortes approbava le [[Constitution portugese de 1822]], que le rege acceptava, initiante le [[monarchia constitutional]].{{sfn|Ramos|2009|p=465}} Inspirate in le [[Constitution francese de 1791]] e in le [[Constitution Espaniol de 1812]], illo consagrava le division tripartito del poteres ([[Potere legislative|legislative]], [[Potere executive|executive]] e [[potere judiciari|judiciari]]), limitava le rolo del rege a un simple function symbolic, ponente le poter in le governamento e in un parlamento unicameral eligite per [[suffragio directe]]. Isto monstrava le forte influentia [[Illuminismo|illuminista]]. === Guerra Civil Portugese (1828-1834) === {{AP|Guerra Civil Portugese (1832-1834)|Miguelista|Historia de Portugal (1777–1834)}} [[Imagine:Liberal Wars.jpg|thumb|upright|left|Caricatura representante Pedro IV de Portugal e Miguel I de Portugal disputante le [[Lista de reges de Portugal|corona portugese]], per [[Honoré Daumier]], 1833]] Le morte del rege D. João VI de Portugal in 1826 discatenate un disputa super le succession regal inter [[Monarchia constitutional|constitutionalistas]] e [[Monarchia traditional|traditionalistas]]. Le herede immediate esseva [[Pedro I de Brasil|D. Pedro]], alora [[Imperator de Brasil]] e constitutionalista convicte.<ref name="LIMA 1989, p.72">LIMA, Manuel de Oliveira. O Império [[Brasil]]eiro. São Paulo: USP, 1989, p.72 (originalmente públicado em 1927 disponível pela [https://digital.bbm.usp.br/handle/bbm/2991 biblioteca brasiliana] na versão de 1927)</ref> Ille esseva sequite per Miguel I de Portugal, un traditionalista que habeva essite expellite del regno post haber tentate duo colpos traditionalista - le [[Vilafrancada]] e le [[Abrilada]]. Appellate per le regentia, D. Pedro esseva pro tres menses [[Lista de reges de Portugal|rege de Portugal]] como Pedro IV de Portugal. Ma, pressionate per le refusal del brasilianos al union del duo regnos e per le [[Miguelistas]], ille abdicava poco postea a favor de su filia [[Maria II de Portugal|Maria da Glória]] alora con septe annos. Como parte del accordo de succession, in april 1826 D. Pedro creava un [[Carta Constitutional portugese de 1826|Carta Constitutional]] que revideva le [[Constitution portugese de 1822|Constitution de 1822]] pro conciliar traditionalistas e liberales, permittente que ambe factiones obteneva postos in le governamento. Ille retornava a Brasil, lassante le throno a D. Maria da Glória e le regentia a su fratre D. Miguel usque que illa attingeva le etate necessari pro maritar se.<ref name=abdicacion>A "Gazeta de Lisboa" publicou a 12 junho de 1826 a abdicação de D. Pedro IV, que estaria condicionada à aceitação da [[Carta Constitucional portuguesa de 1826]] e do casamento de sua filha com seu irmão({{citar livro|título= Gazeta de Lisboa, Números 152-307| url= http://books.google.es/books?id=qOsvAAAAYAAJ&pg=PA645| editor= Imprensa Nacional| ano= 1826| página= 645}}).</ref> D. Miguel regressava a Portugal pro jurar le Carta Constitutional de 1826 e exercitar le regentia. Ma, un mense postea, ille convocava [[Cortes (politica)|cortes]] traditional, con nobilitate, clero e homines libere. Illic ille esseva coronate como rege D. Miguel I de Portugal, annullante le Constitution e deponente le [[Monarchia constitutional (Portugal)|monarchia constitutional]] de D. Maria. Sex annos de guerra civil sequeva con interventiones militar estranier. Prendente le partito del liberales, Pedro IV abdicava del throno brasilian pro su filio Pedro II de Brasil e sigillava un [[Qu quadruple Alliantia (1834)|alliantia international]] pro vincer su fratre in Portugal. Le defaitas successive de Miguel lo fortiava a renunciar al lucta in le [[Convention de Évora Monte]], e permitter le restauration del monarchia constitutional e del throno de Maria II de Portugal. === Liberalismo === {{AP|Historia de Portugal (1834–1910)}} [[File:Sceptre of the Carta Constituicional.jpg|thumb|upright|[[Sceptro]] del regina D. Maria II de Portugal con le [[Carta Constitutional de 1826]]]] Post le defaite del [[Miguelista|miguelistas]], le politica portugese del {{séc|XIX}} esseva marcate per ideas [[liberalismo|liberal]]. Inter 1834 e 1836 le appellate [[devorismo]] esseva in vigor,<ref>[http://www.arqnet.pt/portal/portugal/liberalismo/lib1834.html Arqnet - liberalismo]</ref><ref>{{Citar web |url=http://www.iscsp.utl.pt/~cepp/governos_portugueses/devorismo/loureiro_1835.htm |titulo=Devorismo na página do ISCSP |acessodata=2012-07-14 |arquivourl=https://web.archive.org/web/20130609035739/http://www.iscsp.utl.pt/~cepp/governos_portugueses/devorismo/loureiro_1835.htm |arquivodata=2013-06-09 |urlmorta=yes }}</ref> de influentia [[massoneria|massonic]]. Sub le [[Carta Constitutional portugese de 1826]] le benes national esseva vendite in licitation public, facilitante le accesso al chefes liberal. Ma illo non attingeva le pace desirate. Le liberales esseva un gruppo heterogenee que se habeva unite pro luctar contra le traditionalistas, ma illes habeva multe discrepantias inter illes. Pro iste ration, illes se divideva ab le initio in moderate e progressistas. Le prime puncto de discordia esseva le [[Constitution]]. Durante que le moderate, appellate [[cartistas]], voleva imponer le Carta Constitutional, le progressistas, appellate [[setembristas]], defendeva le soveranitate popular, luctante activemente pro un constitution approbate per un congresso democraticamente eligite per le populo. Le [[Revolution de Septembre]] de 1836 conduceva al promulgation del [[Constitution Portugese de 1838]]. Totevia, su duration esseva ephemere. Le regina D. Maria II, que esseva favorabile al cartistas, dava le poter a [[António da Costa Cabral, Marques de Tomar]], nominante le ministro del justitia. Costa Cabral procede a un colpo de stato e restaura le Carta Constitutional. De 1842 a 1846, ille governava le pais como un dictator, causante discontentamento inter le population. Le [[cabralismo]] terminava con le [[Revolution de Maria da Fonte]] e un nove periodo de guerra civil sequeva. Le [[Guerra del Patuleia]] inter Cartistas e Setembristas terminava con un clar victoria cartista ma le regina debeva retirar Costa Cabral del governamento e appellar le governamento del [[Partito Progressista (Portugal)|Partito Progressista]]. [[File:Inauguração do caminho de ferro.jpg|thumb|left|Inauguration, le 28 de octobre 1856, del prime linea de [[Chronologia del camino de ferro in Portugal|camino de ferro in Portugal]], aquarella de [[Alfredo Roque Gameiro]]]] Alora un phase de stabilitate initiava, le [[Regeneration (historia)|Regeneration]], initialmente presidite per le [[Marshal Saldanha]], in que [[Fontes Pereira de Melo]] se destacava.{{sfn|Mattoso|1965|p=218-224}} Con le morte de D. Maria II in 1853 le [[Casa de Bragança-Saxe-Coburgo e Gota]] comenciava a regnar in Portugal. Le successor esseva su filio [[Pedro V de Portugal|D. Pedro V]], cuje regno initiava un longe periodo in que Portugal esseva un modello de [[monarchia constitutional]], in que le derectos individual esseva respectate e habeva un ample libertate de pressa. Le partidos liberal habeva arrivate a un consenso super le avantages del promotion del disveloppamento material, includente del [[Chronologia del camino de ferro in Portugal|ferrovias]], del commercio e del industria, lassante de latere le divergentias constitutional de 1830 e 1840. Nonobstante, malgrado le pace social, le industrialisation e modernisation del agricultura e del literacitate del population, esseva plus lente in Portugal que in ulle altere pais in Europa Occidental. Le [[rotativismo]] comenciava a esser in vigor, in que le duo principal partidos politic, le [[Partito Regenerator]] (conservative) e [[Partito Historic]] (progressista) alternava in le poter. In le decennio de 1880 il habeva un extension del derecto de voto a tote le capites de familia, approximante se multo al [[suffragio universal]]. Nonobstante, le majoritate del population, rural e analphabeto, viveva foras del politica permittente al chefes politic controlar le systema politic. Durante le appellate "[[Partita de Africa]]", Portugal entrava in collision con le principal potentias europee al reclamar vaste areas a base del "derecto historic". In consequentia del [[Conferentia de Berlin]], in 1890 il habeva un crisi colonial in Africa,{{sfn|Mattoso|1965|p=279-284}} sequite per un serie de [[Campanias de Conquesta e Pacification|campanias militar pro le occupation effective del territorio]] que Portugal reclamava como [[colonia|colonias]]. Iste campanias creava un corpore de officiales [[Studios de Africa|africanista]] e anti-liberal que esserea multo importante in le historia portugese. Intertanto, le movimentos republican ganiava adherentes. === Le regicidio e le fin del Monarchia === {{AP|Regicidio de 1908}} [[File:L'attentat de Lisbonne (2).jpg|thumb|upright|Representation del [[Regicidio de 1908]] in le [[Praça do Comércio|Terreiro do Paço]] in [[Lisbona]]]] Le regicidio del 1 de februario 1908, occurrite in le [[Praça do Comércio|Terreiro do Paço]], in [[Lisbona]], marcava profundemente le Historia de Portugal, un vice que de illo resultava le morte del rege Carolo I de Portugal e de su filio e principal herede, le [[Luís Filipe, Prince Regal de Portugal|Prince Regal D. Luís Filipe de Bragança]], marcante le fin del ultime tentativa seriose de reforma del [[Monarchia constitutional (Portugal)|Monarchia Constitutional]] e, consequentemente, originante un nove escalation de violentia in le vita public del Pais. Post le morte del rege e del [[Prince Regal de Portugal|Prince Regal]], le filio mascule supervivente, D. Manuel de Bragança, ascendeva del grado de infante al de rege prendente le nomine de Manuel II de Portugal. Totevia, a causa del [[Implantation del Republica Portugese|implantation del Republica]] le 5 de octobre 1910, le tempore de su regno effective esseva curte e le nove monarcha se videva obligate a partir pro le exilio, assi como tote le altere membros del [[familia regal portugese]] del [[dynastia de Bragança]]. Pro le effecto, le Republica Portugese decretava le [[Lege del Proscription]]. In le exilio, le rege D. Manuel II maritava se con [[Augusta Vitória de Hohenzollern-Sigmaringen|D. Augusta Vitória]], princessa de [[Hohenzollern-Sigmaringen]], sin lassar filiation. Durante su vita in le exilio ille arrivava a incontrar se in Fulwell Park, [[London]], con su allegate medie-soror D. [[Maria Pia de Saxe-Coburgo e Bragança]], le qual manteneva, posteriormente, un accentuate disputa dynastic contra su cosinos distante del branca [[Miguelista]]. == Republica (1910-1926) == === Implantation del Republica === {{AP|Implantation del Republica Portugese|Governamento Provisori del Republica Portugese}} [[File:Estremoz13.jpg|thumb|upright|left|Illustration allusive al ''Proclamation del Republica Portugese'' le 5 de octobre 1910]] Le subjugation del pais post le [[Ultimato britannic de 1890|ultimato britannic]]{{sfn|Infopédia|loc=[http://www.infopedia.pt/$implantacao-da-republica Implantação da República]}} e le sever crisi financiari occurrite inter 1890-1891, le expensas del [[Familia regal portugese|familia regal]],<ref>{{citar web|url=http://avenidadaliberdade.org/index.php?content=1175&co_template=10|titulo=A Ditadura de João Franco e a autoria moral e política de D. Carlos|publicado=avenidadaliberdade.org|acessodata=30 de agosto de 2010|arquivourl=https://web.archive.org/web/20120119071242/http://avenidadaliberdade.org/index.php?content=1175&co_template=10|arquivodata=2012-01-19|urlmorta=yes}}</ref> le poter del [[Ecclesia Catholic|ecclesia]], le instabilitate politic e social, le [[rotativismo]] de duo partidos in le poter ([[Partito Progressista (Portugal)|progressistas]] e [[Partito Regenerator|regeneratores]]), le dictatura de [[João Franco]],<ref>{{citar web|url=http://www.vidaslusofonas.pt/joaofranco.htm|titulo=João Franco|publicado=Vidas Lusófonas|acessodata=30 de agosto de 2010|arquivourl=https://web.archive.org/web/20110515101356/http://www.vidaslusofonas.pt/joaofranco.htm|arquivodata=2011-05-15|urlmorta=yes}}</ref> le apparente incapacitate de accompaniar le evolution del tempores — toto contribueva al erosion del [[monarchia]]<ref>{{citar web|url=http://www.cm-palmela.pt/NR/rdonlyres/2699A4EF-465D-4C5E-B8D7-C4544B81B2B0/39794/Escolas1Republica.pdf|titulo=1ª Republica - Dossier temático dirigido às Escolas|publicado=Rede Municipal de Bibliotecas Públicas do concelho de Palmela|acessodata=30 de agosto de 2010|arquivourl=https://www.webcitation.org/643itnlZr?url=http://www.cm-palmela.pt/NR/rdonlyres/2699A4EF-465D-4C5E-B8D7-C4544B81B2B0/39794/Escolas1Republica.pdf|arquivodata=2011-12-19|urlmorta=yes}}</ref> portugese. Le defensores del [[republica]], particularmente le [[Partito Republican Portugese]], sapeva profitar le melior, <ref>{{citar web|url=http://in-devir.com/index.php?option=com_content&task=view&id=176&Itemid=37|titulo=5 de outubro de 1910: a trajectória do republicanismo|publicado=In-Devir|acessodata=30 de agosto de 2010|arquivourl=https://web.archive.org/web/20110622212517/http://in-devir.com/index.php?option=com_content&task=view&id=176&Itemid=37|arquivodata=2011-06-22|urlmorta=yes}}</ref> appoiate indirecte e directemente in organisationes secrete como le [[massoneria]] e le [[Carbonaria Portugese|carbonaria]]. Le republicanismo se accentuava de tal maniera que in 1908 le rege D. Carolo I de Portugal e le prince herede D. Luís Filipe esseva occidite a tiras in le Praça do Comércio in Lisbona per membros del carbonaria. Manuel II de Portugal culpava del [[Regicidio de 1908|regicidio]] le prime ministro de su patre, João Franco qui habeva governate como un dictator in le ultime annos. João Franco esseva demittite, ma le nove rege non succedeva a meliorar le imagine del monarchia ni detiner le pression del movimento republican. In octobre 1910, un [[Revolution del 5 de Octobre 1910|revolta]] erumpeva. Le reluctantia del armea a combatter le circa duo mille soldatos e marinieros revoltose provocarea le deposition de D. Manuel II de Portugal e le proclamation del Republica Portugese, partiente le rege pro le exilio in Grande Britannia. Le Republica esseva proclamate le die 5 de octobre 1910, del balcon del [[Paços do Concelho de Lisboa]].<ref>{{citar web|url=http://www.leme.pt/biografias/portugal/presidentes/castro.html|titulo=Primeira República - Biografia de João de Canto e Castro|publicado=www.leme.pt|acessodata=30 de agosto de 2010}}</ref> Un [[Governamento Provisori del Republica Portugese|governamento provisori]] ducite per [[Teófilo Braga]] dirigeva le destinationes del pais usque al approbation del [[Constitution portugese de 1911|Constitution de 1911]] que dava initio al [[Prime Republica Portugese|Prime Republica]].{{sfn|Infopédia|loc=[http://www.infopedia.pt/$constituicao-de-1911 Constituição de 1911]}} Inter altere cambios, con le implantation del republica, le [[symbolos national]] esseva substituite: le [[A Portuguesa|hymno national]] e le [[Bandiera de Portugal|bandiera]]<ref name="rep2010Símbolos">{{citar web|url=http://www.republica2010.com/instituicoes/instituicoes_simbolos.php|titulo=Símbolos da República|publicado=Almanaque da República|acessodata=27 de agosto de 2010|arquivourl=https://web.archive.org/web/20101002115430/http://www.republica2010.com/instituicoes/instituicoes_simbolos.php|arquivodata=2010-10-02|urlmorta=yes}}</ref> assi como le moneta, con le [[Scuto portugese|scuto]] reimplaciante le [[Real (moneta portugese)|real]]. === Prime Republica === {{AP|Prime Republica Portugese}} [[File:Embarque tropas para angola 2.jpg|thumb|Disimbarcamento de truppas pro Angola durante le [[Portugal in le Prime Guerra Mundial|Prime Guerra Mundial]]]] Post le revolution in Lisbona, le monarchia esseva succedite per un [[republica parlamentarista]], que durava de 1910 a 1926. Le republican esseva un minoritate urban in un pais rural, e le [[Suffragio restrigite|derecto de voto esseva restrigite]] al homines alphabetisate. Il esseva un periodo de grande instabilitate politic: in le dece-sex annos de duration illo habeva nove presidentes e 45 governamentos. Le parlamento esseva le centro del systema politic e eligeva le [[Presidente del Republica Portugese|presidente del republica]], qui habeva pauc poter de arbitrar inter le differente factiones. Le systema de partidos esseva fragmentate e governamentos sin sufficiente majoritate parlamentari se succedeva. Un faction del [[Partito Republican Portugese]], le "democrates" de [[Afonso Costa]], deveniva le centro del systema politic e controlava le administration e, per medio de ''[[caciquismo]]'', le electiones.{{sfn|Ramos|2009|p=591-593}} Le resto del factiones republican e monarchic recurreva al insurrection pro prender le poter. Il habeva numerose conspirationes e [[colpo de stato|colpos de stato]]. Le regime esseva debile e le politicas [[Secularismo|secularista]] e de controlo del Ecclesia Catholic confrontava iste e le population rural.{{sfn|Ramos|2009|p=586-587}} [[Portugal in le Prime Guerra Mundial|Portugal participava in le Prime Guerra Mundial (1914-1918)]] e le mobilisation militar e le collapso del commercio maritim causava multe problemas social, tal como [[inflation]] e penuria. Le movimento obrer, in que le organisation del [[Anarchismo in Portugal|anarcho-syndicalistas]] prevaleva, etiam non se sentiva representate per le Republica e esseva multo combative, con multe [[greve|greves]] contra le carestia in que illo usava le violentia politic. Le colpo de stato in 1917 de [[Sidónio Pais]] tentava crear un [[republica presidentialista]] e integrar in le regime monarchistas e catholicos, ma post su assassinato un anno plus tarde e un parve guerra civil inter januario-februario 1919 inter Monarchia e Republica, le [[Constitution portugese de 1911|Constitution de 1911]] esseva restaurate. Le systema superviveva ancora octo annos, ma illo affrontava innumerabile problemas social, colpos e insurrectiones, usque que le [[Revolution del 28 de Maio 1926|colpo militar de 1926]] imponeva un [[dictatura]]. == Dictatura (1926-1974) == === Dictatura (1926-1933) === {{AP|Dictatura militar portugese|Dictatura National}} Le [[Colpo del 28 de Maio 1926|colpo militar de 1926]] poneva fin al Prime Republica, initiante un dictatura militar ducite per le general [[Óscar Carmona|Carmona]]. In 1928 le situation financiari del pais deveniva le principal preoccupation del governamento e Carmona nominava ministro del Financias [[António de Oliveira Salazar]], un prestigiose professor de financias del [[Universitate de Coimbra]].{{sfn|Anderson|2000|p=190}} Le regime, progressivemente plus autoritari, promulgava in 1930 un [[Acto Colonial]]<ref>[http://dre.pt/pdfgratis/1930/07/15600.pdf Texto do ''Acto Colonial'' no ''Diário do Governo''].</ref> centralisator, que restringeva le autonomia financiari e administrative del colonias in lo que illo appellava [[Imperio Colonial Portugese]]. Le ancian partidos politic portugese dispareva, excepte le [[Partito Communista Portugese]], cuje dirigentes esseva durmente persequite per le [[Politia politic|politia politic]] ([[PVDE]] e postea, [[PIDE]]). Le [[Censura in Portugal|censura]], restablite in 1926, esseva consolidate e le [[greve|greves]] prohibite.{{sfn|Anderson|2000|p=5}} === Stato Nove (1933-1974) === {{AP|Estado Novo (Portugal)}} [[File:Foto 3 Visita Salazar obras Ponte Coimbra015.jpg|thumb|left|upright|[[António de Oliveira Salazar]] (tertio ab le sinistra), fundator del Stato Nove visita obras del Ponte de Santa Clara in Coimbra]] Salazar ganiava peso in le governamento e in 1932 deveniva [[Presidente del Consilio de Ministros]] con poteres dictatorial.{{sfn|Anderson|2000|p=190}} Profundemente [[conservative]] e [[nationalista]], ille rejectava le [[communismo]] e le [[liberalismo]]: su modello esseva le medio rural, que ille considerava ideal. In 1933, ille promulgava un nove [[Constitution portugese de 1933|constitution]] inspirate in le [[corporativismo]], in le [[Doctrina social del Ecclesia|doctrina social del Ecclesia]] e in le [[nationalismo]]. Le base del nove regime politic, le [[Estado Novo (Portugal)|Stato Nove]], esseva jectate. De character presidentialista e anti-parlamentarista, in practica le presidente del Republica esseva un figura pallide e le poter se concentrava in Salazar. Un [[Partito unic|partito unic]] ([[Union National]]), supportator del regime, dominava le [[Assemblea National (Portugal)|Assemblea National]] e le economia esseva regulate per un [[Camera Corporative]] componite per elementos connectite al professiones.{{sfn|Mattoso|1965|p=304-305}} In 1936 le regime creava le [[Juventute Portugese (Mocidade Portuguesa)]], pro doctrinar le juventute. Le qualification del regime de Salazar como [[fascista]] non es unanime in le historiographia, usante se frequentemente le termino [[regime autoritari]] o [[fascismo clerical]], ma le similaritate es clar con le Italia de [[Mussolini]] e le dictatura espaniol de [[Miguel Primo de Rivera|Primo de Rivera]] e [[Francisco Franco|Franco]], que ille supportava in le [[Guerra Civil Espaniol|Guerra Civil Espaniol (1936-1939)]]. [[File:Pessoas Custilhão.jpg|thumb|upright=1|Agricultores ''[[Beira Alta|beirões]]'' (c.1950)]] In 1939, Portugal declarava officialmente le neutralitate in le [[Portugal in le Secunde Guerra Mundial|Secunde Guerra Mundial]]. In ille anno ille signava un [[Tractato de Amicitia e Non-Aggression Luso-Espaniol|pacto de non-aggression]] con Espania ma refusava adherer al [[Pacto Anti-Komintern]]. Simultaneemente, ille accordava le cooperation con Grande Britannia e in 1943 ille arrivava a conceder le [[Base Aeree de Lajes]] in le Azores. Salazar intendeva que Portugal habeva pauc a vider con le politica europee, essente su vocation ultramar, cercante a distantia se del conflicto.{{sfn|Anderson|2000|p=148}} Portugal exportava productos pro le paises in conflicto, como sucre, tabaco e [[wolframium]], usate in material bellic. Al fin del guerra, le governamento decretava luto official de tres dies pro le morte de Hitler. In 1949, Portugal entrava in le [[Organisation del Tractato del Atlantico del Nord]] (OTAN) e, in 1955, in le [[Organisation del Nationes Unite]]. De 1949 a 1958, [[Opposition al dictatura portugese|oppositores al dictatura]] como [[José Norton de Matos|Norton de Matos]] e [[Humberto Delgado]] defendeva le democratisation. Humberto Delgado duceva le principal tentativa de derocamento del dictatura per electiones, al reunir tote le opposition democratic e grande supporto popular. Ben que ille perdeva [[Electiones presidential portugese de 1958|le electiones de 1958]] in un processo electoral fraudulente,<ref>Cf. DELGADO, Iva; PACHECO, Carlos; FARIA, Telmo (coordenação). ROSAS, Fernando (prefácio). ''Humberto Delgado e as eleições de 58''. Lisboa, Vega, 1998. {{ISBN|972-699-637-6}}.</ref> ille incertava le poter del Stato Nove e dava sperantia al opposition. === Guerra del Ultramar === {{AP|Guerra Colonial Portugese}} [[File:MatasdorioOnzo.jpg|thumb|left|Soldatos portugese in le mattas del [[Rio Onzo]], in Angola]] Le [[decolonisation]] massive europee post le Secunde Guerra Mundial faceva crescer le condemnation del [[colonialismo]] e le resistentia al domination portugese. Post le [[proclamation del Independentia de India]] in opposition al [[India Britannic|britannicos]] in 1947, Portugal refusava le petition de [[India]] pro rescinder le possession del [[Stato Portugese de India]]. Iste attitude esseva condemnate per le [[Tribunal International]] e per le [[Assemblea del Nationes Unite]]. Pro detiner le pressiones politic international, in le sperantia de preservar un Portugal intercontinental, le Stato Nove formulava un nove [[Politica Ultramarin Portugese|politica Ultramarin]] in 1951: ille revocava le [[Acto Colonial]] de 1930 e creava le appellate "[[Solution Portugese]]", que passava a designar le colonias como [[provincia ultramarin|provincias ultramarin]], considerante que istes esseva parte integrante e inseparabile de Portugal, como "Nation Multiracial e Pluricontinental". In 1954, post protestos pacific e le refusal del governamento portugese a negociar, le [[Union Indian]] annexava [[Dadrá e Nagar Haveli]]. Al initio del decennio de 1960, in le colonias portugese african varie gruppos formava partidos de lucta pro le [[autodetermination]]. In Angola surgeva le [[MPLA]] e le [[Union del Populos de Angola|UPA]], in Guinea le [[PAIGC]] e in Mozambico le [[FRELIMO]], inspirate in chefes como [[Agostinho Neto]], [[Eduardo Mondlane]] e [[Amílcar Cabral]]. Le [[Guerra Frigide]] inter le [[Statos Unite]] e le [[Union Sovietic]] alimentava, ideologicamente e materialmente iste partidos. Le 15 de martio 1961, le UPA attaccava fermas in le nord de Angola initiante un serie de confrontationes. Le 19 de decembre de ille anno, un fortia de 40 000 soldatos indian [[Invasion de Goa|occupava Goa]], annexante le [[Stato Portugese de India]] e ponente fin a 451 annos de dominio portugese. Salazar refusava recognoscer le soveranitate indian, mantenente iste territorios representate in le [[Assemblea National (Portugal)|Assemblea National]]. Prime in [[Angola]], postea in [[Guinea Portugese]] e [[Capo Verde]], e in 1964 in [[Mozambico]], operationes de [[guerrilla]] surgeva in tres frontes, initiante le appellate [[Guerra del Ultramar]]. Malgrado le grande numero de truppas portugese, que arrivava a attinger 200 mille homines,{{sfn|Anderson|2000|p=152}} in parte recrutate in le colonias, le guerrilla non esseva contenite. Le guerra se prolongava causante circa 63 mille mortos. Le costos con le defensa augmentava, arrivante a 46% del total del expensa public portugese in 1969,{{sfn|Anderson|2000|p=152}} contribuente al empoverimento del [[economia]]. Cercante a fugir del poveritate e del servicio militar, quasi 10% del population portugese [[Emigration|emigrava]] durante le decennio de 60, habente como destinationes principal [[Francia]] e [[Germania Occidental]], ma etiam le Statos Unite, Venezuela e Africa del Sud.{{sfn|Anderson|2000|p=155}} <ref>[http://www.dn.pt/especiais/interior.aspx?content_id=1210686&especial=A%20revolu%E7%E3o%20de%20Abril&seccao=POL%CDTICA Legiões de camponeses deixaram, nos anos 60, o mundo rural e emigraram para as cidades ou para o estrangeiro] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150923225508/http://www.dn.pt/especiais/interior.aspx?content_id=1210686&especial=A%20revolu%E7%E3o%20de%20Abril&seccao=POL%CDTICA |date=2015-09-23 }} – Gouveia de Albuquerque no Diário de Notícias de 01 Maio 2004</ref> In 1968, Salazar esseva removite del poter per maladia, succedente le [[Marcello Caetano]]. Inter 1968 e 1970, le nove governamento faceva un modernisation economic e liberalisation politic moderate, le appellate [[Primavera Marcelista]],<ref>Marcello Caetano, ''Renovação na Continuidade'', Verbo, Lisboa, 1971.</ref> que creava le expectation de un ver reforma del regime, lo que non arrivava a occurrer. Le contexto international esseva sempre plus disfavorabile al regime, ma le intransigentia del governamento e de multe colonos bloccava le decolonisation: al initio del decennio de septanta le ideario salazarista de luctar le guerra «[[orgulhosamente sós]]» ('orgoliosemente sol') se manteneva vivente.<ref>[http://www.ipri.pt/investigadores/artigo.php?idi=8&ida=140 "Orgulhosamente Sós"? Portugal e os Estados Unidos no início da década de 1960] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071220230552/http://www.ipri.pt/investigadores/artigo.php?idi=8&ida=140 |date=2007-12-20 }} {{Wayback|url=http://www.ipri.pt/investigadores/artigo.php?idi=8&ida=140 |date=20071220230552 }} em [http://www.ipri.pt/ Instituto Português de Relações Internacionais]</ref> Le insustenibilitate de un guerra de tres frontes, (excepte [[Timor Portugese]], cuje distantia rendeva inviabile le intervention), le forte pression international, super toto del [[ONU]] e del [[Statos Unite]] contra [[colonialismo]], causava le allargamento del [[opposition al Stato Nove]]. == Democratia (1974-presente) == === Revolution del Carnationes === [[File:25 Abril 1983 Porto by Henrique Matos 01.jpg|thumb|Manifestation del 25 de April 1983 in le citate de [[Porto]]]] {{AP|Revolution del 25 de April 1974|Processo Revolutionari in Curso}} In le decennio de 70, le discontentamento del societate portugese in facie al [[Estado Novo (Portugal)|regime]] cresceva, propellite per le difficultates economic resultante de 13 annos de [[Guerra del Ultramar]] e per le [[Crisi del petroleo de 1973]]. Le refusal de [[Marcello Caetano]] a acceptar un solution politic pro le guerra revoltava le [[Fortias Armate de Portugal|fortias armate]], que concludeva que le fin del conflicto passava per le derocamento del dictatura. Officieros intermediari del armea, principalmente [[Capitano (militar)|capitanos]] con le supporto de lor superiores, se organisava in augusto 1973 in [[Bissau]] in un movimento clandestine. Le [[Movimento del Fortias Armate|Movimento del Fortias Armate (MFA)]] nasceva con le lemma "Democratisar, Decolonisar e Disveloppar".{{sfn|Anderson|2000|p=160}} In februario 1974, le general [[António de Spínola]], ex-governator de Guinea-Bissau, publicava le libro ''[[Portugal e le Futuro (Portugal e o Futuro)]]''. Pro le prime vice un alte dignitate militar advocava publicamente le necessitate de un solution politic pro le revoltas separatista in le colonias. Le die 14 de martio le generales Spínola e [[Costa Gomes]] esseva demittite del cargos de Vice-Chef e Chef de Stato Major General del Fortias Armate. Le die 25 de april 1974, in Lisbona, le MFA succedeva in un [[Colpo de stato|colpo de stato]] que deveniva cognoscite como Revolution del Carnationes. Le population adhereva e le poter esseva initialmente assumite per un [[Junta de Salvation National]] de militares, plus tarde substituite per le [[Consilio del Revolution]] {{nwrap||1975|1982}}.{{sfn|Anderson|2000|p=164}} António de Spínola esseva designate [[Lista de presidentes de Portugal|Presidente del Republica]], e le prime de un serie de [[Governamento Provisori del Republica Portugese|governamentos provisori]] entrava in function. Le [[Censura in Portugal|censura]] finiva, le prisionieros politic esseva liberate e le major institutiones del Stato Nove esseva extincte. Le processo pro conceder le independentia al [[Imperio Portugese|colonias ultramar]] esseva initiate. Initialmente habeva un division inter militares [[conservative]] circum Spínola, e de inclination [[socialista]], includente membros destacate del MFA circum le prime ministro [[Vasco Gonçalves]]. Le die 11 de martio 1975, le pais viveva le menacia de un colpo de stato ducite per Spínola. Le colpo falleva e Spínola esseva fortiate al exilio in Brasil.{{sfn|Anderson|2000|p=170}} Le mesme die le II Governamento Provisori de Portugal prendeva mesuras [[Economia socialista de mercato|socialista in le economia]], decretante le [[nationalisation]] del bancas e del assecurantias. Illos esseva sequite per le principal industrias, le medios de communication, e le [[reforma agrari]], con le expropriation e occupation de terras, specialmente in le [[Alentejo]]. Circa 900 000 hectares de terras agricole esseva occupate inter april 1974 e decembre 1975. Le prime duo annos post-Revolution esseva de instabilitate e possibilitate de guerra civil. Le periodo desde le revolution usque al promulgation de un nove constitution, que deveniva cognoscite como PREC (Processo Revolutionari In Curso), esseva characterisate per disputas inter fortias de [[Sinistra politic|sinistra]] e de [[Dextera politic|dextera]], particularmente durante le appellate [[Estate Calide de 1975 (Verão Quente de 1975)]]. --- === Tertie Republica === {{AP|Tertie Republica Portugese}} [[File:Portugal-demography.png|thumb|left|Population portugese inter 1961-2003, in milles, (2005 Datos del [[FAO]]) con le emigration sequite del [[retornados]],<ref name="Flight from Angola">[http://www.economist.com/world/mideast-africa/displayStory.cfm?story_id=12079340 Flight from Angola], [[The Economist]] (16 August 1975).</ref><ref name="Dismantling the Portuguese Empire">[http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,913229-1,00.html Dismantling the Portuguese Empire] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130723130930/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,913229-1,00.html |date=2013-07-23 }}, [[Time Magazine]] (Monday, 7 July 1975).</ref> inter 500.000 a 1 million post le revolution del carnationes]] Passate un anno post le revolution, le die 25 de april 1975, le prime [[Electiones legislative portugese de 1975|electiones libere]] con [[suffragio universal]] occurreva in Portugal, con un affluencia historic de 91% del citatanos recenseate, pro formar un [[Assemblea Constituente (Portugal)|Assemblea Constituente]] que elaborarea un nove [[constitution]].<ref name="AR">{{citar web |autor=Assembleia da República |url=http://www.parlamento.pt/Parlamento/Paginas/OEstadoDemocratico.aspx |título=O Estado Democrático: A Assembleia Constituinte de 1975-76 |acessodata=6 de agosto de 2012 |ano=2012 |local=Lisboa |editor=AR |publicado=AR |arquivourl=https://web.archive.org/web/20120620130845/http://www.parlamento.pt/Parlamento/Paginas/OEstadoDemocratico.aspx |arquivodata=2012-06-20 |urlmorta=yes }}</ref> Ancora in 1975, le independentia esseva concedite a tote le [[Imperio Portugese|colonias ultramar]].{{sfn|Anderson|2000|p=168-170}} Le retiration esseva inconditionate e immediate, rendente statos independente tote le territorios portugese african. Iste processo causava un exodo in massa a Portugal, principalmente de [[Angola]] e de [[Mozambico]]. Plus de un million de refugiatos sin medios, le "[[retornados]]", fugiva del antique colonias portugese.<ref name="Flight from Angola"/><ref name="Dismantling the Portuguese Empire"/> In april 1976, le [[Constitution portugese de 1976|nove constitution]] esseva promulgate.<ref name="AR"/> In illa se determinava le transition al [[socialismo]] como destination del stato portugese. Dies postea, in le [[electiones legislative portugese de 1976|electiones legislative]] le [[Partito Socialista Portugese]] (PS) vinceva e [[Mário Soares]], su chef, deveniva prime ministro del [[I Governamento Constitutional de Portugal]]. In le prime electiones democratic pro le [[Presidente del Republica Portugese|presidentia del Republica]] [[Ramalho Eanes]] vinceva, qui se imponeva clarmente ante [[Otelo Saraiva de Carvalho|Otelo]], candidato del sinistra plus radical. In novembre del mesme anno le prime [[electiones municipal]] esseva realisate. Le institutiones democratic comenciava a functionar como base pro crear un modello de stato [[Democratia representative|democratic]] [[Parlamentarismo|parlamentarista]] al stilo de Europa Occidental. Eanes e Mário Soares approximava le pais al [[Communitate Europee]]. Portugal entrava in le [[Consilio de Europa]], initiante le processo de apertura del pais que duceva al adhesion al [[CEE]]. In 1979, pro le prime vice post le revolution, un gruppo politic del [[Centro-dextera|centro-dextera]], le governamento de [[Francisco Sá Carneiro]] e [[Francisco Pinto Balsemão]], ganiava le electiones parlamentari.{{sfn|Anderson|2000|p=XXII}} [[VI Governamento Constitutional de Portugal|Iste governamento]] arrivava a un accordo con le opposition socialista pro realisar un revision constitutional. Le [[Constitution portugese de 1976|Constitution que entrava in vigor in 1982]] eliminava alicun institutiones que emergeva post le revolution, includente le [[Consilio del Revolution]], e creava un [[Tribunal Constitutional]] al stilo del paises democratic.{{sfn|Anderson|2000|p=178}} [[File:Lisboa - Expo98 - Vista Geral.jpg|thumb|Vista del [[Parque das Nações]], create pro reciper le [[Exposition Mundial de 1998]] in Lisbona, vidite con le [[Pavilion Atlantic]], le [[Turre Vasco da Gama|turre]] e le [[Ponte Vasco da Gama]]]] In 1985, [[Aníbal Cavaco Silva]] deveniva prime ministro per le [[Partito Social Democratic (Portugal)|Partito Social-Democratic]], de character conservative. Duo annos postea ille conquireva le majoritate absolute. Ille remaneva in le poter usque 1995, promovente un [[politica economic]] [[neoliberal|liberal]] e privatistante le interprisas que habeva essite nationalisate post le revolution.{{sfn|Anderson|2000|p=179}} In 1986, Portugal adhereva al [[Communitate Economic Europee]] (CEE). In le annos sequente, le economia portugese progrediva como resultato del fundos structural e de cohesion del CEE/UE e del accesso plus facile del interprisas portugese al mercatos estranier. In 1991 le [[A1 (Autostrata)|autostrata Lisbona-Porto]] esseva terminate, le prime de [[Lista de autostratas de Portugal|48 autostratas]] inter numerose [[obras public]] realisate in le annos sequente. In martio 1995 Portugal comenciava a applicar le regulas del [[Spatio Schengen]], aperiente le [[frontiera|frontieras]] a altere membros.{{sfn|Anderson|2000|p=181}} De 1995 a 2001, le governamento esseva ducite per le socialista [[António Guterres]]. Pro celebrar le 500 annos del Discopertas, Portugal organisava le [[Exposition Mundial de 1998]] in Lisbona.{{sfn|Anderson|2000|p=181}} Le anno sequente ille adhereva al [[Zona Euro]],<ref name="BCE">{{citar web |url=http://www.ecb.europa.eu/home/html/index.en.html |titulo=Banco Central Europeu |acessodata=18 de outubro de 2008}}</ref> adoptante le [[euro]] como moneta. In ille anno, Portugal esseva seligite pro organisar le [[Championato Europee de Football de 2004]], pro le qual ille initiava le construction de [[Euro 2004#Est.C3.A1dios|10 stadiums de football]].<ref name="SOL">{{citar web|autor=SOL|titulo=Estádios do Euro'2004 custaram mais de 600 milhões de euros|data=23-08-2007|publicado=SOL |acessodata=28-10-2010|url=http://sol.sapo.pt/inicio/Desporto/Interior.aspx?content_id=3221}}</ref> Le 20 de decembre 1999, le soveranitate de [[Macau]] passava al [[Declaration Conjuncte Sino-Portugese super le Question de Macau|Republica Popular de China]] que como ultime territorio ultramar administrate ''de facto'' per Portugal, marcava le fin del imperio portugese.<ref>Duraria desde a conquista de [[Ceuta]] em 1415 até à cessação da administração de [[Macau]], em 1999. Ver para uma análise numa perspectiva global Russel-Wood, A. J. R. The Portuguese Empire, 1415–1808: A World on the Move. Baltimore, The Johns Hopkins University Press, 1998.</ref> In decembre 2001, António Guterres abandonava le governamento affirmante non haber conditiones pro continuar. In le [[Electiones legislative portugese de 2002|electiones anticipate]], le dextera tornava a obtener le majoritate, con le PSD ducite per [[José Manuel Durão Barroso]] coalisate con le [[Partito Popular (Portugal)|Partito Popular]]. In un breve periodo ille se destacava per le politica de contension del [[expensa public]] e per le supporto al [[Guerra de Irak]], quando in 2003 Barroso esseva hospite del Summita del Lajes, que culminava 4 dies postea con su initio.<ref name="DN">{{citar web |url=http://www.dnoticias.pt/actualidade/mundo/180991-cimeira-das-lajes-anunciou-guerra-do-iraque-ha-cinco-anos |titulo=Cimeira das Lajes anunciou guerra do Iraque há cinco anos |acessodata=27 de julho de 2012}}</ref> In 2004 Barroso abandonava le cargo al esser nominate [[Presidente del Commission Europee]] e esseva reimplaciate per [[Pedro Santana Lopes]]. In novembre le [[Assemblea del Republica]] esseva dissolvite pro eliger un nove governamento. Le [[Partito Socialista (Portugal)|Partito Socialista]] succedeva tunc pro le prime vice un majoritate absolute e [[José Sócrates]] deveniva prime ministro. Ille initia alora le modernisation del administration public introducente le [[carta de citatano]] e un "plan technologic", con le objectivo de stimular le debile performance del [[economia portugese]], que registrava le minor [[PIB per capita]] de [[Europa Occidental]].<ref>{{citar web|url=http://economia.publico.pt/Noticia/portugueses-perderam-poder-de-compra-entre-2005-e-2007-e-estao-na-cauda-da-zona-euro_1352732|titulo=Portugueses perderam poder de compra entre 2005 e 2007 e estão na cauda da Zona Euro |publicado=Público|data=11 de dezembro de 2008|acessodata=10 de outubro de 2010}}</ref> Totevia, le plan habeva pauc effecto. In 2007, Portugal presideva le signatura del [[Tractato de Lisbona (2007)|Tractato de Lisbona]]<ref name="pue">{{citar web |url=http://www.eu2007.pt/UE/vPT/Presidencia_Conselho/A_Presidencia/default_.htm |titulo=A presidência portuguesa da União Europeia |acessodata=18 de outubro de 2008 |arquivourl=https://web.archive.org/web/20110522100415/http://www.eu2007.pt/UE/vPT/Presidencia_Conselho/A_Presidencia/default_.htm |arquivodata=2011-05-22 |urlmorta=yes }}</ref> que reformava le functionamento in le UE post le tentativa fallite de approbar un [[Constitution Europee]]. == Referentias == {{Reflist|2}} ==Bibliographia== ;Libros * {{cite book|last1 =Anderson|first1 =James Maxwell |title= The History of Portugal, Greenwood histories of the modern nations|year=2000|location=Westport|publisher=Greenwood Publishing Group|isbn=0313311064|url=http://books.google.pt/books?id=UoryGn9o4x0C&lpg=PP1&ots|ref=harv}} * {{cite book|last1 =Almacari|first1 =Amade Maomé|title= The History of the Mohammedan Dynasties in Spain; extracted from the Nafhu-T-Tib Min Ghosni-L-Andalusi-R-Rattib Wa Tarikh Lisanu-D-Din Ibni-L-Khattib- VOL. II.|year=1964|location=New York|publisher=Johnson Reprint Corporation|isbn=0313311064|url=http://books.google.pt/books?id=Ie7TAAAAMAAJ&lpg=PR3|ref=harv}} * {{cite book |last=Araújo |first=Luís Manuel de |chapter=Os Muçulmanos no Ocidente Peninsular |title=História de Portugal |editor=José Hermano Saraiva |publisher=Alfa |year=1983 |ref=harv}} * {{cite book|last1 =Azevedo|first1 =J. Lúcio d'|title= O marquês de Pombal e a sua época |year=1922|location=Open Library|publisher= Annuario do Brasil, Seara Nova|url=http://www.archive.org/stream/omarqusdepomba00azevuoft#page/28/mode/2up|ref=harv}} * {{cite book |last=Barbosa |first=Pedro Gomes |chapter=Arte e cultura do Império Romano à fundação da nacionalidade |title=História de Portugal |publisher=Alfa |editor=José Hermano Saraiva |year=1983 |ref=harv}} * {{cite book|last1 =Barreira|first1 =Aníbal|last2 =Moreira|first2 =Mendes|title= Rumos da História|year=2003|location=Porto|publisher=Edições ASA|isbn=972-41-2899-7|url=|ref=harv}} * {{cite book|last1 =Boxer|first1 =Charles Ralph |title=Four Centuries of Portuguese Expansion, 1415-1825: A Succinct Survey|year=1969|location=Berkeley|publisher=University of California Press|isbn=0520014197|url=http://books.google.pt/books?id=4NLCRBNXBUYC&lpg=PP1&ots=janRhy8hh5&dq=BOXER%2C%20Charles%20Ralph%20%22Four%20centuries%20of%20Portuguese%20expansion%2C%201415-1825%3A%20a%20succinct%20survey%22%2C&pg=PP1#v|ref=harv}} * {{cite book|last1 =Cavendish|first1 =Marshall|title=World and Its Peoples: Portugal and Spain|year=2009|location=New York|publisher=Marshall Cavendish Corporation|isbn=0761478922|url=http://books.google.pt/books?id=KetpijSSLv8C&lpg=PA598&ots=Vu0Agrk7t9&dq=Portugal%20pre-history%20first%20hominids&hl=pt-PT&pg=PA598|ref=harv}} * {{cite book |last=Cruz |first=António |chapter=Do início da Reconquista à fundação do Condado Portucalense |title=História de Portugal |editor=José Hermano Saraiva |publisher=Alfa |year=1983 |ref=harv}} * {{cite book|last1 =Diffie|first1 =Bailey Wallys|last2 =Winius|first2 =George Davison|title=Foundations of the Portuguese Empire, 1415–1580|year=1977|location=Minneapolis|publisher=U of Minnesota Press|isbn=0816607826|url=http://books.google.pt/books?id=hBTqPX4G9Y4C&lpg=PP1&ots=FPcUt5k7dv&dq=Diffie%20portuguese%20empire&pg=PP1#v|ref=harv}} * {{cite book|last1 =Disney|first1 =A. R. |title= A History of Portugal and the Portuguese Empire: From Beginnings to 1807-Volume1|year=2009|location=New York|publisher=Cambridge University Press|isbn=0521843189|url=|ref=harv}} * {{cite book|last1 =Elliot|first1 =J.H. |title= Imperial Spain: 1469-1716|year=2002|location=UK|publisher=Penguin Books|isbn=0-14-100703-6|url=|ref=harv}} * {{cite book |last=Ferreira da Silva |first=Armando Coelho |chapter=A Idade dos Metais em Portugal |title=História de Portugal |year=1983 |editor=José Hermano Saraiva |publisher=Alfa |ref=harv}} * {{cite book|last1 =Fletcher|first1 =Richard |title= Moorish Spain|year=2006|location=Los Angeles|publisher=University of California Press|isbn=0520248406|url=http://books.google.pt/books?id=wrMG-LfuU7oC&lpg=PP1|ref=harv}} * {{cite book|last1 =Jenkins|first1 =Brian|title=Nation and identity in contemporary Europe|year=1996|location=Oxon|publisher=Routledge|isbn=0415123127|url=http://books.google.com/books?id=LNRyNG9NNkcC&lpg=1|ref=harv}} * {{cite book|last1 =Mattoso|first1 =António|last2 =Henriques|first2 =Antonino|title=História Geral e Pátria, II volume: Idade Moderna e Contemporânea|year=1965|location=Lisbon|publisher=Bertrand, Lda.|ref=harv}} * {{cite book|last1 =Mattoso|first1 =José|title=História de Portugal, Primeiro Volume: Antes de Portugal|year=1992|location=|publisher=[[Círculo de Leitores]]|ref=harv}} * {{cite book |last=Mattoso |first=José |chapter=O Condado Portucalense |title=História de Portugal |editor=José Hermano Saraiva |year=1983 |volume=1 |publisher=Alfa |ref=harv}} * {{cite book|last1 =Kennedy|first1 =Hugh N.|title=Muslim Spain and Portugal: A political history of al-Andalus|url =https://archive.org/details/muslimspainportu00unse|year=1996|location=Essex|publisher=Longman|isbn=0582299683|ref=harv}} * {{cite book|last1 =Knutsen|first1 =Torbjørn L |title= The rise and fall of world orders|year=1999|location=Manchester|publisher=Manchester University Press|isbn=0719040582|url=http://books.google.es/books?id=ZYn_f1jxNDoC&lpg=PA138&dq|ref=harv}} * {{cite book|last1 =Koller|first1 =Erwin|last2 =Laitenberger|first2 =Hugo|title=Suevos-Volume 426 of Tübinger Beiträge zur Linguistik|year=1998|location=Universidade do Minho|publisher=Gunter Narr Verlag|isbn=3823350919|url=http://books.google.pt/books?id=aGc2GwyvuEgC&lpg=PR1&ots=Hn6mORCYlc&dq=KOLLER%2C%20Erwin%2C%20Hugo%20Laitenberger&pg=PR1#v|ref=harv}} * {{cite book|last1 =Page |first1 =Martin |title=The First Global Village: How Portugal Changed the World|year=2006|location=Lisbon|publisher=Casa das Letras|isbn=9724613135|url=http://books.google.pt/books?id=-IIEhFx0OfwC&lpg=PP1&ots|ref=harv}} * {{cite book|last1 =Poettering |first1 =Jorun |title=Handel, Nation und Religion. Kaufleute zwischen Hamburg und Portugal im 17. Jahrhundert|year=2013|location=Göttingen|publisher=Vandenhoeck & Ruprecht|isbn=978-3-525-31022-9|ref=harv}} * {{cite book |last=Ramos|first=Rui|author2=Sousa, Bernardo Vasconcelos e|author3=Monteiro, Nuno Gonçalo |title=História de Portugal |year=2009|location=Lisbon|publisher=A Esfera dos Livros|isbn=978-989-626-139-9|url=|ref=harv}} * {{cite book |last=Tavares da Silva |first=Carlos |chapter=O megalitismo e os primeiros metalurgistas |title=História de Portugal |editor=José Hermano Saraiva |year=1983 |volume=1 |publisher=Alfa |ref=harv}} * {{cite book|last1 =Clark|first1 =Victor Selden|title=Studies in the Latin of the Middle Ages and the Renaissance|year=1900|location=Lancaster|publisher=The New Era Printing Company|url=https://archive.org/details/studiesinlatinof00clarrich|ref=harv}} * {{cite book|last =Saraiva|first =José|title=História de Portugal|url =https://archive.org/details/isbn_5601072165090|year=1993|location=Lisbon|publisher=Publicações Europa-América|ref=harv}} ;Jurnales * {{cite journal|last =Duarte |first = C, Maurício J, Pettitt PB, Souto P, Trinkaus E, van der Plicht H, Zilhão J|year= 1999|title=The early Upper Paleolithic human skeleton from the Abrigo do Lagar Velho (Portugal) and modern human emergence in Iberia|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences |issue=96-13 |publisher= |location= |issn= 0027-8424|doi=10.1073/pnas.96.13.7604 |url=http://www.pnas.org/content/96/13/7604.long |access-date=22 August 2012 |ref=harv}} ;Fontes online * {{cite news|title=Sinais de presença humana de há 300 mil anos descobertos em Portugal |first = |last = |url=http://www.jn.pt/paginainicial/interior.aspx?content_id=711586 |work=JN - [[Jornal de Notícias]] |publisher=JN |location=Porto |date=2007-09-03 |access-date=22 August 2012 |ref=harv}} * {{cite web|title=Portugal Romano |url=http://www.portugalromano.com/|work=Arqueologia romana em Portugal|publisher=Portugal Romano.com|location=Portugal |year=2011 |access-date=22 August 2012 |ref={{harvid|Portugal Romano.com|2011}}}} * {{cite web|title=IGESPAR|url=http://www.igespar.pt/pt/ |work=Património|publisher=IGESPAR - Instituto de Gestão do Património Arquitectónico e Arqueológico |location=Portugal |year= |access-date=22 August 2012 |ref={{harvid|IGESPAR|}}}} * {{cite web|title=Infopédia |url=http://www.infopedia.pt/ |work=Enciclopédia multimédia online |publisher=[[Porto Editora]]|location=Porto |year=2003–2012 |access-date=23 August 2012 |ref={{harvid|Infopédia|}}}} * {{cite web |title=Tesouros da Arqueologia Portuguesa |url=http://www.mnarqueologia-ipmuseus.pt/?a=2&x=3&i=31 |work=Exposição permanente |publisher=[[Museu Nacional de Arqueologia]] |location=Lisboa |year=1980–2012 |access-date=23 August 2012 |ref=harv |accessdate=13 November 2025 |archivedate=22 February 2025 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20250222211958/http://www.mnarqueologia-ipmuseus.pt/?a=2&x=3&i=31 }} * {{cite web|title=Sefardíes y moriscos siguen aquí |url=http://www.elpais.com/articulo/sociedad/Sefardies/moriscos/siguen/elpepisoc/20081205elpepisoc_7/Tes |work=Archivo |publisher=El País |location=Spain |date=2008-12-05 |access-date=22 August 2012 |ref={{harvid|El País|2008}}}} * {{cite web|title=Encyclopædia Britannica |url=http://www.britannica.com/ |work=Britannica Online Encyclopaedia  |publisher=[[Encyclopædia Britannica]]|location=UK |year=2012 |access-date=23 August 2012 |ref={{harvid|Britannica|}}}} * {{cite web|title=Portal História |url=http://www.arqnet.pt/ |publisher=Manuel Amaral |location= |year=2000–2012 |access-date=23 August 2012 |ref={{harvid|Portal História|}}}} * {{cite web|title=A compra do Nordeste|url=http://veja.abril.com.br/111198/p_118.html|work=Paulo Moreira Leite. |publisher=[[Veja]]|location=Brazil|date=11 November 1998|access-date=23 August 2012|ref={{harvid|Veja|}}|accessdate=13 November 2025|archivedate=7 February 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120207153818/http://veja.abril.com.br/111198/p_118.html}} * {{cite web|title=Colônia de Caiena|url=http://www.historiacolonial.arquivonacional.gov.br/cgi/cgilua.exe/sys/start.htm?infoid=248&sid=48&tpl|work=Império luso-brasileiro|publisher=Ministério da Justiça-Arquivo Nacional|location=Rio de Janeiro|year=2012|access-date=23 August 2012|ref={{harvid|MJAN|}}|accessdate=13 November 2025|archivedate=3 June 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130603073238/http://www.historiacolonial.arquivonacional.gov.br/cgi/cgilua.exe/sys/start.htm?infoid=248&sid=48&tpl}} {{Historia de Europa per pais}} [[Categoria:Historia de Portugal]] hld5o50xotoaektudbberyehgk3xcns 0 59495 699261 681586 2026-08-27T18:55:27Z InternetArchiveBot 40773 Add 1 book for [[Wikipedia:Verificabilitate]] (20260827)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 699261 wikitext text/x-wiki [[File:Albert Lynch - Jeanne d'Arc.jpg|thumb|alt=|350px|Illustration de Johanna sur le magazin ''Figaro Illustré'', 1903.]] '''Johanna de Arco''' ([[francese|francese moderne]]: ''Jeanne d'Arc'' [ʒan daʁk]; [[francese medie]]: ''Jehanne Darc'' [ʒəˈãnə ˈdark]; c. [[1412]]<ref>Gies 1981, p. 10; Pernoud & Clin 1986, p. 55; Warner 1981, p. 278.</ref> – [[30 de maio]] de [[1431]]), etiam appellate le '''Puella de Orléans''', esse le sancte patrona de Francia, honorate ut defensatrice del nation francese pro su rolo in le [[Assedio de Orléans]] e su determination in [[coronation|facer coronar]] [[Carolo VII de Francia]] dum le [[Guerra del Cento Annos]]. Asserente de facer le voluntate de [[Deo]], illa deveniva un leader militar importantissime, e succedeva in facer se recognoscer ut le salvatrice de Francia. Johanna nasceva in un familia de [[paisano|paisanos]]<ref>Gies 1981, p. 1</ref> in [[Domrémy]], in Francia nord-oriental.<ref>{{fr}}: Domrémy-La-Pucelle est situé en Lorraine, dans l'ouest du département des Vosges […] dans la vallée de la Meuse. [https://archive.org/details/joanofarclegendr0000gies/page/10]</ref> In 1428, illa demandava de poter vider Carolo VII, affirmante que illa habeva habite visiones inviate la per le [[archangelo Michele]],<ref>Pernoud & Clin 1986, p. 113; Sackville-West 1936, p. 58; Sullivan 1996, p. 88.</ref> [[Sancte Margarita]] e [[Sancte Catharina]]<ref>Pernoud & Clin 1986, p. 113; Sullivan 1996, pp. 88–89.</ref> in le quales illa habeva comprehense de deber salvar Francia ab le domination anglese. Convinctissime del devotion e puressa del puella, Carolo inviava Johanna – qui tunc habeva solo dece-septe annos – al Assedio de Orléans ut parte del armea de succurso.<ref>Pernoud & Clin 1986, p. 113; Sullivan 1996, pp. 88–89.</ref> Illa arrivava in le citate in april de 1429, con in mano un standardo pro restituer le sperantia a un armea francese quasi completemente demoralisate. Nove dies post su arrivata, le Angleses abandonava le assedio.<ref>Barker 2009, p. 119; DeVries 1999, p. 91; Gies 1981, p. 81.</ref> Postea, Johanna incitava le Franceses a persequer le Angleses in le [[Campania del Loire]] – que culminava in un victoria in [[Patay]] – dante le possibilitate al Franceses de avantiar verso [[Reims]] sine opposition, ubi Carolo esseva coronate rege de Francia con Johanna apud ille. Tote iste victorias inflammava le moral del Franceses, preparante le terreno pro le triumpho final in le Guerra del Cento Annos alicun decennios desde alora. Post le coronation del rege, Johanna prehendeva parte in le infortunate [[Assedio de Paris]] in septembre de 1429, e postea illa falleva in le Assedio de La Charité in novembre del ipse anno. Su rolo in iste disfactas reduceva drasticamente le fiducia que le corte habeva in illa.<ref>DeVries 1999, p. 156; Gies 1981, p. 130; Harrison 2014, p. 209.</ref> In le principio de 1430, Johanna organisava un compania de voluntarios pro liberar [[Compiègne]], misse sub assedio per le Burgundianos, alicun alliatos francese del Angleses. Illa esseva capturate per le Burgundianos le 23 de maio.<ref>Barker 2009, p. 146; DeVries 1999, pp. 174–177; Harrison 2014, pp. 227–228.</ref> Quamquam illa essayava de escappar, tamen sine succeder, illa esseva consignate al Angleses in novembre. Illa esseva processate con le accusation de [[heresia]],<ref>Hobbins 2005, pp. 14–15; Sullivan 1999, p. xviii; Russell 1972, p. 262; Taylor 2006, p. 22.</ref> declarate culpabile e sententiate a esser arse vive le 30 de maio de 1431,<ref>Lucie-Smith 1976, pp. 281–282; Michelet 1855, pp. 228–229.</ref> al etate de dece-nove annos. In 1456, un tribunal de inquisition revideva le judicio de Johanna e controverteva le verdicto, affirmante que illo esseva plen de deceptiones. Johanna es descripte ut un del filias obediente del [[Ecclesia Catholic]] e un symbolo de libertate e independentia. Post le [[Revolution francese]], illa deveniva un symbolo national de Francia. Proclamate un [[martyre]], in 1920 Johanna de Arco esseva [[canonisation|canonisate]] per [[papa Benedicto XV]]<ref>Pernoud & Clin 1986, p. 245; Taylor 2012, p. 240.</ref> e, duo annos desde alora, instituite ut sancte patrona de Francia. Illa compare in plure obras artistic, que illos sia de litteratura, musica, pictura, sculptura o theatro. == Referentias == [[File:Scherrer jeanne enters orlean.jpg|thumb|alt=|270px|''Ingresso de Johanna in Orléans'', 1887, [[Jean-Jacques Scherrer]]]] === Annotationes === {{reflist|2}} === Fontes === * {{Cite book|last=Gies|first=Frances|year=1981|title=Joan of Arc: The Legend and the Reality|publisher=Harper & Row|url=https://archive.org/details/joanofarclegendr0000gies|url-access=registration|isbn=0690019424|oclc=1204328346}} * {{Cite book|last=Pernoud|first=Régine|year=2007|title=The Retrial of Joan of Arc; The Evidence at the Trial For Her Rehabilitation 1450–1456|publisher=Harcourt, Brace and Company|orig-date=1955|url=https://archive.org/details/retrialofjoanofa00regi|url-access=registration|isbn=9781586171780|oclc=1338471|translator-last=Cohen|translator-first=|ref={{SfnRef|Pernoud|1955}}}} * {{Cite book|last=Warner|first=Marina|year=1981|title=Joan of Arc: The Image of Female Heroism|publisher=Knopf|url=https://archive.org/details/joanofarcimageof0000warn|url-access=registration|isbn=9780394411453|oclc=1150060458}} * {{cite book|last=Sackville-West|first=Victoria|year=1936|title=Saint Joan of Arc|url=https://archive.org/details/saintjoanofarcbo0000sack/|publisher=Cobden-Sanderson|url-access=registration|isbn=|oclc=1151167808}} * {{cite book|last=Sullivan|first=Karen|year=1996|chapter='I Do Not Name to You the Voice of St. Michael': The Identification of Joan of Arc's Voices|editor1-last=Wheeler|editor1-first=Bonnie|editor2-last=Wood|editor2-first=Charles T.|title=Fresh Verdicts on Joan of Arc|pages=85–112|chapter-url=https://archive.org/details/freshverdictsonj0000unse/page/85|chapter-url-access=registration|publisher=Garland|isbn=0815336640|oclc=847627589}} * {{Cite book|last=Barker|first=Juliet|year=2009|title=Conquest: The English Kingdom of France, 1417–1450|publisher=Little, Brown|url=https://archive.org/details/conquestenglishk0000bark|url-access=registration|isbn=9781408702468|oclc=903613803}} * {{cite book|last=DeVries|first=Kelly|year=1996|chapter=A Woman as Leader of Men: Joan of Arc's Military Career|title=Fresh Verdicts on Joan of Arc|editor1-last=Wheeler|editor1-first=Bonnie|editor2-last=Wood|editor2-first=Charles T.|pages=3–18|chapter-url=https://archive.org/details/freshverdictsonj0000unse/page/31|chapter-url-access=registration|publisher=Garland|isbn=0815336640|oclc=847627589}} * {{cite book|last=Harrison|first=Brian |year=2002|title=Abortion and Martyrdom: The Papers of the Solesmes Consultation and an Appeal to the Catholic Church|url=https://archive.org/details/abortionmartyrdo0000unse|chapter=Aborted Infants as Martyrs: Are There Wider Implications?|editor-last=Nichols|editor-first=Aidan|publisher=Gracewing|isbn=9780852445433|oclc=49989918}} * {{cite book|author-last=Hobbins|author-first=Daniel|chapter=Introduction|editor-last=Hobbins|editor-first=Daniel|year=2005|title=The Trial of Joan of Arc|publisher=Harvard University Press|pages=1–32|url=https://archive.org/details/trialofjoanofarc00dani|url-access=registration|isbn=9780674038684|oclc=1036902468}} * {{cite book|last=Russell|first=Jeffrey Burton|year=1972|title=Witchcraft in the Middle Ages|publisher=Cornell University Press|url=https://archive.org/details/witchcraftinmidd0000russ|url-access=registration|isbn=9780801406973|oclc=1151774229}} * {{cite book|author-last=Champion|author-first=Pierre|year=1932|orig-date=1920|contribution=Essay on the Trial of Jeanne d'Arc, Dramatis Personae, Biographical Sketches of the Trial Judges and Other Persons Involved in the Maid's Career, Trial and Death|translator1-last=Taylor|translator1-first=Coley|translator2-last=Kerr|translator2-first=Ruth H.|title=The Trial of Jeanne D'Arc|publisher=Gotham House|chapter-url=https://sourcebooks.fordham.edu/basis/joanofarc-trial.asp|oclc=1314152|ref={{SfnRef|Champion|1920}}|access-date=25 November 2021|archive-date=14 November 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141114161015/https://www.fordham.edu/halsall/basis/joanofarc-trial.html|url-status=live}} * {{Cite book |last=Lucie-Smith |first=Edward |title=Joan of Arc |year=1976 |publisher=Allen Lane |url=https://archive.org/details/joanofarc0000luci |url-access=registration |isbn=0713908572 |oclc=1280740196 }} * {{Cite book|last=Michelet|first=Jules|year=1900|orig-date=1855|translator-last=Ketcham|translator-first=Henry|title=Joan of Arc, the Maid of Orleans. From Mitchelet's History of France|publisher=A. L. Burt|url=https://archive.org/details/joanofarcmaidofo00mich|url-access=registration|isbn=|oclc=1047498185|ref={{SfnRef|Michelet|1855}}}} [[Category:Duces]] [[Category:Sanctos]] [[Categoria:Gente francese]] [[Categoria:Historia de Francia]] bh8vmwnfdxyma38uaq4hoyfn77nnp7b 0 59504 699226 698007 2026-08-27T18:19:18Z InternetArchiveBot 40773 Add 1 book for [[Wikipedia:Verificabilitate]] (20260827)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 699226 wikitext text/x-wiki [[File:Venice Carnival - Masked Lovers (2010).jpg|thumb|alt=|400px|Le mascaras esse un del symbolos le plus diffuse del tradition de Carnaval]] Le '''Carnaval''',{{linfoX}} sive '''Carnelevario''', esse un festa que on face per qualque tempore ante del [[Quaresima]], normalmente dum [[februario]] e [[martio]]. Illo esse un celebration sentitissime in le paises de [[catholicismo|religion catholic]], ubi on organisa [[parada|paradas]], [[joco|jocos]] de strata e altere typos de intertenimento que amalgama elementos typic del spectaculos del [[circo]].<ref>{{cite web|url=https://it.wiktionary.org/wiki/carnevale|title=carnevale|sitd=[[Wikizionario]]|access=24 gennaio 2024|lingua=ita}}</ref><ref>{{cite web|url=https://dizionari.corriere.it/dizionario_italiano/C/carnevale.shtml#:~:text=%5Bcar%2Dne%2Dv%C3%A0%2D,marted%C3%AC%20grassi%3A%20festa%20di%20c.|title=Carnevale: Definizione e significato - Dizionario di Italiano|site=[[Corriere della Sera]]|access=24 gennaio 2024|language=ita}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.treccani.it/vocabolario/carnevale/#:~:text=carnovale)%20s.%20m.%20%5Bdalla%20locuz.,lo%20caratterizzano%3A%20passare%20il%20c.|title=carnevale|site=Vocabolario Treccani|access=24 gennaio 2024|language=ita}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.focusjunior.it/comportamento/feste/carnevale/carnevale-le-origini-della-festa-piu-matta-dell-anno/|title=Carnevale: le origini della festa più matta dell'anno|site=[[Focus Junior]]|access=24 gennaio 2024|language=ita}}</ref> On [[Canto|canta]] e [[dansa]], on face [[musica]], e on vade a vider le carros decorate que passa per le stratas. Le gente se disguisa con pulchre costumes e mascaras e pone a parte su rutina quotidian pro diverter se con le resto del communitate.<ref name="Bakhtin">Bakhtin, Mikhail. 1984. ''Rabelais and his world''. Translated by H. Iswolsky. Bloomington: [[Indiana University Press]]. Original edition, ''Tvorchestvo Fransua Rable i narodnaia kul'tura srednevekov'ia i Renessansa'', 1965.</ref> Illes qui prehende parte in le celebrationes de Carnaval subinde se inebria,<ref name="BarrowsRoom1991">{{cite book |last1=Barrows |first1=Susanna |last2=Room |first2=Robin |title=Drinking: Behavior and Belief in Modern History| url={{google books| id=o-wmSdtGer0C| page=404| plainurl=y}} |access-date=17 February 2015 |year=1991 |publisher=University of California Press |isbn=9780520070851 |pages=404–}}</ref> manduca multe [[carne]] e altere alimentos grasse que postea illes va renunciar con le arrivata del Quaresima, ubi on deberea facer al minus un parve resolution.<ref>{{Cite web|url=https://travel.thewom.it/destinazioni/news-lowcost/carnevale-origine-e-nome.html|title=Carnevale: perché si chiama così? Le origini e le curiosità della festa|author=Rosanna Carrizzo|site=The Wom Travel|date=2023-01-11|language=it|access=2024-01-13}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.periodicodaily.com/il-carnevale-e-la-pasqua-come-calcolare-le-date-delle-feste-mobili/|title=Il Carnevale e la Pasqua: come calcolare le date delle feste mobili?|author=Claudia Cornacchini|site=Periodico Daily|date=2022-02-19|language=it-IT|access=2024-01-13}}</ref> Le vocabulo ‘Carnaval’ deriva ab le [[latino]] ''carnem levare'', id esse ‘remover le carne’,<ref>{{Cite web|url=https://www.treccani.it/enciclopedia/carnevale/,%20https://www.treccani.it/enciclopedia/carnevale/|title=carnevale - Treccani|site=Treccani|language=it|access=2024-01-13}}</ref> expression que symbolisa le penitentias de indurar dum le Quaresima. Pro iste ration, in le ultime die de Carnaval, le [[Martedi grasse]], on organisa un festino ubi on se diverte, manduca e bibe multo ante de inciper ad abstiner se e jejunar desde le die successive, le [[Mercuridi del Cineres]].<ref name=":0">''Il Devoto-Oli. Vocabolario della lingua italiana'', Le Monnier.</ref><ref>Chiara Frugoni, ''Medioevo sul naso'', editori riuniti, 2001, p. 78-83</ref> Le Carnaval esse un festa que habe su radices in le [[Antiquitate]], quod illo se origina ex le ''[[Dionysiae]]'' grec e le ''[[Saturnalia]]'' roman, e representa le renovation cyclic del [[cosmo]] e le subversion del ordine social per medio de burlas e dissolution. Tamen, post le excessos de Carnaval, le ordine retorna e le vita quotidian continua ut illo semper habe. Le Carnaval marca etiam le passage ab le [[hiberno]] al [[primavera]], e le renascentia del terra que incipe a reviver post le gelaturas del station frigide e obscura. Isto esse un processo que recorda multo le mytho de [[Proserpina]] – sponsa de [[Pluton (deo)|Pluton]] e filia de [[Ceres (dea)|Cerere]] – qui viveva per medietate del anno in le [[Inferos]] e le altere sur le [[Olympo]], e quandocunque illa lassava le mundo del mortos le natura comenciava a renascer de novo. == Historia == === Origine === [[File:Saturnalia by Antoine Callet.jpg|thumb|alt=|400px|''Saturnalia'', 1783, [[Antoine-François Callet]]]] Le Carnaval deriva ab le festas pagan de [[Roma antique|Roma]] e [[Grecia antique]] que marcava le arrivata del primavera, sicut le ''[[Dionysia|Dionysiae]]'' e le ''[[Saturnalia]]''. Dum iste celebrationes, on abandonava su deberes e festeava multo, dante se al burlas e al dissolution. Ergo, illo esseva un triumpho temporari del chaos super le ordine del vita, que totevia retornava quando on finiva de festear.<ref>''Universo'', De Agostini, Novara, 1966, Vol. III, p. 113.</ref> Illo esseva le inversion symbolic del ritual religiose, ubi le rolos e le normas social se subverteva. Dum le [[Antiquitate]], le hiberno esseva etiam concepte ut le regno del [[spirito|spiritos]], que debeva esser expulse pro lassar que le estate e le tempore bon arrivava.<ref name="meertens.knaw.nl">[http://www.meertens.knaw.nl/meertensnet/wdb.php?sel=79966 "Carnaval"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170708204112/http://www.meertens.knaw.nl/meertensnet/wdb.php?sel=79966 |date=8 July 2017 }}. Meertens.knaw.nl. Retrieved on 13 May 2015.</ref> Hoc non esseva un credentia commun solo in le [[Mediterraneo]], sed etiam in tote le mundo del Europa pre-christian, quod plure tribos germanic celebrava le retorno del lumine e le elongar se del jornatas. Illo esseva tamben un celebration del fertilitate, un festa de primavera pro le anno nove, le passage metaphysic ab le obscuritate al lumine e ab le morte al vita.<ref>[http://www.jansimons.nl/bronnenmagazijn/bestandenbronnenmagazijn/selectieartikelen/alaaf.htm "Vitaberna"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304054002/http://www.jansimons.nl/bronnenmagazijn/bestandenbronnenmagazijn/selectieartikelen/alaaf.htm |date=4 March 2016 }}. Jansimons.nl. Retrieved on 13 May 2014.</ref> == Medievo == [[File:The-carnival-venice - François Flameng.jpg|thumb|alt=|400px|''Le Carnaval de Venetia'', [[François Flameng]]]] Il esse forsan in le [[Medievo]] que le Carnaval ut on lo cognosce hodie comenciava a originar se. Illo indicava un periodo de festas que incipeva qualque tempore post le [[Epiphania]] e culminava in le medie nocte del [[Martedi grasse]].<ref name="Ruff2001">{{cite book|last=Ruff|first=Julius R.|title=Violence in Early Modern Europe 1500–1800|date=4 October 2001|publisher=Cambridge University Press|language=en|isbn=9780521598941|page=[https://archive.org/details/violenceinearlym0000ruff/page/164 164]|url=https://archive.org/details/violenceinearlym0000ruff/page/164}}</ref> Quidem, le Carnaval medieval non continuava solo per alicun dies, sed per tote le periodo desde [[Natal]] usque le principio del [[Quaresima]]. In iste duo menses, le christianos festeava pro discargar lor frustrationes quotidian.<ref name="Isgeschiedenis.nl">{{cite web |url=http://www.isgeschiedenis.nl/nieuws/sociale_functie_van_carnaval_in_de_middeleeuwen/ |title=Geschiedenis van carnaval in de middeleeuwen IsGeschiedenis |publisher=Isgeschiedenis.nl |access-date=29 October 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131029195532/http://www.isgeschiedenis.nl/nieuws/sociale_functie_van_carnaval_in_de_middeleeuwen/ |archive-date=29 October 2013 |url-status=dead }}</ref> Iste vice, le celebrationes esseva de natura [[christianismo|christian]] e de origine medieval e – quod le [[Quaresima]] esse un periodo de jejuno – representava le ultime possibilitate de manducar de gusto e joiar ante del rigores spiritual imposite per le Quaresima,<ref name="Ruff2001"/> ubi on iva a [[confession|confessar se]] pro preparar se spiritualmente pro le Pascha. Ut un tradition, le Carnaval esseva un occasion ubi appaciar le appetitos sexual, ab le quales on postea debeva abstiner se a causa del penitentias quaresimal.<ref name="fenvlaanderen.be">[http://www.fenvlaanderen.be/carnaval/wat-carnaval "Wat is carnaval?" | Fen Vlaanderen] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160422135427/http://www.fenvlaanderen.be/carnaval/wat-carnaval |date=22 April 2016 }}. Fenvlaanderen.be. Retrieved on 13 May 2015.</ref><ref name="http">{{cite web |url=http://www.isgeschiedenis.nl/nieuws/oorsprong_van_het_carnaval/ |title=Oorsprong van het Carnaval in de geschiedenis van Nederland IsGeschiedenis |publisher=Isgeschiedenis.nl |date=11 November 2011 |access-date=29 October 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131029193054/http://www.isgeschiedenis.nl/nieuws/oorsprong_van_het_carnaval/ |archive-date=29 October 2013 |url-status=dead }}</ref> In le calendario liturgic, le tempore de Quaresima – id esse, le sex septimanas ante de [[Pascha (christian)|Pascha]] – esseva characterisate per jejuno, [[oration]], studio e per altere practicas de devotion e penitentia. In iste periodo, on non poteva facer festa, e on debeva abstiner se ab omne vivanda glutte, sicut le carne, productos lactari, le lardo e le sucro. In le Medievo, gradualmente, le Ecclesia incipeva a realisar que on non poteva supprimer le celebrationes pagan de Carnaval assi facilemente, e que il esseva plus facile [[christianisation|christianisar]] los. Ita, illos deveniva un parte importantissime del anno liturgic e un tradition necessari inter le festas sanctionate per le Ecclesia.<ref name="ziggo1">{{cite web |url=http://members.ziggo.nl/leowethly/Carnaval/geschiedenis.htm |title=Geschiedenis van het carnavalsfeest |publisher=Members.ziggo.nl |access-date=29 October 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130326040158/http://members.ziggo.nl/leowethly/Carnaval/geschiedenis.htm |archive-date=26 March 2013 |url-status=live |accessdate=3 April 2025 |archivedate=26 March 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130326040158/http://members.ziggo.nl/leowethly/Carnaval/geschiedenis.htm }}</ref><ref name="Bowen2004">{{cite book|last=Bowen|first=Barbara C.|title=Humour and Humanism in the Renaissance|url=https://archive.org/details/humourhumanismin0000bowe|year=2004|publisher=Ashgate|language=en|isbn=9780860789543|page=507|quote=To the Middle Ages Carnival and Lent were both necessary, inevitable episodes in the eternal cycle of the Church year.}}</ref> Tamen, etiam hodie, plure traditiones de Carnaval adhuc esse similar a les que precedeva le arrivata del christianismo.<ref>{{cite web| url = http://www.cantao.net/index_arquivos/Carnaval.htm| archive-url = https://web.archive.org/web/20090129101601/http://cantao.net/index_arquivos/Carnaval.htm| url-status = dead| archive-date = 29 January 2009| title = O que é o Carnaval?| website = Cantao.net}}</ref> Alicun traditiones plus famose – que jam comprehendeva paradas e ballos in mascara – esseva documentate pro le prime vice in Italia medieval. Le [[Carnaval de Venetia]] esseva, per qualque tempore, le celebration de Carnaval le plus cognite e, abhinc, le festa comenciava a diffunder se a [[Espania]], [[Portugal]] e [[Francia]], postea atque a lor colonias american. == Diffusion == === In Lombardia Magne === ==== Carnaval de Venetia ==== [[File:Venice Carnival (2010).jpg|thumb|alt=|400px|Exemplo de mascara venetian]] Le Carnaval de Venetia habe origines antiquissime, il parerea que le festa sia nate jam in le Medievo, e, postea, officialisate solo dum le [[Renascentia]].<ref>Danilo Reato, ''Storia del carnivale di Venezia'' (in Italian), Venezia, Assessorato alla Cultura della Provincia di Venezia, 1988.</ref> Un evento de prestigio jam in le seculos XVII e XVIII,<ref>Gilles Bertrand, ''Histoire du carnaval de Venise, XIe-XXIe siècle'' (in French), Paris, Pigmalion, 2013, p. 37-94.</ref><ref>Stefania Bertelli, ''Il Carnivale di Venezia nel Settecento'' (in Italian), Roma, Jouvence, 1992.</ref> illo incitava a ceder a placeres e al gaudio.<ref>James H. Johnson, Venice incognito: masks in the Serene Republic, Berkeley: University of California Press, 2011; Gilles Bertrand, ''Histoire du carnaval de Venise, XIe-XXIe siècle'' (in French), Paris, Pigmalion, p. 95-235.</ref> Tamen, sub le regno del imperator [[Francisco II (imperator roman sacrate)|Francisco II]] e le occupation de [[Napoleon]], le celebrationes de Carnaval habeva essite prohibite e rendite illegal completemente desde 1797, insimul al usage de mascaras. Illo recompareva lento dum le seculo XIX, sed solo pro pauc tempore e supertoto ut un festa private, ubi illo esseva un occasion pro crear obras de arte.<ref>Gilles Bertrand, Histoire du carnaval de Venise, XIe-XXIe siècle, Paris, Pigmalion, 2013, p. 237-310.</ref> Post un longe absentia, le Carnaval retornava in 1979, quando le governamento italian decideva de revitalisar le traditiones venetian que se habeva perdite, e illo poneva le Carnaval al centro de su effortios.<ref name="Bressanello">Alessandro Bressanello, ''Il carnivale in età moderna: 30 agni di carnivale a Venezia 1980-2010'' (in Italian), Studio LT2, 2010; Fulvio Roiter, Carnaval de Venise, Lausanne, Payot , 1981.</ref> ===== Mascaras ===== Le [[mascara]]s ha semper essite alique importante pro le Carnaval venetian. Secundo le tradition, on los indueva inter le die de [[Sancte Stephano]] (le [[12 de decembre]]) e le medie nocte del [[Martedi grasse]]. Illes qui construeva mascaras, le mascareros, habeva un considerabile position in le societate, con lor leges, lor guildas, e mesmo un lor statuto. Le mascaras poteva esser o de [[corio]], o de [[porcellana]], o de [[vitro]] laborate. Quondam, le mascaras esseva facte in un maniera simple, con pauc decorationes e subinde illos habeva un function plus practic. Hodie, le majoritate del mascaras es facte de [[gypso]] e [[folia auree]] et es picte a mano per mascareros, qui usa materiales natural sicut gemmas e altere petras preciose pro decorar los. Tamen, quod isto esse alique que vermente require tempore a facer lo, iste mascaras pote etiam costar multissimo, supertoto quando illos es comparate con altere mascaras producte al estraniero.<ref>{{Cite web |title=What you need to know about Venetian Masks |url=https://www.carnival-in-venice.eu/venetian-carnival-masks.html |access-date=2024-05-28 |website=Carnival in Venice |language=en}}</ref> Illo esse un competition que noce al artisanato typic del urbe de [[Venetia]]. Il habe plure stylos de mascaras del Carnaval venetian; alicunes mesmo habe lor nomine proprie.<ref>Danilo Reato, Les masques de Venise, Paris, Hersher, 1991 (first published in italian, 1988)</ref> Quondam, on indueva un mascara differente in base al mestiero que on faceva.<ref>{{Cite news|url=http://www.hawthornehotel.com/masquerade/|title=Venetian Masquerade Ball - Hawthorne Hotel|work=Hawthorne Hotel|access-date=2017-08-18|language=en-US|archive-url=https://web.archive.org/web/20190929105931/http://www.hawthornehotel.com/masquerade/|archive-date=2019-09-29|url-status=dead|accessdate=2025-04-23|archivedate=2019-09-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190929105931/http://www.hawthornehotel.com/masquerade/}}</ref> ==== Carnaval de Ivrea ==== [[File:Dettaglio della battaglia e della quantità di arance. (foto Baldo Simone).jpg|thumb|alt=|400px|Le battalia de oranges in le Carnaval de Ivrea]] Le Carnaval tenite in [[Ivrea]] omne anno esse celebre supertoto pro su battalia de [[orange]]s.<ref>{{cita web|url=https://www.storicocarnevaleivrea.it/it/press/schede-di-approfondimento/la-battaglie-delle-arance/|titolo=La Battaglia delle Arance}}</ref> Illo habe su origines in le [[seculo XVI]], quando le celebration esseva gerite per le varie burgos del urbe. De iste periodo, tamen, il remane solo alicun aspectos del ceremonial, que se ha mantenite dum le tempore.<ref>Un'illustrazione della storia del carnevale è reperibile nel sito ufficiale del [http://www.carnevalediivrea.it/italiano/storia.asp Consorzio per l'organizzazione dello Storico Carnevale d'Ivrea] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070809171030/http://www.carnevalediivrea.it/italiano/storia.asp |data=9 agosto 2007 }}</ref> Omne anno, on mitte in scena lo que occurreva plure seculos retro, quando un senior local – probabilemente [[Gulielmo VII de Monferrato]]<ref>{{cite web|title=The Carnival of Ivrea: Sights & Activities |publisher=Italy Traveller |url=http://www.italytraveller.com/en/c/the-carnival-of-ivrea |accessdate=2009-07-19 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20081012123533/http://www.italytraveller.com/en/c/the-carnival-of-ivrea |archivedate=October 12, 2008 }}</ref> – habeva essayate de facer valer su ''[[ius primae noctis]]'' quando Violetta, le filia del molinero, se habeva maritate.<ref>{{cite book | last = Bredt | first = H. | authorlink = | title = Italië | publisher = ANWB Media Boeken | year = 2005 | location = | page = 239 | url = https://books.google.com/books?id=fJ7M9S9DsacC&dq=ivrea+festival&pg=PA239 | doi = | id = | isbn = 978-90-18-01951-8|display-authors=etal}}</ref> Tamen, in le vespere del stupro, le puella succedeva in decapitar le, e postea le gente assaltava le palatio del senior e lo ardeva.<ref>{{cite news | last = Kiefer | first = Peter | title = In Italian town, civics lesson from annual orange battles | work = [[The New York Times]] | place = | pages = | language = | publisher = | date = 2007-02-19 | url = https://www.nytimes.com/2007/02/19/world/europe/19iht-web.0219italy.4642863.html | accessdate = 2009-07-19}}</ref> Omne Carnaval, un puella es selecte pro facer le parte de Violetta.<ref>{{cite book | last = Simonis | first = Damien | authorlink = | title = Italy | publisher = Lonely Planet | year = 2006 | location = | page = 244 | url = https://books.google.com/books?id=Mz0wT1aIdeEC&dq=ivrea+festival&pg=PA244 | doi = | id = | isbn = 978-1-74104-303-7|display-authors=etal}}</ref> In le versiones le plus antique del Carnaval, il etiam habeva un foco celebrative pro urer via le hiberno e dar le benvenita al primavera. ==== Carnaval ambrosian ==== [[File:Ferraguti, Arnaldo (Ferrara 1862- Forlì 1925), Carnevalone di Milano - Il corso del sabato grasso - Illustrazione Italiana,1893.jpg|thumb|alt=|400px|Le Carnaval ambrosian de 1893]] Le Carnaval ambrosian esse characterisate per le [[rito ambrosian]], sequite per omne ecclesia del [[arcidiocese de Milan]]. Ibi, le Quaresima incipe solo de dominica, e igitur le ultime die de Carnaval esse un sabbato, quattuor dies post le Martedi grasse con que fini le Carnaval assi como illo es celebrate in le [[rito roman]]. Secundo le tradition, le origine de iste costume esse debite a un requesta per [[Sancte Ambrosio]] qui, quondam ille esseva in pelegrinage longe de Milan, voleva que le gente attendeva que ille rediva ante de dar initio al Quaresima. De costume, le Carnaval de Milan incipe con le [[Martedi grasse]], celebra le [[Jovedi grasse]] un septimana post a lo que on face con le rito roman, e postea il habe le Sabbato grasse, que esse equivalente a lo que le Martedi grasse esse pro omnes. In fin, il arriva le Dominica ''in capite'', equivalente al [[Mercuridi del Cineres]]. In le area lombarde, le [[Carnaval ambrosian]] habeva un importantia magnissime e continuava pro alicun dies de plus, et ergo illo esseva appellate “Magne Carnaval”. Plure personas qui demorava propinquo al confinios del territorio milanese, in iste dies iva a festear a un del parochias del [[arcidiocese de Milan]]. Iste cosa esseva criticatissime per le autoritates – supertoto per le [[Ecclesia]] – quia illo esseva un signo que le fideles non respectava assatis le importantia religiose del Quaresima. Tamen, etiam intra le arcidiocese de Milan ipse, il habeva illes qui criticava le longor del Carnaval ambrosian: pro exemplo, [[Carlo Borromeo|San Carolo]] essayava de facer toto pro prohibir iste costume, ma in fin ille non succedeva in facer lo. ==== In Insubria e in Ticino ==== [[File:Rabadan - 033.jpg|thumb|alt=|400px|Le ''[[Rabadan]]'' de [[Bellinzona]] in 2012]] Le Carnaval ha semper essite un del traditiones le plus vive e vital del cultura lombarde: olim on diceva mesmo que illo esseva un del tres festas le plus importante del anno. Pro iste ration, il habeva illes qui burlava e diceva que il esse recte prohiber de ir a laborar dum le dies de Carnaval. Dum le [[Medievo]], le festa esseva importantissime nam il habeva zonas ubi le Carnaval correspondeva al fin del location in campos. ===== Longor e durata ===== Le periodo de Carnaval velle deber comenciar desde le die de [[Sancte Stephano]] (le die post [[Natal]]) usque le principio del [[Quaresima]]. Il esseva assi etiam in [[Milan]], in [[Bellinzona]], in [[Lugano]] e, preterea, [[Bregaglia]]. In altere zonas, in vice, le Carnaval incipeva le die ante del [[Epiphania]]; in altere zonas adhuc, le die de [[Sancte Antonio]] (le [[17 de januario]]). Hodie, tamen, il esse costumari facer lo comenciar un septimana ante del initio del Quaresima, qua on face in le resto del [[Occidente|mundo occidental]]. ===== Costumes e traditiones ===== In Carnaval, il habeva le costume de facer questas pro colliger pecunia pro poter organisar le festas: il necessitava financiamentos anque pro le vivandas e le foco celebrative del Martedi grasse. Omne pais habeva su maniera de facer le [[questa]], que generalmente esseva cercate per pueros e juvenes. Pro exemplo in [[Samolaco]], in [[Valle Chiavenna]], il habeva gruppos de personas que se promenava ab domo a domo pro accumular le pecunia que illes necessitava, e illes causava multo ruito cantante e sonante. Non obstante hoc, hodie, iste usantia ha quasi completemente disparite: de facto, le questa habeva senso solo quando le gente esseva paupere, e le Carnaval esseva un magne festa que arriva solo un vice al anno, ubi on poteva amusar se e manducar con edacitate. Etiam hodie, in Carnaval on indue mascaras e vade per le stratas a celebrar, jectante se confetti. Tamen, le Ecclesia e le autoritates civil esseva contra mascaras, nam illes diceva que le anonymato poteva conducer a disordine social. Ultra al comportamento libertin, illes habeva timor que on incipeva a venerar le [[Diabolo]]; pro iste ration, il habeva essite establite le “Securitate”, que debeva controlar que le festas procedeva sin problemas. Il esse clar que le Carnaval esse cognite supertoto nam burlas. Inter le burlas le plus traditional, il habeva illes qui jectava aqua immunde super le gente, o les furava vivandas, e altere cosas similar. Un del objectos le plus commun del burlas esseva puellas, supertoto les non maritate, quod il esseva un excusa pro cortesar las. Pro exemplo, in [[Samolaco]], le juvenes iva a “carbonar” puellas, id esse illes las jectava [[carbon]] pro immundar las ab le capite al pedes. Ultra a burlas, le Carnaval habeva un dimension plus public: in qualque pais on faceva paradas que se promenava per le stratas, que poteva finir con magne banchettos in le placia. On legeva o recitava poesias popular ubi on parlava re lo que habeva occurse le anno passate, e on se burlava del gente. In alicun Carnaval traditional, il habeva le costume de eliger un “[[rege]]”, qui se comportava qua un allegoria del pais integre. On manducava de gusto, e le Carnaval esseva subinde un occasion pro seder se a dinar con le resto del familia. Le carne nunquam mancava, insimul a [[risotto]], [[polenta]] e [[salami]]. Qua un tradition, le vespere del [[Martedi grasse]] marcava le fin del Carnaval; pro iste ration, in plure paises on faceva un rito pro salutar lo. Un del plus diffuse esseva un foco celebrative: on prehendeva un pupa de palea que esseva misse sur le foco e arse, e dunque “occise” a nivello symbolic. === In Europa === [[File:Aleš Kravos Kurentovanje Ptuj 2019.jpg|thumb|alt=|400px|Le Carnaval de [[Ptuj]], in [[Slovenia]]]] In le paises de lingua german, le Carnaval esse un tradition fortissime in le areas circum le [[Rheno]]. In iste regiones, on celebra le Carnaval desde le initio del seculo XIX, supertoto in [[Colonia]], [[Düsseldorf]] e [[Mainz]]. In Switza, le Carnaval de [[Basel]] esse le plus celebre. In Germania meridional, in Switza german e in Austria occidental illo es appellate ''Fastnacht''; in vice, in altere partes de Austria e in Germania meridional illo es appellate ''Fasching''. Tamen, etiam le nomine plus generic de ''Karneval'' esse comocunque commun. Le festa culmina in le curso de solo un septimana, normalmente in februario. Le eventos le plus importante incipe con le [[Jovedi grasse]] – o ''Weiberfastnacht,'' qua on lo appella ibi – e fini le [[Mercuridi del Cineres]] – le ''Aschermittwoch''. Totevia, le die le plus importante esse le assi dicte “Lunedi del Rosas”, supertoto in Colonia. In iste die, il habe plure touristas e visitatores, e on face vermente festa: on bibe, on manduca cosas sucrate e le un da al altere flores como dono. In le paises catholic – sicut [[Espania]], [[Francia]] e [[Portugal]] – le celebration de Carnaval esse sentitissime, e on lo festea in plure locos.<ref>{{cite web|url=https://www.spain.info/de/top/karneval-spanien/ |title=Karneval in Spanien |date=2024-10-14}}</ref> === In Americas === [[File:Magie du Carnaval - Rio de Janeiro.jpg|thumb|alt=|400px|Carro decorate in le Carnaval de [[Rio de Janeiro]]]] In America del sud, ubi le [[catholicismo]] esse le religion le plus practicate, le Carnaval esse un feston que es celebrate con orgolio. In [[Argentina]], le festas de Carnaval es facte in omne urbe le plus magne.<ref>{{Cite web |last=Mohsin |first=Haroon |date=2022-08-12 |title=Argentina Carnival |url=https://nationaltoday.com/argentina-carnival/ |access-date=2024-02-10 |website=National Today |language=en-US |archive-date=30 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231130140842/https://nationaltoday.com/argentina-carnival/ |url-status=live }}</ref> Quod in le hemispherio austral le Carnaval occurre in estate, in plure partes de Argentina, infantes joca multo con aqua e se lo jecta le un super le alteres. In [[Brasil]], le Carnaval esse un evento cultural magnissime. Le prime version de iste festa esseva in [[Rio de Janeiro]] in 1641, con musica, processiones per le stratas e paradas. Le Carnaval de Rio esse le plus importante del pais que etiam ha entrate le ''[[Guinness World Records]]'' pro esser le Carnaval le plus magne del mundo, ubi al minus duo milliones de personas vade a vider lo omne die.<ref name=guin>[https://www.huffingtonpost.com/tara-donaldson/5-reasons-trinidad-has-the-worlds-greatest-carnival_b_8705304.html 5 Reasons Trinidad Has the World’s Greatest Carnival] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170222074527/http://www.huffingtonpost.com/tara-donaldson/5-reasons-trinidad-has-the-worlds-greatest-carnival_b_8705304.html |date=22 February 2017 }}, HuffPost, 12 March 2015</ref> Ibi on balla le [[samba]], e le scholas le plus famose ubi iste dansa es docte prehende parte al celebrationes de Carnaval jungente se al paradas con su ballerinos. Touristas expende multe pecunia pro affretar le costumes pro le paradas; de facto, le industria del Carnaval de Rio amassava 1 milliardo de [[dollar|dollars american]] in 2012.<ref>{{cite news| url=http://www.marketwatch.com/story/rios-carnival-not-just-a-local-party-anymore-2012-02-13?pagenumber=1| title=Rio's Carnival: Not just a local party anymore| author=Sarah de Sainte Croix| work=MarketWatch| access-date=12 March 2012| archive-url=https://web.archive.org/web/20130629212855/http://www.marketwatch.com/story/rios-carnival-not-just-a-local-party-anymore-2012-02-13?pagenumber=1| archive-date=29 June 2013| url-status=live}}</ref> In le [[Statos Unite]], le Carnaval es celebrate supertoto in le sud, in le Costa del Golfo, quamquam nunc illo occurre in plure statos.<ref>{{Cite news|url=https://www.washingtonpost.com/news/morning-mix/wp/2017/01/06/the-obscure-origins-of-american-mardi-gras-which-begins-today/|title=The Obscure Origins of American Mardi Gras|last=Andrews|first=Travis|newspaper=[[The Washington Post]]|date=6 January 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20190419080129/https://www.washingtonpost.com/news/morning-mix/wp/2017/01/06/the-obscure-origins-of-american-mardi-gras-which-begins-today/|archive-date=19 April 2019|url-status=live}}</ref> Iste costume nasceva in [[New Orleans]] e in le majoritate de [[Lousiana]] – quondam un colonia francese – ubi on ha celebrate le Carnaval pro multe tempore con ballos in mascara e altere typos de intertenimento. Ibi le [[Martedi grasse]] esse importantissime. == Referentias == {{reflist|2}} == Bibliographia == * ''VSI - Vocabolario dei dialetti della Svizzera Italiana'', Centro di Dialettologia e di Etnografia, Belinzona, 1952-... * Francesco Cherubini, ''Vocabolario Milanese'', Milan, 1839-1854. * Antonio Tiraboschi, ''Vocabolario dei dialetti bergamaschi'', 1873. * Francesco Angiolini, ''Dizionario Milanese, ''1897. * Sergio Scuffi, ''Nü 'n cuštümava - Vocabolario dialettale di Samolaco'', 2005. * Maurizio Cabella, ''Dizionario del dialetto tortonese'', ed. Dell'Orso, Lissandria, 1999 * Italo Sordi, ''Il ciclo dell'anno nelle tradizioni'', in AA.VV. ''Storia della Brianza'', vol. 5, Ogionn, ed. Cattaneo, 2011. * Roberto Leydi, ''Spazi antichi e nuovi della festività popolare. Lombardia'', in AA.VV. ''Le tradizioni popolari in Italia'', a cura de Alessandro Falassi, ed. Electa, Milan. == Ligamines interne == * [[Quaresima]] == Ligamines externe == {{commonscat|Carnival}} {{Traduction|lmo|Carnoval}} [[Categoria:Festas christian]] oxxsyeidiq1kcv7s9s8pkqr7f2a5las 0 59551 699138 678594 2026-08-27T16:43:52Z InternetArchiveBot 40773 Add 1 book for [[Wikipedia:Verificabilitate]] (20260827)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 699138 wikitext text/x-wiki {{italic title}} [[File:Schneewitchen (1).jpg|thumb|alt=|upright=1.18|Un illustration per [[Carl Offterdinger]] que depinge un del momentos del conto]] '''''Blancanive''''' esse un [[conto de fees]] famosissime de origine german scribite pro le prime vice in le seculo 19. Le [[Fratres Grimm]] relaxava le version final de iste conto in 1857, publicante lo in lor ''Contos pro pueros e le focar'' sub le titulo de ''Schneewittchen''.<ref name="multiple2">Jacob Grimm & Wilhelm Grimm: ''Kinder- und Hausmärchen''; Band 1, 7. Ausgabe (''children's and households fairy tales'', volume 1, 7th edition). Dietrich, Göttingen 1857, page 264–273.</ref><ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=qr3BAwAAQBAJ&q=Snow+White%22+is+a+German+fairy+tale+known+across+much+of+Europe+and+is+today+one+of+the+most+famous+fairy+tales+worldwide |title=The Original Folk and Fairy Tales of the Brothers Grimm: The Complete First ... |author1=Jacob Grimm |author2=Wilhelm Grimm |date=2014-10-19 |publisher=Princeton University Press |access-date=2016-04-05|isbn=978-1-4008-5189-8}}</ref> Le conto exhibi elementos recognoscibilissime, sicut le speculo magic, le pomo invenenate, le feretro de vitro e plure personages memorabile, quales le regina prave e le septe nanos. == Intriga == [[File:Offterdinger_Schneewitchen_(2).jpg|thumb|alt=|upright=1.06|Illustration de Blancanive con le nanos per [[Carl Offterdinger]]]] Il habeva olim, multe tempore retro, un regina suente qui sedeva apud un fenestra aperte dum un copiose nivata hibernal. Sine voler lo, illa se forava un digito con un aco, et ex illo il sortiva tres guttas de sanguine que finiva super le [[nive]] justo descense sur le base nigre del [[fenestra]]. Igitur, interea illa admirava le vista ante de illa ipse, illa exprimeva un desiro, “Oh, io volerea multissimo un filia con un pelle tam blanc quam le nive, le capillos nigre sicut [[ebeno]] e le labios assi rubre que illos pare [[sanguine]]!” Qualque tempore desde tunc, le regina moriva interea illa parturiva, sed, malgrado hoc, illa succedeva in dar a su filia le nomine de “Blancanive”. Un anno postea, le patre de Blancanive – le rege – se remaritava: su nove uxor esseva pulchrissime, sed etiam un femina vanitose qui practicava le [[magia]] in secreto. Le nove regina possedeva un speculo magic, e omne matino illa lo peteva, “Speculo mie, esque tu sape qui esse le femina le plus pulchre de tote le regno?” Le speculo respondeva semper que le plus pulchre esseva exactemente illa. Le regina esseva semper satisfacte per le responsa, quod illa sapeva que le speculo nunquam diceva mendacios. Quando Blancanive compliva septe annos, su pulchritude jam superpassava le de su matrastra. Quando ista poneva al speculo le solite question, illo assereva que iste vice le plus pulchre in veritate esseva Blancanive.<ref name="multiple2" /><ref name="HTV">[[s:Grimm's Household Tales, Volume 1/Little Snow-White|English translation of the original]]</ref> Le regina se [[Furia|fureva]] quia le revelation. Assi, illa deveniva invidiose e, desde tunc, illa incipeva a odiar Blancanive. In fin, illa ordinava a un [[Venation|venator]] de conducer Blancanive a un silva e occider la. Como proba del occision del puella, le regina exigeva le [[corde]] de Blancanive. Le venator guidava Blancanive al silva, sed, interea ille essayava de occider la, ille se firmava vidente que le puella habeva comenciate a plorar. Blancanive tunc realisava le intriga que su matrastra habeva orchestrate pro dupar la, e illa diceva al venator, “Que vos habe misericordia de me, senior chassator! Isto non esse justitia! Io escappara ex domo e nunquam io redira!” Le venator, emovite per le lacrimas e parolas de Blancanive, decideva dunque de sparniar la e apportava al regina le corde de un porco singular.<ref name="multiple2" /><ref name="HTV" /> Post promenar se per le silva pro horas, Blancanive discoperiva un casetta vermente parve que appertineva a un gruppo de septe [[nano|nanos]]. Quod il habeva nemo in le domo, illa dinava con vivandas que illa habeva invenite ibi, bibeva un pauco de [[vino]] e postea illa iva a relaxar se in le [[lecto]] que la placeva plus. Quando le nanos rediva a casa, illes notava le stato de disordine in le qual lor domo se trovava, e tosto pensava que un fur habeva entrate. Illes iva a controlar omne angulo del casa, quando illes inveniva Blancanive, addormite sur un del lectos. Illa se eveliava et explicava quomodo su matrastra habeva essayate de disfacer se de illa e mesmo de facer la occider. Le nanos se emoveva e decideva de lassar que le puella remane e que labora in lor domo qua un serviente. Illes la diceva de facer attention quando illa esse sol in domo e de lassar que nemo entra interea illes travalia sur le montanias.<ref name="multiple2" /><ref name="HTV" /> Blancanive cresceva in un juvene femina vermente pulchre e gratiose. Interea, le regina – qui credeva de esser se disfacte de Blancanive pro semper – iva de novo a su speculo pro interrogar lo, “Speculo mie, esque tu sape qui esse le femina le plus pulchre de tote le regno?” Le speculo igitur diceva que Blancanive esse non solo adhuc le plus pulchre, sed illo etiam revelava al regina prave que le puella se cela in le domo del nanos.<ref name="multiple2" /> Le regina se incholerisava e decideva de ir a occider la personalmente. Illa se disguisava de vetere venditrice ambulante e donava a Blancanive un corset multicolor. Le regina la adjutava a induer le corset assi strictemente que Blancanive suffreva subito un syncope; quando le nanos arrivava in domo, illes eveliava Blancanive disnodante le corset. Postea, le regina se disguisava de pectinatrice e arrangiava le capillos de Blancaneve con un pectine invenenate. Le puella succumbeva al [[veneno]], sed illa esseva comocunque curate per le nanos quando illes removeva le pectine ab su capite. In fin, le regina se disguisava de paisana e dava a Blancanive un pomo invenenate. Blancanive non acceptava subito le dono, e assi le regina se faceva vider a morder lo. Le regina, tamen, habeva manducate solo le parte blanc – le bon – lassante le parte rubre – le invenenate – al puella, qui incipeva a manducar lo sine pavor. Blancanive se sopiva e affundava in un coma profunde; le regina pensava dunque de haber finalmente triumphate. Iste vice, le nanos non esseva capace de eveliar la e, quod illes pensava que illa esseva morte, la mitteva in un feretro de vitro e celebrava su [[funeral]].<ref name="multiple2" /><ref name="HTV" /> Qualque tempore desde tunc, un pulchre principe venante in le silva inveniva le feretro de Blancanive. Post audir le historia del juvena per le septe nanos, le principe recipeva le permission de transportar le cadavere de Blancanive al castello del patre de ille ubi illes poterea interrar la. Interea illes la transportava, un del servitores del principe impingeva e perdeva le equilibrio. Le motion dava un succussa a Blancanive, qui expueva le fragmento del pomo invenenate que illa adhuc habeva incastrate in su gorga, e assi illa se eveliava como per [[magia]].<ref>{{cite book|last1=Grimm|first1=Jacob|last2=Grimm|first2=Wilhelm|editor1-last=Zipes|editor1-first=Jack|title=The Original Folk and Fairy Tales of the Brothers Grimm: the complete first edition.|url=https://archive.org/details/originalfolkfair0000unse|date=2014|publisher=Princeton University Press|location=Princeton|isbn= 978-0-691-16059-7|oclc=879662315}}, I pp. 184-85.</ref> Le principe jubilava pro hoc e declarava su amor pro Blancanive, qui acceptava subito su proposition de [[maritage]]. Illes invitava omne persona del regno a lor nuptias, excepte le matrastra de Blancanive. Le regina – etiamnum convincte de esser se disfacte del filiastra – iva de novo de su speculo pro inquirer lo re qui esse le plus pulchre. Le speculo la diceva que il habe le sponsa de un principe qui esse plus pulchre quam le regina ipse. Le regina decideva dunque de ir a spionar al nuptias pro vider qui esseva iste princessa assi pulchre. Quando illa arrivava in le festa, tamen, le regina se incholerisava multo quando illa comprehendeva que le sponsa del principe in question esseva in veritate le filiastra sue de illa ipse: Blancanive in persona. Le regina essayava de nocer al juvena pro un ultime vice, sed le principe comprehendeva subito que iste femina esseva un menacia pro su nove uxor. Como punition pro essayar de occider su sponsa, le principe commandava al regina de induer un par de calceos de ferro – rubre ignee post esser calefacte sur le foco – e la coageva a dansar assi usque illa cadeva per terra completemente morte. Con le morte del regina, le nuptias de Blancanive e del principe procedeva sin problemas e le duo viveva felice e contente. == Galeria de illustrationes == <gallery caption="Le illustrationes per Franz Jüttner ex le libro ''Sneewittchen'' (1905)"> File:Franz Jüttner Schneewittchen 1.jpg|1. Le regina interroga le speculo re qui esse le plus pulchre File:Franz Jüttner Schneewittchen 2.jpg|2. Blancanive vade per le silva File:Franz Jüttner Schneewittchen 3.jpg|3. Le nanos inveni Blancanive addormiente File:Franz Jüttner Schneewittchen 5.jpg|4. Le nanos lassa Blancanive a incurar se de lor casetta File:Franz Jüttner Schneewittchen 4.jpg|5. Le regina visita Blancanive File:Franz Jüttner Schneewittchen 6.jpg|6. Le regina invenena Blancanive File:Franz Jüttner Schneewittchen 7.jpg|7. Le principe succede in eveliar Blancanive File:Franz Jüttner Schneewittchen 8.jpg|8. Le regina causa disordine in le nuptias de Blancanive </gallery> == Referentias == {{commonscat|Snow White}} {{reflist}} [[Categoria:Contos de fees]] 8lpbgoyl5l3ng32u7xnarf0r269dawo 0 59568 699153 678671 2026-08-27T16:54:47Z InternetArchiveBot 40773 Add 1 book for [[Wikipedia:Verificabilitate]] (20260827)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 699153 wikitext text/x-wiki [[File:Sandro Botticelli 083.jpg|thumb|alt=|350px|Supposite autoportrait de Botticelli in su ''Adoration del Magos'' (1475)]] '''Alessandro di Mariano di Vanni Filipepi''' (c. [[1445]]<ref name="Ettlingers">Leopold Ettlinger with Helen S. Ettlinger, ''Botticelli'', 1976, Thames & Hudson (World of Art), {{ISBN|0-500-20153-6}}.</ref> – [[17 de maio]] de [[1510]]), melio cognite qua '''Sandro Botticelli''', o simplemente qua '''Botticelli''', esseva un pictor florentin active dum le Alte [[Renascentia]]. Su reputation postume suffreva usque le seculo XIX, quando ille esseva rediscoperte per le pictores [[preraphaelita]]; desde tunc, su picturas ha representate le gratia linear del [[arte gothic|Tarde Gothico]] e de alicun picturas del Alte Renascentia. In addition al subjectos mythologic pro le quales ille esse plus famose hodie, Botticelli etiam pingeva plure subjectos religiose e qualque portrait tamben. Su obras le plus celebre esse le ''[[Nascentia de Venere]]'' e ''[[Primavera (Botticelli)|Primavera]]'', ambe custodiate in le [[Galleria degli Uffizi]] in [[Florentia]], ubi il habe multe labores per Botticelli.<ref name="Boskovits">{{Cite book |editor-last=Boskovits |editor-first=Miklós |title=Italian Paintings of the Fifteenth Century |url=https://archive.org/details/italianpaintings0000nati_u1i5 |date=2003 |publisher=National Gallery of Art |isbn=0-89468-305-5 |location=Washington |oclc=52687917}}.</ref> Botticelli viveva in le ipse quartiero de Florentia pro su vita integre, e lassava le urbe solo per alicun menses, supertoto pro pinger obras in [[Pisa]] in 1474 e le [[Cappella Sistine]] in Roma inter 1481 e 1482.<ref name="Ettlingers"/><ref name="Lightbown">Lightbown, Ronald, ''Sandro Botticelli: Life and Work'', 1989, Thames & Hudson, {{ISBN|978-0-500-09206-4}}.</ref> Le annos ’80 de 1400 esseva le decennio in que ille esseva plus productive: su reputation se accresceva e ille produceva multe obras a thema mythologic e alicun representationes del [[Maria (matre de Jesus)|Sancte Virgine]]. Ad arrivar al annos ’90, su stylo habeva devenite plus personal; in su ultime obras on vide que ille habeva prehense un direction opposite a le de [[Leonardo da Vinci]] – qui esseva septe annos plus juvene quam ille – e del altere pictores qui velle formar le nove generation del stylo del Alte Renascentia, retornante a un stylo que pote esser melio descripte qua “gothic” o “archaic”. == Referentias == {{reflist}} == Vide etiam == * ''[[Nascentia de Venere]]'' * ''[[Primavera (Botticelli)|Primavera]]'' {{DEFAULTSORT:Botticelli, Sandro}} [[Categoria:Pictores]] n0pjx19kbtp9hdluu2ej8l5qim5mqu1 0 59648 699214 698251 2026-08-27T18:09:47Z InternetArchiveBot 40773 Add 1 book for [[Wikipedia:Verificabilitate]] (20260827)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 699214 wikitext text/x-wiki {{infobox/articulo/persona}} '''Morris Swadesh''' (1909–1967) esseva un linguista american, specialisate in linguistica comparative e historic. Ille nasceva in Holyoke, [[Massachusetts]], ab parentes judeo-bessarabian. Studiante de [[Edward Sapir]], ille completava su baccalaureato e magisterio in linguistica in le Universitate de Chicago, e su doctorato in le [[Universitate de Yale]] in 1933. Su dissertation doctoral, "The Internal Economy of the Nootka Word", esseva supervise per Sapir. == Carriera academica == Swadesh laborava al Universitate de Wisconsin-Madison (1937–1939) e, durante le [[Secunde Guerra Mundial]], collaborava con le Armata e le Office of Strategic Services (OSS) de USA, elaborante materiales linguistic pro le armato. Post guerra, deveniva professor al City College de New York, ma in 1949 esseva licentiate pro su affiliation al Partido Communista. De 1956 a su morte in 1967, Swadesh laborava al Universitate National Autonome de Mexico (UNAM) e al Universitate de Alberta in Canada. en.wikipedia.org == Contributos scientific == Swadesh es celebre pro su elaboration del "Lista Swadesh", un compilation de vocabulario basic que pote esser trovate in omne linguas, como "mano", "aqua", "mama", e "sogno". Iste lista es usate in le methodos de lexicostatistica e glotocronologia pro determinar le relationes genealogic inter linguas. Glotocronologia, conceptuate per Swadesh, assume que vocabulario basic se substitue a un taxa constante, simile al decadimento radioactivo, permitte estimar le tempore de separation inter linguas. Su methodos, tamen, esseva controversate. Criticos argumentava que le substitution de vocabulario basic non occurre a un taxa constante, e que factores sociocultural pote influentiar le retention de vocabulario. Nonobstante, su labor ha influentiate le studi de linguistica historic e comparativa. == Vita personal == Swadesh esseva naturalisate mexicano. Se maritava tres vices: prime con la linguista Mary Rosamund Haas, postea con Frances Leon, e finalemente con la linguista mexicana Evangelina Arana Osnaya. Su vita e obra continua a esser studiate in le campo de linguistica historic e comparativa. == Bibliographia == * {{Cite book |last1=Swadesh |first1=Morris |title=The Expression of the Ending-Point Relation in English, French, and German |last2=Sapir |first2=Edward |publisher=Linguistic Society of America |year=1932 |editor-last=Morris |editor-first=Alice V. |series=Language Monographs No. 10 |location=Baltimore |pages=125 |oclc=1400339}} * {{Cite journal |last=Swadesh |first=Morris |title=The Phonemic Principle a Language |journal=[[Language (journal)|Language]] |volume=10 |issn=0097-8507 |oclc=5552875275 |date=1934|doi=10.2307/409603 |jstor=409603 }} * {{Cite journal |last=Swadesh |first=Morris |date=1937 |title=A Method for Phonetic Accuracy and Speed |url=https://archive.org/details/sim_american-anthropologist_october-december-1937_39_4/page/728 |journal=[[American Anthropologist]] |volume=39 |issue=4 |pages=728–732 |doi=10.1525/aa.1937.39.4.02a00440 |issn=0002-7294 |oclc=5549225298}} * {{Cite book |last1=Swadesh |first1=Morris |title=Nootka Texts. Tales and Ethnologic Narratives |last2=Sapir |first2=Edward |publisher=Linguistic Society of America |year=1939 |series=William Dwight Whitney Linguistic Series |location=Philadelphia |oclc=5254767}} * {{Cite book |last=Swadesh |first=Morris |title=Orientaciones Lingüísticas para Maestros en Zonas Indígenas |publisher=Departamento de Asuntos Indígenas de la República Mexicana |year=1940 |location=Mexico |pages=77 |language=es |oclc=419279}} * {{Cite book |last=Swadesh |first=Morris |title=OnΔyo-da?a.ga. Deyelihwahgwa.ta |year=1940 |editor-last=Lounsbury |editor-first=F. |publisher=Floyd Glenn Lounsbury|location=Oneida, Wisconsin |pages=100 |language=Oneida |trans-title=Oneida Hymn Book |editor-last2=Archequette |editor-first2=Oscar}} * {{Cite book |last=Swadesh |first=Mauricio |title=La Nueva Filología |publisher=El Nacional |year=1941 |series=Biblioteca del Maestro No. 4 |location=Mexico |pages=288 |language=es |oclc=3895563}} * {{Cite book |last=Swadesh |first=Morris |title=How to Pick up a Foreign Language |publisher=Office of Strategic Services |year=1944 |location=Washington, D.C. |pages=14}} * {{Cite book |last=Swadesh |first=Morris |title=Talking Russian before you know it |publisher=H. Holt and Company |year=1945 |location=New York |pages=134 |oclc=1225155}} * {{Cite book |last=Swadesh |first=Morris |title=The Words you Need in Burmese |publisher=Office of Strategic Services |year=1945 |location=Washington, D.C. |pages=35}} * {{Cite book |last=Swadesh |first=Morris |title=Chinese in your Pocket |url=https://archive.org/details/chineseinyourpoc0000swad |publisher=H. Holt and Company |year=1948 |location=New York |pages=[https://archive.org/details/chineseinyourpoc0000swad/page/185 185] |oclc=1414110}} Reprinted 1964 with the title [https://archive.org/details/conversationalch0000swad ''Conversational Chinese for Beginners'']. * {{Cite journal |last=Swadesh |first=Morris |date=1950 |title=Salish internal relationships |journal=[[International Journal of American Linguistics]] |volume=16 |issue=4 |pages=157–167 |doi=10.1086/464084 |s2cid=145122561 |issn=0020-7071 |jstor=1262898 |oclc=5546476900}} * {{Cite book |last=Swadesh |first=Morris |title=Basic Vocabulary of Glottochronology |year=1951 |publisher=Publisher unknown|location=Denver |type=Mimeo}} * {{Cite journal |last=Swadesh |first=Morris |date=1952 |title=Lexico-statistic dating of prehistoric ethnic contacts |url=https://archive.org/details/sim_proceedings-of-the-american-philosophical-society_1952-08-22_96_4/page/452 |journal=[[Proceedings of the American Philosophical Society]] |volume=96 |pages=452–463 |jstor=3143802}} * {{Cite book |last=Swadesh |first=Morris |title=Amerindian Non-Cultural Vocabularies |year=1954 |publisher=Publisher unknown|location=Denver |oclc=80278568}} * {{Cite journal |last=Swadesh |first=Morris |date=1955 |title=Towards greater accuracy in lexicostatistic dating |url=https://archive.org/details/sim_international-journal-of-american-linguistics_1955-04_21_2/page/121 |journal=[[International Journal of American Linguistics]] |volume=21 |issue=2 |pages=121–137 |doi=10.1086/464321 |s2cid=144581963 |issn=0020-7071 |jstor=1263939 |oclc=6822154981}} * {{Cite book |last=Swadesh |first=Morris |title=Amerindian Non-Cultural Vocabularies |year=1955 |edition=Revised |publisher=Morris Swadesh |location=Denver |oclc=41054226}} * {{Cite book |last1=Swadesh |first1=Morris |title=Native Accounts of Nootka Ethnography |last2=Sapir |first2=Edward |publisher=Indiana University Research Center in Anthropology, Folklore and Linguistics |year=1955 |volume=1 |location=Bloomington |pages=457 |oclc=2326833}} * {{Cite book |last1=Swadesh |first1=Morris |title=Los Otomíes hablamos en Castellano |last2=Castro |first2=A. |last3=Pedraza |first3=J. |last4=Wallis |first4=E. |publisher=Patronato Indígena del Valle del Mezquital e Instituto Lingüístico de Verano |year=1956 |location=Mexico |pages=21 |language=es |type=Mimeo}} * {{Cite book |last=Swadesh |first=Morris |title=Juegos para Aprender Castellano |publisher=Instituto Indigenista Interamericano |year=1956 |location=Mexico |language=es}} * {{Cite book |last=Swadesh |first=Morris |title=Términos de Parentesco Comunes entre Tarasco y Zuñi |publisher=Cuadernos del Instituto de Investigaciones Históricas de la Universidad Nacional Autónoma de México |year=1957 |series=Antropológica |volume=3 |location=Mexico |pages=39 |language=es |oclc=4322563}} * {{Cite journal |last=Swadesh |first=Morris |date=1959 |title=Linguistics as an Instrument of Prehistory |journal=[[Southwestern Journal of Anthropology]] |volume=15 |pages= 20–35|doi=10.1086/soutjanth.15.1.3629001 |s2cid=159796300 |issn=0038-4801 |oclc=5546689895}} * {{Cite book |last=Swadesh |first=Morris |title=Mapas de Clasificación Lingüística de México y las Américas |publisher=Cuadernos del Instituto de Investigaciones Históricas de la Universidad Nacional Autónoma de México |year=1959 |series=Antropológica |volume=6 |location=Mexico |language=es |oclc=6348889}} * {{Cite book |last=Swadesh |first=Morris |title=Indian Linguistic Groups of México |publisher=Escuela Nacional de Antropología e Historia |year=1959 |location=Mexico, D.F. |oclc=6886339}} * {{Cite book |last=Swadesh |first=Morris |title=Materiales para un Diccionario Comparativo de las Lenguas Amerindias |year=1959–1960}} * {{Cite book |last=Swadesh |first=Morris |title=La Lingüística como Instrumento de la Prehistoria |publisher=Instituto Nacional de Antropología e Historia, Dirección de Prehistoria |year=1960 |volume=9 |location=Mexico |language=es |oclc=1024559016}} * {{Cite book |last1=Swadesh |first1=Morris |title=Yana Dictionary |last2=Sapir |first2=Edward |publisher=University of California Press |year=1960 |location=Berkeley |oclc=568976}} * {{Cite book |last=Swadesh |first=Morris |title=Tras la Huella Lingüística de la Prehistoria |publisher=Universidad Nacional de México |year=1960 |series=Suplemento del Seminario de Problemas Científicos y Filosóficos, 2 |volume=26 |location=Mexico D.F. |language=es |oclc=432897137}} * {{Cite book |last=Swadesh |first=Morris |title=Estudios sobre Lengua y Cultura |publisher=Escuela Nacional de Antropología e Historia |year=1960 |series=Acta Antropológica |volume=Segunda Época, II-2 |location=Mexico D.F. |language=es |oclc=1120282110}} * {{Cite book |last=Swadesh |first=Morris |title=Proyecto de Libro de Lectura y de Cuaderno de Trabajo de Lengua Nacional para 6º |year=1963 |publisher=Publisher unknown|location=Mexico |language=es}} * {{Cite book |last1=Swadesh |first1=Morris |title=Los Elementos del Mixteco Antiguo |last2=Arana Osnaya |first2=Evangelina |publisher=Instituto Nacional Indigenista, Inst. Nacional de Antropología e Historia |year=1965 |location=Mexico |language=es |oclc=253303664}} * {{Cite book |last1=Swadesh |first1=Morris |title=Diccionario de Elementos de la Lengua Maya |last2=Álvarez |first2=María Cristina |last3=Arzápalo |first3=Ramón |last4=Bastarrachea |first4=Juan R. |publisher=Seminario de Estudios de la Escritura Maya, Universidad Nacional Autónoma de México |year=1965–1968 |location=Mexico |language=es}} * {{Cite book |last=Swadesh |first=Mauricio |title=El lenguaje y la vida humana |publisher=Fondo de Cultura Económica |year=1966 |isbn=9789681609863 |language=es }} * {{Cite book |last1=Swadesh |first1=Mauricio |title=Los Mil Elementos del Mexicano Clásico. Base Analítica de la Lengua Nahua |last2=Sancho |first2=Madalena |publisher=Instituto de Investigaciones Históricas de la UNAM |year=1966 |location=Mexico |language=es |oclc=3170252}} * {{Cite book |last1=Swadesh |first1=Mauricio |title=El Árabe Literario |last2=Chuairy |first2=María |last3=Gómez |first3=Guido |publisher=El Colegio de México |year=1966 |location=Mexico |language=es |oclc=32149279}} * {{Cite book |last1=Swadesh |first1=Morris |title=Diccionario Analítico de la Lengua Mampruli |last2=Arana |first2=Evangelina |publisher=Museo de las Culturas |year=1967 |location=Mexico |language=es |oclc=651303144}} * {{Cite book |last=Swadesh |first=Morris |title=Elementos del Tarasco Antiguo |publisher=Instituto de Investigaciones Históricas de la UNAM |year=1968 |language=es}} * {{Cite book |last=Swadesh |first=Morris |title=La Nueva Filología |publisher=E. Arana Swadesh |year=1968 |edition=2nd |series=Colección Obras de Mauricio Swadesh editadas por sus Alumnos |volume=1 |location=Mexico, D.F. |language=es |oclc=1105402796}} * {{Cite book |last=Swadesh |first=Morris |url=https://archive.org/details/origindiversific00swad_0/ |title=The Origin and Diversification of Language |publisher=Aldine |year=1971 |location=Chicago |isbn=9780202010014 |via=[[Archive.org]]}} == Ligamentes externe == * [https://web.archive.org/web/20051113082220/http://www.mnsu.edu/emuseum/information/biography/pqrst/swadesh_morris.html Morris Swadesh], Minnesota State University, Mankato [[Categoria:Linguistas]] 4qupflrm0zw2kncxolnslvix282rcll 0 59650 699220 680611 2026-08-27T18:13:56Z InternetArchiveBot 40773 Add 1 book for [[Wikipedia:Verificabilitate]] (20260827)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 699220 wikitext text/x-wiki {{infobox/articulo}} Le '''amish''' (/ˈɑːmɪʃ/, etiam /ˈæmɪʃ/ o /ˈeɪmɪʃ/; in Pennsylvania German: Amisch; in german: Amische), formalmente le '''Old Order Amish''', es un grupo de communitates religiose [[anabaptista]] traditionaliste con origines in [[Switza]] e [[Alsatia]].<ref name="HarryHerr2018">{{cite book |last1=Harry |first1=Karen |last2=Herr |first2=Sarah A. |title=Life beyond the Boundaries: Constructing Identity in Edge Regions of the North American Southwest |date=2 April 2018 |publisher=University Press of Colorado |isbn=978-1-60732-696-0 |language=English |quote=The Amish were one of many Anabaptist groups that grew from the Radical Reformation in sixteenth-century Europe (Hostetler 1993).}}</ref> Proque illes conserva un certo grado de separation ab le populationes circumstant, e conserva lor fide communmente, le Amish ha essite describe per alcun studiosos como un grupo ethnoreligiose, combinante characteristicas de un ethnicitate e de un denomination christian.<ref name=":1">{{Cite book |last=Nolt |first=Steven M. |title=The Amish: A Concise Introduction |url=https://archive.org/details/amishconciseintr0000nolt |date=2016 |publisher=Johns Hopkins University Press |isbn=978-1421419565 |location=Baltimore |pages=[https://archive.org/details/amishconciseintr0000nolt/page/1 1]–21, 106}}</ref><ref>{{Cite journal |last1=Anderson |first1=Cory |last2=Kenda |first2=Loren |date=22 December 2015 |title=What Kinds of Places Attract and Sustain Amish Populations? |url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/ruso.12083 |journal=Rural Sociology |language=en |volume=80 |issue=4 |pages=483–511 |doi=10.1111/ruso.12083 |issn=0036-0112|url-access=subscription }}</ref> Le Amish es proxime relate a le Old Order Mennonites e le Conservative Mennonites, denominationes que face parte etiam del christianismo anabaptista.<ref>{{cite web |title=Anabaptists |url=https://groups.etown.edu/amishstudies/religion/anabaptists/ |publisher=Young Center for Anabaptist and Pietist Studies at Elizabethtown College |access-date=11 May 2022 |quote=The Amish are one of many Anabaptist groups that trace their roots to the Anabaptist movement in sixteenth-century Europe at the time of the Protestant Reformation. Other groups include Mennonites, Hutterites, the Brethren in Christ, and Brethren groups that began in Schwarzenau, Germany, in 1708.}}</ref> Le amish es cognoscite pro lor vita simple, vestimentas simplici, pacifismo christian, e lor lentitudine a adopter multe comoditates del technologia moderne, con le objectivo de non interromper le tempore familiar, ni substituir le conversation facie-a-facie quando possibile, e con le intento de mantener le autosufficiencia. Le amish valorisa le vita rural, le labor manual, le humilitate e le ''Gelassenheit'' (submission al volontate de Deo). Le ecclesia amish comenciava con un schisma in Switza in 1693 inter un gruppo de anabaptistas mennonita suissese e alsatian, conducite per Jakob Ammann.[6] Illes que sequeva Ammann deveniva cognoscite como le amish.[7] In le secunde medietate del 19e seculo, le amish se divideva in duo ramos: le ''Old Order Amish'' e le Amish Mennonites; iste ultime non se abstine de usar autos a motor, durante que le ''Old Order Amish'' retineva multe de lor cultura traditional. Quando on parla hodie del Amish, on normalmente se refere al ''Old Order Amish'', ben que il existe altere subgruppos.[8] Le amish se subdivide in tres subgruppos principal: le ''Old Order Amish'', le New Order Amish, e le Beachy Amish — tote illes porta vestimentas simple e vive secundo le Biblia, tal como es codificate in le Ordnung de lor ecclesia.[9][10][11] Le ''Old Order Amish'' e le New Order Amish celebra lor cultos in germano, parla le Pennsylvania Dutch, e usa calessas pro le transporto; in contrasto, le Beachy Amish usa technologia moderne (includente autos a motor) e celebra le culto in le lingua local del region ubi illes reside.[10] Tanto le New Order Amish quanto le Beachy Amish pone emphase super le Nove Nascentia, face evangelisation pro trovar convertitos, e ha scholas dominical.[12][9] Al initio del seculo 18, multe amish e Mennonitas immigrava a Pennsylvania pro varie rationes. Le major parte del ''Old Order Amish'', del New Order Amish, e del vetere Beachy Amish parla Pennsylvania Dutch, ma le Swiss Amish in Indiana parla etiam dialectos alemannic.[13] A partir de 2024, le population amish ha superate le limine de 400,000 personas,[14] con circa 395,000 ''Old Order Amish'' vivente in le Statos Unite, e plus de 6,000 in Canada: un population in rapide crescita.[15] Le communitates ecclesial Amish cerca mantener un certe grado de separation del mundo non-amish. Personas non-amish es generalmente appellate "Anglese" per le Amish, e influentias exteriore es sovente designate como "mundan". Le adhesion al ecclesia amish comencia con le baptismo de adultos, usualmente inter le etates de 16 e 23 annos. Le districtos ecclesial comprende inter 20 e 40 familias, e le cultos del ''Old Order Amish'' e del New Order Amish se celebra cata secunde dominica in un domo o stabul de un membro, durante que le ''Beachy Amish'' celebra culto cata dominica in ecclesias.[16] Le regulas del ecclesia, appellate Ordnung, que varia in parte inter le differente districtos, es revidite duo vices per anno per tote le membros del ecclesia. Le Ordnung debe esser observate per cata membro, e regula multe aspectos del vita quotidian del ''Old Order Amish'', includente prohibitiones o restrictiones super le uso del electricitate del rete, telephonos, e automobiles, assi como regulas de vestimento. Generalmente, il ha un forte emphase super le relationes ecclesial e familiar. Le ''Old Order Amish'' generalmente opera lor proprie scholas a un sol sala e termina le education formal post le octave grado (circa etate 13–14). Le major parte del amish non compra assecurantia commercial ni participa in le systema de securitate social. Como Anabaptistas moderne, le membros del ecclesia amish practica le nonresistentia e non servi in alcun forma de servicio militar.[17] == Historia == === Initios del christianismo anabaptista === [[File:Amish cover.jpg|thumb|right|upright|Copertura de "Little Known Facts About The Amish and the Mennonites. A Study of the Social Customs and Habits of Pennsylvania's 'Plain People'." Per Ammon Monroe Aurand, Jr. Aurand Press. 1938.]] [[File:amish cemetery.gif|thumb|Un vetere cimiterio Amish in le comtato de Lancaster, Pennsylvania, 1941, plenate de multe parve petras de sepultura simple e duo grande arbores sin folios.]] Le movimento anabaptista, del qual le amish plus tarde emergite, comenciava in le cercos circa Huldrych Zwingli (1484–1531), qui dirigeva le prime Reformation in Suissa. A Zürich, le 21 de januario 1525, Conrad Grebel e George Blaurock baptisava se mesme como credentes e postea baptisava alteres. Iste movimento suisse, parte del Reformation Radical, deveniva plus tarde cognoscite como le Fratres Suissese. === Apparition del Amish === Le termino amish esseva usate pro le prime vice como Schandename (un termino de discredito) in 1710 per adversarios de Jakob Amman, un leader anabaptista. Le prime division informal inter le Fratres Suissese esseva registrate in le 17e seculo inter le Oberländers (habitantes del collinas) e le Emmentalers (habitantes del Emmental). Le Oberländers esseva plus extrem in lor practica, e lor fervor los menava a regiones plus remote. Le anabaptismo suisse se disveloppava ab iste puncto in duo fluxos parallel, marcate clarmente per un disaccordo super le tractamento preferite del credentes "fallite". Le Emmentalers (a vices appellate Reistianos, pro Hans Reist, un episcopo e lor leader) opinava que le fallite deberea solmente esser excluse del communion, ma non del repasos commun. Le amish voleva evitar los etiam durante repasos commun. Le parte Reistiana deveniva le base del Conferentia Mennonita Suissese. Propter iste hereditage commun, le amish e le Mennonitas conservative del Germania del sud e Suissa retine multe similaritates. Illes qui abandona le communitate amish tende a junger-se a ecclesias Mennonita Conservative. === Migration a America del Nord === Le amish comenciava a migrar al Pennsylvania, que esseva considerate favorabile a causa del absentia de persecution religiose e ofertas attractive de terra, al initio del 18e seculo como parte de un migration plus grande ab le Palatinato e regiones vicin. Inter 1717 e 1750, circa 500 amish migrava al America del Nord, principalmente al regione que deveniva le Comtato de Berks, Pennsylvania, ma plus tarde se displaciava a causa de questiones de terra e securitate durante le Guerra Franco-Indian. Multe se stabiliva finalmente in le Comtato de Lancaster. Un secunde unda de circa 1.500 arrivava circa le medie del 19e seculo e se stabiliva principalmente in Ohio, Illinois, Iowa e le sud de Ontario. Le majoritate de iste immigrants tardive non univa se al ''Old Order Amish'', ma a gruppos plus liberal. === 1850–1878: Division === Le major parte del communitates amish stabilite in America del Nord finalmente non retineva lor identitate amish. Le major division que causava iste perdita de identitate occurreva in le tertie quadrante del 19e seculo. Le formation de factiones occurreva in differente momentos e placias. Le processo esseva plus tosto un “ordination” que un ruptura. amish poteva junger se a altere communitates amish que los conveniva melio. Post 1850, tensiones cresceva intra e inter communitates amish. Inter 1862 e 1878, Dienerversammlungen (conferentias de ministros) esseva tenite in diverse placias pro discuter como affrontar le pressiones del societate moderne. Iste encuentros esseva mesme un idea progressive; reunir episcopos pro discuter uniformitate esseva sin precedentia. Le episcopos traditional decideva de non participar. Le membros plus progressive, circa duo tertios del gruppo, deveniva cognoscite como amish Mennonites e se univa plus tarde con le Ecclesia Mennonita e altere denominationes Mennonita. Le gruppos traditional deveniva le ''Old Order Amish''. Le Ecclesia amish jam in 1858 comenciava a retirar se e cambiava lor nomine a Defenseless Mennonites in 1908. Congregationes sin parte post 1862 formava le Conferentia Mennonita Amish Conservative in 1910, ma abandonava le parola "Amish" in 1957; in 2000, multe communitates partiva pro formar le Biblical Mennonite Alliance, pro retener practicatas traditional como le uso del velo. Como nulle division occurreva in Europa, le communitates amish ibi sequiva le mesme via que le amish Mennonites in America del Nord e se fusionava con le Mennonitas. Le ultime communitate amish in Germania a fusionar esseva Ixheim in 1937. Alcun communitates Mennonita in Alsatia descende directemente del Amish. === 20e seculo === Ben que disensiones occurreva in le 19e seculo in le Comtato de Mifflin, Pennsylvania, un major ruptura occurreva durante le Prime Guerra Mundial. Duo affiliationes conservator emergite — le Swartzentruber Amish in Ohio e le Buchanan Amish in Iowa, que tosto esseva unite con altere communitates simile. Le hostilitate de Germania verso le SUA causava le supression del lingua german, resultante in un cambio linguistic inter le parlatores del german pennsylvanian. Per le fin del seculo, solmente le amish e altere Old Orders parlava ancora le dialecto. In le annos 1920, un faction del ''Old Order Amish'' que voleva usar carros formava le ''Beachy Amish''. Durante le Secunde Guerra Mundial, le question de servicio militar emergeva de nove. Le juvene amish refusava le armea e servi in le Civilian Public Service (CPS), principalmente in forestas e hospitales. Le contacto con le mundo exterior e Mennonitas progressive causava que multe non retornava al communitate amish. In le annos 1950, le ''Beachy Amish'' poneva emphase super nove nascentia, sanctitate personal e education dominical. Illes qui voleva retener le vias vetere deveniva le ''Old Beachy Amish''. In 1966, le New Order Amish se formava a causa de dissensiones super salvation e methodos agricole moderne. Le ''Old Order Amish'' dice que illes ha "sperantia de salvation", ma le New Order Amish crede que on pote saper le stato de su anima in vita. Usque 1950, quasi omne infantes amish frequentava scholas non-amish in zonas rural. Post consolidation escolar e education obligatori post octave classe, le amish comenciava scholas proprie. In 1972, le Corte Supreme del SUA les exemptava del obligation. Per le fin del seculo, quasi omne infantes amish frequentava scholas amish. [[File:Flickr - Nicholas T - Bright.jpg|thumb|Barnes rubie es commun in fermas amish.]] In le ultime quadrante del seculo 20, multe homines amish quitava le agricultura e comenciava negocios parve, specialmente in construction e carpinteria. In multe communitates, le fermatores es ora minoritate. Circa 12.000 del 40.000 fermas lacteari in le SUA esseva possedite per amish in 2018. Usque al initio del seculo 20, le identitate ''Old Order Amish'' non esseva associate con restrictiones technologic. Illes usava le mesme technologia que lor vicinos. Le prime technologia rejectate esseva telephonos, sequite per carros, tractores, radios, e altere invention del seculo 20. Le Old Order Mennonites, Old Colony Mennonites e le amish es sovente misrepresentate como un gruppo unic in le pressa popular. Un reporto de Canadian Mennonite in 2017 clarificava: {{Citation|Le costumbres del Old Order Mennonites, communitates amish e Old Colony Mennonites ha multe similaritates, ma le differentias cultural es assatis grande pro que un membro de un gruppo non se sentirea comfortabile de junger se a un altere. Le Old Order Mennonites e le amish ha le mesme origines europee e parla le mesme dialecto german. Le Old Colony Mennonites usa Plattdeutsch, un altere dialecto germanic.}} == Practicas religiose == [[File:De Ausbund 329.jpg|right|thumb|upright|Un scansion del documento historic ''Diß Lied haben die sieben Brüder im Gefängnüß zu Gmünd gemacht''.]] Duo conceptos clave pro comprender le practicas del amish es lor rejection de ''Hochmut'' (orgolio, arrogantia, superbia) e le alte valor que illes attribue a ''Demut'' (humilitate) e ''Gelassenheit'' (tranquilitate, compostura, placiditate), sovente traducite como "submission" o "lassar esser". ''Gelassenheit'' es melior comprehendite como un reluctantia de esser proeminente, de promover se ipse, o de affirmar se. Le voluntate del amish de submitter se al "voluntate de Jesus", exprimit per normas del gruppo, es in contradiction con le individualismo que es tanto central al cultura american plus largemente. Le orientation anti-individualista del amish es le motivation de lor rejection del technologias que salveguarda labor e que poterea render un persona minus dependente del communitate. Innovationes moderne como electricitate poterea incitar un competition pro benes de prestigio, o photographias poterea fomentar vanitate personal. Lineas electric pote esser considerate contra le Biblia, que dice que on non debe esser "conformate al mundo" (Romanos 12:2). Le appurtenentia al ecclesia del amish comencia con le baptismo, usualmente inter le etates de 16 e 23 annos. Illo es un requisito pro poter se maritar intra le ecclesia amish. Post le baptismo, un persona pote maritar se solmente con alteres del mesme fide. Le districtos ecclesiastic ha inter 20 e 40 familias, e le cultos religiose ha loco cata altere dominica in le casa o granaio de un membro. Le districtos es dirigite per un episcopo, e plure ministros e diaconos, qui es eligite per un combination de election e cleromantia (tirar le sorte). [46] Le regulas del ecclesia, le Ordnung (regulamento), que varia inter districtos, es revidite duo vices per anno per tote le membros del ecclesia. Solmente si tote le membros lo approba, le Cena del Senior (santa cena) es celebrate. Le Ordnung debe esser observate per cata membro e regula multe aspectos del vita quotidian, includente prohibitiones o limitas al uso de electricitate del rete public, telephonos, e automobiles, assi como regulamentos super le vestimenta. Como anabaptistas contemporanee, le membros del ecclesia amish practica non-resistantia e non servi in le armea. Le amish valorise le vita rural, labor manual, humilitate, e Gelassenheit, toto sub le auspices de viver secundo lo que illes interpreta como le parola de Deo. Membros qui non conforma a iste expectationes communal e qui non pote esser persuade a repentir es subjecte a excommunication e evitamento (shunning). Le modos de evitamento varia inter communitates. [47] In medie, circa 85% del juvene amish decide baptisar se e unir se al ecclesia. [48] Durante le adolescentia, un periodo appellate ''rumspringa'' (literalmente "correr in circuitos", ab le germano del Pennsylvania ''rumschpringe'', "correr in circuitos; vagar; esser selvage"; compara le germano standard ''herumspringen''), in certe communitates comportamentos non-conformante que resultarea in evitamento pro un adulto baptisate, pote esser tolerate con un certe indulgentia. [51] == Stilo de vita == [[File:Amish youth groups at Behalt 7.jpg|thumb|Juvenes Amish apprendente super le ecclesia ante considerar le appertenentia.]] Le stilo de vita amish es reglate per le Ordnung ("regulas"),[52] que varia un pauco de communitate a communitate e de districtos intra le mesme communitate. Il non ha un autoritate central que governa tote le amish. Cata communitate prende su proprie decisiones, e lo que es acceptabile in un communitate pote esser inacceptabile in un altere.[53] Le Ordnung es concordate – o modificate – per tote le membros baptisate del communitate ante le Communion, que ha loco duo vices per anno. Le reunion ubi le Ordnung es discutite es appellate Ordnungsgemeine in germano standard e Ordningsgmee in germano del Pennsylvania. Le Ordnung include questiones como vestimento, usos permittite del technologia, deberes religiose, e regulas concernente le interaction con estranieros. In iste reuniones, le feminas tamben ha le derecto de votar super le questiones del Ordnung.[54] Haber filios, crescer los, e socialisar con vicinos e parentes es le functiones le plus importante del familia amish. Le amish tipicamente crede que familias numerose es un benediction de Deo. Familias de agricultura tende a esser plus grande, pois que filios masculini es necessari pro le labor del ferma.[55] Le communitate es central al stilo de vita amish. Laborar dur es considerate un acto piuose, e certe progressos technologic ha essite considerate indesirabile pois que illes reduce le necessitate de labor dur. Apparatos como nettoyatores automatic pro stablos ha essite rejectate, pois que illos da troppo tempore libere al juvene laboratores del ferma.[56] === Transporto === Communitates amish es cognoscite pro viagiar per cavallo e carruage, pois que illes crede que vehiculos trahite per cavallos promove un ritmo lente del vita. Multo communitates amish tamben permitte le uso de vehiculos a motor, como buses e carros, pro viagiar.[57] Illes tamben ha le permission de viagiar per traino.[58][59] In annos recente, multe amish ha comenciate a usar bicicletas electric, pois que illas es plus rapide que caminar o preparar un carruage con cavallo.[53] === Vestimento === [[File:Amish Farmhouse.jpg|thumb|Le vestimentos es simple in stilo e es suete a mano.]] Le amish es cognoscite pro lor vestimentos modestissime. Homines porta camisas de color uniforme, cappellos de brim largue, e vestitos que exprime uniformitate inter se. Homines amish cresce barbas pro symbolisar virilitate e stato marital, e tamben pro promover humilitate. Illes ha prohibition contra le crescentia de mustachios, pois que le mustachio es associate con le militarios, al quales illes oppone se a causa de lor credentias pacifista. Le feminas ha regulas similar pro le modo de vestir, etiam exprimitas in le Ordnung, le version amish de un codice de lege. Illas debe portar vestitos usque al geniculos, in colores sobrie, insimul con coiffras e tabliers. Le kapps de oration e coiffras es portate pois que illas representa visibilemente lor credentia religiose e promove le unitate per le tradition de cata femina portar un. Le color del coiffra indica si un femina es maritate o non: feminas celibe porta coiffras nigre; feminas maritate porta coiffras blanc. Le codification per color es importante pois que feminas non pote portar joyas, como anulos de matrimonio, pois que tal cosas attraher attention al corpore e poterea promover orgolio individual.[60] Tote le vestimentos es cousite a mano, ma le maniera de fixar le vestimentos varia dependente de si le persona es del Amish del Nove Ordine o del Vetere Ordine.[61] Le Amish del Vetere Ordine rarmente, si jammais, usa buttones, pois que illes es considerate troppo conspicue; in loco, illes usa un systema de crochet e anello, o snappes de metall. Le Amish del Nove Ordine es un pauco plus progressive e permitte le uso de buttones pro assecurar le vestimentos. [citation necesse] === Cuisine === [[File:Amish market.jpg|thumb|Alimentos Amish vendite in un mercato.]] Le cuisine amish es notate pro su simplicitate e qualitate traditional. Le alimento joca un rolo importante in le vita social del amish, e es servite in potlucks, matrimonios, collectas, festas de adieus, e altere eventos.[62][63][64][65] Multo alimentos amish es vendite in mercados, como tortas, conservas, mixturas de pan, productos in salamo, dulces, e productos inlatinate. Plure communitates amish ha tamben establite restaurantes pro visitantes. Le consumo de carne inter le amish es simile al medie american, ma illes tende a consumer plus carne preservate.[66] Le cuisine amish es sovente confundite con le cuisine similar del Pennsylvania Dutch, ma il ha differencias ethnographic e regional,[67] assi como differentias in lo que es enfatizate per libros de recetas o historicos del alimento in relation al traditiones religiose e festivitates del communitates Amish. Dum que mythos super le diffusion del shoofly pie es un subjecto popular in studios del cuisine american, anthropologos del alimento nota que le practicas culinari del Pennsylvania Dutch e del Amish es innovative e dynamic, evolve con le tempore e le geographia — e non tote le Pennsylvania Dutch es Amish, e non tote le Amish vive in Pennsylvania. Distinguer mythos local de factos culinarie require studios anthropologic dedicate in le campo, insimul con recerca in fontes litterari, typicamente archivos de jurnales, diarios, e registros domestic.[68] === Lingua === Le majoritate del Amish del Vetere Ordine, del Nove Ordine e del Old Beachy Amish parla Pennsylvania Dutch, e refere se al personas non-Amish como "anglese", independentemente de lor ethnia.[72][73] Duo subgruppos Amish — appellate Swiss Amish — cuje antepassatos emigrateva al Statos Unite in le annos 1850, parla un forma del germano bernese (in Adams County, IN e su colonias affiliate) o un dialecto alemannic basse alsatian (in Allen County, IN e su colonias affiliate).[74] Contrariemente al opinion popular, le parola "Dutch" in "Pennsylvania Dutch" non es un mistraduction, ma plus tosto un corruption del endonymo germano del Pennsylvania, Deitsch, que significa "germano" o "germano del Pennsylvania".[75][76][77][78] In ultime analyse, le termos Deitsch, Dutch, Diets e Deutsch es cognatos e descende del parola proto-germanic þiudiskaz, significante "popular" o "del populo".[79] Le uso continuate de "Pennsylvania Dutch" esseva fortificate per le germano del Pennsylvania in le 19e seculo como un maniera de distinguer se del successive ondas de immigrantes germanic post-1830, con le germano del Pennsylvania referente a se mesme como Deitsche e al germano recente como Deitschlenner (literalmente "Germanieros", comparabile a Deutschländer), que illes considerava como un gruppo affini ma distincte.[80] Secundo un studioso: {{Citation|“Hodie, quasi tote le Amish es functionalmente bilingue in Pennsylvania Dutch e in anglese; tamen, le dominios de uso es nettamente separate. Pennsylvania Dutch domina in le majoritate del contextos intra le communitate, como al tabula pro le repastos e durante le predication in le servitios religiose. In contrasto, le anglese es usate pro le lectura e le scriptura. Le anglese es tamben le lingua de instruction in le scholas, e es usate in transactiones commercial e, sovente, per cortesía, in situationes de interaction con personas non-Amish. Finalmente, le Amish lege orationes e canta in germano standard (que in Pennsylvania Dutch es appellate Hochdeitsch) durante le servitios religiose. Le uso distincte de tres linguas functiona como un potente vehiculo del identitate Amish.”[81]<br>“Malgrado que ‘le lingua anglese es usate in plus e plus situationes,’ le Pennsylvania Dutch es ‘un del pauc linguas minoritari in le Statos Unite que non es in periculo ni dependente del arrivata continuate de immigrantes.’”[82]}} === Ethnia === Le Amish, in general, ha un origine commun germanic o germano-suisse.[83] Illes generalmente usa le termino "Amish" solmente pro membros del communitate religiose, non como designation ethnic. Tamen, certe descendentes Amish recognosce lor background cultural, sapente que lor traits genetic e cultural es unic comparate con altere ethnicitates.[84][85] Illes qui opta pro affiliarse con le ecclesia, o infantes crescite in familias Amish ma troppo juvene pro esser membros del ecclesia, es considerate Amish. Certe ecclesias mennonita ha un alte numero de personas qui proveni de communitates Amish. Ben que plus Amish immigrava al America del Nord in le 19e seculo que in le 18e, le majoritate del Amish hodierne descende de immigrantes del 18e seculo. Iste immigrantes tendeeva a poner plus emphase in le tradition, e forsan esseva plus inclinate a mantener un identitate Amish separate.[86] Il ha varie gruppos ecclesiastic Amish-Mennonite que jammais in lor historia esseva associate con le Amish del Vetere Ordine, pois que illes se separava del corrente principal Amish durante le formation del Vetere Ordines in le annos 1860 e 1870. Le conferentia mennonita del Ontario Occidental (WOMC) esseva quasi totalmente composte de ex-Amish mennonita qui se reuniva con le Ecclesia Mennonita in Canada.[87] Le libro de Orland Gingerich, The Amish of Canada, dedica le majoritate de su paginas non al Beachy ni al ''Old Order Amish'', ma al congregationes del ex-WOMC. [citation necesse] === Gruppos para-Amish === Plure altere gruppos, appellate "para-Amish" per G. C. Waldrep e alteres, comparte multe characteristicas con le Amish, tal como le transporto per cavallo e carruage, vestimentos modeste, e le preservation del lingua germanic. Le membros de iste gruppos es majormente de origine Amish, ma illes non es in communion con altere gruppos Amish pois que illes se adhaere a doctrinas theologic (p.ex. le certitude del salvation) o practicas (proprietate commun del benes) que normalmente non es acceptate inter le Amish traditional. Le communitate de Bergholz es un caso differente; illo non es hodie considerate Amish, pois que le communitate se ha allontanate de multe principios fundamental Amish. {{Referentias}} {{Vita simplice}} [[Categoria:Amish]] gltba78p8pbo096mpqgymeruzhina1r 0 59681 699260 681002 2026-08-27T18:55:06Z InternetArchiveBot 40773 Add 1 book for [[Wikipedia:Verificabilitate]] (20260827)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 699260 wikitext text/x-wiki {{Revision}} Le '''christianismo primitive''', etiam appellate le '''Ecclesia primitive''' o '''paleo-christianismo''', describe le era historic del [[Christianismo|religion christian]] usque le [[Concilio de Nicea]] in 325. Le christianismo se diffundeva ab le Levante, trans le [[Imperio Roman]] e ultra. Initialmente, iste progression esseva strettemente connectite con centros judaic ja establite in le Terra Sancte e con le diaspora judaic in tote le Mediterraneo Oriental. Le prime sequitores del christianismo esseva [[Judeo|judee]] convertite al fide — i.e., christianos judeos — e etiam phenicios, i.e. christianos libanese. Le christianismo primitive comprende le [[era apostolic]] e es sequite per, e substantialmente superpone con, le era patristic. Le sedes apostolic clama haber essite fundate per un o plure del [[Apostolo|apostolos]] de Jesus, qui es dicite haber se dispergite ab [[Jerusalem]] alicun tempore post le crucifixion de Jesus, circa 26–33, forsan in sequita del Grande Commission. Le christianos primitive se reuniva in parve domos private, appellate ecclesias domestic, ma le communitate christian integre de un citate esseva etiam appellate un ecclesia — le substantivo grec ἐκκλησία (''ekklesia'') significa literalemente "assemblea", "reunione" o "congregation", ma es traducite como ecclesia o chiesa in plure traductiones anglese del Nove Testamento. Multes inter le christianos primitive esseva mercatores e alteres con rationes practic pro viagiar a [[Anatolia|Asia Minor]], [[Peninsula Arabic|Arabia]], le [[Balkanes]], [[Oriente Medie]], Africa del Nord e altere regiones.<ref name=":2">{{Cite book|last1=Hitchcock|first1=Susan Tyler|url=|title=Geography of Religion: Where God Lives, where Pilgrims Walk|last2=Esposito|first2=John L.|publisher=National Geographic Society|year=2004|isbn=978-0-7922-7313-4|pages=281|language=en|quote=By the year 100, more than 40 Christian communities existed in cities around the Mediterranean, including two in North Africa, at Alexandria and Cyrene, and several in Italy.}}</ref><ref name=":3">{{Cite book|last=Bokenkotter|first=Thomas S.|url=https://archive.org/details/concisehistoryof00boke|title=A Concise History of the Catholic Church|date=2004|publisher=Doubleday|isbn=978-0-385-50584-0|pages=[https://archive.org/details/concisehistoryof00boke/page/18 18]|language=en|quote=The story of how this tiny community of believers spread to many cities of the Roman Empire within less than a century is indeed a remarkable chapter in the history of humanity.}}</ref> Plus que 40 tal communitates esseva establishite jam ante le anno 100, multe in Anatolia (conosicte etiam como Asia Minor), tal como le Septem ecclesias de Asia. Per le fin del prime seculo, le christianismo jam se habeva diffundite a [[Roma]], [[Ethiopia]], [[Alexandria ad Egypto|Alexandria]], [[Armenia]], [[Grecia]] e [[Syria]], serviente como fundationes pro le expansion ulterior del christianismo, eventualmente trans tote le mundo. {{Referentias}} [[Categoria:Historia del christianismo]] 481trxrkfw165qzb7yn3ufgt68ktyr6 0 59690 699148 696699 2026-08-27T16:52:59Z InternetArchiveBot 40773 Add 5 books for [[Wikipedia:Verificabilitate]] (20260827)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 699148 wikitext text/x-wiki [[File:Clôture de la salle des Jacobins 1794.jpg|thumb|Clausura del [[Jacobins|Club del Jacobinos]] per [[Louis Legendre]], in le prime horas del 28 de julio 1794. Quatro dies plus tarde illo esseva reaperte per ille.<ref>[https://thecharnelhouse.org/wp-content/uploads/2016/03/pages-from-mat.pdf Post Robespierre, Le Reaction Thermidorian, per Albert Mathiez, p. 23 Traducite ex le francese per Catherine Alison Phillips]</ref>]] In le [[historiographia]] del [[Revolution Francese]], le '''Reaction Thermidorian''' (''Réaction thermidorienne'' o ''Convention thermidorienne'', "Convention Thermidorian") es le termino commun pro le periodo inter le [[cadita de Maximilien Robespierre]] le 9 [[Thermidor]] II, o 27 de julio 1794, e le inauguration del [[Directorio Francese]] le 2 de novembre 1795. Le Reaction Thermidorian esseva nominate secundo le mense in le qual le colpo de stato occurreva e esseva le parte final del governamento del [[Convention National]] in Francia. Illo esseva marcate per le fin del [[Regno del Terror]], le decentralisation del poteres executive del [[Committee de Salute Public]], e un cambio del politicas radical [[Jacobin]] del [[Le Montania|Convention Montagnard]] verso positiones plus moderate. Le populismo economic e general, le [[Dechristianisation de Francia durante le Revolution Francese|dechristianisation]], e le dur mesuras de guerra esseva largemente abandonate, proque le membros del convention, disillusionate e terrificate per le governamento centralisate del Terror, preferiva un ordine politic plus stabile que haberea le approbation del pluralitate. Le reaction includeva le [[Prime Terror Blanc]], in le qual le sinistra esseva violentemente supprimite; le dissolution del Club del Jacobinos; le dispersion del ''[[sans-culottes]]''; e le renunciation del ideologia montagnard. == Etymologia e definitiones == Le nomine ''Thermidorian'' originava con le 9 de Thermidor Anno II (27 de julio 1794), le data secundo le [[Calendario republican francese]] quando [[Maximilien Robespierre]] e altere revolutionarios radical esseva attaccate concertatemente in le Convention National.<ref>{{cite book |last=Abbott |first=John Stevens Cabot |title=The French Revolution of 1789 As Viewed in the Light of Republican Institutions |volume=II |url=https://books.google.com/books?id=HJZBAAAAYAAJ |year=1887 |publisher=[[Harper & Brothers]] |location=New York |page=379}}</ref> ''Reaction Thermidorian'' se refere al periodo restante usque le Convention National esseva substituite per le [[Directorio Francese|Directorio]]; isto es anque a vices appellate le era del Convention Thermidorian.<ref>Pro le definition del '''Reaction Thermidorian''' como le periodo de 15 menses '''sequente''' le decesso de Robespierre, vide: {{cite book |last=Mason |first=Laura |chapter=The Thermidorian Reaction <!--|pp=311-327--> |doi=10.1002/9781118316399.ch19 |editor-last=McPhee |editor-first=Peter |editor-link=Peter McPhee (academic) |title=A Companion to the French Revolution |date=2012 |publisher=Wiley-Blackwell |location=Oxford |isbn=9781118316399 |page=311}}; {{cite book |editor-first=David |editor-last=Andress |title=The Oxford Handbook of the French Revolution |publisher=[[Oxford University Press]] |date=2015 |pages=522–523}}; [[Mona Ozouf]], [[François Furet]] (ed.), ''A Critical Dictionary of the French Revolution''. [[Harvard University Press]] (1989). p. 400.</ref> Figuras prominente de Thermidor include [[Paul François Jean Nicolas, vicomte de Barras|Paul Barras]], [[Jean-Lambert Tallien]], e [[Joseph Fouché]]. == Antecedentes == {{AP|Cadita de Maximilien Robespierre}} [[File:Shot.jpg|thumb|[[Charles-André Merda|Gendarme Charles-André Merda]] tirante contra Maximilien Robespierre]] Conspirationes contra Robespierre, qui habeva dominate le Committee de Salute Public, se univa le 9 de Thermidor (27 de julio) 1794. Tallien, un membro e ancian presidente del Convention National, impugnava [[Louis Antoine de Saint-Just]] e postea procedeva a denunciar le tyrannia de Robespierre. Le attacco esseva continuate per [[Jacques Nicolas Billaud-Varenne]]. Critos de "A basso le tyranno! Arresta le!"<ref>{{cite book |last1=de Maillane |first1=Durand |last2=Lanjuinais |first2=Jean-Denis |title=Histoire de la Convention Nationale |url=https://books.google.com/books?id=Rb0NAAAAIAAJ |year=1825 |publisher=Baudouin Freres |publication-place=Paris|page=200 |language=fr}}</ref> Robespierre alora faceva su appello al deputatos del dextera, sed falliva. Un ordine esseva emittite pro arrestar Robespierre e su sequaces. [[File:Execution robespierre, saint just....jpg|thumb|Le execution de Robespierre le 28 de julio 1794 marcava le fin del Regno del Terror]] Truppas del [[Communa de Paris (1789–1795)|Communa de Paris]], qui esseva loyal a Robespierre, arrivava pro liberar le e le altere prisioneros. Le Convention respondeva ordinante truppas proprie sub Barras pro contra-attaccar. Le robespierristas se barricadava al [[Hôtel de Ville, Paris|Hôtel de Ville]].<ref name="Merriman, John 2004 p 507">{{cite book |last=Merriman |first=John |date=2004 |chapter=Thermidor |edition=2nd |title=A history of modern Europe: from the Renaissance to the present |url=https://archive.org/details/historyofmodern000merr |page=[https://archive.org/details/historyofmodern000merr/page/507 507] |publisher=W.W. Norton & Company |isbn=0-393-92495-5}}</ref> Le Convention los declarava foras del lege, lo que significava que illes poteva esser executate intra 24 horas sin un judicio. Le fortias del Communa al Hôtel de Ville desertava. Le truppas del Convention sub Barras se approchava al Hôtel circa le 2 a.m. del 28 de julio.<ref name="Merriman, John 2004 p 507" /> Robespierre, con su maxilla fracturate per un tiro possibilemente auto-inflicte, esseva prendite con le majoritate de su supportores. Robespierre esseva executate le mesme die con 21 de su associatos, includente<ref>{{cite book |last1=Beauchesne |first1=Alcide |last2=Dupanloup |first2=Félix |title=Louis XVII, sa vie, son agonie, sa mort: captivité de la famille royale au Temple |publisher=H. Plon |url=https://archive.org/details/louisxviisavies02beaugoog |year=1868 |pages=[https://archive.org/details/louisxviisavies02beaugoog/page/n231 218]–219}}</ref> [[François Hanriot]], ex-commandante del Garda National de Paris; [[Jean-Baptiste Fleuriot-Lescot]], burgomastro de Paris; [[Georges Couthon]], Saint-Just e [[René-François Dumas]], ex-presidente del Tribunal Revolutionari. Le ration pro le qual Robespierre falliva in ordinar su supportores a attaccar le convention como ille habeva facite in le passato, e postea tentava occider se mesme, es un thema de speculation.<ref>{{cite web |url=https://www.researchgate.net/publication/305114877 |title=Robespierre's suicide and Gorbachev's fall: Wilfred Bion's theories help us answer some historical puzzles |first=Wayne |last=Blackmon |via=[[ResearchGate]] |date=January 2012 |access-date=27 July 2025 }}</ref> == Reaction == Le eventos del 9 de Thermidor se revelava un puncto de inflexion in le processo revolutionari. Le regimine thermidorian que sequeva se revelava impopular, affrontante multe rebelliones post su execution de Robespierre e su alliados, insimul con 70 membros del Communa de Paris, le plus grande execution de massa que jam occurreva in Paris.{{sfn|Durant|Durant|1975|p=83}} Isto duceva a un situation multo fragile in Francia.<ref name="clay"/> Le hostilitate verso Robespierre non dispariva con su execution. In loco de illo, le populo decideva culpar a illes qui esseva implicate con Robespierre in qualcunque modo, a saber le multe membros del Club del Jacobinos, lor supportores, e individuos suspecte de haber essite revolutionarios in le passato. Le massacro de iste gruppos deveniva cognoscite como le Terror Blanc, e esseva partialmente executate per le [[Muscadin]], un gruppo de combattores de strata dandyish organisate per le nove governamento.<ref name="clay">{{cite book |last=Clay |first=Stephen |date=2012 |chapter=The White Terror: Factions, Reactions, and the Politics of Vengeance |pages=359–377 |doi=10.1002/9781118316399.ch22 |editor-last=McPhee |editor-first=Peter |editor-link=Peter McPhee (academic) |title=A Companion to the French Revolution |publisher=Wiley-Blackwell |location=Oxford |isbn=9781118316399}}</ref> Frequentemente, membros de iste gruppos visate esseva victimas de massacros in prisiones o ponite in judicio sin le debite processo, lo que esseva in general conditiones simile a illos fornite al contra-revolutionarios durante le Regno del Terror. Al mesme tempore, su politicas economic preparava le via pro un inflation galopante. Finalmente, le poter passava al manos del Directorio, un executivo de cinque homines qui assumeva le poter in Francia in novembre 1795, in le anno III del calendario revolutionari francese.{{sfn|Sutherland|2003|loc=ch. 8}} Le regimine thermidorian excludeva le [[Le Montania|Montagnards]] restante del poter, mesmo illes qui se habeva jungite al conspiration contra Robespierre e Saint-Just. Le Terror Blanc de 1795 resultava in numerose prisionamentos e plure centos de executiones, quasi exclusivemente de personas del sinistra politic. Iste numeros, ben que significante, esseva considerabilemente minor que illos associate con le previe Regno del Terror, que occideva plus de 40.000. Multe executiones occurreva sin un judicio.{{sfn|Brown|2010}}{{page needed|date=July 2020}} Le 29 de julio le victores del 9 de Thermidor condemnava septanta membros del Communa de Paris al morte; postea le Communa esseva subjecte al convention.{{sfn|Durant|Durant|1975|p=83}} Como parte del reorganisation del politica francese, practicantes del terror esseva appellate a defender lor actos; alcunos como Tallien, Barras, Fouché e [[Louis-Marie Stanislas Fréron]] se re-jungite al direction. Alteres como Jacques-Nicolas Billaud-Varenne, [[Jean-Marie Collot d'Herbois|Collot d'Herbois]], [[Barère]] e [[Marc-Guillaume Alexis Vadier|Vadier]] esseva sententiate al exilio in America del Sud, ben que le ultime duo succedeva a evitar le arresto. Multe clubes jacobin esseva claudite. Le libertate de culto esseva extendite primo al [[Vendée]] e plus tarde a tote Francia. Le 24 de decembre 1794, le [[Maximum general]] (controles de precios e salarios) esseva abolite. Le governamento exacerbava iste movimento inflationari emittente plus [[assignats]]. In april e maio 1795, protestos e tumultos in supporto del radicales erumpeva, culminante in un invasion del convention per un turba insurrectionista le 20 de maio. Le 22 de maio le Convention colpa retro, habente truppas sub [[Pichegru]] cercante le [[Faubourg St-Antoine]] e fortiava le capitulation del rebelles armate. In maio e junio 1795, un "Terror Blanc" fureva in le qual le jacobinos esseva victimas e le judices esseva "moderatos" burgese.{{sfn|Durant|Durant|1975|p=84}} In tote Francia le eventos del [[Massacros de Septembre]] se repeteva; totevia iste vice le victimas esseva officiales prisionate del Terror. In Paris, sentimentos royalista esseva tolerate apertemente. Intertanto, le armeas francese invadeva le [[Republica de Hollanda]] e stabiliva le [[Republica Batave]], occupava le ripa leve del [[Rheno]] e fortiava [[Espania del Illustration|Espania]], le [[Regno de Prussia]] e plure [[Sacre Imperio Roman|Statos german]] a peter le pace, augmentante le prestigio del convention. Un nove constitution appellate le [[Constitution del Anno III]] esseva redigite le 22 de augusto 1795, lo que relaxava alcun del elementos democratic del [[constitution de 1793]], stabiliente un [[collegio electoral]] pro le election de officiales, un [[legislatura bicameral]] e altere provisiones designate pro proteger le detentores actual del poter. Le 5 de octobre ([[13 Vendémiaire]]), un revolta ducite per royalistas defiava le convention. Illo esseva reprimite per truppas ducite per le general [[Napoleon Bonaparte]] con "un buffo de mitralia". Le 25 de octobre le Convention se declarava dissolvite e esseva substituite per le Directorio le 2 de novembre 1795. == Altere usos del termino == Pro historiographos de movimentos revolutionari, le termino ''Thermidor'' ha venite a significar le phase in alcun revolutiones quando le poter glissa ex le manos del direction revolutionari original e un regimine radical es substituite per un regimine plus conservator, a vices usque al puncto ubi le pendulo politic pote retornar verso alique que resimila un stato pre-revolutionari.<ref>{{cite web|url=https://www.merriam-webster.com/dictionary/Thermidor|title=Definition of THERMIDOR|author=|date=|website=www.merriam-webster.com|accessdate=1 May 2021}}</ref> [[Leon Trotsky]] in su libro ''[[Le Revolution Tradite]]'', allegava que le ascension de [[Joseph Stalin]] al poter esseva un Thermidor sovietic pro 'non restaurar le capitalismo', sed totevia esser un 'regression contra-revolutionari' intra le regimine del [[Union Sovietic|URSS]], proque Thermidor non restaurava un monarchia, etc. [[Marxismo–Leninismo|Marxista-leninistas]] e [[Stalinismo|stalinistas]] ha periodicamente arguite que le ascension de [[Nikita Khrushchev|Nikita Khrushchev]] al poter e le implementation del [[De-Stalinisation]] esseva le Thermidor del Union Sovietic.<ref>{{Cite book |last=Buttafava |first=Ubaldo |url=https://www.marxists.org/history/erol/italy/thermidor.pdf |title=Khrushchev's Thermidor – A contribution to the critical analysis concerning the USSR's return to capitalism |year=1997}}</ref> Un documento del [[Central Intelligence Agency|CIA]] considerava que "[[Super le Culto del Personalitate e su Consequentias]]" de Khrushchev pote haber 'marcate le "Thermidor" del [[Revolution Russe]]'.<ref>{{Cite web |last=Anonymous CIA agent |title=Latest developments of the 'anti-Stalin' trend in international Communism, interpretation and possible exploitation |publisher=CIA |url=https://www.cia.gov/readingroom/docs/CIA-RDP80-01446R000100060019-1.pdf}}</ref> {{Referentias}} == Bibliographia == * {{cite journal |last=Brown |first=Howard G. |title=Robespierre's Tail: The Possibilities of Justice after the Terror |journal=Canadian Journal of History |date=2010 |volume=45 |number=3 |pages=503–536 |doi=10.3138/cjh.45.3.503 |url=https://www.questia.com/read/1G1-253535156/robespierre-s-tail-the-possibilities-of-justice-after|url-access=subscription }} * {{cite book |last1=Durant |first1=Will |last2=Durant |first2=Ariel |title=The Age of Napoleon |url=https://archive.org/details/ageofnapoleonh00dura |publication-place=New York |publisher=Simon & Schuster |date=1975}} * {{Cite book |last=Sutherland |first=D.M.G. |date=2003 |title=The French Revolution and Empire: The Quest for a Civic Order|url=https://archive.org/details/frenchrevolution0000suth }} == Lectura ulterior == * Baczko, Bronislaw (1989), ''Comment sortir de la Terreur'' {{In lang|fr}}, Gallimard * Barthou, Louis (1926), ''Le neuf Thermidor'' {{In lang|fr}}, Hachette * {{cite book |last=Brunel |first=Françoise |title=Thermidor, la chute de Robespierre |publisher=Ed. Complexe |date=1989 |language=fr}} * Héricault, C. d' (1876) {{In lang|fr}}, ''La Révolution de Thermidor'', Didier * {{Cite book |last=Lefebvre |first=Georges |author-link=Georges Lefebvre |date=1937 |title=Les Thermidoriens |publisher=Armand Collin |lang=fr}} * {{cite book |last=Madelin |first=Louis |title=Fouché, de la Révolution à l'Empire |volume=1 |publisher=Nouveau Monde Editions |edition=Reedition |date=2002 |language=fr}} * {{cite journal |last=Linton |first=Marisa |title=Robespierre and the Terror |journal=History Today |date=August 2006 |volume=56 |issue=8 |pages=23–29 |url=http://www.historytoday.com/dt_main_allatonce.asp?gid=31771&aid=&tgid=&amid=30232604&g31771=x&g31763=x&g30026=x&g20991=x&g21010=x&g19965=x&g19963=x |archive-url=https://web.archive.org/web/20070313181009/http://www.historytoday.com/dt_main_allatonce.asp?gid=31771&aid=&tgid=&amid=30232604&g31771=x&g31763=x&g30026=x&g20991=x&g21010=x&g19965=x&g19963=x |archive-date=2007-03-13 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070313181009/http://www.historytoday.com/dt_main_allatonce.asp?gid=31771&aid=&tgid=&amid=30232604&g31771=x&g31763=x&g30026=x&g20991=x&g21010=x&g19965=x&g19963=x |date=2007-03-13 }} * {{cite book |date=1965 |orig-year=1931 |url=https://thecharnelhouse.org/wp-content/uploads/2016/03/pages-from-mat.pdf |title=After Robespierre: The Thermidorian Reaction |first=Albert |last=Mathiez |translator-first=Catherine Alison |translator-last=Phillips |publisher=Grosset & Dunlap |lccn=65-14385 |url-status=dead }} Traduction de {{cite book |first=Albert |last=Mathiez |date=1929 |title=La Reaction Thermidorienne |language=fr}} * {{cite book |last=Madelin |first=Louis |title=Fouché, de la Révolution à l'Empire |volume=1 |publisher=Nouveau Monde Editions |edition=Reedition |date=2002 |language=fr}} * {{cite book |url=https://library.oapen.org/bitstream/handle/20.500.12657/37837/9789004416451_webready_content_text.pdf |last=Koekkoek |first=René |date=2020 |title=The Citizenship Experiment Contesting the Limits of Civic Equality and Participation in the Age of Revolutions |series=Studies in the History of Political Thought |volume=15 |publication-place=Leiden |publisher=Brill |isbn=978-90-04-22570-1 |issn=1873-6548 |lccn=2019038014}} * {{cite book |last=Neely |first=Sylvia |title=A Concise History of the French Revolution |url=https://archive.org/details/concisehistoryof00neel |date=2008}} * {{cite book|last=Palmer |first=Robert Roswell |title=Twelve Who Ruled: The Year of Terror in the French Revolution |url=https://archive.org/details/twelvewhoruled0000unse |publisher=[[Princeton University Press]] |year=1941 |isbn=978-0-691-05119-2 |author-link=R.R. Palmer}} Un studio del [[Committee de Salute Public]]. * Saurel, Louis (1962), ''Le Jour où finit la Terreur''{{In lang|fr}} , Robert Laffont * {{cite book|author-link=Simon Schama|last=Schama|first=Simon|title=Citizens: A Chronicle of the French Revolution|location=New York|publisher=Alfred A. Knopf|year=1989|isbn=978-0-394-55948-3|title-link=Citizens: A Chronicle of the French Revolution}} Un conto revisionista. [[Category:Prime Republica Francese]] [[Category:Eventos de 1794 del Revolution Francese]] [[Category:Eventos de 1795 del Revolution Francese]] [[Category:Terminologia de revolution]] [[Category:Historiographia del Revolution Francese]] [[Category:Reactionari]] 9xrqhbmxgmrm8wha5idomwctc3shuz8 0 59709 699165 681111 2026-08-27T17:01:07Z InternetArchiveBot 40773 Add 2 books for [[Wikipedia:Verificabilitate]] (20260827)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 699165 wikitext text/x-wiki {{Revision}} {{infobox}} Le '''crucifixion de Jesus''' esseva le morte de Jesus per esser clavate a un crucifixo. Illo occurreva in le Judea del seculo 1, probabilmente in le anno 30 o 33 post Christo. Le evento es describite in le quatro evangelios canonical, menionate in le epistolas del [[Nove Testamento]], e confirmate postea per altere fontes vetule. Le studiosos accepta quasi universalmente le historicitate del crucifixion de Jesus, ben que il non existe consenso super le detalles.<ref name=CambridgeJesus >[[Christopher M. Tuckett]] in ''The Cambridge companion to Jesus'' edited by Markus N. A. Bockmuehl 2001 Cambridge Univ Press {{ISBN|978-0-521-79678-1}} pp.&nbsp;123–124</ref><ref name = "ActJ">{{cite book |last=Funk |first=Robert W. |author2=Jesus Seminar |author-link=Robert W. Funk |title=The acts of Jesus: the search for the authentic deeds of Jesus |year=1998 |publisher=Harper |location=San Francisco |isbn=978-0060629786 |url=https://archive.org/details/actsofjesuswhatd00robe |author2-link=Jesus Seminar }}</ref> Secundo le evangelios canonical, Jesus esseva apprehendite e judicate per le Sanhedrin, e postea condemnate per Pontio Pilato a esser flagellate, e finalmente crucificate per le romano.<ref name=Kostenberger104 >''The Cradle, the Cross, and the Crown: An Introduction to the New Testament'' by [[Andreas J. Köstenberger]], L. Scott Kellum 2009 {{ISBN|978-0-8054-4365-3}} pp.&nbsp;104–108</ref><ref name="Evans, Craig A. 2001 page 316">{{Cite book|last1=Evans|first1=Craig A. |year=2001|title=Jesus and His Contemporaries: Comparative Studies|url=https://archive.org/details/jesushiscontempo0000evan|ISBN=0-391-04118-5|page=[https://archive.org/details/jesushiscontempo0000evan/page/316 316]}}</ref><ref name="Wansbrough, Henry 2004 page 185">{{Cite book|last1=Wansbrough|first1=Henry |year=2004|title=Jesus and the Oral Gospel Tradition|url=https://archive.org/details/jesusoralgospelt0000unse|ISBN=0-567-04090-9|page=[https://archive.org/details/jesusoralgospelt0000unse/page/185 185]}}</ref> Le [[Evangelio secundo Johannes]] presenta su morte como un sacrificio pro le peccato. Jesus esseva spogliate de su vestimentos e offereva un vinagre miscate con myrrha o amaro (probabilmente posca)[9] pro bevere. A Golgotha, ille esseva suspendite inter duo latrones condemnate e, secundo le [[Evangelio secundo Marco]], ille esseva crucificate a le tertie hora (9 de matino), e moriva a le none hora del die (circa 3:00 post meridie). Durante iste tempore, le soldatos affixava un signo al summitate del crucifix que diceva "Jesus de Nazareth, Rege del Judeos" que, secundo le Evangelio de Johannes, esseva scribite in tres linguas ([[Lingua hebree|hebreo]], [[Lingua latin|latino]] e [[Lingua grec|greco]]). Illes dividiva su vestimentos inter se e sorteava pro su tunica sin costuras, secundo le Evangelio de Johannes. Le Evangelio secundo Johannes etiam relata que, post le morte de Jesus, un soldato (nominate in tradition extra-biblic como Longino) perforava su latere con un lance pro certificar que ille esseva morte, e sanguine e aqua gurgitava del plagia. Le [[Biblia]] describe sept statementos que Jesus faceva durante que ille esseva in le crucifixo, assi como varios eventos supernatural que occurreva. Collectivemente nominate le Passione, le suffrimento e morte redemptive de Jesus per crucifixion es le aspectos central del [[theologia christian]] concernente le doctrinas de salvation e expiation. {{Referentias}} [[Categoria:Vita de Jesus Christo in le Nove Testamento]] 7g07k1kfqtphru1o26etwof8cw1ch0v 0 59802 699146 698189 2026-08-27T16:51:29Z InternetArchiveBot 40773 Add 1 book for [[Wikipedia:Verificabilitate]] (20260827)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 699146 wikitext text/x-wiki {{infobox}} Le '''Revolution Industrial''', a vices appellate le '''Prime Revolution Industrial''' in contrasto al subsequente [[Secunde Revolution Industrial]], esseva un periodo transitional del [[economia global]] verso processos de manufactura plus extendite, efficiente e stabile, succedente le [[Secunde Revolution Agricultural]]. Comenciante in [[Grande Britannia]] circa 1760, le Revolution Industrial se habeva expandite a [[Europa continental]] e al [[Statos Unite]] verso 1840.<ref>{{cite web |title=Industrial History of European Countries |url=https://www.erih.net/how-it-started/industrial-history-of-european-countries |access-date=2 June 2021 |website=European Route of Industrial Heritage |publisher=Council of Europe |archive-date=23 June 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210623201807/https://www.erih.net/how-it-started/industrial-history-of-european-countries |url-status=live }}</ref> Iste transition includeva le passaggio de [[methodos de production manual]] a [[machina]]s; nove processos de [[industria chimic|manufactura chimic]] e de [[puddlage (metallurgia)|production de ferro]]; le uso crescente de [[energia hydraulic]] e [[machina a vapor|energia de vapor]]; le developpamento de [[machinas-instrumentos]]; e le ascension del [[mechanisation|systema de fabrica mechanisate]]. Le rendimento augmentava grandemente, e le resultato esseva un augmento sin precedente in le population e le [[crescentia del population]]. Le [[industria textile]] esseva le prime a usar methodos de production moderne,<ref name="David S. Landes 1969">{{cite book |last=Landes |first=David S. |title= The Unbound Prometheus. technological change and industrial development in Western Europe from 1750 to the present |date=1969 |publisher=Press Syndicate of the University of Cambridge |isbn=978-0-521-09418-4}}</ref>{{rp|40}} e le [[textile]]s deveniva le industria dominante in terminos de empleo, valor de rendimento, e [[capital (economia)|capital]] investite.<ref name="David S. Landes 1969"/> Mulite [[innovation|innovationes technologic]] e [[architectura industrial britannic|architectural]] esseva britannic.<ref>{{cite book|title= Reconceptualizing the Industrial Revolution |last1= Horn|first1=Jeff |last2= Rosenband|first2= Leonard|last3= Smith|first3= Merritt|year= 2010|publisher =MIT Press|location=Cambridge MA, London |isbn=978-0-262-51562-7}}</ref><ref>E. Anthony Wrigley, "Reconsidering the Industrial Revolution: England and Wales". ''Journal of Interdisciplinary History'' 49.01 (2018): 9–42.</ref> Verso le medie del seculo 18, Britannia esseva le principal nation commercial,<ref>{{cite book|title= Capitalism: A complete understanding of the nature and value of human economic life|url= https://archive.org/details/capitalismtreati0000reis|last=Reisman|first= George|year= 1998|isbn= 978-0-915463-73-2|publisher =Jameson Books |page=[https://archive.org/details/capitalismtreati0000reis/page/127 127]}}</ref> controlava un imperio commercial global con [[evolution territorial del Imperio Britannic|colonias]] in America del Nord e le Caribe, e habeva hegemonia militar e politic in le [[subcontinente indian]].<ref name="tong">{{cite book |first=Junie T. |last=Tong |year=2016 |title=Finance and Society in 21st Century China: Chinese Culture Versus Western Markets |url=https://books.google.com/books?id=_UQGDAAAQBAJ&pg=PA151 |publisher=CRC Press |page=151 |isbn=978-1-317-13522-7}}</ref><ref name="esposito">{{cite book |editor-first1=John L. |editor-last1=Esposito |editor1-link=John L. Esposito |year=2004 |title=The Islamic World: Past and Present |volume=1: Abba – Hist. |url=https://books.google.com/books?id=KZcohRpc4OsC&pg=PT190 |publisher=Oxford University Press |page=174 |isbn=978-0-19-516520-3 |access-date=30 May 2019 |archive-date=16 January 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230116111739/https://books.google.com/books?id=KZcohRpc4OsC&pg=PT190 |url-status=live }}</ref><ref name="rayB">{{cite book |first=Indrajit |last=Ray |year=2011 |title=Bengal Industries and the British Industrial Revolution (1757–1857) |url=https://books.google.com/books?id=CHOrAgAAQBAJ&pg=PA7 |publisher=Routledge |pages=7–10 |isbn=978-1-136-82552-1 |access-date=30 May 2019 |archive-date=16 January 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230116111751/https://books.google.com/books?id=CHOrAgAAQBAJ&pg=PA7 |url-status=live }}</ref><ref name="David_Landes_1999"> {{cite book |last=Landes |first=David |url=https://archive.org/details/wealthpovertyofn00land_0 |title=The Wealth and Poverty of Nations |publisher=W.W. Norton & Company |year=1999 |isbn=978-0-393-31888-3}}</ref> Le developpamento del commercio e le ascension del affaceres esseva inter le causas major del Revolution Industrial.<ref name="David S. Landes 1969"/>{{rp|15}} Developpamentos in le [[derecto]] facilitava le revolution, tal como decisiones judicial in favor del [[derectos de proprietate]]. Un spirito interprendente e un revolution del consumitor adjutava a ducer le [[industrialisation]].<ref name="Kiely"/> Le Revolution Industrial influentiava quasi omne aspecto del vita. In particular, le revenite medie e le population comenciava a exhibir un crescentia sustenite sin precedente. Le economistas nota que le effecto plus importante esseva que le [[nivello de vita]] pro le majoritate in le [[mundo occidental]] comenciava a augmentar consistentemente pro le prime vice, ben que alteres ha dicite que illo non comenciava a meliorar significativemente usque le seculo 20.<ref name="Lectures on Economic Growth"/><ref name="Feinstein2014"/><ref name="SzreterMooney2014"/> Le [[producto interne brute#PIB per capita|PIB per capita]] esseva largemente stabile ante le Revolution Industrial e le emergentia del economia [[capitalismo|capitalista]] moderne,<ref name="The Industrial Revolution" /> postea on videva un era de [[crescentia economic]] per capita in economias capitalista.<ref name="The Industrial Revolution ''Past and Future''" /> Historicos economic concorda que le initio del Revolution Industrial es le evento plus importante in le [[historia human]], comparabile solmente al [[Revolution Neolitic|adoption del agricultura]] con respecto al progresso material.<ref>{{cite journal |last1=North |first1=Douglass C. |last2=Thomas |first2=Robert Paul |date=May 1977 |title=The First Economic Revolution |url=https://archive.org/details/economic-history-review_1977-05_30_2/page/229 |journal=The Economic History Review |volume=30 | issue=2 |pages=229–230 |doi=10.2307/2595144 |jstor=2595144 |issn = 0013-0117 }}</ref> Le initio e fin precise del Revolution Industrial es debattite inter historicos, como lo es le rhythmo del cambios economic e [[cambio social|social]].<ref name="revolution"/><ref name="google1"/><ref name="lorenzen"/> Secundo le professor del [[Universitate de Cambridge]] Leigh Shaw-Taylor, Britannia jam se industrialisava in le seculo 17.<ref>{{Cite news |title=Industrial Revolution began in 17th not 18th century, say academics |last=Hall |first=Rachel |date=5 April 2024 |work=The Guardian |url= https://www.theguardian.com/education/2024/apr/05/industrial-revolution-began-in-17th-not-18th-century-say-academics |access-date=15 April 2024}}</ref><ref>{{Cite news |last=Simpson |first=Craig |date=2024-04-05 |title=Industrial Revolution started in 17th century, historians suggest |url=https://www.telegraph.co.uk/news/2024/04/05/industrial-revolution-start-17th-century-historians-suggest/ |access-date=2024-04-05 |work=The Telegraph |language=en-GB |issn=0307-1235 |archive-date=5 April 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240405071731/https://www.telegraph.co.uk/news/2024/04/05/industrial-revolution-start-17th-century-historians-suggest/ |url-status=live }}</ref> [[Eric Hobsbawm]] susteneva que le Revolution Industrial comenciava in Britannia in le annos 1780 e non esseva plenmente sentite usque le annos 1830,<ref name="revolution"/> durante que [[T. S. Ashton]] susteneva que illo occurreva inter 1760 e 1830.<ref name="google1"/> Un adoption rapide del filatura textile mechanisate occurreva in Britannia in le annos 1780,<ref name="Gupta">{{cite web|last1=Gupta|first1=Bishnupriya|title=Cotton Textiles and the Great Divergence: Lancashire, India and Shifting Competitive Advantage, 1600–1850|url=http://www.iisg.nl/hpw/papers/broadberry-gupta.pdf|website=International Institute of Social History|publisher=Department of Economics, University of Warwick|access-date=5 December 2016|archive-date=11 October 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211011065834/http://www.iisg.nl/hpw/papers/broadberry-gupta.pdf|url-status=live}}</ref> e alte tassas de crescentia in energia de [[vapor]] e production de ferro occurreva post 1800. Le production textile mechanisate se expandeva de Britannia a Europa continental e al Statos Unite in le prime parte del seculo 19.<ref name="David S. Landes 1969"/> Un recession occurreva ab le fin del annos 1830 quando le adoption del prime innovationes del Revolution Industrial, tal como le filatura e texidura mechanisate, se rallentava a mesura que le mercatos maturava malgrado le adoption crescente de locomotivas, vapores, e le [[fusion]] de ferro per [[insufflation calide]]. Nove technologias tal como le [[telegrapho electric]], amplemente introducite in le annos 1840 [[telegraphia electric in le Regno Unite|in le RU]] e le Statos Unite, non esseva sufficiente pro ducer alte tassas de crescentia. Un crescentia rapide occurreva novemente post 1870, surgente de nove innovationes in le [[Secunde Revolution Industrial]]. Istos includeva processos de [[processo Bessemer|fabrication de aciero]], [[production in massa]], [[linea de montage|lineas de montage]], systemas de [[rete electric]], manufactura a grande scala de machinas-instrumentos, e le uso de machineria avantiate in fabricas propellite per vapor.<ref name="David S. Landes 1969" /><ref>{{cite book |title=The Transportation Revolution, 1815–1860 |last=Taylor |first= George Rogers |isbn= 978-0-87332-101-3|year=1951 |publisher=M.E. Sharpe }}</ref><ref name="Roe1916" /><ref name="Hunter_1985" /> {{Referentias}} [[Categoria:Revolution Industrial]] c8v2khumh664fq27z6zhdf52b7x1wl2 0 59840 699194 698247 2026-08-27T17:36:16Z InternetArchiveBot 40773 Add 15 books for [[Wikipedia:Verificabilitate]] (20260827)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 699194 wikitext text/x-wiki {{Revision}} {{Historia de India}} Le humanos anatomicamente moderne arrivava pro le prime vice al subcontinente indian inter 73.000 e 55.000 annos retro. Le plus ancian restos human cognoscite in Asia del Sud data a circa 30.000 annos retro. Le vita sedentari comenciava in Asia del Sud circa 7000 a.Chr.; per 4500 a.Chr., le vita fixate se habeva expandite, e gradualmente evolveva in le Civilisation del Valle del Indo, un del tres cuna de civilisation del Mundo Antique, que prosperava inter 2500 e 1900 a.Chr. in le hodierne Pakistan e nord-occidente de India. Al comenciamento del secunde millennio a.Chr., siccitate persistente causava le dispersion del population del Valle del Indo ab le grande centros urban verso villages. Tribus indo-aryan migrava ab Asia Central al Punjab in plure ondas. Le Periodo Vedic (1500–500 a.Chr.) esseva marcate per le composition de lor collectiones de hymnos (Vedas). Le structura social esseva stratificate in maniera flexibile per le systema de varna, que plus tarde se incorporava al systema actual de jāti. Le indo-aryanos, pastoral e nomade, se expandeva ab le Punjab verso le plano gangetic. Circa 600 a.Chr., un nove cultura interregional emergeva; parve principatos (janapadas) se consolidava in plus grande statos (mahajanapadas). Le secunde urbanisation occurreva, accompaniate per le ascesa de nove movimentos ascetic e conceptos religiose, includente Jainismo e Buddhismo. Le ultime se syncretisava con culturas religiose pre-existente, dando origine a Hinduismo. Chandragupta Maurya abatteva le Imperio Nanda e instaurava le prime grande imperio del India antique, le Imperio Maurya. Le rege Ashoka del Mauryas es ben recognoscite pro le violente Guerra de Kalinga, su acceptation historic de Buddhismo, e su effortios pro diffunder non-violentia e pace. Le Imperio Maurya collabava in 185 a.Chr., quando le imperator Brihadratha esseva assassinate per su general Pushyamitra Shunga, qui fundava le Imperio Shunga in le nord e nord-oriente del subcontinente. Simultanemente, le Regno Greco-Bactrian occupava le nord-occidente e creava le Regno Indo-Greco. Plure partes de India esseva regite per dynastias varie, inter illos le Imperio Gupta (seculos IV–VI EC). Iste periodo, marcate per un resurgentia religiose e intellectual hindu, es cognoscite como le Etate Classic o Etate Auree de India. Aspectos de civilisation, administration, cultura e religione indian se diffundeva a multo de Asia, producendo regnos indianisate e formante le notion de Grande India. Le evento plus significative inter le seculos VII e XI esseva le lucta tripartite pro Kannauj. In le sud de India, plure potentias imperial emergite ab le medio del quinto seculo; le dynastia Chola conquireva le sud de India in le seculo XI. Durante le periodo medieval precoce, le mathematica indian — includente le numeros hindu — influentiava le mathematica e astronomia del mundo arabic, e con illo nasceva le systema numeric hindu-arabic. Le conquestas islamic attingeva partes limitate de Afghanistan moderne e Sindh ja in le seculo VIII, sequite per le invasiones de Mahmud de Ghazni. Le Sultanato de Delhi, fundate in 1206 per turcos de Asia Central, regiva grande partes del nord de India in le seculo XIV, governate per dynastias turcic e afghan, inter illos le Tughlaq. Le imperio declinava verso le fin del seculo XIV post le invasiones de Timur, e emergeva nove sultanatos — Malwa, Gujarat, e Bahmani (iste ultime se divideva in 1518 in le cinque sultanatos del Deccan). Le ric Sultanato de Bengal emergeva etiam como un major potentia, durante plus que tres seculos. In le mesme periodo, forte regnos hindu como le Imperio Vijayanagara e le statos Rajput sub le Regno de Mewar exerceva rolos significative in le scena cultural e politic de India. Le periodo moderne precoce comenciava in le seculo XVI, quando le Imperio Mughal conquireva le major parte del subcontinente, initiate le proto-industrialisation e deveniente le plus grande potentia economic e manufacturari del mundo. Le Mughals declinava gradualmente in le seculo XVIII, principalmente a causa del crescentia potentia del Marathas e de numerose invasiones afghan. Le Compania del Indie Oriental Britannic, agente como un potentia quasi-soveran pro le governamento britannic, acquireva controlo de vaste territorios inter le medio del seculo XVIII e le medio del XIX. Su politicas portava al Rebellion Indian de 1857. Postea, India esseva regite directemente per le Corona Britannic como le Raj Britannic. Post le Prime Guerra Mundial, un lucta national pro independentia esseva lanceate per le Congresso National Indian sub Mahatma Gandhi. Plus tarde, le Liga Islamic Pan-Indian advocava pro un stato separate a majoritate musulman. In augusto 1947, le Imperio Britannic Indian esseva partitionate in le Dominio de India e le Dominio de Pakistan, ambes obtenente lor independentia. == Era prehistorical (ante circa 3300 a.Chr.) == === Paleolithic === Le expansion del hominides ab Africa es estimate haber attingite le subcontinente indian circa duo milliones de annos retro, e possibilemente ja usque a 2,2 milliones de annos retro.[26][27][28] Iste datation es basate super le presentia cognoscite de Homo erectus in Indonesia per 1,8 milliones de annos retro e in Asia Oriental per 1,36 milliones de annos retro, assi como le discoperta de instrumentos de petra a Riwat in Pakistan.[27][29] Ben que certe discopertas plus ancian ha essite clamate, le datas proponite, basate super le datation de sedimentos fluvial, non ha essite verificate independentemente.[28][30] Le plus ancian fossiles hominides del subcontinente indian es illos de Homo erectus o Homo heidelbergensis, del Valle de Narmada in India central, e es datate a circa medie million de annos retro.[27][30] Fossiles plus ancian ha essite clamate, ma es considerate non digne de fide.[30] Revisiones del evidentia archeologic ha suggerite que le occupation del subcontinente per homininos esseva sporadic usque a circa 700.000 annos retro, e esseva largemente diffundite geographicamente per circa 250.000 annos retro.[30][28] Secundo un demographo historic de Asia del Sud, Tim Dyson: {{Citation|Le humanos moderne—Homo sapiens—originava in Africa. Postea, intermittentemente, a un momento inter 60.000 e 80.000 annos retro, parve gruppos de illes comenciava entrar in le nord-occidente del subcontinente indian. Il pare probabile que initialmente illes veniva per le costa. Il es virtualmente certe que Homo sapiens esseva presente in le subcontinente 55.000 annos retro, mesmo si le plus ancian fossiles trovate de illes data solmente a circa 30.000 annos retro.[31]}} Secundo Michael D. Petraglia e Bridget Allchin: {{Citation|Datos del chromosoma-Y e del mtDNA supporta le colonisation de Asia del Sud per humanos moderne originante ab Africa. ... Le datas de coalescentia pro le majoritate del populationes non-europee varia inter circa 73–55 millennios retro.[32]}} Le historico de Asia del Sud, Michael H. Fisher, declara: {{Citation|Studios estima que le prime expansion succedose del extension de Homo sapiens foras de Africa e trans le Peninsula Arabic occurreva ab tanto tosto como 80.000 annos retro usque tanto tarde como 40.000 annos retro, ben que pote haber essite emigrationes non successful anterioremente. Alcunos de lor descendentes extendeva le extension human semper plus longe in cata generation, diffundente se in cata terra habitabile que illes incontrava. Un canal human esseva le terras costal calide e productive del Golfo Persic e del Oceano Indian septentrional. Eventualmente, varie bandos entrava in India inter 75.000 e 35.000 annos retro.[33]}} Evidentia archeologic ha essite interpretate como suggestion del presentia de humanos anatomicamente moderne in le subcontinente indian inter 78.000–74.000 annos retro,[34] ben que iste interpretation es disputate.[35][36] Le occupation de Asia del Sud per humanos moderne, initialmente in formas variate de isolation como cacciatores-collectores, lo ha convertite in un region de grande diversitate, secundari solmente a Africa in diversitate genetic human.[37] Secundo Tim Dyson: {{Citation|Le recerca genetic ha contribuite al cognoscentia del prehistoria del populos del subcontinente in altere respectos. In particular, le nivello de diversitate genetic in le region es extrememente elevate. De facto, solmente le population de Africa es geneticamente plus diverse. Relate a isto, il ha forte evidentia de eventos de “fundatores” in le subcontinente. Isto significa circumstantias ubi un subgruppo—tal como un tribo—deriva de un numero minime de individuos “original”. In plus, comparate con le majoritate del regiones mundial, le populos del subcontinente es relativemente distincte per haber practicate nivellos comparativemente elevate de endogamia.[37]}} === Neolithic === Le vita sedentari emergite in le subcontinente sur le margines occidental del alluvion del Fluvio Indo circa 9.000 annos retro, evolvente gradualmente in le Civilisation del Valle del Indo del tertie millennio a.Chr..[2][39] Secundo Tim Dyson: {{Citation|“Per 7.000 annos retro, le agricultura esseva firmemente establite in Baluchistan... [e] se diffundeva lentemente verso oriente in le valle del Indo.”}} Michael Fisher adde:[40] {{Citation|Le plus ancian exemplo discoperite ... de un societate agricole ben establite e sedentari es a Mehrgarh in le colles inter le Passo Bolan e le planicie del Indo (hodie in Pakistan) (vide Mappa 3.1). Ab tanto tosto como 7000 a.Chr., communitates ibi comenciava investir labor crescite in preparar le terra e in eliger, plantar, curar e recoltar particular plantas producente cereales. Illes etiam domesticava animales, includente ove, capras, porcos e boves (tanto zebu gibbone [Bos indicus] como non gibbone [Bos taurus]). Castrar boves, per exemplo, les transformava de fontes principalmente de carne a animales domestic de trahimento.[40]}} == Etate del Bronzo (circa 3300 – 1800 a.Chr.) == === Civilisation del Valle del Indo === Le Etate del Bronzo in le subcontinente indian comenciava circa 3300 a.Chr.. Le region del Valle del Indo esseva un del tres prime berços de civilisation in le Mundo Antique; le Civilisation del Valle del Indo esseva le plus expansive,[3] e a su apice poteva haber habite plus de cinque milliones de personas.[4] Le civilisation esseva primarimente centrate in le Pakistan moderne, in le basin del fluvio Indo, e secundarimente in le basin del fluvio Ghaggar-Hakra. Le civilisation matur del Indo prosperava ab circa 2600 usque a 1900 a.Chr., marcante le initio del civilisation urban in le subcontinente indian. Illo includeva citates tal como Harappa, Ganweriwal e Mohenjo-daro in le Pakistan moderne, e Dholavira, Kalibangan, Rakhigarhi e Lothal in le India moderne. [[File:Mohenjo-daro.jpg|thumb|Mohenjo-daro (un del plus grande citates del Indo). Vista del Grande Bano del sito, monstrante le disposition urban circumjacente.]] [[File:DHOLAVIRA SITE (24).jpg|thumb|right|Dholavira, un citate del Civilisation del Valle del Indo, con scalas a gradines pro attinger le nivello de aqua in reservatorios construite artificialmente.[41] <ref>{{Cite journal|author=Shuichi Takezawa|journal=Journal of Architecture and Building Science|volume=117|issue=1492|date=August 2002|page=24|url=http://news-sv.aij.or.jp/jabs/s1/jabs0208-019.pdf|title=Stepwells – Cosmology of Subterranean Architecture As Seen in Adalaj|access-date=18 November 2009}}</ref>]] [[File:The drainage system at Lothal 2.JPG|thumb|right|Restos archeologic de un sistema de escolamento del un lavatorio in Lothal.]] Le habitantes del ancian valle del fluvio Indo, le Harappanos, disveloppava nove technicas in metallurgia e artefactos manual, e produceva cupro, bronze, plumbum e stannio.[42] Le civilisation es notate pro su citates construite in ladrillos, e su systemas de evacuation al long de stratas, e on pensa que illo habeva alcun forma de organisation municipal. Le civilisation disveloppava etiam un scriptura del Indo, le plus ancian del scripturas indian antique, que es actualmente non decipherate.[43] Isto es le motivo proque le lingua harappana non es attestate directemente, e su affiliation resta incert.[44] [[File:Indus script.jpg|thumb|upright=1.2|Tres sigillos con su impressiones monstrante characteres del scriptura del Indo insimul con animales: unicornio (a sinistra), tauro (al centro) e elephante (a dextra); al Museo Guimet.]] Post le collapso del Civilisation del Valle del Indo, le habitantes emigrava ab le valles fluvial del Indo e del Ghaggar-Hakra verso le pede-montanias himalaian del basin del Ganga-Yamuna.[45] === Cultura de ceramica colorate de ocre === Durante le secunde millennio aEC, le Cultura del Ceramica colorate de ocre esseva presente in le region Doab inter le Ganga e le Yamuna. Illes esseva asentamentos rural con agricultura e chasse. Illes usava instrumentos de cupro, tal como hachas, hastas, flechas e spadas, e habeva animales domestic.[47] == Etate del Ferro (circa 1800 – 200 aEC) == === Periodo vedic (circa 1500 – 600 aEC) === Comenciante circa 1900 aEC, tribos indo-aryan se moveva in le Punjab ab Asia Central in plure ondas de migration.[48][49] Le periodo vedic es le tempore quando le Vedas esseva componite, collectiones de hymnos liturgic del populo indo-aryan. Le cultura vedic esseva localisate in un parte del nord-occidente de India, durante que altere partes de India habeva identitates cultural distincte. Plure regiones del subcontinente indian transiva ab le Chalcolithico al Etate del Ferro in iste periodo.[50] Le cultura vedic es describite in le textos del Vedas, ancora sacre pro le hindus, que esseva componite oralmente e transmittite in sanscrito vedic. Le Vedas es inter le plus ancian textos existente in India.[51] Le periodo vedic, que durava ab circa 1500 usque a 500 aEC,[52][53] contribuiva al fundation de plure aspectos cultural del subcontinente indian. ==== Societate vedic ==== Historicos ha analysate le Vedas pro postular un cultura vedic in le Punjab e in le alte Planicie Gangetic.[50] Le arbore Peepal e le vacca ja esseva sanctificate al tempore del Atharva Veda.[55] Multe del conceptos del philosophia indian elaborate plus tarde, como dharma, tracia lor radices a antecedentes vedic.[56] Le societate vedic primeve es describite in le Rigveda, le plus ancian texto vedic, que se crede haber essite compilate durante le secunde millennio aEC,[57][58] in le region nord-occidental del subcontinente indian.[59] A iste tempore, le societate aryan consisteva majormente de gruppos tribal e pastoral, distincte del civilisation urban harappan que habeva essite abandonate.[60] Le presentia indo-aryan primeve probabilemente corresponde, in parte, al Cultura del Ceramica colorate de ocre in contextos archaeologic.[61][62] Al fin del periodo rigvedic, le societate aryan se expandiva ab le region nord-occidental del subcontinente indian verso le planicie occidental del Ganges. Illo deveniva sempre plus agricole e esseva socialmente organisate circa le hierarchia del quatro varnas, o classes social.[63] Iste structura social se characterisava per le exclusion de alcunes del populos indigene per marcar lor occupationes como impure.[64] Durante iste periodo, multe del previe parve unitates tribal e principatos comenciava coalescer in Janapadas (politias monarchic de nivello estatal).[65] ==== Epicas sanskrit ==== Le epopeas sanscrit Ramayana e Mahabharata esseva componite durante iste periodo.[66] Le Mahabharata remane le plus longe poema unic in le mundo.[67] Historicos postulava anteriormente un “etate epic” como le ambiente de iste duo epopeas, ma hodie illes recognosce que le textos passava per multiple stadios de developpamento durante seculos.[68] Le textos existente de iste epopeas se crede pertiner al etate post-vedic, inter circa 400 aEC e 400 EC.[68][69] ==== Janapadas ==== Le Etate del Ferro in le subcontinente indian, ab circa 1200 aEC usque al 6te seculo aEC, es definite per le ascension del Janapadas, que esseva regiones, republicas e regnos—notabilmente le regnos del ferro de Kuru, Panchala, Kosala e Videha.[70][71] Le Regno de Kuru (circa 1200–450 aEC) esseva le prime societate de nivello estatal del periodo vedic, correspondente al initio del Etate del Ferro in India nord-occidental, circa 1200–800 aEC,[72] assi como al composition del Atharvaveda.[73] Le stato de Kuru organisava le hymnos vedic in collectiones e disveloppava le ritual śrauta pro mantener le ordine social.[73] Duo figuras clave del stato de Kuru esseva le rege Parikshit e su successore Janamejaya, qui transformava iste regno in le potentia politic, social e cultural dominante de India septentrional.[73] Quando le regno de Kuru declinava, le centro del cultura vedic se transferiva a lor vicinos oriental, le regno de Panchala.[73] Le cultura archaeologic PGW (Painted Grey Ware), que prosperava in le regiones de Haryana e Uttar Pradesh occidental in India nord-oriental ab circa 1100 aEC usque a 600 aEC,[61] se crede corresponder al regnos de Kuru e Panchala.[73][74] Durante le Periodo Vedic Tardive, le regno de Videha emergeva como un nove centro de cultura vedic, situate ancora plus a oriente (in lo que hodie es Nepal e le stato de Bihar);[62] illo attingeva su prominentia sub le rege Janaka, cuje corteva dava patronato a sages e philosophos brahmin como Yajnavalkya, Aruni e Gārgī Vāchaknavī.[75] Le parte posterior de iste periodo correspondeva al consolidation de statos e regnos sempre plus grande, appellate Mahajanapadas, trans India septentrional. === Secunde urbanisation (circa 600 – 200 aEC) === Le periodo inter 800 e 200 aEC vide le formation del movimento Śramaṇa, del qual le jainismo e le buddhismo originava. Le prime Upanishads esseva scribite durante iste periodo. Post 500 aEC, le assi-dicite "secunde urbanisation"[nota 1] comenciava, con nove installationes urban emergente in le planitie del Gange. Le fundationes pro iste "secunde urbanisation" esseva ponite ante 600 aEC, in le cultura del Ceramica Gris Picturate (PGW) del Ghaggar-Hakra e del alte planitie del Gange; ben que le major parte del sitos PGW esseva parve villages agricole, "alcun dezenas" de sitos PGW finalmente emergeva como installationes relativemente grande que pote esser characterisate como citates, le plus grande del qual esseva fortificate per fossatos o fossas e terraplenos facite de terra amassate con palissadas de ligno. Le planitie central del Gange, ubi Magadha ganiava prominentia, formante le base del Imperio Maurya, esseva un area cultural distincte, con nove statos emergente post 500 aEC. Illo esseva influentiate per le cultura vedic, ma differeva marcatemente del region Kuru-Panchala. Illo "esseva le area del prime cultivation cognoscite de riz in le Asia del Sud, e per 1800 aEC esseva le loco de un population neolitic avantiate associate con le sitos de Chirand e Chechar". In iste region, le movimentos Śramaṇic floresceva, e le jainismo e le buddhismo originava. ==== Buddhismo e jainismo ==== Le periodo inter 800 a.C. e 400 a.C. vide le composition del plus ancian Upanishads, que forma le base theoretic del hinduismo classic, e que es etiam cognoscite como le Vedanta (conclusion del Vedas). Le crescenti urbanisation de India in le septime e sexte seculos a.C. portava al apparition de nove movimentos ascetic o "Śramaṇa", que contestava le orthodoxia del rituales. Mahavira (ca. 599–527 a.C.), propugnator del jainismo, e Gautama Buddha (ca. 563–483 a.C.), fundator del buddhismo, esseva le plus eminente figuras de iste movimento. Le Śramaṇa generava le concepto del ciclo de nascentia e morte, le concepto de samsara, e le concepto de liberation. Buddha trovava un Via Medie que mitigava le ascetismo extrem trovate in le religiones Śramaṇa. Circa le mesme tempore, Mahavira (le 24e Tirthankara in jainismo) propagava un theologia que postea deveniva jainismo. Totevia, le orthodoxia jainista crede que le doctrinas del Tirthankaras precedeva omne tempore cognoscite, e studiosos crede que Parshvanatha (ca. 872–772 a.C.), considerate como le 23e Tirthankara, esseva un figura historic. On crede que le Vedas documentava alcun Tirthankaras e un ordine ascetic simile al movimento Śramaṇa. ==== Mahajanapadas ==== Le periodo ab circa 600 a.C. usque circa 300 a.C. esseva marcate per le ascension del Mahajanapadas, dece-sex regnos potente e republicas oligarchic in un banda que se extendeva ab Gandhara in le nord-occidente usque a Bengal in le parte oriental del subcontinente indian — includente partes del region trans-Vindhya. Textos buddhista ancian, como le Aṅguttara Nikāya, face frequente referentia a iste dece-sex grande regnos e republicas — Anga, Assaka, Avanti, Chedi, Gandhara, Kashi, Kamboja, Kosala, Kuru, Magadha, Malla, Matsya (o Machcha), Panchala, Surasena, Vṛji, e Vatsa. Iste periodo videva le secunde major ascension de urbanismo in India post le civilisation del Valle de Indo. Le prime “republicas” o gaṇasaṅgha, como le Shakyas, Koliyas, Mallakas, e Licchavis, habeva governamentos republican. Le gaṇasaṅghas, como le Mallakas, con centro in le citate de Kusinagara, e le Liga Vajji, con centro in le citate de Vaishali, existeva ja in le sexte seculo a.C. e persisteva in alcun areas usque al quarte seculo p.C. Le plus famose clan inter le clans confederate dominante del Vajji Mahajanapada esseva le Licchavis. Iste periodo corresponde, in un contexto archaeologic, al cultura del Northern Black Polished Ware. Focalisate specialmente in le plano del Ganges Central ma etiam expandente se trans vaste areas del subcontinente indian septentrional e central, iste cultura se characterisava per le emergentia de grande citates con fortificationes massives, un augmento significative del population, major stratification social, rete de commercio extensive, construction de architectura public e canales de aqua, industrias de artesanato specialisate, un systema de pesos, monetas signate per punctos, e le introduction del scriptura in forma del alphabeto Brahmi e Kharosthi. Le lingua del nobilitate in ille tempore esseva le sanscrito, durante que le linguas del population general del India septentrional es referite como Prakritos. Multes del dece-sex regnos habeva se fusionate in quatro majorios al tempore de Gautama Buddha. Iste quatro esseva Vatsa, Avanti, Kosala, e Magadha. ==== Dynastias Maghada temporan ==== Magadha formava un del dece-sex Mahajanapadas (sanskrito: “Grande Regnos”) in India ancian. Le nucleo del regno esseva le region de Bihar al sud del Ganges; su prime capital esseva Rajagriha (moderne Rajgir) e postea Pataliputra (moderne Patna). Magadha se expandava a includer la major parte de Bihar e Bengal con le conquista de Licchavi e Anga respectivemente, sequite per grande partes de Uttar Pradesh oriental e Orissa. Le regno ancian de Magadha es frequentemente mentionate in textos jainista e buddhista. Illo es etiam mentionate in le Ramayana, le Mahabharata e le Puranas. Le plus ancian referentia al populos de Magadha appare in le Atharva-Veda, ubi illes es listate insimul con le Angas, Gandharis, e Mujavats. Magadha habeva un rolo importante in le disveloppamento del jainismo e del buddhismo. Communitates republican (como le communitate de Rajakumara) esseva integrate in le regno de Magadha. Le villages habeva lor proprie assemblate sub lor chefes local, appellate Gramakas. Lor administrationes esseva dividite in functiones executive, judicial, e militar. Fontes ancian, del Canon Pāli buddhista, del Agamas jainista e del Puranas hindu, mentiona que Magadha esseva regite per le dynastia Pradyota e le dynastia Haryanka (ca. 544–413 a.C.) durante circa 200 annos, ca. 600–413 a.C. Rege Bimbisara del dynastia Haryanka conduceva un politica active e expansionista, conquistante Anga in lo que hodie es Bihar oriental e Bengal Occidental. Rege Bimbisara esseva depellite e occidite per su filio, Principe Ajatashatru, qui continuava le politica expansionista de Magadha. Durante iste periodo, Gautama Buddha, le fundator del buddhismo, viveva grande parte de su vita in le regno de Magadha. Ille attingeva illumination in Bodh Gaya, dava su prime sermone in Sarnath e le prime concilio buddhista esseva tenite in Rajagriha. Le dynastia Haryanka esseva depellite per le dynastia Shaishunaga (ca. 413–345 a.C.). Le ultime rege Shishunaga, Kalasoka, esseva assassinate per Mahapadma Nanda in 345 a.C., le prime del assi appellate Novem Nandas (Mahapadma Nanda e su octo filios). ==== Imperio Nanda e campania de Alexandro Magne ==== Le Imperio Nanda (ca. 345–322 a.C.), a su apice, se extendeva ab Bengal in le oriente usque al Punjab in le occidente e tanto sud como le catena Vindhya. Le dynastia Nanda se basava super le fundationes ponite per lor predecessores Haryanka e Shishunaga. Le imperio Nanda habeva construite un exercito immense, consistente de 200.000 infanteros, 20.000 cavalleros, 2.000 carros de guerra e 3.000 elephantes de guerra (secundo le estimationes plus basse). ==== Imperio Maurya ==== Le Imperio Maurya (322–185 a.C.) unificava le major parte del subcontinente indian in un sol stato, e esseva le plus grande imperio que jam existiva in le subcontinente. Al sue extension maxime, le Imperio Maurya se extendeva al nord usque al limites natural del Himalayas e al oriente in lo que hodie es Assam. Al occidente, illo attingeva ultra le Pakistan moderne, usque al montes Hindu Kush in lo que hodie es Afghanistan. Le imperio esseva establite per Chandragupta Maurya con le assistentia de Chanakya (Kautilya) in Magadha (in le moderne Bihar), quando ille depellite le Imperio Nanda. Chandragupta rapidemente expandiva su poter verso le occidente trans India central e occidental, e per 317 a.C. le imperio habeva jam completemente occupate le India nord-occidental. Le Imperio Maurya batteva Seleucus I, fundator del Imperio Seleucida, durante le guerra Seleucida–Maurya, e assi ganava territorio additional a occidente del Fluvio Indo. Le filio de Chandragupta, Bindusara, succedeva al throno circa 297 a.C. Al tempore de su morte circa 272 a.C., un grande parte del subcontinente esseva sub la suzeranitate Maurya. Totevia, le region de Kalinga (circa le moderne Odisha) remaneva foras del controlo Maurya, forsan interferente con le commercio verso le sud. Porta sculptate Maurya de Lomas Rishi, un del Grottas Barabar, circa 250 a.C. Bindusara esseva succedite per Ashoka, cujo regno durava usque a su morte circa 232 a.C. Su campania contra le Kalingas circa 260 a.C., ben que victoriose, causava immense perdas de vita e miseria. Isto induceva Ashoka a repudiar le violentia e subsequente a adopter le buddhismo. Post su morte, le imperio comenciava declinar, e le ultime regnator Maurya, Brihadratha, esseva assassinate per Pushyamitra Shunga pro establir le Imperio Shunga. Sub Chandragupta Maurya e su successores, commercio interne e externe, agricultura, e activitates economic prosperava e se expandava trans India gratias al creation de un systema unic e efficiente de finantias, administration e securitate. Le Mauryas construiva le Grande Strata Troncal, un del plus ancian e longe vias major de Asia, que connecteva le subcontinente indian con Asia Central. Post le Guerra de Kalinga, le Imperio experimentava quasi medie seculo de pace e securitate sub Ashoka. India Maurya etiam frueva un era de harmonia social, transformation religiose, e expansion del cognoscentia scientific. Le adoption del jainismo per Chandragupta favoriva renovation e reformation social e religiose, durante que le adoption del buddhismo per Ashoka es considerate como le fundamento de un regno de pace social e politic e de non-violentia in India. Ashoka patrocinava missiones buddhista trans le Indo-Mediterraneo, in Sri Lanka, Asia del Sud-Est, Asia Occidental, Africa del Nord, e Europa Mediterranee. Le Arthashastra, scribite per Chanakya, e le Edictos de Ashoka es le principal fontes scribite del epocha Maurya. Archaeologicamente, iste periodo pertine al era del Northern Black Polished Ware. Le Imperio Maurya esseva fundate super un economia e societate moderne e efficiente, in le qual le vendita de mercantias esseva strictemente regulata per le governamento. Ben que bancas non existeva in le societate Maurya, le usura esseva costume. Un numero significative de documentos referente al sclavitude es trovate, suggerente su prevalentia. Durante iste periodo, un acier de alte qualitate, appellate acier Wootz, esseva disveloppate in India meridional e postea exportate a China e Arabia. ==== Periodo Sangam ==== Durante le periodo Sangam, le litteratura tamil floriva ab le 3e seculo a.C. usque al 4e seculo p.C. Tres dynastias tamil, cognoscite collectivemente como le Tres Reges Coronate de Tamilakam: le dynastia Chera, le dynastia Chola e le dynastia Pandya, regnava partes del India meridional. Le litteratura Sangam tracta del historia, politica, guerras e cultura del populo tamil de iste periodo. Divergente del scriptores sanskritic, qui esseva majormente brahmines, le autores del Sangam proveniva de classes e fundos social varie e esseva in le major parte non-brahmines. Circa 300 a.C. – 200 p.C., le Pathupattu, un anthologia de dece collectiones de libros de medio extension, considerate como parte del litteratura Sangam, esseva componite; equalmente le composition del octo anthologias poetic Ettuthogai, como etiam le composition del dece-octo obras poetic minor Patiṉeṇkīḻkaṇakku; durante que le Tolkāppiyam, le plus ancian obra grammatical in lingua tamil, esseva elaborate. Etiam durante le periodo Sangam, duo del Cinquante Grande Epicos del Litteratura Tamil esseva componite. Ilango Adigal componeva le Silappatikaram, un obra non-religiose que revolve circa Kannagi; e le Manimekalai, componite per Chithalai Chathanar, es un sequela del Silappatikaram e narra le historia del filia de Kovalan e Madhavi, qui deveniva un bhikkhuni buddhista. == Periodo classic (circa 200 aEC – 650 EC) == Le tempore inter le Imperio Maurya in le 3e seculo a.C. e le fin del Imperio Gupta in le 6e seculo p.C. es referite como le periodo “Classic” de India. Le Imperio Gupta (4e–6e seculo) es considerate como le Etate Auree de India, ben que multe regnos diverse regnava super India in iste seculos. Equalmente, le litteratura Sangam floriva ab le 3e seculo a.C. usque al 3e seculo p.C. in India meridional. Durante iste periodo, on estima que le economia de India esseva le plus grande del mundo, representate inter un tertio e un quarto del ricchessa mundial, ab 1 p.C. usque 1000 p.C. === Prime periodo classic (circa 200 aEC – 320 EC) === ==== Imperio Shunga ==== Le Shungas originava de Magadha e controlava grande areas del subcontinente indian central e oriental ab circa 187 usque 78 a.C. Le dynastia esseva establite per Pushyamitra Shunga, qui depellite le ultime imperator Maurya. Su capital esseva Pataliputra, ma posteriores imperatores, como Bhagabhadra, habeva etiam corte in Vidisha (hodie Besnagar). Pushyamitra Shunga regnava per 36 annos e esseva succedite per su filio Agnimitra. Il habeva dece regnatores Shunga. Totevia, post le morte de Agnimitra, le imperio rapidemente se disintegrava; inscriptiones e monetas indica que grande partes del India septentrional e central consisteva de parve regnos e citates-statos que esseva independente de omne hegemonia Shunga. Le imperio es notate pro su numerose guerras con poteres tanto estrange como indigene. Illes combatteva contra le dynastia Mahameghavahana de Kalinga, le dynastia Satavahana del Deccan, le Indo-Grecos, e forsan le Panchalas e Mitras de Mathura. Artes, education, philosophia, e altere formas de erudition floriva durante iste periodo, includente monumentos architectonic como le Stupa de Bharhut e le renominate Grande Stupa de Sanchi. Le regnatores Shunga adjuvava a establir le tradition del patrocinio regal del erudition e del arte. Le scriptura usate per le imperio esseva un variante del Brahmi e esseva usate pro scriber le lingua sanskrit. Le Imperio Shunga habeva un rolo imperative in le patronato del cultura indian in un periodo quando alcun del plus importante disveloppamentos del pensamento hindu habeva loco. ==== Imperio Satavahana ==== Le Śātavāhanas habeva su base in Amaravati in Andhra Pradesh, assi ben como in Junnar (Pune) e Prathisthan (Paithan) in Maharashtra. Le territorio del imperio comprendeva grande partes del India a partir del prime seculo a.C. Le Sātavāhanas comenciava como vassallos del dynastia Maurya, ma declarava independentia con su declino. Le Sātavāhanas es cognoscite pro lor patronato del hinduismo e del buddhismo, lo que resultava in monumentos buddhista ab Ellora (un sito de patrimonio mundial de UNESCO) usque a Amaravati. Illes esseva inter le prime estados indian que emetteva monetas con le effigie de lor reges. Illes formava un ponte cultural e exerceva un rolo vital in le commercio, assi como in le transferentia de ideas e cultura inter le planitia indo-gangetic e le extremo meridional del India. Illes debeva rivalisar con le Imperio Shunga e postea con le dynastia Kanva de Magadha pro establir lor dominio. Plus tarde, illes habeva un rolo crucial in proteger grande partes del India contra invasores estrange, como le Sakas, Yavanas e Pahlavas. In particular, lor luctas con le Kshatrapas Occidental durava multe tempore. Le reges notabile del dynastia Satavahana, Gautamiputra Satakarni e Sri Yajna Sātakarni, poteva vincer le invasores estrange como le Kshatrapas Occidental e impedir lor expansion. In le tertie seculo d.C., le imperio se divideva in estados plus micre. ==== Comercio e viages a India ==== Le commercio de species in Kerala attirava negotiatores de tote le Mundo Antique a India. Le porto sud-occidental de Muziris in India habeva establite se como un centro major del commercio de species jam desde circa 3000 aEC, secundo documentos sumeric. Negotiatores judaic arrivava a Kochi, Kerala, India jam circa 562 aEC. Le mundo greco-roman se implicava in commercio per le ruta del incenso e le itinerarios inter Roma e India. Durante le 2e seculo aEC, naves grec e indian se incontrava pro commerciare in portos arabic como Aden. Durante le prime millennio, le rutas maritime a India esseva controlate per le indianos e le aethiopes, que deveniva le potentia commercial maritime del Mar Rubie. Negotiatores indianos implicate in le commercio de species portava le cuisine indian a Asia del Sud-Est, ubi mixturas de species e currys deveniva popular inter le habitantes indigene. Le buddhismo entrava in China per le Ruta del Seta durante le 1e o 2e seculo EC. Le institutiones religiose hindu e buddhista de Asia del Sud e Sud-Est deveniva centros de production e commercio, pois que illos accumulava capitale donate per patronos. Illos se dedicava al administration de terras, al artesania, e al commercio. In particular, le buddhismo viagiava insimul con le commercio maritime, promovente le litteratura, le arte, e le uso de moneta. ==== Imperio Kushan ==== Le Imperio Kushan se expandiva desde lo que hodie es Afghanistan verso le nord-occidente del subcontinente indian sub le direction de lor prime imperator, Kujula Kadphises, circa le medietate del 1e seculo EC. Le Kushans esseva possibilemente un tribo parlante tocharic, un del cinque ramos del confederation Yuezhi. Al tempore de su nepote, Kanishka le Grande, le imperio se extendeva pro includer grande partes de Afghanistan, e postea le regiones septentrional del subcontinente indian. Imperator Kanishka esseva un grande patrono del buddhismo; tamen, quando le Kushans se expandiva verso le sud, le deitates de lor monetage posterior reflecteva le nove majoritate hindu. Le historico Vincent Smith diceva re Kanishka: {{Citation|Ille jocava le rolo de un secunde Ashoka in le historia del buddhismo.}} Le imperio connecteva le commercio maritime del Oceano Indian con le commercio del Ruta del Seta trans le valle del Indo, incoragiante commercio a longe distantia, in particular inter China e Roma. Le Kushans portava nove tendentias al arte emergente e florente de Gandhara e Mathura, que attingeva su apice durante le regno kushan. Le periodo de pace sub regno kushan es cognoscite como Pax Kushana. Per le 3e seculo, lor imperio in India se disintegrava, e lor ultime grande imperator cognoscite esseva Vasudeva I. === Periodo classic (circa 320 – 650 EC) === ==== Imperio Gupta ==== Le periodo Gupta esseva notate pro su creativitate cultural, specialmente in litteratura, architectura, sculptura, e pictura. Le era Gupta produceva eruditos como Kalidasa, Aryabhata, Varahamihira, Vishnu Sharma, e Vatsyayana. Iste periodo marcava un puncto de inflexion in le cultura indian: le Guptas executava sacrificios vedic pro legitimar lor regno, ma illos etiam patronava le buddhismo, un alternative al orthodoxia brahmanic. Le expeditiones militar del prime tres reges – Chandragupta I, Samudragupta, e Chandragupta II – portava grande partes de India sub lor dominio. Scientia e administration politic attingeva nove altitudes durante le era Gupta. Forte ligamines commercial etiam faceva del region un centro cultural importante e lo establiva como un base que influentiava regnos e regiones vicin. Le periodo de pace sub regno Gupta es cognoscite como Pax Gupta. Le Guptas posterior resisteva con successo al regnos nord-occidental usque al arrivata del Hunos Alchon, que se establiva in Afghanistan in le prime medietate del 5e seculo EC, con lor capital a Bamiyan. Tamen, grande partes del sud de India, includente Deccan, remaneva in grande parte intacte per iste eventos. ==== Imperio Vākāṭaka ==== Le Imperio Vākāṭaka originava del Deccan in le medio del 3e seculo EC. On crede que lor stato se extendeva ab le marges meridional de Malwa e Gujarat in le nord usque al fluvio Tungabhadra in le sud, e ab le Mar Arabic in le occidente usque al limites de Chhattisgarh in le oriente. Illes esseva le plus importante successores del Satavahanas in le Deccan, contemporaneos del Guptas in le nord de India, e succedite per le dynastia Vishnukundina. Le Vakatakas es notate como patronos del artes, architectura e litteratura. Le viharas e chaityas buddhista excidite in roca del Grottas de Ajanta (Patrimonio del Humanitate UNESCO) esseva construite sub le patronato del imperator Vakataka, Harishena. ==== Regno de Kamarupa ==== Le inscription del columna de Allahabad de Samudragupta (4e seculo) mentiona Kamarupa (Assam Occidental) e Davaka (Assam Central) como regnos de fronteira del Imperio Gupta. Davaka esseva plus tarde absorbite per Kamarupa, que cresceva in un grande regno que se extendeva ab le fluvio Karatoya usque al vicinitates de Sadiya hodierne, e cobria tote le valle del Brahmaputra, Nord Bengal, partes de Bangladesh e, a vices, Purnea e partes de Bengal Occidental. Illo esseva regite per tres dynastias – Varmanas (c. 350–650 EC), dynastia Mlechchha (c. 655–900 EC) e Kamarupa-Palas (c. 900–1100 EC) – ab lor capitales in le moderne Guwahati (Pragjyotishpura), Tezpur (Haruppeswara) e Nord Guwahati (Durjaya). Tote tres dynastias clamava descender de Narakasura. Durante le regno del rege Varman Bhaskar Varman (c. 600–650 EC), le viagiator chinese Xuanzang visitava le region e registrava su viages. Plus tarde, post le debilitamento e disintegration (post le Kamarupa-Palas), le tradition Kamarupa esseva prolongate usque circa 1255 EC per le dynastias Lunar I (c. 1120–1185 EC) e Lunar II (c. 1155–1255 EC). Le regno de Kamarupa finiva in le medio del 13e seculo quando le dynastia Khen sub Sandhya de Kamarupanagara (Nord Guwahati) transferiva su capital a Kamatapur (Nord Bengal) post le invasion del Turcos musulman, e establiva le regno de Kamata. ==== Imperio Pallava ==== Le Pallavas, inter le 4e e le 9e seculos, esseva, insimul con le Guptas del nord, grande patronos del developpamento del sanscrito in le sud del subcontinente indian. Le regno Pallava videva le prime inscriptiones sanscrit in un scriptura appellate Grantha. Le Pallavas precoce habeva differentes connexiones con le paises de Asia del Sud-Est. Illes usava architectura dravidian pro construir importante templos e academias hindu in Mamallapuram, Kanchipuram e altere locos; lor regno videva le emergentia de grande poetas. Le practica de dedicar templos a differente deitates deveniva commun, sequite per un stilo artistic fine de architectura e sculptura de templos secundo le Vastu Shastra. Le Pallavas attingeva le apice de lor potentia durante le regno de Mahendravarman I (571–630 EC) e Narasimhavarman I (630–668 EC) e dominava le regiones telugu e septentrional del region tamil usque al fin del 9e seculo. ==== Imperio Kadamba ==== Le Kadambas originava de Karnataka e esseva fundate per Mayurasharma in 345 EC, que plus tarde monstrava potential de devenir un imperio. Rege Mayurasharma deligeva le exercitos del Pallavas de Kanchi, probabilemente con adjuta de alcun tribos indigene. Le fama Kadamba attingeva su apice durante le regno de Kakusthavarma, un rege notabile con le quales le reges del Dynastia Gupta del nord de India cultivava alliantias matrimonial. Le Kadambas esseva contemporaneos del Dynastia Ganga Occidental, e insimul illes formava le prime regnos indigene que regnava le terra con autonomia absolute. Le dynastia plus tarde continuava regnar como feudatorios de plus grande imperios kannada, le Chalukyas e le Rashtrakutas, durante plus de cinquecentos annos, durante le qual illes se ramificava in minor dynastias (Kadambas de Goa, Kadambas de Halasi e Kadambas de Hangal). ==== Imperio de Harsha ==== Harsha regnava le nord de India inter 606 e 647 EC. Ille esseva filio de Prabhakarvardhana e fratre juvene de Rajyavardhana, membros del dynastia Vardhana que regnava Thanesar (in Haryana hodierne). Post le crollo del Imperio Gupta in le medio del 6e seculo, le nord de India retornava a plus parve republicas e statos monarchic. Le vacuo de potentia resultava in le ascension del Vardhanas de Thanesar, que comenciava unificar le republicas e monarchias ab Punjab usque al India central. Post le morte del patre e fratre de Harsha, representantes del imperio coronava Harsha como imperator in april 606 EC, dando le titulo Maharaja. Al apice, su Imperio cobria grande partes del nord e nord-occidente de India, se extendeva al oriente usque a Kamarupa, e al sud usque al fluvio Narmada; finalmente ille faceva Kannauj (in Uttar Pradesh hodierne) su capital, e regnava usque 647 EC. Le pace e prosperitate que prevaleva rendeva su corte un centro de cosmopolitanismo, attirante eruditos, artistas e visitantes religiose. Durante iste tempore, Harsha se convertiva al buddhismo ab le culto de Surya. Le viagiator chinese Xuanzang visitava le corte de Harsha e scribeva un relato multo favorabile de ille, laudante su justitia e generositate. Su biographia Harshacharita (“Factos de Harsha”), scribite per le poeta sanscrit Banabhatta, describe su association con Thanesar e le palatio con un Dhavalagriha (Mansion Blanc) a duo etages. == Periodo medieval primeve (circa 650 – 1200) == Le India medieval precoce comenciava post le fin del Imperio Gupta in le 6e seculo EC. Iste periodo etiam include le “Etate Classic Tardive” del hinduismo, que initiava post le crollo del Imperio de Harsha in le 7e seculo e terminava in le 13e seculo con le ascension del Sultanato de Delhi in le nord de India; le comenciamento del Kannauj Imperial, que conduceva al lucta tripartite; e le fin del Cholas Posterior con le morte de Rajendra Chola III in 1279 in le sud de India; tamen, certe aspectos del periodo classic continuava usque al cadita del Imperio Vijayanagara in le sud circa le 17e seculo. Del 5e usque al 13e seculo, le sacrificios Śrauta declinava, e le supporto pro Shaivismo, Vaishnavismo e Shaktismo se expandiva in le cortes regal, durante que le supporto pro buddhismo declinava. Le manco de attraction inter le massas rural, que in vice adoptava le hinduismo brahmanic formate in le synthese hindu, e le reduction del supporto economic ab le communitates commercial e le elites regal, esseva factores major in le declino del buddhismo. In le 7e seculo, Kumārila Bhaṭṭa formulava su schola del philosophia Mīmāṃsā e defendeva le position del rituales vedic. Del 8e al 10e seculo, tres dynastias se disputava le controlo del nord de India: le Gurjara-Pratiharas de Malwa, le Palas de Bengal, e le Rashtrakutas del Deccan. Plus tarde, le dynastia Sena assumeva le controlo del Imperio Pala; le Gurjara-Pratiharas se fragmentava in varie statos, notabilemente le Regno de Malwa, le Regno de Bundelkhand, le Regno de Dahala, le Tomaras de Haryana, e le Regno de Sambhar – statos que esseva inter le prime regnos Rajput – durante que le Rashtrakutas esseva annexate per le Chalukyas Occidental. In iste periodo emergeva le dynastia Chaulukya; le Chaulukyas construiva le Templos de Dilwara, le Templo del Sol de Modhera, e Rani ki vav in le stilo de architectura Māru-Gurjara, e lor capital Anhilwara (hodie Patan, Gujarat) esseva una del plus grande citates del subcontinente indian, con un population estimate a circa 100.000 circa le anno 1000. Le Imperio Chola emergeva como un potentia major durante le regnos de Raja Raja Chola I e Rajendra Chola I, que con successo invadeva partes de Asia del Sud-Est e Sri Lanka in le 11e seculo. Lalitaditya Muktapida (r. 724–760) esseva un imperator del dynastia Karkoṭa de Kashmir, que exerceva influentia in le nord-occidente de India ab 625 usque 1003, e que esseva sequite per le dynastia Lohara. Kalhana, in su Rajatarangini, attribueva al rege Lalitaditya un campania militar aggressive in India Septentrional e Asia Central. Le dynastia Hindu Shahi regnava partes de Afghanistan oriental, Pakistan septentrional, e Kashmir ab le medio del 7e seculo usque al initio del 11e seculo. In Odisha, le Imperio Ganga Oriental ascendeva al potentia; illo esseva notate pro le progressos in architectura hindu – specialmente le Templo de Jagannath e le Templo del Sol de Konark – e etiam como patrono del arte e litteratura. === Dynastia Gupta tardive === Le dynastia del Guptas Posterior regnava le region de Magadha in India oriental inter le 6e e 7e seculos EC. Le Guptas Posterior succedeva al Guptas imperial como regentes de Magadha, ma il non ha evidentia que connecte le duo dynastias; illos pare esser duo familias distincte. Illes es appellate Guptas Posterior proque le nomines de lor reges terminava con le suffixo “-gupta”, que illes poterea haber adoptate pro presentar se como le legitime successores del Guptas imperial. === Imperio Chalukya === Le Imperio Chalukya regnava grande partes del India meridional e central inter le 6e e le 12e seculos, como tres dynastias interrelatate ma distincte. Le prime dynastia, cognoscite como le Chalukyas de Badami, regnava ab Vatapi (hodie Badami) desde le medio del 6e seculo. Le Chalukyas de Badami comenciava affirmar lor independentia durante le declino del regno Kadamba de Banavasi, e rapidemente ascendeva al prominentia durante le regno de Pulakeshin II. Le regno del Chalukyas marca un momento fundamental in le historia del India meridional e un etate auree in le historia de Karnataka. Le atmosfera politic in le sud de India cambiava de plus parve regnos a grande imperios con le ascension del Chalukyas de Badami. Un regno basate in India meridional prendeva controlo e consolidava le integre region inter le fluvios Kaveri e Narmada. Le ascension de iste imperio videva le nascentia de un administration efficiente, commercio transmarin e mercatura, e le disveloppamento de un nove stilo de architectura appellate architectura Chalukya. Le dynastia Chalukya regnava partes de India meridional e central ab Badami in Karnataka inter 550 e 750, e de novo ab Kalyani inter 970 e 1190. === Imperio Rashtrakuta === Fundate per Dantidurga circa 753, le Imperio Rashtrakuta regnava ab su capital a Manyakheta durante quasi duo seculos. Al apice, le Rashtrakutas regnava ab le Doab del Gange-Yamuna in le nord usque a Capo Comorin in le sud, un periodo fructuose de realisationes architectonic e litterari. Le prime regentes de iste dynastia esseva hindus, ma le regentes posterior esseva fortemente influentiate per le jainismo. Govinda III e Amoghavarsha esseva le plus famose inter le longe linea de administratores capace producite per iste dynastia. Amoghavarsha esseva etiam un autor e scribiva Kavirajamarga, le prime obra cognoscite in kannada super poetic. Architectura attingeva un puncto culminante in le stilo dravidian, del qual le exemplo le plus excellente se vide in le Templo Kailasanath a Ellora. Alteres contributiones importante es le templo Kashivishvanatha e le templo jain Narayana a Pattadakal in Karnataka. Le viagiator arab Suleiman describeva le Imperio Rashtrakuta como un del quatro grande Imperios del mundo. Le periodo Rashtrakuta marcava le initio del etate auree del mathematica in India meridional. Le grande mathematiciano Mahāvīra del sud de India habeva un enorme influentia super le mathematicianos medieval del sud. Le reges Rashtrakuta etiam patrocinava litteratos in un varietate de linguas. === Imperio Gurjara-Pratihara === Le Gurjara-Pratiharas esseva instrumental in limitar le exercitos arabe que moveva a oriente del fluvio Indo. Nagabhata I superava le exercito arabe sub Junaid e Tamin durante le campanias Umayyad in India. Sub Nagabhata II, le Gurjara-Pratiharas deveniva le dynastia le plus potente in India septentrional. Ille esseva succedite per su filio Ramabhadra, qui regnava brevemente ante esser succedite per su filio, Mihira Bhoja. Sub Bhoja e su successor Mahendrapala I, le Imperio Pratihara attingeva su apice de prosperitate e potentia. Al tempore de Mahendrapala, su territorio se extendeva ab le frontiera de Sindh in le occidente usque a Bihar in le oriente, e ab le Himalayas in le nord usque circa le fluvio Narmada in le sud. Le expansion suscitava un lucta tripartite pro le controlo del subcontinente indian inter le imperios Rashtrakuta e Pala. Al fin del decime seculo, plure vassallos del imperio profitava del debilitate temporari del Gurjara-Pratiharas pro declarar lor independentia — in particular le Regno de Malwa, le Regno de Bundelkhand, le Tomaras de Haryana, le Regno de Sambhar, e le Regno de Dahala. === Dynastia Gahadavala === Le dynastia Gahadavala regnava super partes del estados hodierne de Uttar Pradesh e Bihar durante le seculos XI e XII. Lor capital esseva situate in Varanasi. === Dynastia Karnat === In 1097 d.C., le dynastia Karnat de Mithila emergeva in le region de fronteira inter Bihar e Nepal, e manteneva capitales in Darbhanga e Simraongadh. Le dynastia esseva fundate per Nanyadeva, un comandante militar de origine Karnataka. Sub iste dynastia, le lingua Maithili comenciava a sviluppar se, con le prime obra litterari in Maithili, le Varna Ratnakara, producite in le seculo XIV per Jyotirishwar Thakur. Le Karnats anque faceva incursiones in Nepal. Illes cadeva in 1324 a sequela del invasion de Ghiyasuddin Tughlaq. === Imperio Pala === Le Imperio Pala esseva fundate per Gopala I. Illo esseva regite per un dynastia buddhista ab Bengal. Le Palas reunificava Bengal post le cadita del Regno de Gauda de Shashanka. Le Palas esseva sequitores del escolas Mahayana e Tantric de buddhismo; illes anque patrocinava le Shaivismo e le Vaishnavismo. Le imperio attingeva su apice sub Dharmapala e Devapala. On crede que Dharmapala conquireva Kanauj e extendeva su influentia usque al limites le plus lontan del India in le nord-occidente. Le Imperio Pala pote esser considerate como le etate auree de Bengal. Dharmapala fundava le Vikramashila e reviveva Nalanda, considerate como un del prime grande universitates in le historia registrate. Nalanda attingeva su apice sub le patronato del Imperio Pala. Le Palas anque construiva multe viharas. Illes manteneva proxime ligamines cultural e commercial con le paises del Asia Sud-Oriental e con Tibet. Le commercio maritim addeva grandemente al prosperitate del Imperio Pala. === Cholas === Le Cholas medieval emergite al prominentia durante le medio del nono seculo e establiva le plus grande imperio que le India meridional habeva vidite. Illes unificava con successo le India meridional sub lor dominio e, per lor fortia naval, extendeva lor influentia in le paises del Asia Sud-Oriental, como Srivijaya. Sub Rajaraja Chola I e su successores — Rajendra Chola I, Rajadhiraja Chola, Virarajendra Chola e Kulothunga Chola I — le dynastia deveniva un potentia militar, economic e cultural in Asia del Sud e Asia Sud-Oriental. Le flotta de Rajendra Chola I occupava le costas maritim ab Burma usque a Vietnam, le insulas Andaman e Nicobar, le insulas Lakshadweep (Laccadive), Sumatra, e le Peninsula Malese. Le potentia del nove imperio esseva proclamate al mundo oriental per le expedition al Ganges que Rajendra Chola I emprendite, per le occupation del citates del imperio maritim de Srivijaya in Asia Sud-Oriental, e per le repetite embassadas al China. Illes dominava le affairas politic de Sri Lanka durante plus de duo seculos per repetite invasiones e occupation. Illes habeva etiam contactos commercial continuate con le Arabes e le imperio chinese. Rajaraja Chola I e su filio Rajendra Chola I dava unitate politic a tote le India meridional e establiva le Imperio Chola como un potente maritim respectate. Sub le Cholas, le India meridional attingeva nove apices de excellentia in arte, religion e litteratura. In tote iste sphaeras, le periodo Chola signava le culmination de movimentos que habeva comenciate in un etate anterior sub le Pallavas. Le architectura monumental in forma de majestose templos e le sculptura in petra e bronzo attingeva un subtilitate jammais attingite antea in India. === Imperio Chalukya occidental === Le Imperio Chalukya Occidental regnava super le major parte del Deccan occidental, in India meridional, inter le seculos X e XII. Vast areas inter le fluvio Narmada in le nord e le fluvio Kaveri in le sud cadeva sub le controlo Chalukya. Durante iste periodo, le altere familias dominante del Deccan — le Hoysalas, le Seuna Yadavas de Devagiri, le dynastia Kakatiya e le Kalachuris meridional — esseva subordinates al Chalukyas Occidental e solmente ganiava lor independentia quando le potentia del Chalukya declinava durante le secunde medietate del seculo XII. Le Chalukyas Occidental disveloppava un stilo architectural cognoscite hodie como un stilo transitional, un ligamine inter le stilo del prime dynastia Chalukya e illo del posterior imperio Hoysala. Le major parte de su monumentos se trova in le districtos adjacente al fluvio Tungabhadra in le centro de Karnataka. Exemplos ben cognoscite es le Templo Kasivisvesvara a Lakkundi, le Templo Mallikarjuna a Kuruvatti, le Templo Kallesvara a Bagali, le Templo Siddhesvara a Haveri, e le Templo Mahadeva a Itagi. Isto esseva un periodo importante in le disveloppamento del bellas artes in India meridional, specialmente in litteratura, pois que le reges del Chalukyas Occidental incoragiava scriptores in le lingua native Kannada, e in Sanskrit, como le philosophico e statista Basava e le grande mathematiciano Bhāskara II. == Periodo medieval tardive (circa 1200 – 1526) == Le periodo medieval tardive es characterisate per repetite invasiones per tribos nomadic musulman de Asia Central, per le regno del Sultanato de Delhi, e per le crescentia de altere statos, edificate super le technologia militar del sultanato. === Sultanato de Delhi === Le Sultanato de Delhi esseva un serie de statos islamic successive basate in Delhi, regite per plure dynastias de varie origines. Iste stato dominava grande partes del subcontinente indian ab le seculo XIII usque al initio del seculo XVI. Le sultanato esseva fundate in le seculos XII e XIII per Turcos centro-asiatic, qui invadeva partes del India septentrional e establiva le stato super le possessiones hindu precedente. Le subsequente dynastia Mamluk de Delhi succedite a conquirer vaste areas del India septentrional. Le dynastia Khalji conquireva grande partes del India central, forciava le principal regnos hindu del India meridional a devenir statos vassal. Le sultanato inaugurava un periodo de renascentia cultural in India. Le resultante fusion indo-musulman de culturas lassava monumentos syncretic durabile in architectura, musica, litteratura, religion e vestimento. On pensa que le lingua urdu nasceva durante le periodo del Sultanato de Delhi. Le sultanato esseva le sol stato indo-islamic que enthronisava un del pauc reginas in India: Razia Sultana (r. 1236–1240). Ben que initialmente disruptive proque le potentia passava del elites native indian al elites musulman turc, le Sultanato de Delhi esseva responsabile pro integrar le subcontinente indian in un systema mundial crescente, traheva India in un rete international plus ample, lo que habeva un impacto significative super su cultura e societate. Totevia, le Sultanato de Delhi causava etiam destruction e profanation su larga scala de templos in le subcontinente indian. Le invasion mongol in India esseva repellite con successo per le Sultanato de Delhi durante le regno de Alauddin Khalji. Un factor major in lor successo esseva lor exercito de sclavos turc-mamluk, experte in le mesme stilo de guerra de cavalleria nomadic como le Mongoles. Es possibile que le Imperio Mongol haberea expandite in India si non esseva pro le rolo del Sultanato de Delhi in repeller los. Per repulsar repetitemente le incursiones mongol, le sultanato salvava India del devastation que colpiva Asia occidental e central. Soldatos de ille region e studiosos e administratores fugiente le invasion mongol de Iran immigrava in le subcontinente, creando assi un cultura indo-islamic syncretic in le nord. Un conquistator turco-mongol ab Asia Central, Timur (Tamerlane), attaccava le sultan reinante Nasir-ud-Din Mehmud del dynastia Tughlaq in Delhi. Le exercito del sultan esseva superate le 17 decembre 1398. Timur entrava in Delhi e le citate esseva saccheate, destruite e lassate in ruinas post que le exercito de Timur habeva occidite e pillate durante tres dies e noctes. Ille ordinava que le citate integre sia saccheate excepte le sayyids, le eruditos e le altere musulmanes (como artistas). Es dicite que 100,000 prisioneros de guerra esseva execute in un sol die. Le sultanato suffreva grandemente del saccheamento de Delhi. Ben que reviveva brevemente sub le dynastias Sayyid e Lodi, illo non esseva plus que un ombra de lo que habeva essite. Le regno Lodi in Delhi durava usque al derrota del ultime sultan, Ibrahim Khan Lodi, in 1526 per le forzas de Babur. === Imperio Vijayanagara === Le Imperio de Vijayanagara esseva fundate in 1336 per Harihara I e su fratre Bukka Raya I del dynastia Sangama, que habeva su origine como herede politic del Imperio Hoysala, del Imperio Kakatiya, e del Imperio Pandya. Le imperio se elevava a prominentia como un culmination del tentativas del potentes del India meridional de resister le invasion islamic al fin del 13e seculo. Illo durava usque al anno 1646, ben que su potentia declinava post un major disfacta militar in 1565 per le exercitos combinate del Sultanatos del Deccan. Le imperio prendeva su nomine de su capital, Vijayanagara, cuje ruinas circumfere le moderne Hampi, hodie un Sito de Patrimonio Mundial in Karnataka, India. In le prime duo decennios post le fundation del imperio, Harihara I obteneva controlo super le major parte del territorio al sud del fluvio Tungabhadra e recipiva le titulo de Purvapaschima Samudradhishavara (“dominator del mares oriental e occidental”). Per 1374, Bukka Raya I, successore de Harihara I, habeva vincite le chefato de Arcot, le Reddys de Kondavidu, e le Sultan de Madurai, e habeva obtenite controlo de Goa in le west e del doab Tungabhadra-Krishna in le nord. Harihara II, le secunde filio de Bukka Raya I, consolidava ulteriormente le regno ultra le fluvio Krishna e portava tote le India meridional sub le tutela de Vijayanagara. Le proxime rege, Deva Raya I, emergeva como victoriose contra le Gajapatis de Odisha e initiava importantes obras de fortification e irrigation. Le viagiator italian Niccolò de Conti le describiva como le plus potente regente de India. Deva Raya II succedeva al throno in 1424 e esseva probabilemente le plus capace inter le regentes del dynastia Sangama. Ille reprimeva seniores feudal rebelliose, assi como le Zamorin de Calicut e Quilon in le sud. Ille invadeva le insula de Sri Lanka e deveniva senior super le reges de Birmania in Pegu e Tanasserim. Le Imperatores de Vijayanagara esseva tolerantia de tote religiones e sectas, como monstra le scripturas de visitatores estrange. Le reges usava titulos tal como Gobrahmana Pratipalanacharya (“protector de vaccas e Brahmines”) e Hindurayasuratrana (“defensor del fide hindu”), que testificava lor intention de proteger le hinduismo, e tamen al mesme tempore esseva fortemente islamicate in lor ceremoniales de corte e vestimentos. Le fundatores del imperio, Harihara I e Bukka Raya I, esseva devote Shaivas (adoratores de Shiva), ma faceva donationes al ordine Vaishnava de Sringeri con Vidyaranya como lor sancto patrono, e designava Varaha (un avatar de Vishnu) como lor emblema. Nobiles del regnos timurida del Asia Central veniva etiam a Vijayanagara. Le reges posterior del dynastias Saluva e Tuluva esseva Vaishnava per fide, ma adorava al pede del Senior Virupaksha (Shiva) in Hampi assi como del Senior Venkateshwara (Vishnu) in Tirupati. Un obra sanscrite, Jambavati Kalyanam per Rege Krishnadevaraya, appellava le Senior Virupaksha Karnata Rajya Raksha Mani (“jewel protector del Imperio de Karnata”). Le reges patrocinava le sanctos del ordine dvaita (philosophia del dualismo) de Madhvacharya a Udupi. Le hereditage del imperio include multe monumentos disparse per tote le India meridional, le plus cognoscite del qual es le gruppo a Hampi. Le traditiones anterior de construction de templos in India del Sud se univa in le stilo de architectura Vijayanagara. Le mesclage de omne fides e linguas vernacular inspirava innovation architectonic in le construction de templos hindú. Le mathematica del India meridional prosperava sub le protection del Imperio de Vijayanagara in Kerala. Le mathematician meridional Madhava de Sangamagrama fundava in le 14e seculo le famose Schola Kerala de Astronomia e Mathematica, que produceva multe eminente mathematicos del sud de India, como Parameshvara, Nilakantha Somayaji e Jyeṣṭhadeva. Un administration efficace e un commercio maritim vigorose apportava nove technologias, tal como systemas de gestion de aqua pro irrigation. Le patronato del imperio permitteva que le artes belle e le litteratura attingeva nove apices in Kannada, Telugu, Tamil e Sanscrito, durante que le musica Carnatic evolveva in su forma actual. Vijayanagara entrava in declino post le disfacta in le Battalia de Talikota (1565). Post le morte de Aliya Rama Raya in iste battalia, Tirumala Deva Raya initiava le dynastia Aravidu, transferiva e fundava un nove capital a Penukonda pro replaciar le destruite Hampi, e tentava reconstituir le restos del Imperio de Vijayanagara. Tirumala abdicava in 1572, dividiva le restos de su regno inter su tres filios, e se dedicava a un vita religiose usque a su morte in 1578. Le successores del dynastia Aravidu regnava le region, ma le imperio collabava in 1614, e su ultime restos terminava in 1646, a causa del guerras continuate con le sultanato de Bijapur e alteres. Durante iste periodo, plure regnos in India meridional deveniva independente e se separava de Vijayanagara. Iste includeva le Regno de Mysore, Keladi Nayaka, Nayaks de Madurai, Nayaks de Tanjore, Nayakas de Chitradurga e le Regno Nayak de Gingee – tote illos declarava independentia e exerceva un influentia significative super le historia del India meridional in le seculos sequente. === Altere regnos === Durante duo e medie seculos, ab le medietate del 13e seculo, le politica in India septentrional esseva dominate per le Sultanato de Delhi, e in India meridional per le Imperio de Vijayanagara. Totevia, altere potentes regional etiam esseva presente. Post le cadita del Imperio Pala, le dynastia Chero regnava super grande partes de Uttar Pradesh oriental, Bihar e Jharkhand ab le 12e usque al 18e seculos. Le dynastia Reddy con successo defendeva contra le Sultanato de Delhi e extendeva su regno ab Cuttack in le nord usque a Kanchi in le sud, ante esser eventualmentemente integrate in le imperio expandente de Vijayanagara. In le nord, le regnos Rajput remaneva le potentia dominante in India occidental e central. Le dynastia de Mewar sub Maharana Hammir vincite e capturava Muhammad Tughlaq, con le Bargujars como su principales alliatos. Tughlaq esseva obligate a pagar un enorme ransom e a ceder tote le terras de Mewar. Post iste evento, le Sultanato de Delhi non attaccava Chittor durante plure centos de annos. Le Rajputs re-establiva lor independentia, e statos Rajput esseva create usque in Bengal al est e in Punjab al nord. Le Tomaras se establiva a Gwalior, e Man Singh Tomar reconstruiva le fortification de Gwalior. Durante iste periodo, Mewar emergeva como le principal stato Rajput; Rana Kumbha expandeva su regno al detrimento del Sultanatos de Malwa e Gujarat. Le proxime grande regente Rajput, Rana Sanga de Mewar, deveniva le actor principal in India septentrional. Su objectivos cresceva in extension – ille planeava conquistar Delhi. Ma su disfacta in le Battalia de Khanwa consolidava le nove dynastia Mughal in India. Le dynastia de Mewar sub Maharana Udai Singh II suffereva ulteriore disfactas per le imperator Mughal Akbar, con lor capital Chittor capturate. A causa de isto, Udai Singh II fundava Udaipur, que deveniva le nove capital del regno de Mewar. Su filio, Maharana Pratap de Mewar, resisteva firmemente contra le Mughals. Akbar mandava plure campanias contra ille. Finalmente, ille sobreviveva pro reciper controlo de tote Mewar, excludente solmente le Fortification de Chittor. In le sud, le Sultanato Bahmani in le Deccan, nascite in 1347 de un rebellion contra le dynastia Tughlaq, esseva le principal rival de Vijayanagara, e frequentemente causava difficultates pro illes. A partir de 1490, le governatores del Sultanato Bahmani se revolta, e lor statos independente formava le cinque Sultanatos del Deccan; Ahmadnagar declarava independentia, sequite per Bijapur e Berar in le mesme anno; Golkonda deveniva independente in 1518 e Bidar in 1528. Ben que generalmente rivales, illes se alliava contra le Imperio de Vijayanagara in 1565, debilitante permanentemente Vijayanagara in le Battalia de Talikota. In le est, le Regno Gajapati remaneva un forte potentia regional, associate con un apice in le crescentia del cultura e architectura regional. Sub Kapilendradeva, le Gajapatis deveniva un imperio que se extendeva ab le basse Ganga in le nord usque al Kaveri in le sud. In le nord-est de India, le Regno Ahom esseva un major potentia durante sex seculos; sub le direction de Lachit Borphukan, le Ahoms decisivemente vincite le exercito Mughal in le Battalia de Saraighat durante le conflictos Ahom-Mughal. Plus a oriente, in le India nord-oriental, se trovava le Regno de Manipur, que regnava ab lor sedes de poter in le Fortification de Kangla e disveloppava un cultura Hindu Vaishnavita Gaudiya raffinate. Le Sultanato de Bengal esseva le potentia dominante del delta Ganges–Brahmaputra, con un rete de citates monetari disperse per le region. Illo esseva un monarchia musulman sunnita con elites indo-turc, arabe, abyssinian e bengalese musulman. Le sultanato esseva cognoscite pro su pluralismo religiose, ubi communitates non-musulmane coexisteva pacificamente. Le Sultanato de Bengal habeva un circulo de statos vassal, includente Odisha in le sud-west, Arakan in le sud-est, e Tripura in le est. In le initio del 16e seculo, le Sultanato de Bengal attingeva le apice de su expansion territorial con controlo super Kamrup e Kamata in le nord-est e Jaunpur e Bihar in le west. Illo esseva reputate como un nation mercantile prospere e un del plus forte statos de Asia. Le Sultanato de Bengal esseva describite per visitatores contemporanee europee e chinese como un regno relativamente prospere e “le plus ric pais pro commercia”. Le Sultanato de Bengal lassava un forte hereditage architectonic. Edificios del periodo monstra influentias estrange integrate in un distincte stilo bengalese. Le Sultanato de Bengal esseva etiam le plus grande e prestigiose autoritate inter le statos medieval independente regite per musulmanos in le historia de Bengal. Su declino comenciava con un interregno sub le Imperio Suri, sequite per le conquista Mughal e su disintegration in regnos minor. === Movimento Bhakti e Sikhismo === Le movimento Bhakti se refere al tendentia devotional theistic que emergeva in le hinduismo medieval, e que plus tarde esseva revolutionate in le sikhismo. Illo habeva su origine in le sud de India del septime seculo (hodie partes de Tamil Nadu e Kerala), e se diffundeva verso le nord. A partir del 15e seculo, illo se expandiva super le India oriental e septentrional, attingente su apice inter le 15e e le 17e seculos. * Le movimento Bhakti se disveloppava regionalmente circa differente deos e deas, como in le Vaishnavismo (Vishnu), Shaivismo (Shiva), Shaktismo (deas Shakti), e Smartismo. Le movimento esseva inspirate per multe poetas-sanctos, qui defendeva un large varietate de positiones philosophic, ab le dualismo theistic del Dvaita usque al monismo absolut del Advaita Vedanta. * Le sikhismo es un religion monotheistic e panentheistic basate sur le doctrinas spiritual de Guru Nanak, le prime Guru, e le dece successiv Gurus Sikh. Post le morte del decime Guru, Guru Gobind Singh, le scriptura Sikh, Guru Granth Sahib, deveniva le incarnation literal del Guru eterne e impersonale, ubi le parola del scriptura servi como guida spiritual pro le Sikhs. * Le buddhismo in India prosperava in le regnos himalayense del Regno de Namgyal in Ladakh, le Regno de Sikkim in Sikkim, e le Regno Chutia in Arunachal Pradesh durante le periodo medieval tardive. == Periodo moderne prime (1526 – 1858) == Le periodo moderne initial del historia de India es datate ab 1526 usque a 1858, correspondente al ascension e cadita del Imperio Mughal, que habeva hereditate del Renaissance Timurid. Durante iste etate, le economia de India se expandiva, un pace relative esseva mantenite, e le artes esseva patrocinite. Iste periodo videva le ulteriore disveloppamento del architectura indo-islamic; le crescentia del Marathas e del Sikhs les permitteva regnar super partes significative de India in le dies declinante del imperio Mughal. Con le discoperta del via per le Cabo in le annos 1500, le prime europaeos a arrivar per mar e establir se esseva le portugeses in Goa e Bombay. === Imperio Mughal === In 1526, Babur transpassava le Passo de Khyber e fundava le Imperio Mughal, que a su apice comprehendite grande partes del Asia meridional. Totevia, su filio Humayun esseva battite per le guerrero afghan Sher Shah Suri in 1540, e esseva obligate a retraer se a Kabul. Post le morte de Sher Shah, su filio Islam Shah Suri e su general hindu Hemu Vikramaditya establiva un regno secular in India septentrional ab Delhi usque al anno 1556, quando Akbar (r. 1556–1605), nepote de Babur, vincite Hemu in le Secunde Battalia de Panipat le 6 de novembre 1556 post haber ganiate le Battalia de Delhi. Akbar cercava establir bon relationes con le hindus. Ille declarava Amari o le prohibition de occider animales durante le dies sancte del jainismo. Ille aboliva le taxa jizya pro non-musulmanos. Le emperatores Mughal se maritava con le regias local, se alliava con maharajas local, e tentava fusionar lor cultura turco-persian con le stilos antique de India, creando un cultura indo-persian unic e un architectura indo-saracenica. Akbar se maritava con un princessa Rajput, Mariam-uz-Zamani, e illes habeva un filio, Jahangir (r. 1605–1627). Jahangir continuava le politica de su patre. Le dynastia Mughal regnava super le major parte del subcontinente indian verso 1600. Le regno de Shah Jahan (r. 1628–1658) esseva le etate de aur del architectura Mughal. Ille erigeva numerose monumentos majuscule, le plus famose del qual es le Taj Mahal a Agra. Illo esseva un del plus grande imperios que jam existite in le subcontinente indian, e superava China pro devenir le plus grande potentia economic del mundo, con 24,4% del economia mundial, e le prime position in le industria, producente 25% del production industrial global. Le ascension economic e demographic esseva stimulate per le reformas agrarie Mughal que intensificava le production agricultural, e per un grado relativemente elevate de urbanisation. Le Imperio Mughal attingeva su zenitho de expansion territorial durante le regno de Aurangzeb (r. 1658–1707), sub cuje regno India superava le China Qing como le plus grande economia del mundo. Aurangzeb esseva minus tolerant que su predeccessores: ille reintroduceva le taxa jizya e destruiva plure templos historic, durante que al mesme tempore ille edificava plus templos hindu que ille destruiva, empleava un numero significativemente plus grande de hindus in su bureaucratia imperial que su antecessores, e promoveva administratores secundo lor capacitate plus tosto que lor religione. Totevia, ille es frequentemente culpate pro le erosion del tradition syncretic tolerant de su predeccessores, assi como pro le crescentia de controversia religiose e centralisation. Le Compania Anglese del Indie Oriental suffereva un disfacta in le Guerra Anglo-Mughal. Le Mughals suffereva plure colpos a causa del invasion del Marathas, Rajputs, Jats e Afghans. In 1737, le general Maratha Bajirao del Imperio Maratha invadeva e pillava Delhi. Sub le general Amir Khan Umrao Al Udat, le Emperador Mughal inviava 8.000 soldados pro expeller le 5.000 cavalleros Maratha. Baji Rao facilemente disfaceva le inexperte general Mughal. In 1737, in le ultime disfacta decisive del Imperio Mughal, le comandante supremo del exercito Mughal, Nizam-ul-mulk, esseva battite a Bhopal per le exercito Maratha. Isto in essentia apportava un fin al Imperio Mughal. Al mesme tempore, le Stato de Bharatpur sub le regente Jat Suraj Mal subjuga le guarnition Mughal a Agra e pillava le citate. In 1739, Nader Shah, emperador de Iran, vincite le exercito Mughal in le Battalia de Karnal. Post iste victoria, Nader capturava e saccheava Delhi, portant con se tresores includente le Throno del Pavon. Ahmad Shah Durrani initiava su proprie invasiones como regente del Imperio Durrani, e finalmente saccheava Delhi in 1757. Le regno Mughal esseva ancora plus debilitated per le resistentia constante del indianos native: Banda Singh Bahadur conduceva le Khalsa Sikh contra le oppression religiose Mughal; le Rajas hindus de Bengal, Pratapaditya e Raja Sitaram Ray, se rebellava; e Maharaja Chhatrasal del Rajputs Bundela combatteva le Mughals e fundava le Stato de Panna. Per 1757, le dynastia Mughal esseva reducite a regentes marionetta. Le Vadda Ghalughara occurreva sub le governamento provincial musulman basate in Lahore pro exterminar le Sikhs, con circa 30.000 Sikhs occidite – un offensiva que habeva comenciate sub le Mughals con le Chhota Ghalughara e que durava plure decennios sub su statos successores musulman. === Imperio Maratha === Le regno Maratha esseva fundate e consolidate per Chatrapati Shivaji. Totevia, le credito pro haber facite del Marathas un potentia national formidabile va al Peshwa (prime ministro) Bajirao I. Le historico K.K. Datta scribeva que Bajirao I “pote ben esser considerate como le secunde fundator del Imperio Maratha”. In le initio del 18e seculo, sub le Peshwas, le Marathas consolidava lor dominio e regnava super grande partes del Asia meridional. Le Marathas es in grande parte attribuite pro haber ponite fin al regno Mughal in India. In 1737, le Marathas vincite un exercito Mughal in lor capital, in le Battalia de Delhi. Illes continuava lor campanias militar contra le Mughals, le Nizam, le Nawab de Bengal e le Imperio Durrani pro extender ulteriormente lor frontieras. Al apice de su expansion, le dominio del Marathas comprendeva quasi tote le subcontinente indian. Le Marathas mesmo tentava capturar Delhi e discuteva poner Vishwasrao Peshwa sur le throno in loco del emperador Mughal. Le imperio Maratha a su apice se extendeva ab Tamil Nadu in le sud usque a Peshawar (in le actual Khyber Pakhtunkhwa, Pakistan) in le nord, e Bengal in le est. Le expansion nord-occidental del Marathas esseva arrestate post le Tertie Battalia de Panipat (1761). Totevia, le autoritate maratha in le nord esseva re-stabilite intra un decennio sub Peshwa Madhavrao I. Sub Madhavrao I, le plus forte cavalleros recipeva semi-autonomia, creando un confederation de statos unite Maratha sub le Gaekwads de Baroda, le Holkars de Indore e Malwa, le Scindias de Gwalior e Ujjain, le Bhonsales de Nagpur e le Puars de Dhar e Dewas. In 1775, le Compania del Indie Oriental interveniva in un lucta de succession del familia Peshwa in Pune, lo que conduceva al Prime Guerra Anglo-Maratha, resultante in un victoria maratha. Le Marathas remaneva un major potentia in India usque a lor disfacta in le Secunde e Tertie Guerras Anglo-Maratha (1805–1818). === Imperio Sikh === Le Imperio Sikh esseva un entitate politic que governava le regiones nord-occidental del subcontinente indian, centrate circa le Punjab, ab 1799 usque a 1849. Illo esseva forjate super le fundationes del Khalsa, sub le direction de Maharaja Ranjit Singh (1780–1839). Maharaja Ranjit Singh consolidava grande partes del India septentrional in un imperio per medio de su Exercito Sikh Khalsa, que esseva trainate in technicas militar europpee e equipate con technologias militar moderne. Ranjit Singh se demonstrava un maestro stratega e eligeva generales ben qualificate pro su exercito. Ille poneva fin con successo al Guerras Afghan-Sikh. Per stades, ille annexeva le Punjab central, le provincias de Multan e Kashmir, e le valle de Peshawar a su imperio. Al apice in le 19e seculo, le imperio se extendeva ab le Passo de Khyber in le west, usque a Kashmir in le nord, a Sindh in le sud, e, sequente le fluvio Sutlej, usque a Himachal in le est. Post le morte de Ranjit Singh, le imperio se debilitava, lo que duceva a conflictos con le Compania Britanni del Indie Oriental. Le Prime Guerra Anglo-Sikh e le Secunde Guerra Anglo-Sikh signava le cadita del Imperio Sikh, facente de illo un del ultime regiones del subcontinente indian a esser conquistate per le Britannicos. === Altere regnos === Le Regno de Mysore in le India meridional se expandava a su plus grande extension sub Hyder Ali e su filio Tipu Sultan in le secunda medietate del 18e seculo. Sub lor dominio, Mysore combatteva un serie de guerras contra le Marathas e le Britannicos o lor fortias combinate. Le Guerra Maratha-Mysore terminava in april 1787, post le finalisation del Tractato de Gajendragad, in le qual Tipu Sultan esseva obligate a pagar tributo al Marathas. Concurrentemente, le Guerras Anglo-Mysore habeva loco, ubi le Mysorianos usava le famose foguettas mysorian. Le Quarte Guerra Anglo-Mysore (1798–1799) videva le morte de Tipu. Le alliantia de Mysore con le Francese esseva considerate como un menacia al Compania Britanni del Indie Oriental, e Mysore esseva attaccate ab tote le quatro latos. Le Nizam de Hyderabad e le Marathas lanceava un invasion ab le nord. Le Britannicos ganiava un victoria decisive al Assedio de Seringapatam (1799). Hyderabad esseva fundate per le dynastia Qutb Shahi de Golconda in 1591. Post un breve dominio Mughal, Asif Jah, un official Mughal, prendeva controlo de Hyderabad e declarava se Nizam-al-Mulk de Hyderabad in 1724. Le Nizams perdeva considerabile territorio e pagava tributo al Imperio Maratha post esser battite in multiple battalias, como le Battalia de Palkhed. Nonobstante, le Nizams manteneva lor souveranitate ab 1724 usque a 1948, primo per pagar tributos al Marathas, e plus tarde como vassallos del Britannicos. Hyderabad deveniva un stato principesque in India Britannic in 1798. Le Nawabs de Bengal deveniva de facto regentes de Bengal post le declino del Imperio Mughal. Totevia, lor dominio esseva intermittite per le Marathas que menava sex expeditiones in Bengal inter 1741 e 1748, como resultato del qual Bengal deveniva un stato tributari del Marathas. Le 23 de junio 1757, Siraj ud-Daulah, le ultime Nawab independente de Bengal, esseva trahite in le Battalia de Plassey per Mir Jafar. Ille perdeva contra le Britannicos, qui prendeva le controlo de Bengal in 1757, installava Mir Jafar sur le masnad (throno) e se stabiliva como un potentia politic in Bengal. In 1765 le systema de "Guberno Dual" esseva establishite, in le qual le Nawabs regnava in nomine del Britannicos e esseva simple marionettas del Britannicos. In 1772 le systema esseva abolite e Bengal esseva portate sub le controlo directe del Britannicos. In 1793, quando le Nizamat (governantia) del Nawab esseva etiam removite, illes remaneva solmente como pensionarios del Compania Britanni del Indie Oriental. In le 18e seculo, tote Rajputana esseva virtualmente subjuga per le Marathas. Le Secunde Guerra Anglo-Maratha distrahiva le Marathas inter 1807 e 1809, ma postea le domination Maratha de Rajputana reprendeva. In 1817, le Britannicos entrava in guerra contra le Pindaris, banditos que se refugiava in territorio Maratha, e isto rapidemente deveniva le Tertie Guerra Anglo-Maratha. Le governamento britannic offeriva su protection al reges Rajput contra le Pindaris e le Marathas. Al fin de 1818 tractatos simile esseva signate inter le altere estados Rajput e Britannia. Le governante Sindhia de Gwalior cedeva le districtos de Ajmer-Merwara al Britannicos, e le influentia Maratha in Rajasthan terminava. Le majoritate del principes Rajput remaneva fidel al Britannicos durante le Revolta de 1857, e poc cambios politic esseva facite in Rajputana usque al independentia de India in 1947. Le Agentia de Rajputana contineva plus de 20 estados principesque, le plus notabile essente Udaipur, Jaipur, Bikaner e Jodhpur. Post le cadita del Imperio Maratha, multe dynastias e statos Maratha deveniva vassallos in alliantia subsidiari con le Britannicos. Con le declino del Imperio Sikh, post le Prime Guerra Anglo-Sikh in 1846, sub le terminos del Tractato de Amritsar, le governamento britannic vendeva Kashmir a Maharaja Gulab Singh, e le stato principesque de Jammu e Kashmir, le secunde plus grande in India Britannic, esseva create per le dynastia Dogra. In le India oriental e nord-oriental, le statos hindu e buddhista de Cooch Behar, Twipra e Sikkim esseva annexcite per le Britannicos e transformate in statos principesque vassallos. Post le cadita del Imperio Vijayanagara, le statos Polygar emergeva in India meridional; illes resisteva invasiones e prosperava usque al Guerras Polygar, ubi illes esseva finalmente battite per le fortias del Compania Britanni del Indie Oriental. Circa le 18e seculo, le Regno de Nepal esseva formate per reges Rajput. === Exploration europee === In 1498, un flotta portugese sub Vasco da Gama discoperiva un nove via maritim ab Europa a India, lo que paveava le via pro commercio directe indo-european. Le Portugeses tosto installava postos commercial in Velha Goa, Damaon, le insula de Dio e Bombay. Le Portugeses instituiva le Inquisition de Goa, ubi nove convertitos indian esseva punite pro suspecte de heresia contra christianismo, e non-christianos esseva condemnate. Goa remaneva le principal territorio portugese usque a su annexion per India in 1961. Le sequentes a arrivar esseva le Hollandeses, con lor base principal in Ceylon. Illes stabiliva portos in Malabar. Totevia, lor expansion in India esseva interrumpite post lor disfacta in le Battalia de Colachel per le Regno de Travancore durante le Guerra Travancore-Hollandese. Le Hollandeses nunquam se recuperava de iste disfacta e non plus representava un grande menacia colonial pro India. Le conflictos interne inter regnos indian dava opportunitates al commercantes europee de establir gradualmente influentia politic e appropriar terras. Post le Hollandeses, le Britannicos — qui habeva installate se in le porto de Surat in le costa occidental in 1619 — e le Francese ambes fundava postos commercial in India. Ben que potentes europee continental controlava varie regiones costal del India meridional e oriental durante le seculo sequente, illes finalmente perdeva tote lor territorios in India al Britannicos, con le exception del postos francese de Pondichéry e Chandernagore, e le colonias portugese de Goa, Daman e Diu. === Governo del Compania del India Oriental in India === Le Compania Inglese del Indie Oriental esseva fundate in 1600. Illa ganiava un prime position in India con le instauration de un fabrica in Masulipatnam sur le costa oriental de India in 1611, e per un concessione de derectos del imperator mogol Jahangir pro establir un fabrica in Surat in 1612. In 1640, post haber recipite permission simile del regente de Vijayanagara plus al sud, un secunde fabrica esseva establite in Madras sur le costa sud-oriental. Le insuleto de Bom Bahia, in le hodierne Mumbai (Bombay), esseva un posto portugese non longe de Surat. Illo esseva presentate a Carlo II de Inglaterra como parte del dotte in su matrimonio con Catarina de Bragança. Carlo, a su vice, locava Bombay al Compania in 1668. Duo decennios plus tarde, le Compania establiva un posto commercial in le delta del fluvio Ganges. Durante iste periodo altere companias fundate per le Portugeses, Hollandeses, Francese e Danese similmente se expandiva in le subcontinente. Le victoria del Compania sub Robert Clive in le Battalia de Plassey in 1757, e un altere victoria in le Battalia de Buxar (in Bihar) in 1764, consolidava le potentia del Compania e obligava le imperator Shah Alam II a nominar la como diwan, o collectore de entratas, de Bengal, Bihar e Orissa. Assi le Compania deveniva de facto le governator de grande partes del basse planitie gangetic jam in 1773. Illa procedeva etiam gradualmente a expandir su dominios circum Bombay e Madras. Le Guerres Anglo-Mysore (1766–1799) e le Guerres Anglo-Maratha (1772–1818) la lassava in controlo de vaste territorios del India sud del fluvio Sutlej. Con le disfacta del Marathas, nulle potentia native plus representava un menacia pro le Compania. Le expansion del potentia del Compania prendeva principalmente duo formas. Le prime esseva le annexion directe de estados indian e le subsequente governantia directe del regiones subjacent, que in conjunto deveniva le India Britannic. Le regiones annexionate includeva le Provincias Nord-Occidental (comprenente Rohilkhand, Gorakhpur e le Doab) (1801), Delhi (1803), Assam (Regno Ahom 1828) e Sindh (1843). Punjab, le Provincia de Frontiera Nord-Occidental e Kashmir esseva annexionate post le Guerres Anglo-Sikh in 1849–1856 (tempore del marchese de Dalhousie como Governator General). Totevia, Kashmir esseva immediatemente vendite sub le Tractato de Amritsar (1850) al dynastia Dogra de Jammu, e assi deveniva un stato principesc. In 1854, Berar esseva annexionate, e duo annos plus tarde etiam le stato de Oudh Le secunde forma de affirmar potentia involveva tractatos in que reges indianos recognosceva le hegemonia del Compania in cambio de un limitate autonomia interne. Pois que le Compania operava sub restrictiones financiarie, illa deberea establir fundamenta politic pro su dominio.[353] Le plus importante de iste sustentos veniva del alliantias subsidiary con principes indianos.[353] In le comenciamento del seculo XIX, le territorios de iste principes representava duo tertios de India.[353] Quando un regente indian, capace de assecurar su territorio, voleva entrar in tal alliantia, le Compania lo acceptava como un methodo economic de governo indirecte, que non implicava ni le custos economic del administration directe, ni le custos politic de ganiar le supporto de subjectos estranios.[354] In cambio, le Compania assumeva le “defensa de iste alliados subordinate e los tractava con traditional respecto e signos de honor.”[354] Le alliantias subsidiary creava le Statos Principesc del maharajas hindu e del nawabs musulman. Prominente inter iste statos esseva: Cochin (1791), Jaipur (1794), Travancore (1795), Hyderabad (1798), Mysore (1799), le Statos del Collinas Cis-Sutlej (1815), le Agente de India Central (1819), Cutch e territorios Gaikwad de Gujarat (1819), Rajputana (1818),[355] e Bahawalpur (1833). ==== Systema de indentura indian ==== Le systema de indentura indian esseva un systema continuate de servitude contractuale, un forma de servitude per debito, per le qual 3,5 milliones de indianos esseva transportate al colonias del potentias europee pro fornir labor in le plantationes (principalmente de canna de saccharo). Illo comenciava con le fin del sclavitude in 1833 e continuava usque a 1920. Isto resultava in le formation de un grande diaspora indian que se disveloppava ab le Caribes usque al Oceano Pacific, e in le crescimento de vaste populationes indo-caribic e indo-african. == Periodo moderne tardive e historia contemporanee (1857 – 1947) == === Rebellion de 1857 e su consequentias === Le Rebellione Indian de 1857 esseva un rebellion su scala large de soldados employate per le Compania Britannic del Indias Oriental in India septentrional e central contra le dominio del Compania. Le scintilla que causava le motin esseva le introduction de nove cartuchos pro le rifle Enfield, que esseva insensibile al prohibitiones religiose local. Le principal mutinario esseva Mangal Pandey.[356] In addition, le discontento plus profunde respecto al taxation britannic, le division ethnic inter officiales britannic e lor tropas indian, e le annexiones de terras, habeva un rolo significative in le rebellion. In poc septimanas post le motin de Pandey, decenas de unitates del armata indian se univa a exercitos paisan in un rebellion generalisate. Le soldados rebelle esseva postea accompaniate per nobilitate indian, multe del qual habeva perdite titulos e dominios sub le Doctrina de Caducitate e senti que le Compania habeva interferite con le systema traditional de hereditage. Capites del rebelles como Nana Sahib e le Rani de Jhansi pertineva a iste gruppo.[357] Post le eruption del motin in Meerut, le rebelles rapidemente attingeva Delhi. Illes habeva etiam capturate vaste territorios del Provincias Nord-Occidental e de Awadh (Oudh). In Awadh, in particular, le rebellion assumeva le characteristicas de un revolta patriotic contra le presentia britannic.[358] Totevia, le Compania Britannic del Indias Oriental se mobilisava rapidemente con le assistentia de statos principesc amic, ma le britannicos necessitava quasi tote 1858 pro supprimmer le rebellion. A causa del facto que le rebelles esseva mal equipate e non habeva supporto o financiamiento exterior, illes esseva brutalmente subjogate.[359] Post isto, tote le poter esseva transferite del Compania Britannic del Indias Oriental al Corona Britannic, que comenciava a administrar le major parte de India como provincias. Le Corona controlava directemente le terras del Compania e habeva un influentia indirecte considerabile super le resto de India, que consisteva in statos principesc regite per familias royal local. Officialmente il habeva 565 statos principesc in 1947, ma solmente 21 habeva governamentos real, e solmente tres esseva grande (Mysore, Hyderabad e Kashmir). Illos esseva integrate in le nation independente inter 1947 e 1948.[360] === Raj Britannic (1858 – 1947) === Post 1857, le governo colonial fortificava e expandiva su infrastructura per medio del systema judicial, del proceduras legal e del statutos. Le Codice Penal Indian esseva create.[361] In le campo del education, Thomas Babington Macaulay habeva facite del instruction un prioritate pro le Raj in 1835 e succediva in implementar le uso del lingua anglese pro le inseniamento. Per 1890, circa 60.000 indianos habeva matriculate.[362] Le economia indian cresceva a circa 1% per anno inter 1880 e 1920, e le population cresceva equalmente a 1%. Totevia, a partir del decennio de 1910, le industria private indian comenciava a crescer significativemente. India construiva un systema modern de ferrovias in le fin del seculo XIX, que deveniva le quarte plus grande del mundo.[363] Historiatores ha essite dividite re le historia economic, con le schola nationalista affirmante que India se habeva pauperate a causa del dominio britannic.[364] In 1905, Lord Curzon divideva le grande provincia de Bengal in un parte occidental majormente hindu e un parte oriental denominate "Bengal Oriental e Assam", majormente musulman. Le objectivo britannic esseva declarate como un administration plus efficiente, ma le populo de Bengal se indignava contra lo que pareva un strategia de “dividir e dominar”. Isto marcava etiam le comenciamento del movimento anticolonial organisate. Quando le Partito Liberal in Britannia prendeva le poter in 1906, Curzon esseva removite. Bengal esseva reunificate in 1911. Le nove viceré Gilbert Minto e le nove secretario de stato pro India John Morley consultava con le capites del Congress super reformas politic. Le reformas Morley-Minto de 1909 prevideva le admission de indianos in le consilios executive provincial e etiam in le consilio executive del viceré. Le Consilio Legislative Imperial esseva allargate de 25 a 60 membros, e representation communal separate pro musulmanes esseva establite — un passo dramatic verso un governo plus representative e responsabile.[365] In ille periodo nasceva plure organisationes socio-religiose. Le musulmanes fundava in 1906 le All India Muslim League pro proteger le interesses del musulmanes aristocratic. Le Hindu Mahasabha cercava representar le interesses hindu. Le organisation hindu nationalista Rashtriya Swayamsevak Sangh (RSS) esseva fundate in 1925–1926.[366] Le sikhs fundava le Shiromani Akali Dal in 1920.[367] Totevia, le plus grande e ancian partito politic, le Indian National Congress, fundate in 1885, tentava mantener distantia del movimentos socio-religiose e del politica de identitate.[368] ==== Renascentia indian ==== Le Renascentia Bengali refere al movimento de reform social, dominate per le hindus bengali, in le region de Bengal del subcontinente indian durante le seculo XIX e le initio del seculo XX, un periodo de domination britannic. Le historico Nitish Sengupta describe iste renascentia como habente comenciate con le reformator e humanitario Raja Ram Mohan Roy (1775–1833), e finite con le prime laureato Nobel de Asia, Rabindranath Tagore (1861–1941).[369] Iste florescentia de reformatores religiose e social, eruditos e scriptores es describite per le historico David Kopf como “un del periodos le plus creative in le historia de India.”[370] Durante iste periodo, Bengal esseva testimonio de un evigilantia intellectual que in certe maniera es comparabile al Renascentia europea. Iste movimento poneva in question le orthodoxias existente, specialmente in relation a feminas, matrimonio, le systema de dotte, le systema de castas e le religione. Un del plus ancian movimentos social que emergiva durante iste tempore esseva le Movimento del Juventute Bengali, que promoveva le rationalismo e le atheismo como denominatores commun de conducta civil inter le hindus instruite del castas superior.[371] Illo exerceva un rolo importante in reawakenar le mentos e le intellecto indiano a transverso del subcontinente. ==== Fames ==== Durante le periodo del Compania Britannic del India Oriental e del Corona Britannic, India experimentava alcun del plus mortal fames jam registrate. Iste fames, usualmente resultante de fallimentos de recolta e frequentemente exacerbate per le politicas del governamento colonial,[372] includeva: * le Grande Fame de 1876–1878, in que moriva inter 6,1 e 10,3 milliones de personas;[373] * le Grande Fame Bengali de 1770, con mortes estimate inter 1 e 10 milliones;[374][375] * le Fame Indian de 1899–1900, que causava le mortes de inter 1,25 e 10 milliones;[372] * e le Fame Bengali de 1943, que resultava in inter 2,1 e 3,8 milliones de mortes.[376] In ultra isto, le tertie pandemia de peste in le medio del seculo XIX occideva circa 10 milliones de personas in India.[377] Nonobstante le persistentia de morbos e fames, le population del subcontinente, que esseva de circa 200 milliones in 1750,[378] attingeva 389 milliones in 1941.[379] ==== Prime Guerra Mundial ==== Durante le Prime Guerra Mundial, plus que 800.000 indianos se voluntariava pro le armea, e plus que 400.000 pro rolos non-combattente, comparate con le reclutamento annual prebellic de solmente 15.000 homines.[380] Le armea indiana combatteva al Fronte Occidental in le Prime Battalia de Ypres, ma post un anno de servicio, le perdas e le maladias reduceva severemente lor fortias. Circa 700.000 indianos luctava contra le turcos in le campania de Mesopotamia. Truppe indiane esseva etiam inviate a Africa Oriental, Egypto, e Gallipoli.[381] Illos combatteva in le campania de Sinai e Palestina (Suez 1915, Romani 1916, Jerusalem 1917) e participava al Battalia de Megiddo e al avancio verso Damascus e Aleppo. In total, un million de soldados indianos serviva foras; 74.187 moriva[382] e 67.000 esseva vulnerate.[383] Le Porta de India in Delhi rememora le circa 90.000 soldados indianos cadite in le Prime Guerra Mundial e in le Guerras Afghan. ==== Secunde Guerra Mundial ==== India Britannic declarava officialmente guerra contra Germania Nazi in septembre 1939.[384] Le Raj Britannic, como parte del Nationes Alliate, inviava plus que duo e medio milliones de soldados voluntari pro combattere sub commando britannic contra le potentes del Asse. In addition, plure statos principes provideva large donationes pro supportar le campania alliate. India etiam provideva le base pro le operationes american in supporto de China in le theatro China–Burma–India. Indianos combatteva ubique in le mundo: in le theatro european contra Germania; in Africa del Nord contra Germania e Italia; contra le italianos in Africa Oriental; in le Medio Oriente contra le francese Vichy; in le region sudasiatic pro defender India contra le japoneses e pro combatter les in Burma. Illes etiam adjutava a liberar colonias britannic como Singapore e Hong Kong post le rendite del Japon in augusto 1945. Plus que 87.000 soldados del subcontinente moriva in le Secunde Guerra Mundial. Le Congresso National Indian denunciava Germania Nazi, ma non voleva combatter ni illo ni altere potentes usque a que India habeva su independentia. Le Congresso lanceava le Movimento Quit India in augusto 1942, refusante co-operar in qualcunque maniera con le governamento usque a que independentia esseva concedite. Le governamento arrestava immediatemente plus que 60.000 dirigentes national e local del Congresso. Le Liga Musulman rejectava le movimento Quit India e collaborava strictemente con le autoritates del Raj. Subhas Chandra Bose (tamben appellate Netaji) se separava del Congresso e tentava formar un alliantia militar con Germania o Japon pro obtener independentia. Le germanos assisteva Bose in le formation del Legion Indian;[385] tamen, esseva Japon que le adjutava a reorganisar le Armea National Indian (INA), post que le prime INA sub Mohan Singh esseva dissolvite. Le INA combatteva sub direction japonese, majormente in Burma.[386] Bose etiam capiteva le Governamento Provisional de India Libere (Azad Hind), un governamento in exilio basate in Singapore.[387][388] Per 1942, le vicin Burma esseva invadite per Japon, que ja habeva capturate le territorio indian del Insulas Andaman e Nicobar. Japon concedeva controlo nominal del insulas al Governamento Provisional de India Libere le 21 octobre 1943. In le mense sequente, le INA con auxilio japonese transiva in India e avantava usque a Kohima in Nagaland. Iste avancio in le continente del subcontinente indian attingeva su puncto plus lontan in territorio indian, ma retrocedeva post le Battalia de Kohima in junio e post illo de Imphal le 3 julio 1944. Le region de Bengal in India Britannic suffreva un fame devastante inter 1940–1943. Se estima que inter 2,1 e 3 milliones de personas moriva a causa del fame, frequentemente characterisate como “artificial”,[389] con le majoritate del fontes affirmante que le politicas colonial del guerra exacerbab le crisis.[390] === Movimento de independentia indian (1885 – 1947) === Le numeros de britannicos in India esseva reducite,[393] ma illes esseva capace de regir 52% del subcontinente indian directemente e de exercer un considerabile influentia super le statos principes que representava le altere 48% del area.[394] Un del eventos le plus importante del seculo XIX esseva le ascension del nationalismo indian,[395] que portava le indianos a recercar primo “autogoverno” e plus tarde “complete independentia”. Tamen, historicos es dividite super le causas de su ascension. Motivos probabile include un “conflicto de interesses inter le populo indian e le interesses britannic”,[395] “discriminationes racial”,[396] e “le revelation del passato de India”.[397] Le prime passo verso le autogoverno indian esseva le nomination de consilieros pro advisar le vice-rege britannic in 1861, e le prime indian esseva nominate in 1909. Consilios provincial con membros indian esseva etiam instaurate. Le participation del consilieros se allargava subsequente-mente in consilios legislative. Le britannicos construiva un grande Armea Indian Britannic, con tote le officiales senior britannic e multe del tropas ex minoritates como le Gurkhas de Nepal e le Sikh.[398] Le servicio civil esseva crescente-mente occupate per indigenas al nivellos inferior, con britannicos reservante le positiones superior.[399] Bal Gangadhar Tilak, un dirigente nationalista indian, declarava Swaraj (autogoverno) como le destino del nation. Su phrase populare “Swaraj es mi jure de nascentia, e io lo habera”[400] deveniva un fonte de inspiration. Tilak esseva supportate per nove dirigentes public como Bipin Chandra Pal e Lala Lajpat Rai, que habeva le mesme puncto de vista; illes advocava in particular le movimento Swadeshi, que consisteva in le boicottar de productos importate e le uso de productos fabricate in India;[401] le triumvirato esseva popularmente cognoscite como Lal Bal Pal. In 1907, le Congresso se divideva in duo factiones: le radicales, guidate per Tilak, advocava agitation civil e revolution directe pro abatter le Imperio Britannic e le abandono de tote cosas britannic. Le moderatos, guidate per dirigentes como Dadabhai Naoroji e Gopal Krishna Gokhale, in cambio voleva reformas intra le quadro del dominio britannic.[401] Le partition de Bengal in 1905 augmentava ulteriormente le movimento revolutionari pro independentia indian. Le privation de derectos electorales induceva alcunos a prender action violente. Le britannicos mesme adoptava un approcho de “carrota e baston” in responsa al demandas nationalista renovate. Le medios pro attinger iste mesuras esseva plus tarde consacrate in le Acto de Governamento de India de 1919, que introduceva le principio de un administration dual, o diarchia, in que legislatores electe indianos e officiales nominate britannicos compartiva le poter.[402] In 1919, le coronello Reginald Dyer ordinava a su tropas de aperir foco contra manifestantes pacific, includente feminas e infantes sin armas, resultante in le massacre de Jallianwala Bagh; iste evento portava al Movimento de Non-cooperation de 1920–1922. Le massacre esseva un episodio decisive verso le fin del dominio britannic in India.[403] Desde 1920, dirigentes como Mahatma Gandhi initiava movimentos de massa multo populare contra le Raj Britannic usante methodos in grande parte pacific. Le movimento de independentia guidate per Gandhi opposeva le dominio britannic per medios non-violente como non-cooperation, disobedientia civil e resistentia economic. Tamen, activitates revolutionari contra le dominio britannic occurreva per tote le subcontinente, e alcunos adoptava un approcho militante, como le Association Republican Hindustan, que tentava abatter le dominio britannic per lotta armate. Le Conferentia Muslim All India Azad se reuniva in Delhi in april 1940 pro exprimer su supporto a un India independente e unite.[404] Su membros includeva plure organisationes islamic in India, como etiam 1.400 delegatos musulman nationalista.[405][406][407] Le Liga Musulman All-India, favorabile al partition, cercava silentiar illes musulman nationalista que opposeva le division de India, sovente per “intimidation e coercition”.[406][407] Le assassinio del dirigente del Conferentia, Allah Bakhsh Soomro, facilitava ancora plus al Liga Musulman All-India le demanda pro le creation de un Pakistan.[407] ==== Post le Secunde Guerra Mundial (c. 1946–1947) ==== In januario 1946, plure mutinationes erumpeva in le servicios armate, comenciante con celle del servitores del RAF, frustrate per lor lente repatriation. Le mutinationes attingeva un puncto culminante con le mutination del Marina Indian Britannic in Bombay in februario 1946, sequite per alteres in Calcutta, Madras e Karachi. Illas esseva rapidemente supprimite. In le initio de 1946, nove electiones esseva proclamate, e candidatos del Congresso ganiava in octo del dece-un provincias. In le fin de 1946, le guberno laburista decideva terminar le dominio britannic de India, e in le initio de 1947 illes annunciava lor intention de transferer le poter non plus tarde que junio 1948 e de participar al formation de un guberno interimari. In ultra del aspiration al independentia, tensiones inter hindos e musulmanos se habeva etiam disveloppate durante annos. Le dirigente del Liga Musulman, Muhammad Ali Jinnah, proclamava le 16 augusto 1946 como le Die de Action Directe, con le objectivo declarate de demonstrar, pacificamente, le demanda pro un patria musulman in India Britannic. Isto resultava in le eruption del cyclo de violentia plus tarde appellate le Grande Massacre de Calcutta de augusto 1946. Le violentia communitari se diffundeva a Bihar, Noakhali in Bengal, Garhmukteshwar in le Provincias Unite, e plus tarde a Rawalpindi in martio 1947, ubi sikh e hindos esseva attaccate o expellite per musulmanos. == Independentia e partition (1947 – presente) == In augusto 1947, le Imperio Indian Britannic esseva dividite in le Union de India e le Dominio de Pakistan. In particular, le partition del Punjab e de Bengal conduceva a disordines inter hindos, musulmanos e sikhs in iste provincias, que se diffundeva a altere regiones vicin, lassante circa 500.000 mortos. Le policia e le unitates del armea esseva in grande parte ineffective. Le officiarios britannic habeva quitate, e le unitates comenciava tolerar, si non mesmo practicar, violentia contra lor inimicos religiose.[409][410][411] Iste periodo etiam testimoniava un del plus grande migrationes de massa in le historia moderne, con un total de circa 12 milliones de hindos, sikhs e musulmanos que se transferiva inter le nove create nationes de India e Pakistan (que ganiava independentia respectivemente le 15 e le 14 augusto 1947).[410] In 1971, Bangladesh, anteriormente Pakistan Oriental e Bengal Oriental, secedeva de Pakistan.[412] == Referentias == {{reflist}} === Fontes === * {{cite book|last1=Antonova|first1=K.A.|author-link1=Koka Antonova|first2=G.|last2=Bongard-Levin|author-link2=Grigory Bongard-Levin|first3=G.|last3=Kotovsky|title=История Индии|trans-title=History of India|year=1979|publisher=Progress|location=Moscow|language=ru}} * {{cite book|last=Arnold|first=David|year=1991|title=Famine: Social Crisis and Historical Change|url=https://archive.org/details/faminesocialcris0000arno|publisher=Wiley-Blackwell|isbn=978-0-631-15119-7}} * {{cite book|last1=Asher|first1=C.B.|last2=Talbot|first2=C|year=2006|title=India Before Europe|edition=1st|publisher=[[Cambridge University Press]]|isbn=978-0-521-51750-8|url=https://books.google.com/books?id=ZvaGuaJIJgoC}} * {{cite book|last=Bandyopadhyay|first=Sekhar|year=2004|title=From Plassey to Partition: A History of Modern India|publisher=Orient Longman|isbn=978-81-250-2596-2}} * {{cite book|last=Bayly|first=Christopher Alan|author-link=Christopher Bayly|year=2000|orig-year=1996|title=Empire and Information: Intelligence Gathering and Social Communication in India, 1780–1870|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-57085-5}} * {{cite book|last1=Bose|first1=Sugata|author1-link=Sugata Bose|last2=Jalal|first2=Ayesha|author2-link=Ayesha Jalal|year=2003|title=Modern South Asia: History, Culture, Political Economy|edition=2nd|publisher=Routledge|isbn=0-415-30787-2}} * {{cite book|last=Brown|first=Judith M.|author-link=Judith M. Brown|year=1994|title=Modern India: The Origins of an Asian Democracy|publisher=Oxford University Press|url=https://www.questia.com/PM.qst?a=o&d=59677250|edition=2nd|isbn=978-0-19-873113-9|access-date=29 August 2017|archive-date=12 December 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20111212082220/http://www.questia.com/PM.qst?a=o&d=59677250|url-status=dead}} * {{cite book|last=Bentley|first=Jerry H.|author-link=Jerry H. Bentley|date=June 1996|title=Cross-Cultural Interaction and Periodization in World History|journal=The American Historical Review|volume=101|issue=3|pages=749–770|doi=10.2307/2169422|jstor=2169422}} * {{cite encyclopedia|first=Partha R.|last=Chauhan|editor-first1=John G.|editor-last1=Fleagle|editor-first2=John J.|editor-last2=Shea|editor-first3=Frederick E.|editor-last3=Grine|editor-first4=Andrea L.|editor-last4=Baden|editor-first5=Richard E.|editor-last5=Leakey|title=The Indian Subcontinent and 'Out of Africa 1'|encyclopedia=Out of Africa I: The First Hominin Colonization of Eurasia|publisher=Springer Science & Business Media|year=2010|isbn=978-90-481-9036-2|pages=145–164|url=https://books.google.com/books?id=CO5zfl460CEC}} * {{cite book|last=Collingham|first=Lizzie|year=2006|title=Curry: A Tale of Cooks and Conquerors|url=https://archive.org/details/curry00lizz|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-532001-5}} * {{cite book|last=Daniélou|first=Alain|author-link=Alain Daniélou|year=2003|title=A Brief History of India|location=Rochester, VT|publisher=Inner Traditions|isbn=978-0-89281-923-2|url=https://archive.org/details/briefhistoryofin00dani}} * {{cite book|last1=Datt|first1=Ruddar|last2=Sundharam|first2=K.P.M.|year=2009|title=Indian Economy|location=New Delhi|publisher=[[S. Chand Group]]|isbn=978-81-219-0298-4}} * {{cite tech report|last=Devereux|first=Stephen|year=2000|title=Famine in the twentieth century|series=IDS Working Paper|volume=105|location=Brighton|publisher=Institute of Development Studies|url=http://www.eldis.org/vfile/upload/1/document/0708/DOC7538.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20170516151220/http://www.eldis.org/vfile/upload/1/document/0708/DOC7538.pdf|url-status=dead|archive-date=16 May 2017}} * {{cite book|last=Devi|first=Ragini|year=1990|title=Dance Dialects of India|publisher=Motilal Banarsidass|isbn=978-81-208-0674-0|url=https://archive.org/details/dancedialectsofi0000ragi|url-access=registration}} * {{cite encyclopedia|editor-last=Doniger|editor-first=Wendy|editor-link=Wendy Doniger|title=Merriam-Webster's Encyclopedia of World Religions|url=https://books.google.com/books?id=ZP_f9icf2roC|year=1999|publisher=[[Merriam-Webster]]|isbn=978-0-87779-044-0}} * {{cite book|last=Donkin|first=Robin A.|author-link=Robin Donkin|year=2003|title=Between East and West: The Moluccas and the Traffic in Spices Up to the Arrival of Europeans|url=https://archive.org/details/bub_gb_B4IFMnssyqgC|publisher=Diane Publishing Company|isbn=978-0-87169-248-1}} * {{cite book|last=Dyson|first=Tim|author-link=Tim Dyson|title=A Population History of India: From the First Modern People to the Present Day|url=https://books.google.com/books?id=3TRtDwAAQBAJ&pg=PA1|year=2018|publisher=[[Oxford University Press]]|isbn=978-0-19-882905-8}} * {{cite book|last=Eaton|first=Richard M.|year=2005|title=A Social History of the Deccan: 1300–1761: Eight Indian Lives|url=https://archive.org/details/socialhistoryofd0000eato|url-access=registration|series=The new Cambridge history of India|volume=I.8|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-25484-7}} * {{cite book|last=Fay|first=Peter Ward|author-link=Peter W. Fay|year=1993|title=The forgotten army : India's armed struggle for independence, 1942–1945|url=https://archive.org/details/forgottenarmyind0000fayp|publisher=University of Michigan Press|isbn=978-0-472-10126-9}} * {{cite book|last=Fisher|first=Michael H.|author-link=Michael H. Fisher|title=An Environmental History of India: From Earliest Times to the Twenty-First Century|url=https://books.google.com/books?id=kZVuDwAAQBAJ|date=18 October 2018|publisher=[[Cambridge University Press]]|isbn=978-1-107-11162-2}} * {{cite book|editor-last1=Fritz|editor-first1=John M.|editor-last2=Michell|editor-first2=George|year=2001|title=New Light on Hampi: Recent Research at Vijayanagara|url=https://archive.org/details/newlightonhampir0000unse|publisher=Marg|isbn=978-81-85026-53-4}} * {{cite book|last1=Fritz|first1=John M.|last2=Michell|first2=George|year=2016|title=Hampi Vijayanagara|url=https://archive.org/details/hampivijayanagar0000frit|publisher=Jaico|isbn=978-81-8495-602-3}} * {{cite book|last=Guha|first=Arun Chandra|year=1971|title=First Spark of Revolution|publisher=Orient Longman|oclc=254043308}} * {{cite book|editor1-last=Gupta|editor1-first=S.P.|editor2-last=Ramachandran|editor2-first=K.S.|title=Mahabharata, Myth and Reality&nbsp;– Differing Views|publisher=Agam prakashan|location=Delhi|year=1976}} * {{cite book|author1=Gupta, S.P.|author2=Ramachandra, K.S.|chapter=Mahabharata, Myth and Reality|editor=Singh, Upinder|title=Delhi&nbsp;– Ancient History|url=https://archive.org/details/isbn_9788187358299|publisher=Social Science Press|year=2007|isbn=978-81-87358-29-9|pages=[https://archive.org/details/isbn_9788187358299/page/77 77]–116}} * {{cite book|last=Kamath|first=Suryanath U.|author-link=Suryanath U. Kamath|year=1980|title=A concise history of Karnataka: From pre-historic times to the present|location=Bangalore|publisher=Archana Prakashana|oclc=7796041}} * {{cite book|last=Keay|first=John|author-link=John Keay|year=2000|title=India: A History|publisher=Atlantic Monthly Press|isbn=978-0-87113-800-2|url=https://archive.org/details/indiahistory00keay}} * {{cite book|last=Kenoyer|first=J. Mark|author-link=Jonathan Mark Kenoyer|date=1998|title=The Ancient Cities of the Indus Valley Civilisation|url=https://archive.org/details/ancientcitiesofi0000keno|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-577940-0}} * {{cite book|last1=Kulke|first1=Hermann|author1-link=Hermann Kulke|last2=Rothermund|first2=Dietmar|author2-link=Dietmar Rothermund|year=2004|orig-year=First published 1986|title=A History of India|edition=4th|publisher=[[Routledge]]|isbn=978-0-415-15481-9}} * {{cite book|last1=Law|first1=R. C. C.|year=1978|chapter=North Africa in the Hellenistic and Roman periods, 323 BC to AD 305|editor-last1=Fage|editor-first1=J.D.|editor1-link=John Fage|editor2-last=Oliver|editor2-first=Roland|editor2-link=Roland Oliver|title=The Cambridge History of Africa|url=https://archive.org/details/cambridgehistory02fage|url-access=registration|volume=2|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-20413-2}} * {{cite book|last=Ludden|first=D.|year=2002|title=India and South Asia: A Short History|url=https://archive.org/details/indiasouthasiash0000ludd|publisher=[[One World Media|One World]]|isbn=978-1-85168-237-9}} * {{cite book|last=Massey|first=Reginald|year=2004|title=India's Dances: Their History, Technique, and Repertoire|url=https://books.google.com/books?id=t6MJ8jbHqIwC|publisher=Abhinav Publications|isbn=978-81-7017-434-9}} * {{cite book|last1=Metcalf|first1=B.|last2=Metcalf|first2=T.R.|author1-link=Barbara Metcalf|author2-link=Thomas R. Metcalf|date=9 October 2006|title=A Concise History of Modern India|edition=2nd|publisher=[[Cambridge University Press]]|isbn=978-0-521-68225-1|url=https://books.google.com/books?id=iuESgYNYPl0C}} * {{cite book|last=Meri|first=Josef W.|author-link=Josef W. Meri|year=2005|title=Medieval Islamic Civilization: An Encyclopedia|url=https://books.google.com/books?id=CHzGvqRbV_IC|publisher=Routledge|isbn=978-1-135-45596-5}} * {{cite book|last=Michaels|first=Axel|year=2004|title=Hinduism. Past and present|url=https://archive.org/details/hinduismpastpres0000mich|place=Princeton, New Jersey|publisher=Princeton University Press}} * {{cite book|last=Mookerji|first=Radha Kumud|author-link=Radha Kumud Mukherjee|year=1988|orig-year=First published 1966|title=Chandragupta Maurya and his times|edition=4th|publisher=[[Motilal Banarsidass]]|isbn=81-208-0433-3}} * {{cite book|last=Mukerjee|first=Madhusree|author-link=Madhusree Mukerjee|year=2010|title=Churchill's Secret War: The British Empire and the Ravaging of India During World War II|url=https://books.google.com/books?id=Mir6v_OhJRUC|publisher=Basic Books|isbn=978-0-465-00201-6}} *{{cite book|last=Mukherjee|first=Sujit|year=1999|title=A Dictionary of Indian Literature: Beginnings-1850|volume=1|publisher=Orient blackswan|url=https://books.google.com/books?id=YCJrUfVtZxoC&pg=RA1-PA277|isbn=978-81-250-1453-9}} * {{cite book|last=Müller|first=Rolf-Dieter|year=2009|chapter=Afghanistan als militärisches Ziel deutscher Außenpolitik im Zeitalter der Weltkriege|editor-last=Chiari|editor-first=Bernhard|title=Wegweiser zur Geschichte Afghanistans|location=Paderborn|publisher=Auftrag des MGFA|isbn=978-3-506-76761-5}} * {{cite book|last=Niyogi|first=Roma|year=1959|title=The History of the Gāhaḍavāla Dynasty|publisher=Oriental|oclc=5386449}} * {{Cite book|last=Pati|first=Budheswar|year=1996|title=India and the First World War|publisher=Atlantic Publishers & Distributors|isbn=81-7156-581-6}} * {{cite book|last1=Petraglia|first1=Michael D.|last2=Allchin|first2=Bridget|title=The Evolution and History of Human Populations in South Asia: Inter-disciplinary Studies in Archaeology, Biological Anthropology, Linguistics and Genetics|year=2007|publisher=Springer Science & Business Media|isbn=978-1-4020-5562-1|url=https://books.google.com/books?id=Qm9GfjNlnRwC}} * {{cite encyclopedia|last=Petraglia|first=Michael D.|editor-first1=John G.|editor-last1=Fleagle|editor-first2=John J.|editor-last2=Shea|editor-first3=Frederick E.|editor-last3=Grine|editor-first4=Andrea L.|editor-last4=Baden|editor-first5=Richard E.|editor-last5=Leakey|title=The Early Paleolithic of the Indian Subcontinent: Hominin Colonization, Dispersals and Occupation History|encyclopedia=Out of Africa I: The First Hominin Colonization of Eurasia|url=https://books.google.com/books?id=CO5zfl460CEC|year=2010|publisher=Springer Science & Business Media|isbn=978-90-481-9036-2|pages=165–179}} * {{cite book|last=Pochhammer|first=Wilhelm von|title=India's Road to Nationhood: A Political History of the Subcontinent|publisher=Allied Publishers|year=1981|isbn=978-81-7764-715-0}} * {{cite book|last=Ratnagar|first=Shereen|author-link=Shereen Ratnagar|year=2006a|title=Trading Encounters: From the Euphrates to the Indus in the Bronze Age|publisher=Oxford University Press|edition=2nd|isbn=978-0-19-566603-8}} * {{cite book|editor1-last=Raychaudhuri|editor1-first=Tapan|editor1-link=Tapan Raychaudhuri|editor2-last=Habib|editor2-first=Irfan|editor2-link=Irfan Habib|year=1982|title=The Cambridge Economic History of India, Volume 1: c. 1200 – c. 1750|url=https://archive.org/details/cambridgeeconomi0000unse_i6w9|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-22692-9}} * {{cite book|last=Reddy|first=Krishna|date=2003|title=Indian History|location=New Delhi|publisher=Tata McGraw Hill|isbn=978-0-07-048369-9}} * {{Cite book|last=Robb|first=P|year=2001|title=A History of India|location=London|publisher=Palgrave}} * {{Cite book|last=Samuel|first=Geoffrey|author-link=Geoffrey Samuel|year=2008|title=The Origins of Yoga and Tantra|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-87351-2}} * {{cite book|last=Sarkar|first=Sumit|author-link=Sumit Sarkar|year=1989|orig-year=First published 1983|title=Modern India, 1885–1947|url=https://archive.org/details/modernindia1885100sark|publisher=MacMillan Press|isbn=0-333-43805-1}} * {{cite book|last=Sastri|first=K. A. Nilakanta|author-link=K. A. Nilakanta Sastri|year=1955|title=A history of South India from prehistoric times to the fall of Vijayanagar|publisher=Oxford University Press|location=New Delhi|isbn=978-0-19-560686-7}} * {{cite book|last=Sastri|first=K. A. Nilakanta|orig-year=1955|year=2002|title=A history of South India from prehistoric times to the fall of Vijayanagar|publisher=Oxford University Press|location=New Delhi|isbn=978-0-19-560686-7}} * {{cite book|editor1-first=Karine|editor1-last=Schomer|editor2-first=W.H.|editor2-last=McLeod|year=1987|title=The Sants: Studies in a Devotional Tradition of India|url=https://archive.org/details/santsstudiesinde0000unse|publisher=Motilal Banarsidass|isbn=978-81-208-0277-3}} * {{cite book|last=Sen|first=Sailendra Nath|title=Ancient Indian History and Civilization|date=1 January 1999|url=https://books.google.com/books?id=Wk4_ICH_g1EC&pg=PA278|publisher=New Age International|isbn=978-81-224-1198-0}} * {{cite book|last=Singh|first=Upinder|author-link=Upinder Singh|year=2008|title=A History of Ancient and Early Medieval India: From the Stone Age to the 12th Century|publisher=[[Pearson PLC|Pearson]]|isbn=978-81-317-1120-0|ref={{sfnref|Upinder Singh|2008}}}} * {{cite book|last=Sircar|first=D C|contribution=Pragjyotisha-Kamarupa|year=1990|title=The Comprehensive History of Assam|editor-last=Barpujari|editor-first=H K|volume=I|pages=59–78|place=Guwahati|publisher=Publication Board, Assam}} * {{cite book|last=Sumner|first=Ian|year=2001|title=The Indian Army, 1914–1947|publisher=Osprey Publishing|isbn=1-84176-196-6}} * {{cite book|last=Thapar|first=Romila|year=1977|title=A History of India. Volume One|publisher=Penguin Books}} * {{cite book|last=Thapar|first=Romila|year=1978|title=Ancient Indian Social History: Some Interpretations|publisher=Orient Blackswan|url=http://www.philoshistorydepartment.weebly.com/uploads/1/2/8/7/12870319/ancient_indian_social_history_some_interpretation_by_romila_thapar.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20150214082038/http://www.philoshistorydepartment.weebly.com/uploads/1/2/8/7/12870319/ancient_indian_social_history_some_interpretation_by_romila_thapar.pdf|archive-date=14 February 2015}} * {{cite book|last=Thapar|first=Romila|date=2003|title=The Penguin History of Early India|url=https://archive.org/details/penguinhistoryof0000romi|edition=First|publisher=Penguin Books India|isbn=978-0-14-302989-2}} * {{cite journal|last=Williams|first=Drid|year=2004|title=In the Shadow of Hollywood Orientalism: Authentic East Indian Dancing|url=http://jashm.press.illinois.edu/12.3/12-3IntheShadow_Williams78-99.pdf|journal=Visual Anthropology|volume=17|issue=1|pages=69–98|publisher=Routledge|doi=10.1080/08949460490274013|s2cid=29065670|access-date=1 July 2020|archive-date=4 March 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304121105/http://jashm.press.illinois.edu/12.3/12-3IntheShadow_Williams78-99.pdf|url-status=dead}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304121105/http://jashm.press.illinois.edu/12.3/12-3IntheShadow_Williams78-99.pdf |date=4 March 2016 }} * {{cite book|last=Wright|first=Rita P.|author-link=Rita P. Wright|year=2010|title=The Ancient Indus: Urbanism, Economy, and Society|url=https://books.google.com/books?id=fwgFPQAACAAJ|publisher=[[Cambridge University Press]]|page=1|isbn=978-0-521-57652-9}} == Lectura additional == === General === * [[A. L. Basham|Basham, A.L.]], ed. ''The Illustrated Cultural History of India'' (Oxford University Press, 2007) * Buckland, C.E. ''Dictionary of Indian Biography'' (1906) 495pp [https://archive.org/details/bub_gb_InFTmnS4crYC full text] * Chakrabarti D.K. 2009. India, an archaeological history : palaeolithic beginnings to early historic foundations. * {{cite book|editor-surname=Chattopadhyaya|editor-given=D. P.|editor-link=D. P. Chattopadhyaya|title=[[Project of History of Indian Science, Philosophy and Culture|History of Science, Philosophy and Culture in Indian Civilization]]|volume=15-volum + parts Set|place=Delhi|publisher=[[Centre for Studies in Civilizations]]}} * Dharma Kumar and Meghnad Desai, eds. ''The Cambridge Economic History of India: Volume 2, c. 1751–1970'' (2nd ed. 2010), 1114pp of scholarly articles * Guha, Ramachandra. ''India After Gandhi: The History of the World's Largest Democracy'' (2007), 890pp; since 1947 * James, Lawrence. ''Raj: The Making and Unmaking of British India'' (2000) [https://archive.org/details/raj00lawr online] * Khan, Yasmin. ''The Raj At War: A People's History Of India's Second World War'' (2015); also published as ''India At War: The Subcontinent and the Second World War'' [https://www.amazon.com/gp/product/0199753490/excerpt India At War: The Subcontinent and the Second World War]. * Khan, Yasmin. ''The Great Partition: The Making of India and Pakistan'' (2n d ed. Yale UP 2017) [https://www.amazon.com/Great-Partition-Making-India-Pakistan/dp/030023032X/ excerpt] * Mcleod, John. ''The History of India'' (2002) [https://books.google.com/books?id=DAwmUphO6eAC excerpt and text search] * [[R. C. Majumdar|Majumdar, R.C.]] : ''[[An Advanced History of India]]''. London, 1960. {{ISBN|0-333-90298-X}} * [[R. C. Majumdar|Majumdar, R.C.]] (ed.) : ''[[The History and Culture of the Indian People]]'', Bombay, 1977 (in eleven volumes). * Mansingh, Surjit ''The A to Z of India'' (2010), a concise historical encyclopedia * Markovits, Claude, ed. ''A History of Modern India, 1480–1950'' (2002) by a team of French scholars * Metcalf, Barbara D. and Thomas R. Metcalf. ''A Concise History of Modern India'' (2006) * Peers, Douglas M. ''India under Colonial Rule: 1700–1885'' (2006), 192pp * Riddick, John F. ''The History of British India: A Chronology'' (2006) [https://books.google.com/books?id=Es6x4u_g19UC excerpt] * Riddick, John F. ''Who Was Who in British India'' (1998); 5000 entries [https://books.google.com/books?id=LI8UAQAAIAAJ excerpt] * Rothermund, Dietmar. ''[https://archive.org/details/economichistoryo00roth An Economic History of India: From Pre-Colonial Times to 1991]'' (1993) * [[Ram Sharan Sharma|Sharma, R.S.]], ''[[India's Ancient Past]]'', (Oxford University Press, 2005) * Sarkar, Sumit. ''Modern India, 1885–1947'' (2002) * {{cite book|last=Senior|first=R.C.|title=Indo-Scythian coins and history. Volume IV.|year=2006|publisher=Classical Numismatic Group, Inc.|isbn=978-0-9709268-6-9}} * Singhal, D.P. ''A History of the Indian People'' (1983) * Smith, Vincent. ''The Oxford History of India'' (3rd ed. 1958), old-fashioned * [[Spear, Percival]]. ''A History of India''. Volume 2. Penguin Books. (1990) [First published 1965] * Stein, Burton. ''A History of India'' (1998) * Thapar, Romila. ''Early India: From the Origins to AD 1300'' (2004) [https://books.google.com/books?id=-5irrXX0apQC excerpt and text search] * Thompson, Edward, and G.T. Garratt. ''Rise and Fulfilment of British Rule in India'' (1934) 690 pages; scholarly survey, 1599–1933 [https://books.google.com/books?id=93fnssiWvjoC excerpt and text search] * Tomlinson, B.R. ''The Economy of Modern India, 1860–1970'' (The New Cambridge History of India) (1996) * Tomlinson, B.R. ''The political economy of the Raj, 1914–1947'' (1979) [https://archive.org/details/politicaleconomy0000toml online] * Wolpert, Stanley. ''A New History of India'' (8th ed. 2008) [https://archive.org/details/newhistoryofindi0000wolp online 7th edition] === Historiographia === * {{cite book|last=Bannerjee|first=Gauranganath|year=1921|title=India as known to the ancient world|url=https://archive.org/stream/indiaasknowntoan00banerich#page/n3/mode/2up|location=London|publisher=Humphrey Milford, Oxford University Press}} * {{cite journal|last1=Bayly|first1=C.A.|date=November 1985|title=State and Economy in India over Seven Hundred Years|url=https://archive.org/details/economic-history-review_1985-11_38_4/page/583|journal=The Economic History Review|volume=38|issue=4|pages=583–596|doi=10.1111/j.1468-0289.1985.tb00391.x|jstor=2597191}} * Bose, Mihir. "India's Missing Historians: Mihir Bose Discusses the Paradox That India, a Land of History, Has a Surprisingly Weak Tradition of Historiography", ''History Today'' 57#9 (2007) pp.&nbsp;34–. [https://www.questia.com/PM.qst?a=o&d=5023376478 online] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110915152404/http://www.questia.com/PM.qst?a=o&d=5023376478 |date=15 September 2011 }} * {{cite book|last1=Elliot|first1=Henry Miers|first2=John|last2=Dowson|year=1867|url=http://persian.packhum.org/persian/main?url=pf%3Ffile%3D80201010%26ct%3D0|title=The History of India, as told by its own historians. The Muhammadan Period|publisher=London: Trübner and Co.|archive-url=https://web.archive.org/web/20090825184925/http://persian.packhum.org/persian/main?url=pf%3Ffile%3D80201010%26ct%3D0|archive-date=25 August 2009}} * {{cite book|last=Kahn|first=Yasmin|chapter=Remembering and Forgetting: South Asia and the Second World War|editor1=Martin Gegner|editor2=Bart Ziino|title=The Heritage of War|publisher=Routledge|year=2011|pages=177–193}} * {{cite book|last=Jain|first=M.|title=The India They Saw: Foreign Accounts|chapter=4|publisher=[[Delhi]]: Ocean Books|year=2011}} * {{cite book|last=Lal|first=Vinay|title=The History of History: Politics and Scholarship in Modern India|year=2003}} * {{cite book|last=Palit|first=Chittabrata|title=Indian Historiography|year=2008}} * {{cite book|author-link=Arvind Sharma|title=Hinduism and Its Sense of History|url=https://archive.org/details/hinduismitssense0000shar|publisher=[[Oxford University Press]]|year=2003|isbn=978-0-19-566531-4|last=Sharma|first=Arvind}} * {{cite book|first=E.|last=Sreedharan|title=A Textbook of Historiography, 500 B.C. to A.D. 2000|year=2004}} * {{cite book|last=Warder|first=A.K.|title=An introduction to Indian historiography|url=https://archive.org/details/introductiontoin0000ward|year=1972}} === Primari === * {{cite book|title=The Imperial Gazetteer of India|date=1908–1931|url=https://dsal.uchicago.edu/reference/gazetteer/}} Highly detailed description of all of India in 1901. {{Historia de Asia}} {{Traduction|en|History of India|1300194630}} [[Categoria:Historia de India|*]] 1882g4pb9x07up669u17kzb9353x5ed 0 59870 699219 683454 2026-08-27T18:13:37Z InternetArchiveBot 40773 Add 1 book for [[Wikipedia:Verificabilitate]] (20260827)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 699219 wikitext text/x-wiki [[File:I samma ögonblick var hon förvandlad till en underskön liten älva.jpg|thumb|alt=|300px|Illustration de ''Le Septe Desiros'' in ''Julbocken'' per Alfred Smedberg, 1907]] Un '''conto de fees''' esse un parve historia fictive que appertine al genere del [[folklore]].<ref>{{cite book|last=Jorgensen|first=Jeana|author-link=|date=2022|title=Fairy Tales 101: An Accessible Introduction to Fairy Tales|url=|location=|publisher=Fox Folk Press|pages=372 pages|isbn=979-8985159233|quote=|no-pp=yes}}</ref> Normalmente, in iste contos il compare le [[magia]], [[incantamento]]s e creaturas mythic vel imaginari. In le majoritate del culturas il non habe ulle differentia inter le mythos e le contos de natura folkloric, quod illos ambe esse parte del tradition oral de un [[civilisation]].<ref>{{Cite book |last=Bettelheim |first=Bruno |year=1989 |title=The Uses of Enchantment: The Meaning and Importance of Fairy Tales, wonder tale, magic tale |url=https://archive.org/details/usesofenchantmen00brun |publisher=Vintage Books |location=New York |isbn=0-679-72393-5}}</ref> Alicun elementos popular in contos de fees esse le [[dracon]]es, [[nano]]s, [[elf]]es, [[fee]]s, [[gnomo]]s, [[grypho]]s, [[sirena]]s, [[monstro]]s, [[animal]]es loquente, [[striga]]s, [[mago]]s, le [[magia]] e le [[incantamento]]s. Le contos pote esser vel oral vel scripte, e multes se ha evolute ex historias narrate per le gente etiam per plure seculos in le mundo integre.<ref>{{Cite news|last=Gray|first=Richard|url=http://www.telegraph.co.uk/science/science-news/6142964/Fairy-tales-have-ancient-origin.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20090908150605/http://www.telegraph.co.uk/science/science-news/6142964/Fairy-tales-have-ancient-origin.html|archive-date=2009-09-08|title=Fairy tales have ancient origin|work=The Telegraph|date=5 September 2009}}</ref> Nam solo le forma scripte succede in superviver, le historia de iste contos esse aliquanto difficile a traciar. Non obstante hoc, secundo le universitates de [[Durham]] e [[Lisbona]], illos pote haber anque millenas de annos, con alicunes que provenirea mesmo ab le [[Etate del Bronzo]].<ref name="bbc">{{cite news|title=Fairy tale origins thousands of years old, researchers say|url=https://www.bbc.com/news/uk-35358487|website= BBC News|access-date=20 January 2016|date=20 January 2016|archive-date=3 January 2018|archive-url= https://web.archive.org/web/20180103054943/http://www.bbc.com/news/uk-35358487|url-status= live}}</ref><ref>{{cite web|title=Fairy Tales Could Be Older Than You Ever Imagined|first=Erin|last=Blakemore|website=Smithsonion Magazine|date=20 January 2016|access-date=4 March 2019|language=en|url=https://www.smithsonianmag.com/smithsonianmag/fairy-tales-could-be-older-ever-imagined-180957882/|archive-date=27 February 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190227202417/https://www.smithsonianmag.com/smithsonianmag/fairy-tales-could-be-older-ever-imagined-180957882/|url-status=live}}</ref> Le contos de fee – e cetere tal obras – es scripte etiam hodie. == Referentias == {{reflist}} [[Categoria:Contos de fees|*]] smlkcghnxguk38954q5n9t1t4z3y03u 0 60027 699267 686357 2026-08-27T18:57:46Z InternetArchiveBot 40773 Add 1 book for [[Wikipedia:Verificabilitate]] (20260827)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 699267 wikitext text/x-wiki {{Revision}} [[File:Dunhuang Mogao Ku 2013.12.31 12-30-18.jpg|thumb|Caverna Mogao de Dunhuang]] [[File:Mogao Caves, cave 159 musicians.jpg|thumb|Cavernas Mogao]] Le '''manuscriptos de Dunhuang''' es un grande e variate collection de textos religiose e secular, consistente principalmente de [[manuscriptos]] scribite a mano super materiales tal como [[canape]], seta e papiro, insimul con alcun objectos [[imprimite a blocos de ligno]]. Componite in un varietate de linguas includente [[chinese]], [[tibetano]] e alteres, iste manuscriptos esseva discoverite in 1900 in le [[Cavernas de Mogao]] presso Sachu in [[Dunhuang]], provincia de Gansu, China, per le monacho daoista itinerante [[Wang Yuanlu]]. Post prender controlo del cavernas, Wang vendeva le manuscriptos a [[Aurel Stein]] e [[Paul Pelliot]] pro un summa modeste. Recognoscente le valor [[philologic]] del manuscriptos de Dunhuang, Stein e Pelliot los comprava de Wang e los portava de China a Europa. Le majoritate del manuscriptos proveni de un deposito de documentos producite inter le fin del 4e e le initio del 11e seculo. Illos esseva sigillate in lo que es nunc cognoscite como le [[Caverna Bibliotheca]] (Caverna 17) a un certe puncto in le initio del 11e seculo. Le sito a Sachu (hodie Dunhuang) esseva un centro regional importante pro le production de manuscriptos durante iste periodo, e etiam habeva functionate como un officina official de impression durante le 8e e 9e seculos quando le area esseva sub dominio tibetano e formava parte del rete del [[Via del Seta]].<ref>"The Tibetan Empire: A Silk Road Superpower", ''The Archaeologist'', 9 February 2023</ref><ref>Tao Tung, ''The Silk Roads of the Northern Tibetan Plateau during the Early Middle Ages (from the Han to Tang Dynasty)'', Bar Publishing, 2013: ''Le excavation de tumbas del elite Tuyuhun-Tubo (tibetano) a Dulan e Delingha in le provincia moderne de Qinghai ha rendite necessari un re-scription del historia del Via del Seta de Tibet e del nord-occidente de China, specialmente durante le 5e–8e seculos AD.''</ref> Wang Yuanlu reportatemente usava le complexu de cavernas como base pro su activitates de colliger almose, e se dice que ille habeva discoverite le documentos celate retro un muro sigillate in un annexo intra un del cavernas. In addition al Caverna Bibliotheca, manuscriptos e textos imprimite ha etiam essite discoverite in plure altere cavernas del sito. In particular, Pelliot recuperava un grande numero de documentos ex le Cavernas 464 e 465 in le section nord del Cavernas Mogao. Iste documentos data principalmente del [[Dynastia Yuan]] (1271–1368), plure centos de annos post que le Caverna Bibliotheca esseva sigillate, e es scribite in varie linguas, includente tibetano, chinese e [[vetero uiguro]].<ref name="Galambos2015">{{Cite book | last=Galambos | first=Imre | authorlink=Imre Galambos | title=Translating Chinese Tradition and Teaching Tangut Culture: Manuscripts and Printed Books from Khara-Khoto | publisher=DeGruter | year=2015 | isbn=978-3-11-045395-9 | pages=50–51 }}</ref> Le documentos de Dunhuang include obras que varia desde historia, medicina<ref>{{Cite book |title=Medieval Chinese medicine: the Dunhuang medical manuscripts |url=https://archive.org/details/medievalchinesem0000unse |date=2005 |publisher=RoutledgeCurzon |isbn=978-0-415-34295-7 |editor-last=Lo |editor-first=Vivienne |series=Needham Research Institute series |location=London; New York |editor-last2=Cullen |editor-first2=Christopher}}</ref> e mathematica usque a cantos popular e dansa. Il ha etiam multe documentos religiose, le major parte del quales es [[buddhista]], ma altere religiones e philosophias includente [[daoismo]], [[confucianismo]], [[christianismo nestorian]], [[judaismo]], e [[manichaeismo]] es etiam representate. Iste manuscriptos constitue un importante ressource pro recercas academic in numerose disciplinas, includente historia, medicina, studios religiose, linguistica e studios de manuscriptos.<ref>{{cite thesis |last1=Ponampon |first1=Phra Kiattisak |title=Dunhuang Manuscript S.2585: a Textual and Interdisciplinary Study on Early Medieval Chinese Buddhist Meditative Techniques and Visionary Experiences |date=2019 |publisher=University of Cambridge |location=Cambridge |page=14 |doi=10.17863/CAM.31982 |url=https://www.repository.cam.ac.uk/handle/1810/284608 |access-date=25 February 2019 |type=Thesis |language=en}}</ref> Le majoritate del manuscriptos que Pelliot prendeva e que es conservate in le collection del [[Bibliotheca National de Francia]] es in chinese (3.000 textos) e tibetano (4.000 textos).<ref>International Dunhuang Program, Pelliot Collection, https://idp.bl.uk/pelliot-collection/ </ref> Le multitude de altere linguas representate in le manuscriptos include [[khotanese]], [[kucheano]], [[sanscrito]], [[sogdiano]], vetero uiguro, [[prakrito]], [[hebreo]], e [[vetero turc]].<ref name="Gernet1996">{{cite book|author=Jacques Gernet|title=A History of Chinese Civilization|url=https://archive.org/details/historyofchinese00gern|url-access=registration|date=31 May 1996|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-49781-7|pages=[https://archive.org/details/historyofchinese00gern/page/19 19]–}}</ref> Le remotion del manuscriptos ha desde tunc essite describite per alcun studiosos como un "plundering",<ref>{{Cite book |last=Jacobs |first=Justin |title=The compensations of plunder: how China lost its treasures |date=2020 |publisher=University of Chicago Press |isbn=978-0-226-71201-7 |series=Silk roads |location=Chicago London}}</ref> con le governamento chinese [[demandante lor restitution]], includente octo volumines que esseva repatriate per un negotiator japonese in 1997.<ref>{{Cite web |last=Langfitt |first=Frank |date=1997-10-15 |title=Plundered Buddhist manuscripts returned to China Artifacts from caves are repatriated from Japan |url=https://www.baltimoresun.com/1997/10/15/plundered-buddhist-manuscripts-returned-to-china-artifacts-from-caves-are-repatriated-from-japan/ |access-date=2025-06-30 |website=Baltimore Sun |language=en-US}}</ref> {{Referentias}} [[Categoria:Manuscriptos de Dunhuang| ]] [[Categoria:Manuscriptos buddhista]] [[Categoria:Manuscriptos chinese]] [[Categoria:Manuscriptos judaic]] [[Categoria:Manichaeismo chinese]] [[Categoria:Dunhuang]] ao69lp16m7ux8h6ugfud9cmd0pmke8m 0 60055 699210 698202 2026-08-27T18:04:54Z InternetArchiveBot 40773 Add 60 books for [[Wikipedia:Verificabilitate]] (20260827)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 699210 wikitext text/x-wiki {{Historia del Regno Unite}} Le '''historia del Regno Unite''' comencia in 1707 con le [[Tractato de Union]] e le [[Actos de Union 1707]]. Le nucleo del [[Regno Unite]] como stato unificate emergeva con le union politic del regnos de [[Regno de Anglaterra|Anglaterra]] e [[Regno de Scotia|Scotia]],<ref>{{Cite news |title=Nove Acto de Union fortificarea le RU, dice Fabricant |work=BBC News |url=https://www.bbc.co.uk/news/uk-wales-politics-23919439 |access-date=1 septembre 2013}}</ref> in un nove stato unitari nominate [[Regno de Grande Britannia|Grande Britannia]].{{Efn|Le terminos ''Un Regno'', ''Regno Unite'' e ''Regno Unite de Grande Britannia'' esseva usate como descriptiones in le Tractato de Union. Totevia, le nomine real del nove stato esseva ''Grande Britannia''. Le nomine ''Grande Britannia'' (alora a vices scribite ''Great Brittaine'') esseva usate pro le prime vice per Jacobo VI/I in octobre 1604, qui indicava que in avante ille e su successores serea vidite como Reges de Grande Britannia, non Reges de Anglaterra e Scotia. Totevia le nomine non esseva applicate a un nove ''stato''; Anglaterra e Scotia continuava a esser governate independentemente. Su validitate como nomine del Corona es etiam questionate, viste que le monarchas continuava a usar ordinales separate (p. ex., Jacobo VI/I, Jacobo VII/II) in Anglaterra e Scotia. Pro evitar confusion le historicos generalmente evita usar le termino ''Rege de Grande Britannia'' usque 1707 e in vice pro adaptar se al uso de ordinales appella le monarchas reges o reginas de Anglaterra e Scotia. Ordinales separate esseva abandonate quando le duo statos se univa in accordo con le Actos de Union, con le monarchas subsequente usante ordinales clarmente basate super le historia anglese e non scotese. Un exemplo es Regina [[Elisabeth II del Regno Unite]], qui es referite como essente "le Secunde" mesmo si jammais habeva un Elisabeth I de Scotia o Grande Britannia.}} De iste nove stato, le historico [[Simon Schama]] diceva: {{Cita|Lo que comenciava como un fusion hostil finirea in un partenariato complete in le plus potente entitate in function del mundo... illo esseva un del transformationes le plus stupende in le [[historia europee]].<ref>{{Cite episode |title=Britannia Incorporate |series=A History of Britain |series-link=Simon Schama's A History of Britain |network=[[BBC One]] |number=10 |minutes=3 |credits=[[Simon Schama]] (presentator) |air-date=22 maio 2001}}</ref>}} Le prime decennios esseva marcate per [[Rebelliones jacobite]] que terminava con le defaite pro le causa Stuart al [[Battalia de Culloden]] in 1746. In 1763, le [[Grande Britannia in le Guerra de Septe Annos|victoria in le Guerra de Septe Annos]] duceva al crescimento del [[Prime Imperio Britannic]]. Con le defaite per le Statos Unite, Francia e Espania in le [[Guerra de Independentia American]], Grande Britannia perdeva su 13 colonias american e re-edificava un [[Secunde Imperio Britannic]] basate in Asia e Africa. Como resultato, le [[cultura britannic]], e su influentia technological, politic, constitutional e linguistic, deveniva mundial. Politicamente le evento central esseva le [[Revolution Francese]] e su consequente periodo napoleonic de 1793 a 1815, que le elites britannic videva como un menacia profunde, e laborava energeticemente pro formar multiple coalitiones que finalmente disfaceva Napoleon in 1815. Le [[Actos de Union 1800]] addeva le [[Regno de Irlanda]] pro crear le [[Regno Unite de Grande Britannia e Irlanda]]. Le [[Partito Tory (Regno Unite)|Tories]], qui arrivava al poter in 1783, remaneva in poter usque 1830. Fortias de reforma aperiva decennios de reforma politic que allargava le suffragio, e aperiva le economia a libere commercio. Le chefes politic prominente del seculo 19 includeva [[Henry John Temple, 3rd Viscount Palmerston|Palmerston]], [[Disraeli]], [[Gladstone]], e [[Robert Gascoyne-Cecil, 3rd Marquess of Salisbury|Salisbury]]. Culturalmente, le [[Era Victorian]] esseva un tempore de prosperitate e virtutes dominante del classe medie quando Britannia dominava le economia mundial e [[Pax Britannica|manteneva un seculo generalmente pacific]] de 1815 a 1914. Le [[Prime Guerra Mundial]], con Britannia in alliantia con Francia, Russia e le Statos Unite, esseva un guerra total furiose ma ultimemente successose contra Germania. Le resultante [[Societate de Nationes]] esseva un projecto favorite in le [[Britannia interbellic]]. In 1922, 26 contatos de Irlanda secedeva pro devenir le [[State Libere Irlandese]]; un die plus tarde, [[Irlanda del Nord]] secedeva del State Libere e retornava al Regno Unite. In 1927, le Regno Unite cambiava su titulo formal a ''Regno Unite de Grande Britannia e Irlanda del Nord,''<ref>{{Cite web |date=2 martio 2022 |title=The World Factbook – Central Intelligence Agency |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/united-kingdom/ |website=www.cia.gov |accessdate=2025-11-13 |archivedate=2021-01-09 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210109221834/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/united-kingdom/ }}</ref> usualmente abbreviate a ''[[Terminologia del Insulas Britannic|Britannia]]'', ''Regno Unite'' o ''RU''. Ben que le Imperio remaneva forte, como etiam le [[London Stock Exchange|mercato financiari de London]], le base industrial britannic comenciava a remaner detra Germania e le Statos Unite. Sentimentos pro le pace esseva si forte que le nation supportava le appaciamento de Germania de [[Hitler]] in le annos 1930, usque le invasion nazista de [[Polonia]] in 1939 initiava le [[Secunde Guerra Mundial]]. In le Secunde Guerra Mundial, le Union Sovietic e le Statos Unite jungeva se al RU como [[Alliatos del Secunde Guerra Mundial|le principal potentias Alliate]]. Post le guerra, Britannia non esseva plus un superpotentia militar o economic, como vidite in le [[Crisi de Suez]] de 1956. Britannia concedeva independentia a quasi tote su possessiones. Le nove statos tipicamente jungeva se al [[Commonwealth de Nationes]]. Le annos del postguerra videva grande difficultates, mitigate aliquanto per adjuta financiari a grande scala del Statos Unite. Le prosperitate retornava in le annos 1950. Intertanto, de 1945 a 1950, le [[Partito Laborista (RU)|Partito Laborista]] edificava un stato de benesser social, nationalisava multe industrias, e creava le [[National Health Service|Servicio National de Sanitate]]. Le RU prendeva un position firme contra le expansion [[Communista]] post 1945, jocate un rolo major in le [[Guerra Frigide]] e le formation del [[NATO]] como un alliantia militar anti-sovietic con Germania Occidental, Francia, le Statos Unite, Italia, Canada e paises minor. Le RU ha essite un membro principal del [[Nationes Unite]] desde su fundation, como etiam de altere organisationes international. In le annos 1990, le [[neoliberalismo]] duceva al privatisation de industrias nationalisate e deregulation significative de affaires commercial. Le stato de London como un centro financiari mundial cresceva. Desde le annos 1990, grande movimentos de [[Devolution in le Regno Unite|devolution in Irlanda del Nord, Scotia e Galles]] ha decentralisate le decision-facer politic. Britannia ha movite se retro e avante in su relationes economic con Europa Occidental. Illo jungeva se al [[Communitate Economic Europee]] in 1973, debilitante assi le ligamines economic con su Commonwealth. Totevia, le [[Brexit|referendum Brexit]] in 2016 obligava le RU a lassar le [[Union Europee]], lo que illo faceva in 2020. == Seculo 18 == {{AP|Britannia del Epocha Moderne Prime|Era Georgian}} === Nascentia del Union === {{AP|Tractato de Union|Actos de Union 1707}} {{Vide anque|Union del Coronas|Historia del formation del Regno Unite}} [[File:Articles of Union between England and Scotland 28 Jan 1707.png|thumb|"Articulos de Union con Scotia", 1707]] Le [[Regno de Grande Britannia]] nasceva le 1 de maio 1707, como resultato del [[union politic]] del [[Regno de Anglaterra]] (que includeva [[Galles]]) e le [[Regno de Scotia]] sub le [[Tractato de Union]]. Isto combinava le duo regnos in un singule regno e fundeva le duo parlamentos in un singule [[parlamento de Grande Britannia]]. [[Anna, Regina de Grande Britannia|Regina Anna]] deveniva le prime monarcha del nove Grande Britannia. Ben que nunc un singule regno, certe institutiones de Scotia e Anglaterra remaneva separate, como le [[Derecto scotese|derecto scotese]] e le [[Derecto anglese|derecto anglese]]; e le [[Presbyterian]] [[Ecclesia de Scotia]] e le [[Anglican]] [[Ecclesia de Anglaterra]]. Anglaterra e Scotia continuava cata un a haber lor proprie systema de education. Intertanto, le [[Guerra del Succession Espaniol]] contra Francia esseva in curso. Illo oscillava retro e avante usque un governamento plus pacific veniva al poter in London e le tractatos de [[Pace de Utrecht|Utrecht]] e [[Tractato de Rastatt|Rastadt]] poneva fin al guerra. Le historico [[G. M. Trevelyan]] argumenta: {{Cita|Ille [[Tractato de Utrecht|Tractato [de Utrecht]]], que introduceva le periodo stabile e characteristic del Civilisation del Decimo-Octave Seculo, marcava le fin del periculo a Europa ab le ancian monarchia francese, e illo marcava un cambio de non minus de significantia pro le mundo in general,—le suprematia maritime, commercial e financiari de Grande Britannia.<ref>{{Cite book |last=Trevelyan |first=G.M. |title=A shortened history of England |url=https://archive.org/details/shortenedhistory0000unse_v8k1 |date=1942 |page=[https://archive.org/details/shortenedhistory0000unse_v8k1/page/363 363] |author-link=G. M. Trevelyan}}</ref>}} === Reges Hanoverian === {{Main|Casa de Hanover}} [[File:George I Oval.jpg|thumb|George I in 1714, per Godfrey Kneller]] Le linea Stuart moriva con Anna in 1714, ben que un faction obstinate con supporto francese supportava le pretendentes. Le Elector de Hanover deveniva rege como [[George I de Grande Britannia|George I]]. Ille prestava plus attention a Hanover e se circumfereva de Germanos, faciente de ille un rege impopular.<ref>{{Cite journal |last=O'Gorman |first=Frank |date=1986 |title=The Recent Historiography of the Hanoverian Regime |url=https://archive.org/details/sim_historical-journal_1986-12_29_4/page/1005 |journal=Historical Journal |volume=29 |issue=4 |pages=1005–1020|doi=10.1017/S0018246X00019178 |s2cid=159984575 }}</ref> Ille, totevia, augmentava le armea e creava un systema politic plus stabile in Britannia e adjutava a apportar le pace a Europa del nord.<ref>{{Cite book |last=Gibbs |first=G.C. |title=George I (1660–1727) |date=2004 |work=Oxford Dictionary of National Biography}}; {{Cite book |last=Hatton |first=Ragnhild M. |title=George I |date=2001 |author-link=Ragnhild Hatton}}</ref> Factiones jacobite que cercava un restauration Stuart remaneva forte; illos instigava [[Rebellion jacobite de 1715|un revolta in 1715–1716]]. Le filio de [[James II de Anglaterra|Jacobo II]] planava invader Anglaterra, ma ante que ille poteva facer lo, [[John Erskine, Earl of Mar (1675–1732)|John Erskine, Conte de Mar]], lanceava un invasion ab Scotia, que esseva facilemente disfacite.<ref>{{Cite journal |last=Oates |first=Jonathan D. |date=2004 |title=Jacobitism and Popular Disturbances in Northern England, 1714–1719 |journal=Northern History |volume=41 |issue=1 |pages=111–128 |doi=10.1179/007817204790180871}}</ref> [[George II de Grande Britannia|George II]] meliorava le stabilitate del systema constitutional, con un governamento ducite per [[Robert Walpole]] durante le periodo 1730–42.<ref>{{Cite journal |last=Black |first=Jeremy |author-link=Jeremy Black (historian) |date=February 2003 |title=Georges I & II |journal=History Today |volume=53 |issue=2}}</ref> Ille edificava le [[Prime Imperio Britannic]], fortificante le colonias in le Caribe e America del Nord. In coalition con le potentia ascendente Prussia, le Regno Unite disfaceva Francia in le [[Guerra de Septe Annos]], e ganiava controlo total de Canada.<ref>{{Cite book |last=Thompson |first=Andrew C. |title=George II: King and Elector |url=https://archive.org/details/georgeiikingelec0000thom |date=2011}}</ref> [[George III]] jammais visitava Hanover, e parlava anglese como su prime lingua. Injuriate per le Americanos como un tyranno e le instigator del Guerra American de Independentia, ille esseva frequentemente folle post 1788, e su filio plus ancian serviva como regente.<ref>{{Cite book |last=Black |first=Jeremy |title=George III: America's Last King |url=https://archive.org/details/georgeiiiamerica0000blac |date=2006 |author-link=Jeremy Black (historian)}}</ref> Ille esseva le ultime rege a dominar le governamento e le politica, e su longe regno es notabile pro perder le prime Imperio Britannic in le [[Guerra Revolutionari American]] (1783).<ref>Vide {{Cite journal |last=Black |first=Jeremy |author-link=Jeremy Black (historian) |date=Fall 1996 |title=Could the British Have Won the American War of Independence? |url=http://hdl.handle.net/1811/30022 |journal=Journal of the Society for Army Historical Research |volume=74 |issue=299 |pages=145–154 |jstor=44225322|hdl=1811/30022 }} (discurso video de 90 min. date al Ohio State in 2006)</ref> Le regno esseva notabile pro le construction de un secunde imperio basate in India, Asia e Africa, le initios del [[Revolution Industrial]] que faceva de Britannia un potentia economic, e le lucta de vita e de morte con le Franceses, in le [[Gueras Revolutionari Francese]], que terminava inconclusivmente con un breve tregua, e le epic [[Gueras Napoleonic]], que terminava con le defaite decisive de [[Napoleon]].<ref>{{Cite book |last=Watson |first=J. Steven |title=The Reign of George III, 1760–1815 |url=https://archive.org/details/reignofgeorgeiii0000wats |date=1960 |publisher=[[Oxford University Press]] |isbn=978-0198217138 |edition=1st}}</ref> ===South Sea Bubble=== Entreprenditores extendeva le extension de lor negocios circa le globo. Le [[South Sea Bubble]] esseva un enterprise commercial que explodeva in scandal. Le South Sea Company esseva un compania de actiones in London. Su objectivo ostensible esseva de conceder monopolios commercial in America del Sud; ma su scopo actual esseva de renegoziar previe prestamos governamental a alte interesse, ascendentes a £31 milliones, per medio de [[manipulation de mercato]] e speculation. Illa colligiva fundos quatro vices in 1720 per emetter actiones, que esseva comprate per circa 8 000 investitores. Le precio del action continuava a augmentar, de £130 per action a £1 000, con insiders que faceva enorme profitos theoretic. Le Bubble collabava de un die al altere, ruinante le speculatores. Investigationes monstrava que corruptiones habeva attingite locos elevate—even al rege. [[Robert Walpole]] lo terminava con dannos politic e economic minimal.<ref>{{Harvp|Hoppit|2000|pages=334–338}}; {{Cite journal |last=Hoppit |first=Julian |title=The Myths of the South Sea Bubble |date=December 1962 |journal=Transactions of the Royal Historical Society |volume=12 |pages=141–165 |doi=10.1017/S0080440102000051 |jstor=3679343 |issue=1|s2cid=162577865 }}</ref> ===Robert Walpole=== Robert Walpole es ora generalmente considerate como le prime Prime Minister, ab 1721–42. Le termino esseva applicate a ille tanto per amicos como per adversarios ja in 1727. Le historico Clayton Roberts summariza su nove functiones: {{Cita|Ille monopolizava le consilios del Re, ille superintendite de vicino le administration, ille controlava sin pietate le patronato, e ille conduceva le predominante partido in Parlamento.<ref>Quoted in {{Cite ODNB |last=Taylor |first=Stephen |url=http://www.oxforddnb.com/view/article/28601 |title=Walpole, Robert, first earl of Orford (1676–1745) |date=2004 |doi=10.1093/ref:odnb/28601 |edition=online |access-date=15 September 2017}}</ref> Walpole esseva un maestro del uso effective del patronato, como etiam esseva su duo discipulos que le succedeva como prime ministro, [[Henry Pelham]] e le fratre de Pelham, le [[Thomas Pelham-Holles, 1st Duke of Newcastle|Duque de Newcastle]].<ref>{{Cite book |last=Browning |first=Reed |title=Duke of Newcastle |url=https://archive.org/details/dukeofnewcastle0000brow |date=1975 |pages=[https://archive.org/details/dukeofnewcastle0000brow/page/254 254]–260}}</ref>}} === Moralismo e hypocrisia === [[File:Four Times of the Day - Morning - Hogarth.jpg|thumb|[[London del seculo 18|London del seculo 18]] per [[William Hogarth]]]] Le '''hypocrisia''' deveniva un thema major in le [[Historia politic del Regno Unite|historia politic]] al initio del [[Seculo 18|seculo 18]]. Le [[Acto de Toleration 1688|Acto de Toleration 1688]] permitteva le derectos pro [[Minoritate religiose|minoritates religiose]], ma le [[Nonconformista (Protestantismo)|Nonconformistas]] protestante esseva ancora '''deprivate de derectos importante''', tal como le derecto a tener un [[Officio (tenentia)|officio]]. Nonconformistas qui voleva tener un officio prendeva ostentosemente le [[Anglicanismo|Anglican]] [[Sacramento christian|sacramento]] un vice per anno pro evitar le restrictiones. [[Alte Ecclesia|Anglicanistas del Alte Ecclesia]] esseva indignate, e dislegeva le "[[conformitate occasional|conformitate occasional]]" con le '''[[Acto de Conformitate Occasional 1711|Acto de Conformitate Occasional 1711]]''' .<ref>{{Cite journal |last=Jones |first=Clyve |url=https://doi.org/10.1111/j.1750-0206.2011.00276.x |title='Too Wild to Succeed': The Occasional Conformity Bills and the Attempts by the House of Lords to Outlaw the Tack in the Reign of Anne |date=2011 |journal=Parliamentary History |volume=30 |pages=414–427 |issue=3|doi=10.1111/j.1750-0206.2011.00276.x |url-access=subscription }}</ref> Usante [[Sermon|sermones]], [[Discurso|discursos]], e [[Pamphletto|guerras de pamphletos]], le [[Alte Ecclesia|homines del Alte Ecclesia]] e le Nonconformistas attaccava lor opponentes como '''insincere e hypocrite''', assi como '''periculosemente zelose'''. Le historico [[Mark Knights|Mark Knights]] argumenta que per su ferocitate, le debatto poterea haber ducite a un discurso politic plus temperate e minus hyper-cargate. Le "conformitate occasional" esseva restaurate per le [[Whig|Whigs]] quando illes retornava al poter in 1719.<ref>{{Cite journal |last=Knights |first=Mark |date=2005 |title=Occasional conformity and the representation of dissent: hypocrisy, sincerity, moderation and zeal |journal=Parliamentary History |volume=24 |issue=1 |pages=41–57|doi=10.1111/j.1750-0206.2005.tb00401.x }}</ref> Le famose "[[Le Fabula del Apes|Le Fabula del Apes]]" del autor anglese [[Bernard Mandeville|Bernard Mandeville]] explorava le natura del hypocrisia in le societate europee contemporanee. Ille argumentava que le effortios de '''[[Entrepreneur|entrepreneurs egoista]]''' es le base del societate commercial e industrial emergente, un linea de pensamento que influentiava [[Adam Smith|Adam Smith]] e le [[Utilitarismo|Utilitarianismo]] del [[Seculo 19|seculo 19]]. Un tension surgeva inter iste duo approches re le poter relative de [[Norma social|normas]] e [[Interesse personal|interesses]], le relation inter motivos e [[Conducta human|conducta]], e le variabilitate historic de [[Cultura human|culturas human]].<ref>{{Cite journal |last=Luban |first=Daniel |date=2015 |title=Bernard Mandeville as Moralist and Materialist |journal=History of European Ideas |volume=41 |issue=7 |pages=831–857|doi=10.1080/01916599.2015.1010777 |s2cid=145179618 |url=https://ora.ox.ac.uk/objects/uuid:beb92369-f940-4053-935e-0e2eaf50936a }}</ref> Ab circa 1750 a 1850, le '''[[Faction politic Whig (Britannic)|aristocrates Whig]]''' in Anglaterra se vantava de lor benevolentia special pro le [[Gente commun|gente commun]]. Illes clamava esser guidante le initiativas de [[Reforma politic|reforma]] pro prevenir le discontento que causava instabilitate e [[Revolution|revolution]] trans [[Europa Continental|Europa continental]]. Totevia le criticos [[Partito Tory (Britannic)|Tory]] e [[Radicalismo (historic)|radical]] accusava le Whigs de '''hypocrisia'''—allegante que illes deliberatemente usava le slogans de reforma e [[Democratia|democratia]] pro '''propeller se in le poter'''. Le historico [[L.G. Mitchell|L.G. Mitchell]] defende le Whigs, signalante que gratias a illes, le [[Radicalismo (historic)|radicales]] sempre habeva amicos al centro del [[Elite (scientia social)|elite]], e assi non se sentiva tanto marginalisate como in le major parte de Europa.<ref>{{Cite journal |last=Mitchell |first=L.G. |date=1999 |title=The Whigs, the People, and Reform |journal=Proceedings of the British Academy |volume=85 |pages=25–41}}</ref> Intertanto, un fluxo de observatores del Continente commentava super le [[Cultura politic|cultura politic]] britannic. Observatores liberal e radical notava le '''servilitate del classes inferior''', le obsession de tote le mundo con [[Rango social|rango]] e [[Titulo de nobilitate|titulo]], le extravagantia del [[Aristocratia|aristocratia]], e un '''hypocrisia pervasive''' que se extendeva a areas como le [[Reforma social|reforma social]]. Il non habeva tanto de visitatores conservative. Illes laudava le [[Stabilitate|stabilitate]] del societate anglese, su [[Constitution ancian|constitution ancian]], e reverentia pro le passato; illes ignorava le effectos negative del [[Industrialisation|industrialisation]].<ref>{{Cite book |last=Langford |first=Paul |title=Proceedings of the British Academy |date=1999 |isbn=0197262015 |volume=85 |pages=101–119 |chapter=The English as Reformers: Foreign Visitors' Impressions, 1750–1850 |publisher=British Academy |chapter-url=https://www.thebritishacademy.ac.uk/documents/3836/100p101.pdf}}</ref> Historicos ha explorate [[Crimine|crimines]] e [[Vitio|vitios]] del classes superior de Anglaterra, specialmente '''[[Duello|duello]], [[Suicidio|suicidio]], [[Adulterio|adulterio]] e [[Joco (activitate)|joco]]'''. Illos esseva tolerante per le mesme tribunales que executava milles de povre homines pro offensas minor. Nulle [[Aristocrate|aristocrate]] esseva punite pro occider alicuno in un duello. Totevia le [[Pressa popular|pressa popular]] emergente se specialisava in '''histories sensationalistic''' re le vitios del classe superior.<ref>{{Cite journal |last=Andrew |first=Donna T. |date=2014 |title=Cultural Skirmishes in 18th Century England: The Attack on Aristocratic Vice |journal=History Compass |volume=12 |issue=8 |pages=664–671|doi=10.1111/hic3.12183 }}</ref> === Guerra e financia === [[File:Battle of Blenheim.jpg|thumb|John Churchill, Duce de Marlborough accepta le rendition francese al Battalia de Blenheim, 1704.]] Desde 1700 a 1850, Britannia esseva involvite in 137 gueras o rebelliones. Illo manteneva un Marina Regal relativemente grande e costose, insimul con un micre armata permanente. Quando le necessitate pro soldatos surgeva, illo ingagiava mercenarios o financiava alliatos qui campava armatas. Le costos crescente del guera fortiava un cambio in le fontes de financia governamental, del revenues ab proprietates agricultural regal e impostos e taxas special a reliantia super taxas de doana e accisa; e, post 1790, un impuesto super le rendimento. Laborante con bancheros in le citate de London, le governamento levava prestos durante le tempore de guerra e los repagava in tempore de pace. Le augmento in taxas amontava a 20% del rendimento national, ma le sector private beneficiava del augmento in le crescimento economic. Le demanda pro provisiones de guerra stimiava le sector industrial, particularmente provisiones naval, munitiones e textiles, lo que dava a Britannia un avantagio in le commercio international durante le annos de postguerra.<ref>{{Cite journal |last=Kozub |first=Robert M. |date=Fall 2003 |title=Evolution of Taxation in England, 1700–1850: A Period of War and Industrialization |url=https://archive.org/details/journal-of-european-economic-history_fall-2003_32_2/page/363 |journal=Journal of European Economic History |volume=32 |issue=2 |pages=363–388}}; {{Cite book |last=Brewer |author-link=John Brewer (historian) |first=John |title=The Sinews of Power: War, Money and the English State, 1688–1783 |url=https://archive.org/details/nlsiu.941.07.bre.39934 |date=1990}}; {{Cite book |last=Kennedy |first=Paul |title=The Rise and Fall of the Great Powers |url=https://archive.org/details/risefallofgreatp00kenn_0 |date=1989 |pages=[https://archive.org/details/risefallofgreatp00kenn_0/page/81 80]–84}}</ref> Le Revolution Francese polarisava le opinion politic britannic in le annos 1790, con conservativos indignate al occision del rege, le expulsion del nobiles, e le Regime del Terror. Britannia esseva in guera contra Francia quasi continuamente de 1793 usque le defeita final de Napoleon in 1815. Conservativos castigava le opinion radical in Britannia como "Jacobin" (in referentia al chefes del Terror), admonestante que le radicalismo menaciava un revolto social. Le Sentimento Anti-Jacobin, ben exprimite per Edmund Burke e multe scriptores popular esseva le plus forte inter le proprietarios terrenal e classes superior.<ref>{{Cite book |title=The Encyclopedia of the French Revolutionary and Napoleonic Wars: A Political, Social, and Military History |date=2006 |editor-last=Fremont-Barnes |editor-first=Gregory |volume=1 |pages=41–42}}</ref> === Imperio Britannic === {{Main|Imperio Britannic}} [[File:Lord Clive meeting with Mir Jafar after the Battle of Plassey.jpg|thumb|[[Lord Clive|Lord Clive]] incontrante con [[Mir Jafar|Mir Jafar]] post le [[Battalia de Plassey|Battalia de Plassey]], per [[Francis Hayman|Francis Hayman]] (c. 1762)]] Le [[Guerra de Septe Annos|Guerra de Septe Annos]], que comenciava in 1756, esseva le prime declarate a un scala global, combattite in [[Europa|Europa]], [[India|India]], [[America del Nord|America del Nord]], le [[Caraibe|Caraibe]], le [[Philippinas|Philippinas]] e [[Costa african|Africa costal]]. [[Britannia|Britannia]] esseva le grande [[Victor|victor]] proque illo allargava su [[Imperio|imperio]] al [[Expensa|expensa]] de [[Francia|Francia]] e alteres. [[Francia|Francia]] perdeva su [[Rolo|rolo]] como [[Potentia colonial|potentia colonial]] in [[America del Nord|America del Nord]]. Illo cedeva [[Nove Francia|Nove Francia]] a Britannia, [[Espania|Espania]] cedeva [[Florida|Florida]]. In [[India|India]], le [[Gueras Carnatic#Tertie Guerra Carnatic (1757–1763)|Guerra Carnatic]] habeva lassate [[Francia|Francia]] ancora in [[Controlo|controlo]] de su [[India francese|micre enclaves]] ma con [[Restriction militar|restrictiones militar]] e un [[Obligation|obligation]] de supportar statos cliente britannic, in [[Effecto|effecto]] lassante le [[Futuro de India|futuro de India]] a Britannia. [[Grande Britannia in le Guerra de Septe Annos|Le victoria britannic super Francia]] in le [[Guerra de Septe Annos|Guerra de Septe Annos]] lassava Britannia como le '''[[Potentia colonial dominante del mundo|potentia colonial dominante del mundo]]'''.<ref>{{Cite book |last=Jasanoff |first=Maya |title=Edge of Empire: Lives, Culture, and Conquest in the East, 1750–1850 |date=2006 |isbn=978-1-40-007546-1 |page=21 |publisher=Knopf Doubleday Publishing |author-link=Maya Jasanoff |orig-date=2005}}</ref> ==== Revolution American ==== [[File:Surrender of General Burgoyne.jpg|thumb|General britannic [[John Burgoyne|John Burgoyne]] monstrate rendente se a [[Saratoga]] (1777), pictura ''[[Rendition del General Burgoyne]]'' per [[John Trumbull|John Trumbull]], 1822]] Durante le annos 1760 e annos 1770, relationes inter le [[Dece-Tres Colonias]] e [[Britannia|Britannia]] deveniva tense, primarimente a causa de ira contra le tentativas del Parlamento de [[Impuesto|imponer taxas]] al [[Colonistas american|colonistas american]] sin lor consentimento.<ref>{{Cite book |last=Ferguson |first=Niall |url=https://archive.org/details/empire00nial |title=Empire, The rise and demise of the British world order and the lessons for global power |date=2004 |isbn=978-0-46-502328-8 |pages=73 |publisher=Basic Books |author-link=Niall Ferguson |url-access=registration}}</ref> Le [[Americano|Americanos]] preparava lor grande [[Milicia|militias]], ma habeva penuria de [[Pulvere de canon|pulvere de canon]] e [[Artilleria|artilleria]]. Le [[Britannico|Britannicos]] assumeva que illes poterea facilemente [[Suprime|supprimer]] le [[Resistentia|resistentia]] [[Patriota|Patriota]]. In 1775 le [[Guerra Revolutionari American|Guerra Revolutionari American]] comenciava. In 1776 le [[Patriota|Patriotas]] [[Expulsa|expulsava]] [[Official royal|officiales royal]] e [[Declaration de Independentia del Statos Unite|declarava le independentia del Statos Unite de America]]. Post [[Captura|capturar]] un [[Armea de invasion|armada de invasion]] britannic in 1777, le [[Nove nation|nove nation]] formava un [[Alliantia|alliantia]] con [[Francia|Francia]], [[Equalisa|equalisante]] le [[Balance militar|balance militar]] e [[Balance naval|naval]] e ponente [[Britannia|Britannia]] a [[Risco|risco]] de [[Invasion|invasion]] ab [[Francia|Francia]]. Le [[Armea britannic|armada britannic]] controlava solmente un [[Mano|mano]] de [[Citate costal|citate costal]] in le [[Statos Unite|Statos Unite]]. 1780–81 esseva un [[Puncto basse|puncto basse]] pro [[Britannia|Britannia]]. [[Taxa|Taxas]] e [[Deficit|deficitos]] esseva alte, [[Corruption governamental|corruption governamental]] esseva [[Pervasive|pervasive]], e le [[Guerra in America|guerra in America]] entrava in su sexte anno sin [[Fin in vista|fin in vista]]. Le [[Revoltas Gordon|Revoltas Gordon]] erumpeva in [[London|London]] durante le [[Primavera|primavera]] de 1780, in [[Responsa|responsa]] a [[Concession|concessiones]] augmentate a [[Catholico|Catholicos]] per le [[Parlamento|Parlamento]]. In octobre 1781 [[Lord Cornwallis|Lord Cornwallis]] [[Rendition|rendeva]] su [[Armea|armada]] a [[Asedio de Yorktown|Yorktown, Virginia]]. Le [[Tractato de Paris (1783)|Tractato de Paris]] esseva signate in 1783, [[Formalmente|formalmente]] [[Termina|terminante]] le guerra e [[Recognition|recognoscente]] le [[Independentia|independentia]] del [[Statos Unite|Statos Unite]]. Le [[Termino de pace|terminos de pace]] esseva [[Generose|generose]] pro le [[Nove nation|nove nation]], que [[London|London]] sperava, correctemente, que illo devenirea un [[Partner de commercio|partner de commercio]] major.<ref>{{Cite book |last=Black |first=Jeremy |title=Crisis of Empire: Britain and America in the Eighteenth Century |date=2008 |publisher=Bloomsbury Academic |isbn=978-1-44-110445-8 |author-link=Jeremy Black (historian)}}</ref> Le perdita del [[Dece-Tres Colonias|Dece-Tres Colonias]], al epoca le plus populose de [[Britannia|Britannia]], marcava le transition inter le "[[Prime Imperio Britannic|prime]]" e "[[Secunde Imperio Britannic|secunde]]" imperios<ref>{{Cite book |last1=Low |first1=Alaine |title=[[Le Historia de Oxford del Imperio Britannic|Le Historia de Oxford del Imperio Britannic]] |last2=Louis |first2=Wm Roger |date=1998 |editor-last=Canny |editor-first=Nicholas |editor-link=Nicholas Canny |volume=1. The Origins of Empire: British Overseas Enterprise to the Close of the Seventeenth Century |pages=92 |author-link2=Wm. Roger Louis}}</ref>, in le qual [[Britannia|Britannia]] cambia su attention a [[Asia|Asia]], le [[Pacifico|Pacifico]] e plus tarde [[Africa|Africa]]. ''[[Le Richesse del Nationes|Le Richesse del Nationes]]'' de [[Adam Smith|Adam Smith]], publicate in 1776, argumentava que le [[Colonia|colonias]] esseva redundant, e que le commercio libere deberea reemplaciar le politicas mercantilista del prime periodo de [[Expansion colonial|expansion colonial]]. Le crescimento del commercio inter le [[Statos Unite|Statos Unite]] novemente independente e [[Britannia|Britannia]] post 1783<ref>{{Cite book |last=James |first=Lawrence |title=The Rise and Fall of the British Empire |date=2001 |isbn=978-1-46-684213-7 |pages=119 |publisher=St. Martin's Publishing |orig-date=1994}}</ref> confirmava le vista de Smith que le controlo politic non esseva necessari pro le successo economic. Durante su prime 100 annos de operation, le [[Compania Britannic del Indias Oriental|Compania del Indias Oriental]] habeva essite dedicate al commercio, non al construction de un imperio in [[India|India]]. Le interesse del [[Compania|Compania]] vira a territorio durante le [[Seculo 18|seculo 18]] quando le [[Imperio Mughal|Imperio Mughal]] declinava in potentia e le Compania luctava con su contraparte [[Compania Francese del Indias Oriental|Compania Francese del Indias Oriental]] durante le [[Gueras Carnatic|Gueras Carnatic]] del annos 1740 e 1750. Le [[Britannicos|Britannicos]], ducite per [[Robert Clive|Robert Clive]], disfaceva le [[Francese|Franceses]] e lor alliatos [[Indian|indian]] in le [[Battalia de Plassey|Battalia de Plassey]], lassante le Compania in controlo de [[Bengal|Bengal]] e un major potentia militar e politic in India. Illo gradualmente augmentava le dimension del territorios sub su controlo, regente directe o indirecte via regulatores de marionette local sub le menacia del [[Armea Indian|Armea Indian]], 80% del qual esseva componite de [[Sepoy|sepoys]] native indian. [[File:Cookroutes.png|thumb|Viages del explorator [[James Cook|James Cook]]]] Le 22 de augusto 1770, [[James Cook|Cook]] discopriva le [[Costa oriental de Australia|costa oriental de Australia]]<ref>{{Cite book |last=Knibbs |first=G. H. |title=Official year book of the Commonwealth of Australia |date=1908 |publisher=[[Commonwealth Bureau of Census and Statistics]] |page=52 |author-link=George Handley Knibbs}}</ref> durante un [[Prime viage de James Cook|viage scientific]] al [[Pacifico del Sud|Pacifico del Sud]]. In 1778, [[Joseph Banks|Joseph Banks]], botanico de Cook super le viage, presentava evidentia al governamento super le convenientia de [[Botany Bay|Botany Bay]] pro le stabilimento de un colonisation penal, e in 1787 le [[Prime invio de convictos a Australia|prime invio de convictos]] poneva se in vela, arrivante in 1788. == 1800 a 1837 == {{Main|Regno Unite de Grande Britannia e Irlanda}} {{Further|Epocha Georgian|Regentia Britannic|Epocha Victorian|Imperio Britannic|Historia del societate britannic#Societate Georgian}} === Union con Irlanda === {{Main|Acto de Union 1800|Problema irlandese in le politica britannic}} {{Image frame |width=220 |border=no |content=[[File:Flags of the Union Jack.svg|220px]] |caption=Le [[Bandiera del Regno Unite|Bandiera del Regno Unite]] es basate super le bandieras de [[Bandiera de Anglaterra|Anglaterra]], [[Bandiera de Scotia|Scotia]] e le [[Saltiera|saltiera]] del [[Ordine de Sancte Patricio|Ordine de Sancte Patricio]] (non le [[Bandiera de Irlanda|bandiera de Irlanda]]).}} Le 1 de januario 1801, le [[Grande Britannia]] e [[Irlanda]] se univa pro formar le [[Regno Unite de Grande Britannia e Irlanda]]. Le union legislative de [[Grande Britannia]] e [[Irlanda]] esseva effectuate per le [[Acto de Union 1800]], creante le "[[Regno Unite de Grande Britannia e Irlanda]]". Le acto esseva passate in tanto le [[Parlamento de Grande Britannia]] como le [[Parlamento de Irlanda]], dominate per le [[Ascendentia Protestante]] e mancante de representation del population catholic. Majoritates substantial esseva obtenite, e isto esseva assistite per subornation in le forma del awardamento de [[Pairato]] e [[Systema de honores britannic]] a opponentes pro ganiar lor votos.<ref>{{Cite book |last=Ward |first=Alan J. |title=The Irish Constitutional Tradition |page=28}}</ref> Sub le terminos del fusion, le [[Parlamentos separate de Grande Britannia]] e [[Irlanda]] esseva abolite, e reemplaciate per un [[Parlamento del Regno Unite]] unite. [[Irlanda]] assi deveniva un parte integral del [[Regno Unite]], inviante circa 100 [[Membros del Parlamento]] al [[Camera del Communes]] a [[Westminster]] e 28 pares representante irlandese al [[Camera del Lords]], eligite per le pares irlandese mesme, excepte que pares catholic non esseva permitite a prender lor sedes in le [[Lords]]. Parte del compensation pro le [[Catholicos irlandese]] esseva le concession del [[Emancipation catholic]], que habeva essite resistite ferocemente per le [[Parlamento irlandese]] totalmente-Anglican. Totevia, isto esseva blocate per le [[Re George III]], qui argumentava que emancipar le [[Catholicos roman]] violarea su [[Juramento de Coronation]]. Le hierarchia [[catholic roman]] habeva endorsate le [[Union]]. Totevia le decision de bloccar le [[Emancipation Catholic]] fatalmente subminava le appello del [[Union]].<ref>{{Cite book |title=Acts of Union: The causes, contexts, and consequences of the Act of Union |date=2001 |publisher=Four Courts Press |editor-last=Keogh |editor-first=Dáire |editor-last2=Whelan |editor-first2=Kevin}}</ref> === Guerras Napoleonic === {{Main|Regno Unite in le Guerras Napoleonic}} [[File:Trafalgar-Auguste Mayer.jpg|thumb|Le [[Vapor de su Majestate|Vapor de Su Majestate]] britannic {{HMS|Sandwich|1759|6}} tira al [[Vascel de vice-admiral|vascel de vice-admiral]] francese {{ship|Vascel francese|Bucentaure|1803|2}} (completemente dismastate) durante le [[Battalia de Trafalgar|Battalia de Trafalgar]]. Le ''Bucentaure'' anque lucta contra {{HMS|Victory}} (detra illo) e {{HMS|Temeraire|1798|6}} (latere sinistre del pictura). De facto, HMS ''Sandwich'' jammais combatteva a Trafalgar; un [[Error|error]] de [[Auguste Mayer|Auguste Mayer]], le [[Pictor|pictor]].<ref>{{Cite web |title=Auguste Mayer's picture as described by the official website of the Musée national de la Marine (in French) |url=http://www.musee-marine.fr/cartel2.php?id=55 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100526163947/http://www.musee-marine.fr/cartel2.php?id=55 |archive-date=26 May 2010}}</ref>]] Al [[Initio|initio]] del [[Seculo 19|seculo 19]], [[Britannia|Britannia]] esseva [[Defia|defiate]] de novo per [[Francia|Francia]] sub [[Napoleon|Napoleon]], in un [[Lucta|lucta]] que, [[A differentia de gueras previe|a differentia de gueras previe]], [[Representa|representava]] un [[Concurso de ideologias|concurso de ideologias]] inter le duo [[Nation|nationes]]: le [[Monarchia constitutional|monarchia constitutional]] de [[Grande Britannia|Grande Britannia]] contra le [[Principio liberal|principios liberal]] del [[Revolution Francese|Revolution Francese]] [[Ostensibilemente|ostensibilemente]] [[Defende|defendite]] per le [[Imperio Napoleonic|imperio Napoleonic]].{{Sfnp|James|2001|page=152}} Il esseva non solmente le [[Position de Britannia super le scena mundial|position de Britannia super le scena mundial]] que esseva [[Menacia|menaciate]]: [[Napoleon|Napoleon]] [[Menacia|menaciava]] [[Invasion|invasion]] de [[Britannia|Britannia]], e con illo, un [[Fato|fato]] [[Similar|similar]] al [[Pais|paises]] de [[Europa continental|Europa continental]] que su [[Armea|armatas]] habeva [[Invaide|invaite]]. Durante le [[Guerra del Secunde Coalition|Guerra del Secunde Coalition]], [[Britannia|Britannia]] [[Occupava|occupava]] le [[Major parte|major parte]] del [[Colonia francese e hollandese|colonias francese e hollandese]], ma le [[Maladia tropical|maladias tropical]] [[Reclama|reclamava]] le [[Vita|vitas]] de plus de 40.000 [[Truppa|truppas]]. Quando le [[Tractato de Amiens|Tractato de Amiens]] [[Crea|creava]] un [[Pausa|pausa]], [[Britannia|Britannia]] esseva [[Fortia|fortiate]] a [[Retorna|retornar]] le [[Major parte|major parte]] del [[Colonia|colonias]]. In maio 1803, [[Guerra|guerra]] esseva [[Declara|declarate]] de novo. Le [[Plan|planos]] de [[Napoleon|Napoleon]] de [[Invaide|invader]] [[Britannia|Britannia]] [[Falia|faliava]] a causa del [[Inferioritate|inferioritate]] de su [[Marina|marina]], e in 1805, le [[Flotta de Nelson|flotta de Nelson]] [[Decisivemente|decisivemente]] [[Defaite|disfaceva]] le [[Francese|Franceses]] e [[Espaniol|Espanioles]] a [[Battalia de Trafalgar|Trafalgar]], que esseva le [[Ultime action naval significative|ultime action naval significative]] del [[Gueras Napoleonic|Gueras Napoleonic]]. In 1806, [[Napoleon|Napoleon]] [[Emitte|emitteva]] le [[Serie de Decretos de Berlin|serie de Decretos de Berlin]], que [[Pone in effecto|poneva in effecto]] le [[Systema Continental|Systema Continental]]. Iste [[Politica|politica]] [[Intende|intendite]] a [[Debilita|debilitar]] le [[Economia de exportation britannic|economia de exportation britannic]] [[Clausa|claudente]] le [[Territorio|territorio]] [[Controlate per Francia|controlate per Francia]] a su [[Commercio|commercio]]. [[Napoleon|Napoleon]] [[Spera|sperava]] que [[Isola|isolante]] [[Britannia|Britannia]] del [[Continente|Continente]] [[Finiva|finirea]] su [[Dominantia economic|dominantia economic]]. Illo jammais [[Successo|succedeva]] in su [[Objectivo|objectivo]]. Il habeva alcun [[Danno|danno]] a [[Britannia|Britannia]], ma su [[Controlo del oceanos|controlo del oceanos]] [[Adjuta|adjutava]] a [[Meliora|meliorar]] le [[Danno|danno]]. [[Etiam plus|Etiam plus]] [[Danno|danno]] esseva [[Facer|facite]] al [[Economia|economias]] de [[Francia|Francia]] e su [[Alliato|alliatos]], que [[Perde|perdeva]] un [[Partner de commercio utile|partner de commercio utile]].<ref>{{Cite book |last=Grab |first=Alexander |title=Napoleon and the Transformation of Europe |url=https://archive.org/details/napoleontransfor0000grab |date=2003 |pages=[https://archive.org/details/napoleontransfor0000grab/page/29 29]–33}}</ref> [[Governamento|Governamentos]] [[Irritate|irritate]] [[Gania|ganiava]] un [[Incentivo|incentivo]] a [[Ignora|ignorar]] le [[Systema Continental|Systema Continental]], lo que duceva al [[Debilita|debilitation]] del [[Coalition de Napoleon|coalition de Napoleon]].<ref>{{Cite journal |last=Crouzet |first=François |date=1964 |title=Wars, blockade, and economic change in Europe, 1792–1815 |url=https://archive.org/details/sim_journal-of-economic-history_1964-12_24_4/page/567 |journal=Journal of Economic History |volume=24 |issue=4 |pages=567–588 |doi=10.1017/S0022050700061271 |jstor=2115762|s2cid=154922418 }}</ref> [[Britannia|Britannia]] [[Possede|possedeva]] le [[Capacitate industrial le plus grande|capacitate industrial le plus grande]] in [[Europa|Europa]], e su [[Maestria del mares|maestria del mares]] [[Permitte|permitteva]] a illo a [[Edifica|edificar]] [[Fortia economic|fortia economic]] trans [[Commercio|commercio]] a su [[Possession|possessiones]] de su [[Nove Imperio|nove Imperio]] [[Rapidemente|rapidemente]] [[Expande|expandente]]. Le [[Suprematia naval de Britannia|suprematia naval de Britannia]] [[Significa|significava]] que [[Francia|Francia]] jammais poterea [[Frui|fruer]] del [[Pace|pace]] [[Necessari|necessari]] a [[Consolida|consolidar]] su [[Controlo|controlo]] super [[Europa|Europa]], e illo poterea [[Menacia|menaciar]] ni le [[Insulas domestic|insulas domestic]] ni le [[Colonia britannic principal|colonias britannic principal]]. [[File:Charge of the French Cuirassiers at Waterloo.jpg|thumb|Le [[Carga|carga]] del [[Cuirassier|Cuirassiers]] [[Francese|francese]] al [[Battalia de Waterloo|Battalia de Waterloo]] contra un [[Quadrato de infanteria|quadrato de infanteria]] britannic]] Le [[Revolto Dos de Mayo|Revolto Dos de Mayo]] [[Permitte|permitteva]] a [[Britannia|Britannia]] a [[Gania|ganiar]] un [[Capite de ponte|capite de ponte]] super le [[Continente|Continente]]. Le [[Duce de Wellington|Duce de Wellington]] e su [[Armea|armada]] de [[Britannico|Britannicos]] e [[Portugese|Portugeses]] [[Expulsa|expulsava]] le [[Francese|Franceses]] foras de [[Espania|Espania]] e al [[Initio de 1814|initio de 1814]], como [[Napoleon|Napoleon]] esseva [[Propella|propellate]] [[Retro|retro]] in le [[Est|est]] per le [[Prussiano|Prussianos]], [[Austriano|Austrianos]], e [[Russo|Russos]], [[Wellington|Wellington]] [[Invade|invadeva]] [[Francia del sud|Francia del sud]]. Post le [[Rendition de Napoleon|rendition de Napoleon]] e [[Exilio|exilio]] al [[Insula de Elba|insulo de Elba]], le [[Pace|pace]] pareva haber [[Retorna|retornate]], ma quando ille [[Escapa|escapava]] [[Retro|retro]] in [[Francia|Francia]] in 1815, le [[Britannicos|Britannicos]] e lor [[Alliato|alliatos]] debeva [[Lucta|luctar]] contra ille de novo. Le [[Armea de Wellington|armatas de Wellington]] e [[von Blücher|von Blücher]] [[Defaite|disfaceva]] [[Napoleon|Napoleon]] un vice pro tote a [[Battalia de Waterloo|Waterloo]].<ref>{{Cite book |last=Muir |first=Rory |title=Britain and the Defeat of Napoleon, 1807–1815 |url=https://archive.org/details/britaindefeatofn0000muir |date=1996 |publisher=Yale University Press}}</ref> ==== Financiamento del guerra ==== Un elemento clave in le successo britannic esseva su capacitate a mobilisar ressources industrial e financiari e applicar los a defeitar Francia. Con un population de 16 milliones, Britannia esseva a pena le medietate del dimension de Francia con 30 milliones. In terminos de soldatos, le avantagio numeric francese esseva compensate per subsidios britannic que pagava pro un grande proportion del soldatos austriac e russo, culminante a circa 450.000 in 1813.<ref>{{Harvp|Kennedy|1989|page=128–129}}.</ref> Le plus importante, le rendimento national britannic remaneva forte e le sector de affares ben organisate canalisava productos a lo que le militar necessitava. Le systema de contrabanda de productos finite in le continente subminava effortios francese a ruinar le economia britannic per taliar foras mercatos.<ref>{{Cite book |last=Schroeder |first=Paul W. |title=The Transformation of European Politics 1763–1848 |url=https://archive.org/details/transformationof0000schr_m2h1 |date=1994 |pages=[https://archive.org/details/transformationof0000schr_m2h1/page/305 305]–310}}</ref> Le budget britannic in 1814 attingeva £66 milliones, includente £10 milliones pro le Marina, £40 milliones pro le Armea, £10 milliones pro le Alliatos, e £38 milliones como interesse super le debita national. Le debita national volava a £679 milliones, plus que le duple del PIB. Illo esseva supportate per centenas de milles de investitores e contribuentes, malgrado le taxas super terra plus alte e un nove impuesto super le rendimento. Le costo del guerra attingeva £830 milliones. Per contrasto, le systema financiari francese esseva inadequate e Napoleon debeva fiar se in parte super requisitiones ab terras conquirite.<ref>{{Cite book |last=Halevy |first=Elie |title=A History of the English People in 1815 |date=1924 |volume=2 |pages=205–206, 215–228}}; {{Citation |last=Knight |first=Roger |title=Britain Against Napoleon: The Organisation of Victory, 1793–1815 |date=2013}}; {{Harvp|Watson|1960|pages=374–377, 406–407, 463–471}}.</ref> ==== Guerra de 1812 con le Statos Unite ==== [[File:Signing of Treaty of Ghent (1814).jpg|thumb|left|[[Signatura|Signatura]] del [[Tractato de Gand|Tractato de Gand]] (decembre 1814) con le [[Diplomate statunitense|diplomates statunitense]]]] Simultaneemente con le [[Gueras Napoleonic]], disputas commercial e le impressamento britannic de [[Marineros american]] duceva al [[Guerra de 1812]]. Isto esseva le "[[Secunde Guerra de Independentia (Statos Unite)|Secunde Guerra de Independentia]]" pro le [[Americano]], ben que illo jammais esseva super effortios britannic a conquirer le ex-colonias, ma le conquesta del [[Colonias canadian]] per le [[Americano]].<ref>{{Cite book |last=Peterson |first=Charles Jacobs |title=The Military Heroes of the War of 1812: With a Narrative of the War |date=1852 |author-link=Charles Jacobs Peterson}}</ref> Le [[Britannicos]] poterea devotar pauc ressources al conflicto usque le cader de [[Napoleon]] in 1814. [[Frigatas american]] infligeva defeitas al [[Marina britannic]], que habeva penuria de personal a causa del conflicto in Europa. Un effortio de guerra accelerate produceva alcun successos tal como le [[Incendio de Washington]], ma multe voces influente tal como le [[Duce de Wellington]] argumentava que un victoria directe super le [[Statos Unite]] esseva impossibile.<ref>{{Cite book |last=Black |first=Jeremy |title=The War of 1812 in the Age of Napoleon |url=https://archive.org/details/warof1812inageof0000blac |date=2009 |author-link=Jeremy Black (historian)}} is one of the few major British studies</ref> Le pace esseva accordate al [[Fin de 1814]], ma [[Andrew Jackson]], inconsciente de isto, ganiava un grande victoria super le [[Britannicos]] al [[Battalia de Nove Orleans]] in januario 1815. Le ratification del [[Tractato de Gand]] terminava le guerra in [[Februario]] 1815. Le major resultato esseva le defeita permanente del alliatos indian que le [[Britannicos]] habeva contate super. Le [[Frontiera Statos Unite-Canada]] esseva demilitarisate per ambe paises, e le commercio pacific retornava, ben que le preoccupationes de un conquesta american de Canada persisteva. === Repression de postguerra per elites terrenal reationari === Le [[Epocha de postguerra]] esseva un tempore de depression economic, mal recoltas, inflation crescente, e alte disoccupation inter le [[Soldatos retornante]]. Como le [[Industrialisation]] progrediva, [[Britannia]] esseva plus urban e minus rural, e le potentia cambiava secundo illo.<ref>{{Cite book |last=Briggs |first=Asa |title=The Age of Improvement, 1783–1867 |url=https://archive.org/details/ageofimprovement0000asab_k4d3 |date=1959 |author-link=Asa Briggs}}</ref> Le direction Tory dominante, basate in le sector rural declinante, esseva timorose, reationari e repressive. Le [[Tories]] timeva le emergentia de radicales conspirante a emular le [[Revolution Francese]] metuente. In realitate le elemento radical violente esseva micre e debile; il habeva micre conspirationes involvente homines con pauc sequitores e securitate negligente; illos esseva rapidamente supprimite.<ref>{{Cite book |last=Evans |first=Eric J. |title=Britain Before the Reform Act: Politics and Society 1815–1832 |date=2008 |isbn=978-1-13-481603-3 |edition=2nd |pages=1–27 |publisher=Routledge |author-link=Eric J. Evans}}</ref> Technicas de repression includeva le [[Suspension del Habeas Corpus]] in 1817 (permittente al governamento a retener suspectos sin causa o judicio). Le [[Actos de Ammussellamento de Sidmouth]] de 1817 ammussellava fortemente le jornales de opposition; le reformatores commutava a pamphlettos e vendeva 50.000 per septimana. In reaction al [[Massacre de Peterloo]] de 1819, le [[Governamento de Liverpool]] passava le "[[Sex Actos]]" in 1819. Illos prohibiva exercitios e drills militar; facilitava mandatos pro le cerca de armas; outlagava meetinges public de plus de 50 personas; imponeva penas pesante super publicationes blaspheme e seditiose; imponente un acto de bollo de quatro penny super multe pamphlettos pro reducer le fluxo super critica. Le offenders poterea esser severmente punite includente exilio a [[Australia]]. Le leges esseva designate a discoragiar creatores de problemas e a reassurar conservativos; illos non esseva usate frequentemente. Per le fin del annos 1820, insimul con un recuperation economic, multe de iste leges repressive esseva repelite.<ref>{{Cite book |last=Ziegler |first=Philip |title=Addington |url=https://archive.org/details/addington0000phil |date=1965 |page=[https://archive.org/details/addington0000phil/page/350 350]}}</ref> === Monarchas debile === [[George IV]] esseva un regulatore debile como [[Regente (governmento)|regente]] (1811–1820) e [[Rege|rege]] (1820–1830). Ille permitteva que su ministros prender le carga total del affaires governamental, jocante un rolo multo minor que [[George III]]. Le principio ora deveniva stabilite que le rege accepta como [[Prime Ministro|prime ministro]] le persona qui gania un majoritate in le [[Camera del Communes|Camera del Communes]], sia que le rege lo favore personalmente. Su governamentos, con pauc adjuta del rege, presideva super victoria in le [[Gueras Napoleonic|Gueras Napoleonic]], negotiate le arrangiamento de pace, e tentava tractar con le malaise social e economic que sequeva.<ref>{{Cite journal |last=Baker |first=Kenneth |date=2005 |title=George IV: a Sketch |url=https://archive.org/details/sim_history-today_2005-10_55_10/page/30 |journal=History Today |volume=55 |issue=10 |pages=30–36}}</ref> Su fratre [[William IV]] regnava 1830–37, ma esseva pauc involvite in le politica. Su regno videva reformas: le [[Lege de povres|lege de povres]] esseva actualisate, le [[Travalio infantil|travalio infantil]] restringite, le [[Acto de Abolition de Sclavitute 1833|sclavitute abolite]] in quasi omne le [[Imperio Britannic|Imperio Britannic]], e, le plus importante, le [[Acto de Reforma 1832|Acto de Reforma de 1832]] refabricava le [[Systema electoral britannic|systema electoral britannic]].<ref>[[Brock, Michael|Brock, Michael]] (2004) "William IV (1765–1837)", ''[[Dictionario National de Biographia de Oxford|Dictionario National de Biographia de Oxford]]'', (2004) {{doi|10.1093/ref:odnb/29451}}</ref> === Affaires estranier === Il habeva nulle guerras major usque le [[Guerra de Crimea|Guerra de Crimea]] de 1853–56.<ref>{{Cite book |last=Black |first=Jeremy |title=A Military History of Britain: From 1775 to the Present |date=2006 |isbn=978-0-27-599039-8 |pages=74–77 |publisher=Bloomsbury Academic |author-link=Jeremy Black (historian)}}</ref> Durante que [[Prussia|Prussia]], [[Austria|Austria]], e [[Russia|Russia]], como monarchias absolute, tentava a supprimer le [[Liberalismo|liberalismo]] ubique ubi illo poterea occurrer, le [[Britannicos|Britannicos]] accordava se con nove ideas. [[Britannia|Britannia]] interveniva in [[Portugal|Portugal]] in 1826 pro defender un [[Governamento constitutional|governamento constitutional]] ibi e recognoscente le [[Independentia|independentia]] del [[Colonia american de Espania|colonias american de Espania]] in 1824.<ref>{{Cite book |last=Kaufmann |first=William W. |title=British policy and the independence of Latin America, 1804–1828 |date=1951 |publisher=Archon Books |isbn=978-0-208-00351-5 |ol=22086116M |author-link=William Kaufmann}}</ref> Mercantes e financieros britannic, e plus tarde constructores de ferrovia, jocava roles major in le [[Economia|economias]] del [[Nation latin-american|nationes latin-american]].<ref>{{Cite book |title=Britain and the Americas: Culture, Politics, and History |date=2005 |isbn=9781851094363 |editor-last=Kaufman |editor-first=Will |pages=465–468 |publisher=Bloomsbury Publishing USA |ol=8969943M |editor-last2=Macpherson |editor-first2=Heidi Slettedahl}}</ref> Le [[Britannicos|Britannicos]] interveniva in 1827 al latere del [[Greco|Grecos]], qui habeva [[Guerra de Independentia Grec|guerra de independentia]] contra le [[Imperio Ottoman|Imperio Ottoman]] desde 1821. === Reformas Whig del annos 1830 === Le [[Partito Whig (Britannic)|Partito Whig]] recuperava su fortia e unitate per supportar reformas moral, specialmente del systema electoral, le [[Abolition de sclavitute|abolition de sclavitute]] e emancipation del [[Catholicos|Catholicos]]. Le [[Emancipation catholic|Emancipation catholic]] esseva securisate in le [[Acto de Relevation Catholic Roman 1829|Acto de Relevation Catholic Roman de 1829]], que removeva le restrictiones le plus substantial super [[Catholicos roman|Catholicos roman]] in [[Britannia|Britannia]].{{Sfnp|Woodward|1962|pages=325–330}} Le [[Whig|Whigs]] deveniva campiones de reforma parlamentari. Illes faceva [[Charles Grey, 2nde Conte Grey|Lord Grey]] prime ministro 1830–34, e le [[Acto de Reforma 1832|Acto de Reforma de 1832]] deveniva lor mesura de signatura. Illo allargava le franchisa levitermente e finiva le systema de burgos putride e de sacco (ubi le electiones esseva controlate per familias potente), e dava sedes a nove centros industrial. Le [[Aristocratia|Aristocratia]] continuava a dominar le governamento, le Armea e [[Marina Regal|Marina Regal]], e alta societate.{{Sfnp|Woodward|1962|pages=325–330}} Post que le investigationes parlamentari demonstrava le horrores del travalio infantil, reformas limitate esseva passate in 1833. Le [[Chartismo|Chartismo]] emergeva post que le [[Acto de Reforma 1832|Acto de Reforma 1832]] faliava a dar le voto al classe obrer. Activistas denunciava le "tradition" e le "sacrificio" de lor interesses per le "mal conducto" del governamento. In 1838, le [[Chartista|Chartistas]] emitteva le [[Carta del Populo|Carta del Populo]] demandante le suffragio de homines, districtos electoral de dimension equal, voto per schedas, pagamento del Membros del Parlamento (assi que homines povre poterea servir), Parlamentos annual, e abolition del requisitos de proprietate. Le [[Chartista|Chartistas]] esseva incapabile a fortiar debatto constitutional serie. Historicos vide le [[Chartismo|Chartismo]] como un continuation del lucta contra corruption del seculo 18 e un nove stadio in le demandas de democratia in un societate industrial.<ref>{{Cite book |last=Chase |first=Malcolm |title=Chartism: A New History |url=https://archive.org/details/chartismnewhisto0000chas |date=2007}}</ref> In 1832, le [[Parlamento|Parlamento]] aboliva le sclavitute in le [[Imperio|Imperio]] con le [[Acto de Abolition de Sclavitute 1833|Acto de Abolition de Sclavitute de 1833]]. Le governamento comprava le sclavos pro £20.000.000, e liberava le sclavos, specialmente illos in le [[Insula de sucro caribe|insulas de sucro caribe]].{{Sfnp|Woodward|1962|pages=354–357}} == Epocha Victorian == {{Main|Epocha Victorian}} [[File:Queen Victoria by Bassano.jpg|thumb|upright=.7|[[Regina Victoria|Regina Victoria]] (1837–1901)]] [[Regina Victoria]] ascendeva le throno in 1837, al etate de 18. Su longe regno usque 1901 videva Britannia attinger le zenith de su potentia economic e politic. Novas technologias excitante tal como naves de vapor, ferrovias, photographia, e telegraphos appareva, faciente le mundo plus accelerate. Britannia remaneva principalmente inactive in le politica continental, e illo non esseva affectate per le unda de revolutiones in 1848. Le [[Epocha Victorian]] videva le corporation del secunde Imperio Britannic. Le epocha esseva precedite per le Epocha Georgian e succedite per le Epocha Edwardian. Historicos como Bernard Porter ha characterisate le epoca medie-Victorian (1850–1870) como le "Annate auree" de Britannia.<ref>{{Cite book |last=Porter |first=Bernard |title=Britannia's Burden: The Political Evolution of Modern Britain 1851–1890 |url=https://archive.org/details/britanniasburden0000port |date=1994 |chapter=Chapter 3 |author-link=Bernard Porter}}</ref> Il habeva pace e prosperitate, como le rendimento national per persona cresceva per mediate. Multe del prosperitate esseva debite al industrialisation crescente, specialmente in textiles e machineria, assi como al rete mondial de commercio e ingenieria que produceva profitos pro mercantes britannic e expertos ab omne le mundo. Il habeva pace foras, e pace social a domo. Reformas in conditiones industrial esseva fixate per le Parlamento. Le Acto de Minas e Fossas de 1842 baniva le employo de pueras e pueros sub dece annos de etate de travaliar subterraneo in fossas de carbon.<ref>{{Cite book |last=Rose |first=Lionel |title=The Erosion of Childhood: Childhood in Britain, 1860–1918 |url=https://archive.org/details/isbn_9780415001656 |date=1991 |isbn=041500165X |page=[https://archive.org/details/isbn_9780415001656/page/11 11] |publisher=Routledge |ol=1886570M}}</ref> Le movimento Chartista culminava como un movimento democratic inter le classe obrer in 1848; su chefes moveva a altere persecutiones, tal como sindicatos e societates cooperative. Le classe obrer ignorava agitatores estranier como Karl Marx in lor medio, e junveva se in celebrar le nove prosperitate. Empleatores typiceamente esseva paternalistic, e generalmente recognosceva le sindicatos.<ref>{{Cite book |last=Thompson |first=F. M. L. |title=Rise of Respectable Society: A Social History of Victorian Britain, 1830–1900 |url=https://archive.org/details/riseofrespectabl0000thom |date=1988 |pages=[https://archive.org/details/riseofrespectabl0000thom/page/211 211]–214 |author-link=Francis Thompson (historian)}}</ref> Companias provideva a lor employatos servitios de benesser variante ab habitation, scholas e ecclesias, a bibliothecas, banos, e gymnasios. Reformatores de classe medie faceva lor melior pro assister le classes obrer a aspirar a normas de classe medie de "respectabilitate." [[File:Holl (after Frith) The Railway Station colorized.jpg|thumb|[[William Powell Frith|Depiction de Frith]] del [[Station de ferrovia de Paddington|station de ferrovia de Paddington]] in [[London|London]]]] Taxas esseva multo basse, e restrictiones governamental esseva minimal. Il habeva ancora areas problemic, tal como revoltas, specialmente illos motivate per anti-Catholicismo. Le societate esseva ancora regulate per le aristocratia e le gentry, que controlava le alte officios governamental, ambe cameras del Parlamento, le ecclesia, e le militar. Devenir un homine de affares ric non esseva si prestige como hereditar un titulo e posseder un dominio terrenal. Le litteratura faceva ben, ma le arte belle languideva como le [[Grande Exhibition]] de 1851 monstrava le maestria industrial de [[Britannia]] plus tosto que su sculptura, pictura o musica. Le systema educational esseva mediocre.<ref>{{Harvp|Porter|1994|loc=chs. 1–3}}; {{Harvp|Hoppen|2000|loc=ch 1 to 3, 9–11}}.</ref> Historico [[Llewellyn Woodward]] ha concludite:{{Sfnp|Woodward|1962|page=629}} {{Cita|Pro ocio o travalio, pro obtener o spender, [[Anglaterra]] esseva un melior pais in 1879 que in 1815. Le scalas esseva minus pondate contra le debile, contra feminas e pueros, e contra le pauperes. Il habeva major movimento, e minus del fatalismo de un epocha anterior. Le conscientia public esseva plus instruite, e le contento de libertate esseva allargate a includer alco plus que libertate ab constraint politic.... Totevia [[Anglaterra]] in 1871 non esseva de ulle modo un paradiso terrenal. Le habitation e conditiones de vita del classe obrer in citate e pais esseva ancora un disgratia a un epocha de abundantia.}} Secundo le historicos [[David Brandon]] e [[Alan Brooke]], le [[Historia de transporto ferroviari in Grande Britannia 1830–1922]] portava in existentia nostre mundo moderne: {{Cita|Excellent in le movimento in massa de carbon, illos provideva le combustibile pro le furnos de industria e pro le caminos domestic. Milliones de personas esseva capace a viagiar qui habeva a pena jammais viagiate ante. Ferrovias permitteva que posta, jornales, periodicos e litteratura bon mercato esseva distribuite facilmente, rapidamente e bon mercato, permittente un dissemination multo plus ample e rapide de ideas e information. Illos habeva un impacto significative super meliorar le dieta. Illos employava enorme quantitates de labor tanto directemente como indirectemente. Illos adjutava [[Britannia]] a devenir le 'Officina del Mundo' per reducer le costos de transporto non solmente de materias crude sed de mercantias finite, grande quantitates del quales esseva exportate. Le corporationes global de hodie originava con le grande companias de ferrovia de responsabilitate limitate. Per le tertie quarto del seculo dece-novem, il habeva a pena ulle persona vivente in [[Britannia]] cui vita habeva non essite alterate in ulle modo per le advento del ferrovias. Ferrovias contribuiva al transformation de [[Britannia]] de un societate rural a un predominantemente urban.<ref>{{Cite book |last1=Brandon |first1=David L. |title=The Railway Haters: Opposition To Railways, From the 19th to 21st Centuries |last2=Brooke |first2=Alan |date=2019 |publisher=Pen & Sword Transport |isbn=9781526700216 |page=10 |ol=39630610M}}</ref>}} === Politica estranier === {{AP|Historia del relationes estranier del Regno Unite}} [[File:Kemna Lokomotiven.jpg|thumb|[[Multe compania europee|Multe companias europee]], tal como le [[Productor de machina de vapor|productor de machinas de vapor]] [[Kemna Bau|J. Kemna]], se [[Modella|modellava]] super le [[Industria anglese|industria anglese]].]] Le Grande Exhibition de London de 1851 demonstrava clarmente le dominantia de Britannia in ingenieria e industria; illo durava usque le ascension del Statos Unite e Germania in le annos 1890. Usante le instrumentos imperial de commercio libere e investimento financiari,<ref>{{Cite book |last=Semmel |first=Bernard |title=The Rise of Free Trade Imperialism |url=https://archive.org/details/riseoffreetradei0000semm |date=1970 |publisher=Cambridge University Press |chapter=Chapter 1 |author-link=Bernard Semmel}}</ref> illo exerceva major influentia super multe paises foras de [[Europa]], specialmente in [[America Latin]] e [[Asia]]. Assi Britannia habeva tanto un Imperio formal basate super le regulation britannic como un Imperio informal basate super le libra britannic.<ref>{{Cite journal |last=McLean |first=David |author-link=David McLean (historian) |date=1976 |title=Finance and 'Informal Empire' before the First World War |url=https://archive.org/details/economic-history-review_1976-05_29_2/page/291 |journal=Economic History Review |volume=29 |issue=2 |pages=291–305 |doi=10.2307/2594316 |jstor=2594316}}</ref> In 1867, Britannia univa le major parte de su colonias nord-american como [[Canada]], dante le autogovernamento. Britannia gereva le politica estranier e defensa. Le secunde medietate del seculo 19 videva un expansion major del imperio colonial de Britannia in Asia e Africa assi como le Pacifico. In le "Cursa pro Africa", le vanto esseva haber le Union Jack volante de "Cairo a Citate del Capo." Britannia defendeva su imperio con le marina dominante del mundo, e un micre armea professional. Illo esseva le sol potentia in Europa a haber nulle conscription.<ref>Marshall, P. J., ed., ''The Cambridge Illustrated History of the British Empire'' (1996). [https://archive.org/details/isbn_9780521432115 online]</ref> Le ascension del Imperio German post 1871 poneva un nove defia, proque illo menaciava a prender le placia de Britannia como le potentia industrial principal del mundo.<ref>{{Cite book |last=Taylor |first=A. J. P. |title=Le Lucta pro Maestria in Europa: 1848–1918 |date=1953 |isbn=978-0-19-881270-8 |chapter=Bismark's Aliances, 1879–82 |publisher=Clarendon Press |author-link=A. J. P. Taylor}}</ref> === Irlanda e Autogovernamento === {{AP|Problema irlandese in le politica britannic|Grande Carestia (Irlanda)}} [[File: Emigrants Leave Ireland by Henry Doyle 1868.jpg|thumb|190px|''[[Emigrantes Exi Irlanda|Emigrantes Exi Irlanda]]'' [[Depingente|depingente]] le [[Emigration|emigration]] a [[Statos Unite|America]] [[Sequente|sequente]] le [[Grande Carestia (Irlanda)|Grande Carestia]] in [[Irlanda|Irlanda]]]] Parte del accordo que duceva al [[Actos de Union 1800]] stipulava que le [[Lege Penal in Irlanda|Lege Penal in Irlanda]] esseva a esser repelite e emancipation catholic concedite. Totevia, le [[Re George III]] blocava le emancipation. Un campania sub [[Daniel O'Connell]] duceva al concession del [[Emancipation Catholic]] in 1829, permittente le [[Catholico|Catholicos]] a sede in le [[Parlamento|Parlamento]]. <ref>{{Cite journal |last=Hexter |first=Jack H. |date=1936 |title=The Protestant revival and the Catholic question in England, 1778–1829 |url=https://archive.org/details/sim_journal-of-modern-history_1936-09_8_3/page/297 |journal=Journal of Modern History |volume=8 |issue=3 |pages=297–319 |doi=10.1086/468452 |jstor=1881538|s2cid=153924065 }}</ref> Quando le [[Peste de patata]] batteva [[Irlanda]] in 1846, multe del population rural esseva lassate sin alimento. Le effortios de relevio esseva inadequate e centenas de milles morieva in le [[Grande Carestia]].<ref>{{Cite book |last=Woodham-Smith |first=Cecil |title=The Great Hunger: Ireland 1845–1849 |url=https://archive.org/details/greathunger0000ceci_m6c2 |date=1962}}; {{Cite book |last=Crowley |first=John |title=Atlas of the Great Irish Famine |date=2012 |display-authors=etal}}</ref> Milliones plus migrava a [[Anglaterra]], o a [[America del Nord]]. In le [[Annos 1870]] un nove movimento nationalista moderate esseva formate. Como le [[Partito Parlamentari Irlandese]], illo deveniva un factor major in le [[Parlamento]] sub [[Charles Stewart Parnell]]. [[Projecto de lege de autogovernamento]] introducite per le [[Prime Ministro Liberal]] [[Gladstone]] faliava a passar, e scindeva le [[Liberal]]. Un minoritate unionista significative opponeva le [[Autogovernamento]], timente que un [[Regulation Catholic-Nationalista]] in [[Dublin]] discriminarea contra illes e faceria mal a lor [[Industria]].<ref>{{Cite book |last=Jackson |first=Alvin |title=Ireland 1798–1998: politics and war |url=https://archive.org/details/ireland17981998p0000jack |date=1999 |author-link=Alvin Jackson (historian)}}</ref><ref>{{Cite journal |last1=Guinnane |first1=Timothy W. |last2=Miller |first2=Ronald I. |date=1997 |title=The Limits to Land Reform: The Land Acts in Ireland, 1870–1909 |url=https://www.princeton.edu/rpds/papers/Guinnane_Miller_Limits_to_Land_Reform_EDCC1997.pdf|journal=Economic Development and Cultural Change |volume=45 |issue=3 |pages=591–612 |doi=10.1086/452292 |hdl=10419/160647 |s2cid=17477539 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151117223641/https://www.princeton.edu/rpds/papers/Guinnane_Miller_Limits_to_Land_Reform_EDCC1997.pdf |archive-date=17 November 2015}}</ref> == Initio del seculo 20 (1901–1918) == [[File:Arthur Mees Flags of A Free Empire 1910 Cornell CUL PJM 1167 01 (Reddit source).jpg|thumb|Durante le [[Seculo 19|seculo 19]] e le [[Initio del seculo 20|initio del seculo 20]], le [[Regno Unite de Grande Britannia e Irlanda|Regno Unite]] esseva un [[Superpotentia|superpotentia]].]] Le [[Partito Liberal]] esseva in potentia ab 1906 a 1915, quando illo formava un [[Coalition de tempore de guerra]]. Illo passava le reformas de benesser que creava un [[Stato de benesser britannic basic]]. Illo debilitava le potentia de veto del Lords, blocava le suffragio de feminas. In 1914 illo apparentemente "solveva" le problema de Autogovernamento Irlandese, ma quando le [[Guerra]] erumpeva le solution esseva mittite in pausa. [[H. H. Asquith]] esseva [[Prime Ministro Liberal]] inter 1908 e 1916, sequite per [[David Lloyd George]], 1916–1922. Ben que Asquith esseva le chef del Partito, le [[Liberal dominante]] esseva [[Lloyd George]]. Asquith esseva opprimite per le rolo de prime ministro de coalition in tempore de guerra, e Lloyd George le reemplaciava como le [[Prime Ministro de Coalition]] in 1916, ma Asquith remaneva chef del Partito Liberal. Le duo luctava pro annos super controlo del partito, malmente debilitante lo in le processo.<ref>{{Cite journal |first=Michael |last=Fry |title=Political Change in Britain, August 1914 to December 1916: Lloyd George Replaces Asquith: The Issues Underlying the Drama |url=https://archive.org/details/sim_historical-journal_1988-09_31_3/page/609 |journal=Historical Journal |volume=31 |issue=3 |date=1988 |pages=609–627|doi=10.1017/S0018246X00023517 |s2cid=153441235 }}</ref> [[Historico]] [[Martin Pugh (historian)|Martin Pugh]] in ''[[The Oxford Companion to British History]]'' argumenta que [[Lloyd George]]: {{Cita|Faceva un plus grande impacto super le [[Vita public britannic]] que ulte altere chef del seculo 20, gratias a su introduction ante le guerra del systema de benesser social de [[Britannia]] (specialmente assecurantia medical, assecurantia de disoccupation, e pensiones pagate per taxas super alte rendimentos e super le terra). Ille jocava un rolo ducente in ganiar le [[Prime Guerra Mundial]], redesignante le mapa de Europa al conferentia de pace, e partitionante [[Irlanda]].<ref>{{Cite book |author-link=Martin Pugh (historian) |first=Martin |last=Pugh |title=Lloyd George, David, 1st Earl Lloyd-George |work=The Oxford Companion to British History |date=2015 |isbn=9780199677832 |editor-last=Cannon |editor-first= John |page=[https://books.google.com/books?id=PM9xCgAAQBAJ&pg=PA565 565] |publisher=Oxford University Press |editor-first2= Robert |editor-last2=Crowcroft}}</ref>}} === Epocha Edwardian 1901–1914 === {{Main|Epocha Edwardian}} [[File:BCLM-Mary Macarthur 7b.jpg|thumb|[[Mary Macarthur|Mary Macarthur]] [[Addressa|addressante]] le [[Multitude|multitudes]] durante le [[Greve del productores de catena|greve del productores de catena]], [[Cradley Heath|Cradley Heath]], 1910]] [[Regina Victoria]] morieva in 1901 e su filio [[Edward VII]] deveniva rege, inaugurante le [[Epocha Edwardian]], que esseva characterisate per displayes ostentatose de ricchessa in contrasto al [[Epocha Victorian sombre]]. Con le advento del seculo 20, cosas tal como [[Imagine in motion]], [[Automobile]], e [[Aeroplano]] veniva in uso. Le nove seculo esseva characterisate per un sentimento de optimismo. Le reformas social del seculo passate continuava con le [[Partito Laborista (RU)]] esser formate in 1900. [[Edward]] morieva in 1910, succedite per [[George V]], qui regnava 1910–1936. Libere de scandalo, laboriose e popular, [[George V]] esseva le [[Monarcha britannic]] qui, con [[Regina Mary]], stabiliva le patrono moderne de conducta pro le reialitate britannic, basate super valores e virtutes de classe medie.<ref>{{Cite book |last=Matthew |first=H.C.G. |title=George V (1865–1936) |date=2004 |edition=January 2008 online |series=Oxford Dictionary of National Biography |author-link=Colin Matthew}}</ref> Le epocha esseva prospero ma le crisos politic escalava foras de controlo. [[George Dangerfield]] (1935) identificava le "morte estranie de Anglaterra Liberal" como le multiples crisos que batteva in 1910–1914 con serie instabilitate social e politic nascente del [[Crisi irlandese]], agitation de labor, le movimentos de suffragio de feminas, e luctas partisan e constitutional in [[Parlamento]]. A un puncto illo etiam pareva que le [[Armea]] poterea refusar ordines tractante con [[Irlanda del Nord]].<ref>{{Cite book |last=Dangerfield |first=George |title=[[Le Morte Estranie de Anglaterra Liberal|The Strange Death of Liberal England]] |date=1935 |author-link=George Dangerfield}}</ref> Nulle solution appareva, quando le eruption inexpectate del [[Grande Guerra]] in 1914 poneva le problemas domestic in pausa. [[Ross McKibbin]] argumenta que le [[Systema de partito politic del Epocha Edwardian]] esseva in delicate balance al [[Vigilia del guerra]]. Le [[Liberal|Liberales]] esseva in potentia con un alliantia progressive de [[Labor]] e, interrupte e reincipiente, Nationalistas [[Irlandese]]. Le coalition esseva committite a commercio libere (in contrasto al altas tarifas que le [[Conservativo]] cercava), negotiation collective libere pro le [[Syndicato|syndicatos]], un politica social active que forgiava le [[Stato de benesser|stato de benesser]], e reforma constitutional a reducer le potentia del [[Camera del Lords]]. Le coalition mancava de un plan de longe termino, proque illo esseva accumulate insimul. Le base sociologic esseva religion non-Anglican e ethnicitate non-anglese plus tosto que le conflicto de classe emergente accentuate per [[Labor]].<ref>{{Cite book |last=McKibbin |first=Ross |title=Parties and People: England, 1914–1951 |ol=25257744M |isbn=9780199605170 |date=2010 |publisher=OUP Oxford |author-link=Ross McKibbin}}</ref> === Prime Guerra Mundial === {{Main|Ingresso britannic in le Prime Guerra Mundial|Historia del Regno Unite durante le Prime Guerra Mundial}} In [[Augusto 1914]], [[Britannia]] declarava [[Guerra]] a [[Germania]] e [[Austria]]. Le rationes del [[Cabinet]] se concentrava super un [[Commitimento a Francia]] e evitamento de scinder le [[Partito Liberal]]. Le [[Top Liberal|Top Liberales]], ducite per le [[Prime Ministro]] [[H. H. Asquith]] e le [[Secretario Estranier]] [[Edward Grey, 1me Viceconte Grey de Fallodon]], menaciava a resignar si le [[Cabinet]] refusava a supportar [[Francia]]. Isto scindeva le [[Partito]] e significava le perdita de controlo del governamento a un coalition o opposition [[Unionista]] (id es, [[Conservativo]]). Totevia, le grande elemento anti-guerra inter [[Liberales]], con [[David Lloyd George]] como [[Porta-parola]], supportarea le [[Guerra]] pro honorar le [[Tractato de London (1839)]] que garantiva le [[Neutralitate belgian]]. Assi [[Belgica]] plus tosto que [[Francia]] esseva le ration public donate.<ref>{{Cite book |last=Lee |first=Stephen J. |title=Aspects of British Political History 1914–1995 |date=2005 |isbn=9781134790401 |pages=[https://books.google.com/books?id=LKGFAgAAQBAJ&pg=PA21 21]–22|publisher=Routledge }}; {{Cite journal |last=Gilbert |first=Bentley B. |date=1985 |title=Pacifist to interventionist: David Lloyd George in 1911 and 1914. Was Belgium an issue? |url=https://archive.org/details/sim_historical-journal_1985-12_28_4/page/863 |journal=The Historical Journal |volume=28 |issue=4 |pages=863–885 |doi=10.1017/S0018246X00005100 |jstor=2639325 |s2cid=159564885}}; {{Cite book |last=Steiner |first=Zara S. |title=Britain and the origins of the First World War |url=https://archive.org/details/britainoriginsof0000stei |date=1977 |pages=[https://archive.org/details/britainoriginsof0000stei/page/235 235]–237}}</ref> [[File:The Scrap of Paper - Enlist Today.jpg|thumb|"The Scrap of Paper – Enlist Today", un [[Poster de propaganda britannic de 1914|poster de propaganda britannic de 1914]] que accentua le [[Contempto german pro le Tractato de London (1839)|contempto german]] pro le tractato que garantiva le neutralitate belgian, considerate como un mermente "papiro scrappate" que [[Germania]] ignorarea.]] [[Francia]] habeva intrate pro supportar [[Russia]], que a su vice habeva intrate pro supportar [[Serbia]]. [[Britannia]] deveniva parte del [[Triplice Entente]] con [[Francia]] e [[Russia]], que luctava contra le [[Potentias Central]] de [[Germania]], [[Austria]] e le [[Imperio Ottoman]]. Le [[Fronte Occidental]] cambiava in un terreno de occision in le qual milliones morieva ma nulle armea faceva un grande avance. Le principal contribution britannic esseva financiari—prestos e subventiones adjutava [[Russia]], [[Italia]] e alliatos plus micre a affordar le guerra.<ref>{{Cite book |last=Siegel |first=Jennifer L. |title=For Peace and Money: French and British Finance in the Service of Tsars and Commissars |date=2014 |isbn=9780199387816 |page=[https://books.google.com/books?id=nc6iBAAAQBAJ&pg=PA7 7]|publisher=Oxford University Press }}</ref> Le impasso requireva extensive supplimento de homines e munition. Per 1916, le voluntariato cadeva foras, le governo imponeva conscription (ma non in [[Irlanda]]) a mantener le fortia del armea britannic. Con su initio lente e mobilisation de ressources, Asquith habeva provate inadequate.<ref>{{Cite book |last=Owen |first=David |title=The Hidden Perspective: The Military Conversations 1906–1914 |date=2014 |isbn=9781908323675 |pages=[https://books.google.com/books?id=k1crDwAAQBAJ&pg=PT78 115]–116 |publisher=Haus |quote=by modern diagnostic standards, Asquith became an alcoholic while Prime Minister. |author-link=David Owen}}</ref> Asquith esseva reemplaciate in decembre 1916 con le plus effective David Lloyd George. Ille habeva forte supporto ab unionista e considerabile appoio de labor, assi como un majoritate de su partito liberal. Lloyd George respondeva al demandas de un governamento plus decisive per mitter sur pede un micre cabinet de guerra, un secretariato de cabinet sub Maurice Hankey, e un secretariato de consilieros private in "Le Suburb del Jardin".<ref>{{Cite journal |last=Morgan |first=Kenneth O. |date=2017 |title=7 December 1916: Asquith, Lloyd George and the Crisis of Liberalism |journal=Parliamentary History |volume=36 |issue=3 |pages=361–371 |doi=10.1111/1750-0206.12318}}</ref> Le [[Opinion Nationalista Irlandese]] esseva dividite: alcun serviva in le [[Armea Britannic]], ma le [[Fraternitate Republican Irlandese]] plottava un [[Revolution del Pascha]] in 1916. Illo rapidamente faliava, ma le [[Repression brutal]] que sequeva tornava ille elemento contra [[Britannia]], como faceva le [[Plan fallite de introducer conscription in Irlanda in 1917]].<ref>{{Cite journal |last=Munck |first=Ronald |date=1986 |title=Rethinking Irish Nationalism: The Republican Dimension |journal=Canadian Review of Studies in Nationalism |volume=14 |pages=[https://books.google.com/books?id=u7gjAQAAIAAJ 31–48]}}</ref> Le nation mobilisava su population, industria, financia, imperio e diplomatia, in liga con Francia e le Statos Unite, a defeitar le Potentia Central.<ref>{{Cite book |last=Beckett |first=Ian F. W. |title=The Great War: 1914–1918 |url=https://archive.org/details/greatwar191419180000beck_v6h7 |date=2007 |publisher=Pearson/Longman |isbn=978-1-40-581252-8 |edition=2nd}}; {{Cite book |last=Beckett |first=Ian F. W. |title=The Home Front, 1914–1918: How Britain Survived the Great War |url=https://archive.org/details/homefront19141910000beck |date=2006 |publisher=Bloomsbury Academic |isbn=978-1-90-336581-6}}; {{Harvp|Marwick|1965}}</ref> Le Armea Britannic habeva jammais essite un grande empleator, con le armea regular stante a 250.000 al initio del guerra.<ref name="Tibus">[http://users.tibus.com/the-great-war/figures.htm The Great War] {{Webarchive |url=https://web.archive.org/web/20051109083130/http://users.tibus.com/the-great-war/figures.htm |date=9 November 2005 }} in figures.</ref> Per 1918, il habeva circa cinque milliones in le armea e le Fortia Aeree Regal emergente, esseva circa le mesme dimension del armea ante le guerra. Le economia cresceva 14% ab 1914 a 1918 malgrado le absentia de si multe homines in le servitios; per contrasto le economia german retreciva 27%. Le guerra videva un declinamento de consumption civil, con un major reallocation a munition. Le quota del governamento del PIB volava ab 8% in 1913 a 38% in 1918. Britannia usava reserva financiari e prestava ab le Statos Unite.<ref>{{Cite book |last=Stevenson |first=David |title=With Our Backs to the Wall: Victory and Defeat in 1918 |date=2011 |isbn=978-0-67-406226-9 |page=[https://books.google.com/books?id=06KYLGALKNEC&pg=PA370 370]|publisher=Harvard University Press }}; {{Harvp|Stevenson|2011|page=[https://books.google.com/books?id=06KYLGALKNEC&pg=PA370 370]}}; {{Cite book |last=Ferguson |first=Niall |title=The Pity of War |url=https://archive.org/details/pityofwar0000ferg |date=1998 |isbn=978-0-71-399246-5 |page=[https://archive.org/details/pityofwar0000ferg/page/249 249] |publisher=Penguin Press |author-link=Niall Ferguson}}</ref> [[File:The Battle of the Somme, July-november 1916 Q1608.jpg|thumb|Fusilieros Regal (Regimento de Citate de London) in novembre 1916]] Le [[Marina Regal]] dominava le [[Mar]], defeitar le [[Flotta german plus micre]]. Le [[Strategia naval de Germania]] cambiava progressivemente verso le uso de [[U-barca]] a attaccar retro, malgrado le risco de triggerar guerra con le [[Statos Unite]] potente e neutral usque tunc. In 1915, un [[U-barca]], sin admonition, torpedinava le [[Liner de passager britannic|Lusitania]], necante plus de 1000 [[Civil]], includente 100 [[Americano]]. Protestos per le [[Presidente Woodrow Wilson]] fortiava [[Berlin]] a abandonar le [[Guerra de submarino sin restriction]]. Planante un [[Offensiva de primavera]] in 1918, [[Germania]] resumeva le infundamento de omne nave mercante, etiam si illos volava le [[Bandiera american]]. Le [[Statos Unite]] intrava le [[Guerra]] al latere del [[Alliato]], e provideva le [[Moneta e supplimento]] necessari a sustener le effortio del [[Alliato]]. <ref>{{Cite book |last=Halpern |first=Paul |title=A Naval History of World War I |date=2012 |publisher=Naval Institute Press |isbn=978-0870212666 |ol=1414849M |author-link=Paul Halpern}}</ref> Le [[Britannicos]], [[Francese]], [[Australiano]], e [[Japonese]] saisiva le [[Colonia de Germania]]. [[Britannia]] luctava contra le [[Imperio Ottoman]], suffrente defeitas in le [[Campania de Gallipoli]] e in [[Mesopotamia]] ([[Iraq]]). Le [[Germanos]] tentava a ganiar in [[Primavera 1918]] ante que le [[Americano]] arriva. Illos faliava, esseva opprimite per [[Augusto]] e acceptava un [[Armistitio]] le 11 de [[Novembre 1918]], que ammontava a un [[Rendition]].<ref>{{Sfnp|Stevenson|2011|page=249–252, 534–544}}</ref> Le societate [[britannic]] e governamento esseva radicalmente transformate per le appellos repetite pro fortia de travalio, employo de feminas, dramatic augmento in production industrial e munition, controlo de precios e rationamento, e le patriotismo emotional large e profunde dedicate a ganiar le guerra. Le Parlamento prendeva un sede retro, como nove departimentos, bureaus, committees e operationes esseva create, expertos consultate, e le Ordines in Consilio del prime ministro reemplaciava le processo legislative lente. Etiam post que le pace arrivava, le nove dimension e dynamismo habeva permanentemente transformate le governamento [[britannic]]. Le societate britannic e governamento esseva radicalmente transformate per le appellos repetite pro fortia de travalio, employo de feminas, dramatic augmento in production industrial e munition, controlo de precios e rationamento, e le patriotismo emotional large e profunde dedicate a ganiar le guerra. Le Parlamento prendeva un sede retro, como nove departimentos, bureaus, committees e operationes esseva create, expertos consultate, e le Ordines in Consilio del prime ministro reemplaciava le processo legislative lente. Etiam post que le pace arrivava, le nove dimension e dynamismo habeva permanentemente transformate le governamento britannic.{{Sfnp|Mowat|1955|pages=13–14}} Attitudes e ideal victorian que habeva continuate in le seculo 20, cambiava durante le [[Prime Guerra Mundial]]. Le tres milliones de victimas esseva cognoscite como le "Generation Perdite", e lassava le societate scarificate. Le generation perdite sentiva que su sacrificio esseva pauc reguardate in [[Britannia]], con poemas como ''[[Blighters]]'' de Siegfried Sassoon criticante le jingoismo mal informate del fronte domestic. Le generation perdite esseva inerte politic, e jammais habeva su chantia a facer un cambio generational in potentia politic. Le homines juvene qui gubernava [[Britannia]] in 1914 esseva le mesme homines vetule qui gubernava [[Britannia]] in 1939.<ref>{{Harvp|Mowat|1955|pages=9, 201, 216, 25}}; {{Cite journal |last=Winter |first=Jay M. |author-link=Jay Winter |date=1977 |title=Britain's 'Lost Generation' of the First World War |journal=Population Studies |volume=31 |issue=3 |pages=449–466 |doi=10.1080/00324728.1977.10412760 |jstor=2173368 |pmid=11630506 |postscript=none}} covers the statistical history of military service and death.</ref> === Arrangement de postguerra === Le guerra habeva essite ganiate per [[Britannia]] e su alliatos, ma a un terribile costo human e financiari, creante un sentimento que guerras debeva jammais esser luctate de novo. Le Liga de Nationes esseva fundate con le idea que nationes poterea resolver lor differentias pacificamente, ma iste speras esseva non complite. Le dur arrangiamento de pace imponite super [[Germania]] lassarea illo amarisate e cercante vindicta. Al Conferentia de Pace de Paris de 1919, Lloyd George, Presidente American Woodrow Wilson e premier Francese Georges Clemenceau faceva omne le major decisiones. Illos scindeva le territorios del perditores pro formar nove nationes in [[Europa]], e divideva le colonias german e possessiones ottoman foras [[Turchia]]. Illos imponeva lo que appareva a esser pesante reparationes financiari. Illos humiliava [[Germania]] per fortiava lo a declarar su culpa pro initiar le guerra, un politica que causava profunde ressentiment in [[Germania]] e adjutava a alimentar le Nazismo. [[Britannia]] ganiava le colonia german de Tanganyika e parte de Togoland in [[Africa]], durante que su dominios adjungeva altere colonias. [[Britannia]] ganiava mandatos del Liga de Nationes super [[Palestina]], que habeva essite partialmente promittite como un patria pro colonos judee, e [[Iraq]]. [[Egypto]], que habeva essite un protectorato britannic desde 1882, deveniva independent in 1922.<ref>{{Cite book |last=Sharp |first=Alan |title=The Versailles Settlement: Peacemaking after the First World War, 1919–1923 |date=2008 |publisher=Macmillan Education UK |isbn=9781137611390 |edition=2nd |ol=27841480M |orig-date=1991}}</ref> === Independentia e partition irlandese === {{Main|Projecto de lege de Autogovernamento Irlandese|Partition de Irlanda|Declaration de Independentia Irlandese|Guerra de Independentia Irlandese}} In 1912 le [[Camera del Communes]] passava un nove projecto de lege de [[Autogovernamento]]. Sub le [[Acto de Parlamento de 1911]], le [[Camera del Lords]] retineva le potentia a retardar legislation usque duo annos, assi illo esseva actate como le [[Acto de Governamento de Irlanda de 1914]], ma suspendite pro le duration del guerra. Guerra civil menaciava quando le [[Unionistas Protestante de Irlanda del Nord]] refusava a esser ponite sub controlo Catholic-Nationalista. Unitates semi-militar esseva formate preste a luctar—le [[Voluntarios de Ulster]] opponente al Acto e lor contrapartes Nationalista, le [[Voluntarios Irlandese]] supportante le Acto. Le eruption del [[Prime Guerra Mundial]] poneva le crisi in pausa. Un disorganisate [[Revolution del Pascha]] in 1916 esseva brutalmente suppremite per le [[Britannicos]], lo que habeva le effecto de galvanisar le demandas Nationalista de independentia. Le [[Prime Ministro Lloyd George]] faliava a introducer le Autogovernamento in 1918 e in le [[Election General]] [[Sinn Féin]] ganiava un majoritate de sedes irlandese. Su Membros del Parlamento refusava a prender lor sedes a [[Westminster]], in loco seligente a sede in le [[Prime Dáil]] parlamento in [[Dublin]]. Un declaration de independentia esseva ratificate per [[Dáil Éireann]], le parlamento del Republica auto-declarate in januario 1919. Un [[Guerra Anglo-Irlandese]] esseva luctate inter fortias de Corona e le [[Armea Republican Irlandese]] inter januario 1919 e junio 1921. Le guerra terminava con le [[Tractato Anglo-Irlandese]] de decembre 1921 que stabiliva le [[Stato Libere Irlandese]].<ref>{{Cite book |editor-first=Joost |editor-last=Augusteign |title=The Irish Revolution, 1913–1923 |publisher=Basingstoke |date=2002}}</ref> Sex contatos nord, predominantemente Protestante deveniva [[Irlanda del Nord]] e ha remanite parte del [[Regno Unite]] desde tunc, malgrado demandas del minoritate Catholic a unir se con le [[Republica de Irlanda]].<ref>{{Cite book |first=Thomas |last=Henessy |title=A History of Northern Ireland, 1920–1996 |date=1998}}</ref> [[Britannia]] adoptava officialmente le nomine "Regno Unite de Grande Britannia e Irlanda del Nord" per le [[Acto de Titulos Regal e Parlamentari de 1927]]. == Epocha interbellic 1918–1939 == {{Main|Britannia Interbellic}} [[File:British_Empire_1921.png|thumb|[[Imperio Britannic|Imperio Britannic]] a su [[Alte|altia]] in 1921]] Historico [[Arthur Marwick]] vide un radical transformation del societate britannic resultante del [[Grande Guerra]], que scopava via multe attitudes vetule e adduceva un societate plus equalitari. Ille vide le famose pessimismo litterari del annos 1920 como misse foras, argumentante que il habeva major consequentias positive de longe termino del guerra al societate britannic. Ille puncta a un autoconscientia energisate inter travaliatores que rapidemente construiva le [[Partito Laborista]], le advento de suffragio partial de feminas, e un acceleration de reforma social e controlo statal del economia. Ille vide un declinamento de deferentia verso le aristocratia e autoritate stabilite in general, e le debilitation inter juventute de restrictiones traditional super comportamento moral individual. Le chaperone fundeva via; droguistas de village vendeva contraceptivos. [[Marwick]] dice que le distinctiones de classe ammolliva, le cohesion national augmentava, e le societate britannic deveniva plus equal.{{Sfnp|Marwick|1965}} === Cultura popular === Como le occasion, alphabetisation, ricchessa, facilitate de viage, e un allargate senso de communitate cresceva in [[Britannia]] ab le fin del seculo 19 in avante, il habeva plus tempore e interesse in activitates de occasion de omne sortas, al parte de omne classes.<ref name="Peter J. Beck 2008">{{Cite book |last=Beck |first=Peter J. |title=Leisure and Sport in Britain |date=2008 |work=A Companion to Early Twentieth-Century Britain |editor-last=Wrigley |editor-first=Chris |pages=453–469}}</ref> Le vacation annual deveniva commun. Touristas gregeva a centros de villagiatura litoral; [[Blackpool]] hospitava 7 milliones de visitatores per anno in le annos 1930.<ref>{{Cite book |last=Walton |first=John K. |title=The English Seaside Resort. A Social History 1750–1914 |url=https://archive.org/details/englishseasidere00walt |date=1983}}</ref> Le occasion organisate esseva primarimente un activitate mascule, con feminas de classe medie permittite al margines. Il habeva differentias de classe con clubs de classe superior, e bars de classe de travaliator e classe medie.<ref>{{Cite book |last=Haydon |first=Peter |title=The English Pub: a History |date=1994}}</ref> Le biber pesante declinava; il habeva plus competitiones que attraheva pesante apostamento. Le participation in sportes e omne sortas de activitates de occasion augmentava pro le anglese medie, e su interesse in sportes de spectator augmentava dramaticamente. Per le annos 1920 le cinema e radio attraheva omne classes, etates e generes in numeros multo grande, con feminas juvene prendente le direction.<ref>{{Cite book |last=Walton |first=John K. |title=Leisure in Britain, 1780–1939 |url=https://archive.org/details/leisureinbritain0000unse |date=1983}}</ref> Homines de classe de travaliator portante cappas platte e mangente pisces e chips esseva tumultuose spectatores de football. Illos cantava insimul al music hall, fantasiava lor columbas, apostava super le cursa de cavallos, e prendeva le familia a [[Blackpool]] in estate. Le realisation de cartoon de iste stilo de vita ''[[Andy Capp]]'' comenciava in 1957. Activistas politic plangeva que le occasion de classe de travaliator diverteva homines foras de agitation revolutionari.<ref>{{Cite book |last=Beck |first=Peter J. |title=Leisure and Sport in Britain |date=2008 |work=A Companion to Early Twentieth-Century Britain |editor-last=Wrigley |editor-first=Chris |page=457}}</ref> ==== Cinema e radio ==== [[file:Hitchcock, Alfred 02.jpg|thumb|upright=.8|[[Director de film Alfred Hitchcock|Director de film Alfred Hitchcock]], 1955]] Le [[Industria de film britannic|industria de film britannic]] emergeva in le [[Annos 1890|annos 1890]] quando le [[Cinema|cinemas]] in general rompeva trans in le [[Mundo occidental|mundo occidental]], e construiva pesantemente super le forte reputation del theatro legitime de [[London|London]] pro actores, directores e productores.<ref>{{Cite book |last=Richards |first=Jeffrey |title=Age of the Dream Palace: Cinema & Society in Britain 1930–1939 |url=https://archive.org/details/ageofdreampalace0000rich |date=1990}}</ref> Le problema esseva que le [[Mercato american|mercato american]] esseva tanto plus grande e plus ric. Illo compra le top talento, specialmente quando [[Hollywood|Hollywood]] veniva al avante in le [[Annos 1920|annos 1920]] e produceva plus de 80 pro cento del output total del mundo. Effortios a luctar retro esseva futile—le governamento mitteva un [[Quota pro film facite britannic|quota pro filmes facite britannic]], ma illo faliava. [[Hollywood|Hollywood]] in ultra dominava le lucrative mercatos [[Canada|Canadian]] e [[Australia|Australian]]. [[Bollywood|Bollywood]] (basate in [[Bombay|Bombay]]) dominava le immense mercato [[India|indian]].<ref>{{Cite journal |last=Walsh |first=Michael |date=1997 |title=Fighting the American Invasion with Cricket, Roses, and Marmalade for Breakfast |url=https://archive.org/details/sim_velvet-light-trap_fall-1997_40/page/3 |journal=The Velvet Light Trap |volume=40 |pages=3–17}}</ref> Le plus prominente directores remanente in [[London|London]] esseva [[Alexander Korda|Alexander Korda]], un [[Hungaro expatriate|hungaro expatriate]], e [[Alfred Hitchcock|Alfred Hitchcock]]. Il habeva un revival de creativitate in le [[Epocha 1933–1945|epocha 1933–1945]], specialmente con le arrivo de filmfabricatores e actores judee fugiente le [[Nazismo|nazis]].<ref>{{Cite journal |last=Gough-Yates |first=Kevin |date=1992 |title=Jews and Exiles in British cinema |journal=The Leo Baeck Institute Yearbook |volume=37 |issue=1 |pages=517–541|doi=10.1093/leobaeck/37.1.517 }}; {{Cite book |last=Hochscherf |first=Tobias |title=The Continental Connection: German-Speaking Émigrés and British Cinema, 1927–45 |url=https://archive.org/details/continentalconne0000hoch |date=2011}}</ref> Intertanto, palatios gigantes esseva construite pro le immense audientias que voleva vider filmes de [[Hollywood|Hollywood]]. In [[Liverpool|Liverpool]] 40 pro cento del population assisteva a un del 69 [[Cinema|cinemas]] un vice per septimana; 25 pro cento duo vices. Traditionalistas murmura super le invasion cultural american, ma le permanente impacto esseva minor.<ref>{{Sfnp|Mowat|1955|pp=246–250}}</ref> In [[Radio|radio]], le [[Audientia britannic|audientias britannic]] habeva [[Nulle election|nulle election]] [[Foras|foras]] del [[Programmating de alta classe del BBC|programmating de alta classe del BBC]], un [[Agentia governamental|agentia governamental]] que habeva un [[Monopolio super transmission|monopolio super transmission]]. [[John Reith, 1me Baron Reith|John Reith]], un [[Ingeniero intensemente moralista|ingeniero intensemente moralista]], esseva in [[Controlo plen|plen controlo]]. Su [[Objectivo|objectivo]] esseva a [[Transmite|transmitter]], "Omne que es melior in omne departamento de cognoscentia human, effortio e successo.... Le preservation de un tono moral alte es obvie de paramount importantia."{{Sfnp|Mowat|1955|p=242}} ==== Sportes ==== {{Main|Sport in le Regno Unite}} Le Britannicos monstrava un plus profunde interesse in sportes, e in plus grande varietate, que ulte rival. Illos donavan le placia de orgolio a problemas moral tal como sportivitate e joco juste.<ref name="Peter J. Beck 2008" /> [[Football]] provava altemente attractive al classes de travaliator urban, que introduceva le tumultuose spectator al mundo de sport. Nove jocos deveniva popular quasi nocte al matino, includente golf, tennis de prato, cyclismo e hockey. Feminas esseva multo plus probabile a intrar iste sportes que le ancian stabilite. Le aristocratia e gentry con terra, con lor ferreo controlo super derectos de terra, dominava chasse, tiro, pisca e cursa de cavallos.<ref>{{Cite book |last=Birley |first=Derek |title=Land of Sport and Glory: Sport and British society, 1887–1910 |url=https://archive.org/details/landofsportglory0000birl |date=1995 |author-link=Derek Birley}}; {{Cite book |last=Birley |first=Derek |title=Playing the Game: Sport and British Society, 1914–1945 |url=https://archive.org/details/playinggamesport0000birl |date=1995 |author-link=Derek Birley}}</ref> Cricket reflecteva le Spirito Imperial trans le Imperio (excepte [[Golf|Canada]]). Partitas de Test comenciava per le annos 1870; le plus famose es illos inter [[Australia]] e [[Anglaterra]] pro Le Ashes.<ref>{{Cite book |last=Birley |first=Derek |title=A Social History of English Cricket |url=https://archive.org/details/socialhistoryofe0000birl_d1n5 |date=1999 |author-link=Derek Birley}}</ref> ==== Leger ==== Como le alphabetisation e tempore de occasion expandeva post 1900, le leger deveniva un passatempore popular. Nove additiones al fiction de adulto duplava durante le annos 1920, attingente 2800 nove libros per anno per 1935. Bibliothecas triplava lor stock, e videva pesante demanda pro nove fiction.<ref>{{Cite journal |last=Cottle |first=Basil |author-link=Basil Cottle |date=1978 |title=Popular Reading And Our Public Libraries: The Abjured Prescription |journal=Library Review |volume=27 |issue=4 |pages=222–227 |doi=10.1108/eb012677}}</ref> Un innovation dramatic esseva le libro de papiro inexpensives, pioneerate per Allen Lane a Penguin Books in 1935. Le prime titulos includeva romanos per Ernest Hemingway e Agatha Christie. Illos esseva vendite bon mercato (usualmente sex denarios) in un large varietate de magazines inexpensives tal como Woolworth's. Penguin punctava a un audientia de classe medie educate “medio-sugno”. Illo evitava le imagine de mercato verso basso de libros de papiro american. Le linea signalava auto-melioration cultural e education politic.<ref>{{Cite journal |last=Joicey |first=Nicholas |author-link=Nicholas Joicey |date=1993 |title=A Paperback Guide to Progress: Penguin Books 1935–c. 1951 |url=https://archive.org/details/sim_20th-century-british-history_1993_4_1/page/25 |journal=Twentieth Century British History |volume=4 |issue=1 |pages=25–56 |doi=10.1093/tcbh/4.1.25}}</ref> Totevia le annos de guerra causava un penuria de personal pro editores e magazines de libro, e un severe penuria de papiro rationate, pejorate per le incursion aeree super Paternoster Square in 1940 que ardeva 5 milliones de libros in magazines.<ref>{{Cite book |last=McAleer |first=Joseph |title=Popular Reading and Publishing in Britain: 1914–1950 |url=https://archive.org/details/popularreadingpu0000mcal |date=1992}}</ref> Fiction romantic esseva specialmente popular, con Mills & Boon le editor ducente.<ref>{{Cite book |last=McAleer |first=Joseph |title=Passion's fortune: the story of Mills & Boon |url=https://archive.org/details/passionsfortunes0000mcal |date=1999}}</ref> Incontros romantic esseva incorporate in un principio de puritate sexual que demonstrava non solmente conservatismo social, ma etiam como le heroina poterea controlar lor autonomia personal.<ref>{{Cite book |last=Humble |first=Nicola |title=The Feminine Middlebrow Novel, 1920s to 1950s: Class, Domesticity, and Bohemianism |url=https://archive.org/details/femininemiddlebr0000humb |date=2001}}</ref><ref>{{Cite book |last=Light |first=Alison |title=Forever England: Femininity, Literature and Conservatism Between the Wars |date=1991 |author-link=Alison Light}}</ref> Magazines de aventura deveniva ben popular, specialmente illos publicate per DC Thomson; le editor mitteva observatores trans le pais a parlamentar a pueros e apprender lo que illos voleva leger re. Le linea de historia in magazines e cinema que plus appellava a pueros esseva le glamorose heroismo de soldatos britannic luctante guerras que esseva excitante e juste.<ref>{{Cite book |last=Turner |first=Ernest Sackville |title=Boys Will Be Boys: The Story of Sweeney Todd, Deadwood Dick, Sexton Blake, Billy Bunter, Dick Barton et al. |url=https://archive.org/details/boyswillbeboysst0000estu |date=1975 |edition=3rd |author-link=E.S. Turner}}</ref> === Politica e economia del annos 1920 === ==== Expansion del stato de benesser ==== Duo major programmas que permanenteamente expandeva le stato de benesser passava in 1919 e 1920 con surprendentemente pauc debato, etiam como le [[Conservatives]] dominava le [[Parlamento]]. Le Acto de Habitation, Planification de Citates, &c. de 1919 mitteva sur pede un systema de habitation governamental que sequeva le promissas de campania de 1918 de "domos apte pro heroes". Iste "Acto Addison", nominate post le [[Prime Ministro de Sanitate]], [[Christopher Addison]], requireva autoritates local a sondar lor necessitates de habitation e comenciar a construer domos pro reemplaciar le bassos quartieros. Le Tresoreria subsidiate le poc loyeres. In [[Anglaterra]] e [[Pais de Galles]] 214.000 domos esseva construite, e le [[Ministerio de Sanitate]] deveniva largemente un ministerio de habitation. <ref>{{Sfnp|Mowat|1955|pp=43–46}}</ref> Le [[Acto de Assecurantia de Disoccupation de 1920]] passava a un tempore de multo pauc disoccupation. Illo mitteva sur pede le systema de dole que provideva 39 septimanas de beneficios de disoccupation a practicamente le population de travaliatores civil integre, excepte servitio domestic, travaliatores de ferma, e servitores civil. Fundate in parte per hebdomadari contributiones de ambi empleatores e empleatos, illo provideva pagamentos hebdomadari de 15s pro homines disoccupate e 12s pro feminas disoccupate. Historico [[C. L. Mowat]] clama iste duo leges "socialismo per le porta retro", e nota como surprendentite le politicos esseva quando le costos al Tresoreria volava durante le alte disoccupation de 1921. <ref>{{Sfnp|Mowat|1955|pp=43–46}}</ref> === Controlo Conservative === Le [[ministerio Lloyd George]] cadeva a parte in 1922. [[Stanley Baldwin]], como chef del [[Partito Conservative (1923–1937)]] e como [[Prime Ministro (in 1923–1924, 1924–1929 e 1935–1937)]], dominava le politica britannic. <ref>{{Cite ODNB |last=Ball |first=Stuart |url=http://www.oxforddnb.com/view/article/30550 |title=Baldwin, Stanley, first Earl Baldwin of Bewdley (1867–1947) |date=2004 |edition=January 2011 online |series=Oxford Dictionary of National Biography |doi=10.1093/ref:odnb/30550}}</ref> Su mixtura de forte reformas social e governamento constante provava un potente combination de election, con le resultato que le [[Conservativos]] gubernava [[Britannia]] o per illes mesme o como componente ducente del [[Governamento National (Regno Unite)]]. Ille esseva le ultime chef del partito a ganiar plus de 50% del voto (in le [[Election general del Regno Unite de 1931]]). Le strategia politic de Baldwin esseva a polariser le electorato tal que le votatores seligerea inter le [[Conservativos]] al dextre e le [[Partito Laborista]] al sinistra, expellente le [[Liberales]] in le medio. <ref>{{Cite journal |last=Taylor |first=Andrew J. |date=July 2005 |title=Stanley Baldwin, Heresthetics and the Realignment of British Politics |url=https://archive.org/details/sim_british-journal-of-political-science_2005-07_35_3/page/429 |journal=British Journal of Political Science |volume=35 |issue=3 |pages=429–463 |doi=10.1017/S0007123405000244 |jstor=4092239}}</ref> Le polarisation faceva placia e durante que le [[Liberales]] remaneva active sub [[Lloyd George]], illos ganiava pauc sedes e esseva un minor factor usque illos juniva un coalition con le [[Conservativos]] in 2010. Le reputation de Baldwin volava in le annos 1920 e 1930, ma crassava post 1945 como ille esseva culpate pro le politicas de appaciamento verso Germania, e como le admiratores de [[Churchill]] faceva de ille le icone Conservative. Desde le [[Annos 1970]] le reputation de Baldwin ha recuperate alquanto. <ref>{{Cite journal |last=Williamson |first=Philip |author-link=Philip Williamson (historian) |date=March 2004 |title=Baldwin's Reputation: Politics and History, 1937–1967 |journal=Historical Journal |volume=47 |issue=1 |pages=127–168 |doi=10.1017/S0018246X03003546 |jstor=4091548|s2cid=145455237 |url=http://dro.dur.ac.uk/467/1/467.pdf }}</ref> [[Labor]] ganiava le [[Election de 1923]], ma in 1924 [[Baldwin]] e le [[Conservativos]] retornava con un large majoritate. [[McKibbin]] trova que le cultura politic del periodo interbellic esseva construite circum un classe medie anti-socialista, supportate per le chef [[Conservatives]], specialmente [[Baldwin]]. <ref>{{Harvp|McKibbin|2010}}.</ref> === Economia === Le taxas montava sharpemente durante le guerra e jammais retornava a lor vetule nivellos. Un homine ric pagava 8% de su rendita in taxas ante le guerra, e circa un tertio postea. Multo del moneta iva pro le dole, le hebdomadari beneficios de disoccupation. Circa 5% del rendita national omne anno esseva transferite ab le ricco al pauperes. [[A. J. P. Taylor]] argumenta que le major parte del gente "esseva joiante un plus ric vita que ulte previemente cognoscite in le historia del mundo: plus longe vacationes, plus curte horas, plus alte salarios real." <ref>{{Sfnp|Taylor|1965|p=176, 317}}</ref> Le economia britannic esseva mediocre in le annos 1920, con sharp declinamentos e alte disoccupation in industria pesante e carbon, specialmente in [[Scotia]] e [[Pais de Galles]]. Le exportationes de carbon e aciero cadeva in medio per 1939 e le communitate de negotio esseva lente a adoptar le nove principios de travalio e gerentia veniente del [[Statos Unite]], tal como [[Fordismo]], credito de consumidor, eliminar le capacitate surplus, plus structurate gerentia, e usar plus grande economias de scala. <ref>{{Cite journal |last1=Garside |first1=W.R. |last2=Greaves |first2=J.I. |date=1997 |title=Rationalisation and Britain's industrial Malaise: The interwar years revisited |journal=Journal of European Economic History |volume=26 |issue=1 |pages=37–68}}</ref> Pro plus de un seculo, le industria de navigation habeva dominava le commercio mundial, ma illo remaneva in le inactivitate malgrado varie effortios de stimulo per le governamento. Con le multo sharp declinamento in commercio mundial post 1929, su condition deveniva critic. <ref>{{Cite journal |last=Greaves |first=Julian |date=2007 |title=Managing decline: The political economy of British shipping in the 1930s |journal=Journal of Transport History |volume=28 |issue=1 |pages=57–130 |doi=10.7227/tjth.28.1.5 |s2cid=154926556}}</ref> [[Chancellor del Exchequer Winston Churchill|Chancellor del Exchequer [[Winston Churchill]]]] poneva [[Britannia]] retro super le standard de auro in 1925, lo que multe economistas culpa pro le mediocre performance del economia. <ref name=Solomou&Vartis>{{Cite journal |last1=Solomou |first1=Solomos |last2=Vartis |first2=Dimitris |date=September 2005 |title=Effective Exchange Rates in Britain, 1920–1930 |url=https://archive.org/details/sim_journal-of-economic-history_2005-09_65_3/page/850 |journal=Journal of Economic History |volume=65 |issue=3 |jstor=3875020 |pages=850–859|doi=10.1017/S0022050705000318 |s2cid=154005849 }}</ref> Alteres puncta a un varietate de factores, includente le effectos inflationari del Guerra Mundial e chocs del latere de supplemento causate per horas de travalio reducite post le guerra. <ref name=Solomou&Vartis/> Per le fin del annos 1920, le performance economic habeva stabilisate, ma le situation general esseva deludente, proque [[Britannia]] habeva cadite retro le [[Statos Unite]] como le ducende potentia industrial. Il etiam remaneva un forte division economic inter le nord e sud de [[Anglaterra]] durante iste periodo, con le sud de [[Anglaterra]] e le Midlands assez prosperose per le Annos Tredice, durante que partes de [[Pais de Galles]] del sud e le nord industrial de [[Anglaterra]] deveniva cognoscite como "areas affligite" a causa de particularmente alte rates de disoccupation e poveritate. Malgrado isto, le standard de viver continuava a meliorar como le consilios local construiva nove casas a laciar a familias rehabilisate ab bassos quartieros desactualisate, con facilitates usque a data includente toilettes interne, cameras de banio e illumination electric ora esser includite in le nove proprietates. Le sector private joiva un boom de construction de casas durante le annos 1930. <ref name="Unstead">{{Cite book |last=Unstead |first=R.J. |title=A Century of Change: 1837–Today |year=1963 |url=https://archive.org/details/bwb_KT-395-609 |author-link=R. J. Unstead}}</ref> ==== Labor ==== Durante le [[Guerra|guerra]], le [[Syndicato in le Regno Unite|syndicatos]] esseva [[Encourage|encourageate]] e lor [[Membresia|membresia]] [[Cresce|cresceva]] ab 4.1 milliones in 1914 a 6.5 milliones in 1918. Illos [[Puncto de maximo|punctava al maximo]] a 8.3 milliones in 1920 ante [[Relapsa|relapsar]] a 5.4 milliones in 1923.<ref>{{Cite book |last=Mitchell |first=B.R. |title=Abstract of British Historical Statistics |url=https://archive.org/details/abstractofbritis0000brph |date=1962 |page=[https://archive.org/details/abstractofbritis0000brph/page/68 68]}}; {{Cite book |last=Pugh |first=Martin |title=[[Speak for Britain!: A New History of the Labour Party]] |date=2011 |pages=[https://archive.org/details/speakforbritainn0000pugh/page/100 100]–127}}</ref> Carbon esseva un male industria; le melior suturas esseva esser exhauste, montante le costo. Le demanda cadeva como le oleo comenciava a reemplaciar le carbon pro combustibile. Le greve general de 1926 esseva un nation-large walkout de novem dies de 1.3 milliones de ferroviarios, travaliatores de transporto, imprimitores, travaliatores de dock, travaliatores de ferro e aciero supportante le 1.2 milliones de minatores de carbon qui habeva essite blocate foras per le proprietarios. Le minatores habeva rejectate le demandas del proprietarios pro plus longe horas e paga reducite in le facie de precios cadente.<ref>{{Sfnp|Medlicott|1976|pages=223–230}}</ref> Le Governamento Conservative habeva provide un subsidio de novem menses in 1925, ma illo non esseva satis a tornar circum un male industria. Pro supportar le minatores, le [[Congresso de Syndicatos|TUC]], un organisation umbella de omne syndicatos, appellava foras certe syndicatos critic. Le spera esseva que le governamento intervenirea a reorganisar e rationalisar le industria, e montar le subsidio. Le Governamento Conservative habeva accumulate suppliess e le servitios essential continuava con voluntarios de classe medie. Omne tres major partidos opponeva le greve. Le chef del [[Partito Laborista]] non approbava e timeva que illo tinturarea le partito con le imagine de radicalismo, proque le [[Comintern]] in Moscova habeva mittite instructiones pro Communistas a promover aggressivemente le greve. Le greve general ipse esseva largemente non-violente, ma le blocada foras del minatores continuava e il habeva violentia in Scotia. Illo esseva le sol greve general in historia britannic, proque le chef del TUC tal como [[Ernest Bevin]] considerava lo un error. Le major parte del historicos tracta lo como un singular evento con pauc consequentias de longe termino, ma Martin Pugh dice que illo accelerava le movimento de votatores de classe de travaliator al Partito Laborista, lo que duceva a futur ganios.<ref>{{Cite journal |last1=Reid |first1=Alastair |last2=Tolliday |first2=Steven |date=1977 |title=Review: The General Strike, 1926 |url=https://archive.org/details/sim_historical-journal_1977-12_20_4/page/1001 |journal=The Historical Journal |volume=20 |issue=4 |pages=1001–1012 |jstor=2638422}}; {{Cite journal |last=Pugh |first=Martin |author-link=Martin Pugh (author) |date=2006 |title=The General Strike |url=https://archive.org/details/sim_history-today_2006-05_56_5/page/40 |journal=History Today |volume=56 |issue=5 |pages=40–47}}</ref> Le [[Acto de Disputa de Commercio e Syndicatos 1927]] faceva le greves general illegal e terminava le automatic pagamento de membros del union al Partito Laborista. Iste acto esseva largemente repelite in 1946. Le industria de carbon usava le carbon plus accessibile e, como le costos montava, le output cadeva ab 2567 milliones de tonnas in 1924 a 183 milliones in 1945.<ref>{{Sfnp|Mitchell|1962|pages=116–117}}</ref> Le Governamento Laborista nationalisava le minas in 1947. === Grande Depression === {{Main|Grande Depression in le Regno Unite}} Le [[Grande Depression|Grande Depression]] [[Origina|originava]] in le [[Statos Unite|Statos Unite]] in [[Fin 1929|fin 1929]] e [[Rapidemente|rapidemente]] [[Spargi|spargeva]] al [[Mundo|mundo]]. [[Britannia|Britannia]] habeva [[Jammais|jammais]] [[Experientia|experientiate]] le [[Boom|boom]] que habeva [[Characterisa|characterisate]] le [[Statos Unite|Statos Unite]], [[Germania|Germania]], [[Canada|Canada]] e [[Australia|Australia]] in le [[Annos 1920|annos 1920]], assi su [[Ruptura|ruptura]] [[Appare|appareva]] [[Minus severe|minus severe]].<ref>{{Cite journal |last=Richardson |first=H. W. |date=1969 |title=The Economic Significance of the Depression in Britain |url=https://archive.org/details/journal-of-contemporary-history_1969_4_4/page/5 |journal=Journal of Contemporary History |volume=4 |issue=4 |pages=3–19 |doi=10.1177/002200946900400401 |jstor=259833 |s2cid=162292590}}</ref> Le [[Commercio mundial de Britannia|commercio mundial de Britannia]] [[Cade|cadeva]] in [[Medie|medio]] (1929–1933), le [[Output de industria pesante|output de industria pesante]] [[Cade|cadeva]] per un [[Tertie|tertio]], le [[Profito de employo|profitos de employo]] [[Plunge|plungeva]] in [[Quasi omne sector|quasi omne sectores]]. Al [[Profunditate|profunditate]] in [[Estate 1932|estate 1932]], le [[Numero de disoccupate registrate|registrate disoccupatos]] [[Numera|numerava]] 3.5 milliones, e [[Multo plus|multo plus]] habeva solmente [[Employo de tempore partial|employo de tempore partial]]. [[Experto|Expertos]] [[Tenta|tentava]] a [[Remane|remaner]] [[Optimista|optimista]]. [[John Maynard Keynes|John Maynard Keynes]], qui non habeva [[Predice|predicite]] le [[Cadita|cadita]], [[Dice|diceva]], "Il essera [[Nulle consequente directe serie in London|nulle serios directes consequentias in London]]. Nos [[Trova|trova]] le [[Regardo avante decidemente encourageante|regardo avante decidemente encourageante]]."<ref>{{Cite book |first=Richard |last=Overy |title=The Twilight Years: The Paradox of Britain Between the Wars |date=2010 |publisher=Penguin |isbn=9781101498347 |page=[https://books.google.com/books?id=IQSfaaan1qUC&pg=PT96 96] |author-link=Richard Overy}}</ref> Al [[Sinistre|sinistra]] [[Figura|figuras]] tal como [[Sidney Webb, 1me Baron Passfield|Sidney]] e [[Beatrice Webb|Beatrice Webb]], [[J. A. Hobson|J. A. Hobson]], e [[G. D. H. Cole|G. D. H. Cole]] [[Repete|repeteva]] le [[Admonition|admonitiones]] que illos habeva [[Face|facite]] pro [[Annos|annos]] super le [[Morte imminente de capitalismo|imminente morte de capitalismo]], solmente [[Ora|ora]] multo plus de [[Gente|gente]] [[Paga|pagava]] [[Attention|attention]].{{Sfnp|Overy|2010|loc=ch. 2}} [[Comencia|Comenciante]] in 1935 le [[Club de Libro Sinistre|Club de Libro Sinistre]] [[Provide|provideva]] un [[Nove admonition omne mense|nove admonition omne mense]], e [[Construi|construiva]] le [[Credibilitate de socialismo de typo Sovietic como un alternativa|credibilitate de socialismo de typo Sovietic como un alternativa]].<ref>{{Cite journal |last=Samuels |first=Stuart |date=1966 |title=The Left Book Club |url=https://archive.org/details/sim_journal-of-contemporary-history_1966_1_2/page/65 |journal=Journal of Contemporary History |volume=1 |issue=2 |pages=65–86 |doi=10.1177/002200946600100204 |jstor=259923 |s2cid=159342335}}</ref> [[Particularmente|Particularmente]] le plus [[Dure|dur]] [[Batte|batite]] per le [[Problema economic|problemas economic]] esseva le [[Nord de Anglaterra|nord de Anglaterra]], [[Scotia|Scotia]], [[Irlanda del Nord|Irlanda del Nord]] e [[Pais de Galles|Pais de Galles]]; le [[Disoccupation|disoccupation]] [[Attinge|attingeva]] 70% in [[Alcun area|algun areas]] al [[Initio del annos 1930|initio del annos 1930]] (con plus de 3 milliones de [[Foras de travalio a nivello national|foras de travalio a nivello national]]) e [[Multe familia|multe familias]] [[Depende|dependeva]] [[Totalmente|totalmente]] super le [[Dole|dole]]. In 1936, per le [[Qual tempore|qual tempore]] le [[Disoccupation|disoccupation]] esseva [[Plus basso|plus basse]], 200 [[Homine disoccupate|homines disoccupate]] [[Face|faceva]] un [[Marcha altemente publicisa|altemente publicisate marcha]] ab [[Jarrow|Jarrow]] a [[London|London]] in un [[Tentation a monstra le plight del paupere industrial|tentativa a monstrar le plight del pauperes industrial]]. Ben que [[Multo|multo]] [[Romanticisa|romanticisate]] per le [[Sinistre|Sinistra]], le [[Cruciada de Jarrow|Cruciada de Jarrow]] [[Marca|marcava]] un [[Scission profunde in le Partito Laborista|profunde scission in le Partito Laborista]] e [[Resulta|resultava]] in [[Nulle action governamental|nulle action governamental]].<ref>{{Cite journal |last=Perry |first=Matt |date=2002 |title=The Jarrow Crusade's Return: The 'New Labour Party' of Jarrow and Ellen Wilkinson, M.P. |journal=Northern History |volume=39 |issue=2 |pages=265–278 |doi=10.1179/007817202790180576}}</ref> Le [[Disoccupation|Disoccupation]] [[Remane|remaneva]] [[Alte|alte]] usque le [[Guerra|guerra]] [[Absorbe|absorbeva]] [[Omne le cercator de travalio|omne le cercatores de travalio]]. Le [[Libro de George Orwell|libro de [[George Orwell]] ]] ''[[Le Via a Wigan Pier|The Road to Wigan Pier]]'' [[Dona|dona]] un [[Vista general triste del duritate del tempore|triste vista general del duritates del tempore]]. === Appaciamento === {{AP|Accordo de Munich}} [[File:MunichAgreement.jpg|right|thumb|upright=1.35|Prime Ministro Britannic [[Neville Chamberlain]], atterrante aal [[Aerodromo de Heston]] le 30 de [[Septembre 1938|septembre 1938]] post su incontro con Hitler a [[Munich]]. In su mano ille tene le [[accordo de pace inter Britannia e Germania]].]] Vive memorias del horrores e mortes del Guerra Mundial faceva Britannia e su chefes fortemente inclinate a pacifismo in le epocha interbellic. Le defia veniva ab dictatores, primo Benito Mussolini de Italia, postea Adolf Hitler de un multo plus potente Germania Nazi. Le Liga de Nationes provava deludente a su supportatores; illo esseva incapace a resolver ulte del minacias ponite per le dictatores. Le politica britannic esseva a "appaciar" illes in le speras que illos essererea satiate. Per 1938 il esseva clar que le guerra esseva menaciante, e que Germania habeva le plus potente militar del mundo. Le final acto de appaciamento veniva quando Britannia e Francia sacrificava Tchecoslovachia al demandas de Hitler al Accordo de Munich de 1938.<ref>{{Cite book |last=Faber |first=David |title=Munich, 1938: Appeasement and World War II |url=https://archive.org/details/munich1938appeas0000fabe_x4y4 |date=2010 |author-link=David Faber (politician)}}</ref> In loco de satiation Hitler menaciava Polonia, e al fin le Prime Ministro Neville Chamberlain cadeva le appaciamento e stava ferme in promittente a defender Polonia. Hitler totevia copava un tractamento con Joseph Stalin a divider Europa Oriental; quando Germania invadeva Polonia in septembre 1939, Britannia e Francia declarava guerra; le Commonwealth Britannic sequeva le direction de London.<ref>{{Cite book |last=Watt |first=Donald Cameron |title=How War Came: Immediate Origins of the Second World War, 1938–39 |url=https://archive.org/details/howwarcameimmedi0000watt_l0e2 |date=1990}}; {{Cite journal |first=Patrick |last=Finney |title=The romance of decline: The historiography of appeasement and British national identity |journal=Electronic Journal of International History |volume=1 |date=2000 |url=http://sas-space.sas.ac.uk/3385/1/Journal_of_International_History_2000-06_Finney.pdf}}</ref> == Secunde Guerra Mundial (1939–1945) == {{Main|Fronte domo britannic durante le Secunde Guerra Mundial|Chronologia del fronte domo del Regno Unite durante le Secunde Guerra Mundial|Historia militar del Regno Unite durante le Secunde Guerra Mundial}} [[File:Chamberlain-war-declaration.ogg|thumb|Prime Ministro [[Neville Chamberlain]] annunciante le initio del guerra super [[Germania Nazi]].]] [[File:Princess Elizabeth Visiting Airborne Troops, May 1944 H38619.jpg|thumb|left|Le [[Principessa Elizabeth]] reguardante parachutistas cadente durante un visita a fortias aeroportate in Anglaterra in le cursa a [[D-Day]], 1944. Stante juxta illa es [[Brigadier James Hill (British Army officer)|Brigadier James "Speedy" Hill]], commandante del 3tie Brigada de Parachute.]] Le [[Rege]] declarava guerra super [[Germania Nazi]] in [[Septembre 1939]], post le [[Invasion german de Polonia]]. Durante le silentiose periodo de "Guerra Phoney", le [[Britannicos]] mitteva a [[Francia]] le plus altemente mechanisate armea in le mundo; insimul con [[Francia]] illes habeva plus tanks que [[Germania]], ma minus planos de guerra. Le stupefacente victoria german in Primavera 1940 esseva debite totalmente a "superior doctrina de combatto. Realistic trainamento, imaginative direction de campo de battalia, e sin par initiativa ab generales usque a sergentes."<ref>{{Cite book |first=Ralph M. |last=Hitchens |title=Review ... |date=January 2014 |volume=78 |issue=1 |page=406 |url=https://www.smh-hq.org/jmh/jmhvols/781.html}} (reviewing {{Cite book |first=David|last= Edgerton |author-link= David Edgerton (historian) |title= Britain's War Machine: Weapons, Resources, and Experts in the Second World War |url=https://archive.org/details/britainswarmachi0000davi|date=2011 |publisher= Penguin Books Limited |isbn=978-0-7139-9918-1}})</ref> Le [[Britannicos]] con le plus tenue del margines rescateva lor armea principal de [[Dunkirk]] (assi como multe soldatos francese), lassante omne lor equipamento e suppliess de guerra retro. [[Winston Churchill]] veniva al potentia, promittente a luctar le [[Germanos]] al mesme fin. Le [[Germanos]] menaciava un invasion—lo que le [[Royal Navy]] esseva preparate a repeller. Primo le [[Germanos]] tentava atinger suprematia aeree ma esseva vincite per le [[Royal Air Force]] in le [[Battalia de Britannia]] in fin estate 1940. [[Japon]] declarava guerra in [[Decembre 1941]], e rapidemente saisiva [[Hong Kong]], [[Malaya]], [[Singapore]], e [[Burma]], e menaciava [[Australia]] e [[India]]. [[Britannia]] formava un alliantia con le [[Union Sovietic]] (comenciante in 1941) e multo proxime ligamines al [[Statos Unite]] (comenciante in 1940). Le guerra esseva multo costose. Illo esseva pagate per alte taxas, per vender foras de proprietates, e per acceptar grande amontas de [[Lend-Lease]] del [[S.U.]] e [[Canada]]. Le [[S.U.]] donava $30 milliardos in munitiiones; [[Canada]] etiam donava adjuta. (Le adjuta american e canadian non habeva a esser repagate, ma il habeva etiam american prestos que esseva repagate.)<ref>{{Cite journal |last=Hughes |first=J. R. T. |date=1958 |title=Financing the British War Effort |url=https://archive.org/details/sim_journal-of-economic-history_1958-06_18_2/page/193 |journal=Journal of Economic History |volume=18 |issue=2 |pages=193–199 |doi=10.1017/S0022050700077718 |jstor=2115103 |s2cid=154148525}}</ref> Le total mobilisation de [[Britannia]] durante iste periodo provava a esser successose in vincer le guerra, per mantener forte supporto ab opinion public. Le guerra esseva un "guerra del gente" que allargava aspirationes democratic e produceva promissas de un stato de benesser postguerra.<ref>{{Cite book |first=Mark |last=Donnelly |title=Britain in the Second World War |url=https://archive.org/details/britaininsecondw0000donn |date=1999}}; {{Cite book |first=Angus |last=Calder |title=The People's War: Britain, 1939–1945 |url=https://archive.org/details/peopleswarbritai00cald |date=1969 |author-link=Angus Calder}}</ref> Le [[media]] clamava lo un "guerra del gente"—un termino que pigliava super e significava le popular demanda pro planification e un expandite stato de benesser.<ref>{{Sfnp|Calder|1969}}</ref> Le [[Familia Royal]] jocava major rolos symbolic in le guerra. Illos refusava a lassar [[London]] durante le [[Blitz]] e esseva infatigabile in visitar truppas, factorias de munition, dockyards, e hospitales trans le pais. Omne classes social appreciate como le [[Royales]] partiva le speras, timores e duritates del gente.<ref>{{Cite book |first=Alfred F. |last=Havighurst |title=Britain in Transition: The Twentieth Century |url=https://archive.org/details/britainintransit0000havi |date=1962 |chapter=Chapter 9 |publisher=University of Chicago Press |ol=4728126M |isbn= 0226319687}}</ref> === Mobilisation de feminas === [[File:The Auxiliary Territorial Service in the Second World War H9047.jpg|thumb|Feminas del [[Auxiliary Territorial Service]] in [[York|York]].]] Historicos credito [[Britannia]] con un multo successose record de mobilisar le fronte domo pro le effortio de guerra, in terminos de mobilisar le plus grande proportion de travaliatores potential, maximisar output, assignar le correcte habilitates al correcte labor, e mantener le morale e le spirito del gente.<ref>{{Cite book |first=Robin |last=Havers |title=The Second World War: Europe, 1939–1943 |date=2002 |volume=4 |page=75}}</ref> Multo de iste successo esseva debite al systematic planate mobilisation de feminas, como travaliatores, soldatos e sponsas, coercite post [[Decembre 1941]] per [[Conscription]].<ref>{{Cite book |last1=Hancock |author-link=Keith Hancock (historian) |first1=W. K. |last2=Gowing |author-link2=Margaret Gowing |first2=M. M. |title=British War Economy |url=https://archive.org/details/bwb_S0-CPS-359 |date=1949}}</ref> Feminas supportava le effortio de guerra, e faceva le rationamento de benes de consumidor un successo. In algun manieras le governamento super-respondeva, evacuante troppo multe pueros in le prime dies del guerra, clauder cinemas como frivole postea reaperir illos quando le necessitate pro divertimento bon mercato deveniva clar. [[British pet massacre]] pro salvar un poco de spatio sur navigation de alimento de animales de compania, solmente a discoperir un urgente necessitate a retener rattos e muses sub controlo.<ref>{{Cite book |last=Marwick |first=Arthur |title=Britain in the Century of Total War: Peace and Social Change, 1900–1967 |date=1968 |isbn=978-0-37-000386-3 |page=258 |publisher=Bodley Head |author-link=Arthur Marwick}}</ref> Le [[Britannicos]] fideva successosemente super voluntarismo. Le production de munitiones montava dramaticamente, e le qualitate remaneva alte. Le production de alimento esseva emphasate, in grande parte a liberar le navigation pro munitiones. Fermeros augmentava le area sub cultivation ab 12,000,000 a 18,000,000 acres (ab circa 50,000 a 75,000 km²), e le fortia de travalio de ferma esseva expandite per un quinto, gratias specialmente al [[Women's Land Army]].<ref>{{Sfnp|Calder|1969|pp=276–283, 411–430}}</ref> === Stato de benesser === {{Main|Reporto Beveridge}} Le successо del governamento in provider nove servitios, tal como hospitales e disjunos escolar, assi como le spirito equalitari, contribuueva a diffundite supporto pro un allargate stato de benesser. Illo esseva supportate per le [[Governamento de coalition]] e omne major partidos. Le conditiones de benesser, specialmente concernente alimento, meliorava durante le guerra como le governamento imponeva rationamento e subsidiate precios de alimento. Le conditiones pro habitation, totevia, pejorava con le bombardamento, e le vestimento esseva in curte de supplimento. Le [[Equalitate]] augmentava dramaticamente, como le renditas declinava sharpemente pro le [[Ricco]] e pro travaliatores de collar blanc, como lor taxas volava, durante que le travaliatores de collar blau beneficiava ab rationamento e controlo de precios.<ref>{{Cite book |author-link=Sidney Pollard |first=Sidney |last=Pollard |title=The Development of the British Economy 1914–1950 |url=https://archive.org/details/developmentofbri0000unse_d9x5 |date=1962 |pages=[https://archive.org/details/developmentofbri0000unse_d9x5/page/339 339]–348}}</ref> Le gente demandava un expansion del stato de benesser como un recompensa al gente pro lor sacrificios de tempore de guerra.<ref>{{Cite book |first=F. M. |last=Leventhal |title=Twentieth-Century Britain: an Encyclopedia |url=https://archive.org/details/twentiethcentury0000unse_i0t3 |date=1995 |pages=[https://archive.org/details/twentiethcentury0000unse_i0t3/page/74 74]–75, 830}}</ref> Le objectivo esseva operationalisate in un famose reporto per [[William Beveridge]]. Illo recommendava que varie servitios de mantenentia de rendita que habeva crescite pecetta desde 1911 esserea systematisate e facite universal. Le beneficios de disoccupation e beneficios de maladia esseva a esser universal. Il esserea nove beneficios pro maternitate. Le systema de pension de etate vetule esserea revisate e expandite, e requireva que un persona retirava. Un plen-scala [[Servitio National de Sanitate]] providera libere cura medical pro tote le mundo. Omne le major partidos endossava le principios e illos esseva largemente ponite in effecto quando le [[Pace]] retornava.<ref>{{Cite journal |first=Brian |last=Abel-Smith |author-link=Brian Abel-Smith |title=The Beveridge report: Its origins and outcomes |url=https://archive.org/details/sim_international-social-security-review_1992_45_1-2/page/n6 |journal=International Social Security Review |date=1992 |volume=45 |issue=1–2 |pages=5–16 |doi=10.1111/j.1468-246X.1992.tb00900.x}}</ref> == Postguerra == [[File:Ve Day Celebrations in London, England, UK, 8 May 1945 D24587.jpg|thumb|Gente colligeva in Whitehall pro audir le discurso de victoria de Winston Churchill e celebrar Victoria in Europa, 8 de Maio 1945.]] Britannia habeva vincite le guerra, ma illo perdeva India in 1947 e quasi omne le resto del Imperio per le annos 1960. Illo debatteva su rolo in affaires mundial e junegva le Nationes Unite in 1945, NATO in 1949, e deveniva un proxime alliato del Statos Unite. Prosperitate retornava in le annos 1950, e London remaneva un centro mundial de financia e cultura, ma le nation non esseva plus un major potentia mundial.<ref>{{Harvp|Clarke|2004|loc=chapters 7, 8}}.</ref> In 1973, post un longe debatto e initial rejection, illo junegva le Mercato Commun. === Austeritate, 1945–1950 === Le fin del guerra videva un victoria catastrophic pro Clement Attlee e le Partito Laborista. Illos esseva eligite sur un manifesto de plus grande justitia social con politicas de ala sinistre tal como le creation de un Servitio National de Sanitate, plus habitation de consilio e nationalisation de plure major industrias. Britannia faceva un severe crisi financiari, e respondeva per reducer su responsabilitates international e per partir le duritates de un "etate de austeritate".<ref>{{Cite book |first= David |last=Kynaston |author-link=David Kynaston |title=Austerity Britain, 1945–1951 |url= https://archive.org/details/austeritybritain00kyna |date=2008 |chapter=Chapter 4}}</ref> Grande prestos del Statos Unite e Donos del Plan Marshall adjutava a reconstruer e modernisar su infrastructura e practicas de negotio. Rationamento e conscription traheva super ben in le annos de post-guerra, e le pais suffreva un del pejor hibernos in registro.<ref>{{Cite book |author-link= Ina Zweiniger-Bargielowska |first= Ina |last= Zweiniger-Bargielowska |title=Austerity in Britain: Rationing, Controls, and Consumption, 1939–1955 |url= https://archive.org/details/austerityinbrita0000zwei |date=2002}}</ref> Totevia, le morale esseva boostate per eventos tal como le maritage de Principessa Elizabeth in 1947 e le Festival de Britannia in 1951.{{Sfnp|Havighurst|1962|loc=ch. 10}} ==== Nationalisation ==== Chef del Partito Laborista decideva a ager rapidemente pro mantener le momentum del catastrophic victoria electoral de 1945. Illos comenciava con le Banca de Anglaterra, aviation civil, carbon, e Cable & Wireless. Postea veniva ferrovia, canales, transporto de strata e trucking, electricitate, e gas. Finalmente veniva ferro e aciero. In total, circa un quinto del economia esseva nationalisate. Le Partito Laborista lassava su planos a nationalisar terras de ferma. Le procedura usate esseva disveloppate per Herbert Morrison, qui como Lord Presidente del Consilio presideva le Committee super le Socialisation de Industrias.{{Citation needed|date=September 2018}} Ille sequeva le modello jam usate a establir corporationes public tal como le BBC (1927). In excambio pro partes, le proprietarios del companias esseva donate bonos del governamento pagante basse taxas de interesse, e le governamento prendeva plen proprietate de cata affligite compania, consolidante lo in un monopolio national. Le gestion remaneva le mesme, ma illos esseva nunc effectivemente servitores civil travaliante pro le governamento.<ref name="Sked, Cook and Beer">{{Cite book |last1=Sked |first1=Alan |title=Post-War Britain: A Political History |url=https://archive.org/details/postwarbritainpo0000sked |last2=Cook |first2=Chris |date=1979 |pages=[https://archive.org/details/postwarbritainpo0000sked/page/31 31]–34 |author-link=Alan Sked}}; {{Cite book |first=Samuel H. |last=Beer |author-link=Samuel Beer |title=British Politics in the Collectivist Age |url=https://archive.org/details/britishpoliticsi0000beer_x2t2 |date=1965 |pages=[https://archive.org/details/britishpoliticsi0000beer_x2t2/page/188 188]–216}}</ref> Il non habeva moneta pro modernisation, ben que le Plan Marshall, operate separatemente per planatores american, fortiava multe negotios britannic a adoptar moderne technicas managerial. Socialistas dur esseva dissapunctate, como le industrias nationalisate pareva identic al veteran corporationes private, e le planification national esseva facite virtualmente impossibile per le constrictiones financiari del governamento. Travaliatores habeva longe essite motivate a supportar Labor per reportos de mal tractamento de travaliatores per le gestion. Le gerentes esseva le mesme personas como ante, con multo le mesme poter super le placia de travalio. Il non habeva controlo de travaliatores de industria. Le syndicatos resisteva le effortios del governamento a fixar salarios. Per le tempore del electiones general in 1950 e 1951, Labor rarmente discuteva le nationalisation de industria. In loco de illo, il esseva le Conservatores qui decriava le inefficientia e mal gestion, e promitteva a reverter le subpreno de aciero e trucking.<ref name="Sked, Cook and Beer" /> === Prosperitate del annos de post-guerra === Como le pais capitava in le annos 1950, le reconstruction continuava e immigrantes del Imperio Britannic remanente, le majoritate le Caribe e subcontinente indian, esseva invitate a adjutar a reconstruer. Britannia perdeva su placia como un superpotentia e non poteva plus mantener su imperio. Isto duceva al decolonisation, e a un retrahentia ab quasi omne su colonias per 1970. Eventos tal como le Crisi de Suez monstrava que le status del RU habeva cadite. Le annos 1950 e 60 esseva totevia prosperose, e videva modernisation del RU, con le construction de su prime motorways pro exemplo, e durante le annos 1960 un cultural movimento comenciava que expandeva trans le mundo. Le Disoccupation esseva basse, nove disveloppamentos de habitation private e de consilio prendeva placia, e le numero de proprietates de slum diminueva. Le periodo de post-guerra testimoniava un dramatic augmento in le standard de viver,<ref>{{Harvp|Addison|Jones|2005}}.</ref><ref>{{Cite book |last=Sandbrook |first=Dominic |title=State of Emergency: The Way We Were: Britain, 1970–1974 |date=26 May 2011 |publisher=Penguin Books Limited |isbn=9780241956915 |page=[https://books.google.com/books?id=skdI0R6pApcC&q=dominic+sandbrook+housing+conditions&pg=PT60 60] |author-link=Dominic Sandbrook}}</ref> como characterisate per un augmento in le salarios real medie ab 1950 a 1965. <ref>{{Cite book |title=Tabloid Tales: Global Debates Over Media Standards |editor-last=Sparks |editor-first=Colin |editor-last2=Tulloch |editor-first2=John}}</ref> Le septimana de travalio official esseva reducite e reductiones in le taxa de rendita esseva facite.<ref>{{Cite web |title='Swinging Realism': The Strange Case of To Sir, With Love and Up the Junction |url=http://www.brunel.ac.uk/__data/assets/pdf_file/0017/111284/Dave-Ellis,-Swinging-Realism-The-Strange-Case-of-To-Sir,-With-Love-and-Up-the-Junction.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131203014202/http://www.brunel.ac.uk/__data/assets/pdf_file/0017/111284/Dave-Ellis,-Swinging-Realism-The-Strange-Case-of-To-Sir,-With-Love-and-Up-the-Junction.pdf |archive-date=3 December 2013 |access-date=10 February 2013 |accessdate=14 November 2025 |archivedate=3 December 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131203014202/http://www.brunel.ac.uk/__data/assets/pdf_file/0017/111284/Dave-Ellis,-Swinging-Realism-The-Strange-Case-of-To-Sir,-With-Love-and-Up-the-Junction.pdf }}</ref> Illes in occupationes semi-habile e sin habile traditionalmente mal pagate videva un marcate melioramento in lor salarios e standardes de viver. Como summate per R. J. Unstead, Opportunitates in vita, si non equal, esseva distribuite multo plus juste que plus unquam antea e le ganator de salario septimanal, in particular, habeva ganiate standardes de viver que haberea essite quasi incredibile in le annos trenta.<ref name="Unstead" /> Inter 1955-67, le ganimentos medie de travaliatores pagate septimanalmente augmentava per 96% e illos de travaliatores salariate per 95%, durante que le precios montava per circa 45%,<ref>{{Cite book |last=Patmore |first=John Allan |title=Land and Leisure in England & Wales |date=1971 |publisher=Fairleigh Dickinson Univ Press |isbn=9780838610244 |page=[https://books.google.com/books?id=oqxnp9DexawC&q=wales+consumer+spending+1965&pg=PA19 19]}}</ref> permittente le gente a affordar plus benes de consumidor. Inter 1964-68, le percentage de menages con un set de television montava ab 81% a 86%, un machina de lavar ab 54% a 63%, un refrigerator ab 35% a 55%, un carro ab 38% a 49%, un telephono ab 22% a 28%, e incalfactor central ab 13% a 23%.<ref>{{Cite web |title=paying for the social services |url=https://digital.library.lse.ac.uk/Documents/Detail/paying-for-the-social-services-1969/109549 |website=LSE Digital Library}}</ref> Le montante affluentia esseva subtendite per plen disoccupation. Le Crescimento economic remaneva a circa 3%. Le Rationes de alimento esseva levate in 1954, durante que le controllos de compra de hire esseva relaxate. Multe del classes de travalio esseva potente a participar in le mercato de consumidor pro le prime vice.<ref>{{Cite journal |last=Hollow |first=Matthew |date=2011 |title='The Age of Affluence': Council Estates and Consumer Society |url=https://www.academia.edu/1763989 |journal=Journal of Consumer Culture |volume=16 |issue=1 |pages=279–296|doi=10.1177/1469540514521083 |scid=147269870 }}</ref> Como notate per Harriet Wilson, Le ricchessa national ha crescite considerabilemente, e ben que le distribution de isto inter le classes social ha remanite substantialmente del mesme proportiones, illo ha significate un considerabile augmento in le standard de viver de omne classes. Illo es estimate que in Britannia al volta del seculo le ganimentos medie in industria sufficeva mermente a satisfacer le necessitates essential de un familia de duo pueros, hodie le ganimentos medie permitte le ganator de salario industrial a spender un tertio de su rendita super altere cosas que necessitates basic.<ref>{{Cite book |title=Socially Deprived Families in Britain |date=1971 |editor-last=Holman |editor-first=Robert |editor-link=Robert Holman |edition=reprinted |orig-date=1970}}</ref> Le significative augmentos de salario real in le annos 1950 e 1960 contribueva a un rapide augmento in le consumerismo de classe de travalio, con le spensa de consumidor britannic montante per 45% inter 1952 e 1964.<ref>{{Cite book |last=Lucassen |first=Jan |title=Global Labour History: A State of the Art}}</ref> Le Derecto a beneficios esseva meliorate. In 1955, 96% de laboratores manual esseva derectate a duo septimanas de vacantia con paga, comparate con 61% in 1951. Per le fin del annos 1950, Britannia habeva devenite un del paises plus affluente del mundo, e per le prime Sixta, le majoritate de Britannicos joiva un nivello de prosperitate previe cognoscite solmente a un parve minoritate.<ref>{{Cite book |last=Hill |first=C. P. |title=British Economic and Social History 1700–1964|year=1970 |url=https://archive.org/details/britisheconomics0000hill_v3h1 }}</ref> Pro le juvene e sin ligamines, il habeva, pro le prime vice in decennios, moneta de reserva pro otio, vestimento, e luxos. In 1959, le magazine ''Queen'' declarava que "Britannia ha lanceate in un etate de luxo sin par de viver." Prime Ministro Harold Macmillan clamava que "le luxos del ric ha devenite le necessitates del povre." Le Nivellos de rendita disposable montava constantemente,<ref>{{Cite web |title=Wales – History |url=https://www.bbc.co.uk/wales/history/ |website=www.bbc.co.uk}}</ref> con le potentia de spensa del familia medie montante per 50% inter 1951 e 1979, e per le fin del Septanta, 6 ex 10 familias possedeva un carro.<ref>Yesterday's Britain: The Illustrated Story of How We Lived, Worked and Played in this Century, published by Reader's Digest</ref> Como notate per Martin Pugh, Le gestion economic keynesian permitteva le travaliatores britannic a joi un etate auree de plen disoccupation que, combinate con un plus relaxate attitude verso le matres travaliante, duceva al distribution del familia de duo-renditas. Le Inflation esseva circa 4 per cento, le salarios monetari montava ab un media de £8 un septimana in 1951 a £15 un septimana per 1961, le proprietate de domo spargeva ab 35 per cento in 1939 a 47 per cento per 1966, e le relaxation de controllos de credito boostava le demanda pro benes de consumer.<ref>{{Cite book |last=Pugh |first=Matin |title=Speak for Britain! A New History of the Labour Party |date=2011 |publisher=Random House |location=London |page=[https://books.google.com/books?id=8cIz32iH7BQC&pg=PA315 115]–116 |author-link=Martin Pugh (historian)}}</ref> Como notate per John Burnett, Lo que esseva equalmente frapante esseva que le proprietate de benes de consumidor habeva spargite usque le scala social e le lacuna inter travaliatores professional e manual habeva considerabilemente stricite. Un studio de un area de slum in Leeds (debite a demolition) trovava 74% del menages habeva un television, 41% un vacuo, e 38% un machina de lavar. In un altere area de slum, St Mary's in Oldham (ubi in 1970 pauc del casas habeva bagnos fixate o un supplimento de aqua calide e medie partiva tolettas exterior), 67% del casas esseva comfortabilemente mobiliates e un altere 24% mobiliates luxuosemente, con smart moderne mobilia, profunde catenina de pila, e decorationes. Le Provision de amenitates de menage meliorava constantemente durante le secunde medietate del seculo vintesime. Ab 1971 a 1983, le menages habente le uso sol de un bagno fixate o imbue montava ab 88% a 97%, e illes con un WC interne ab 87% a 97%. Le Menages con incalfactor central quasi dupplava, ab 34% a 64%. Per 1983, 94% de omne menages habeva un refrigerator, 81% un television de color, 80% un machina de lavar, 57% un congelator profunde, e 28% un siccatore de tumble.<ref>{{Cite book |last=Burnett |first=John |title=A Social History of Housing 1815–1985 |year=1986 |url=https://archive.org/details/socialhistoryofh0002burn |author-link=John Burnett (historian)}}</ref><ref>Glen O'Hara, "Hot and Cold Water in the Home" in ''The Politics of Water in Post-War Britain'' (2017): 183–214.</ref> Inter 1950 e 1970, totevia, Britannia esseva supervenite per majoritate de paises del Mercato Commun Europee in terminos de telephonos, refrigeratores, televisiones, carros, e machinas de lavar per 100 del population (ben que Britannia remaneva alte in terminos de bagnos e lavatorios). Ben que le standard de viver britannic esseva augmentante, le standard de viver in altere paises augmentava plus rapidemente.<ref>{{Cite book |last=Lapping |first=Brian |title=The Labour Government 1964–1970 |author-link=Brian Lapping}}</ref> Secundo un studio de 1968 per Anthony Sampson, travaliatores britannic: In dece annos, ab haber un multo plus alte standard de viver que le continente, illos ha glissate justo retro. Prendente le rendita national per capite (un metro brute), le Britannicos per 1967 habeva fundite a octave placia inter paises OECD, con un rendita annual de $1,910 comparate con $2,010 pro Germania, $2,060 pro Francia e $2,480 pro Switza: e le position cadente de Britannia jam monstra se in le plus basse proportion de nove carros e nove casas (ben que ancora ducente con setes de TV e machinas de lavar).<ref>{{Cite book |last=Sampson |first=Anthony |title=The New Europeans: A guide to the workings, institutions and character of contemporary Western Europe |date=1971 |author-link=Anthony Sampson |orig-date=1968}}</ref> In 1950, le standard de viver esseva plus alte que in omne pais EEC a parte Belgica. Illo esseva 50% plus alte que Germania West, e duo vices plus alte que Italia. In 1976, le salarios del RU esseva inter le plus basse in Europa Occidental, essente medietate de taxas de Germania West e duo tertios de taxas italian.<ref>{{Cite book |last=Tracy |first=Noel |title=The Origins of the Social Democratic Party |url=https://archive.org/details/originsofsociald0000trac |date=1983 |page=[https://archive.org/details/originsofsociald0000trac/page/29 29]}}</ref> In addition, durante que le opportunitates educational pro gente de classe de travalio habeva allargate significativemente desde le fin del guerra, un numero de paises disveloppate veniva a supervencer Britannia in alcun indicadores educational. Per le prime annos 1980, circa 80% a 90% de lassatores de schola in Francia e Germania West recipeva trainamento vocational, comparate con 40% in le RU. Per le medio annos 1980, super 80% de pupillos in le S.U. e Germania West e super 90% in Japon remaneva in education usque a 18, comparate con 33% de pupillos britannic.<ref>{{Cite book |last=McDowall |first=David |title=Britain in Close-Up |date=2008}}</ref> In 1987, solmente 35% de 16- a 18-annos-vetules esseva in education o trainamento a tempore plen, comparate con 80% in le S.U., 77% in Japon, 69% in Francia.<ref>{{Cite book |last=Sampson |first=Anthony |title=The Essential Anatomy of Britain: Democracy in Crisis |url=https://archive.org/details/essentialanatomy00samp |date=1993 |author-link=Anthony Sampson}}</ref> Il remaneva lacunas inter travaliatores manual e non-manual in areas tal como beneficios e salarios. In 1978 mascule travaliatores manual a tempore plen de etate 21 e super medianava un brute salario septimanal de £80, durante que le equivalente pro mascule travaliatores de collar blanc stava a £100.<ref>{{Cite book |title=Labour and Inequality: A Fabian Study of Labour in Power, 1974–79 |date=1980 |publisher=Pearson Education |isbn=0435831062 |editor-last=Bosanquet |editor-first=Nick |editor-link=Nick Bosanquet |edition=1st |editor-last2=Townsend |editor-first2=Peter |editor-link2=Peter Townsend (sociologist)}}</ref> === Imperio a Commonwealth === [[File:British Decolonisation in Africa.png|thumb|Decolonisation britannic in Africa]] Le controlo de Britannia super su Imperio laxava durante le periodo interguerra. Nationalismo fortificava in altere partes del imperio, particularmente in India e in Egypto. Inter 1867 e 1910, le RU habeva donate Australia, Canada, e Nove Zelanda "Dominion" status (quasi complete autonomia intra le Imperio). Illos deveniva membros de carta del British Commonwealth de Nationes (cognoscite como le Commonwealth de Nationes desde 1949), un informal ma stricte association que succedeva le Imperio Britannic. Comenciante con le independentia de India e Pakistan in 1947, le restante del Imperio Britannic esseva quasi completemente dismantellate. Hodie, le majoritate del ancian colonias de Britannia appartine al Commonwealth, quasi omnes de illos como membros independente. Il ha, totevia, 13 ancian colonia britannic, includente Bermuda, Gibraltar, le Insulas Falkland, e alteres, que ha eligite a continuar le regula per London e es cognoscite como Territorios de Ultra Mar Britannic. === Ab le Inquietudes al Accordo de Belfast === {{AP|The Troubles}} [[File:Larne RIR mural.jpg|thumb|Un mural in Ulster supportante pro le Royal Irish Regiment]] In le annos 1960, le Prime Ministro unionista moderate de Irlanda del Nord Terence O'Neill tentava a reformar le systema e dar un plus grande voce al Catholicos qui formava 40% del population de Irlanda del Nord. Su objectivos esseva bloccate per militante Protestantes ducite per le Rev. Ian Paisley.<ref>{{Cite book |last=Mulholland |first=Marc |title=Northern Ireland at the Crossroads: Ulster Unionism in the O'Neill Years, 1960–9 |url=https://archive.org/details/northernirelanda0000mulh |date=2000 |publisher=Palgrave Macmillan UK |isbn=978-0333760758 |ol=28300000M}}</ref> Le montante pressione ab nationalistas pro reforma e ab unionistas pro resister reforma duceva al apparentia del movimento de derectos civil sub figuras como John Hume, Austin Currie e alteres. Le Confrontationes escalava foras de controlo como le Armea apenava contener le Armea Republican Irlandese Provisional (IRA) e le Ulster Defence Association. Le Chef britannicos temeva que lor retrahentia dareva un "Scenario de Die del Judicio", con grande diffundite conflicto communal, sequite per le exodo de massa de centenas de milles de refugiatos. London claudeva le parlamento de Irlanda del Nord e comenciava le regula directe. Per le annos 1990, le falia del campania IRA a ganiar supporto public de massa o attinger su scopo de un retrahentia britannic duceva a negociationes que in 1998 produceva le "Accordo del Bon Venerdi". Illo ganiava popular supporto e largemente finiva le Inquietudes.<ref>{{Cite book |last=Dixon |first=Paul |title=Northern Ireland: The Politics of War and Peace |url=https://archive.org/details/northernirelandp0000dixo_w1h3 |date=2008 |publisher=Macmillan Education UK |isbn=9780230507791 |ol=9684682M}}; {{Cite book |last=Farrington |first=Christopher |title=Ulster Unionism and the Peace Process in Northern Ireland |date=2006 |publisher=Palgrave Macmillan |isbn=1403992851 |ol=3423454M}}</ref> === Le economia in le fin del seculo 20 === {{AP|History of the United Kingdom (1945–present)}} Post le relative prosperitate del annos 1950 e 1960, le RU experientiava conflicto industrial e stagflation trans le annos 1970 sequente un global crisi economic; Labor habeva retornate al governamento in 1964 sub Harold Wilson pro finir 13 annos de regula conservator. Le Conservatores esseva restaurate al governamento in 1970 sub Edward Heath, qui faliava a halt le declino economic del pais e esseva expellite in 1974 como Labor retornava al potentia sub Harold Wilson. Le crisi economic approfundava sequente le retorno de Wilson e le cosas faceva pauc melior sub su successor James Callaghan. Un stricte modernisation de su economia comenciava sub le controversiate chef conservator Margaret Thatcher sequente su election como prime ministro in 1979, que videva un tempore de record disoccupation como deindustrialisation videva le fin de multo del manufacturante industrias del pais, ma etiam un tempore de boom economic como le mercato de stock deveniva liberalisate e le industrias possedite per stato esseva privatisate. Su augmento a poter esseva vidite como le fin symbolic del tempore in le qual le economia britannic habeva devenite le "homine malade" de Europa occidental.<ref>{{Cite book |last=Baten |first=Jörg |title=A History of the Global Economy. From 1500 to the Present. |url=https://archive.org/details/isbn_9781107507180 |date=2016 |publisher=Cambridge University Press |isbn=9781107507180 |page=[https://archive.org/details/isbn_9781107507180/page/29 29]}}</ref> Le Inflation etiam cadeva durante iste periodo e le potentia de syndicato esseva reducite. [[File:Miners strike rally London 1984.jpg|right|thumb|Rally de sciopero de mineros in London, 1984]] Totevia le sciopero de mineros de 1984–1985 prefigurava le fin del majoritate del minamento de carbon del RU. Le Exploitation de gas e oleo del Mar del Nord apportava in substantial taxas e renditas de exportation a adjutar le nove boom economic. Isto esseva etiam le tempore que le IRA prendeva le problema de Irlanda del Nord a Grande Britannia, mantenente un prolongate campania de bombardamento sur le continente britannic. Post le boom economic del annos 1980 un breve ma severe recession occurreva inter 1990 e 1992 sequente le chaos economic de Mercoledi Nigre sub le governamento de John Major, qui habeva succedite Margaret Thatcher in 1990. Totevia le resto del annos 1990 videva le initio de un periodo de continue crescimento economic que durava super 16 annos. Illo esseva expandite sub le assi-clamate governamento de Nove Labor de Tony Blair sequente su catastrophic victoria electoral in 1997. Le Partito Laborista rejuvenate abandonava su commitmento a politicas includente disarmamento nuclear e nationalisation de industrias clave, e nulle reversal del reformas de syndicato ducite per Thatcher. Illo emphasava un appello al votator plus ben educate.<ref>Ben Clift, and Jim Tomlinson, "Credible Keynesianism? New Labour macroeconomic policy and the political economy of coarse tuning." ''British journal of political science'' 37.1 (2007): 47–69 [https://wrap.warwick.ac.uk/654/1/WRAP_Clift_credible_keynesianism.pdf online].</ref> Ab 1964 usque a 1996, le rendita per capite habeva dupplate, durante que le proprietate de varie benes de menage habeva significativamente augmentate. Per 1996, duo-tertios de menages possedeva carros, 82% habeva incalfactor central, le majoritate de gente possedeva un VCR, e un in cinque casas habeva un computer de domo.<ref>{{Cite book |title=What Needs To Change: New Visions For Britain |url=https://archive.org/details/whatneedstochang0000gile |date= 1996 |editor-first=Giles |editor-last=Radice}}</ref> In 1971, 9% de menages habeva nulle accesso a un imbue o bagno, comparate con solmente 1% in 1990; largemente debite a demolition o modernisation de proprietates plus vetule que mancava tal facilititates. In 1971, solmente 35% habeva incalfactor central, durante que 78% joiva iste amenitate in 1990. Per 1990, 93% de menages habeva television de color, 87% habeva telephonos, 86% habeva machinas de lavar, 80% habeva congelatores profunde, 57% habeva registratores de video, e 47% habeva fornos de hyperunda. Le derecto a vacantias habeva etiam devenite plus generose. In 1990, novem ex dece travaliatores manual a tempore plen esseva derectate a plus de quatro septimanas de pagate vacantia un anno, durante que viginti annos previe solmente duo-tertios habeva essite permittite tres septimanas o plus.<ref>{{Cite book |first=Anthony |last=Sampson |title=The Essential Anatomy of Britain: Democracy in Crisis|url=https://archive.org/details/essentialanatomy00samp |date=1993}}</ref> Le periodo de post-guerra etiam testimoniava significative melioramentos in conditiones de habitation. In 1960, 14% de menages britannic habeva nulle toletta interne, durante que in 1967 22% de omne casas habeva nulle basic supplimento de aqua calide. Per le annos 1990, le majoritate de casas habeva iste amenitates insimul con incalfactor central.{{Citation needed|date=September 2020}} Ab 1996–1997 a 2006–2007, le real median rendita de menage augmentava per 20% durante que le real medie renditas de menage augmentava per 23%. Il ha etiam essite un cambiamento verso un economia basate super servitios in le annos sequente le fin del Secunde Guerra Mundial, con 11% de gente de travalio employate in manufactura in 2006, comparate con 25% in 1971. === Mercato Commun (EEC), postea UE, membership === {{Main|Accession of the United Kingdom to the European Communities|1973 enlargement of the European Communities}} Le desiro de Britannia a junger le Mercato Commun (como le Communitate Economic Europee esseva cognoscite in Britannia) esseva primo exprimite in julio 1961 per le governamento Macmillan. Illo esseva vetate in 1963 per le Presidente Frances Charles de Gaulle.<ref>John Newhouse, ''De Gaulle and the Anglo-Saxons'' (1970), p. 226.</ref> Post initialmente hesitar super le problema, le Governamento Labor de Harold Wilson deponeva le secunde application del RU (in maio 1967) a junger le Communitate. Como le prime, totevia, illo esseva vetate per de Gaulle.<ref>Andrew Moravcsik, "De Gaulle Between Grain and Grandeur: The Political Economy of French EC Policy, 1958–1970 (Part 2)." ''Journal of Cold War Studies'' 2#3 (2000): 4–68. [http://www.princeton.edu/~amoravcs/library/grandeur2.pdf online]</ref> In 1973, con de Gaulle ite, le Prime Ministro Conservator Heath negociava terminos pro admission e Britannia finalmente junegva le Communitate. In opposition le Partito Laborista esseva profundemente dividite, ben que su Chef, Harold Wilson, remaneva in favor. In le Election General de 1974 le manifesto del Partito Laborista includeva un promissa a renegociar terminos pro le membership de Britannia e postea tener un referendum super si remaner in le EC sur le nove terminos. Isto esseva un procedura constitutional sin precedente in le historia britannic. In le subsequente campania de referendum, plus tosto que le normal britannic tradition de "responsibilitate collective", sub le qual le governamento prende un position de politica que omne membros de cabinetto es requirite a supportar publicamente, le membros del Governamento (e le opposition Conservator) esseva libere a presentar lor opiniones sur necun latere del question. Un referendum esseva debitemente tenite sur 5 de Junio 1975, e le proposition a continuar membership esseva passate con un substantial majoritate.<ref>[http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/june/6/newsid_2499000/2499297.stm 1975: UK embraces Europe in referendum] BBC On This Day</ref> Le Acto Europee Single (SEA) esseva le prime major revision del Tractato de Roma de 1957. In 1987, le governamento Conservator sub Margaret Thatcher enactava lo in le lege del RU.<ref name="closer">{{Cite news |title=Ever closer union? The UK and Europe |work=BBC News |url=https://news.bbc.co.uk/hi/english/static/in_depth/uk/2001/uk_and_europe/1979_1990.stm}}</ref> Le Tractato de Maastricht transformava le Communitate Europee in le Union Europee. In 1992, le governamento Conservator sub John Major ratificava lo, contra le opposition de su rebellos de retrobanco de Maastricht.<ref name=closer/> Le Tractato de Lisbon introduceva multe cambios al tractatos del Union. Le Cambios prominente includeva plus voto de majoritate qualificate in le Consilio del Union Europee, augmentate involvemento del Parlamento Europee in le processo legislative per extendite codiscosion con le Consilio del Ministros, eliminar le systema de pilastros e le creation de un Presidente del Consilio Europee con un termino de duo e medie annos e un Alte Representante del Union pro Affaires Externe e Politica de Securitate pro presentar un unite position super politicas del UE. Le Tractato de Lisbon faceva le carta de derectos human del Union, le Carta de Derectos Fundamental, legalmente ligante. Le Tractato de Lisbon duceva a un augmento in le peso de voto del RU in le Consilio del Union Europee ab 8.4% a 12.4%. In julio 2008, le governamento Labor sub Gordon Brown approbava le tractato e le Regina ratificava lo.<ref>{{Cite news |title=UK ratifies the EU Lisbon Treaty |work=BBC News |url=https://news.bbc.co.uk/1/hi/uk_politics/7511281.stm}}</ref> === Devolutions pro Scotia e Galles === {{Main|Scottish devolution|Welsh devolution}} Super 11 de Septembre 1997, le 700te anniversario del victoria scotese super le anglese al Battalia de Stirling Bridge, un referendum esseva tenite super establir un devolvite Parlamento Scotese. Isto resultava in un "si" voto overwhelming a establir le parlamento e a dar lo limitate poteres de variar taxas. Un septimana plus tarde, un referendum in Galles super establir un Assemblea Gallese esseva etiam approbate ma con un multo stricte majoritate. Le prime electiones esseva tenite, e iste corpora comenciava a operar in 1999. Le Creation de iste corporas ha allargate le differentias inter le paises del Regno Unite, specialmente in areas como curas de sanitate.<ref>[https://news.bbc.co.uk/1/hi/health/7586147.stm 'Huge contrasts' in devolved NHS] BBC News, 28 August 2008</ref><ref>[https://news.bbc.co.uk/2/hi/health/7149423.stm NHS now four different systems] BBC 2 January 2008</ref> Illo ha etiam apportate al fronte le assi-clamate question de West Lothian que es un planger que le devolution pro Scotia e Galles ma non Anglaterra ha create un situation ubi MP scotese e gallese in le Parlamento del RU pote, in principio, votar super materias interne affectante Anglaterra sol durante que MP anglese ha nulle dicto in materias similar affectante Scotia e Galles. ==Seculo 21== ===Guerra in Afghanistan e Irak=== [[File:Army Air Corps Lynx linking up with RAF regiment vehicle patrol. MOD 45142954.jpg|thumb|Fortias britannic al sud del [[Aeroporto International de Bassora|Aeroporto International Basra]], [[Irak]], novembre 2003]] In le [[Election general del Regno Unite de 2001|Election General de 2001]], le Partito Travalista (Labour Party) ganiava un secunde victoria successive, ben que le participation electoral cadeva al nivello le plus basse depost 80 annos.<ref>{{Cite news |date=2001-06-08 |title=Turnout 'at 80-year low' |url=https://news.bbc.co.uk/news/vote2001/hi/english/newsid_1376000/1376575.stm |access-date=2024-08-21 |work=[[BBC News]] |language=en-GB}}</ref> Le [[Attentatos del 11 de septembre 2001|attentatos del 11 de septembre]] in le SUA duceva le Presidente [[George W. Bush]] a lancear le [[Guerra contra le terrorismo]], comenciante con le [[Invasion de Afghanistan de 2001|invasion de Afghanistan]] adjutate per truppas britannic in octobre 2001. Postea, con le foco del SUA cambiante a Irak, Tony Blair convinceva le Membros del Parlamento (MPs) travalista e conservator a votar in favor de supportar le [[Invasion de Irak de 2003]], in despecto de enorme marchas anti-guerra in London e Glasgow. Quaranta-sex mille truppas britannic, un tertio del fortia total del fortias terrestre del Armea, esseva displicate pro assister con le invasion e le fortias britannic esseva responsabile pro le securitate in le sud de Irak. Tote le fortias britannic esseva retirate in 2010.<ref>{{Cite book |last=Andrew Mumford |title=The Counter-Insurgency Myth: The British experience of irregular warfare |date=2012-08-06 |publisher=Routledge |isbn=9781136649387 |page=[https://books.google.com/books?id=rNE8AjCnd-wC&pg=PT171 171]}}</ref> Le Prime Ministro del Partito Travalista, [[Tony Blair]], ganiava le [[Election general del Regno Unite de 2005|election general britannic de 2005]] e un tertie termino consecutive.<ref>Andrew Geddes and Jonathan Tonge, ''Britain decides: the UK general election 2005'' (2005)</ref> Le 7 de julio 2005, [[Attentatos de London del 7 de julio 2005|un serie de quatro attentatos suicide con bombas]] colpava London, occidente 52 pendulares insimul con le quatro bombas, e ferinte centenas. ===Crisi economic de 2008=== Post le [[Grande Recession]], le economia se contraheva. Le annuncio in 2008 que le economia habeva contractite pro le prime vice depost 1992, terminava 16 annos de crescimento continue. Causas includeva un fin al credito facile, reduction in consumption e depreciation substantial del libra (que cadeva 25% contra le euro inter januario 2008 e januario 2009),<ref>[http://www.oanda.com/convert/fxhistory FXHistory: historical currency exchange rates] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060720101840/http://oanda.com/convert/fxhistory |date=20 July 2006 }} From €1 => £0.73650 to €1 => 0.9690</ref> ducente a augmentate costos de importation, notabilemente de petroleo. Le 8 de octobre 2008, le [[Governamento britannic]] annunciava un [[Pacchetto de salvamento bancari in le Regno Unite de 2008|pacchetto de salvamento bancari]] de circa £500 milliardos<ref>{{Cite news |date=9 March 2009 |title=Gordon Brown should say 'sorry' |work=The Telegraph |location=London |url=https://www.telegraph.co.uk/news/newstopics/politics/gordon-brown/4961897/Gordon-Brown-should-say-sorry-over-economy-minister-says.html |access-date=9 March 2009}}{{Dead link|date=July 2021|bot=medic}}{{Cbignore|bot=medic}}</ref> ($850 milliardos al epocha). Le plano comprehendeva tres partes: £200 milliardos a esser rendite disponibile al bancas in le Special Liquidity Scheme del [[Banca de Anglaterra]]; le Governamento augmentava le capitalisation de mercato del bancas, con un initial £25 milliardos; e le Governamento garantieva tote le prestos eligibile inter bancas britannic usque a circa £250 milliardos. Con le Regno Unite saliente del recession in le quarte trimestre de 2009—terminante sex trimestres consecutive de declino economic—le Banca de Anglaterra decideva contra un [[Quantitative easing|allegerimento quantitative]] additional.<ref>{{Cite news |date=2010-02-04 |title=Bank of England's time-out for quantitative easing plan |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/8496830.stm |access-date=2024-08-21 |work=BBC News |language=en-GB}}</ref> ===Independentia scotese=== Post le [[Election al Parlamento Scotese de 2007]], le pro-independentia [[Partito National Scotese]] (SNP) ganiava lor prime victoria. Illes formava un [[governamento de minoritate]] con planos de tener un referendum ante 2011 pro cercar un mandato "pro negociar con le Governo del Regno Unite pro attinger le [[independentia pro Scotia]]."<ref>[http://www.scotland.gov.uk/Publications/2007/08/13103747/10 Choosing Scotland's Future: A National Conversation: Independence and Responsibility in the Modern World, Annex B Draft Referendum (Scotland) Bill] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150208053443/http://www.scotland.gov.uk/Publications/2007/08/13103747/10 |date=8 February 2015 }} The Scottish Government, Publications</ref> Partitos unionista respondeva per establir le [[Commission Calman]] pro examinar un [[Devolution|devolution]] additional de poteres.<ref>{{Cite news |date=2007-12-06 |title=MSPs back devolution review body |url=https://news.bbc.co.uk/1/hi/scotland/7129899.stm |access-date=2024-08-21 |work=[[BBC News]] |language=en-GB}}</ref> Respondente al conclusiones del revista, le governamento del RU publicava un libro blanc in 2009, super nove poteres que esserea transferite al [[Governamento Scotese]], notabilemente super como illo pote levar taxas.<ref name="BBC25Nov09NewPowersAfterCalman">{{Cite news |date=25 November 2009 |title=New Holyrood powers planned after Calman review |work=BBC News |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/scotland/8377028.stm |url-status=live |access-date=30 November 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091125052202/http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/scotland/8377028.stm |archive-date=25 November 2009}}</ref> Iste propositiones formarea ultimemente le base del [[Acto de Scotia de 2012]]. [[File:Scottish independence rally 2018 Largs.jpg|thumb|Marcha pro-independentia in [[Glasgow]], [[Scotia]] in maio 2018]] Le [[Election al Parlamento Scotese de 2011|election de 2011]] videva un victoria decisive pro le SNP que esseva capace a formar un governamento de majoritate intendente a realisar un referendum super le independentia.<ref>{{Citation |last=A. Black |title=Scottish election: SNP profile |date=18 May 2011 |url=https://www.bbc.co.uk/news/uk-scotland-13315752 |work=BBC News |archive-url=https://web.archive.org/web/20110520031327/http://www.bbc.co.uk/news/uk-scotland-13315752 |archive-date=20 May 2011 |url-status=live}}.</ref> Le Prime Ministro David Cameron garantieva que le governamento del RU non interponerrea ulle obstaculos legal o politic in le via de tal referendum.<ref>{{Cite news |last=Carrell |first=Severin |date=2011-05-07 |title=Scottish independence: Cameron gives green light to referendum |url=https://www.theguardian.com/politics/2011/may/08/cameron-green-light-scottish-referendum |access-date=2024-08-21 |work=The Observer |language=en-GB |issn=0029-7712}}</ref> Le 18 de septembre 2014, [[Referendum super le independentia scotese de 2014|un referendum esseva tenite in Scotia]] super le question de si lassar le RU. Le tres partitos politic de toto le RU—Labour, Conservative e Liberal Democrates—faceva campania insimul como parte del campania [[Better Together (campania)|Better Together]] durante que le pro-independentia Partito National Scotese esseva le fortia principal in le campania [[Yes Scotland]]. Dies ante le voto, con le sondages de opinion claudente, le tres chefes del partito Better Together publicava [[Commission Smith|'Le Voto']], un promissa de plus de poteres pro Scotia in caso de un voto No. Le referendum resultava in Scotia votante 55% a 45% pro remaner parte del RU. Le [[Prime Ministro de Scotia]] [[Alex Salmond]] resignava, succedite per [[Nicola Sturgeon]]. Advocante pro [[Referendum super le independentia scotese de 2014#Referendum future proponite|un secunde referendum]], illa ducerrea le SNP al victoria in le electiones [[Election al Parlamento Scotese de 2016|2016]] e [[Election al Parlamento Scotese de 2021|2021]]. ===Governamento de coalition de 2010=== Le [[Election general del Regno Unite de 2010|election general de 2010]] resultava in le prime [[parlamento sin majoritate absolute]] depost 1974, con le Partito Conservative ganiante le plus grande numero de sedes, ma non attingente le 326 requirite pro un majoritate. Le Conservatores e [[Liberal Democrats (RU)|Liberal Democrates]] accordava de formar le prime [[Coalition Cameron–Clegg|governamento de coalition]] pro le RU depost le Secunde Guerra Mundial, con [[David Cameron]] deveniente Prime Ministro e [[Nick Clegg]] Vice-Prime Ministro.<ref>Nicholas Allen and John Bartle, eds. ''Britain at the Polls 2010'' (2010) [https://www.amazon.com/gp/reader/1849208468 excerpt and text search]</ref> [[Royal Air Force|Aeroplanos militar britannic]] participava in le [[Intervention militar de 2011 in Libya|intervention]] mandatate per le ONU in le [[Guerra civil libyc de 2011]], effectuate 3,000 [[sortita]]s aeree contra fortias leal al dictator [[Muammar Gaddafi]].<ref>[http://www.raf.mod.uk/news/Libya-OpELLAMY.cfm RAF.mod.uk – Operation Ellamy] {{Webarchive |url=https://web.archive.org/web/20111029010050/http://www.raf.mod.uk/news/Libya-OpELLAMY.cfm |date=29 October 2011 }}. Retrieved 20 October 2011.</ref><ref>{{Cite news |date=2011-10-28 |title=UK military starting Libya return |url=https://www.bbc.co.uk/news/uk-15502414 |access-date=2024-08-21 |work=BBC News |language=en-GB}}</ref> 2011 vide Anglaterra suffrer [[Tumultos in Anglaterra de 2011|tumultos sin precedente]] in su major citates in augusto, occidente cinque e causante £200m de damnos.<ref>{{Cite web |title=UK Insurance Industry welcomes Prime Minister's Compensation Scheme announcement and pledges help to make the scheme work |url=http://www.abi.org.uk/Media/Releases/2011/08/UK__Insurance_Industry_welcomes_Prime_Ministers_Compensation_Scheme_announcement_and_pledges_help_to_make_the_scheme_work_.aspx |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120301213043/http://www.abi.org.uk/Media/Releases/2011/08/UK__Insurance_Industry_welcomes_Prime_Ministers_Compensation_Scheme_announcement_and_pledges_help_to_make_the_scheme_work_.aspx |archive-date=1 March 2012 |access-date=11 August 2011 |publisher=Association of British Insurers |accessdate=14 November 2025 |archivedate=1 March 2012 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120301213043/http://www.abi.org.uk/Media/Releases/2011/08/UK__Insurance_Industry_welcomes_Prime_Ministers_Compensation_Scheme_announcement_and_pledges_help_to_make_the_scheme_work_.aspx }}</ref> In octobre 2011, le [[Meeting del Chefes de Governo del Commonwealth de 2011|prime ministros]] del [[Regno del Commonwealth]] votava pro conceder equalitate de genere in le [[Succession al throno britannic#Linea actual de succession|succession regal]].<ref>{{Cite web |date=28 October 2011 |title=Royal succession gender equality approved by Commonwealth |url=http://www.theguardian.com/uk/2011/oct/28/royal-succession-gender-equality-approved |website=The Guardian}}</ref> Le emendamento terminava le ban super le monarcha sposante un catholic.<ref>{{Cite web |url=http://ncronline.org/news/global/commonwealth-lift-law-banning-monarchs-marrying-catholics |archive-url=https://web.archive.org/web/20111031160015/http://ncronline.org/news/global/commonwealth-lift-law-banning-monarchs-marrying-catholics |date=31 October 2011 |website=[[National Catholic Reporter]] |archive-date=31 October 2011 |title=British monarchs can soon marry Catholics |accessdate=14 November 2025 |archivedate=31 October 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20111031160015/http://ncronline.org/news/global/commonwealth-lift-law-banning-monarchs-marrying-catholics }}</ref> ===Election de 2015=== Le [[Election general del Regno Unite de 2015|election de 2015]] esseva tenite le 7 de maio con sondages prediciente un parlamento sin majoritate absolute. Le resultato surprendente esseva un nette victoria per le Partito Conservative: con 37% del voto popular, illes ganiava un stricte majoritate in parlamento con 331 del 650 sedes. Le altere resultato le plus significative esseva le [[Partito National Scotese]] ganiante tote excepte tres del 59 sedes in Scotia. Isto esseva a causa de un augmento in supporto post le referendum de independentia de 2014, e le membros del partito SNP habeva quadruplate a plus de 100,000, significante que 1 de cata 50 del population de Scotia esseva un membro.<ref>{{Cite news |date=22 March 2015 |title=SNP boost as membership soars past 100k mark |work=Glasgow Herald |publisher=Newsquest |url=http://www.heraldscotland.com/politics/scottish-politics/snp-boost-as-membership-soars-past-100k-mark.1427009904 |access-date=22 March 2015}}</ref> Labour suffreva su pejor disfatta depost 1987, prendente solmente 31% del votos e perdente 40 de su 41 sedes in Scotia. Le [[Liberal Democrats (RU)|Liberal Democrates]] perdeva 49 de lor 57 sedes, essente punite pro lor decision de formar un coalition con le conservatores. Le [[UK Independence Party]] (UKIP), colligente votatores contra le UE e le immigration sin controlo, assecurava 13%, ma ganiava solmente un sede.<ref>{{Cite news |date=2015-05-07 |title=Election results: Conservatives win majority |url=https://www.bbc.com/news/election-2015-32633099 |access-date=2024-08-21 |work=BBC News |language=en-GB}}</ref> Cameron habeva un mandato pro su politicas de austeritate pro reducer le dimension del governamento, e un defia in tractar con Scotia.<ref>Adam Taylor, "4 ways the British elections have changed everything", [https://www.washingtonpost.com/blogs/worldviews/wp/2015/05/08/4-ways-the-british-elections-have-changed-everything/?hpid=z1 ''Washington Post'' 8 May 2015]</ref> Similmente le Partito Verde videva un augmento in supporto ma reteneva justo su un sede. ===Referendum super le membresia del UE de 2016=== {{Main|Referendum super le membresia del Regno Unite in le Union Europee de 2016|Britain Stronger in Europe|Vote Leave|Brexit}} [[File:Birmingham Bin-Brexit rally for the Conservative Party conference, September 30, 2018 10.jpg|thumb|Un demonstration pro-UE in Birmingham in septembre 2018]] In februario 2016, le Prime Ministro Cameron annunciava que un referendum super le membresia del RU in le Union Europee esserea tenite le 23 de junio 2016, post annos de campania per [[euroscepticos]]. Campanias per partitos supportante e "Remaner" ([[Britain Stronger in Europe]]) e "Lassar" ([[Vote Leave]]) se focalisava super preoccupationes concernente le commercio e le [[Mercato Unic Europee|mercato unic europee]], securitate, migration e soveranitate. Le resultato del referendum esseva in favor del pais lassante le UE con 52% del votatores volente lassar.<ref name="NYTEUBrexit">{{Cite news |last=Erlanger |first=Steven |date=23 June 2016 |title=Britain Votes to Leave E.U., Stunning the World |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2016/06/25/world/europe/britain-brexit-european-union-referendum.html |access-date=24 June 2016 |issn=0362-4331}}</ref> Cameron resignava, con [[Theresa May]] succedente le como Prime Ministro. Le RU remaneva un membro del UE, ma invocava le Articulo 50 del [[Tractato de Lisbona]] in martio 2017. Isto initiava negotiationes super un accordo de retirada, ante un exito del UE ([[Brexit]]) intendite pro martio 2019 ma plus tarde extendite,<ref name="BBCEUBrexit">{{Cite news |date=24 June 2016 |title=EU Brexit referendum: UK 'must not delay leaving' |work=BBC News |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-36618317 |access-date=24 June 2016}}</ref> a comenciamento de 2020.<ref>{{cite web|first1=Mark|last1=Landler|first2=Stephen|last2=Castle|url=https://www.msn.com/en-us/news/world/conservatives-headed-for-commanding-majority-in-uk-vote-brexit-will-happen/ar-AAK4vR4?ocid=spartanntp|title=Conservatives Win Commanding Majority in U.K. Vote: 'Brexit Will Happen'|newspaper=[[The New York Times]]|location=New York City|via=[[MSN]]|date=12 December 2019|access-date=12 December 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191213060550/https://www.msn.com/en-us/news/world/conservatives-headed-for-commanding-majority-in-uk-vote-brexit-will-happen/ar-AAK4vR4%3Focid%3Dspartanntp|archive-date=13 December 2019|url-status=live}}</ref> Durante le referendum de 2016, [[Boris Johnson]] deveniva un principal proponente de [[Vote Leave]].<ref>[https://www.telegraph.co.uk/news/2016/06/21/eu-debate-boris-johnson-vs-sadiq-khan-in-final-bbc-showdown-with "EU debate: Boris Johnson says Brexit will be 'Britain's independence day' as Ruth Davidson attacks 'lies' of Leave campaign in front of 6,000-strong Wembley audience" ''The Telegraph'' 21 June 2016]</ref> In 2019, Johnson esseva Prime Ministro e fortiava pro un exito le 31 de octobre 2019. Le opponentes advertiva de tumulto. Le commentor [[Jonathan Freedland]] argumentava in estate 2019 que Britannia esseva, "in le grip de un populismo que calca le normas e restrictiones del democratia liberal, que contempla un acto collective de auto-damno sin precedente, que se prepara pro disruption, penurias, mesmo disordine civil incognoscite in tempore de pace. Isto non es le consequentia de un guerra inevitabile o un disastro natural impreviste, ma es totalmente del proprie creation del pais."<ref>Jonathan Freedland, "Fools Rush Out", ''[[The New York Review of Books]]'' 66#14 (26 September 2019), pp. 30–35, quoting p 35.</ref> ===Pandemia de COVID-19=== {{Main|Historia del pandemia de COVID-19 in le Regno Unite}} COVID esseva confirmate de propagar in le RU al fin de januario 2020<ref name="Ball31Jan2020">{{Cite news |last1=Ball |first1=Tom |last2=Wace |first2=Charlotte |date=31 January 2020 |title=Hunt for contacts of coronavirus-stricken pair in York |work=[[The Times]] |url=https://www.thetimes.com/uk/healthcare/article/hunt-for-contacts-of-coronavirus-stricken-pair-in-york-dh363qf8k |url-status=live |url-access=subscription |access-date=6 March 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200204105559/https://www.thetimes.co.uk/article/hunt-for-contacts-of-coronavirus-stricken-pair-in-york-dh363qf8k |archive-date=4 February 2020 |issn=0140-0460}}</ref> con le prime mortes confirmate in martio.<ref>{{Cite news |date=2020-03-07 |title=Coronavirus: Man in 80s is second person to die of virus in UK |language=en-GB |work=BBC News |url=https://www.bbc.com/news/uk-51771815 |access-date=2021-10-15}}</ref> Le pais esseva initialmente lente in le implementation de restrictiones.<ref name=":9">{{Cite web |last=Yong |first=Ed |date=16 March 2020 |title=The U.K.'s Coronavirus 'Herd Immunity' Debacle |url=https://www.theatlantic.com/health/archive/2020/03/coronavirus-pandemic-herd-immunity-uk-boris-johnson/608065/ |access-date=5 July 2021 |website=The Atlantic |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |date=2020-05-26 |title=Coronavirus: Sports events in March 'caused increased suffering and death' |language=en-GB |work=BBC News |url=https://www.bbc.com/news/uk-52797002 |access-date=2021-10-15}}</ref> Analyse epidemiologic subsequente monstrava que plus de 1000 lineages de SARS-CoV-2 entrava le RU a comenciamento de 2020 ab viagiatores international, le majoritate ab [[Pandemia de COVID-19 in Europa|epidemias alterubi in Europa]].<ref name=":2">{{Cite journal |last1=du Plessis |first1=Louis |last2=McCrone |first2=John T. |last3=Zarebski |first3=Alexander E. |last4=Hill |first4=Verity |last5=Ruis |first5=Christopher |last6=Gutierrez |first6=Bernardo |last7=Raghwani |first7=Jayna |last8=Ashworth |first8=Jordan |last9=Colquhoun |first9=Rachel |last10=Connor |first10=Thomas R. |last11=Faria |first11=Nuno R. |date=2021-02-12 |title=Establishment and lineage dynamics of the SARS-CoV-2 epidemic in the UK |url=https://archive.org/details/science_2021-02-12_371_6530/page/708 |journal=Science |volume=371 |issue=6530 |pages=708–712 |bibcode=2021Sci...371..708D |doi=10.1126/science.abf2946 |pmc=7877493 |pmid=33419936}}</ref> Un reclusion legalmente obligatori esseva introducite le 23 de martio.<ref name=":0">{{Cite web |date=23 March 2020 |title=Boris Johnson orders three-week lockdown of UK to tackle coronavirus spread |url=https://www.itv.com/news/2020-03-23/boris-johnson-downing-street-coronavirus-update/ |access-date=23 March 2020 |website=ITV News}}</ref> Restrictiones esseva alleviate in le fin del primavera.<ref name="gov20200510">{{Cite web |title=PM address to the nation on coronavirus: 10 May 2020 |date=10 May 2020 |url=https://www.gov.uk/government/speeches/pm-address-to-the-nation-on-coronavirus-10-may-2020 |access-date=10 May 2020 |publisher=Government of the United Kingdom |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |date=29 June 2020 |title=Queues form as doors open for retail return |language=en-GB |work=BBC News |url=https://www.bbc.com/news/uk-scotland-53210774 |access-date=19 July 2020}}</ref> Le epidemia del RU a comenciamento de 2020 esseva un del plus grande e plus mortal mundialmente.<ref name=":2" /> [[File:Leicester coronavirus stay at home sign, Oxford street.jpg|thumb|Signo incoragiante le publico a [[Ordine de reclusion|restar a casa]] e evitar viages non essential in [[Leicester]], januario 2021]] Per le autumno, casos esseva de nove in augmento.<ref>{{Cite web |title=Covid updates: UK records highest daily Covid deaths since 1 July |url=https://www.bbc.co.uk/news/live/world-54336494 |access-date=2 October 2020 |website=BBC News |language=en-gb}}</ref> Isto duceva al creation de nove regulationes insimul con reclusiones local, in locationes geographic plus specific que le quatro nationes del RU.<ref name="auto2">{{Cite news |date=18 September 2020 |title=Covid: New restrictions in North West, Midlands, and West Yorkshire |language=en-GB |work=BBC News |url=https://www.bbc.co.uk/news/uk-england-manchester-54194804 |access-date=19 September 2020}}</ref><ref>{{Cite news |date=22 September 2020 |title=Pubs in England to close at 10pm amid Covid spread |language=en-GB |work=BBC News |url=https://www.bbc.com/news/uk-54242634 |access-date=25 September 2020}}</ref><ref>{{Cite news |date=2020-09-21 |title=Covid: Ban on meeting in houses extended across Scotland |url=https://www.bbc.co.uk/news/uk-scotland-54159291 |access-date=2024-08-21 |work=BBC News |language=en-GB}}</ref> Reclusiones occurreva in Galles, Anglaterra e Irlanda del Nord plus tarde in ille saison.<ref>{{Cite news |date=14 October 2020 |title=Schools to close and tight new hospitality rules in Northern Ireland |work=BBC News |url=https://www.bbc.com/news/uk-northern-ireland-54533643 |access-date=14 October 2020}}</ref><ref>{{Cite news |date=19 October 2020 |title=Covid: Wales to go into 'firebreak' lockdown from Friday |language=en-GB |work=BBC News |url=https://www.bbc.com/news/uk-wales-54598136 |access-date=28 October 2020}}</ref><ref>{{Cite news |date=2020-10-31 |title=Covid-19: PM announces four-week England lockdown |url=https://www.bbc.co.uk/news/uk-54763956 |access-date=2024-08-21 |work=BBC News |language=en-GB}}</ref><ref name="nervtag">{{Cite web |last=New and Emerging Respiratory Virus Threats Advisory Group |date=18 December 2020 |title=NERVTAG meeting on SARS-CoV-2 variant under investigation: VUI-202012/01 |url=https://khub.net/documents/135939561/338928724/SARS-CoV-2+variant+under+investigation%2C+meeting+minutes.pdf/962e866b-161f-2fd5-1030-32b6ab467896?t=1608470511452}}</ref> Post le levamento del restrictiones, un nove variante se propagava rapidemente trans le RU.<ref name=":1">{{Cite journal |last1=Kraemer |first1=Moritz U. G. |last2=Hill |first2=Verity |last3=Ruis |first3=Christopher |last4=Dellicour |first4=Simon |last5=Bajaj |first5=Sumali |last6=McCrone |first6=John T. |last7=Baele |first7=Guy |last8=Parag |first8=Kris V. |last9=Battle |first9=Anya Lindström |last10=Gutierrez |first10=Bernardo |last11=Jackson |first11=Ben |last12=Colquhoun |first12=Rachel |last13=O'Toole |first13=Aine |last14=Klein |first14=Brennan |last15=Vespignani |first15=Alessandro |date=2021-08-20 |title=Spatiotemporal invasion dynamics of SARS-CoV-2 lineage B.1.1.7 emergence |url=https://archive.org/details/science_2021-08-20_373_6557/page/889 |journal=Science |volume=373 |issue=6557 |pages=889–895 |bibcode=2021Sci...373..889K |doi=10.1126/science.abj0113 |pmc=9269003 |pmid=34301854 |last16=Volz |first16=Erik |last17=Faria |first17=Nuno |last18=Aanensen |first18=David |last19=Loman |first19=Nicholas |last20=du Plessis |first20=Louis |last21=Cauchemez |first21=Simon |last22=Rambaut |first22=Andrew |last23=Scarpino |first23=Samuel |last24=Pybus |first24=Oliver |s2cid=236209853}}</ref> Le NHS habeva suffrite un tension sever per le fin de decembre.<ref>{{Cite news |date=1 January 2021 |title=Covid: 'Nail-biting' weeks ahead for NHS, hospitals in England warn |language=en-GB |work=BBC News |url=https://www.bbc.com/news/uk-55505722 |access-date=1 January 2021}}</ref><ref>{{Cite news |last=Campbell |first=Denis |date=27 December 2020 |title=Hospitals in England told to free up all possible beds for surging Covid cases |language=en-GB |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/society/2020/dec/27/hospitals-in-england-told-to-free-up-all-possible-beds-for-surging-covid-cases |access-date=1 January 2021 |issn=0261-3077}}</ref><ref>{{Cite news |date=31 December 2020 |title=Covid rule-breakers 'have blood on their hands' |language=en-GB |work=BBC News |url=https://www.bbc.com/news/uk-55479018 |access-date=1 January 2021}}</ref> Isto duceva a un striction del restrictiones.<ref>{{Cite news |date=4 January 2021 |title=Covid in Scotland: Scots ordered to stay at home in new lockdown |work=BBC News |publisher=BBC |url=https://www.bbc.co.uk/news/uk-scotland-55531069 |access-date=4 January 2021}}</ref><ref>{{Cite news |date=4 January 2021 |title=Covid: New lockdown for England amid 'hardest weeks' |work=BBC News |publisher=BBC |url=https://www.bbc.co.uk/news/uk-55538937 |access-date=4 January 2021}}</ref> Le prime vaccino esseva approbate e comenciava su dissemination in le RU in decembre 2020.<ref name="bbc1vax2">{{Cite news |date=3 December 2020 |title=Covid: First batch of vaccines arrives in the UK |language=en-GB |work=BBC News |url=https://www.bbc.com/news/uk-55181665 |access-date=3 December 2020}}</ref><ref>{{Cite news |date=8 December 2020 |title=Covid-19 vaccine: First person receives Pfizer jab in UK |work=BBC News |url=https://www.bbc.co.uk/news/uk-55227325 |access-date=8 December 2020}}</ref> 15 milliones de doses de vaccino habeva essite date a predominantemente illes le plus vulnerabile per le medio de februario.<ref>{{Cite news |date=14 February 2021 |title=Covid: Vaccine given to 15 million in UK as PM hails 'extraordinary feat' |work=BBC News |publisher=BBC |url=https://www.bbc.co.uk/news/uk-56062976 |access-date=14 February 2021}}</ref> 6 menses plus tarde plus de 75% del adultos in le RU esseva totalmente vaccinate contra COVID.<ref>{{Cite news |date=10 August 2021 |title=Covid-19: More than 75% of UK adults now double-jabbed |language=en-GB |work=BBC News |url=https://www.bbc.com/news/uk-58162318 |access-date=17 August 2021}}</ref> Restrictiones comenciava a esser alleviate del fin de februario e quasi tote habeva finite in Britannia per augusto.<ref>{{Cite news |date=2021-02-23 |title=What's the roadmap for lifting lockdown? – BBC News |work=BBC News |url=https://www.bbc.co.uk/news/explainers-52530518 |access-date=2021-10-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210223083856/https://www.bbc.co.uk/news/explainers-52530518 |archive-date=23 February 2021}}</ref><ref>{{Cite news |date=2021-07-19 |title=19 July: England Covid restrictions ease as PM urges caution |language=en-GB |work=BBC News |url=https://www.bbc.com/news/uk-57882029 |access-date=2021-10-11}}</ref><ref>{{Cite news |date=7 August 2021 |title=Covid: Pubs busy as most rules end in Wales |language=en-GB |work=BBC News |url=https://www.bbc.com/news/uk-wales-58086808 |access-date=17 August 2021}}</ref><ref>{{Cite news |date=9 August 2021 |title=Covid in Scotland: 'Right moment' to lift restrictions, says Sturgeon |language=en-GB |work=BBC News |url=https://www.bbc.com/news/uk-scotland-58136277 |access-date=17 August 2021}}</ref> Le vaccination in massa continuava a mantener mortes e hospitalisationes a nivellos multo plus basse que in undas anterior.<ref>{{Cite news |date=2021-07-05 |title=Covid: Most rules set to end in England, says PM |language=en-GB |work=BBC News |url=https://www.bbc.com/news/uk-57725523 |access-date=2021-10-15}}</ref><ref>{{Cite web |date=2021-07-02 |title='We are a petri dish': world watches UK's race between vaccine and virus |url=http://www.theguardian.com/world/2021/jul/02/we-are-a-petri-dish-world-watches-uks-race-between-vaccine-and-virus |access-date=2021-10-15 |website=The Guardian |language=en}}</ref> ===Crises governamental e Ministerio Sunak (2022–2024)=== {{Main|Prime Ministeriato de Boris Johnson|Prime Ministeriato de Liz Truss}} In 2022, le governamento del RU affrontava multiple crises. Le scandalo [[Partygate]], que implicava violationes de regulas de reclusion per officiales governamental, duceva a multas, includente pro le Prime Ministro [[Boris Johnson]] e [[Rishi Sunak]]. Johnson affrontava appellos a resignar, e post le [[Scandalo Chris Pincher]], ille dimitteva in julio 2022. [[Liz Truss]] succedeva Johnson ma su governamento tosto incontrava turbation. Su [[Mini-budget del Regno Unite de septembre 2022|mini-budget de septembre]] provocava instabilitate de mercato, ducente al dismissal de [[Kwasi Kwarteng]] e le resignation de Truss in octobre. Rishi Sunak deveniva le prime Prime Ministro [[Britannic asiatic|asiatic]] le 25 de octobre 2022.<ref>{{cite news |title=Jeremy Hunt Replaces Kwasi Kwarteng As Chancellor In Day Of Government Chaos |url=https://www.politicshome.com/news/article/jeremy-hunt-replaces-kwasi-kwarteng-as-chancellor-in-day-of-government-chaos |work=Politics Home |date=14 October 2022 |language=en}}</ref><ref>{{cite web |title=Liz Truss resignation: The full statement |url=https://www.reuters.com/world/uk/uk-pm-liz-truss-resigns-2022-10-20/ |work=Reuters |date=20 October 2022}}</ref><ref>{{Cite news |last=Desouza |first=Danielle |date=2024-07-08 |title='Monumental': British Indians reflect on Rishi Sunak as UK's first Asian PM |url=https://www.independent.co.uk/news/uk/rishi-sunak-conservative-london-prime-minister-indian-b2575080.html |work=[[The Independent]]}}</ref> Su prime ministeriato videva evalutationes de approbation historicamente basse pro le Partito Conservative, pollante consistentemente sub le Partito Travalista sub le nove chef [[Keir Starmer]], vidite como un moderate comparate a su predecessor socialista [[Jeremy Corbyn]].<ref>{{Cite web |title=Is the Labour Party moderate or extreme? |url=https://yougov.co.uk/topics/politics/trackers/is-the-labour-party-moderate-or-extreme |access-date=2024-08-17 |website=yougov.co.uk |language=en-gb}}</ref> Le Conservatores perdeva votos a [[Reform UK]], un partito populista de derecta stricte super immigration, contribuente a lor pejor performance electoral in historia. ===Governamento Travalista (2024–presente)=== Le 4 de julio 2024, le Partito Travalista (Labour Party) ganiava un victoria in [[Election general del Regno Unite de 2024|election general]] post 14 annos de governamento Conservative, significante que le chef del Partito Travalista [[Keir Starmer]] deveniva le nove prime ministro de Britannia.<ref>{{cite news |title=Who is Keir Starmer, the Labour leader favored to win Britain's July 4 election? |url=https://apnews.com/article/uk-labour-leader-keir-starmer-profile-dc40877586d32b903e4ecdb7e397f803 |work=AP News |date=27 June 2024 |language=en}}</ref> Post le [[Accoltellamento de Southport de 2024|accoltellamento mortal de tres juvene feminas in Southport]], misinformation se propagava falsemente accusante le perpetrator de esser un musulman, provocante le [[Tumultos del Regno Unite de 2024]] como un contrariamento contra [[Immigration al Regno Unite|le immigration al RU]] in general, specialmente de paises islamic. == Notas == <references group="lower-alpha"/> {{Ref}} {{Historia de Europa per pais}} [[Categoria:Historia de Regno Unite]] leat64haqs5mok1kowdspkonuryn3e8 0 60066 699178 698258 2026-08-27T17:17:05Z InternetArchiveBot 40773 Add 5 books for [[Wikipedia:Verificabilitate]] (20260827)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 699178 wikitext text/x-wiki Le territorio hodie cognoscite como [[Anglaterra]] esseva habitate plus de {{formatnum:800000}} annos retro, como le discoperta de utensiles de petra e de vestigios de passos a [[Happisburgh]] in Norfolk ha indicate.<ref name=alexburg>{{cite news|last=Sample|first=Ian|language=en|title=First humans arrived in Britain 250,000 years earlier than thought|trans-title=Le prime humanos arrivava in Britannia 250.000 annos plus tosto que pensate|url=https://www.theguardian.com/science/2010/jul/07/first-humans-britain-stone-tools|access-date=29 January 2014|newspaper= The Guardian|date= 7 July 2010|postscript=none}}; {{cite news|last=Wade|first=Nicholas|language=en|title=Clues of Britain’s First Humans|trans-title=Indicios del prime humanos in Britannia|url=https://www.nytimes.com/2010/07/08/science/08flint.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220102/https://www.nytimes.com/2010/07/08/science/08flint.html |archive-date=2 January 2022 |url-access=limited |url-status=live|access-date=22 December 2011|newspaper=The New York Times|date=7 July 2010|postscript=none}}; [https://www.bbc.co.uk/news/science-environment-26025763 "Le plus ancian vestigios de passos foras de Africa discoperite in Norfolk"]. (2014). BBC News. Recuperate le 7 februario 2014.</ref> Le plus ancian evidentia de humanos moderne in [[Europa]] del nord-west, un [[maxilla]] discoperite in Devon a [[Kents Cavern]] in 1927, esseva re-datate in 2011 a inter {{formatnum:41000}} e {{formatnum:44000}} annos de etate.<ref>{{cite web|language=en|title=Jawbone is earliest evidence of modern humans in NW Europe|trans-title=Maxilla es le plus ancian evidentia de humanos moderne in NW Europa|date=2 November 2011 |url=https://earthsky.org/human-world/jawbone-is-earliest-evidence-of-modern-humans-in-europe/|access-date=2025-12-31}}</ref> Le habitation human continue in Anglaterra data de circa {{formatnum|13000}} annos retro (le [[cultura de Creswell]]), al fin del ultime periodo del [[Pleistoceno|Era Glacial]]. Le region ha numerose restos del [[Mesolithico]], [[Neolithico]] e [[Etate del bronzo]], como [[Stonehenge]] e [[Avebury]]. In le [[Etate del ferro]], tote Britannia al sud del [[Firth of Forth]] esseva habitate per le populos [[Celtas|celtic]] cognoscite como le [[britannos]], includente alcun tribos [[Belgas|belgic]] (p.ex. le [[Atrebates]], le [[Catuvellauni]], le [[Trinovantes]], etc.) in le sud-est. In AD 43 comenciava le [[conquesta roman de Britannia]]; le [[Roma antique|romanos]] manteneva le controlo de lor provincia Britannia usque al initio del [[seculo 5]]. {{Revision|articulo (post iste puncto)}} Le [[fin del governamento roman in Britannia]] facilitava le [[Colonisation anglo-saxon de Britannia]], que le historicos sovente considera como le origine de Anglaterra e del [[Populo anglese]]. Le [[Anglo-Saxones]], un collection de varie [[Populos germanic]], establiva plure regnos que deveniva le potentias principal in le Anglaterra contemporanee e partes del sud de [[Scotia]].<ref>[https://www.bbc.co.uk/history/ancient/anglo_saxons/saxons.shtml Le Anglo-Saxones], BBC – Historia</ref> Illes introduceva le lingua [[Anglese Antique]], que in grande parte displaciava le previe [[Brittonic Commun|lingua britannic]]. Le Anglo-Saxones guerrevava contra states successional britannic in Britannia occidental e in le ''[[Hen Ogledd]]'' (Vetule Nord; le partes britannic-parlante de Britannia septentrional), e etiam inter si. Attaccos per [[Vikingos]] deveniva frequente post circa AD 800, e le [[Norse|Nordicos]] se stabiliva in grande partes del territorio que es hodie Anglaterra. Durante iste periodo, plure reges tentava unir le varie regnos anglo-saxonic, un effortio que resultava in le emergentia del [[Regno de Anglaterra]] in le 10e seculo. In 1066, un [[Conquesta normanne de Anglaterra|expedition normanne invadiva e conquistava Anglaterra]]. Le [[Casa de Normandia|dynastia normanne]], establite per [[Guillaume le Conquistator]], regiva Anglaterra per plus que medie seculo ante le periodo de crise de succession cognoscite como [[le Anarchia]] (1135–1154). Post le Anarchia, Anglaterra cadeva sub le governamento del [[Casa de Plantagenet]], un dynastia que plus tarde hereditava revendicationes al [[Regno de Francia]]. Durante iste periodo, le [[Magna Carta]] esseva signate e le Parlamento deveniva establite. Le antisemitismo cresceva enormemente, e in 1290, Anglaterra deveniva le prime pais a [[Edicto de Expulsion|expeller permanentemente le judeos]].{{sfn|Roth|1964|p=90}}<ref>{{cite book |first1=Colin |last1=Richmond |author1-link=Colin Richmond |editor1-last=Kushner |editor1-first=Tony |title=Le Hereditage Judee in Historia Britannic |date=1992 |publisher=Frank Cass |isbn=0-7146-3464-6 |pages=42–59 |chapter=Anglitate e Judaismo Medieval Anglese}}</ref>{{rp|44–45}}<ref>{{cite book |last1=Skinner |first1=Patricia |editor1-last=Skinner |editor1-first=Patricia |title=Judeos in Britannia Medieval |date=2003 |publisher=Boydell Press |location=Woodbridge |isbn=0-85115-931-1 |pages=1–11 |chapter=Introduction}}</ref>{{rp|1}}{{sfn|Huscroft|2006|p=12}} Un crise de succession in Francia conduceva al [[Guerra de Cento Annos]] (1337–1453), un serie de conflictos inter le populos de ambe nationes. Post le Guerras de Cento Annos, Anglaterra se trovava implicate in su proprie guerras de succession inter le descendentes del cinque filios de [[Eduardo III de Anglaterra]]. Le [[Guerras del Rosas]] eruptava in 1455 e opponeva le descendentes del secunde filio (per un linea feminine) [[Lionel de Antwerp, Duce de Clarence|Lionel de Antwerp]], cognoscite como le [[Casa de York]], contra le [[Casa de Lancaster]], que descendeva del tertie filio [[John de Gaunt]] e su filio Henrico IV, qui habeva deponite su cousin [[Ricardo II de Anglaterra|Ricardo II]] (le sol superviente filio del primogenito de Eduardo III, [[Eduardo le Prince Nigre]]) in 1399. In 1485, le guerra terminava quando le lancastrian [[Henrico VII de Anglaterra|Henrico Tudor]] emergeva victoriose in le [[Battalia de Bosworth Field]] e se maritava con le senior descendente feminin de York, [[Elisabeth de York]], uniente [[Casa de Tudor|le duo casas]]. Sub le Tudores e plus tarde le [[Dynastia Stuart]], Anglaterra deveniva un potentia colonial. Durante le regno del Stuarts, le [[Guerra Civil Anglese]] habeva loco inter le Parlamentarios e le Royalistas, resultante in le [[Execution de Carlo I|execution]] de [[Carlo I de Anglaterra|Re Carlo I]] (1649) e le establishmento de un serie de governamentos republicane—prime, un republica parlamentar cognoscite como le [[Communitate de Anglaterra]] (1649–1653), postea un dictatura militar sub [[Oliver Cromwell]] cognoscite como [[le Protectorato]] (1653–1659). Le Stuarts retornava al throno restaurate in 1660, ben que continuante questiones super religion e potestate resultava in le deposition de un altere rege Stuart, [[Jacobo II de Anglaterra|Jacobo II]], durante le [[Revolution Gloriose]] (1688). Anglaterra, que habeva integrate Cambria in le 16e seculo sub [[Henrico VIII]], se univa con Scotia in 1707 pro formar un nove stato sovereign appellate [[Regno de Grande Britannia|Grande Britannia]].<ref>[http://www.nationalarchives.gov.uk/pathways/citizenship/rise_parliament/uniting.htm Unir le regno?] nationalarchives.gov.uk, accessite le 2 July 2011</ref><ref>[http://www.ltscotland.org.uk/scotlandshistory/unioncrownsparliaments/unionofparliaments/index.asp Le Union del Parlaments 1707] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120102060414/http://www.ltscotland.org.uk/scotlandshistory/unioncrownsparliaments/unionofparliaments/index.asp |date=2 January 2012 }} [[Learning and Teaching Scotland]], accessite le 2 July 2011</ref><ref>Union con Anglaterra Acto 1707, Articulo II</ref> Post le [[Revolution Industrial]], que comenciava in Anglaterra, Grande Britannia governava un colonial [[Imperio Britannic|Imperio]], le plus grande in historia registrate. Post un processo de [[decolonisation]] in le 20e seculo, principalemente causate per le debilitamento del potentia britannic in le duo guerras mundial, quasi tote le territorios ultramar del imperio deveniva paises independente. ==Prehistoria== {{AP|Britannia Prehistoric}} ===Etate de Petro=== {{AP|Insulas Britannic Neolithic}} [[File:Stonehenge Closeup.jpg|thumb|[[Stonehenge]], erigite in plure phases ab c.3000–2500 aEC]] Le periodo ab le prime habitation de Britannia usque al [[Ultime Maximo Glacial]] es cognoscite como le Vetule Etate de Petro, o era [[Paleolithic|paleolithic]]. Evidentias archeologic indica que le territorio que devenirea Anglaterra esseva colonisate per humanos multo ante le resto del Insulas Britannic, a causa de su clima plus hospital inter e durante le varie [[Periodo glacial|periodos glacial]] del distant passato. Iste prime evidentias, ab Happisburgh in Norfolk, include le plus ancian artefactos de hominidos trovate in Britannia, e indica datas de plus que 800.000 annos [[Before Present|RCYBP]].<ref name="alexburg"/> Iste prime habitantes esseva [[cazator-collectores]]. Bassos nivellos de mar significava que Britannia esseva connectite al continente durante multo de iste prime periodo historic, e temperaturas variant super dezenas de milles de annos significava que illo non sempre esseva habitabile.<ref name="Francis Pryor 2003">Francis Pryor, ''Britannia BC'', 2003.</ref> [[File:Silbury 1.jpg|thumb|[[Colle Silbury]], c. 2400 aEC]] Anglaterra ha essite continuemente habitabile desde le fin del ultime Etate Glacial circa 9000 aEC, le comenciamento del Etate de Petro Medie, o era [[Mesolithic|mesolithic]]. Le crescentia del nivello del mar separava Britannia del continente pro le ultime vice circa 6500 aEC. Le population a ille tempore, como in le resto del mundo, consisteva exclusivemente de [[humanos anatomicamente moderne]], e le evidentia suggere que lor societates deveniva progressivemente plus complexe e que illes manipulava lor ambiente e lor predas in nove manieras, possibilmente per combustion selectiv del silvas, alora omnipresente, pro crear claritates ubi manadas pote reunir e esser huntate. Le caccia esseva principalmente facite con armas projectile simple como le [[javelin|javelin]] e possibilmente le [[sling (weapon)|funda]]. Le [[arc e flecha]] esseva cognoscite in Europa Occidental desde al minus 9000 aEC. Le clima continuava a calidar e le population probabilemente cresceva.<ref>V Gaffney, S Fitch and D Smith 2009, ''Europe's Lost World: The Rediscovery of Doggerland''.</ref> Le Nove Etate de Petro, o era [[Insulas Britannic Neolithic|neolithic]], comenciava con le introduction del agricultura, ultimemente ab le Medio Oriente, circa 4000 aEC. Un studio de 2019 trovava que le [[Agricultores Europee Precoce|agricultores neolithic del Insulas Britannic]] habeva entrate in le region per un [[Migration human pre-modern|migration de massa]] circa 4100 aEC. Illes esseva intimemente relationate al populos neolithic del Iberia.<ref>{{cite journal |last1=Brace |first1=Selina |last2=Diekmann |first2=Yoan |display-authors=1 |date=15 April 2019 |title=Genomas ancian indica substitution de population in le Neolithic Precoce de Britannia |journal=[[Ecologia e Evolution de Natura]] |publisher=[[Recerca de Natura]] |volume=3 |issue=5 |pages=765–771|doi=10.1038/s41559-019-0871-9 |pmid=30988490 |pmc=6520225 |bibcode=2019NatEE...3..765B }}</ref> Le gente comenciava a viver un stilo de vita plus stabile. Monumental tumbas collective esseva construite pro le mortos in forma de cairns a camera e tumulos longe. Verso le fin de iste periodo, altere typos de alliniamentos de petra monumental comenciava a apparer, como [[Stonehenge]]; lor alliniamentos cosmic monstra un preoccupation con le celo e planetas. Le technologia de silice produceva un numero de pecias altamente artistic, assi como purmente practic. Plus extensive claration de silva esseva facite pro campos e pasturas. Le [[Track Sweet]] in le [[Nivellos de Somerset]] es un del plus ancian [[Strata de ligno|vias de ligno]] cognoscite in Europa Septentrional e inter le plus ancian stratas in le mundo, datate per [[dendrochronologia]] al hiberno de 3807–3806 aEC; on pensa que illo esseva primarimente un structura religiose.<ref name="Francis Pryor 2003"/> Evidentias archeologic de [[North Yorkshire]] indica que sal esseva producite ibi durante le Neolithic.<ref>{{Cite web|date=31 March 2021|title=Como un nove discoperimento archeologic in Yorkshire pote re-scriber le prehistoria britannic|url=https://www.independent.co.uk/news/science/archaeology/yorkshire-salt-archaeology-neolithic-britain-b1824440.html|access-date=19 April 2021|website=The Independent|language=en}}</ref> ===Prehistoria Tardive=== {{Main article|Cultura del Vaso Campaniforme|Etate del bronzo Britannic|Etate del ferro Britannic}} ====Etate del bronzo==== [[File:Bush Barrow.jpg|thumb|Artefactos de [[Bush Barrow]] a Stonehenge. [[Cultura de Wessex]], initio del [[Etate del bronzo]], {{circa|1900 aEC}}]] Le [[Etate del bronzo]] comenciava circa 2500 aEC con le apparentia de objectos de bronzo. Isto coincide con le apparientia del characteristic [[Cultura del Vaso Campaniforme]], sequente migration de nove populos ab le continente. Secundo Olalde et al. (2018), post 2500 aEC le population neolithic de Britannia esseva in grande parte reimplaciate per iste nove population del Vaso Campaniforme, que esseva geneticamente relationate al [[Cultura del Ceramica Cordate]] de Europa central e oriental e al [[Cultura Yamnaya]] del [[Steppa Pontic-Caspic]] de Europa oriental.<ref>Olalde et al. (2018), [https://www.nature.com/articles/nature25738 ''Le phenomene del Vaso Campaniforme e le transformation genomic de Europa nord-occidental''], Natura</ref><ref>The Guardian, [https://www.theguardian.com/science/2018/feb/21/arrival-of-beaker-folk-changed-britain-forever-ancient-dna-study-shows ''Le arrivata del populo del Vaso Campaniforme cambiava Britannia pro sempre, como monstra un studio de DNA ancian'']</ref> Ben que le migration de istes populos Campaniforme debe haber essite accompaniate per un cambio linguistic, le linguas celtic esseva probabilemente introducite per migrationes celtic posterior.<ref>{{Cite news | url=https://www.bbc.co.uk/news/science-environment-43115485 | title=Britannos ancian 'reimplaciate' per nove arrivantes| work=BBC News| date=21 February 2018| last1=Rincon| first1=Paul}}</ref> Le Etate del bronzo videva un transition del emphase del communal al individual, e le ascension de elites sempre plus potente, cuje poter veniva de lor habilitate como cazatores e guerreros e de lor controlo del fluxo de recursos precios pro manipular stanne e cupro in objectos de bronzo de alte stato como espadas e hachas. Le asentamento deveniva plus permanente e intensive. Verso le fin del Etate del bronzo, multe exemplos de artefactos metallic de altissime qualitate comenciava a esser deponite in rivos, presumibilemente pro motivos ritual e forsan reflectente un cambio progressive del emphase ab le celo al terra, pois que un population crescente exerceva pression crescente super le terra. Anglaterra deveniva in grande parte integrate in le [[Etate del bronzo atlantic|systema de commercio atlantic]], que creava un continuum cultural super un grande parte de Europa Occidental.<ref name="ReferenceA">Francis Pryor, ''Britannia BC'', 2003</ref> Es possibile que le [[Linguas celtic]] se disveloppava o se diffundeva in Anglaterra como parte de iste systema; al fin del Etate del ferro il ha multe evidentia que illos esseva parlate trans tote Anglaterra e le partes occidental de Britannia.<ref>Barry Cunliffe, ''Le Celtas Ancian'', 1997</ref> ====Etate del ferro==== [[File:Maiden Castle, Dorchester..jpg|thumb|Vista del rampas del fortification de colle ([[Maiden Castle, Dorset|Maiden Castle]]) (450 aEC), como illos appare hodie]] [[File:London - British Museum - 2453.jpg|thumb|left|Le [[Scuto de Battersea]] (detalio), 350 aEC.<ref>{{cite web |url=https://www.britishmuseum.org/collection/object/H_1857-0715-1 |title=Le Scuto de Battersea |website=Museo Britannic}}</ref>|255x255px]] Le [[Etate de ferro]] es convenibilemente considerate como comenciante circa 800 aEC. A iste tempore, le [[Populo Britannic|britannos]] o britannos celtic esseva establite in Anglaterra. Le populo celtic del Anglaterra precoce formava le majoritate del population, juxta altere minor gruppos ethnic in Britannia. Post alcun tempore, le [[celtic]]os se distingueva in multiple gruppos ethnic distincte tales como galleses, cornicos e britannos, ma illes remaneva unite per lingua, religiones e cultura. Illes parlava le lingua britannic, un lingua celtic que es le ancestre del moderne linguas britannic. Le systema de commercio atlantic habeva a iste tempore essentia-mente collabite, ben que Anglaterra manteneva contactos trans le canal con Francia, pois que le [[Cultura Hallstatt]] deveniva diffuse trans le pais. Su continuitate suggere que illo non esseva accompaniate per un movimento substantial de population; criticamente, solmente un sepultura Hallstatt es cognoscite ab Britannia, e mesmo ibi le evidentia es inconclusive. In general, le sepulturas diffunde quasi totalmente ab Anglaterra, e le mortos esseva eliminate in maniera archeologicamente invisibile: [[excarnation]] es un possibilitate largemente citate. Le [[fortes de colle]] esseva cognoscite desde le Etate del bronzo tardive, ma un numero enorme esseva construite durante 600–400 aEC, specialmente in le sud; post circa 400 aEC nove fortes esseva rarmente construite, e multe cessava de esser habitate regularmente, durante que alcun fortes deveniva plus e plus intensivemente occupate, suggerente un grado de centralisation regional. [[File:The Great Torc - Snettisham Hoard - geograph.org.uk - 2395380.jpg|thumb|Torques de auro ex [[Tresor de Snettisham|Snettisham]], 70 aEC|220x220px]] Circa iste tempore, le plus ancian mention de Britannia appare in le annales historic. Le prime mention historic del region veniva del [[Periplo Massaliote]], un manual de navigation pro mercantes, que se pensa data del 6e seculo aEC, e [[Pytheas]] de [[Massilia]] scribeva super su viaggio de discoperta a le insula circa 325 aEC. Ambe de iste textos es ora perdite; ben que citate per scriptores ulterior, non satis del contento survivi pro influentiar significativamente le interpretation archeologic. {{Cita|''Britannia, on nos dice, es habitate per tribos que es autochthon e preserva in lor manieras de viver le maniera ancian de vita. Illes usa carros, per exemplo, in lor guerras, mesmo como le tradition nos dice que le vetule heroes grec lo faceva in le Guerra de Troia.''| [[Diodoro Siculo]], ''[[Bibliotheca historica]]'', 60–30 aEC.<ref>{{cite book|url=https://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Diodorus_Siculus/5B*.html|title=Le Bibliotheca Historic de Diodorus Siculus|chapter=Libro 5, capitulo 24}}</ref>}} Le contactos con le continente esseva minus intense que in le Etate del bronzo, ma ancora significative. Mercantias continuava a passar a Anglaterra, con un possibile hiatus circa 350–150 aEC. Il habeva alcun invasiones armate per gruppos migratori celtic. Duo invasiones es cognoscite. Circa 300 aEC, un gruppo del tribo gallic [[Parisii (Gaul)|Parisii]] apparentemente prendeva controlo de East Yorkshire, establiente le altamente distinctive [[Cultura de Arras]]. E ab circa 150–100 aEC, gruppos de Belgae comenciava a controlar partes significative del Sud. [[File:Bronze coins of Cunobelin 1 to 42 CE.jpg|thumb|Monetas de bronzo de [[Cunobelin]], appellate "Rege del britannos" per [[Suetonio]]. 1–42 EC.|220x220px]] Iste invasiones formava movimientos de poc numerose personas que se establiva como un elite guerriere super systemas indigene existente, plus tosto que replaciar los. Le invasion belga esseva multo plus grande que le colonisation parisian, ma le continuitate del stilo ceramic monstra que le population native remaneva in loco. Totevia, illo esseva accompaniate per alterationes socio-economic significative. Le installationes proto-urban, o mesmo urban, cognoscite como [[oppida]], comenciava a eclipsar le vetule fortes de colle, e un elite, cuje position se basa super lor habilitate martial e lor capacitate de manipular recursos, re-appare multo plus distinctemente.<ref>Barry Cunliffe, ''Communitates del Etate del ferro in Britannia'', 2005</ref> In 55 e 54 aEC, [[Julio Caesar]], como parte de [[Guerra Gallic|su campanias in Gallia]], [[Invasiones de Julio Caesar in Britannia|invadeva Britannia]] e pretendeva haber ganate un numero de victorias, ma ille non penetrava plus longe que Hertfordshire e non poteva establir un provincia. Totevia, su invasiones marca un puncto de inflexion in le historia britannic. Le controlo del commercio, del fluxo de recursos e del objectos de prestigio deveniva sempre plus importante pro le elites del Britannia del Sud; Roma deveniva gradualmente le plus grande actor in tote lor tractos, como fornitore de ricchessa e patronato. Retrospectivemente, un invasion complete e un annexation esseva inevitabile.<ref>Guy de la Bedoyere, ''Britannia Roman: Un Nove Historia'', 2010</ref> ==Britannia Roman== {{main|Britannia Roman}} [[File:The Great Bath in Bath (UK).jpg|thumb|Restos del thermas roman in [[Roman Baths (Bath)|Bath]], Anglaterra.]] [[File:Hadrian's Wall west of Housesteads 3.jpg|thumb|Restos del [[Muro de Hadrian]]]] Post le expeditiones de Caesar, le Romanos initiava un tentativa seriose e continuate pro [[Conquesta roman de Britannia|conquerer Britannia]] in 43 EC, a le requesta del Imperator [[Claudius]]. Illes atterrava in Kent con quattro legiones e disfacia duo exercitos guidate per le reges del tribo [[Catuvellauni]], [[Caratacus]] e [[Togodumnus]], in battalias al Medway e al Thames. Togodumnus esseva occidite, e Caratacus fugiva a Cambria (Wales). Le forza roman, guidate per [[Aulus Plautius]], expectava que Claudius veniva pro ducer le marcha final verso le capital del Catuvellauni a [[Camulodunum]] (moderne [[Colchester]]), ante que ille retornava a Roma pro su triumpho. Le Catuvellauni exerceva influentia super le major parte del angulo sud-oriental de Anglaterra; dece-un reges local se rendeva, plure regnos cliente esseva establite, e le resto deveniva un provincia roman con Camulodunum como capital.<ref>Henry Freeman, ''Roman Britain: A History From Beginning to End'' (2016).</ref> Durante le quatro annos sequente, le territorio esseva consolidate e le futuro imperator [[Vespasian]] duceva un campania in le Sudwest, ubi ille subjuga duo tribos adicional. Per 54 EC, le fronte esseva extendite al fluvios Severn e Trent, e campanias esseva in execution pro subjugar le Nord de Anglaterra e Cambria. Ma in 60 EC, sub le guida del regina-guerriera [[Boudicca]], le tribos se rebellava contra le Romanos. Al comenciamento, le rebelles habeva grande successo. Illes incendiava Camulodunum, [[Londinium]] e [[Verulamium]] (hodie Colchester, London e St. Albans). Existe certe evidentia archeologic que le mesme occurreva in Winchester. Le Secunde Legione [[Legio II Augusta|Augusta]], stationate a [[Exeter]], refusava mover se per timor de un revolta inter le locales. Le governator de Londinium, [[Suetonius Paulinus]], evacuava le citate ante que le rebelles lo sacciava e incendiava; le foco esseva tanto intense que un strato de 10 pollices de argilla rubie fundite remane 15 pedes sub le stratas de London.<ref>{{cite book |title=Making Europe: The Story of the West, Volume I to 1790 |date=2013 |page=162}}</ref> In le fin, on diceva que le rebelles habeva occidite 70,000 Romanos e sympathisatores roman. Paulinus colligiva lo que restava del exercito roman. In le [[Revolta de Boudicca|battalia decisive]], 10,000 Romanos affrontava quasi 100,000 guerreros alicubi lungo le linea de [[Via Watling|Watling Street]], al termino del qual Boudicca esseva completemente disfacia. On diceva que 80,000 rebelles esseva occidite, ma solo 400 Romanos. Durante le 20 annos sequente, le frontieras se expandiva ligeiramente, ma le governator Agricola incorporeva in le provincia le ultime focos de independentia in Cambria e le Anglaterra del Nord. Ille conduceva etiam un campania in Scotia, que esseva retractate per le Imperator Domitian. Le frontiera se formava gradualmente lungo le via [[Stanegate]] in le Nord de Anglaterra, e esseva solidificate per le construction del [[Muro de Hadrian]] in 138 EC, nonobstante excursion temporanee in Scotia. Le Romanos e lor cultura remaneva al controlo durante 350 annos. [[Roman sites in Great Britain|Tracias de lor presentia]] es ubiquitous trans Anglaterra. ==Preriodo anglosaxone== {{AP|Historia del Anglaterra anglosaxon}} ===Migrationes anglosaxone=== {{AP|Britannia sub-roman}} [[File:2004 sutton hoo 01.JPG|thumb|Elmo anglosaxon del sepultura naval de [[Sutton Hoo]], 625 AD (replica)]] Post le disintegration del domination roman in Britannia a partir del medio del quarte seculo, le Anglia hodierne esseva progressivemente colonisate per gruppos [[Germanic peoples|germanic]]. Collocativamente appellate le [[Anglo-Saxons|anglosaxones]], istes includeva le [[Angles (tribe)|angles]], [[Saxons|saxones]], [[Jutes|iutos]] e [[Frisians|frisones]]. Le [[Battle of Deorham|Battalia de Deorham]] esseva decisive in stabilir domination anglosaxone in 577.<ref>{{cite web |author=Hamerow, Helena |url=http://www.arch.ox.ac.uk/wessex.html |title=Le origines de Wessex |publisher=University of Oxford |access-date=18 November 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120702185330/https://www.arch.ox.ac.uk/wessex.html |archive-date=2 July 2012 |accessdate=16 November 2025 |archivedate=2 July 2012 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120702185330/https://www.arch.ox.ac.uk/wessex.html }}</ref> Mercenarios saxon existeva in Britannia ja ante le periodo roman tardive, ma le influxo principal del population probabilemente occurreva post le quinte seculo. Le natura precise de iste invasiones non es totalmente cognoscite; on dubita del legitimitate del chronicas historic a causa del paucitate de repertes archeologic. Le ''De Excidio et Conquestu Britanniae'' de [[Gildas]], componite in le seculo VI, indica que quando le exercito roman abandonavit le Insula Britannia in le seculo IV, le britannos indigene esseva invadite per le [[Picts|pictos]] (lor vicinos al nord, hodie Scotia) e le [[Scoti|scotos]] (hodie Irlanda). Le britannos invitava le [[Saxons|saxones]] al insula pro repeller los, ma post haber vincite le scotos e pictos, le saxones se rebellava contra le britannos. [[File:Britain peoples circa 600.svg|thumb|Regnos e tribos in [[Britannia in the Middle Ages|Britannia]], c. AD 600]] [[File:Beowulf Cotton MS Vitellius A XV f. 132r.jpg|thumb|left|Le epopea ''[[Beowulf]]'', situate in Scandinavia del seculo VI, componite c. 700–1000 AD.|239x239px]] Sette regnos es tradicionalmente identificate como establite per iste migrantes. Tres esseva gruppate in le sud-est: [[Sussex]], [[Kingdom of Kent|Kent]] e [[Kingdom of Essex|Essex]]. Le Midlands esseva dominate per le regnos de [[Mercia]] e [[Kingdom of East Anglia|East Anglia]]. Al nord se trovava [[Kingdom of Northumbria|Northumbria]], que unificava duo regnos plus ancian: [[Bernicia]] e [[Deira]]. Altere regnos plus parve pare haber existite etiam, tal como [[Kingdom of Lindsey|Lindsey]] (in lo que es ora Lincolnshire) e le [[Hwicce]] in le sud-west. Eventualmente, le regnos esseva dominate successivemente: * Northumbria e Mercia in le seculo VII, * Mercia in le seculo VIII, * Wessex in le seculo IX. Northumbria expandiva su controlo verso le nord in Scotia e verso le west in Galles. Illo etiam subjugava Mercia, cuje prime potente rege, [[Penda of Mercia|Penda]], esseva occidite per [[Oswiu of Northumbria|Oswy]] in 655. Le potentia de Northumbria comenciava a declinar post 685 con le morte de su rege [[Ecgfrith of Northumbria|Aegfrith]] in un battalia contra le pictos. Le potentia mercian attingeva su apice sub [[Offa of Mercia|Offa]], qui a partir de 785 habeva influentia super la major parte del Anglia anglosaxone. Post le morte de Offa in 796, le suprematia de Wessex esseva stabilite sub [[Egbert of Wessex|Egbert]], qui expandiva su controlo verso le west in [[Cornwall]] ante de vincer le mercians al [[Battle of Ellendun|Battalia de Ellendun]] in 825. Quatro annos plus tarde, ille recipeva submission e tributo del rege northumbrian [[Eanred of Northumbria|Eanred]].<ref>Stenton, Frank. "Anglo-Saxon England". OUP, 1971</ref> Proque si pauc fontes contemporanee existe, le eventos del quinto e sexte seculos es difficile de establir con precision. Assi, le natura del settlementos anglosaxone es un subjecto de discussion inter historicos, archeologos e linguistas. Le interpretation traditional — que le anglosaxones expelleva le romano-britannos del actual Inglaterra — esseva reevalutate verso le fin del seculo XX. Un suggestion es que le invasores esseva minor in numero, proveniente de un classe de guerreros del elite, que gradualmente acculturava le population native.<ref>Francis Pryor, ''Britain AD'', 2004.</ref><ref>Ward-Perkins, Bryan. "Why did the Anglo-Saxons not become more British?." The English Historical Review 115.462 (2000): page 523.</ref><ref>Higham, Nicholas J. and Ryan, Martin J. ''The Anglo-Saxon World'' (Yale University Press, 2013).</ref> Un vista emergente es que le scala del settlemento anglosaxon variava per regiones in Anglia, e que dunque illo non pote esser describite per un sol modelo uniformemente. Migration de massa e desplazamento demografic pare esser plus applicabile al areas central del settlemento, tal como East Anglia e Lincolnshire,<ref>Stefan Burmeister, ''Archaeology and Migration'' (2000): " ... immigration in the nucleus of the Anglo-Saxon settlement does not seem aptly described in terms of the 'elite-dominance' model. To all appearances, the settlement was carried out by small, agriculture-oriented kinship groups. This process corresponds more closely to a classic settler model. The absence of early evidence of a socially demarcated elite underscores the supposition that such an elite did not play a substantial role. Rich burials such as are well known from Denmark have no counterparts in England until the 6th century. At best, the elite-dominance model might apply in the peripheral areas of the settlement territory, where an immigration predominantly {{sic|comprised |hide=y|of}} men and the existence of hybrid cultural forms might support it."</ref><ref>{{cite web|last=Dark|first=Ken R.|title=Large-scale population movements into and from Britain south of Hadrian's Wall in the fourth to sixth centuries AD|year=2003|url=https://www.reading.ac.uk/web/files/GCMS/RMS-2003-03_K._R._Dark,_Large-scale_population_movements_into_and_from_Britan_south_of_Hadrian's_Wall_in_the_fourth_to_sixth_centuries_AD.pdf}} </ref> mediante que in areas plus periferic al nord-west, probablemente multo del population native remaneva in loco durante que le nove arrivantes assumeva le positiones del elite.<ref name="Härke, Heinrich 2011">Härke, Heinrich. "Anglo-Saxon Immigration and Ethnogenesis." ''Medieval Archaeology'' 55.1 (2011): 1–28</ref><ref>{{cite web|last=Kortlandt|first=Frederik|title=Relative Chronology|year=2018|url=https://www.kortlandt.nl/publications/art320e.pdf}} </ref> In un studio del nomines de placias in le nord-est de Anglaterra e le sud de Scotia, Bethany Fox concluse que le migrantes anglian se installava in grande numeros in valles fluvial, tal como illos del Tyne e del Tweed, durante que le britannos del regiones collinose moins fertile se acculturava gradualmente per un periodo plus longe. Fox interpreta le processo per le qual le idioma anglese veniva a dominar iste region como: "un synthese del modellos de migration de massa e de predominio del elite".<ref>{{cite web|last=Fox |first=Bethany |title=The P-Celtic Place Names of North-East England and South-East Scotland |website=The Heroic Age |date=2007 |url=http://www.heroicage.org/issues/10/fox.html}} </ref> === Marcas genetic del migrationes anglo-saxon === {{vide anque|Genetic evidence of Anglo-Saxon migration in Britain}} [[File:Sutton Hoo Schliesse 1 7 Jhd.JPG|thumb|Claviera de spalla ab [[Sutton Hoo]], 625 AD]] Le tests genetic ha essite usate pro cercar evidentia de immigration su grande scala de [[Germanic peoples|populos germanic]] in Anglaterra. [[#Weale|Weale ''et al.'' (2002)]] trovava que le datos de DNA-Y anglese monstra signales de un immigration massive [[Anglo-Saxon|anglo-saxon]] ab le continente europee, affectante 50%–100% del piscina genetic masculine in le Anglaterra central. Isto esseva basate super le similitudo inter le DNA colligite in parve citates anglese e illo trovate in [[Frisia|Friesland]].<ref>{{Cite web|title=Y Chromosome Evidence for Anglo-Saxon Mass Migration|url=https://academic.oup.com/mbe/article/19/7/1008/1068561}} </ref> Un studio de 2003 con exemplos proveniente de citates plus grande trovava un grande variation in le quantitate de ancestressa continental “germanic” in varietate de partes de Anglaterra.<ref>{{cite journal |first1=C. |last1=Capelli |first2=N. |last2=Redhead |first3=J.K. |last3=Abernethy |first4=F. |last4=Gatrix |first5=J.F. |last5=Wilson |first6=T. |last6=Moen |first7=T. |last7=Hervig |first8=M. |last8=Richards |first9=M.P.H. |last9=Stumpf |first10=P.A. |last10=Underhill |first11=P. |last11=Bradshaw |first12=A. |last12=Shaha |first13=M.G. |last13=Thomas |first14=N. |last14=Bradman |first15=D.B. |last15=Goldstein |year=2003 |title=A Y chromosome census of the British Isles |journal=Current Biology |volume=13 |issue=11 |pages=979–984 |doi=10.1016/S0960-9822(03)00373-7 |pmid=12781138 |bibcode=2003CBio...13..979C |s2cid=526263 |url=https://www.pure.ed.ac.uk/ws/files/10690515/A_Y_chromosome_census_of_the_British_Isles.pdf |access-date=3 September 2020 |archive-date=8 July 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210708152834/https://www.pure.ed.ac.uk/ws/files/10690515/A_Y_chromosome_census_of_the_British_Isles.pdf |url-status=live}}</ref> In iste studio, tal marcatores typicamente variava inter 20% e 45% in le sud de Anglaterra, con East Anglia, le East Midlands e Yorkshire con plus de 50%. Le frequentias genetic nord-german e danese esseva indistinguibile, lo que impediava le possibilitate de distinguer inter le influentia genetic del populationes fonte anglo-saxon e le influxo plus tarde, e melio documentate, del Vikingos danese.<ref>{{Cite web|title=A Y Chromosome Census of the British Isles|url=https://www.csueastbay.edu/museum/files/docs/exhibit/dna/dna-chrom-isles.pdf}} </ref> Le valor medie del contribution continental germanic in iste studio esseva calculate a 54 pro cento.<ref>{{cite web|last1=Härke|first1=Heinrich|last2=Thomas|first2=Mark G|last3=Stumpf|first3=Michael P H|title=Integration versus apartheid in post-Roman Britain: A response to Pattison|url=https://www.researchgate.net/publication/23135029}} </ref> In responsa a argumentos sicut illos de [[Stephen Oppenheimer]]<ref name="oppenheimer">Oppenheimer, Stephen (2006). The Origins of the British: A Genetic Detective Story: Constable and Robinson, London. {{ISBN|978-1-84529-158-7}}.</ref> e [[Bryan Sykes]], secundo le quales le similitudo inter le DNA anglese e le DNA germanic continental poterea haber originate ab migrationes prehistorice plus ancian, le investigadores ha comenciate a usar datos colligite ex sepulturas ancian pro determinar le nivello del contribution anglo-saxon al actual piscina genetic anglese. Duo studias publicate in 2016, basate super datos colligite ex skeletones trovate in sepulturas del etate de ferro, del periodo roman e del periodo anglo-saxon in Cambridgeshire e Yorkshire, concludeva que le ancestressa del population moderne anglese contine grande contributiones ab migrantes anglo-saxon e ab natives romano-britannic.<ref>{{Cite journal|title=Iron Age and Anglo-Saxon genomes from East England reveal British migration history|year=2016 |doi=10.1038/ncomms10408 |last1=Schiffels |first1=Stephan |last2=Haak |first2=Wolfgang |last3=Paajanen |first3=Pirita |last4=Llamas |first4=Bastien |last5=Popescu |first5=Elizabeth |last6=Loe |first6=Louise |last7=Clarke |first7=Rachel |last8=Lyons |first8=Alice |last9=Mortimer |first9=Richard |last10=Sayer |first10=Duncan |last11=Tyler-Smith |first11=Chris |last12=Cooper |first12=Alan |last13=Durbin |first13=Richard |journal=Nature Communications |volume=7 |article-number=10408 |pmid=26783965 |pmc=4735688 |bibcode=2016NatCo...710408S |s2cid=14795869 }}</ref><ref>{{Cite journal |last1=Martiniano |first1=Rui |last2=Caffell |first2=Anwen |last3=Holst |first3=Malin |author-link3=Malin Holst |last4=Hunter-Mann |first4=Kurt |last5=Montgomery |first5=Janet |last6=Müldner |first6=Gundula |last7=McLaughlin |first7=Russell L. |last8=Teasdale |first8=Matthew D. |last9=Van Rheenen |first9=Wouter |last10=Veldink |first10=Jan H. |last11=Van Den Berg |first11=Leonard H. |last12=Hardiman |first12=Orla |last13=Carroll |first13=Maureen |last14=Roskams |first14=Steve |last15=Oxley |first15=John |year=2016 |title=Genomic signals of migration and continuity in Britain before the Anglo-Saxons |journal=Nature Communications |volume=7 |article-number=10326 |bibcode=2016NatCo...710326M |doi=10.1038/ncomms10326 |pmc=4735653 |pmid=26783717 |s2cid=13817552 |last16=Morgan |first16=Colleen |last17=Thomas |first17=Mark G. |last18=Barnes |first18=Ian |last19=McDonnell |first19=Christine |last20=Collins |first20=Matthew J. |last21=Bradley |first21=Daniel G.}}</ref> ===Heptarchia e Christianisation=== {{AP|Northumbria|Mercia|Offa de Mercia|Heptarchia|Mission gregorian|Christianitate anglosaxon}} [[File:Ruthwell Cross Christ on south side.jpg|thumb|left|Le [[Crucifixo de Ruthwell|Crucifixo de Ruthwell]], seculo 8 d.C.|202x202px]] [[File:LindisfarneFol27rIncipitMatt.jpg|thumb|Folio 27r ex le [[Evangelios de Lindisfarne|Evangelios de Lindisfarne]], circa 720 d.C.]] Le christianisation de Anglosaxonia in Anglaterra comenciava circa le anno 600 d.C., influentiate per le [[Christianitate celtic|christianitate celtic]] ab le nordwest e per le [[Ecclesia catholic roman|ecclesia catholic roman]] ab le sudest. [[Augustine de Canterbury|Augustine de Canterbury]], le prime [[Archiepiscopo de Canterbury|archiepiscopo de Canterbury]], assumeva le officio in 597. In 601 ille baptisava le prime rege anglosaxon christian, [[Æthelberht de Kent|Æthelberht de Kent]]. Le ultime rege anglosaxon [[Paganismo anglosaxon|pagan]], [[Penda de Mercia|Penda de Mercia]], moriva in 655. Le ultime rege [[Jutes|jute]] pagan, [[Arwald|Arwald]] del [[Insula de Wight|Insula de Wight]], esseva occidite in 686. Le [[Mission anglosaxon|mission anglosaxon]] in le continente se expandiva in le seculo 8, resultante in le christianisation quasi complete del [[Imperio franc|Imperio franc]] circa 800. Durante le seculos 7 e 8, le poter fluctuava inter le regnos major. [[Beda|Beda]] registra Æthelberht de Kent como dominante al fin del seculo 6, sed le poter se deslocava verso le nord al regno de Northumbria, formate per le unification de [[Bernicia|Bernicia]] e [[Deira|Deira]]. [[Edwin de Northumbria|Edwin de Northumbria]] probabilemente habeva predominio super un grande parte de Britannia, ben que le partialitate northumbrian de Beda debe esser considerata. A causa de crises de succession, le hegemonia northumbrian non esseva constante, e [[Mercia|Mercia]] remaneva un regno multo potente, specialmente sub Penda. Duo derrotas terminava le dominantia northumbrian: le [[Battalia del Trent|battalia del Trent]] in 679 contra Mercia, e [[Nechtanesmere|Nechtanesmere]] in 685 contra le [[Pictos|Pictos]].<ref>Frank Merry Stenton, ''Anglo-Saxon England'' (1971).</ref> Le assi-appellate “[[Suprematia mercian|suprematia mercian]]” dominava le seculo 8, ben que non de maniera continue. [[Æthelbald de Mercia|Aethelbald de Mercia]] e [[Offa de Mercia|Offa de Mercia]], le duo reges le plus potente, attingeva alte prestigio; realmente, Offa esseva considerate superregente del Britannia meridional per [[Carlomagno|Carlomagno]]. Su poter es illustrate per le facto que ille convocava le ressources pro construer le [[Dyke de Offa|Dyke de Offa]]. Tamen, un [[Wessex|Wessex]] in ascension e le opposition de regnos minor limitava le poter mercian, e al comenciamento del seculo 9, le “suprematia mercian” esseva finite. Iste periodo ha essite designate como le [[Heptarchia|heptarchia]], ben que iste termino non es plus usate in le academias moderne. Le termino nasceva proque le septe regnos de [[Northumbria|Northumbria]], [[Mercia|Mercia]], [[Kent|Kent]], [[Regno de Anglia Oriental|Anglia Oriental]], [[Essex|Essex]], [[Sussex|Sussex]] e [[Wessex|Wessex]] esseva le principal entidades politic del Britannia meridional. Altere regnos plus micre anque habeva importantia politic durante iste periodo: [[Hwicce|Hwicce]], [[Magonsaete|Magonsaete]], [[Lindsey|Lindsey]] e [[Anglia Central|Anglia Central]].<ref>Peter Hayes Sawyer, ''From Roman Britain to Norman England'' (Routledge, 2002).</ref> ===Defia viking e le ascension de Wessex=== {{AP|Danelaw|Era viking|Alfredo le Grande}} [[File:England 878.svg|thumb|Anglaterra in 878]] Le prime annota de un disembarco de [[Vikingos|vikingos]] occurreva in 787 in le comitato de [[Dorset|Dorset]], sur le costa sud-occidental.<ref>{{cite book|last=Rees|first=Rosemary|title=The Vikings|url=https://archive.org/details/vikings0000rees|url-access=registration|year=2002|publisher=Heinemann|isbn=978-1-4034-0100-7|page=[https://archive.org/details/vikings0000rees/page/45 45]}}</ref> Le prime grande attacco in Britannia esseva in 793 al monasterio de [[Lindisfarne|Lindisfarne]], como registrate in le ''[[Chronica anglosaxon|Chronica Anglosaxon]]''. Tamen, a iste tempore, le vikingos quasi certemente esseva ja ben implantate in [[Orkney|Orkney]] e [[Shetland|Shetland]], e multe incursiones non registrate probabilemente occurreva ante isto. Le registros monstra que le prime attacco viking super [[Iona|Iona]] occurreva in 794. Le arrival del vikingos (specialmente le armata danese appellate le [[Grande Armata Pagan|Grande Armata Pagan]]) alterava fortemente le geographia politic e social de Britannia e Irlanda. In 867 le regno de [[Northumbria|Northumbria]] cadeva al Daneses; [[Regno de Anglia Oriental|Anglia Oriental]] cadeva in 869. Ben que [[Wessex|Wessex]] succedeva contener les vikingos per le victoria a [[Battalia de Ashdown|Ashdown]] in 871, un secunde armata invasor sbarchava, lassante le Saxones in defension. Al mesme tempore, [[Æthelred I de Wessex|Æthelred]], rege de Wessex, moriva e esseva succedite per su fratre juvene, [[Alfredo le Grande|Alfredo]]. Alfredo esseva immediatemente confrontate con le necessitate de defender Wessex contra le Daneses. Ille passava le prime cinque annos de su regno pagando le invasores. In 878, le fortias de Alfredo esseva surprendite e disperse a Chippenham.<ref>Albany F. Major, ''Early wars of Wessex'' (Hildreth Press, 2008).</ref> [[File:The Alfred Jewel.jpg|thumb|Le [[Joya de Alfredo|Joya de Alfredo]], fin del seculo 9|234x234px]] Esseva solmente ora, con le independentia de Wessex pendent sol per un filo, que Alfredo emergeva como un grande rege. In maio 878 ille conduceva un armata que batteva le Daneses a [[Battalia de Edington|Edington]]. Le victoria esseva tanto complete que le duce danese, [[Guthrum|Guthrum]], esseva obligate a acceptar le baptismo christian e receder de [[Mercia|Mercia]]. Alfredo alora comenciava fortificar Wessex, construente un nove marina de 60 naves. Su successos dava annos de pace a Wessex e Mercia e meliorava le economia devastate.<ref>Richard P. Ables, ''Alfred the Great: War, Kingship and Culture in Anglo-Saxon England'' (1998).</ref> Le successos de Alfredo esseva continuate per su filio [[Eduardo le Vetere|Eduardo le Vetere]], cuje victorias decisive contra le Daneses in Anglia Oriental in 910 e 911 esseva sequite per un destruction total del Daneses a Tempsford in 917. Isto permitteva a Eduardo incorporar Mercia totalmente in su regno e adder Anglia Oriental a su conquestas. Eduardo reforciava su limites septentrional contra le regno danese de [[Northumbria|Northumbria]]. Su rapide expansion resultava in homage a Wessex per le regnos restante, incluse [[Gwynedd|Gwynedd]] in Wallia e [[Scotia|Scotia]]. Su dominantia esseva ancora plus fortificate per su filio [[Æthelstan|Æthelstan]], qui allargava le regno verso le nord, conquistante le [[Regno de Eboracum|Regno de Eboracum (York)]] in 927 e conducente un invasion terrestre e naval de [[Scotia|Scotia]]. Ille esseva le prime a usar le titulo “Rege del Anglese”. Le independentia de Anglaterra esseva mantenite per su successores. Solmente in 978, con le accession de [[Æthelred le Nonpreparate|Æthelred le Nonpreparate]], le menacia danese retornava. Duo reges danese potente, [[Harald Dente-Blau|Harald Dente-Blau]] e su filio [[Sweyn Barbaforcate|Sweyn Barbaforcate]], lanceava devastante invasion. Le Anglosaxones esseva completemente battite a [[Battalia de Maldon|Maldon]] in 991. Plus attaccos danese sequeva, e lor victorias esseva frequente. Æthelred perdeva le controle super su nobiles e deveniva sempre plus desesperate. Su solution esseva pagar tributos—le [[Danegeld|danegeld]]—pro impedir attaccos. Iste pagos gravemente debilitava le economia.<ref>{{Cite journal |jstor = 569175|title = The Collection of Danegeld and Heregeld in the Reigns of Aethelred II and Cnut|url = https://archive.org/details/sim_english-historical-review_1984-10_99_393/page/n10|journal = The English Historical Review|volume = 99|issue = 393|pages = 721–738|last1 = Lawson|first1 = M. K.|year = 1984|doi = 10.1093/ehr/XCIX.CCCXCIII.721}}</ref> [[Æthelred le Nonpreparate|Æthelred]] formava un alliance con [[Normandia|Normandia]] in 1001 per matrimonio con le filia del duce, [[Emma de Normandia|Emma]]. Tamen ille committeva un grave error: in 1002 ille ordinava le massacre de tote le Daneses in Anglaterra. In responsa, Sweyn initiava un decennio de attaccos devastante. Le nord de Anglaterra, con un population danese considerabile, prendeva le latere de Sweyn. Per 1013, [[Londres|Londres]], [[Oxford|Oxford]] e [[Winchester|Winchester]] habeva cadite. Æthelred fugiva a Normandia e Sweyn prendeva le corona. Sweyn moriva subitamente in 1014, e Æthelred retornava, ma ora confrontate per le successor de Sweyn, [[Cnut le Grande|Cnut le Grande]]. Æthelred moriva in 1016, e Cnut rapidemente batteva le Saxones restante, occidente [[Edmund Lancesider|Edmund Lancesider]] e proclamante se rege de Anglaterra.<ref>Thames Cussans, ''Kings and Queens of the British Isles'' (The Times Books, 2002), pp.32–35.</ref> ===Unification de Anglaterra=== {{main|Æthelstan|Edgar de Anglaterra}} [[File:Athelstan (cropped).jpg|thumb|Frontispicio del ''[[Vita de Sancte Cuthbert|Vita de Sancte Cuthbert]]'' de [[Beda|Beda]], monstrante le Rege Æthelstan presentante un exemplar del libro al sancte mesme. circa 930|280x280px]] [[Alfredo de Wessex|Alfredo de Wessex]] moriva in 899 e esseva succedite per su filio [[Eduardo le Vetere|Eduardo le Vetere]]. Eduardo, e su cognato [[Æthelred, Senior de Mercia|Æthelred]] de Mercia (lo que remaneva de illo), comenciava un programma de expansion, construente fortificationes e citates secundo le modello de Alfredo. A la morte de Æthelred, su marita (e soror de Eduardo), [[Æthelflæd|Æthelflæd]], regnava como “Domina de Mercia” e continuava le expansion. Il pare que Eduardo habeva su filio [[Æthelstan|Æthelstan]] educato al corte mercian. A la morte de Eduardo, Æthelstan succedeva al regno mercian e, post un periodo de incertezza, etiam al regno de Wessex. Æthelstan continuava le expansion initiate per su patre e su tante, e esseva le prime rege a attinger un governantia directe super lo que nos hodie recognosce como Anglaterra. Le titulos attribuite a ille in [[Chartas anglosaxon|chartas anglosaxon]] e super monedas suggere mesmo un dominantia plus ample. Su expansion excitava rancor inter le altere regnos britanni, e ille batteva un armata combinate scotese-viking al [[Battalia de Brunanburh|Battalia de Brunanburh]]. Tamen, le unification de Anglaterra non esseva ancora un certitude. Sub le successores de Æthelstan, [[Edmund I|Edmund]] e [[Eadred de Anglaterra|Eadred]], le reges anglese perdeva e recuperava Northumbria repetitemente. Nonobstante isto, [[Edgar de Anglaterra|Edgar]], qui regnava super le mesme territorio que Æthelstan, consolidava le regno, e Anglaterra remaneva unite depost. ===England sub le Daneses e le Conquesta Normanne=== {{main|Ethelred le Non Preste|Canuto le Grande|Eiríkr Hákonarson|Conquesta normanne de Anglaterra}} Il habeva renovate attaccos scandinave contra Anglaterra al fin del decimo seculo. [[Æthelred le Non Preste|Æthelred le Non Preste]] regnava un longe tempore, ma finalmente perdeva su regno a [[Sweyn I de Danmark|Sweyn de Danmark]], ben que ille lo recuperava post le morte de iste ultime. Totevia, le filio de Æthelred, [[Edmund II Lato-de-Ferro|Edmund II Lato-de-Ferro]], moriva pauco tempore plus tarde, permittente a [[Canuto le Grande|Canuto]], le filio de Sweyn, de devenir rege de Anglaterra. Sub su dominio, le regno deveniva le centro de governamento pro le [[Imperio del Mar del Nord|imperio del Mar del Nord]] que includeva Danmark e Norvegia. Canuto esseva succedite per su filios, ma in 1042 le dynastia native esseva restaurate con le accession de [[Edward le Confessor|Edward le Confessor]]. Le incapacitate de Edward de producer un herede causava un furiose conflito super le succession a su morte in 1066. Su luctas pro le poter contra [[Godwin, Conte de Wessex|Godwin, Conte de Wessex]], le pretensiones del successores scandinave de Canuto, e le ambities del [[Normandos|Normandos]] que Edward habeva introducite in le politica anglese pro reforzar su proprie position, faceva que omnes competiva pro le controlo durante le regno de Edward. [[File:Hexateuch king.jpg|thumb|Rege anglo-saxon con su [[Witan|Witan]]. Scena biblical in le [[Hexateucho Anglese Antique|Hexateucho Anglese Antique]] (11e seculo)]] [[Harold Godwinson|Harold Godwinson]] deveniva rege, probabilemente nominate per Edward sur su lecto de morte e confirmate per le [[Witan|Witan]]. Ma [[Guillaume de Normandia|Guillaume de Normandia]], [[Harald Hardråde|Harald Hardråde]] (assistite per le fratre alienate de Harold Godwin, [[Tostig Godwinson|Tostig Godwinson]]) e [[Sweyn II de Danmark|Sweyn II de Danmark]] tote affirmava pretendentes al throno. De longe le plus forte pretension hereditari esseva illo de [[Edgar le Ætheling|Edgar le Ætheling]], ma a causa de su juventute e apparente manco de supporteres potente, ille non giocava un grande rolo in le luctas de 1066, ben que ille esseva facite rege pro un breve periodo per le Witan post le morte de Harold Godwinson. In septembre 1066, [[Harald III de Norvegia|Harald III de Norvegia]] e [[Conte Tostig|Conte Tostig]] [[Harald III Hardrada#Invasion de Anglaterra|debarcava in le Anglaterra del Nord]] con un forza de circa 15.000 homines e 300 [[longship|longnaves]]. [[Harold Godwinson|Harold Godwinson]] superava le invasores e occideva Harald III de Norvegia e Tostig al [[Batalia de Stamford Bridge|Batalia de Stamford Bridge]]. Le 28 septembre 1066, [[Guillaume de Normandia|Guillaume de Normandia]] [[Conquesta Normanne#Invasion Normanne|invasava Anglaterra]] in un campania appellate le [[Conquesta Normanne|Conquesta Normanne]]. Post marchar ab [[Yorkshire|Yorkshire]], le extenuate exercito de Harold esseva superate e Harold esseva occidite al [[Batalia de Hastings|Batalia de Hastings]] le 14 octobre. Ulteriore opposition a Guillaume in favor de [[Edgar le Ætheling|Edgar le Ætheling]] tosto collabava, e Guillaume esseva coronate rege le Die de Natal 1066. Durante cinque annos, ille affrontava un serie de rebelliones in varie partes de Anglaterra e un invasion danese a medie corde, ma ille los subjugava e stabiliva un regime durabile. ==Anglaterra Normanne== {{vide anque|Anglaterra Normanne|le scribitor|Godfrey Webb|Anglaterra in le Alte Medio Epocha|Governamento in Anglaterra Normanne e Angevin}} [[File:Odo bayeux tapestry.png|thumb|Representation del [[Batalia de Hastings]] (1066) sur le [[Tapisserie de Bayeux]]]] Le [[Conquesta normanne de Anglaterra|Conquesta Normanne]] conduceva a un cambiamento profunde in le historia del stato anglese. Guillaume ordinava le compilation del [[Libro de Domesday]], un inquesta del integre population e de lor terras e proprietates pro fin fiscal, que revela que intra 20 annos post le conquesta, le classe dirigente anglese esseva quasi totalmente dispossessate e replaciate per possessores normannos, qui monopolizava tote le altos cargos in le governamento e in le Ecclesia. Guillaume e su nobiles parlava e teneva corte in [[Francese Normanne]], sia in Normandia sia in Anglaterra. Le uso del [[Lingua anglo-normanne]] per le aristocratia durava pro seculos e lassava un marca indelebile in le desenvolvimento del anglese moderne. Post esser coronate, le Die de Natal 1066, Guillaume immediatemente comenciava a consolidar su poter. Per 1067, ille se trovava de facie a revoltas de omne lateres e passava quatro annos a reprimer los. Ille imponite pois su superioritate super Scotia e Galles, fortiante los a recognoscer le como lor senior.<ref>{{cite web|url=https://www.encyclopedia.com/people/history/british-and-irish-history-biographies/william-i-conqueror|title=William I|author=John Cannon|website=encyclopedia.com|access-date=27 March 2024}}</ref> Le crescimento economic e le finantias del stato esseva augmentate per le [[Historia del Judeos in Anglaterra (1066–1290)|initio del colonisation judeic in Londres]].{{sfn|Roth|1964|p=4}} Le anglese [[Medio Epocha]] esseva characterisate per [[guerra civil]], guerras international, insurrection occasional, e largi intrigamento politic inter le elite aristocratic e monarchic. Anglaterra esseva plus que auto-sufficiente in cereales, productos lacte, carne bovin e de oves. Su economia international se basava super le [[Lana#Historia|commercio del lana]], in le qual lana del [[sheepwalk|caminos pastoral]] del nord de Anglaterra esseva exportate al citates textile de [[Flandria|Flandria]], ubi illo esseva convertite in pannos. Le politica exterior medieval esseva tanto formate per le relationes con le industria textil flandrese como per aventuras dynastic in le Francia occidental. Un industria textil anglese esseva establite in le 15e seculo, forniende le base pro le rapide [[accumulation de capital]] anglese. [[File:Tower of London (8081574351).jpg|thumb|Le [[Torre Blanche (Torre de Londres)|Torre Blanche]] del [[Torre de Londres]], construite in 1078]] [[Henrico I de Anglaterra|Henrico I]], le quarte filio de [[Guillaume I le Conquistator|Guillaume I le Conquistator]], succedeva a su fratre plus vetule [[Guillaume II de Anglaterra|Guillaume II]] como [[Rege de Anglaterra]] in 1100. Henrico esseva etiam cognoscite como “Henrico Beauclerc” proque ille recipeva un education formal, a differentia de su fratre plus vetule e [[herede apparent|herede apparent]] [[Guillaume II de Anglaterra|Guillaume]], qui recipeva solmente un formation practic pro devenir rege. Henrico laborava durmente pro reformar e stabilisar le pais e attenuar le differentias inter le societates anglo-saxone e [[Anglo-Normandos|anglo-normanne]]. Le perdita de su filio, [[Guillaume Adelin]], in le naufragio del ''[[Nave Blanche]]'' in novembre 1120, debilitava su reformas. Iste problema de succession projectava un longe umbra super le historia anglese. Henrico I habeva requirite que le barones principal, ecclesiasticos e officiales in Normandia e Anglaterra prendeva un juramento de acceptar [[Empressa Matilda|Matilda]] (equalmente cognoscite como Empressa Maud, filia de Henrico I) como su herede. Anglaterra esseva multo minus enthusiastic de acceptar un extranea — e un femina — como lor governante. Existe alcun provas que Henrico ipse esseva incerte re su sperantias e re le juramento de facer Matilda su herede. Probabilemente Henrico sperava que Matilda haberea un filio e cederia como Regina Matre. Post le morte de Henrico, le barones normannos e angleses ignorava le pretension de Matilda al throno, e assi, per un serie de decisiones, [[Stephan I de Anglaterra|Stephan]], le nephte favorite de Henrico, esseva acceptate per multe in Anglaterra e Normandia como lor nove rege. [[File:Durham MMB 02 Cathedral.jpg|thumb|[[Cathedral de Durham|Cathedral de Durham]]. Le cathedral normanne esseva construite 1093–1133]] Le 22 decembre 1135, Stephan esseva unctite rege con supporto implicite per le ecclesia e le nation. Matilda e su proprie filio attendeva in Francia usque illa accendeva le guerra civil ab 1139 usque 1153, cognoscite como [[le Anarchia|le Anarchia]]. In le autumno de 1139, illa invadeva Anglaterra con su demi-fratre illegitimate [[Roberto, 1e Conte de Gloucester|Roberto de Gloucester]]. Su marito, [[Geoffroy Plantagenet, Conte de Anjou|Geoffroy V de Anjou]], conquistava Normandia ma non transversava le canal pro adjutar su sposa. Durante iste ruptura del autoritate central, nobiles construiva [[castellos adulterin|castellos adulterin]] (i.e. castellos erigite sin permission governamental), que esseva detestate per le paisanos, qui esseva fortiate a construir e mantener los. Stephan esseva capturate e su governamento cadeva. Matilda esseva proclamate regina, ma tosto illa entrava in conflicto con su subditos e esseva expellite de Londres. Le guerra continuava usque 1148, quando Matilda retornava a Francia. Stephan regnava sin opposition usque su morte in 1154, ben que su tenuta del throno esseva precarie. Appena ille recuperava su poter, ille comenciava a demolir le castellos adulterin, ma retineva alcunos, lo que lo poneva in opposition con su herede. Su regno contestate, [[le Anarchia|guerra civil]] e le illegalitate causava un major transference de poter verso le [[feudal|feudal]] [[barones|barones]]. In tentar de placar incursiones scotese e gallese, ille cedeva large tractos de terra. ==Anglaterra sub le Plantagenetas== {{AP|Casa de Plantagenet}} ===Le prime Angevinos=== {{AP|Reges angevins de Anglaterra}} [[File:Richard1TombFntrvd.jpg|thumb|Tumba de Ricardo I de Anglaterra e Isabella de Angoulême]] [[Empressa Matilda|Empressa Matilda]] e le filio de [[Geoffroy Plantagenet, Conte de Anjou|Geoffroy]], Henrico, reprendeva le invasion; ille ja esseva Conte de Anjou, Duce de Normandia e Duce de Aquitania quando ille debarcava in Anglaterra. Quando le filio e herede apparent de Stephan, [[Eustace IV, Conte de Boulogne|Eustace]], moriva in 1153, Stephan concludeva un accordo con Henrico de [[Comté de Anjou|Anjou]] (qui deveniva [[Henrico II de Anglaterra|Henrico II]]) pro succeder a Stephan e garantir pace inter illes. Le union esseva retrospectivemente appellate le [[Imperio angevin|imperio angevin]]. Henrico II destruiva le castellos adulterin restante e expandiva su poter per varie medios e a differente grados in Irlanda, Scotia, Galles, Flandria, Nantes, Britannia, Quercy, Tolosa, Bourges e Auvergne.<ref>{{Cite book |url=https://www.hist.cam.ac.uk/sites/default/files/2020-03/special-b-_angevin_empire_special_subjec_2019-20.pdf |title=THE 'ANGEVIN EMPIRE', 1150s–1230s |year=2019 |pages=1–2}}</ref> Le regno de Henrico II representa un retorno del poter del baronato verso le stato monarchic in Anglaterra; illo videva etiam un redistribution similar del poter legislative ab le Ecclesia verso le stato monarchic. Iste periodo prefigurava etiam un legislation proprie constituite e un cambio radical longe ab le [[feudalismo]]. Durante su regno, nove aristocratias [[Anglo-Angevin|anglo-angevin]] e [[Anglo-Aquitanian|anglo-aquitan]] se disveloppava, ben que non al mesme grado que le [[Anglo-Normandos|anglo-normanne]] habeva facite, e le nobiles normanne interagiva con lor pares francese.<ref>{{cite journal|url=https://commons.emich.edu/cgi/viewcontent.cgi?referer=&httpsredir=1&article=1133&context=honors|title=Feudal Strength!: Henry II and the struggle for royal control in England|author=Jordan Paul Carr|year=2007|journal=Senior Honors Theses & Projects|volume=134|publisher=Eastern Michigan University|access-date=18 March 2024}}</ref> Le successor de Henrico, [[Ricardo I de Anglaterra|Ricardo I]] “Cor Leon” (equalmente cognoscite como “le rege absente”), esseva preoccupate con guerras exterior, participava in le [[Tertie Crusada]], esseva capturate durante su retorno e pledava fidelitate al [[Sacro Imperio Roman|Sacro Imperio Roman]] como parte de su rescate,<ref>{{cite web|url=https://www.britannica.com/biography/Richard-I-king-of-England/Imprisonment|title=Imprisonment of Richard I|publisher=Encyclopaedia Britannica|access-date=18 March 2024}}</ref> e defendeva su territorios francese contra Philip II de Francia.<ref>{{Cite book |last=Gillingham |first=John |title=The Angevin Empire |date=1984 |publisher=Edward Arnold |isbn=0-7131-6249-X |edition=1st |location=London}}</ref> Su successor, su fratre plus juvene [[Johannes, Rege de Anglaterra|Johannes]], perdeva multe de illos territorios, includente Normandia, post le disastrose [[Batalia de Bouvines]] in 1214,<ref>* {{cite book|last=France |first=John |chapter=The Battle of Bouvines 27 July 1214 |title=The Medieval Way of War: Studies in Medieval Military History in Honor of Bernard S. Bachrach |editor-first=Gregory I. |editor-last=Halfond|chapter-url=https://books.google.com/books?id=tTjWBgAAQBAJ&pg=PA251 |year=2015|pages=251–271 |location=Farnham, Surrey|publisher=Ashgate Publishing|isbn=978-1-4724-1958-3 }}</ref> malgrado haber facite le [[Regno de Anglaterra|Regno de Anglaterra]] un vassallo pagante tributo al [[Sancta Sede]] in 1212,<ref name="pope innocent iii na">{{cite encyclopedia|url=https://www.newadvent.org/cathen/08013a.htm|title=Pope Innocent III|encyclopedia=Catholic Encyclopedia|access-date=18 March 2024}}</ref> stato in le qual illo remaneva usque al 14e seculo quando le Regno rejectava le senioritate del Sancta Sede e restabiliva su soberanitate.<ref>{{cite web|url=https://medievalchurch.org.uk/pdf/e-books/patterson/church-of-england_patterson.pdf|title=A HISTORY OF THE CHURCH OF ENGLAND|author=Rev. M. W. Patterson|publisher=Longmans, Green and Co.|year=1929|access-date=18 March 2024}}</ref> Le prime pogromos anti-semitic occurreva in le vestigios del crusadas de Ricardo, in 1189–90, in York e altere locos. In York, 150 judeos moriva.{{sfn|Maier|2022}} Desde 1212, Johannes habeva un politica constante de mantener relationes proxime con le Papa, lo que explica parcialmente como ille persuadeva le Papa de rejectar le legitimitate del [[Magna Carta]].<ref>{{cite web|url=https://www.concordatwatch.eu/the-pope-cancels-the-magna-carta-1215--t41481|title=The Pope cancels the Magna Carta (1215)|publisher=Concordat Watch|access-date=18 March 2024}}</ref> ===Magna Carta=== {{AP|Magna Carta}} [[File:Magna Carta (British Library Cotton MS Augustus II.106).jpg|thumb|Un del solmente quatro [[copia exemplificate|copias exemplificate]] supervivente del texto de 1215, ''Cotton MS. Augustus II. 106'', proprietate del [[Bibliotheca Britannic|Bibliotheca Britannic]]]] [[File:Dover Castle from the north.jpg|thumb|[[Castello de Dover|Castello de Dover]], seculos 12–13]] Durante su regno, un combination de taxas plus alte, guerras infructuose e conflicto con le Papa rendeva Rege Johannes impopular inter su barones. In 1215, alcunos del plus importante barones se rebellava contra ille. Ille incontrava lor leaders, insimul con lor alliantios francese e scotese, a [[Runnymede|Runnymede]], proxime a Londres, le 15 junio 1215, pro sigillar le Grande Charte ([[Magna Carta]] in [[Latino]]), que imponeva limites legal super le poter personal del rege. Ma appena le hostilitates cessava, Johannes recipeva approbation del Papa pro rumper su parola, proque ille l’habeva date sub coercition. Isto provocava le [[Prime Guerra del Barones|Prime Guerra del Barones]] e un invasion francese per [[Ludovico VIII de Francia|Principe Ludovico de Francia]], invitate per un majoritate del barones anglese pro replaciar Johannes como rege in Londres in maio 1216. Johannes viagiava per le pais pro opponer se al fortias rebelle, dirigente, inter altere operationes, un assedio de duo menses del [[Castello de Rochester|Castello de Rochester]] detente per rebelles.<ref>{{cite web|url=https://www.britannica.com/topic/Magna-Carta|title=Magna Carta|author=Doris Mary Stenton|website=Encyclopedia Brittanica|access-date=8 November 2023}}</ref> ===Henrico III=== {{main|Henrico III de Anglaterra}} Le filio de Johannes, [[Henrico III de Anglaterra|Henrico III]], habeva solmente 9 annos quando ille deveniva rege (1216–1272). Ille passava multe de su regno luctante contra le barones super le Magna Carta<ref>{{cite web|title=Bibliotheca del Congresso: Magna Carta: Musa e Mentor|website=[[Bibliotheca del Congresso]] |date=6 November 2014 |url=[https://www.loc.gov/exhibits/magna-carta-muse-and-mentor/confirmation-by-kings-and-parliament.html|access-date=17](https://www.loc.gov/exhibits/magna-carta-muse-and-mentor/confirmation-by-kings-and-parliament.html|access-date=17) August 2021}}</ref> e super le derectos regial, e finalmente esseva obligate a convocar le prime "[[Parlamento de Anglaterra|parlamento]]" in 1264. Ille esseva etiam infructuose in le continente, ubi ille tentava restablir le controlo anglese super [[Normandia]], [[Contate de Anjou|Anjou]] e [[Aquitania]].<ref name="Carpenter 2004 310">{{Cite book |last=Carpenter |first=David A. |title=The Struggle for Mastery: The Penguin History of Britain 1066–1284 |url=https://archive.org/details/struggleformaste0000carp |date=2004 |publisher=Penguin |isbn=978-0-14-014824-4 |location=London |page=[https://archive.org/details/struggleformaste0000carp/page/310 310]}}</ref><ref>{{cite ODNB |url=[http://www.oxforddnb.com/view/printable/12950](http://www.oxforddnb.com/view/printable/12950) |title=Henrico III (1207–1272) |publication-date=September 2010 |year=2004 |last=Ridgeway |first=Huw W. |access-date=17 August 2013 |archive-url=[https://archive.today/20130818075022/http://www.oxforddnb.com/view/printable/12950](https://archive.today/20130818075022/http://www.oxforddnb.com/view/printable/12950) |archive-date=18 August 2013 |mode=cs2 |doi=10.1093/ref:odnb/12950 |url-status=dead }}</ref> Su regno esseva punctuate per multe rebellion e guerras civil, frequentemente provocate per incompetentia e mal administration in le governamento e per le perception que Henrico se basava troppo super cortesanos francese (e assi limitava le influentia del nobilitate anglese). Un de iste rebellion — guidate per un cortesano discontente, [[Simon de Montfort, 6te Conte de Leicester|Simon de Montfort]] — esseva notabile per su assemblage de un del plus antique precursores del [[Parlamento del Regno Unite|Parlamento]]. In addition al luctar in le [[Secunde Guerra del Barones]], Henrico III menava guerra contra Ludovico IX e esseva disfiate durante le [[Guerra de Saintonge]], ma Ludovico non profitava de su victoria, respectante le derectos de su adversario.<ref name="Carpenter 2004 310"/> Le politicas de Henrico III verso le Judéos comenciava con un relative tolerantia, ma deveniva gradualemente plus restrictive. In 1253 le [[Statuto del Judaismo]] reforciava le segregation physic e requireva le uso obligatori (antea solo theoretic) de insignias blanc e quadrate.<ref>{{Cite book |last1=Hillaby |first1=Joe |title=The Palgrave Dictionary of Medieval Anglo-Jewish History |last2=Hillaby |first2=Caroline |date=2013 |publisher=Palgrave Macmillan |isbn=978-0-23027-816-5 |location=Basingstoke |page=104}}</ref> Henrico III alsi supportava un accusation de infanticidio in Lincoln, ordinante que un Judéo Copin esseva executate e que 91 Judéos esseva arrestates pro processo; 18 esseva occidite. Fobias superstitiose popular esseva alimentate, e le hostilitate theologic catholic combinate con le abusos baronal del arrangiamentos de prestito, resultava in le facto que le supportatores de [[Simon de Montfort, 6te Conte de Leicester|Simon de Montfort]] attaccava communitates judee in lor [[Secunde Guerra del Barones|revolution]]. Iste hostilitate, violentia e controvertia formava le contro-fundamento al mesuras sempre plus oppressive que sequeva sub Eduardo I.<ref name="Hillaby 2013 104–107"/> ===Seculo 14=== {{main| Eduardo I de Anglaterra| Eduardo II de Anglaterra | Eduardo III de Anglaterra| Ricardo II de Anglaterra }} [[File:Mob Quad from Chapel Tower.jpg|thumb|Le [[Mob Quad]] de [[Merton College, Oxford|Merton College]], [[Universitate de Oxford]], 13te–14te seculo]] Le regno de [[Eduardo I de Anglaterra|Eduardo I]] (regnavit 1272–1307) esseva multo plus succedite. Eduardo promulgava numerose leis que fortificava le poter de su governamento, e ille convocava le prime [[Parlamentos de Anglaterra]] officialmente autorisate (como su [[Parlamento-Modelo]]).<ref>{{cite web|url=[https://www.parliament.uk/about/living-heritage/evolutionofparliament/originsofparliament/birthofparliament/overview/edward/#:~:text=Model%20Parliament&text=The%20next%20time%20the%20burgesses,(almost)%20all%20future%20Parliaments.|title=Cambios](https://www.parliament.uk/about/living-heritage/evolutionofparliament/originsofparliament/birthofparliament/overview/edward/#:~:text=Model%20Parliament&text=The%20next%20time%20the%20burgesses,%28almost%29%20all%20future%20Parliaments.|title=Cambios) sub Eduardo I |website=parliament.uk|access-date=27 March 2024}}</ref> Ille [[Conquesto de Galles per Eduardo I|conquireva Galles]]<ref>{{cite book |last=Morris |first=John E. |title= The Welsh Wars of Edward I. a Contribution to Mediaeval Military History, Based on Original Documents |url=https://archive.org/details/welshwarsofedwar00morr |publisher=Clarendon Press |location=Oxford, UK |year=1901 |oclc= 562375464 }}</ref> e tentava usar un disputa de succession pro obtener controlo del [[Regno de Scotia]], ben que isto deveniva un campania militar costose e prolongate. Eduardo I es etiam cognoscite pro su politicas de persecution initial del Judéos, specialmente le [[Statuto del Judaismo (1275)]]. Isto prohibiva le Judéos de lor rolo anterior in concessiones de prestitos, e exigeva que illes travaliava como mercantes, agriculturares, artigianos o soldados. Isto esseva irrealistic e falleva.<ref>{{Cite book |last=Huscroft |first=Richard |title=Expulsion: England's Jewish solution |url=https://archive.org/details/expulsionengland0000husc |date=2006 |publisher=Tempus |isbn=978-0-752-43729-3 |location=Stroud |pages=[https://archive.org/details/expulsionengland0000husc/page/112 112]–139}}</ref> Le solution de Eduardo esseva [[Historia del Judéos in Anglaterra (1066–1290)#Eduardo I e le Expulsion|expeller le Judéos de Anglaterra]].<ref name="Hillaby 2013 104–107">{{harvnb|Hillaby|Hillaby|2013|pp=104–107}}</ref><ref name="Jacobs 1903">{{cite Jewish Encyclopedia |title=Anglaterra |first=Joseph |last=Jacobs |url=[http://www.jewishencyclopedia.com/articles/5764-england](http://www.jewishencyclopedia.com/articles/5764-england) |volume=5 |page=161-174}}</ref><ref>{{harvnb|Huscroft|2006|pp=140–160}}</ref> Isto esseva le prime expulsion estatal e permanente in Europa.{{sfn|Roth|1964|p=90}}{{sfn|Richmond|1992|pp=44-45}}{{sfn|Skinner|2003|p=1}}{{sfn|Huscroft|2006|p=12}} Su filio, [[Eduardo II de Anglaterra|Eduardo II]], esseva considerate un disastro per altere nobles. Un homine que prefereva facer actividades como teger palia e excavar fossos<ref>{{cite book|title=Edward II: The Unconventional King|author=Kathryn Warner|date=19 February 2015|publisher=Amnberley Publishing|isbn=978-1-4456-4120-1}}</ref> e associar se con le classe inferior plus tosto que participar in activitates considerabile appropriate pro le classe superior, como justas, chassa o le usual divertimentos regial, ille passava le major parte de su regno tentando invano controlar le nobilitate, qui in retorno monstrava hostilitate constante verso ille. Interim, le conducator scotese [[Roberto le Bruce|Roberto Bruce]] comenciava recuperar tote le territorio conquistate per Eduardo I. In 1314, le exercito anglese esseva disastruosemente disfiate per le Scotes al [[Battaile de Bannockburn]]. Eduardo etiam honoreva con favor su companion [[Piers Gaveston, 1e Conte de Cornwall|Piers Gaveston]], un miles de humile nascentia. Ben que il ha longemente essite credite que Eduardo esseva homosexual a causa de su proximitate con Gaveston, il non ha prova concrete de isto. Le inimicos del rege, incluse su cosino [[Thomas de Lancaster]], capturava e assassinava Gaveston in 1312. Le [[Grande Fame de 1315–1317]] pote haber resultate in medio million de mortes in Anglaterra per fame e maladias, plus que 10 per cento del population.<ref name="famine">"''[[https://books.google.com/books?id=eGsCGAdH4YQC&pg=PA66](https://books.google.com/books?id=eGsCGAdH4YQC&pg=PA66) The savage wars of peace: England, Japan and the Malthusian trap]''". Alan Macfarlane (1997). p.66. {{ISBN|0-631-18117-2}}</ref> [[File:Ellesmere Chaucer, mssEL 26 C 9, folio 153v, warmer image.jpg|left|thumb|180x180px|[[Geoffrey Chaucer]], {{circa|1340s}}–1400, autor de [[Le Contos de Canterbury]]]] [[File:Canterbury Cathedral Nave 1, Kent, UK - Diliff.jpg|thumb|Nave del [[Cathedral de Canterbury]], 1377]] Le cadita de Eduardo veniva in 1326 quando su uxor, [[Isabella de Francia|Regina Isabella]], viagiava a su patria Francia e, con su amante [[Roger Mortimer, 1e Conte de Marcha|Roger Mortimer]], [[Eduardo II de Anglaterra#Invasion|invadeva Anglaterra]]. Malgrado lor parve forza, illes rapidemente reuniava supporto. Le rege fugiva London, e su companion post le morte de Gaveston, [[Hugh Despenser le juvene|Hugh Despenser le juvene]], esseva publicamente judicate e executate. Eduardo esseva capturate, accusate de violar su juramento de coronation, [[Eduardo II de Anglaterra#Abdication|deponite]] e incarcerate in Gloucestershire usque a que ille esseva assassinate in autumno 1327, probabilemente per agentes de Isabella e Mortimer. [[Eduardo III de Anglaterra|Eduardo III]], filio de Eduardo II, esseva coronate a etate de 14 annos post que su patre esseva [[deposition (politics)|deponite]] per su matre e [[Roger Mortimer, 1e Conte de Marcha|Roger Mortimer]]. A etate de 17 annos ille duceva un coup succedite contra Mortimer, le ''de facto'' governante del regno, e comenciava su regno personal. [[Eduardo III de Anglaterra|Eduardo III]] regnavit 1327–1377, restabliva le autoritate regial e transformava Anglaterra in le plus efficace potentia militar in Europa. Su regno videva importantes disveloppamentos legislative e governmental—specialmente in le evolution del parlamento anglese—assi como le devastation del [[Morte Nigre]]. Post disfacer (ma non subjugular) le [[Regno de Scotia]], ille declarava se hereditario legitime del throno francese in 1338, ma su pretendite esseva rejectate per via del [[Lege salic]]. Isto initiava lo que deveniva cognoscite como le [[Guerra de Cento Annos]].<ref>Eduardo se intitulava "Rege de Francia" in 1337, ben que ille non assumeva officialmente le titulo usque 1340; Prestwich (2005), pp. 307–8.</ref> Post qualque reversos initial, le guerra procedeva extraordinariamente ben pro Anglaterra; victorias a [[Battaile de Crécy|Crécy]] e [[Battaile de Poitiers (1356)|Poitiers]] conduceva al favorabile [[Tractato de Brétigny]]. Le annos posterior de Eduardo esseva marcate per fallimentos international e discordia domestic, principalmente a causa de su inactivity e mal stato de sanitate. Per multe annos, tensiones habeva fermentate con le [[Corona de Castilia|Castilia]]—un regno espaniol cuje marina atacava naves mercant anglese in le [[Canal Anglese|Canal]]. Eduardo ganava un [[Battaile de Winchelsea|major victoria naval]] contra un flotte castilian prope [[Winchelsea]] in 1350.<ref name="FletcherGenet2015">"...major victories such as Sluis (1340) and Winchelesea (1350)..." {{cite book|editor1=Christopher Fletcher|editor2=Jean-Philippe Genet|editor3=John Watts|title=Government and Political Life in England and France, c.1300–c.1500|author1=Steven Gunn|author2=Armand Jamme|chapter=Kings, Nobles and Military Networks|chapter-url=[https://books.google.com/books?id=jlm3BwAAQBAJ&pg=PA48|date=2015|publisher=Cambridge](https://books.google.com/books?id=jlm3BwAAQBAJ&pg=PA48|date=2015|publisher=Cambridge) University Press|isbn=978-1-107-08990-7|page=48}}</ref> Ben que le ballestieros castilian occideva multe del inimicos,<ref>{{cite book |last1=Grant |first1=R. G. |title=1001 Battles That Changed the Course of History |url=https://archive.org/details/1001battlesthatc0000rggr |date=2017 |page=[https://archive.org/details/1001battlesthatc0000rggr/page/195 195]}}</ref> le angleses ganiava gradualmente le melior parte del incontro. Nonobstante le successo de Eduardo, Winchelsea esseva solmente un episodio in un conflicto que durava inter angleses e hispanos per plus de 200 annos,<ref>{{cite book |last1=Lavery |first1=Brian |title=The Conquest of the Ocean |url=https://archive.org/details/conquestofocean0000bria |date=2013 |page=[https://archive.org/details/conquestofocean0000bria/page/61 61]}}</ref> e culminava con le derrotas del [[Armada Hispanico]] e le [[Armada Anglese]] in 1588 e 1589.<ref>{{Cite EB1911 |wstitle=English History |volume=9 |page=535 |first=Samuel Rawson |last=Gardiner |author-link=Samuel Rawson Gardiner}}</ref><ref>{{cite book |last1=Elliott |first1=J H |title=Europe Divided (1559–1598) |page=351 |date=1982 |publisher=Cornell University Press |isbn=978-84-8432-669-4}}</ref> In 1373, Anglaterra signava un [[Alliance Anglo-Portugalese|alliantia con le Regno de Portugal]], que es considerate le plus ancian alliantia ancora in vigor. Eduardo III moriva de un ictus le 21 junio 1377, e esseva succedite per su nepote de dece annos, [[Ricardo II de Anglaterra|Ricardo II]]. Ille se maritava con [[Anna de Bohemia]], filia de [[Carlo IV, Sacre Imperator Roman]] in 1382, e regnava usque a que ille esseva deposte per su primo cosino [[Henrico IV de Anglaterra|Henrico IV]] in 1399. In 1381, un [[Revolta del Paisanos]] guidate per [[Wat Tyler]] se diffundeva trans large partes de Anglaterra. Illo esseva supprimite per Ricardo II, con le morte de 1500 rebelles. ===Un tempore de turbamento=== {{AP|Morte Nigre in Anglaterra}} [[Le Morte Nigre]], un epidemia de [[peste bubonic]] que se disseminava trans tote Europa, arrivava in Anglaterra in 1348 e occideva usque un tertio a un medietate del population. Le conflictos militar durante iste periodo esseva generalmente con vicinos domestic como le Galleses, Irlandeses e Scotes, e includeva le [[Guerra de Cento Annos]] contra le Francese e lor alliate [[Populo scotese|scotese]]. Notabile victorias anglese in le Guerra de Cento Annos includeva [[Battaile de Crécy|Crécy]] e [[Battaile de Agincourt|Agincourt]]. Le ultime disfacta del insurrection guidate per le principe gallese [[Owain Glyndŵr]] in 1412 per le Principe Henrico (qui plus tarde deveniva [[Henrico V de Anglaterra|Henrico V]]) representa le ultime tentea armate major per le Galleses de repudiar le domination anglese. [[Eduardo III de Anglaterra|Eduardo III]] donava terras a potente familias nobile, includente multe personas de linea regial. Proque le terra esseva equivalente al poter, iste homines potente poteva tentar reclamar le corona. Quando Eduardo III moriva in 1377, ille esseva succedite per su nepote, [[Ricardo II de Anglaterra|Ricardo II]]. Le methodos autocratic e arrogante de Ricardo solmente alienava ancora plus le nobilitate, e su deposition forciate in 1399 per [[Henrico IV de Anglaterra|Henrico IV]] augmentava le turbamento. Henrico passava multo de su regno defendente se contra complottos, rebelliones e tentativas de assassination. Rebelliones continuava durante le prime dece annos del regno de Henrico, includente le revolta de [[Owain Glyndŵr]], qui se declarava [[Princep de Galles]] in 1400, e le rebellion de [[Henrico Percy, 1e Conte de Northumberland]]. Le successo del rege in supprimmer iste rebelliones esseva in parte debite al habilitate militar de su filio major, [[Henrico V de Anglaterra|Henrico de Monmouth]],<ref>{{Cite EB1911 |wstitle=English History |volume=9 |page=511 |first=Charles |last=Oman |author-link=Charles Oman}}</ref> qui plus tarde deveniva rege (ben que le filio succedeva obtener multe poter effective de su patre in 1410). {{Referentias}} {{Traduction|en|History_of_England|1318386376}} [[Categoria:Historia de Anglaterra]] 2tsxx0hbg9w7msrzfvu7t6e0y5dkbis 0 60299 699247 698249 2026-08-27T18:44:28Z InternetArchiveBot 40773 Add 2 books for [[Wikipedia:Verificabilitate]] (20260827)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 699247 wikitext text/x-wiki {{infobox/articulo}} Le '''architectura grec antique''' proveniva del [[grecos]], cuje [[Grecia Antique|cultura]] floreva sur le continente grec, le [[Peloponneso]], le [[Insulas Egee]], e in colonias in [[Anatolia]] e in Italia durante un periodo ab circa 900 a.C. usque al prime seculo d.C., con le plus ancian obras architectural restante datante de circa 600 a.C. Le architectura grec antique es le melio cognoscite pro su [[Templos del Grecia antique|templos]], multe del quales se trova in tote le region, con le [[Parthenon]] considerate, tanto nunc como in le tempore antique, como le exemplo principal.<ref>{{harvnb|Lawrence|1957|pp=83–84}}.</ref> Le major parte del restos es ruinas multo incomplete, ma un numero considerabile de edificios supervive in grande parte intacte, principalmente foras del Grecia moderne. Le secunde typo importante de edificio que supervive in tote le mundo hellenic es le [[Theatro del Grecia antique#Characteristicas del edificios|theatro a celo aperte]], con le plus ancian exemplos datante de circa 525–480 a.C. Altere [[formas architectural]] que es ancora evidente include le porta processional (le ''[[propylon]]''), le placia public (le ''[[agora]]'') circumdate per colonnadas con plure nivellos (le ''[[stoa]]''), le edificio del consilio civic (le ''[[bouleuterion]]''), le monumento public, le tumba monumental (le ''[[mausoleum]]'') e le ''[[stadium]]''. Le architectura grec antique se distingue per su characteristicas altemente formalisate, tanto in structura como in decoration. Isto es particularmente ver in le caso del templos, ubi cata edificio pare haber essite concipite como un entitate sculptural in le paisage, multo sovente elevate sur terreno alte, de sorta que le elegantia de su proportiones e le effectos del lumine sur su superficies pote esser observate ab tote le angulos.<ref name=HG2>{{harvnb|Gardner|Kleiner|Mamiya|2004|pp=126–132}}.</ref> [[Nikolaus Pevsner]] refere al “le forma plastic del templo [grec] […] presentate a nos con un presentia physic plus intense, plus vivente que illo de qualcunque edificio posterior”.<ref>{{harvnb|Pevsner|1943|p=19}}.</ref> Le vocabulario formal del architectura grec antique, in particular le division del stilo architectural in tres ordines definite — le [[Ordine doric]], le [[Ordine ionic]] e le [[Ordine corinthie]] — habeva un effecto profunde sur le [[Historia del architectura|architectura occidental]] de periodos posterior. Le [[Architectura roman antique]] nasceva de illo de Grecia e manteneva su influentia in Italia sin interruption usque al tempore presente. A partir del [[Renascentia]], le revival del [[Classicismo]] ha mantenite vive non solmente le formas precise e le detalios ordinate del architectura grec, ma etiam su conception del belleza architectural basate sur equilibrio e proportion. Le stilos successive del [[Architectura neoclassic]] e del [[Revival grec]] sequeva e adaptava de maniera proxime le stilos del Grecia antique. {{Referentias}} == Bibliographia == * {{cite book|last1=Boardman|first1=John|authorlink1=John Boardman (art historian)|last2=Dorig|first2=Jose|last3=Fuchs|first3=Werner|last4=Hirmer|first4=Max|year=1967|title=The Art and Architecture of Ancient Greece|location=London|publisher=Thames and Hudson}} * {{cite book|last=Fletcher|first=Banister|editor-last=Cruickshank|editor-first=Dan|year=1996|orig-date=1896|title=Sir Banister's A History of Architecture|edition=20th|location=Oxford|publisher=Architectural Press|isbn=0-7506-2267-9|url=https://books.google.com/books?id=Gt1jTpXAThwC}} * {{cite book |last=Doxiadis |first=Constantinos A. |authorlink=Constantinos Apostolou Doxiadis |title=Architectural Space in Ancient Greece |location=Cambridge |publisher=[[MIT Press]] |year=1972 |url=https://direct.mit.edu/books/oa-monograph/5057/Architectural-Space-in-Ancient-Greece |isbn=9780262368087}} * {{cite book |last1=Gardner |first1=Helen |last2=Kleiner |first2=Fred S. |last3=Mamiya |first3=Christin J. |year=2004 |title=Gardner's Art through the Ages |edition=12th |location=Belmont, California |language=en-us |publisher=Thomson Wadsworth |isbn=0-15-505090-7}} * {{cite journal|last=Goldberg|first=Marilyn Y.|title=Greek Temples and Chinese Roofs|url=https://archive.org/details/sim_american-journal-of-archaeology_1983-07_87_3/page/305|journal=American Journal of Archaeology|volume=87|number=3|date=July 1983|pages=305–310|doi=10.2307/504798|jstor=504798|s2cid=191380231 }} * {{cite book|last1=Higgins|first1=Michael Denis|last2=Higgins|first2=Reynold|year=1996|title=A Geological Companion to Greece and the Aegean|location=Ithaca, NY|publisher=Cornell University Press|isbn=0-8014-3337-1|url=http://uqac.ca/mhiggins/gcga/Geological%20companion%20to%20Greece%20-%20Higgins%20compressed.pdf}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240627111920/https://uqac.ca/mhiggins/gcga/Geological%20companion%20to%20Greece%20-%20Higgins%20compressed.pdf |date=2024-06-27 }} * {{cite book|last=Lawrence|first=Arnold Walter|author-link=A. W. Lawrence|year=1957|title=Greek Architecture (Penguin History of Art)|location=Harmondsworth|publisher=Penguin Books}} * {{cite book|last1=Moffett|first1=Marian|last2=Fazio|first2=Michael W.|last3=Wodehouse|first3=Laurence|year=2003|title=A World History of Architecture|url=https://archive.org/details/worldhistoryofar0000moff|location=London|publisher=Laurence King Publishing|isbn=1-85669-353-8}} * {{cite book |last=Neer |first=Richard T. |year=2012 |title=Greek Art and Archaeology: A New History, c. 2500–c. 150 BCE |location=New York, New York |language=en-us |publisher=Thames & Hudson |isbn=978-0-500-28877-1 |oclc=745332893 |url=https://books.google.com/books?id=LX6TZwEACAAJ}} * {{cite book |last1=Nevett |first1=Lisa C. |title=Ancient Greek Housing |date=2023 |publisher=Cambridge University Press |location=Cambridge |isbn=9780521198721}} * {{cite book|last=Sideris|first=Athanasios|year=2008|chapter=Re-contextualized Antiquity: Interpretative VR Visualisation of Ancient Art and Architecture|editor1-last=Mikropoulos|editor1-first=T. A.|editor2-last=Papachristos|editor2-first=N. M.|title=Proceedings: International Symposium on "Information and Communication Technologies in Cultural Heritage" October 16–18, 2008|location=Ioannina|publisher=The University of Ioannina|isbn=9789609869102|pages=159–176|url=https://www.academia.edu/481085}} * {{cite book|last=Stierlin|first=Henri|year=2004|title=Greece: From Mycenae to the Parthenon|location=Köln|publisher=Taschen}} * {{cite book|last=Strong|first=Donald E.|author-link=Donald E. Strong|year=1965|title=The Classical World|url=https://archive.org/details/landmarksofworld0000unse_k0g1|location=London|publisher=Paul Hamlyn}} * {{cite journal|last=Penrose|first=Francis|title=The Orientation of Geek Temples|journal=Nature|volume=48|number=1228|date=11 May 1893|pages=42–43|url=https://books.google.com/books?id=EpkZtUGY5y8C&pg=PA42}} * {{cite book|last=Pevsner|first=Nikolaus|year=1943|title=An Outline of European Architecture|location=London|publisher=John Murray}} * {{cite journal|last1=Rostoker|first1=William|last2=Gebhard|first2=Elizabeth|title=The Reproduction of Rooftiles for the Archaic Temple of Poseidon at Isthmia, Greece|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-field-archaeology_summer-1981_8_2/page/211|journal=Journal of Field Archaeology|volume=8|number=2|date=Summer 1981|pages=211–212}} * {{cite journal|last=Wikander|first=Örjan|author-link=Örjan Wikander|title=Archaic Roof Tiles the First Generations|journal=Hesperia|volume=59|issue=1|pages=285–290|date=January–March 1990|jstor=148143}} {{Grecia antique}} [[Categoria:Architectura del Grecia Antique]] k0e48ndrjyrtf0gpomcdtzd2nle6m3o 0 60316 699135 696140 2026-08-27T16:42:19Z InternetArchiveBot 40773 Add 2 books for [[Wikipedia:Verificabilitate]] (20260827)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 699135 wikitext text/x-wiki Le termino '''vita simple''' se refere a practicas que promove le [[simplicitate]] in le stilo de vita de un persona. Practicas commun del vita simple include reducer le numero de possessiones que un persona possede, depender minus de technologia e servicios, e gastar minus moneta.<ref>{{cite book|url=https://archive.org/details/choosingsimplici0000pier |url-access=registration |page=[https://archive.org/details/choosingsimplici0000pier/page/304 304] |title=Choosing Simplicity|publisher=Gallagher Press |author=Linda Breen Pierce|year=2000|quote=Rather than being consumed by materialism, we choose to surround ourselves with only those material possessions we truly need or genuinely cherish|isbn=978-0967206714}}</ref><ref name=Howard>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=AKHxP8xncfcC&pg=PT24 |title=Quotes about Happiness|author=Vernon Howard|quote=You have succeeded in life when all you really want is only what you really need|author-link=Vernon Howard}}</ref> In addition a tal cambios externe, le vita simple reflecte etiam le mentalitate e le valores de un persona.<ref>{{cite web | url=https://www.becomingminimalist.com/encouragement-for-your-first-step-towards-living-with-less/comment-page-1/ | title=Minimalism: 7 Reasons that Keep People from Getting Started | date=29 June 2011 }}</ref> Practicas del vita simple pote esser vidite in le historia, le religione, le arte e le economia. Le adherentes pote eliger le vita simple pro un varietate de rationes personal, como [[spiritualitate]], [[sanitate]], un augmento de [[tempore de qualitate]] pro le familia e le amicos, [[equilibrio inter labor e vita]], gusto personal, sustenibilitate financial, un augmento de [[philanthropia]], [[frugalitate]], [[environmentalismo|sustenibilitate ambiental]],<ref name=":0">{{Cite news |last=Taylor|first=Matthew|date=2019-05-22|title=Much shorter working weeks needed to tackle climate crisis – study|url=https://www.theguardian.com/environment/2019/may/22/working-fewer-hours-could-help-tackle-climate-crisis-study |access-date=2021-11-02|newspaper=The Guardian|language=en}}</ref> o reducer le [[stress]]. Le vita simple pote etiam esser un reaction a [[materialismo economic]] e a le [[cultura del consumator]]. Alcunes cita objectivos [[sociopolitic]] alignate con movimientos ambientalista, [[anti-consumerismo|anti-consumerista]] o del [[movimento contra le guerra]], includente le [[conservation (ethica)|conservation]], le [[degrowth|decrescentia]], le [[ecologia profunde]] e le [[resistentia al taxas]].<ref name="NWTRCC">{{cite web|url=https://nwtrcc.org/war-tax-resistance-resources/pamphlets/practical-war-tax-resistance-5/|title=Low Income/Simple Living as War Tax Resistance|date=January 2020 |publisher=NWTRCC}}</ref> ==Historia== ===Religiose e spiritual=== Un numero de traditiones religiose e spiritual incoragia le vita simple.<ref>{{multiref2 |1={{cite journal|first=Helena|last=Echlin|date=December 2006|url=https://books.google.com/books?id=vekDAAAAMBAJ&pg=PA92|title=Be Happier With Less|journal=Yoga Journal|page=92}} |2={{cite journal|first=W. Bradford|last=Swift|date=July–August 1996|url=https://books.google.com/books?id=fekDAAAAMBAJ&pg=PA81|journal=Yoga Journal|title=Living Simply in a Complex World|page=81}} }}</ref> Exemplos antique include le traditiones [[Śramaṇa]] del [[Etate de Ferro in India|Etate de Ferro in India]] e le [[Nazirite]]s biblic. Iste traditiones esseva multo influentiate per e le culturas national e le ethica religiose.<ref name="shi">{{cite book|last=Shi|first=David|title=The Simple Life|url=https://archive.org/details/simplelifeplainl0000shid_z9j4|publisher=University of Georgia Press|year=2001}}</ref>{{page needed|date=September 2023}} Le simplicitate esseva un del conceptos primari preconisate per Lao Tzu, le fundador del [[Taoismo]]. Isto es le plus incarnate in le principios de [[Pu (Taoismo)|Pu]] e [[Ziran]].<ref>{{cite wikisource |title=Tao Te Ching |last= |first=}}</ref>{{full citation needed|date=September 2023}} Confucio ha essite citate numerose vices como promovente le vita simple.<ref>{{cite web |title=Gain Insight and Awareness With These 47 Confucius Quotes |url=https://www.thoughtco.com/best-confucius-quotes-2833291 |website=ThoughtCo |access-date=7 November 2023 |language=en}}</ref><ref>{{cite wikisource |title=Analects |last= |first=}}</ref>{{full citation needed|date=September 2023}} Gautama Buddha advocava le vita simple como un virtute central del [[Buddhismo]]. Le [[Quatro Nobile Veritates]] advoca le detachmento del desiderio como le sentiero pro poner fin al suffrentia e attinger le [[Nirvana (Buddhismo)|Nirvana]].<ref>{{cite wikisource |title=Dhammapada |last= |first=}}</ref>{{full citation needed|date=September 2023}}<ref>{{cite web |last1=Mark |first1=Joshua J. |title=Four Noble Truths |url=https://www.worldhistory.org/Four_Noble_Truths/ |website=World History Encyclopedia |date=22 July 2021 |access-date=7 November 2023 |language=en}}</ref> Se dice que [[Jesus]] viveva un vita simple. Se dice que ille incoragiava su [[Discipulo (Christianismo)|discipulos]] "a prender nihil pro lor viage excepte un baston—nulle pan, nulle sacco, nulle moneta in lor cinturas—sed a portar sandalias e non poner duo tunicas".<ref>{{bibleverse|Mark|6:8–9|ESV}}: [[English Standard Version]]</ref> Ille etiam diceva a su discipulos que illes non pote servir a Deo e al moneta al mesme tempore, e explicava que Deo es capace de provider les le cosas essential pro le vita (alimento e vestimento), dummodo illes "busca prime su regno".<ref>{{bibleverse|Matthew|6:24–33|ESV}}</ref> [[Le Apostolo Paulo]] inseniava que le gente deberea esser contente con alimento e vestimento, e que le desiderio de esser ric es le causa de multe typos de males.<ref>{{bibleverse|1 Timothy|6:6–10|ESV}}</ref> Multe altere individuos religiose notabile, tal como [[Benedicto de Nursia]], [[Francisco de Assisi]],<ref>{{cite web|last=Slocock|first=N.|date=May 2004|url=http://www.tssf.org.uk/attachments/article/219/Living_a_Life_of_Simplicity.pdf|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110727121313/http://www.tssf.org.uk/attachments/article/219/Living_a_Life_of_Simplicity.pdf|archive-date=2011-07-27|title='Living a Life of Simplicity?' A Response to Francis of Assisi by Adrian House|accessdate=2026-03-09|archivedate=2011-07-27|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110727121313/http://www.tssf.org.uk/attachments/article/219/Living_a_Life_of_Simplicity.pdf}}</ref> [[Leo Tolstoy]], [[Rabindranath Tagore]], [[Albert Schweitzer]], e [[Mahatma Gandhi]], ha affirmate que le inspiration spiritual los duceve a un modo de vita simple.<ref name="shi"/>{{page needed|date=September 2023}} [[File:Preziosi - Derviş cerşetor.jpg|thumb|upright|[[Turcos ottoman|Dervish ottoman]] portrayate per [[Amedeo Preziosi]], circa le annos 1860, [[Muzeul Naţional de Artă al României]]]] Le [[sufismo]] in le [[mundo musulman]] emergeva e cresceva como un tradition mystic, aliquanto celate, in le [[denominationes islamic]] majoritari del [[islam sunnita]] e [[islam shiita]].<ref name="Cook 2015">{{cite encyclopedia |author-last=Cook |author-first=David |author-link=David Cook (historian) |date=maio 2015 |title=Mysticismo in le islam sufi |url=https://oxfordre.com/view/10.1093/acrefore/9780199340378.001.0001/acrefore-9780199340378-e-51 |encyclopedia=Oxford Research Encyclopedia of Religion |location=[[Oxford]] |publisher=[[Oxford University Press]] |doi=10.1093/acrefore/9780199340378.013.51 |isbn=9780199340378 |doi-access= |archive-url=https://web.archive.org/web/20181128012740/http://oxfordre.com/religion/view/10.1093/acrefore/9780199340378.001.0001/acrefore-9780199340378-e-51 |archive-date=28 de novembre 2018 |url-status=live |access-date=4 de januario 2022|url-access=subscription }}</ref> Le sufismo cresceva particularmente in le areas de frontiera del [[mundo musulman|statos islamic]],<ref name="Cook 2015"/><ref name="Findley 2005">{{cite book |last=Findley |first=Carter Vaughn |author-link=Carter V. Findley |year=2005 |chapter=Islam e imperio del seljucides usque al mongoles |chapter-url=https://books.google.com/books?id=ToAjDgAAQBAJ&pg=PA56|chapter-url-access=subscription |title=Le turcos in le historia mundial |location=[[Oxford]] e [[Citate de New York|New York]] |publisher=[[Oxford University Press]] |pages=56–66 |isbn=9780195177268 |oclc=54529318}}</ref> ubi le ascetismo de su [[fakir]]es e [[dervish]]es attraheva populationes ja habituate al traditiones monastic del [[hinduismo]], [[buddhismo]], e [[christianismo]].<ref name=hanson104>{{cite book |last=Hanson |first=Eric O. |title=Religion e politica in le systema international hodie |url=https://books.google.com/books?id=Wz4nCOMd8ucC&pg=PA102 |year=2006 |publisher=[[Cambridge University Press]] |location=[[Citate de New York|New York]] |pages=102–104 |doi=10.1017/CBO9780511616457 |isbn=978-0-521-85245-6}}</ref><ref>{{multiref2 |1={{cite book|author=Shahzad Bashir|title=Corpores sufi: Religion e societate in le islam medieval|url=https://books.google.com/books?id=ArurAgAAQBAJ|url-access=subscription |year=2013|publisher=Columbia University Press|isbn=978-0-231-14491-9 |pages=9–11, 58–67 }} |2={{cite book|author=Antony Black|title=Le historia del pensamento politic islamic: Del Propheta usque al presente|url=https://books.google.com/books?id=Hd1vAAAAQBAJ |url-access=subscription|year=2011|publisher=Edinburgh University Press|isbn=978-0-7486-8878-4 |pages=241–242}} }}</ref> Le sufis esseva influente e succedite in le [[expansion del islam]] inter le seculos 10 e 19.<ref name="Cook 2015"/> Alicun eruditos ha arguite que le ascetas e mysticos musulman sufi jocava un rolo decisive in le conversion del [[populos turcic]] al islam, principalmente a causa del similitudes inter le sufis extreme e ascetic ([[fakir]]es e [[dervish]]es) e le [[shamanes]] del [[religion traditional turco-mongol]].<ref name="Findley 2005"/><ref>{{cite journal |last=Amitai-Preiss |first=Reuven |date=januario 1999 |title=Sufis e shamanes: Alicun observationes super le islamisation del mongoles in le Ilkhanato |journal=Journal of the Economic and Social History of the Orient |location=[[Leiden]] |publisher=[[Brill Publishers]] |volume=42 |issue=1 |pages=27–46 |doi=10.1163/1568520991445605 |issn=1568-5209 |jstor=3632297}}</ref> [[Gente simple]] typicamente pertineva a gruppos christian que practicava modos de vita que excludeva formas de [[ricchessa]] o [[technologia]] pro rationes religiose o philosophic. Tal gruppos christian include le [[Shakers]], [[Mennonitas del Vetule Ordine|Mennonitas]], [[Amish]], [[Hutteritas]], [[Colonias de Amana]], [[Communitates de Bruderhof|Bruderhof]],<ref>{{multiref2 |1={{Cite news|first=Pete|last=Ascosi|date=2016-08-25|url=https://christlife.org/blog/learning-from-the-bruderhof-an-intentional-christian-community|title=Learning from the Bruderhof: An Intentional Christian Community|work=ChristLife|access-date=2017-05-23|language=en|accessdate=2026-03-09|archivedate=2022-04-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220407004601/https://christlife.org/blog/learning-from-the-bruderhof-an-intentional-christian-community}} |2={{Cite web|url=https://www.bbc.co.uk/mediacentre/mediapacks/inside-the-bruderhof|title=Inside The Bruderhofe|website=BBC Media Centre|date=2019-07-09|access-date=2019-07-19}} }}</ref> [[Fratres Baptista German del Vetule Ordine]], [[Societate de Harmonia]], e alcun [[Quakeres]]. Un credentia quaker appellate ''[[Testimonio de simplicitate]]'' declara que un persona debe viver su vita simplemente. Tamen, alcun tropos super le exclusion complete de technologia in iste gruppos pote non esser accurate. Le Amish e altere gruppos usa de facto alcun technologia moderne, post evalutar su impacto sur le communitate.<ref>{{multiref2 |1={{Cite web|url=https://medium.com/@dallincrump/what-the-amish-are-teaching-me-about-how-to-use-technology-aa8bd1816260|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20190801091934/https://medium.com/@dallincrump/what-the-amish-are-teaching-me-about-how-to-use-technology-aa8bd1816260|archive-date=2019-08-01|title=What the Amish are Teaching Me about How to Use Technology|last=Crump|first=Dallin|date=2018-08-22|website=Medium|language=en|access-date=2019-08-01|accessdate=2026-03-09|archivedate=2019-08-01|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190801091934/https://medium.com/@dallincrump/what-the-amish-are-teaching-me-about-how-to-use-technology-aa8bd1816260}} |2={{Cite web|last=Novak|first=Kim|url=https://metro.co.uk/2019/07/20/unknown-christian-community-in-sussex-lives-without-electricity-possessions-or-debt-10431308/|title=Unknown Christian community in Sussex lives without electricity or possessions|date=2019-07-20|website=Metro|language=en-US|access-date=2019-08-01}} }}</ref> Le philosopho del [[Illumination francese]] del seculo 18 [[Jean-Jacques Rousseau]] laudava fortemente le modo de vita simple in multe de su scriptos, specialmente in duo libros: ''Discurso sur le Artes e le Scientias'' (1750) e ''Discurso sur le Inequalitate'' (1754).<ref>{{cite book|author-link=Peter Marshall (author, born 1946)|last=Marshall|first=Peter|title=[[Nature's Web: Rethinking Our Place on Earth]]|publisher=M.E. Sharpe|year=1996|pages=[https://archive.org/details/natureswebrethin0000mars/page/235 235], 239–244}}</ref> {{Referentias}} {{Vita simplice}} [[Categoria:Vita simplice]] 8n5nq82ono2x2ooeeiahor6y44kbbnu 0 60353 699176 698912 2026-08-27T17:14:30Z InternetArchiveBot 40773 Add 4 books for [[Wikipedia:Verificabilitate]] (20260827)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 699176 wikitext text/x-wiki '''[[Philosophia occidental]]''' se refere al pensamiento, traditiones e obras [[Philosophia|philosophic]] del [[Occidente|mundo occidental]]. Historicamente, le termino se refere al pensamento philosophic del [[cultura occidental]], comenciante con le [[Philosophia grec|philosophia grec antique]] del [[Philosophia presocratic|pre-socraticos]]. Le parola ''philosophia'' mesme ha su origine in [[greco antique]] φιλοσοφία (''philosophía''), litteralmente, “le amor del sapientia”, ab φιλεῖν (''phileîn''), “amar”, e σοφία (''[[Sophia (sapientia)|sophía]]''), “sapientia”. Le philosophia occidental se trova in contrasto con altere traditiones cultural e regional, como le [[philosophia oriental]]. == Historia == {{AP|Historia del philosophia}} === Antiquitate === {{AP|Philosophia grec antique}} Le ambito del philosophia occidental antique includeva le problemas del philosophia como illos es comprendite hodie; sed illo includeva tamben multe altere disciplinas, como le [[mathematica pur]] e le [[scientia natural|scientias natural]] como le [[physica]], le [[astronomia]] e le [[biologia]] ([[Aristoteles]], per exemplo, scribeva super tote iste topicos). ==== Presocraticos ==== {{AP|Philosophia presocratic}} Le philosophos presocratic esseva interessate in le [[cosmologia]] (le natura e origine del universo), dum rejectante fabulas sin argumentos in favor de theorias argumentate, i.e. le dogma cedeva le loco al ration.{{Sfn|Grayling|2019|p=11}}<ref>Karasmanis, V. (2000). On the first Greek mathematical proof. Hermathena, 169, 7. http://www.jstor.org/stable/23041319</ref> Illes esseva specificamente interessate in le {{Transliteration|grc|[[arche]]}} (le causa o prime principio) del mundo. Le prime philosopho recognoscite, [[Thales de Mileto]] (nascite {{circa|625 a.Chr.}} in [[Ionia]]) identificava le aqua como le {{Transliteration|grc|arche}} (affirmante que "tote es aqua"). Su uso de observation e ration pro deducer iste conclusion es le ration pro distinguer le como le prime philosopho.{{Sfn|Grayling|2019|p=12}} Le discipulo de Thales, [[Anaximandro]], affirmava que le ''arche'' esseva le ''[[apeiron]]'', le [[Infinito|infinito]]. Sequente ambe Thales e Anaximandro, [[Anaximenes de Mileto]] affirmava que le [[Aere (elemento classic)|aere]] esseva le candidato le plus appropriate. [[File:Turkey_ancient_region_map_ionia.JPG|right|thumb|[[Ionia]], fonte del prime philosophia grec, in [[Asia Minor]] occidental]] [[Pythagoras]] (nascite {{circa|570 a.C.}}), del insula de [[Samos]] al largo del costa de Ionia, plus tarde viveva in [[Crotone|Croton]] in Italia meridional ([[Magne Grecia]]). Le [[Pythagoreanismo|pythagoricos]] sustene que "toto es numero", dante explicationes ''formal'' in contrasto con le explicationes ''material'' anterior del ionios. Le discoperta de [[Interval (musica)|intervallos]] consonante in musica per le gruppo permitteva stabilir le concepto de ''harmonia'' in philosophia, lo que suggereva que oppositos poteva insimul dar origine a nove cosas.{{Sfn|Grayling|2019|p=23}} Illes etiam credeva in [[metempsychosis]], le transmigration de animas, o [[reincarnation]]. [[Parmenides]] argumentava que, a differentia del altere philosophos qui credeva que le {{Transliteration|grc|arche}} se transformava in multiple cosas, le mundo debe esser singular, immutabile e eternal, dum que tote lo que suggereva le contrario esseva un illusion.{{Sfn|Grayling|2019|p=32}} [[Zeno de Elea|Zeno de Elea]] formulava su [[Paradocas de Zeno|famose paradoxes]] pro appoiar le opiniones de Parmenides super le illusion de pluralitate e de cambio (in terminos de movimento), demonstrante que illos esseva impossibile.{{Sfn|Grayling|2019|p=36–37}} Un explication alternative esseva presentate per [[Heraclito]], qui affirmava que [[Panta rhei (doctrina)|toto esseva in fluxo constante]], famosemente signalante que on non poteva entrar in le mesme fluvio duo vices.{{Sfn|Grayling|2019|p=28}} [[Empedocles|Empedocles]] pote haber essite un associato tanto de Parmenides como del pythagoricos. Ille affirmava que le {{Transliteration|grc|arche}} esseva de facto composite de multiple fontes, dante origine al modello del quatro [[elementos classic]]. Super istos, a lor torno, ageva le fortias de Amor e Discordia, creante le mixturas de elementos que forma le mundo. Un altere vision del {{Transliteration|grc|arche}} subponite al action de un fortia externe esseva presentate per su contemporaneo plus vetule [[Anaxagoras]], qui affirmava que le ''[[nous]],'' le [[mind|mente]], esseva responsabile de illo.{{Sfn|Grayling|2019|p=43–45}} [[Leucippo]] e [[Democrito]] proposava le [[atomismo]] como un explication pro le natura fundamental del universo. [[Jonathan Barnes]] appellava le atomismo "le culmination del prime pensamento greco".{{Sfn|Grayling|2019|p=50}} In plus de iste philosophos, le [[Sophist]]as comprendeva inseniantes de rhetorica qui inseniava a studentes a debater super qualcunque latere de un question. Ben que como gruppo illes non habeva opiniones specific, in general illes promoveva le [[subjectivismo]] e le [[relativismo]]. [[Protagoras]], un del plus influential philosophos sophista, affirmava que «le homine es le mesura de tote le cosas», suggerente que il non ha veritate objective.{{Sfn|Grayling|2019|p=53}} Isto esseva etiam applicate a questiones de ethica, con [[Prodicus]] argumentante que le leges non poteva esser prendite seriemente proque illos cambiava constantemente, dum [[Antiphon (orator)|Antiphon]] affirmava que le moralitate conventional debeva solmente esser sequite quando on es in societate.{{Sfn|Grayling|2019|p=57}} ==== Periodo classic ==== [[File:Socrates Pio-Clementino Inv314.jpg|thumb|left|upright|Busto de Socrates, copia roman secundo un original grec del seculo IV a.C.]] Le periodo classic del philosophia grec antique se centra in [[Socrates]] e le duo generationes de studentes qui sequeva. Socrates experientiava un evento que transformava su vita quando su amico, [[Chaerephon]], visitava le [[Oraculo de Delphi]], ubi le [[Pythia]] le diceva que [[List of oracular statements from Delphi#440 BC|nemo in Athenas esseva plus sapiente que Socrates]]. Al saper isto, Socrates subsequentemente passava un grande parte de su vita interrogante quicunque in Athenas voleva dialogar con ille, pro investigar le affirmation del Pythia.<ref>West, Thomas G., and Platon. ''Plato's Apology of Socrates: an interpretation, with a new translation''. Ithaca, NY: Cornell University Press, 1979.</ref> Socrates disveloppava un approcha critic, nunc appellate le [[methodo socratic]], pro examinar le opiniones del gente. Ille se concentrava sur questiones del vita human: [[eudaimonia]], [[justitia]], [[bellessa]], [[veritate]] e [[virtute]]. Ben que Socrates ipse nihil scribeva, duo de su discipulos, [[Platon]] e [[Xenophon]], scribeva sur alcunes de su conversationes, ben que Platon etiam utilisava [[Socratic problem|Socrates como un personage fictive]] in alcunes de su dialogos. Iste [[dialogos socratic]] monstra le methodo socratic applicate pro examinar problemas philosophic. Le interrogationes de Socrates le ganiava inimicos qui finalmente le accusava de impietate e de corrumper le juventute. Pro isto, ille esseva judicate per le democratia athenian, declarate culpabile e condemnate al morte. Ben que su amicos offereva adjutar le a escapar del prison, Socrates optava pro remaner in Athenas e restar fidel a su principios. Su execution consisteva in biber le veneno [[Conium maculatum|cicuta]]. Ille moriva in 399 a.C. Post le morte de Socrates, Platon fundava le [[Academia Platonic]] e le [[Platonismo|philosophia platonic]]. Como Socrates habeva facite, Platon identificava le [[virtute]] con le [[cognoscentia]]. Isto le duceva a questiones de [[epistemologia]] super lo que es le cognoscentia e como illo es acquirite.<ref name=":3">{{Harvnb|Grayling|2019|p=68}} Platon credeva que le sensos es illusori e non poteva esser digne de fide,{{Harvnb|Grayling|2019|p=68}} illustrante iste puncto con le [[allegoria del caverna]]. Ille pensava que le cognoscentia debeva provenir de objectos eterne, immutabile e perfecte, lo que duceva a su [[theoria del formas]].{{Harvnb|Grayling|2019|p=68}} [[Alfred North Whitehead]] affirmava que "Le philosophia es notas al pede de pagina a Platon".</ref><ref>{{Cite journal|last=Evangeliou|first=Christos C.|date=2001|title=European Philosophy: Simply a Series of Footnotes to Plato?|url=https://www.jstor.org/stable/41166929|journal=Mediterranean Studies|volume=10|pages=167–180|jstor=41166929|issn=1074-164X|access-date=2020-10-13|archive-date=2020-10-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20201013170014/https://www.jstor.org/stable/41166929|url-status=live}}</ref> Socrates habeva plure altere discipulos qui etiam fundava scholas de philosophia. Duo de istes esseva de breve duration: le [[schola eretrian]], fundate per [[Phedon de Elis]], e le [[schola megarian]], fundate per [[Euclide de Megara]]. Altere duo esseva de longe duration: le [[Cynicismo (philosophia)|cynicismo]], fundate per [[Antisthenes]], e le [[Cyrenaicismo]], fundate per [[Aristippo]]. Le cynicos considerava que le scopo del vita esseva viver in virtute, in accordo con le natura, rejectente tote le desiderios conventional de ricchezza, poter e fama, e ducente un vita simple, libere de tote possessiones. Le cyrenaicos promoveva un philosophia quasi opposite a illo del cynicos, sustenente le [[hedonismo]], affirmante que le placer esseva le ben supreme, specialmente le gratificationes immediate; e que le personas poteva solmente cognoscer lor proprie experientias, ultra lo qual le veritate esseva incognoscibile. [[File:Aristotle-Raphael.JPG|thumb|upright|[[Aristoteles]] in ''[[Le Schola de Athenas]]'', per [[Raphael]]]] Le ultime schola de philosophia a esser establite durante le periodo classic esseva le [[Schola peripatetic]], fundate per le discipulo de Platon, [[Aristoteles]]. Aristoteles scribeva extensemente super topicos de interesse philosophic, includente physica, biologia, zoologia, metaphysica, esthetica, poesia, theatro, musica, rhetorica, politica e logica. [[Logica aristotelic]] esseva le prime typo de [[logica]] a tentar categorisar omne [[syllogismo]] valide. Su epistemologia comprendeva un forma precoce de [[empirismo]].{{Sfn|Grayling|2019|p=89}} Aristoteles criticava le [[metaphysica]] de Platon como essente metaphora poetic, con su major defecto essente le manco de un explication pro le [[Impermanentia|cambiamento]].{{Sfn|Grayling|2019|p=88}} Aristoteles proponeva le modello del [[quatro causas]] pro explicar le cambiamento – material, efficiente, formal e final – omnes basate super lo que Aristoteles nominava le ''[[motor immobile]]''.{{Sfn|Grayling|2019|p=89}} Su opiniones ethic identificava le [[eudaimonia]] como le ben supreme, proque illo esseva bon in se ipse.{{Sfn|Grayling|2019|p=92}} Ille pensava que le eudaimonia poteva esser attingite per viver secundo le natura human, lo que es viver con ration e virtute,{{Sfn|Grayling|2019|p=92}} definiente ''virtute'' como le [[Medio auree (philosophia)|medio auree]] inter extremos.{{Sfn|Grayling|2019|p=92}} Aristoteles videva le politica como le arte le plus alte, proque omne altere occupationes es subordonate a su objectivo de meliorar le societate.{{Sfn|Grayling|2019|p=92}} Le stato deberea visar a maximisar le opportunitates pro le cultivo de ration e virtute per medio del otio, del apprendimento e del contemplation.{{Sfn|Grayling|2019|p=94}} Aristoteles esseva le tutor de [[Alexandro le Grande]], qui conquireva un grande parte del antique mundo occidental. [[Hellenisation]] e [[philosophia aristotelic]] ha exercite un influentia considerabile super quasi omne le subsequente philosophos occidental e del [[Philosophia del Oriente Medie|Oriente Medie]]. ==== Philosophia hellenistic e roman ==== {{AP|Philosophia hellenistic|Philosophia roman antique}} [[File:MacedonEmpire.jpg|thumb|upright=1.5|Mappa del imperio de [[Alexandro le Grande]] e le ruta que ille e [[Pyrrhon de Elis]] sequeva verso India]] Le [[Periodo hellenistic|periodos hellenistic]] e [[Imperio roman|imperial roman]] videva le continuation del [[aristotelianismo]] e del [[Cynicismo (philosophia)|cynicismo]], e le emergentia de nove philosophias, incluse le [[pyrrhonismo]], [[epicureismo]], [[stoicismo]] e [[neopythagoreanismo]]. Le [[Platonismo]] tamben continuava, ma recipeva nove interpretationes, particularmente le [[scepticismo academic]] in le periodo hellenistic e le [[neoplatonismo]] in le periodo imperial. Le traditiones del philosophia grec influentiava fortemente le philosophia roman. In le epocha imperial, le epicureismo e le stoicismo esseva particularmente popular.<ref>{{Cite web |url=https://www.iep.utm.edu/romanphi/ |title=Roman Philosophy (Internet Encyclopedia of Philosophy) |access-date=2019-09-16 |archive-date=2010-04-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100411211431/https://www.iep.utm.edu/romanphi/ |url-status=live}}</ref> Le varie scholas de philosophia proponeva varie e conflictive methodos pro attinger le [[eudaimonia]]. Pro alicun scholas, illo esseva per medios interne, tal como le tranquillitate, ''[[ataraxia]]'' (ἀταραξία), o le indifferentia, ''[[apatheia]]'' (ἀπάθεια), lo que esseva possibilemente causate per le crescente insecuritate del epocha.{{Sfn|Grayling|2019|p=98–99}}<ref>{{Cite book|last=Adamson|first=Peter|url=https://books.google.com/books?id=J5_oCQAAQBAJ|title=Philosophy in the Hellenistic and Roman Worlds|date=2015|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-872802-3|pages=9}}</ref> Le scopo del [[Cynicismo (philosophia)|cynicos]] esseva viver secundo le natura e contra le convention con courage e autocontrol.{{Sfn|Grayling|2019|p=99–100}} Isto inspirava directamente le fundador del [[Stoicismo]], [[Zenon de Cition]], qui adoptava le ideales cynic de constantia e autodisciplina, sed applicava le concepto de ''apatheia'' a circumstantias personal plus tosto que a normas social, e reimplaciava le disprecio impudente de iste ultime per un accomplimento resolute de deberes social.{{Sfn|Grayling|2019|p=107–108}} Le ideal de 'viver in accordo con le natura' etiam continuava, essente isto considerate como le via a ''eudaimonia,'' que in iste caso esseva identificate como le libertate de timores e desiderios e requireva eliger como responder a circumstantias externe, post que le qualitate de vita esseva considerate como basate super le proprie credentias a su respecto.{{Sfn|Grayling|2019|p=112}}{{Sfn|Grayling|2019|p=114}} Un vista alternative esseva presentate per le [[Cirenaicos]] e le [[Epicureismo|epicureos]]. Le cirenaicos esseva [[Hedonismo|hedonistas]] e credeva que le placer esseva le ben supreme in le vita, specialmente le placer physic, le qual illes considerava plus intense e plus desirabile que le placeres mental.<ref name="annas2312">{{Harvnb|Annas|1995|p=231}}</ref> Le sequitores de [[Epicuro]] etiam identificava "le recerca de placer e le evitation de dolor" como le scopo ultime del vita, sed notava que "Nos non vole dicer le placeres del prodigo o del sensualitate . . . nos vole dicer le [[Aponia|absentia de dolor]] in le corpore e de perturbation in le mente".{{Sfn|Grayling|2019|p=106}} Isto reconduceva le hedonismo al recerca de ''ataraxia''.{{Sfn|Grayling|2019|p=107}}[[Image:Epikouros BM 1843.jpg|thumb|Busto roman de [[Epicuro]]]]Un altere importante currente de pensamento in le pensamento occidental post-classic esseva le question del [[scepticismo]]. [[Pyrrhon de Elis]], un philosopho [[Democrito|democritee]], [[Campania indian de Alexandro le Grande|viagiava a India]] con le armea de [[Alexandro le Grande]], ubi Pyrrhon esseva influentiate per le inseniamentos [[Buddhismo|buddhista]], multo particularmente le [[tres marcas del existentia]].<ref>{{cite book|last=Beckwith|first=Christopher I.|url=http://press.princeton.edu/chapters/s10500.pdf|title=Greek Buddha: Pyrrho's Encounter with Early Buddhism in Central Asia|publisher=[[Princeton University Press]]|year=2015|isbn=9781400866328|page=28|access-date=2020-10-29|archive-date=2016-11-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20161130150905/http://press.princeton.edu/chapters/s10500.pdf|url-status=live}}</ref> Post retornar a Grecia, Pyrrhon fundava un nove schola de philosophia, le [[pyrrhonismo]], que inseniava que es le opiniones proprie super materias non evidente (i.e., [[dogma]]) lo que impedi que on attinge ''ataraxia''. Pro ducer le mente al ''ataraxia'', le pyrrhonismo usa le ''[[epoché]]'' ([[suspension de judicio]]) concernente tote le propositiones non evidente. Post que [[Arcesilao]] deveniva capite del Academia, ille adoptava le scepticismo como un principio central del [[platonismo]], rendente le platonismo quasi identic al [[pyrrhonismo]].<ref>[[Sexto Empirico]], "Esbozos del pyrrhonismo" I.33.232</ref> Post Arcesilao, le scepticismo academic divergeva del pyrrhonismo.<ref>Sexto Empirico, "Esbozos del pyrrhonismo" I.33.225–231</ref> Le scepticos academic non dubitava del existentia del [[veritate]]; illes simplemente dubitava que le esseres human habeva le capacitate de obtener lo.<ref name="Smith:Arcesilaus3">{{SmithDGRBM|article=Arcesilaus}}</ref> Illes basava iste position super le ''[[Phaedo (dialogo)|Phaedon]]'' de Platon, sectiones 64–67,<ref>{{Cite web|url=https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0170%3Atext%3DPhaedo%3Apage%3D64|title=Platon, Phaedon, pagina 64|access-date=2021-02-21|archive-date=2021-05-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20210514021814/https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:1999.01.0170:text=Phaedo:page=64|url-status=live}}</ref> in le qual Socrates discute como le cognoscentia non es accessibile al mortales.<ref>{{cite journal|last=Veres|first=Máté|year=2009|title=Carlos Lévy, Les Scepticismes; Markus Gabriel, Antike und moderne Skepsis zur Einführung|url=https://www.academia.edu/1774036|journal=Rhizai. A Journal for Ancient Philosophy and Science|volume=6|issue=1|page=107|access-date=2020-10-29|archive-date=2021-10-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20211022101041/https://www.academia.edu/1774036|url-status=live}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211022101041/https://www.academia.edu/1774036 |date=2021-10-22 }}</ref> Post le fin del periodo sceptic del Academia con [[Antiocho de Ascalon]], le pensamento platonic entrava in le periodo del [[Platonismo medie]], le qual absorbeva ideas del scholas peripatetic e stoic. Un [[syncretismo]] plus extreme esseva realisate per [[Numenio de Apamea]], qui lo combinava con le [[neopythagorismo]].<ref>Eduard Zeller, ''Outlines of the History of Greek Philosophy'', 13e edition, pagina 309</ref> Tamben influentiate per le neopythagoricos, le [[Neoplatonismo|neoplatonistas]], le prime de illes [[Plotino]], argumentava que le mente existe ante le materia, e que le universo ha un causa singular que, per consequente, debe esser un singule mente.{{Sfn|Grayling|2019|p=124}} Como tal, le neoplatonismo deveniva essentialmente un [[religion]], e habeva un grande impacto super le [[Neoplatonismo e christianismo|pensamento christian posterior]].{{Sfn|Grayling|2019|p=124}} === Medieval === {{AP|Philosophia medieval}} {{Vide etiam|Philosophia christian}} [[File:Saint Augustine by Philippe de Champaigne.jpg|thumb|left|Sancto [[Augustino de Hippo]]]] La philosophia medieval se extende approximativemente desde le christianisation del [[Imperio Roman]] usque al Renascentia.<ref name="encyclopedia" /> Illa es definite in parte per le rediscoperta e le disveloppamento ulterior del philosophia classic [[Philosophia grec|grec]] e [[Philosophia hellenistic|hellenistic]], e in parte per le necessitate de abordar problemas theologic e de integrar le tunc diffundite doctrinas sacre del [[Religion abrahamic|religion abrahamic]] ([[Judaismo]], [[Christianismo]] e [[Islam]]) con le saber [[Secularismo|secular]]. Alcun problemas discutite durante iste periodo es le relation inter [[fide]] e [[ration]], le existentia e le unitate de [[Deo]], le objecto del [[theologia]] e del [[metaphysica]], le problemas del cognoscentia, del universales e del individuation. Un figura prominente de iste periodo esseva [[Augustino de Hippo]], un del plus importante [[Patres del Ecclesia]] in le [[christianismo occidental]]. Augustino adoptava le pensamento de Platon e lo christianisava. Su influentia dominava le philosophia medieval forsan usque al fin del era e le rediscoperta del textos de Aristoteles. [[Augustinismo]] esseva le puncto de departita preferite pro le major parte del philosophos usque al seculo XIII. Inter le themas que su philosophia abordava esseva le [[problema del mal]], le [[Theoria del guerra juste|guerra juste]] e lo que es le [[tempore]]. In quanto al problema del mal, ille argumentava que le mal esseva un producto necessari del [[libere arbitrio]] human.{{Sfn|Grayling|2019|p=140}} Quando isto suscitava le problema del incompatibilitate inter le libere arbitrio e le [[Omniscientia|prescientia divin]], tanto ille como [[Boethio]] resolveva le problema argumentante que Deo non videva le futuro, sed plus tosto se situava completemente extra le tempore.{{Sfn|Grayling|2019|p=143}} ==== Scholastica ==== {{AP|Scholastica}} Un schola de pensamento influente esseva illo de scholastica, que non es tanto un philosophia o un theologia como un [[Methodologia philosophic|methodologia]], visto que illo pone un forte emphase super le [[raciocinio dialectic]] pro extender le cognoscentia per [[inferentia]] e pro resolver [[contradiction|contradictiones]]. Le pensamento scholastic es tamben cognoscite pro un rigorose analyse conceptual e le caute delineation de distinctiones. In le aula e in le scriptura, illo prende frequentemente le forma de un [[disputation]] explicite; un thema extrahite del tradition es abordate in le forma de un question, responsas de opposition es date, un contraproposta es argumentate e le argumentos de opposition es refutate. A causa de su emphase super le rigorose methodo [[dialectic]], le scholastica esseva finalmente applicate a multe altere campos de studio.<ref name="cambridgedict">Patte, Daniel. ''The Cambridge Dictionary of Christianity.'' Ed. Daniel Patte. New York: Cambridge University Press, 2010, 11132-1133</ref><ref>Grant, Edward. ''God and Reason in the Middle Ages.'' Cambridge University Press, 2004, 159</ref>{{Sfn|Grayling|2019|p=148}} [[File:Anselm of Canterbury, seal.svg|thumb|215px|right|Sancte [[Anselmo de Canterbury]] es recognoscite como le fundator del [[scholastica]].]] [[Anselmo de Canterbury]] (appellate le "patre del scholastica") argumentava que le existentia de Deo poteva esser irrefutabilemente provate con le conclusion logic apparente in le [[argumento ontologic]], secundo le qual Deo es per definition le plus grande cosa concevibile, e post que un cosa existente es plus grande que un non-existente, il debe esser que Deo existe o ille non es le plus grande cosa concevibile (le ultime essente per definition impossibile).{{Sfn|Grayling|2019|p=146}} Un refutation de isto esseva offerite per [[Gaunilo de Marmoutier]], qui applicava le mesme logica a un insula imaginate, argumentante que alicubi debe exister un insula perfecte usante le mesme passos de rationamento (conducente assi a [[Reductio ad absurdum|un resultato absurde]]). Anselmo respondeva asseverante que un tal insula non pote exister in le mente (visto que un insula plus grande pote sempre esser concepite), dum le plus grande cosa concevibile existe sempre como un idea in le mente. Boethio laborava tamben super le problema del [[Universal (metaphysica)|universales]], argumentante que illos non existeva independentemente como Platon asseverava, sed credeva ancora, in linea con Aristotele, que illos existeva in le substantia de cosas particular.{{Sfn|Grayling|2019|p=106}} Un altere figura importante pro le scholastica, [[Petro Abelardo]], extendeva isto al [[nominalismo]], le qual affirma (in complete opposition a Platon) que le universales esseva de facto simple nomines date a characteristicas compartite per [[particular]]es.{{Sfn|Grayling|2019|p=149}}{{multiple image| align = right | direction = horizontal | header_align = left/right/center | footer = A sinistra: [[Alberto Magno]]. A dextra: [[Thomas de Aquino]]| footer_align = left | image1 = Vicente salvador gomez-san alberto.jpg | width1 = 132 | caption1 = | image2 = St-thomas-aquinas.jpg| width2 = 117 | caption2 = }} [[Thomas de Aquino]], un philosopho academic e le patre del [[thomismo]], esseva immensemente influential in le [[christianitate]] medieval. Ille esseva influentiate per le recentemente discoperite [[Aristoteles]], e visava a reconciliar su philosophia con le [[theologia christian]].{{Sfn|Grayling|2019|p=154}} Visante a disvelopper un comprension del [[anima]], ille esseva conducite a considerar questiones metaphysic de [[Theoria del substantia|substantia]], materia, forma e cambio.{{Sfn|Grayling|2019|p=154}} Ille definiva un substantia material como le combination de un [[essentia]] e characteristicas accidental, con le essentia sendo un combination de materia e forma, similar al perspectiva aristotelic.{{Sfn|Grayling|2019|p=154–155}} Pro le humanos, le anima es le essentia.{{Sfn|Grayling|2019|p=154–155}} Anque influentiate per Platon, ille videva le anima como immutabile e independente del corpore.{{Sfn|Grayling|2019|p=154–155}} Altere philosophos occidental del Evo Medie include [[Johannes Scotus Eriugena]], [[Gilbert de la Porrée]], [[Petro Lombardo]], [[Hildegard de Bingen]], [[Albertus Magnus]], [[Robert Grosseteste]], [[Roger Bacon]], [[Bonaventura]], [[Petro Joannes Olivi]], [[Mechthild de Magdeburg]], [[Robert Kilwardby]], [[Henrico de Gand]], [[Duns Scotus]], [[Marguerite Porete]], [[Dante Alighieri]], [[Marsilio de Padua]], [[Gulielmo de Ockham]], [[Jean Buridan]], [[Nicolas de Autrecourt]], [[Meister Eckhart]], [[Catharina de Siena]], [[Jean Gerson]] e [[John Wycliffe]]. Le tradition medieval de [[scholastica]] continuava a florir usque in le seculo XVII, in figuras como [[Francisco Suárez]] e [[Johannes de Sancto Thomas]]. Durante le Evo Medie, le philosophia occidental esseva tamben influentiate per le philosophos judee [[Maimonides]] e [[Gersonides]]; e le philosophos [[musulman]] [[Al-Kindi|Alkindus]], [[Al-Farabi|Alfarabi]], [[Ibn al-Haytham|Alhazen]], [[Avicenna]], [[Al-Ghazali|Algazel]], [[Avempace]], [[Ibn Tufail|Abubacer]] e [[Averroes]]. Le Renascentia («renascentia») esseva un periodo de transition inter le Medievo e le pensamento moderne,<ref name="contemporaries" /> in le qual le recuperation de [[Philosophia grec|textos philosophic grec antique]] adjutava a displacar le interesses philosophic ab le studios technic de logica, metaphysica e theologia verso investigationes eclectic in moralitate, philologia e mysticismo.<ref name="philosophies">Frederick Copleston, ''A History of Philosophy, Volume III: From Ockham to Suarez'' (The Newman Press, 1953), p. 18: "Quando on examina le philosophia del Renascentia ... on es confrontate a prime vista con un assortimento assatis disconcertante de philosophias."</ref><ref name="renaissance3">Brian Copenhaver and Charles Schmitt, ''Renaissance Philosophy'' (Oxford University Press, 1992), p. 4: "on pote identificar le tracto distinctive del philosophia del Renascentia como un interesse accelerate e amplificate, stimulate per textos novemente disponibile, in fontes primari del pensamento grec e roman que previemente esseva incognite, partialmente cognite o pauc legite."</ref> Le studio del classicos e del artes humanistic in general, tal como le historia e le litteratura, gaudeva de un interesse academic usque tunc incognite in le Christianitate, un tendentia nominate [[humanismo]].<ref name="transmission" /><ref name="naturalistic">Frederick Copleston, ''A History of Philosophy, Volume III: From Ockham to Suarez'' (The Newman Press, 1953), p. 29: "Le majoritate del pensatores, eruditos e scientificos del Renascentia esseva, naturalmente, christianos ... sed nihilominus le renascentia classic ... adjutava a portar al avante-plano un conception de homine autonome o un idea del disveloppamento del personalitate human, le qual, ben que generalmente christian, esseva plus 'naturalistic' e minus ascetic que le conception medieval."</ref> Displacante le interesse medieval in metaphysica e logica, le humanistas sequeva [[Petrarca]] in facer del humanitate e de su virtutes le foco del philosophia.<ref name="intellectual" /><ref name="The Renaissance Philosophy of Man" /> Al puncto de passage del Renascentia al philosophia moderne precoce/classic, le dialogo esseva usate como un stylo de scriptura primari per philosophos del Renascentia, tal como [[Giordano Bruno]].<ref>James Daniel Collins, ''Interpreting Modern Philosophy'', Princeton University Press, 2015, p. 85.</ref> Le linea divisori inter lo que es classificate como philosophia del Renascentia versus philosophia moderne es disputate.<ref>[[Brian Leiter]] (ed.), ''The Future for Philosophy'', Oxford University Press, 2006, p. 44 n. 2.</ref> === Moderne === {{AP|Philosophia moderne}} Le termino "[[philosophia moderne]]" ha multiple usages. Per exemplo, [[Thomas Hobbes]] es a vices considerate le prime philosopho moderne proque ille applicava un methodo systematic al philosophia politic.<ref name="Internet Encyclopedia of Philosophy" /><ref name="Stanford Encyclopedia of Philosophy" /> In contrasto, [[René Descartes]] es frequentemente considerate le prime philosopho moderne proque ille fundava su philosophia sur problemas de ''cognoscentia'', plus tosto que sur problemas de metaphysica.<ref name="diane">{{cite book|title=Fifty Major Philosophers, A Reference Guide|url=https://archive.org/details/fiftymajorphilos0000coll_y8p4|year=1987|page=[https://archive.org/details/fiftymajorphilos0000coll_y8p4/page/125 125]|author=Diane Collinson}}</ref> [[File:Frans_Hals_-_Portret_van_René_Descartes.jpg|thumb|upright|left|Portraito de [[René Descartes]], secundo [[Frans Hals]], secunde medietate del seculo 17]] [[File:JohnLocke.png|thumb|upright|Retrato de [[John Locke]], per Sir [[Godfrey Kneller]], 1697]] Le philosophia moderne e specialmente le philosophia del [[Seculo del Lumines|Illuminismo]]<ref name="philosophers" /> se distingue per su crescente independentia de autoritates traditional como le Ecclesia, le academia, e le aristotelianismo;<ref name="philosophical8">Steven Nadler, ''A Companion to Early Modern Philosophy'', 2008, pp. 1–2: "Verso le seculo decesepte [...] il habeva devenite plus commun trovar mentes philosophic original laborante foras del restrictiones del quadro universitari — i.e., ecclesiastic. [...] verso le fin del seculo decesecto, [le philosophia] esseva un interprisa secular."</ref> <ref name="approaching">[[Anthony Kenny]], ''A New History of Western Philosophy'', vol. 3 (Oxford University Press, 2006), p. xii: "Pro alcuno qui approcha al periodo del philosophia moderne precoce ab un fundo antique e medieval, le characteristica le plus frapante del epocha es le absentia de Aristoteles del scena philosophic."</ref> un nove foco super le fundationes del cognoscentia e le construction de systemas metaphysic;<ref name="epistemology">[[Donald Rutherford (philospho)|Donald Rutherford]], ''The Cambridge Companion to Early Modern Philosophy'' (Cambridge University Press, 2006), p. 1: "le epistemologia assume un nove significantia in le periodo moderne precoce a mesura que le philosophos se effortia a definir le conditiones e limites del cognoscentia human."</ref><ref name="metaphysical">Kenny, ''A New History of Western Philosophy'', vol. 3, p. 211: "Le periodo inter Descartes e Hegel esseva le grande era del construction de systemas metaphysic."</ref> e le emergentia del physica moderne a partir del philosophia natural.<ref name="independently">Kenny, ''A New History of Western Philosophy'', vol. 3, pp. 179–180: "the seventeenth century saw the gradual separation of the old discipline of natural philosophy into the science of physics [...] [b]y the nineteenth century physics was a fully mature empirical science, operating independently of philosophy."</ref> ==== Moderne precoce (seculos 17 e 18) ==== {{AP|Philosophia del seculo 17|Philosophia del Illuminismo|Philosophia moderne precoce}} [[File:Christoph Bernhard Francke - Bildnis des Philosophen Leibniz (ca. 1695).jpg|thumb|upright|[[Gottfried Wilhelm Leibniz]], 1695]] [[File:Allan Ramsay - David Hume, 1711 - 1776. Historian and philosopher - PG 3521 - National Galleries of Scotland.jpg|thumb|upright|Portraito de [[David Hume]], per [[Allan Ramsay (artista)|Allan Ramsay]], 1754]] Alcun themas central del philosophia occidental in su periodo [[Philosophia moderne|moderne]] (tamben moderne classic)<ref>Jeffrey Tlumak, ''Classical Modern Philosophy: A Contemporary Introduction'', Routledge, 2006, p. xi: "[''Classical Modern Philosophy''] es un guida a transverso del systemas del septe brillante philosophos europee del seculos XVII e XVIII le plus regularmente inseniate in cursos universitari de philosophia moderne".</ref><ref name="Schacht">[[Richard Schacht]], ''Classical Modern Philosophers: Descartes to Kant'', Routledge, 2013, p. 1: "Septe homines ha venite a distinger se de tote lor homologos in lo que ha devenite cognoscite como le periodo 'moderne' in le historia del philosophia (i.e., le seculos XVII e XVIII): Descartes, Spinoza, Leibniz, Locke, Berkeley, Hume e Kant".</ref> include le natura del mente e su relation con le corpore, le implicationes del nove scientias natural pro themas theologic traditional tal como le libere arbitrio e Deo, e le emergentia de un base secular pro le philosophia moral e politic.<ref name="philosophy9">Kenny, ''A New History of Western Philosophy'', vol. 3, pp. 212–331.</ref> Iste tendentias coalesceva distinctemente pro le prime vice in le appello de [[Francis Bacon]] pro un nove programma empiric de expansion del cognoscentia, e bentosto trovava un forma massivemente influential in le physica mechanic e le metaphysica rationalista de [[René Descartes]].<ref name="philosophical10">Nadler, ''A Companion to Early Modern Philosophy'', pp. 2–3: "Pro que le periodo moderne precoce in le philosophia deberea comenciar con Descartes e Bacon, per exemplo, in loco de Erasmus e Montaigne? [...] Basta dicer que al initio del seculo XVII, e specialmente con Bacon e Descartes, certe questiones e preoccupationes emerge al primo plano — un varietate de problemas que motivava le investigationes e debates que characterisarea le major parte del pensamento philosophic durante le duo seculos sequente."</ref> Le epistemologia de Descartes esseva basate super un methodo appellate [[dubita cartesian]], per le qual solmente le credentia le plus certe poteva servir de fundamento pro investigationes ulterior, con cata passo verso ideas ulterior essente tan caute e clar como possibile.{{Sfn|Grayling|2019|p=201}} Isto lo conduceva a su famose maxime ''[[Cogito, ergo sum|cogito ergo sum]]'' ('io pensa, ergo io existe'), ben que argumentos similar habeva essite formulate per philosophos anterior.{{Sfn|Grayling|2019|p=206}} Isto deveniva fundamental por un grande parte del ulterior philosophia occidental, visto que le necessitate de trovar un via del mundo private del conscientia al realitate externemente existente esseva amplemente acceptate usque al seculo XX.{{Sfn|Grayling|2019|p=206}} Tamen, un problema major por su pensamento remaneva le [[problema mente-corpore]].{{Sfn|Grayling|2019|p=206}} Un solution al problema esseva presentate per [[Baruch Spinoza]], qui argumentava que le mente e le corpore es [[Monismo|un sola substantia]].{{Sfn|Grayling|2019|p=213}} Isto esseva basate super su conception que Deo e le universo es un e le mesme, comprendente le totalitate del existentia.{{Sfn|Grayling|2019|p=212}} Al altere extremo, [[Gottfried Wilhelm Leibniz]] argumentava in cambio que le mundo esseva composite de numerose substantias individual, appellate [[Monad (philosophia)|monades]].{{Sfn|Grayling|2019|p=236}} Ensemble, Descartes, Spinoza e Leibniz es considerate como influential [[Rationalismo|rationalistas]] precoce.<ref>{{Cite book|last=Rutherford|first=Donald|url=https://books.google.com/books?id=lH8FAQAAIAAJ|title=The Cambridge Companion to Early Modern Philosophy|date=2006-10-12|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-82242-8|pages=1|language=en}}</ref> In contrasto con Descartes, [[Thomas Hobbes]] esseva un [[Materialismo|materialista]] qui credeva que toto esseva physic, e un empirista qui pensava que tote cognoscentia proveni del sensation, le qual es suscitate per objectos existente in le mundo exterior, con le pensamento como un specie de computation.{{Sfn|Grayling|2019|p=207}} [[John Locke]] esseva un altere empirista classic, con su argumentos que adjutava le empirismo a superpassar le rationalismo como le perspectiva generalmente preferite.{{Sfn|Grayling|2019|p=218}} Insimul con [[David Hume]], illes forma le nucleo del 'empirismo britannic'.{{Sfn|Grayling|2019|p=218}} [[George Berkeley]] concordava con le empirismo, sed in loco de creder in un realitate ultime que creava le perceptiones, ille argumentava in favor del [[Idealismo subjective|immaterialismo]] e del mundo existente como [[Solipsismo|un resultato de esser percipite]].{{Sfn|Grayling|2019|p=226–227}} In contrasto, le [[Platonistas de Cambridge]] continuava a representar le rationalismo in Britannia.{{Sfn|Grayling|2019|p=218}} In terminos de philosophia politic, le argumentos frequentemente partiva del debato super le prime principios del natura human per medio del experimento mental de como le mundo parerea sin societate, un scenario referite como le [[state of natura]]. Hobbes credeva que isto serea violente e anarchic, describente le vita sub un tal stato de cosas como "solitari, povre, sgradevole, brutal e breve".{{Sfn|Grayling|2019|p=207}} Pro prevenir isto, ille credeva que le soberano del stato deberea haber un poter essentialmente illimitate.{{Sfn|Grayling|2019|p=208}} In contrasto, Locke credeva que le state de natura era un stato ubi le individuos gaudeva de libertate, sed que un parte de illo (excludente lo que es coperite per le [[derectos natural e derectos legal]]) debeva esser cedite al formar un societate, sed non usque al grado de un dominio absolute.{{Sfn|Grayling|2019|p=224}} [[Jean-Jacques Rousseau]], intertanto, argumentava que in le natura le gente viveva in un [[Noble savage|stato pacific e confortabile]], e que le formation del societate duceva al surgimento de [[Inequalitate social|inequalitate]].{{Sfn|Grayling|2019|p=251–253}} Le fin approximate del periodo moderne precoce es le plus frequentemente identificate con le tentativa systematic de [[Immanuel Kant|Immanuel Kant]] de limitar le metaphysica, justificar le cognoscentia scientific, e reconciliar ambes con le moralitate e le libertate.<ref name="rutherford" /><ref name="philosophy14">Kenny, ''A New History of Western Philosophy'', vol. 3, p. xiii.</ref><ref name="philosophy15">Nadler, ''A Companion to Early Modern Philosophy'', p. 3.</ref> Mentre que le rationalistas habeva credite que le cognoscentia proveniva del rationamento [[A priori e a posteriori|''a priori'']], e le empiristas habeva arguite que illo proveniva del experientia sensorial ''a posteriori'', Kant intendeva reconciliar iste visiones arguente que le mente usa le comprehension ''a priori'' pro interpretar le experientias ''a posteriori''.{{Sfn|Grayling|2019|p=259–261}} Ille habeva essite inspirate a adoptar iste approcha per le philosophia de Hume, qui argueva que le mechanismos del mente dava al personas le perception de [[Causalitate|causa e effecto]].{{Sfn|Grayling|2019|p=259–261}} Multe altere contributores esseva philosophos, scientificos, medicos e politicos. Un breve lista include [[Galileo Galilei]], [[Pierre Gassendi]], [[Blaise Pascal]], [[Nicolas Malebranche]], [[Antonie van Leeuwenhoek]], [[Christiaan Huygens]], [[Isaac Newton]], [[Christian Wolff (philosopho)|Christian Wolff]], [[Montesquieu]], [[Pierre Bayle]], [[Thomas Reid]], [[Jean le Rond d'Alembert]] e [[Adam Smith]]. ====Idealismo german==== {{AP|Idealismo german}} {{Vide etiam|Idealismo britannic|Idealismo american}} [[File:Immanuel Kant portrait c1790.jpg|thumb|upright|Retrato de [[Immanuel Kant]], {{circa|1790}}]] [[Idealismo german]] emergeva in Germania al fin del seculo XVIII e al initio del seculo XIX. Illo se disveloppava a partir del obra de [[Immanuel Kant]] in le annos 1780 e 1790.<ref>[[Frederick C. Beiser]], ''German Idealism: The Struggle Against Subjectivism, 1781–1801'', Harvard University Press, 2002, parte I.</ref> [[Idealismo transcendental]], propugnate per Immanuel Kant, es le conception que il ha limites a lo que pote esser comprendite, post que il ha multo que non pote esser submittite al conditiones de un judicamento objective. Kant scribeva su ''[[Critica del ration pur]]'' (1781) in un tentativa de conciliar le approches conflictive del rationalismo e del empirismo, e de stabilir un nove fundamento pro le studio del metaphysica. Ben que Kant sosteneva que le cognoscentia objective del mundo requireva que le mente imponeva un [[quadro conceptual|conceptual]] o [[quadro categorical]] sur le fluxo de pur datos sensorial —un quadro que include le spatio e le tempore ipse—, ille manteneva que le [[cosa in se|cosas in se]] existeva independentemente del perceptiones e judicamentos human; ille non esseva ergo un idealista in alcun senso simple. Le conception de Kant del [[cosa in se|cosas in se]] es e controverse e altemente complexe. Continuante su obra, [[Johann Gottlieb Fichte]] e [[Friedrich Wilhelm Joseph von Schelling|Friedrich Schelling]] prescindeva del credentia in le existentia independente del mundo, e creava un philosophia idealista radical. Le obra le plus notabile del [[idealismo absolute]] esseva ''[[Phenomenologia del Spirito]]'' de [[Georg Wilhelm Friedrich Hegel|G. W. F. Hegel]], de 1807. Hegel admitteva que su ideas non esseva nove, sed que tote le philosophias anterior habeva essite incomplete. Su scopo esseva completar correctemente lor labor. Hegel affirma que le duple scopo del philosophia es render conto del contradictiones apparente in le experientia human (que surge, per exemplo, del supposite contradictiones inter "esser" e "non-esser"), e tamben, simultaneamente, resolver e preservar iste contradictiones per monstrar lor compatibilitate a un nivello plus alte de examine ("esser" e "non-esser" es resolvite con le "devenir"). Iste programma de acceptation e reconciliation de contradictiones es cognoscite como le [[dialectica hegelian]]. Philosophos influentiate per Hegel include [[Ludwig Feuerbach]], qui cuniava le termino "projection" como pertinente al incapacitate del humanos de recognoscer qualcunque cosa in le mundo externe sin projectar nostre proprie qualitates super ille cosas; [[Karl Marx]]; [[Friedrich Engels]]; e le [[idealismo britannic|idealistas britannic]], notabilmente [[T. H. Green]], [[J. M. E. McTaggart]], [[F. H. Bradley]] e [[R. G. Collingwood]]. Pauc philosophos del seculo XX amplecteva le principios fundamental del idealismo german post le declino del idealismo britannic. Tamen, non pauc ha amplectite le dialectica hegelian, notabilemente le [[theoristas critic]] del [[Schola de Frankfurt]], [[Alexandre Kojève]], [[Jean-Paul Sartre]] (in su ''[[Critica del ration dialectic]]''), e [[Slavoj Žižek]]. Un thema central del idealismo german, le legitimitate del "[[Revolution copernican#Immanuel Kant|revolution copernican]]" de Kant, resta un importante puncto de contention in le [[philosophia post-continental]] del seculo XXI. ==== Moderne tardive (seculo 19) ==== {{AP|Philosophia del seculo 19}} {{Vide etiam|Periodo moderne tardive}} [[File:G.W.F._Hegel_(by_Sichling,_after_Sebbers).jpg|right|thumb|upright|[[Georg Wilhelm Friedrich Hegel]], gravure in aciero, post 1828]] '''Le philosophia moderne tardive'''<!--boldface per WP:R#PLA--> es usualmente considerate comenciar circa le anno crucial de 1781, quando moriva [[Gotthold Ephraim Lessing]] e appareva le ''[[Critica del ration pur]]'' de [[Immanuel Kant]].<ref>[[Karl Ameriks]], ''Kant's Elliptical Path'', Oxford University Press, 2012, p. 307: "On pote dicer que le phenomeno del ''philosophia moderne tardive'' comenciava justo circa le anno crucial de 1781, quando appareva le ''Critica del ration pur'' de Kant. Esseva circa iste periodo que le pensamento german ''comenciava'' a comprender se como existente in un epocha in que le principal optiones traditional del philosophia pareva haber se exhaurite, e il no plus pareva appropriate definir se simplemente como moderne o illuminate."</ref> Le seculo 19 videva le comenciamentos de lo que plus tarde crescerea in le division inter le traditiones philosophic [[Philosophia continental|continental]] e [[Philosophia analytic|analytic]], con le prime plus interessate in quadros general de metaphysica (plus commun in le mundo germanophone), e le secunde focalisate super questiones de epistemologia, ethica, derecto e politica (plus commun in le mundo anglophone).{{Sfn|Grayling|2019|p=280}} Le philosophia german exerceva un ample influentia in iste seculo, in parte debite al dominantia del systema de [[universitate]]s german.<ref name="universities" /> Le [[idealistas german]], tal como [[Johann Gottlieb Fichte]], [[Friedrich Wilhelm Joseph Schelling]], [[Georg Wilhelm Friedrich Hegel]] e le membros del [[Romantismo de Jena]] ([[Friedrich Hölderlin]], [[Novalis]] e [[Karl Wilhelm Friedrich Schlegel]]), transformava le obra de Kant sustenente que le mundo es constituite per un processo rational o similar al mente, e como tal es totalmente cognoscibile.<ref name="frederick" /><ref>[[Frederick C. Beiser]], ''German Idealism: The Struggle Against Subjectivism, 1781–1801'', Harvard University Press, 2002, p. viii: "le juvene romanticos — Hölderlin, Schlegel, Novalis — [esseva] figuras crucial in le disveloppamento del idealismo german."</ref> Hegel argumentava que le historia esseva le viage [[dialectic]] del [[Geist]] (mente universal) verso le auto-accomplimento e le auto-realisation.{{Sfn|Grayling|2019|p=289}} Le auto-conscientia del Geist es le cognoscentia absolute, le qual in se mesme apporta libertate complete.{{Sfn|Grayling|2019|p=291}} Su philosophia esseva basate super le [[idealismo absolute]], con le realitate mesme essente mental.{{Sfn|Grayling|2019|p=291}} Su legato esseva dividite inter le conservative [[Hegelianos de dextra]] e le radical [[Juvenes Hegelianos]], del quales iste ultime includeva [[David Strauss]] e [[Ludwig Feuerbach]].{{Sfn|Grayling|2019|p=296}} Feuerbach argumentava in favor de un conception materialista del pensamento de Hegel, inspirante [[Karl Marx]].{{Sfn|Grayling|2019|p=296}}[[File:Nietzsche187a.jpg|right|thumb|upright|[[Friedrich Nietzsche]], photographia per Friedrich Hartmann, {{circa|1875}}]][[Arthur Schopenhauer]] esseva inspirate per Kant e le [[philosophia indian]].{{Sfn|Grayling|2019|p=297}} Acceptante le division de Kant del mundo in le realitates [[Noumenon|noumenal]] (le real) e [[Phenomenon|phenomenal]] (le apparente), ille, nihilominus, discordava super le accessibilitate del prime, argumentante que illo de facto poteva esser accedite.{{Sfn|Grayling|2019|p=299}} Le experientia del [[Voluntate (philosophia)|voluntate]] esseva le modo in que iste realitate esseva accessibile, con le voluntate subjacente a tote le natura e con tote le resto essente apparentia.{{Sfn|Grayling|2019|p=299}} Dum ille credeva que le frustration de iste voluntate esseva le causa del suffrentia, [[Friedrich Nietzsche]] pensava que le [[voluntate de potentia]] esseva potentiante, ducente al crescimento e al expansion, e per consequente formante le base del ethica. [[Jeremy Bentham]] establiva le utilitarismo, le qual esseva un ethica [[Consequentialismo|consequentialista]] basate super 'le plus grande felicitate pro le plus grande numero', un idea prendite de [[Cesare Beccaria]].{{Sfn|Grayling|2019|p=281}} Ille credeva que qualcunque acto poteva esser mesurate per su valor in iste respecto mediante le application del [[calculo felicific]].{{Sfn|Grayling|2019|p=286}} Le filio de su associato [[James Mill]], [[John Stuart Mill]], postea reprendeva su pensamento.{{Sfn|Grayling|2019|p=285}} Totevia, in contrasto con le [[Hedonismo|valuation del pur placer]] in le obra de Bentham, Mill divideva le placeres in typos superior e inferior.{{Sfn|Grayling|2019|p=306}} Le logica comenciava un periodo de su progressos le plus significative desde le initio del disciplina, a mesura que un crescente precision mathematic aperiva campos integre de inferentia al formalisation in le obra de [[George Boole]] e [[Gottlob Frege]].<ref name="transformation" /> Altere philosophos qui initiava lineas de pensamento que continuarea a fasonar le philosophia in le seculo 20 include: * [[Gottlob Frege]] e [[Henry Sidgwick]], de qui le obra in logica e ethica, respectivemente, forniva le instrumentos pro le prime [[philosophia analytic]]. * [[Charles Sanders Peirce]] e [[William James]], qui fundava le [[pragmatismo]]. * [[Søren Kierkegaard]] e [[Friedrich Nietzsche]], qui jectava le bases pro le [[existentialismo]] e le [[post-structuralismo]]. ==== Pragmatismo ==== {{AP|Pragmatismo}} [[Pragmatismo]] es un tradition philosophic que comenciava in le Statos Unite circa 1870.<ref>{{cite book|title=Pragmatism (Stanford Encyclopedia of Philosophy)|url=http://plato.stanford.edu/entries/pragmatism/|access-date=13 September 2013|date=13 September 2013|archive-date=23 May 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120523154347/http://plato.stanford.edu/entries/pragmatism/|url-status=live}}</ref> Illo afirma que le veritate del credentias consiste in lor utilitate e efficacia, plus tosto que in lor correspondentia con le realitate.<ref name="Rorty" /> [[Charles Sanders Peirce]] e [[William James]] esseva su co-fundatores, e illo esseva plus tarde modificate per [[John Dewey]] como [[instrumentalismo]]. Puisque le utilitate de omne credentia in omne momento pote esser contingente del circumstantias, Peirce e James conceptualisava le veritate final como alique stabilite solmente per le futur, final resolution de tote le opiniones.<ref name="Putnam"/> [[File:Wm james.jpg|thumb|upright|left|[[William James]] in 1906]] Le pragmatismo tentava trovar un concepto scientific de veritate que non depende de intuition personal (revelation) o de referentia a alcun dominio metaphysic. Illo interpretaba le significato de un affirmation per le effecto que su acceptation haberea super le practica. Le investigation portate assatis longe es assi le unic via verso le veritate.<ref>Peirce, C. S. (1878), "[[s:How to Make Our Ideas Clear|How to Make Our Ideas Clear]]", ''[[Popular Science Monthly]]'', v. 12, 286–302. Republicate frequentemente, includente ''Collected Papers'' v. 5, paragraphos 388–410 e ''Essential Peirce'' v. 1, 124–41. Vide le fin de §II pro le maxima pragmatic. Vide le tertie e quarte paragraphos in §IV pro le discoperibilitate del veritate e del real per un investigation sufficiente. Vide tamben citationes de Peirce a transverso del annos in le entratas pro [http://www.helsinki.fi/science/commens/terms/truth.html "Truth"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130515071109/http://www.helsinki.fi/science/commens/terms/truth.html |date=2013-05-15 }} e [http://www.helsinki.fi/science/commens/terms/pragmatismmaxim.html "Pragmatism, Maxim of..."] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130113001033/http://www.helsinki.fi/science/commens/terms/pragmatismmaxim.html |date=2013-01-13 }} in le ''Commens Dictionary of Peirce's Terms'', Mats Bergman e Sami Paavola, editores, Universitate de Helsinki.</ref> Pro Peirce, le ingagemento in le investigation esseva essential pro le discoperimento del veritate, implicate per le idea e le sperantia que le investigation non es infructuose. Le interpretation de iste principios ha essite subjecte a discussion desde tunc. Le [[maxima del pragmatismo]] de Peirce es: "Considera qual effectos, que concipibilemente poterea haber repercussiones practic, nos concipe que le objecto de nostre conception ha. Tunc, nostre conception de iste effectos es le totalitate de nostre conception del objecto."<ref name="paragraphs" /> Le criticos accusava le pragmatismo de cader victima de un simplice fallacia: que, proque alique que es ver se revela utile, ille utilitate es un base appropriate pro su veridicitate.<ref name="Pratt"/> Le pensatores pragmatista include Dewey, [[George Santayana]] e [[Clarence Irving Lewis|C. I. Lewis]]. Le pragmatismo esseva postea elaborate per le [[neopragmatist]]as [[Richard Rorty]], qui esseva le prime a developpar le philosophia neopragmatista in su ''[[Philosophy and the Mirror of Nature]]'' (1979),<ref>{{Cite web |url=https://www.iep.utm.edu/pragmati/ |title=Pragmatism – Internet Encyclopedia of Philosophy |access-date=2018-08-29 |archive-date=2019-05-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190523181337/https://www.iep.utm.edu/pragmati/ |url-status=live }}</ref> [[Hilary Putnam]], [[Willard Van Orman Quine|W. V. O. Quine]] e [[Donald Davidson (philosopho)|Donald Davidson]]. Le neopragmatismo ha essite describite como un ponte inter le philosophia analytic e le philosophia continental.<ref>William Egginton/[[Mike Sandbothe]] (eds.). ''The Pragmatic Turn in Philosophy. Contemporary Engagement between Analytic and Continental Thought.'' SUNY Press. 2004. Back cover.</ref> === Contemporanee === {{AP|Philosophia contemporanee}} [[File:Heidegger_2_(1960).jpg|thumb|left|150px|[[Martin Heidegger]]]] Le tres major approches contemporanee al philosophia academic es [[philosophia analytic]], [[philosophia continental]] e [[pragmatismo]].<ref>Nicholas Joll, [http://www.iep.utm.edu/con-meta/ "Contemporary Metaphilosophy"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110805114836/http://www.iep.utm.edu/con-meta/ |date=2011-08-05 }}</ref> Illos es ni exhaustive ni mutualmente exclusive. Le [[philosophia del seculo 20|seculo 20]] tracta del perturbationes producite per un serie de conflictos intra le discurso philosophic super le fundamento del cognoscentia, con le certitudes classic evertite, e nove problemas social, economic, scientific e logic. Le philosophia del seculo 20 esseva marcate per un serie de tentativas de reformar e preservar, e de alterar o abolir, systemas de cognoscentia plus ancian. Figuras seminal include [[Bertrand Russell]], [[Ludwig Wittgenstein]], [[Edmund Husserl]], [[Martin Heidegger]] e [[Jean-Paul Sartre]]. Le publication del ''[[Logical Investigations (Husserl)|Investigationes Logic]]'' de Husserl (1900–1) e del ''[[The Principles of Mathematics|Le Principios de Mathematica]]'' de Russell (1903) es considerate como le initio del philosophia del seculo 20.<ref>''Spindel Conference 2002 – 100 Years of Metaethics. The Legacy of G.E. Moore'', University of Memphis, 2003, p. 165.</ref> Le seculo 20 videva tamben le crescente [[professionalisation]] del disciplina e le initio del era actual (contemporanee) del philosophia.<ref>M.E. Waithe (ed.), ''A History of Women Philosophers: Volume IV: Contemporary Women Philosophers, 1900-Today'', Springer, 1995.</ref> Desde le [[Secunde Guerra Mundial]], le philosophia contemporanee ha essite dividite principalmente in traditiones [[philosophia analytic|analytic]] e [[philosophia continental|continental]]; le prime cultivate in le mundo anglophone e le secunde in le continente europee. Le conflicto percipite inter le scholas de philosophia continental e analytic remane prominente, malgrado le crescente scepticismo concernente le utilitate de iste distinction. ==Philosophia continental== {{AP|Philosophia continental}} [[File:Sigmund Freud, by Max Halberstadt (cropped).jpg|thumb|Sigmund Freud per Max Halberstadt, circa 1921<ref>{{cite web |last=Halberstadt |first=Max |url=https://www.loc.gov/item/98514770/ |title=Sigmund Freud, retrato a medie corpore, voltate a sinistra, tenente un cigaro in le mano dextre |date=c. 1921 |website=[[Bibliotheca del Congresso]] |access-date=8 de junio 2017 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171228054049/https://www.loc.gov/item/98514770/ |archive-date=28 de decembre 2017 |df=dmy-all }}</ref>]] [[Philosophia continental]] es un conjuncto de traditiones philosophic del seculos XIX e XX de Europa continental. Movimentos del seculo XX tal como le [[idealismo german]], [[Phenomenologia (philosophia)|phenomenologia]], [[existentialismo]], [[Hermeneutica#Hermeneutica philosophic|hermeneutica moderne]] (le theoria e methodologia de interpretation), [[theoria critic]], [[structuralismo]], [[post-structuralismo]] e alteres es includite in iste categoria laxe. Ben que le identification de un factor commun non trivial in tote iste scholas de pensamento es destinate a esser controversial, Michael E. Rosen ha hypothesate alcun themas continental commun: que le scientias natural non pote reimplacar le scientias human; que le pensator es affectate per le conditiones del experientia (le proprie loco e tempore in le historia); que le philosophia es tanto theoric como practic; que le metaphilosophia o le reflexion super le methodos e le natura del philosophia mesme es un parte importante del philosophia proprie.<ref>Michael Rosen, "Continental Philosophy from Hegel", in [[A. C. Grayling]] (ed.), ''Philosophy 2: Further through the Subject'', Oxford University Press (1998), p. 665.</ref> Le fundator de phenomenologia, [[Edmund Husserl]], cercava studiar le conscientia como experimentate ab un perspectiva de prime persona, durante que [[Martin Heidegger]] se inspirava in le ideas de Kierkegaard, Nietzsche e Husserl pro proponer un approche [[existential]] non-conventional al [[ontologia]]. Le metaphysica phenomenologicamente orientate sustentava le [[existentialismo]]—[[Martin Heidegger]], [[Jean-Paul Sartre]], [[Maurice Merleau-Ponty]], [[Albert Camus]]—e finalmente le [[poststructuralismo]]—[[Gilles Deleuze]], [[Jean-François Lyotard]] (le plus cognoscite pro su articulation del [[postmodernismo]]), [[Michel Foucault]], [[Jacques Derrida]] (le plus cognoscite pro disvelopper un forma de analyse [[semiotic]] cognoscite como [[deconstruction]]). Le obra [[Psychoanalyse|psychoanalytic]] de [[Sigmund Freud]], [[Carl Jung]], [[Jacques Lacan]], [[Julia Kristeva]] e alteres ha tamben essite influential in le pensamento continental contemporanee. Inversamente, alcun philosophos ha tentate definir e rehabilitar traditiones plus ancian de philosophia. Plus notabilmente, [[Hans-Georg Gadamer]] e [[Alasdair MacIntyre]] ha ambe, ben que in manieras differente, revitalisate le tradition del [[Aristotelianismo]]. [[File:Kierkegaard.jpg|right|thumb|upright|[[Søren Kierkegaard]], schizzo per [[Niels Christian Kierkegaard]], {{circa|1840}}]] === Existentialismo === {{AP|Existentialismo}} Existentialismo es un termino applicate al opera de un numero de philosophos del fin del seculo 19 e del seculo 20 qui, malgrate profunde differentias doctrinal,<ref name="existentialism" /><ref name="philosophy25">''Oxford Companion to Philosophy'', ed. Ted Honderich, New York (1995), page 259.</ref> habeva in commun le credentia que le pensamento philosophic comencia con le subjecto human — non simplemente le subjecto pensante, sed le individuo human agente, sentiente e vivente.<ref name="existentialism26" /> In le existentialismo, le puncto de departita del individuo es characterisate per lo que ha essite appellate "le attitude existential", o un sentimento de disorientation e confusion ante un mundo apparentemente sin senso o absurde.<ref name="existentialism27" /> Multe existentialistas ha tamben considerate le philosophia academic o systematic traditional, tanto in stylo como in contento, como troppo abstracte e distante del experientia human concrete.<ref name="existentialism28" /><ref name="existentialism29" /> Ben que illes non usava le termino, le philosophos del seculo 19 [[Søren Kierkegaard]] e [[Friedrich Nietzsche]] es amplamente considerate como le patres del existentialismo. Lor influentia, tamen, se ha extendite ultra le pensamento existentialista.<ref name="kierkegaard" /><ref name="Bob" /><ref name="existentialists" /> ===Marxismo e theoria critic=== {{AP|Marxismo|Theoria critic}} [[Marxismo]] es un methodo de analyse socioeconomic, originate de [[Karl Marx]] e [[Friedrich Engels]]. Illo analysa le [[Classe social|relationes de classe]] e le conflicto societal usante un [[Materialismo historic|interpretation materialista del disveloppamento historic]] e un [[Dialectica marxista|vision dialectic]] del transformation social. Le analyses e methodologias marxista influentiava le ideologias politic e le movimentos social. Le conceptiones marxista del historia e del societate esseva adoptate per academicos in archeologia, anthropologia, studios de medios de communication, scientia politic, theatro, historia, sociologia, historia e theoria del arte, studios cultural, education, economia, geographia, critica litterari, esthetica, psychologia critic e philosophia. In le philosophia contemporanee, le termino "theoria critic" describe le [[Marxismo occidental|philosophia marxista occidental]] del [[Schola de Frankfurt]], que esseva disveloppate in Germania in le annos 1930. Le theoria critic mantene que le [[ideologia]] es le obstaculo principal al [[emancipation]] human.<ref>Geuss, R. ''The Idea of a Critical Theory'', Cambridge, Cambridge University Press, ch. 4.</ref> ===Phenomenologia e hermeneutica=== {{AP|Phenomenologia (philosophia)|Hermeneutica}} [[File:Edmund_Husserl_1910s.jpg|right|thumb|upright|[[Edmund Husserl]], in le annos 1910]] Le [[Phenomenologia (philosophia)|phenomenologia]] de [[Edmund Husserl]] esseva un tentativa ambitiose de jectar le fundationes pro un explication del structura del experientia conscious in general.<ref name="Smith" /> Un parte importante del projecto phenomenologic de Husserl esseva monstrar que tote le actos conscious es dirigite a o super un contento objective, un characteristica que Husserl appellava ''[[intentionalitate]]''.<ref name="Dreyfus" /> Husserl publicava solmente pauc ovras durante su vita, le quales tracta le phenomenologia principalmente in terminos methodologic abstracte; sed ille lassava un enorme quantitate de analyses concrete inedite. Le obra de Husserl esseva immediatemente influente in Germania, con le fundation de scholas phenomenologic in Munich ([[Phenomenologia de Munich]]) e Göttingen (phenomenologia de Göttingen). Le phenomenologia attingeva plus tarde fama international per le obra de philosophos tal como [[Martin Heidegger]] (anteriormente assistente de recerca de Husserl e un proponente del [[phenomenologia hermeneutic]], un [[synthese]] theoric de [[Hermeneutica#Hermeneutica philosophic|hermeneutica moderne]] e phenomenologia), [[Maurice Merleau-Ponty]], e [[Jean-Paul Sartre]]. Per le obra de Heidegger e Sartre, le foco de Husserl super le experientia subjective influentiava aspectos del existentialismo. ===Structuralismo e post-structuralismo=== {{AP|Structuralismo|Post-structuralismo}} [[File:Ferdinand de Saussure by Jullien Restored.png|thumb|upright|[[Ferdinand de Saussure]]]] Inaugurate per le linguista [[Ferdinand de Saussure]], le [[structuralismo]] cercava clarificar le systemas de signos per medio del analyse del [[discurso]]s que illos tanto limita como rende possibile. Saussure concipeva le signo como delimitate per tote le altere signos in le systema, e le ideas como incapace de exister anterior al structura linguistic, que articula le pensamento. Isto deviava le pensamento continental del humanismo, e lo dirigeva verso lo que esseva appellate le decentramento del homine: le linguage non es plus parlate per le homine pro exprimer un ver se interior, sed le linguage parla le homine. Le structuralismo cercava le dominio de un scientia dur, sed su positivismo tosto esseva attaccate per le post-structuralismo, un vaste campo de pensatores, de qui alcunes habeva essite structuralistas ipse, sed plus tarde passava a criticar lo. Le structuralistas credeva que illes poteva analysar systemas ab un perspectiva externe e objective, per exemplo, sed le post-structuralistas argumentava que isto es incorrecte, que on non pote transcender le structuras e, per consequente, le analyse mesme es determinate per lo que illo examina. Durante que le distinction inter le significante e le significato esseva tractate como crystallin per le structuralistas, le post-structuralistas asseverava que cata tentativa de afferrar le significato resulta in plus significantes, de modo que le senso es sempre in un stato de esser differite, lo que rende impossibile un interpretation ultime. Le structuralismo dominava le philosophia continental durante le annos 1960 e le initio del annos 1970, comprendente pensatores tan diverse como [[Claude Lévi-Strauss]], [[Roland Barthes]] e [[Jacques Lacan]]. Le post-structuralismo deveniva predominante ab le annos 1970 in avante, includente pensatores tal como [[Michel Foucault]], [[Jacques Derrida]], [[Gilles Deleuze]] e mesmo [[Roland Barthes]]; illo incorporava un critica del limitationes del structuralismo. === Philosophia del processo === {{AP|Philosophia del processo}} [[Philosophia del processo]] es un tradition que comencia con [[Alfred North Whitehead]], qui comenciava a docer e scriber super le processo e le metaphysica quando ille se univa al [[Universitate de Harvard]] in 1924.<ref>{{cite web|url=https://www.iep.utm.edu/whitehed/|title=Alfred North Whitehead (Internet Encyclopedia of Philosophy)|access-date=2018-08-29|archive-date=2019-09-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20190914132254/https://www.iep.utm.edu/whitehed/|url-status=live}}</ref> Iste tradition identifica le [[realitate]] metaphysic con le [[Cambio (philosophia)|cambio]]. Le philosophia del processo es a vices classificate como plus proxime al philosophia continental que al philosophia analytic, perque illo es habitualmente docite solmente in departimentos continental.<ref>William Blattner, [http://faculty.georgetown.edu/blattnew/contanalytic.html "Some Thoughts About "Continental" and "Analytic" Philosophy"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150507202622/http://faculty.georgetown.edu/blattnew/contanalytic.html |date=2015-05-07 }}</ref> Totevia, altere fontes affirma que le philosophia del processo deberea esser placiate in alicun parte in le medio inter le polos de methodos analytic versus continental in le philosophia contemporanee.<ref>{{cite SEP |url-id=process-philosophy |title=Process Philosophy |last=Seibt |first=Johanna}}</ref><ref>Nicholas Gaskill, A.J. Nocek, ''The Lure of Whitehead'', University of Minnesota Press, 2014, p. 4: "il non es de admirar que Whitehead esseva negligite. Ille esseva troppo scientific pro le "continentales", non bastante scientific pro le "analyticos", e troppo metaphysic — es a dicer [[Philosophia critic|acritic]] — pro ambes" e p. 231: "le analyticos e le continentales es ambes inclinate verso presuppositiones [[Kantianismo|kantian]] in un maniera que Latour e Whitehead renuncia audacemente."</ref> == Philosophia analytic == {{AP|Philosophia analytic}} [[File:Bertrand Russell 1954.jpg|upright=0.8|left|thumb|[[Bertrand Russell]]]] In le mundo anglophone, le philosophia analytic eveniva le schola dominante durante le major parte del seculo XX. Le termino «philosophia analytic» designa approximativemente un gruppo de methodos philosophic que accentua le argumentation detaliate, le attention al semantica, le uso de logica classic e logica non-classic, e le claritate de significato super tote le altere criterios. Ben que le movimento se ha expandite, illo esseva un schola cohesive in le prime medietate del seculo. Le philosophos analytic esseva fortemente formate per le [[positivismo logic]], unite per le notion que le problemas philosophic poteva e debeva esser solvite per le attention al [[logica]] e al [[linguage]]. === Logica === [[File:Gottlob_Frege_(Emil_Tesch).png|thumb|[[Gottlob Frege]], {{circa|1905}}]] ''[[The Foundations of Arithmetic|Le Fundamentos del Arithmetica]]'' (1884) de [[Gottlob Frege]] esseva le prime obra analytic, secundo [[Michael Dummett]] (''Origins of Analytical Philosophy'', 1993). Frege esseva le prime a prender 'le [[volta linguistic]]', analysante problemas philosophic per medio del linguage.{{Sfn|Grayling|2019|p=358}} Ille inventava un systema de notation formal pro le logica.{{Sfn|Grayling|2019|p=359}} Su position esseva de [[anti-psychologismo]], argumentante que le veritates logic esseva independente del mentes human que los discoperi.{{Sfn|Grayling|2019|p=359–361}} [[Bertrand Russell]] e [[G. E. Moore]] es tamben frequentemente considerate como fundatores del philosophia analytic. Illes credeva que le philosophia deberea basar se sur le analyse de propositiones.{{Sfn|Grayling|2019|p=347}} Russell scribeva ''[[Principia Mathematica]]'' (con [[Alfred North Whitehead]]) <ref name="russell" /> pro applicar isto al mathematica, dum Moore faceva le mesme pro le ethica con ''[[Principia Ethica]]''. Le tentativas de Russell de trovar un fundamento pro le mathematica le conduceva al [[Paradoxo de Russell]], lo que portava Frege a abandonar le [[logicismo]].{{Sfn|Grayling|2019|p=352}} Russell adoptava le [[atomismo logic]], declarante que "le logica es le essentia del philosophia".{{Sfn|Grayling|2019|p=354}} In su ''[[Tractatus Logico-Philosophicus]],'' [[Ludwig Wittgenstein]] presentava un version raffinate de iste perspectiva.{{Sfn|Grayling|2019|p=356}} Wittgenstein, le 'discipulo' de Russell, argumentava que le problemas del philosophia esseva simplemente productos del linguage que esseva de facto sin senso.{{Sfn|Grayling|2019|p=371–373}} Isto esseva basate sur le [[Teoria del pictura del linguage|teoria del pictura del signification]].{{Sfn|Grayling|2019|p=375}} Plus tarde, Wittgenstein cambiava su conception de como le linguage functiona, argumentante in cambio que illo ha multe differente usos, le quales ille appellava differente [[Joco de linguage|jocos de linguage]].{{Sfn|Grayling|2019|p=401}} === Philosophia del scientia === Le positivistas logic del [[Circulo de Vienna]] comenciava como un gruppo de studio de Russell e Whitehead.{{Sfn|Grayling|2019|p=378}} Illes argumentava que le argumentos del metaphysica, del ethica e del theologia era disproviste de significato, proque illos non era logicamente o empiricamente verificabile.{{Sfn|Grayling|2019|p=380}} Isto era basate sur lor division de enunciatos significative in analytic (enunciatos logic e mathematic) e synthetic (affirmationes scientific).{{Sfn|Grayling|2019|p=380}} [[Moritz Schlick]] e [[Rudolf Carnap]] argumentava que le scientia reposava, in su radices, sur le observation directe, sed [[Otto Neurath]] notava que le observation jam require un theoria pro haber significato.{{Sfn|Grayling|2019|p=380–381}} Un altere participante in le Circulo era le discipulo confesse de Carnap, [[Willard Van Orman Quine]].{{Sfn|Grayling|2019|p=389}} In '[[Duo dogmas del empirismo]]', Quine criticava le distinction inter enunciatos analytic e synthetic.{{Sfn|Grayling|2019|p=392}} In loco de isto, ille defendeva un approcha de 'rete de credentias', secundo le qual tote le credentias proveni del contacto con le realitate (incluse le credentias mathematic), sed con alcunes plus distante de iste contacto que alteres.{{Sfn|Grayling|2019|p=393}} Un altere ancian participante del Circulo esseva [[Karl Popper]]. Ille argumentava que le [[verificationismo]] esseva logicamente incoherente, promovente in su loco le [[Falsificabilitate|falsificationismo]] como base pro le scientia.{{Sfn|Grayling|2019|p=397}} Un progresso ulterior in le [[philosophia del scientia]] esseva facite per [[Imre Lakatos]], qui argumentava que resultatos negative in tests individual non falsificava theorias, sed plus tosto que programmas de recerca integre eventualmente faliava a explicar phenomenos.{{Sfn|Grayling|2019|p=398}} [[Thomas Kuhn]] argumentava ulteriormente que le scientia esseva composite de [[paradigma]]s, que eventualmente [[Cambio de paradigma|cambiava]] quando evidentia se accumulava contra illos.{{Sfn|Grayling|2019|p=399}} Basate super le idea que differente paradigmas habeva differente significatos pro le expressiones, [[Paul Feyerabend]] iva ancora plus longe, argumentante in favor del [[relativismo]] in le scientia.{{Sfn|Grayling|2019|p=400}} === Philosophia del linguage === Wittgenstein habeva primo proponite le idea que le linguage ordinari poteva solver problemas philosophic.{{Sfn|Grayling|2019|p=404}} Un gruppo de philosophos laxemente associate deveniva postea cognoscite como practicantes del [[philosophia del linguage ordinari]].{{Sfn|Grayling|2019|p=404}} Illo includeva [[Gilbert Ryle]], [[J. L. Austin]], [[R. M. Hare]] e [[P. F. Strawson]].{{Sfn|Grayling|2019|p=405}} Illes credeva que, como le philosophia non esseva un scientia, illo poteva solmente progreder per medio de un attente clarification e connexion conceptual, in vice de observation e experimentation.{{Sfn|Grayling|2019|p=405}} Totevia, illes habeva abandonate le anterior recerca analytic de usar le logica formal pro exprimer un [[philosophia del linguage ideal|linguage ideal]], sed nonobstante partiva le scepticismo verso le grande theorias metaphysic.{{Sfn|Grayling|2019|p=405}} A differentia de Wittgenstein, illes credeva que solmente alicun problemas del philosophia esseva artefactos del linguage.{{Sfn|Grayling|2019|p=406}} Iste approche ha essite describite como le [[giro linguistic]] del philosophia analytic.{{Sfn|Grayling|2019|p=406}} Ryle introduceva le concepto de [[error de categoria]], que describeva le application incorrecte de un concepto in un contexto erronee (lo que ille accusava Descartes de facer con le [[phantasma in le machina]]).{{Sfn|Grayling|2019|p=407}} Un del ideas clave de Austin esseva que certe formas de linguage exerce un function [[Acto perlocutionari|perlocutionari]] (creante per se un effecto sur le mundo), constituente assi [[acto de parola|actos de parola]].{{Sfn|Grayling|2019|p=411–412}} Iste idea esseva postea reprendite per [[John Searle]].{{Sfn|Grayling|2019|p=411–412}} In le ultime tertio del seculo XX, le philosophia del linguage emergeva como un programma proprie.{{Sfn|Grayling|2019|p=416-417}} Le theoria del significato deveniva central in iste programma.{{Sfn|Grayling|2019|p=418}} [[Donald Davidson (philosopho)|Donald Davidson]] argumentava que le significato poteva esser comprendite per medio de un theoria del [[veritate]].{{Sfn|Grayling|2019|p=419}} Isto esseva basate super le obra de [[Alfred Tarski]].{{Sfn|Grayling|2019|p=421}} Empiricamente, Davidson trovava le significato de parolas in differente linguas per ligar los con le conditiones objective de lor enunciation, lo que stabiliva lor veridicitate.{{Sfn|Grayling|2019|p=422}} Le significato, per consequente, emerge del consenso de interpretationes del comportamento del parlator.{{Sfn|Grayling|2019|p=422}} [[Michael Dummett]] argumentava contra iste puncto de vista super le base de su [[Realismo philosophic|realismo]].{{Sfn|Grayling|2019|p=423}} Isto esseva proque le realismo renderia le veridicitate de multe phrases ultra le mesurabilitate.{{Sfn|Grayling|2019|p=424}} In loco de isto, ille argumentava in favor del verificabilitate, basate super le idea que on poteva recognoscer le proba del veritate quando illo esseva offerite.{{Sfn|Grayling|2019|p=425}} Como alternativa a istos, [[Paul Grice]] proponeva un theoria que le significato esseva basate super le intention del parlator, lo que con le tempore se stabilisce post un uso repetite.{{Sfn|Grayling|2019|p=427}} Theorias de referentia esseva un altere currente principal de pensamento super le linguage. Frege habeva argumentate que le [[Proper and common nouns|nomines proprie]] esseva ligate a lor referente per medio de un description de lo que le nomine designa.{{Sfn|Grayling|2019|p=428}} Russell concordava con isto, addente que "isto" pote reimplaciar un description in casos de familiaritate.{{Sfn|Grayling|2019|p=428}} Plus tarde, Searle e Strawson expandeva iste ideas, notante que un fasce de descriptiones, cata un de illos usabile, pote esser usate per communitates linguistic.{{Sfn|Grayling|2019|p=428}} [[Keith Donnellan]] argumentava in ultra que a vices un description poteve esser erronee sed totevia facer le referentia correcte, lo que es differente del uso attributivo de un description.{{Sfn|Grayling|2019|p=428}} Ille, assi como [[Saul Kripke]] e [[Hilary Putnam]] de maniera independente, argumentava que frequentemente le referentes de nomines proprie non es basate super descriptiones, sed plus tosto super un historia de uso que passa per le usatores.{{Sfn|Grayling|2019|p=429}} Verso le fin del seculo, le philosophia del linguage comenciava a diverger in duo directiones: le philosophia del mente, e un studio plus specific de aspectos particular del linguage, iste ultime appoyate per le [[linguistica]].{{Sfn|Grayling|2019|p=433}} === Philosophia del mente === Le prime theorias de identitate del mente in le annos 1950 e 1960 se basava sur le labor de [[Ullin Place]], [[Herbert Feigl]] e [[J. J. C. Smart]].{{Sfn|Grayling|2019|p=434}} Ben que philosophos anterior como le positivistas logic, Quine, Wittgenstein e Ryle habeva omnes usate alicun forma de [[conductismo]] pro prescinder del mental, illes credeva que le behaviorismo esseva insufficiente pro explicar multe aspectos del phenomenos mental.{{Sfn|Grayling|2019|p=434}} Feigl argumentava que le statos [[Intentionalitate|intentional]] non poteva esser assi explicate.{{Sfn|Grayling|2019|p=434}} In loco de isto, ille defendeva le [[externalismo]].{{Sfn|Grayling|2019|p=435}} Intertanto, Place argumentava que le mente poteva esser reducite a eventos physic, dum que Feigl e Sense concordava que illos esseva identic.{{Sfn|Grayling|2019|p=435}} In contrasto, le Functionalismo argumentava que le mente esseva definite per lo que illo face, plus tosto que per lo sur que illo se basa.{{Sfn|Grayling|2019|p=436}} Pro argumentar contra isto, [[John Searle]] disveloppava le experimento mental del [[camera chinese]].{{Sfn|Grayling|2019|p=437}} Davidson argumentava in favor del [[anomalous monism|monismo anomal]], le qual affirma que, ben que le eventos mental causa eventos physic e tote le relationes causal es governate per leges natural, tamen non existe leges natural que governa le causalitate inter eventos mental e physic.{{Sfn|Grayling|2019|p=422}} Iste anomalia in le nomine esseva explicate per le [[supervenience|supervenientia]].{{Sfn|Grayling|2019|p=423}} In 1970, [[Keith Campbell (philosopho)|Keith Campbell]] proposite un "nove [[epiphenomenalismo]]", secundo le qual le corpore produce le mente que non age super le corpore, un processo que ille affirma esser destinate a remaner [[Nove mysterianismo|mysterioso]].<ref>{{cite book|last=Griffin|first=David|title=Unsnarling the World-Knot|url=https://archive.org/details/unsnarlingworldk0000davi|publisher=University of California Press|year=1998|isbn=9781556357558|location=Berkeley, California|page=[https://archive.org/details/unsnarlingworldk0000davi/page/5 5]}}</ref> [[Paul Churchland]] e [[Patricia Churchland]] argumentava in favor del [[materialismo eliminative]], le qual affirma que le comprehension del cerebro ducera a un comprehension complete del mente.{{Sfn|Grayling|2019|p=440}} Isto esseva basate super disveloppamentos in [[neuroscientia]].{{Sfn|Grayling|2019|p=440}} Totevia, le theorias physicaliste del mente ha debite confrontar se con le problema del [[Qualia|experientia subjective]] sublevate per [[Thomas Nagel]] in ''[[What Is It Like to Be a Bat?|Como es esser un vespertilio?]]'' e le assi-nominate [[argumento del cognoscentia]] de [[Frank Cameron Jackson]].{{Sfn|Grayling|2019|p=442}} [[David Chalmers]] etiam argumentava contra le physicalismo in le argumento del [[zombie philosophic]].{{Sfn|Grayling|2019|p=443}} Ille de plus signalava que le experientia subjective poseva le [[problema difficile del conscientia]].{{Sfn|Grayling|2019|p=443}} Le incapacitate del theorias physicaliste de explicar le sentimento consciente ha essite denominate le [[lacuna explanatori]].{{Sfn|Grayling|2019|p=443}} In contrasto, [[Daniel Dennett]] ha affirmate que un tal lacuna non existe, proque le experientias subjective es un 'fiction philosophic'.{{Sfn|Grayling|2019|p=443}} === Ethica === On ha argumentate que le ethica in le philosophia analytic del seculo XX comenciava con le ''[[Principia Ethica]]'' de Moore.{{Sfn|Grayling|2019|p=446}} Moore argumentava que lo que es bon non pote esser definite.{{Sfn|Grayling|2019|p=365}} In vice de illo, ille considerava le comportamento ethic como un resultato de [[intuition]], lo que conduceva al [[non-cognitivismo]].{{Sfn|Grayling|2019|p=366}} [[W. D. Ross]], in contrasto, argumentava que le [[dever]] formava le base del ethica.{{Sfn|Grayling|2019|p=446}} Le pensamento [[meta-ethica|meta-ethic]] de Russell anticipava le [[emotivismo]] e le [[Nihilismo moral|theoria del error]].{{Sfn|Grayling|2019|p=356}} Isto esseva supportate per le positivistas logic, e plus tarde popularisate per [[A. J. Ayer]].{{Sfn|Grayling|2019|p=446}} [[Charles Stevenson (philosopho)|Charles Stevenson]] etiam argumentava que le terminos ethic esseva expressiones de significatos emotive per le locutores.{{Sfn|Grayling|2019|p=446}} [[R. M. Hare]] visava a expander lor significato de mer expressiones a prescriptiones que es etiam universalisabile.{{Sfn|Grayling|2019|p=448}} [[J. L. Mackie]] supportava le theoria del error super le base que valores objective non existe, proque illos es [[Relativismo cultural|culturalmente relative]] e esserea metaphysicamente estranie.{{Sfn|Grayling|2019|p=451-452}} Un altere currente de pensamento ethic comenciava con [[G. E. M. Anscombe]] argumentante in 1958 que tanto le [[consequentialismo]] como le [[deontologia]] esseva basate super le obligation, lo que non poteva functionar sin autoritate divin, promovente in vice le [[ethica de virtute]].{{Sfn|Grayling|2019|p=453}} Altere notabile ethicos de virtute includeva [[Philippa Foot]] e [[Alasdair MacIntyre]].{{Sfn|Grayling|2019|p=455}} Iste ultime lo combinava con le [[communitarianismo]].{{Sfn|Grayling|2019|p=456}} === Altere brancas === [[File:Patricia_Churchland_at_STEP_2005_a.jpg|right|thumb|upright|[[Patricia Churchland]], 2005]] Discipulos notabile de Quine include [[Donald Davidson (philosopho)|Donald Davidson]] e [[Daniel Dennett]]. Le obra posterior de Russell e le philosophia de Willard Van Orman Quine es exemplares influente del approchamento naturalista dominante in le philosophia analytic in le secunde medietate del seculo XX. Sed le diversitate del philosophia analytic desde le annos 1970 in avante defia un generalisation facile: le naturalismo de Quine e de su epigonos esseva in alicun sectores superate per un "nove metaphysica" de [[mundos possibile]], como in le obra influente de [[David Kellogg Lewis|David Lewis]]. Recentemente, le movimento del [[philosophia experimental]] ha cercate reevalutar le problemas philosophic per medio de technicas de recerca del scientias social. Alcun figuras influential in le philosophia analytic contemporanee es: [[Timothy Williamson]], [[David Kellogg Lewis|David Lewis]], [[John Searle]], [[Thomas Nagel]], [[Hilary Putnam]], [[Michael Dummett]], [[John McDowell]], [[Saul Kripke]], [[Peter van Inwagen]], e [[Patricia Churchland]]. Le philosophia analytic ha a vices essite accusate de non contribuer al debato politic o al questiones traditional in le esthetica. Totevia, con le apparition de ''[[A Theory of Justice]]'' per [[John Rawls]] e ''[[Anarchy, State, and Utopia]]'' per [[Robert Nozick]], le philosophia politic analytic acquireva respectabilitate. Philosophos analytic ha tamben monstrate profunditate in lor investigationes del esthetica, con [[Roger Scruton]], [[Nelson Goodman]], [[Arthur Danto]] e alteres disveloppante le materia usque a su forma actual. == Influentias del philosophia oriental == {{Vide etiam|Similitudes inter pyrrhonismo e buddhismo}} [[File:Philosopher, marble head, Roman copy, AM Corfu, Krfm22.jpg|thumb|230x230px|[[Pyrrhon de Elis]], capite de [[marmore]], copia [[Roma antique|roman]], [[Museo Archeologic de Corfu]]]] Le [[Philosophia grec antique|philosopho grec antique]] [[Pyrrhon]] accompaniava [[Alexandre le Grande]] in su campanias oriental, passante circa 18 menses in India. Pyrrhon postea retornava a Grecia e fundava le [[Pyrrhonismo]], un philosophia con [[Similitudes inter pyrrhonismo e buddhismo|similitudes substantial]] con le [[buddhismo]]. Le biographo grec [[Diogenes Laertio]] explicava que le equanimitate de Pyrrhon e su distachamento del mundo esseva acquirite in India.<ref>"Ille se retirava del mundo e viveva in solitude, rarmente monstrante se a su familiares; isto proque ille habeva audite un indiano reprochar [[Anaxarcho]], dicente le que ille nunquam serea capace de inseniar a alteres lo que es bon dum ille ipse faceva le cortisano ante reges in lor corte. Ille manteneva le mesme serenitate a omne tempore." (Diogenes Laertio, IX.63 super Pyrrhon)</ref> Pyrrhon esseva directemente influentiate per le buddhismo in le disveloppamento de su philosophia, le qual se basa super le interpretation de Pyrrhon del [[tres marcas del existentia]] buddhista.<ref>{{cite book|last=Beckwith|first=Christopher I.|url=http://press.princeton.edu/chapters/s10500.pdf|title=Greek Buddha: Pyrrho's Encounter with Early Buddhism in Central Asia|publisher=[[Princeton University Press]]|year=2015|isbn=9781400866328|page=28|access-date=2020-10-29|archive-date=2016-11-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20161130150905/http://press.princeton.edu/chapters/s10500.pdf|url-status=live}}</ref> Secundo [[Edward Conze]], le pyrrhonismo pote esser comparate al philosophia buddhista, specialmente le schola indian [[Madhyamika]].<ref name="Conze">Conze, Edward. [http://ccbs.ntu.edu.tw/FULLTEXT/JR-PHIL/conze2.htm Buddhist Philosophy and Its European Parallels] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190207161259/http://ccbs.ntu.edu.tw/FULLTEXT/JR-PHIL/conze2.htm |date=2019-02-07 }}. Philosophy East and West 13, p.9-23, no.1, januario 1963. University Press of Hawaii.</ref> Le scopo del pyrrhonistas de [[ataraxia]] (le stato de imperturbabilitate) es un scopo [[soteriologic]] simile al [[nirvana]]. Le pyrrhonistas promoveva le suspension del judicio ([[epoche]]) super [[dogma|dogmas]] (credentias super materias non evidente) como le via pro attinger le ataraxia. Isto es simile al refusa del Buddha de responder a certe questiones metaphysic, le quales ille considerava como non-conducente al sentiero del practica buddhista, e al «abandonamento de omne opiniones ([[drsti]])» de [[Nagarjuna]]. Adrian Kuzminski argumenta in favor de un influentia directe inter iste duo systemas de pensamento. In ''Pyrrhonism: How the Ancient Greeks Reinvented Buddhism''<ref name="Reinvented">Adrian Kuzminski (2008), ''Pyrrhonism How the Ancient Greeks Reinvented Buddhism''; pro un studio recente vide Georgios T. Halkias, [https://www.academia.edu/12679460/The_Self-immolation_of_Kalanos_and_other_Luminous_Encounters_Among_Greeks_and_Indian_Buddhists_in_the_Hellenistic_World "The Self-immolation of Kalanos and other Luminous Encounters among Greeks and Indian Buddhists in the Hellenistic World"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221208221329/https://www.academia.edu/12679460/The_Self-immolation_of_Kalanos_and_other_Luminous_Encounters_Among_Greeks_and_Indian_Buddhists_in_the_Hellenistic_World |date=2022-12-08 }}, 2015, ''Journal of the Oxford Centre for Buddhist Studies'' '''8''', 163–186.</ref> Secundo Kuzminski, ambe philosophias argumenta contra le assentimento a qualcunque assertion dogmatic super un realitate metaphysic ultime detra nostre impressiones sensorial como un tactica pro attinger le tranquillitate, e ambe face de plus uso de argumentos logic contra altere philosophias pro exponer lor contradictiones.<ref name="Reinvented" /> Le philosopho [[Cyrenaicos|cyrenaico]] [[Hegesias de Cirene]] es considerate per alcunos de haber essite influentiate per le inseniamientos del missionarios buddhista de Ashoka.<ref>"Le philosopho Hegesias de Cirene (surnominate ''Peisithanatos'', "Le advocato del morte") esseva un contemporaneo de Magas e esseva probabilemente influentiate per le inseniamientos del missionarios buddhista a Cirene e Alexandria. Su influentia esseva tal que ille esseva finalmente prohibite de inseniar." Jean-Marie Lafont, [[Inalco]] in "Les Dossiers d'Archéologie", No. 254, p. 78</ref> Philosophos empirista, como [[David Hume|Hume]] e [[George Berkeley|Berkeley]], favoriva le [[theoria de fasce]] del [[identitate personal]].<ref>{{Cite book|last=Dicker|first=Georges|url=https://books.google.com/books?id=lnGGAgAAQBAJ|title=Hume's Epistemology and Metaphysics: An Introduction|date=2002-01-04|publisher=Routledge|isbn=978-1-134-71425-4|pages=15}}</ref> In iste theoria, le mente es simplemente 'un fasce de perceptiones' sin unitate.<ref>{{Cite web|title=Western philosophy {{!}} History, Figures, Schools, Movements, Books, Beliefs, & Facts|url=https://www.britannica.com/topic/Western-philosophy|access-date=2021-05-18|website=Encyclopedia Britannica|archive-date=2021-05-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20210513135159/https://www.britannica.com/topic/Western-philosophy|url-status=live}}</ref> Un interpretation del conception de Hume del se, defendite per le philosopho e psychologo [[James Giles (philosopho)|James Giles]], es que Hume non argumenta a favor de un theoria de fasce, le qual es un forma de reductionismo, ma plus tosto a favor de un vision eliminative del se. In loco de reducer le se a un fasce de perceptiones, Hume rejecta completemente le idea del se. Secundo iste interpretation, Hume propone un "theoria del non-se" e ha assi multo in commun con le pensamento [[Buddhismo|buddhista]] (vide ''[[anattā]]''). Le psychologa [[Alison Gopnik]] ha argumentate que Hume esseva in position de apprender re le pensamento buddhista durante su tempore in Francia in le annos 1730.<ref>{{Cite book |last=Garfield |first=Jay L. |title=Engaging Buddhism : why it matters to philosophy |date=2015 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-020434-1 |location=Oxford |pages=45, 107 |oclc=884817774}}</ref> {{Ref}} == Bibliographia == * {{Cite book |last=Annas |first=Julia |author-link=Julia Annas |year=1995 |title=The Morality of Happiness |publisher=Oxford University Press |isbn=0-19-509652-5 }} *[[Frederick Copleston|Copleston, Frederick]] (1946–1975). ''[[A History of Philosophy (Copleston)|A History of Philosophy]]'', 11 vols. Continuum. * {{Cite book |last=Grayling |first=A.C. |year=2019 |author-link=A. C. Grayling |title=The History of Philosophy |url=https://archive.org/details/historyofphiloso0000acgr |publisher=Penguin UK |isbn=978-0-241-98086-6 }} *[[Georg Wilhelm Friedrich Hegel|Hegel, Georg]] (1996). ''[[Lectures on the History of Philosophy|Hegel's Lectures on the History of Philosophy]], 3 vols.'' Humanities Press International. *[[Anthony Kenny|Kenny, Anthony]] (2010). ''[[A New History of Western Philosophy]]''. Oxford University Press. * {{Cite book |last=Reale |first=Giovanni |author-link=Giovanni Reale |year=1986 |title=A History of Ancient Philosophy: From the Origins to Socrates |url=https://archive.org/details/historyofancient0000real |publisher=SUNY Press |isbn=0-88706-290-3 }} *[[Bertrand Russell|Russell, Bertrand]] (1945). ''[[A History of Western Philosophy]]''. Simon & Schuster. [[Categoria:Philosophia]] 8dsko3904dxmezzbfb6zbl6kzf98lyc 0 60408 699161 691936 2026-08-27T16:59:12Z InternetArchiveBot 40773 Add 1 book for [[Wikipedia:Verificabilitate]] (20260827)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 699161 wikitext text/x-wiki '''Principio-flammifero''' es le nomine date per alcun interlinguistas al principio que, si le [[Methodo de interlingua|methodo normal de derivar parolas]] non produce un resultato pro un concepto, on pote basar un nove parola sur minus de tres linguas de controlo, a condition que le parola se compone de elementos que satisface individualmente le normas de internationalitate etymologic e semantic de interlingua. Le principio deriva su nomine del sequente paragrapho del introduction del [[IED|Dictionario interlingua-anglese]] que explica le inclusion del parola [[flammifero]]:<ref>{{Cite web |title=Eligibilitate de parolas international |work=Introduction al IED (Interlingua-English Dictionary), traduction de 2006 |url=https://www.interlingua.com/ied/introduction-ia/eligibilitate-de-parolas-international/ |year=1951 |last=Gode |first=A |authorlink=Alexander Gode |publisher=[[Union Mundial pro Interlingua]]}}</ref><ref>{{Cite book |last=Gode |first=A |authorlink=Alexander Gode|title=Interlingua-English Dictionary |url=https://archive.org/details/interlinguaengli0000unse |language=en |trans-title=Dictionario interlingua-anglese |edition={{Ordinal|2}} edition |chapter=Eligibility of international words |year=1971 |publisher=Ungar Publishing Co., New York |isbn=9780804401883}}</ref> {{Cita|Lo que esseva dicite super formationes con affixos de sphera limitate es valide etiam pro compositiones. Le parola italian pro le anglese ‘{{Lingua|en|match, lucifer}}’ es {{Lingua|it|fiammifero}}. Isto es un composition de elementos que es completemente international e toto inambigue. Le parola in iste forma se trova solmente in un singule lingua, sed le representation de su elementos in omne linguas contribuente justifica le pretention que le parola es potentialmente international. In un considerabile numero de casos in que ideas de plen internationalitate se monstra esser representate per numerose terminos etymologicamente toto sin interrelation, on pote trovar adequate translationes in le vocabulario international per examinar omne translationes monolingual con respecto a lor representationes potential in le linguas fonte in toto.}} In altere parolas: post que non es possibile trovar un parola que satisface le [[Regula de tres (interlingua)|regula de tres]] normal,<ref group="nota">Inter le terminos del linguas de controlo de interlingua – [[:en:Match|match]] (anglese), [[:es:Fósforo (utensilio)|fósforo]] (espaniol)/[[:pt:Palito de fósforo|palito de fósforo]] (portugese), [[:it:Fiammifero|fiammifero]] (italiano), [[:fr:Allumette|allummette]] (francese), [[:de:Streichholz|Streichholz]] (germano) e [[:ru:Запалка|запалка]] [zapalka] (russo) – non se trova alcun termino de origine etymologic commun a tres.</ref> on ha recurrite a considerar parolas que al minus se compone de elementos international, rendente los “potentialmente international”. Assi on eligeva le parola ''flammifero'', que ha appoio directe solmente del italiano, ma se compone de ''[[flamma]]'' e le suffixo ''-fero'' ("portator de"), elementos que satisface individualmente le criterios de internationalitate de interlingua. Le principio-flammifero face parte del principios del [[formation de parolas in interlingua]],<ref>{{Cite book |last=Stenström |first=I |authorlink=Ingvar Stenström |title=Formation de parolas in interlingua |publisher=[[Societate Svedese pro Interlingua]] |year=1999 |isbn=91-971940-4-2 |url=https://www.interlingua.com/archivos/Formation%20de%20parolas%20in%20interlingua.pdf |format=pdf}}</ref> ma se distingue per le objectivo de cercar le maxime appoio etymologic e semantic possibile pro le parola inter le linguas de controlo. == Vide etiam == * [[Formation de parolas]] * [[Formation de parolas derivate regularmente in interlingua]] == Notas == <references group="nota"/> == Referentias == <references/> [[Categoria:Vocabulario de Interlingua]] dtjdiznn0r0ru2bo2h9vubogndhcok7 0 60468 699139 692601 2026-08-27T16:44:16Z InternetArchiveBot 40773 Add 1 book for [[Wikipedia:Verificabilitate]] (20260827)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 699139 wikitext text/x-wiki [[File:Burning match head.jpg|thumb|Un capite de flammifero ardente.]] Un '''flammifero''' es un utensile pro [[Incendio|incendiar]] o dar [[foco]]. Illo es un bastonetto de [[ligno]], [[coton]] o [[carta]] cerate, del qual un extremitate, appellate capite, es coperte de un substantia inflammabile. Iste substantia es generalmente componite de [[sulfuro de phosphoro]] e de [[chlorato de potassium]]. Quando le capite del flammifero es fricate super un superficie rugose componite de fragmentos de [[vitro]] triturate de 3,0–3,2 decimos de millimetro, miscite con un adhesivo [[vinyl]]ic specialmente preparate a iste fin, illo prende foco e incendia le bastonetto, alimentante un flamma de curte durata. == Etymologia == Le substantivo “flammifero” se compone del substantivo [[Lingua latin|latin]] ''flamma'' (flamma) e del verbo ''fĕro'' (portar, producer, generar), isto es, literalmente, “que produce flamma”.<ref>{{Cite web |url = https://etimo.it/?term=fiammifero&find=Cerca |title = Fiammifero |last=Pianigiani |first=O |site = Vocabolario etimologico del lingua italiana |work=Vocabolario Etimologico della Lingua Italiana |publisher = https://etimo.it |accessdate = 2026-01-06}}</ref><ref>{{Cite web |title=Eligibilitate de parolas international |work=Introduction al IED (Interlingua-English Dictionary), traduction de 2006 |url=https://www.interlingua.com/ied/introduction-ia/eligibilitate-de-parolas-international/ |year=1951 |last=Gode |first=A |authorlink=Alexander Gode |publisher=[[Union Mundial pro Interlingua]]}}</ref><ref>{{Cite book |last=Gode |first=A |authorlink=Alexander Gode|title=Interlingua-English Dictionary |url=https://archive.org/details/interlinguaengli0000unse |language=en |trans-title=Dictionario interlingua-anglese |edition={{Ordinal|2}} edition |chapter=Eligibility of international words |year=1971 |publisher=Ungar Publishing Co., New York |isbn=9780804401883}}</ref> == Vide etiam == * [[Principio-flammifero]] == Referentias == <references/> {{Traduction|it|Fiammifero|147785694|incomplete=si}} [[Categoria:Utensiles]] [[Categoria:Chimia]] jx7e9vtcmkglujosfrnlxg7hasmalzi 0 60534 699217 698236 2026-08-27T18:12:14Z InternetArchiveBot 40773 Add 3 books for [[Wikipedia:Verificabilitate]] (20260827)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 699217 wikitext text/x-wiki [[File:Roman Republic Empire map.gif|thumb|Mappa del Imperio Roman<br/>{{legend|#C46C5C|[[Republica Roman|Republica]]}}{{legend|#9C649C|Principato/Dominato}}{{legend|#BCC45C|[[Imperio Byzantin]]/Oriental}}{{legend|#5CA4CC|Imperio Occidental}}|alt=Mappa animate del Republica e Imperio Roman]] Le '''cadita del Imperio Roman de Occidente''', anque appellate le '''cadita del Imperio Roman''' o le '''cadita de Roma''', esseva le perdita de controlo politic central in le [[Imperio roman de occidente]], un processo in le qual le Imperio faliava a imponer su regula, e su vaste territorio esseva dividite inter plure entitates politic successor. Le Imperio Roman perdeva le fortias que le permitteva exercer controlo effective sur su provincias occidental; historiographos moderne postula factores includente le effectivitate e le numeros del armea, le sanitate e numeros del population roman, le fortia del economia, le competentia del imperatores, le luctas interne pro le poter, le cambios religiose del periodo, e le efficientia del administration civil. Pression crescente de populos invasor foras del cultura roman anque contribueva multo al colapso. Cambios climatic e maladias tanto endemic como epidemic moveva multe de iste factores immediate.{{sfn|Harper|2017}} Le rationes pro le colapso es subjectos major del historiographia del mundo antique e illos informa multo del discurso moderne sur le falia del stato.{{sfn|Ward-Perkins|2005|p=1}}<ref>e.g. Why Nations Fail. Acemoglu D and Robinson JA. Profile Books (Random House Inc.) 2012. {{ISBN|978-1-84668-429-6}}. pp. 166–175</ref><ref>{{Cite book |last=Diamond |first=Jared |author-link=Jared Diamond |title=Collapse |year=2011 |publisher=Penguin Books |isbn=978-0-14-311700-1 |pages=13–14}}</ref> In 376, un grande migration de gothos e altere populos non-roman, fugiente del hunnos, entrava in le Imperio. Le fortias roman non esseva capace de exterminar, expeller o subjugar los (como esseva lor practica normal). In 395, post vincer duo destructive guerras civil, Theodosio I moriva. Ille lassava un armea de campo in colapso, e le Imperio se divideva inter le ministros belligerante de su duo filios incapace. Le gothos e altere non-romanos deveniva un fortia que poteva peter ambe partes del Imperio. Altere gruppos barbaric transversava le Rheno e altere frontieras. Le fortias armate del Imperio de Occidente deveniva pauc e ineffective, e malgrado breve recuperationes sub duces habile, le controlo central nunquam esseva consolidate effectivemente de novo. Per 476, le position de imperator roman de occidente exerceva un poter militar, politic o financiari negligibile, e non habeva alcun controlo effective sur le dominios de occidente dispersate que ancora poteva esser describite como roman. Regnos barbaric habeva establite lor proprie poter in multo del area del Imperio de Occidente. In 476, le rege barbaric germanic Odoacre deponeva le ultime imperator del Imperio Roman de Occidente in Italia, Romulo Augustulo, e le Senato inviava le insignias imperial al imperator roman de oriente Zenon. Ben que su legitimitate durava pro seculos de plus e su influentia cultural remane hodie, le Imperio de Occidente nunquam habeva le fortia pro resurger. Le [[Imperio roman de oriente]], o byzantin, superviveva e remaneva pro seculos un poter effective del Mediterraneo oriental, ben que illo diminueva in fortia. Ben que le perdita de unitate politic e controlo militar es universalmente recognoscite, le cadita de Roma non es le sol concepto unificator pro iste eventos; le periodo describite como antiquitate tarde accentua le continuitates cultural a traverso de e ultra le colapso politic. == Approches historic e syntheses moderne == {{AP|Historiographia del cadita del Imperio Roman de Occidente}} Desde 1776, quando [[Edward Gibbon]] publicava le prime volumine de su ''[[The History of the Decline and Fall of the Roman Empire|Historia del declino e cadita del Imperio Roman]]'', Declino e Cadita ha essite le thema circa le qual multo del historia del Imperio Roman ha essite structurate. "A partir del 18e seculo," scribeva le historico [[Glen Bowersock]], "nos ha essite obsesse per le cadita: illo ha essite valorisate como un archetypo pro omne declino percipite, e, per consequente, como un symbolo pro nostre proprie timores."<ref>Glen Bowersock, "The Vanishing Paradigm of the Fall of Rome" ''Bulletin of the [[American Academy of Arts and Sciences]]'' 1996. vol. 49 no. 8 pp. 29–43.</ref> === Un altere paradigma del periodo === {{AP|Antiquitate tardive}} Desde al minus le tempore de [[Henri Pirenne]] (1862–1935), eruditos ha describite un continuitate del [[Cultura del Roma antique|cultura roman]] e del legitimitate politic multo post 476.<ref name="Ramsay MacMullen 1981">{{Cite book |last=MacMullen |first=Ramsay |title=Paganism in the Roman Empire |url=https://archive.org/details/paganisminromane0000macm |date=1981 |publisher=Yale University Press |isbn=978-0300029840 |edition=unabridged}}</ref>{{rp|5–7}}<ref name="survival_greece">Gregory, T. (1986). The Survival of Paganism in Christian Greece: A Critical Essay. ''The American Journal of Philology'', '''107'''(2), 229–242. {{doi|10.2307/294605}}</ref> Pirenne postponeva le fin del [[Antiquitate classic|civilisation classic]] usque al 8e seculo. Ille contestava le notion que le [[Periodo del migrationes|barbaros germanic]] habeva causate le fin del [[Imperio Roman de Occidente]], e ille refusava de equalar le fin del Imperio Roman de Occidente con le fin del officio de [[Imperator roman|imperator]] in Italia. Ille signalava le continuitate essential del economia del [[Mediterraneo]] roman mesmo post le invasiones [[barbaro|barbare]], e suggereva que solmente le [[Conquestas musulman|conquestas musulman]] representava un ruptura decisive con le antiquitate. Le formulation plus recente de un periodo historic characterisate como "[[Antiquitate tardive]]" emphase le transformationes del mundos antique al medieval intra un continuitate cultural.{{sfn|Brown|1978|pp=2–3}} In le ultime decennios, argumentos basate sur le archeologia extende mesmo le continuitate in le [[cultura material]] e in le patronos de colonisation usque al 11e seculo.<ref name="Lavan">{{Cite book |last=Lavan |first=Luke |title=The Archaeology of Late Antique "paganism" |date=2011 |publisher=Brill |isbn=978-9004192379 |editor-last=Lavan |editor-first=Luke |page=xxiv |editor-last2=Mulryan |editor-first2=Michael}}</ref>{{sfn|Hunt|2001|p=256}}<ref>Gregory, T. (1986). The Survival of Paganism in Christian Greece: A Critical Essay. The American Journal of Philology, 107(2), 229–242. {{doi|10.2307/294605}}</ref><ref name="Anna Leone">{{Cite book |last=Leone |first=Anna |title=The End of the Pagan City: Religion, Economy, and Urbanism in Late Antique North Africa |date=2013 |publisher=OUP |isbn=978-0199570928 |edition=illustrated |page=9}}</ref> Observante le realitate politic del perdita de controlo (e le fragmentation concomitante del commercio, cultura, e lingua), sed anque le continuitates cultural e archeologic, le processo ha essite describite como un complexe transformation cultural, plus tosto que un cadita.<ref name="Bowersock">{{Cite journal |last=Bowersock |first=Glen W. |date=1996 |title=The Vanishing Paradigm of the Fall of Rome |journal=Bulletin of the American Academy of Arts and Sciences |volume=49 |issue=8 |pages=29–43 |doi=10.2307/3824699 |jstor=3824699}}</ref>{{rp|34}} "Le perception del Antiquitate tardive ha cambiate significatemente: le periodo non es plus vidite como un era de declino e crise, sed como un epocha de metamorphose in le region mediterranee".<ref name="Rebenich in Rousseau" /><ref name="Johnson 2015">{{Cite book |title=The Oxford Handbook of Late Antiquity |date=2015 |publisher=OUP |isbn=978-0190277536 |editor-last=Johnson |editor-first=Scott Fitzgerald |edition=illustrated, reprint |page=6}}</ref>{{rp|3,4}} === Phases major === [[File:Invasions of the Roman Empire 1.png|thumb|Rutas prendite per le invasores barbaric del Imperio Roman durante le [[Periodo del Migrationes]]]] Un synthese per Harper (2017) presentava quatro tornos decisive de eventos in le transformation ab le apogeo del imperio usque al prime Medievo: * Le [[Peste Antonine]] que finiva un longe periodo de expansion demographic e economic, debilitante ma non renversante le imperio. * Le [[Crise del Tertie Seculo]], in le qual le [[Variabilitate e cambio climatic|cambio climatic]] natural, un renovate [[Peste de Cypriano|maladia pandemic]], e le instabilitate politic interne e externe duceva al quasi-collapso del systema imperial. Su reconstitution includeva un nove base pro le moneta, un apparato governamental professional expandite, imperatores plus distantiate de lor populo, e, bentosto, le ascension del [[Christianismo]], un [[Exclusivismo religiose|religion exclusive]] e proselytisante que anticipava le [[Eschatologia|imminente fin del mundo]]. * Le fallimento militar e politic del Occidente, in le qual le migration de massa ab le [[Steppa eurasian]] vinceva e dismembrava le parte occidental de un imperio internemente debilitate. Le imperio oriental se reconstrueva novemente e comenciava le reconquista del Occidente. * In le terras circum le Mediterraneo, le [[Parve Era Glacial del Antiquitate Tardive]] e le [[Peste de Justiniano]] creava un del pejor cataclismos ambiental in le historia registrate. Le systema imperial se collabeva in le proxime duo generationes e postea perdeva vaste territorios al armeas del [[Islam]], un nove religion exclusive e proselytisante que anque attendeva un imminente tempore final. Le diminuite e impauperite stato residue byzantin superviveva in medio de un lucta perpetual inter e intra le sequitores del christianismo e del islam.{{sfn|Harper|2017|p=21}} Le perdita de controlo politic centralisate super le Occidente, e le poter diminuite del Oriente, es universalmente acceptate, ma le thema del declino ha essite prendite pro doperir un intervallo de tempore multo plus ample que le cento annos ab 376. Pro [[Cassio Dion]], le ascension del imperator [[Commodo]] in 180 p.Chr. marcava le descension "ab un regno de auro a un de rubigine e ferro".<ref>Dio Cassius [https://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Cassius_Dio/72*.html#36 72.36.4] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210221024915/https://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Cassius_Dio/72%2A.html#36 |date=2021-02-21 }}, Loeb edition translated E. Cary</ref> Depost le era del [[humanismo]], on ha pensate que le processo del Cadita comenciava con [[Constantino le Grande]], o con le [[Imperatores de quartiero|imperatores soldato]] qui sasiva le poter per medio del commando del armea ab 235 usque a 284, o con [[Commodo]], o mesmo con [[Augusto]].<ref name="Rebenich in Rousseau">{{Cite book |last=Rebenich |first=Stefan |title=A Companion to Late Antiquity |date=2012 |publisher=John Wiley & Sons |isbn=978-1118293478 |editor-last=Rousseau |editor-first=Philip |page=78 |chapter=6 Late Antiquity in Modern Eyes}}</ref> Gibbon esseva incerte super quando le declino comenciava. "In le prime paragrapho de su texto, Gibbon scribeva que ille intendeva traciare le declino ab le era auree del Antoninos"; texto posterior lo face comenciar circa 180 p.Chr. con le morte de Marco Aurelio; durante que in le capitulo 7, ille repelle le initio del declino a circa 52 a.Chr., le tempore de Julio Cesare, Pompeio e Ciceron.{{sfn|Gruman|1960|pp=84–85}} Gibbon placiava le fin del imperio occidental con le remotion del homine a qui Gibbon se refereva como "le impotente Augustulo" in 476.{{sfn|Bowersock|1996|p=31}} [[Arnold J. Toynbee]] e [[James Burke (historico del scientia)|James Burke]] argumenta que tote le era imperial esseva un de constante decadentia de institutiones fundate in epochas [[Republica Roman|republican]]. [[Theodor Mommsen]] excludeva le periodo imperial de su ''[[Historia de Roma (Mommsen)|Historia de Roma]]'' (1854–1856), ganiator del Premio Nobel. Como un marcador conveniente pro le fin, 476 ha essite usate depost Gibbon, ma altere datas clave pro le cadita del Imperio Roman in le Occidente include le [[Crise del Tertie Seculo]], le [[Traversata del Rheno]] in 406 (o 405), le [[Sacco de Roma (410)|sacco de Roma in 410]], e le morte de [[Julio Nepote]] in 480.{{sfn|Momigliano|1973}} ===Causas, secundo Gibbon (1776–1789)=== Quando Gibbon publicava su obra monumental, illo deveniva rapidemente le texto de referentia.{{sfn|Jordan|1969|pp=83, 93–94}}{{sfn|Gibbon|1906|pp=279, 312}} Peter Brown ha scribite que "le obra de Gibbon formava le culmine de un seculo de erudition que habeva essite conducite in le credentia que le studio del declinante Imperio Roman esseva anque le studio del origines de Europa moderne".{{sfn|Brown|2013|p=37}} Gibbon esseva le prime a tentar un explication del causas de un cadita de imperio.{{sfn|Brown|2013|p=37}} Como altere pensatores del Illuminismo e citatanos britannic del epocha imbibite de anticatholicismo institutional, Gibbon dispreciava le Etate Media como un Etate Obscure superstitiose e dominate per prestres. On credeva que solmente in su proprie era, le "Epocha del Ration", con su emphase super le pensamento rational, le historia human poteva reprender su progresso.<ref>{{cite journal |first=J.G.A. |last=Pocock |year=1976 |title=Between Machiavelli and Hume: Gibbon as Civic Humanist and Philosophical Historian |url=https://archive.org/details/sim_daedalus_summer-1976_105_3/page/153 |journal=Daedalus |volume=105 |issue=3 |pages=153–169}}</ref><ref>Pocock, ''The Enlightenments of Edward Gibbon, 1737–1764'', 303–304; ''The First Decline and Fall'', 304–306.</ref> Ille initiava un controversia continue super le rolo del christianismo, sed ille dava grande peso a altere causas de declino interne e a attaccos ab extra le Imperio. <blockquote>Le historia de su ruina es simple e obvie; e, in loco de investigar pro que le imperio roman esseva destruite, nos deberea plus tosto esser surprendite que illo habeva subsistite tanto tempore. Le legiones victoriose, que, in guerras distante, acquireva le vitios de estranieros e mercenarios, primo opprimeva le libertate del republica, e postea violava le majestate del purpura. Le imperatores, anxie pro lor securitate personal e le pace public, esseva reducite al base expediente de corrumper le disciplina que rendeva los equalmente formidabile a lor soverano e al inimico; le vigor del governamento militar esseva relaxate, e finalmente dissolvite, per le institutiones partial de Constantino; e le mundo roman esseva submersite per un diluvio de Barbaros. |Edward Gibbon. ''The Decline and Fall of the Roman Empire'', Capitulo 38 "Observationes General super le Cadita del Imperio Roman in le Occidente"</blockquote> <blockquote>Post un diligente investigation, io pote discerner quatro causas principal del ruina de Roma, que continuava a operar in un periodo de plus de mille annos. I. Le injurias del tempore e del natura. II. Le attaccos hostile del Barbaros e del Christianos. III. Le uso e abuso del materiales. E, IV. Le querelas domestic del Romanos. |Edward Gibbon. ''The Decline and Fall of the Roman Empire'', Capitulo 71 "Quatro Causas de Declino e Destruction."</blockquote> {{Referentias}} == Bibliographia == * {{cite book |last1=Harper |first1=Kyle|title=The fate of Rome. Climate, disease, and the end of an empire |url=https://archive.org/details/fateofromeclimat0000kyle |year=2017 |publisher=Princeton University Press |location= |isbn=978-0-691-19206-2}} * {{cite book |last1=Ward-Perkins |first1=Bryan |title=The fall of Rome and the end of civilization |url=https://archive.org/details/fallofromeendofc00ward |year=2005 |publisher=Oxford University Press |location=Oxford |isbn=978-0-19-280728-1}} {{Roma antique}} [[Categoria:Roma antique]] dn1qx066pxzl4dn0euvvtebe1qp398n 0 60557 699212 693785 2026-08-27T18:08:02Z InternetArchiveBot 40773 Add 10 books for [[Wikipedia:Verificabilitate]] (20260827)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 699212 wikitext text/x-wiki {{infobox/articulo/entitate territorial}} Le '''Tetrarchia''' esseva le systema instituite per le imperator roman Diocletiano pro guvernar le antique Imperio Roman per divider lo inter duo imperatores, le augusti, e lor collegas junior e successores designate, le ''caesares''<ref name= TDB>{{cite book |last=Barnes |first=T. D. |title=The New Empire of Diocletian and Constantine |url=https://archive.org/details/barnes-new-empire |publisher=Harvard University Press |location=Cambridge, MA |year=1982}}</ref><ref>{{cite book |last=Potter |first=David S. |title=The Roman Empire at Bay, AD 180–395 |url=https://archive.org/details/romanempireatbay0000pott |publisher=Routledge |location=London |year=2004}}</ref><ref>{{cite book |editor=Bowman, A. K. |editor2=Garnsey, P. |editor3=Rathbone, D. |title=The Cambridge Ancient History, Volume XII: The Crisis of Empire, A.D. 193–337 |publisher=Cambridge University Press |location=Cambridge |year=2005}}</ref>. Illo esseva mantenite in vigor inter le annos 293 e 324 post Christo. Initialmente Diocletiano selectionava Maximiano como su caesar in 285, elevante le a co-augustus le anno sequente; Maximiano deberea guvernar le provincias occidental e Diocletiano administrerea le orientales. Le rolo del augustus esseva comparate a Jupiter, durante que su caesar esseva simile al filio de Jupiter, Hercule. Galerio e Constantio esseva nominate caesares in martio 293. Diocletiano e Maximiano se retirava le 1 de maio 305, elevante Galerio e Constantio al rango de ''augustus''. Lor placias como caesares esseva a lor vice prendite per Valerio Severo e Maximino Daza<ref>{{cite book |last=Williams |first=Stephen |title=Diocletian and the Roman Recovery |publisher=Routledge |location=London |year=1985}}</ref><ref>{{cite book |last=Leadbetter |first=Bill |title=Galerius and the Will of Diocletian |publisher=Routledge |location=London |year=2009}}</ref><ref>{{cite book |last=Barnes |first=T. D. |title=The New Empire of Diocletian and Constantine |url=https://archive.org/details/barnes-new-empire |publisher=Harvard University Press |location=Cambridge, MA |year=1982}}</ref>. Le systema ordinate de duo governatores senior e duo junior durava usque Constatio moriva in julio 306, e su filio Constantino esseva unilateralmente proclamate augustus e caesar per le armea de su patre. Le filio de Maximiano, Maxentio, contestava le titulo de Severo, se titulava princeps invictus, e esseva nominate caesar per su patre retirate in 306. Severo se rendeva a Maximiano e Maxentio in 307. Maxentio e Constantino esseva ambe recognoscite como augusti per Maximiano le mesme anno. Galerio nominava Licinio augustus pro le occidente in 308 e elevava Maximino Daza a ''augustus'' in 310.<ref>{{cite book |last=Odahl |first=Charles M. |title=Constantine and the Christian Empire |url=https://archive.org/details/constantinechris0000odah |publisher=Routledge |location=London |year=2004}}</ref><ref>{{cite book |last=Potter |first=David S. |title=The Roman Empire at Bay, AD 180–395 |url=https://archive.org/details/romanempireatbay0000pott |publisher=Routledge |location=London |year=2004}}</ref><ref>{{cite book |editor=Bowman, A. K. |editor2=Garnsey, P. |editor3=Rathbone, D. |title=The Cambridge Ancient History, Volume XII: The Crisis of Empire, A.D. 193–337 |publisher=Cambridge University Press |location=Cambridge |year=2005}}</ref> Le victoria de Constantino super Maxentio in le Battalia del Ponte Milvio in 312 lassava le in controlo del parte occidental del imperio, durante que Licinio remaneva in controlo del est post le morte de Maximino Daza. Constantino e Licinio recognosceva conjunctemente lor filios – Crispo, Constantino II e Licinio II – como caesares in martio 317. Finalmente, le systema tetrarchic durava usque a circa 324, quando guerras civil mutualmente destructive eliminava le majoritate del pretendentes al poter: Licinio resignava como augustus post perder le Battalia de Chrysopolis, lassante Constantino in controlo de tote le imperio.<ref>{{cite book |last=Barnes |first=T. D. |title=Constantine and Eusebius |url=https://archive.org/details/constantineeuseb0000barn |publisher=Harvard University Press |location=Cambridge, MA |year=1981}}</ref><ref>{{cite book |last=Odahl |first=Charles M. |title=Constantine and the Christian Empire |url=https://archive.org/details/constantinechris0000odah |publisher=Routledge |location=London |year=2004}}</ref><ref>{{cite book |last=Potter |first=David S. |title=The Roman Empire at Bay, AD 180–395 |url=https://archive.org/details/romanempireatbay0000pott |publisher=Routledge |location=London |year=2004}}</ref> Le imperatores del dynastia constantinian reteneva alcun aspectos de governamento collegiate; Constantino nominava su filio Constantio II como un altere caesar in 324, sequite per Constante in 333 e su nepote Dalmatio in 335, e le tres filios supervivente de Constantino in 337 esseva declarate augusti conjuncte insimul, durante que le concepto del division del imperio sub plure imperatores conjuncte perdurava usque al [[cadita del Imperio Roman de Occidente]]. In le Imperio Roman de Oriente, ''augusti'' e ''caesares'' continuava a esser nominate sporadicamente. <ref>{{cite book |last=Barnes |first=T. D. |title=The New Empire of Diocletian and Constantine |url=https://archive.org/details/barnes-new-empire |publisher=Harvard University Press |location=Cambridge, MA |year=1982}}</ref><ref>{{cite book |last=Odahl |first=Charles M. |title=Constantine and the Christian Empire |url=https://archive.org/details/constantinechris0000odah |publisher=Routledge |location=London |year=2004}}</ref><ref>{{cite book |editor=Bowman, A. K. |editor2=Garnsey, P. |editor3=Rathbone, D. |title=The Cambridge Ancient History, Volume XII: The Crisis of Empire, A.D. 193–337 |publisher=Cambridge University Press |location=Cambridge |year=2005}}</ref> {{ref}} {{Roma antique}} [[Categoria:Imperio Roman]] ojxhwke79je5frzv29o2y1ppi875wx1 0 60584 699181 693941 2026-08-27T17:20:05Z InternetArchiveBot 40773 Add 1 book for [[Wikipedia:Verificabilitate]] (20260827)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 699181 wikitext text/x-wiki '''Curia''' (plur.: curiae) in le [[antique Roma]] se refereva a un del gruppamentos original del citatanos, que finalmente esseva trenta in numero, e plus tarde se presumeva que omne citatano roman pertineva a un de illos. Ben que originalmente illos probabilemente habeva poteres plus ample<ref>{{cite book|last1=Palmer |first1=Robert E. A. |title=The Archaic community of the Romans |url=https://archive.org/details/archaiccommunity0000palm |date=1970 |publisher=University Press |location=Cambridge }} for an ambitious reconstruction.</ref>, al fin del Republica illos se reuniva solmente pro poc fines: pro confirmar le election de magistratos con imperium, pro presentiar le installation de sacerdotes, le redaction de testamentos, e pro exequer certe adoptiones. Le termino es usate plus amplemente pro designar un assemblea, consilio o corte, in le qual questiones public, official o religiose es discutite e decidite. Curias minor existeva pro altere fines. Le parola curia anque veniva a denotar le locos de assemblea, specialmente del senato. Institutiones simile existeva in altere burgos e citates de Italia. In epochas medieval, un consilio de rege esseva frequentemente appellate un curia. Hodie, le curia le plus famose es le Curia que assiste le Papa in le governamento hierarchic del [[Ecclesia Catholic]]<ref name="Code of Canon Law, can. 360">[[1983 Code of Canon Law]], can. 360</ref>. {{Ref}} [[Categoria:Derecto roman]] ara0ywmwfsq94rsx5bchf86u9ugsve2 0 60601 699222 694110 2026-08-27T18:15:27Z InternetArchiveBot 40773 Add 3 books for [[Wikipedia:Verificabilitate]] (20260827)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 699222 wikitext text/x-wiki {{infobox/articulo}} Le '''''Lex Hortensia''''', tamben cognoscite a vices como le '''lege hortensian''', esseva un lege promulgate in le [[Roma antique]] in 287 a.Chr. que rendeva tote le resolutiones del Concilio Plebeie, nominate plebiscitos, obligatori pro tote le citatanos<ref name="lintott">{{cite book|last1=Lintott|first1=Andrew|title=The Constitution of the Roman Republic|url=https://archive.org/details/constitutionofro0000lint_o8s9|date=2003|publisher=Oxford University Press|location=Oxford|isbn=0-19-926108-3|page=[https://archive.org/details/constitutionofro0000lint_o8s9/page/38 38]}}</ref>. Illo esseva passate per le dictator Quinto Hortensio in un compromisso pro retornar le plebeios ab lor secessione al Janiculo<ref name="lintott" />. Illo esseva le resultato final del longe lucta inter patricios e plebeios, ubi le plebeios secedeva periodicamente del citate in protesto (''secessio plebis'') quando illes sentiva que illes esseva private de lor derectos. Le lege contineva stipulationes simile a illos del duo leges anterior: le ''lex Valeria-Horatia'' de 449 a.Chr. e le ''lex Publilia'' de 339 a.Chr.<ref name="develin">{{cite journal|last1=Develin|first1=R|title="Provocatio" and Plebiscites. Early Roman Legislation and the Historical Tradition|journal=Mnemosyne|date=1978|volume=31|issue=1|pages=45–60|doi=10.1163/156852578X00256|jstor=4430760}}</ref><ref name="abbott">{{cite book|last1=Abbott|first1=Frank Frost|title=A History and Descriptions of Roman Political Institutions|url=https://archive.org/details/historydescripti0000abbo|date=1963|publisher=Biblo and Tannen|location=New York|page=[https://archive.org/details/historydescripti0000abbo/page/32 32]|edition=3}}</ref> Tamen, a differentia del duo leges previe, le ''lex Hortensia'' eliminava le requisito que le Senato ratificava (in le caso del ''lex Valeria-Horatia'') o dava su approbation previe (in le caso del ''lex Publilia'') al plebiscitos ante que illos deveniva obligatori pro tote le citatanos{{Sfn|Abbott|1963|p=52}}. Su passage assecurava le fin del Conflicto del Ordines e garantiva theoreticamente derectos politic equal inter patricios e plebeios{{Sfn|Abbott|1963|p=53}}. {{Referentias}} == Bibliographia == * {{Cite book |last=Abbott |first=Frank Frost |title=A History and Descriptions of Roman Political Institutions |url=https://archive.org/details/historydescripti0000abbo |publisher=Biblo and Tannen |location=New York |year=1963 |language=en}} {{Roma antique}} [[Categoria:Republica Roman]] [[Categoria:Derecto roman]] 6v3phuuarwmtd78bnhbboqarym9d80i 0 60626 699273 694226 2026-08-27T19:00:43Z InternetArchiveBot 40773 Add 1 book for [[Wikipedia:Verificabilitate]] (20260827)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 699273 wikitext text/x-wiki {{infobox}} '''Servio Tullio''' esseva le legendari sexte rege de Roma, e le secunde de su dynastia etrusc. Ille regnava ab 578 usque 535 a.C.<ref>Secundo Tito Livio, in su obra ''[[Ab Urbe condita]]''; le datas es acceptate per le majoritate del ancian scriptores roman.</ref> Fontes roman e grec describe su origines servile e su maritage posterior con un filia de [[Lucio Tarquinio Prisco]], le prime rege etrusc de Roma, qui esseva assassinate in 579 a.Ch. Le base constitutional pro su ascension es incerte; ille es describite variemente como le prime rege roman a ascender al throno sin election per le [[Senato roman|Senato]], habente obtenite le poter per supporto popular e regal; o como le prime a esser eligite solmente per le Senato, con le supporto del regina regnante sed sin recurso a un voto popular.<ref name=Livy2>{{cite book |last1=Livy |last2=Foster |first2=Benjamin O. (tr.) |title=The History of Rome |url=https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.02.0151%3Abook%3D1%3Achapter%3D41 |access-date=Nov 9, 2019}}</ref> Plure traditiones describe le patre de Servio como divin. Tito Livio depinge le matre de Servio como un princessa latin capturate e sclavisate per le romanos; su infante es seligite como le futur rege de Roma post que un anello de foco es vidite circum su capite.<ref name=Livy1>{{cite book |last1=Livy |last2=Foster |first2=Benjamin O. (tr.) |title=The History of Rome |url=https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.02.0151%3Abook%3D1%3Achapter%3D39 |access-date=Nov 9, 2019}}</ref> Le imperator [[Claudio]] discartava tal origines e lo describeva como un mercenario originari de Etruria, nominate Mastarna, qui combatteva pro Celio Vibenna.<ref name="Cornell">{{cite book| title = The Beginnings of Rome| url = https://archive.org/details/beginningsofrome0000corn| last = Cornell| first = TJ | year = 1995| publisher = London: Routledge| pages = [https://archive.org/details/beginningsofrome0000corn/page/135 135]–139}}</ref> Servio esseva un rege popular, e un del benefactores le plus significante de Roma. Ille habeva successos militar contra Veii e le etruscos, e expandeva le citate pro includer le colles Quirinal, Viminal e Esquilin. Traditionalmente on lo recognosce pro le institution del festivales Compitalia, le construction de templos a Fortuna e Diana e, minus plausibilemente, le invention del prime ver moneta de Roma. Malgrado le opposition del patricios de Roma, ille expandeva le franchise roman e meliorava le sorte e fortuna del classes le plus basse de citatanos e non-citatanos de Roma. Secundo Livio, ille regnava durante 44 annos, usque ille esseva assassinate per su filia Tullia e su genero Lucius Tarquinius Superbus. In consequentia de iste crimine tragic e su arrogantia hubristic como rege, Tarquinio esseva finalmente removite. Isto aperiva le cammino pro le abolition del monarchia de Roma e le fundation del Republica Roman, de qual le fundamentos habeva ja essite ponite per le reformas de Servio.<ref name=":02">Tito Livio, ''[[Ab Urbe condita]]'', [[wikisource:From_the_Founding_of_the_City/Book_1|I]]</ref> {{Referentias}} {{Roma antique}} [[Categoria:Reges de Roma]] 0fi9na2gjullsb6pwz50pxjdfnsm8rz 0 60630 699155 694292 2026-08-27T16:55:16Z InternetArchiveBot 40773 Add 1 book for [[Wikipedia:Verificabilitate]] (20260827)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 699155 wikitext text/x-wiki {{Infobox/articulo/persona}} '''Tito Livio''' (59 a.Ch. – 17 p.Ch.) esseva un historico roman. Ille scribeva un historia monumental de Roma e del populo roman, titulate ''[[Ab Urbe condita|Ab Urbe Condita]]'' (Desde le fundation del citate), que coveriva le periodo ab le legendas le plus antique de Roma ante le fundation traditional in 753 a.Ch. usque le regno de [[Augusto]] durante le vita de Livio mesme. Ille habeva bon relationes con le membros del [[dynastia julio-claudie]] e esseva un amico de Augusto.<ref>{{cite book|author=Tacito|author-link=Tacitus|title=[[Annales (Tacito)|Annales]]|at=IV.34.}}</ref> Livio incoragiava le juvene pronepote de Augusto, le futur imperator [[Claudio]], a dedicar se al scriptura del historia.<ref>{{cite book|author=Suetonio|title=Claudio|series=La Dece-duo Cesares|at=41.1.|author-link=Suetonio|title-link=La Dece-duo Cesares#Claudio}}</ref> == Operas == Le unic opera supervivente de Livio es communmente cognoscite como ''Historia de Roma'' (o ''Ab Urbe Condita'', "Desde le fundation del citate"). Juncto con [[Polybio]], illo es considerate un del principal contos del [[Secunde Guerra Punic]].<ref>{{cite book |last1=Dillon |first1=Matthew |last2=Garland |first2=Lynda |author2-link=Lynda Garland |title=Ancient Rome: A Sourcebook |date=28 October 2013 |url=https://books.google.com/books?id=rfPWAQAAQBAJ&pg=PA174 |page=174|publisher=Routledge |isbn=9781136761362 }}</ref> Quando ille comenciava iste opera, ille habeva jam passate su juventute, probabilemente 33 annos; presumibilemente, eventos in su vita ante ille tempore habeva ducite a su intense activitate como historico. Ille continuava laborar sur illo usque ille abandonava Roma pro [[Padua]] in su vetulessa, probabilemente durante le regno de [[Tiberio]] post le morte de Augusto. Seneca le Juvene<ref>{{cite book|author=Seneca the Younger|title=Moral Letters to Lucilius|at=100.9|author-link=Seneca the Younger}}</ref> dice que ille esseva un orator e philosopho e habeva scripte alcun tractatos historic in ille campos. ''Historia de Roma'' serviva etiam como le fortia motrice detra le theoria del nord concernente le origines del etruscos. Isto es perque in le libro, Livio declara: {{Citation|Le grecos etiam los appella le tyrrhenos e le adriaticos... Le tribos alpin es sin dubita del mesme typo, specialmente le raetios, qui per le natura de lor pais habeva devenite tan incivilisate que illes reteneva nulle tracia de lor condition original excepte lor lingua, e mesmo isto non esseva libere de corruption.<ref>Livy. [http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:1999.02.0026:book=5:chapter=33&highlight=alpine ''History of Rome'']. Translated by Rev. Canon Roberts, E. P. Dutton and Co., 1912.</ref>}} Ergo, multe eruditos como Karl Otfried Müller utilisava iste affirmation como evidentia que le etruscos o le tyrrhenos migrava ab le nord e esseva descendentes de un tribo alpin cognoscite como le raetios.<ref>{{cite book |last=Pallottino |first=Massimo |title=The Etruscans |url=https://archive.org/details/etruscans0000pall |translator-first=J. |translator-last=Cremona |edition=2nd |publisher=Indiana University Press |year=1975 |page=[https://archive.org/details/etruscans0000pall/page/65 65]}}</ref> {{Referentias}} {{Roma antique}} [[Categoria:Antique romanos]] 2ae5pqn3k33jn5x8tol7x0u404uncoy 0 60709 699175 694675 2026-08-27T17:13:03Z InternetArchiveBot 40773 Add 2 books for [[Wikipedia:Verificabilitate]] (20260827)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 699175 wikitext text/x-wiki [[File:Klucis, Выше знамя Маркса, Энгельса, Ленина и Сталина!.jpg|thumb|300px|Poster sovietic con le slogan "Alcia le bandiera de [[Marx]], [[Engels]], [[Lenin]] e [[Stalin]]!", 1936. In le annos 1950, le significantia official de Stalin al marxismo-leninismo sovietic esseva reducite con le [[distalinisation]].]] Le '''marxismo-leninismo''' es un ideologia [[Communismo|communiste]] que deveniva le plus grande faction del movimento communiste in le mundo in le annos sequente le Revolution de Octobre<ref name="Lansford">{{cite book |last=Lansford |first=Thomas |date=2007 |title=Communism |url=https://archive.org/details/communism0000lans |location=New York |publisher=Cavendish Square Publishing |pages=[https://archive.org/details/communism0000lans/page/9 9]–24, 36–44 |isbn=978-0-7614-2628-8 |quote=By 1985, one-third of the world's population lived under a Marxist–Leninist system of government in one form or another.}}</ref>. Illo esseva le ideologia predominante del majoritate del governamentos communiste durante le 20e seculo. Illo esseva disveloppate in le [[Union Sovietic]] per [[Iosif Stalin]] e se basava sur elementos de [[bolchevismo]], [[Leninismo|leninismo]], e [[marxismo]]<ref name="Lansford 2007, p. 17">{{cite book |last=Lansford |first=Thomas |title=Communism |url=https://archive.org/details/communism0000lans |date=2007 |publisher=Cavendish Square Publishing |isbn=978-0-7614-2628-8 |location=New York |pages=[https://archive.org/details/communism0000lans/page/17 17]}}</ref><ref name="Норма">{{cite book |last1=Zotov |first1=V. D. |title=Istoriya politicheskikh ucheniy. Uchebnik |last2=Zotova |first2=L. D. |publisher=Норма |year=2010 |isbn=978-5-91768-071-2 |language=ru |script-title=ru:История политических учений. Учебник |trans-title=History of political doctrines. Textbook}}</ref><ref name="Kosing 2016">{{cite book |last=Kosing |first=Alfred |title="Stalinismus". Untersuchung von Ursprung, Wesen und Wirkungen |publisher=Verlag am Park |year=2016 |isbn=978-3-945187-64-7 |location=Berlin |language=de |trans-title="Stalinism". Investigation of origin, essence and effects |author-link=:de:Alfred Kosing}}</ref>. Illo esseva le ideologia de stato del Union Sovietic, del statos satellite sovietic in le Bloco del Est, e de varie paises in le Movimento de Paises Non-Aliniate e le [[Tertie Mundo]] durante le [[Guerra Frigide]]<ref>{{cite book |last=Hanson |first=S. E. |title=[[International Encyclopedia of the Social & Behavioral Sciences]] |chapter=Marxism/Leninism |year=2001 |edition=1st |isbn=978-0-08-043076-8 |pages=9298–9302 |publisher=Elsevier |doi=10.1016/B0-08-043076-7/01174-8}}</ref>, assi como del [[International Communiste]] post le bolchevisation. Hodie, le marxismo-leninismo es le ideologia official del partitos governante de [[China]], [[Cuba]], [[Laos]], e [[Vietnam]], assi como de multe altere partitos communiste. Le ideologia de stato de [[Corea del Nord]] es derivate del marxismo-leninismo<ref>{{cite journal |last1=Lee |first1=Grace |year=2003 |title= The Political Philosophy of Juche |journal=Stanford Journal of East Asian Affairs |volume=3 |issue=1 |pages=105–111 |url=http://www.stanford.edu/group/sjeaa/journal3/korea1.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20120121003750/http://www.stanford.edu/group/sjeaa/journal3/korea1.pdf |archive-date=21 January 2012}}</ref>, ben que su evolution es disputate. {{Referentias}} [[Categoria:Marxismo–leninismo| ]] [[Categoria:Communismo]] [[Categoria:Materialismo dialectic]] [[Categoria:Ideologias politic eponymic]] [[Categoria:Ideologia del Partito Communista de China]] [[Categoria:Ideologia del Partito Communista del Union Sovietic]] [[Categoria:Leninismo]] [[Categoria:Maoismo]] [[Categoria:Marxismo]] [[Categoria:Scholas de pensamento marxista]] [[Categoria:Politica del Union Sovietic]] [[Categoria:Joseph Stalin]] [[Categoria:Stalinismo]] [[Categoria:Ideologias de stato]] [[Categoria:Totalitarianismo]] [[Categoria:Typos de socialismo]] [[Categoria:Ideologias totalitarian]] [[Categoria:Dictatura del proletariato]] 6npqcxftyksqojbgb0cfslwtiv28o5j 0 60735 699195 698244 2026-08-27T17:36:38Z InternetArchiveBot 40773 Add 1 book for [[Wikipedia:Verificabilitate]] (20260827)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 699195 wikitext text/x-wiki {{infobox/articulo}} '''Mesopotamia'''{{Efn|{{Langx|ar|بِلَاد ٱلرَّافِدَيْن}} {{Transliteration|ar|Bilād ar-Rāfidayn}} or {{Lang|ar|بَيْن‌ُ ٱلْنَهْرَيْن}} {{Transliteration|ar|Bayn ul-Nahrayn}}; {{langx|tr|Mezopotamya}}; {{langx|fa|میان‌رودان}} {{Transliteration|fa|miyân rudân}}; {{langx|el|Μεσοποταμία}} {{tlit|grc|Mesopotamíā}}; {{langx|syc|ܒܝܬ ܢܗܪ̈ܝܢ}}, {{Transliteration|syc|Bēṯ Nahrēn}}}} es un [[region historic]] de [[Asia Occidental]] situate intra le [[systema fluvial Tigris-Euphrates]], in le parte nord del [[Crescente Fertile]]. Illo corresponde approximativemente al territorio del moderne [[Irak]]<ref>{{Cite journal |last=Seymour |first=Michael |date=2004 |title=Ancient Mesopotamia and Modern Iraq in the British Press, 1980–2003 |url=https://archive.org/details/sim_current-anthropology_2004-06_45_3/page/351 |journal=Current Anthropology |volume=45 |issue=3 |pages=351–368 |doi=10.1086/383004 |jstor=10.1086/383004 |s2cid=224788984 |issn=0011-3204 }}</ref><ref name="miqueletal" />. Justo ultra illo se trova le sud-west de [[Iran]], ubi le region face le transition al [[alteplano iranian|alteplano persian]], marcante le cambio del [[mundo arabe]] a Iran.<ref>A. Leo Oppenheim, Ancient Mesopotamia: Portrait of a Dead Civilization, rev. ed. (Chicago: University of Chicago Press, 1977).</ref> Mesopotamia es le sito del prime developpamentos del [[Revolution Neolithic]] ab circa 10.000 a.C. Illo ha essite identificate como habente "inspirate alicun del developpamentos le plus importante in le historia human, includente le invention del [[rota]], le plantation del prime [[cultura]]s de [[cereal]], le developpamento del scriptura [[cursive]], [[mathematica]], [[astronomia]], e [[agricultura]]". Illo es recognoscite como le cuna de alicun del prime civilisationes del mundo.<ref name="historyandpolicy">{{cite web |last=Milton-Edwards |first=Beverley |date=May 2003 |title=Iraq, past, present and future: a thoroughly-modern mandate? |url=http://www.historyandpolicy.org/papers/policy-paper-13.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20101208112958/http://www.historyandpolicy.org/papers/policy-paper-13.html |archive-date=8 December 2010 |access-date=9 December 2010 |work=History & Policy |location=[[Regno Unite]] |accessdate=2 March 2026 |archivedate=8 December 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20101208112958/http://www.historyandpolicy.org/papers/policy-paper-13.html }}</ref> Le [[sumerios]] e [[accadios]], cata uno originari de areas differente, dominava Mesopotamia ab le initio del [[historia registrate]] ({{circa|3100 a.C.}}) usque al [[cadita de Babylonia]] in 539 a.C. Le ascension de imperios, comenciante con [[Sargon de Accad]] circa 2350 a.C., characterisava le subsequente 2.000 annos de historia mesopotamic, marcate per le succession de regnos e imperios tal como le [[Imperio Accadie]]. Le initio del secunde millennio a.C. videva le polarisation del societate mesopotamic in [[Assyria]] in le nord e [[Babylonia]] in le sud. De 900 a 612 a.C., le [[Imperio Neo-Assyrie]] assereva controlo super gran parte del antique Oriente Proxime. Subsequentemente, le babylonios, qui habeva essite longemente eclipsate per Assyria, [[Imperio Neo-Babylonic|prendeva le poter]], dominante le region durante un seculo como le ultime regno mesopotamic independente usque al era moderne.<ref name=":0">{{Cite book |last=Lemche |first=Niels Peter |title=Historical dictionary of ancient Israel |url=https://archive.org/details/historicaldictio0000lemc |date=2004 |publisher=Scarecrow Press |isbn=978-0-8108-4848-1 |series=Historical dictionaries of ancient civilizations and historical eras |location=Lanham, Md. |pages=[https://archive.org/details/historicaldictio0000lemc/page/64 64]–67 |chapter=Assyria and Babylonia |quote=}}</ref> In 539 a.C., Mesopotamia esseva conquirite per le [[Imperio Achemenide]] sub [[Cyro le Grande]]. Le area esseva depost conquirite per [[Alexandro le Grande]] in 332 a.C. Post su morte, illo esseva disputate per le varie [[Diadochos]] (successores de Alexandro), del quales le [[Imperio Seleucide|seleucides]] emergeva victoriose. Circa 150 a.C., Mesopotamia esseva sub le controlo del [[Imperio Parthic]]. Illo deveniva un campo de battalia inter le [[Roma antique|romanos]] e parthos, con partes occidental del region veniente sub ephemere controlo roman. In 226 p.C., le regiones oriental de Mesopotamia cadeva al [[Imperio Sassanide|persas sassanide]] sub [[Ardashir I]]. Le division del region inter le Imperio Roman e le Imperio Sassanide durava usque al [[conquesta musulman de Persia]] del seculo VII del [[Imperio Sassanide]] e le [[conquesta musulman del Levante]] ab le byzantinos. Un numero de statos mesopotamic native primarimente neo-assyrie e christian existeva inter le seculo I a.C. e le seculo III p.C., includente [[Adiabene]], [[Osroene]], e le [[Regno de Hatra|Hatra]]. {{Referentias}} [[Categoria:Mesopotamia]] nj9q7xaqy2ylqlv2welc1ye4mxotwy2 0 60765 699170 698262 2026-08-27T17:10:37Z InternetArchiveBot 40773 Add 4 books for [[Wikipedia:Verificabilitate]] (20260827)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 699170 wikitext text/x-wiki {{Strategia}} '''Strategia''' (del [[greco antique]] στρατηγία ''stratēgia'', "duction de truppas; officio de general, commando, generalato"<ref>[https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.04.0057%3Aentry%3Dstrathgi%2Fa στρατηγία], Henry George Liddell, Robert Scott, ''A Greek-English Lexicon'', sur Perseus</ref>) es un [[plano]] general pro attinger un o plus [[objectivo]]s a longe termino o global sub conditiones de [[incertitude]].<ref>{{cite book |title=A Dictionary of Aviation |url=https://archive.org/details/dictionaryofavia0000wrag |first=David W. |last=Wragg |isbn=9780850451634 |edition=first |publisher=Osprey |year=1973 |page=[https://archive.org/details/dictionaryofavia0000wrag/page/251 251]}}</ref> In le senso del "[[Arte (habilitate)|arte]] del general", que includeva plure sub-insimules de habilitates includente [[tactica militar]], [[arte de assedio]], [[logistica]] etc., le termino entrava in uso in le 6e seculo p.Chr. in le terminologia [[romano oriental]], e esseva traducite in le [[linguas vernacular]] occidental solmente in le 18e seculo. De tunc usque al 20e seculo, le parola "strategia" veniva a denotar "un modo comprehensive de cercar persequer fines politic, includente le menacia o le uso real de fortia, in un dialectica de voluntates" in un [[conflicto militar]], in le qual ambe adversarios interage.<ref>{{cite book |last=Heuser |first=Beatrice |title=The evolution of strategy : thinking war from antiquity to the present |url=https://archive.org/details/evolutionofstrat0000heus |publisher=Cambridge University Press |date=14 October 2010 |isbn=978-0-52-115524-3 |edition=Illustrated |location=Cambridge, UK |pages=[https://archive.org/details/evolutionofstrat0000heus/page/27 27]–28 |language=EN}}</ref> Strategia es importante proque le recursos disponibile pro attinger objectivos es usualmente limitate. Strategia generalmente implica fixar objectivos e prioritates, determinar actiones pro attinger le objectivos, e mobilisar recursos pro executar le actiones.<ref name="LFreedman2013">{{cite book | last = Freedman | first = Lawrence | year = 2013 | title = Strategy | url = https://archive.org/details/strategyhistory0000free | publisher = Oxford University Press | isbn = 978-0-19-932515-3}}</ref> Un strategia describe como le fines (objectivos) essera attingite per le medios (recursos).<ref>{{cite journal |last1=Simeone |first1=Luca |title=Characterizing Strategic Design Processes in Relation to Definitions of Strategy from Military, Business and Management Studies |journal=The Design Journal |pages=515–534 |doi=10.1080/14606925.2020.1758472 |date=3 July 2020|volume=23 |issue=4 |s2cid=218922359 |url=https://vbn.aau.dk/ws/files/334327680/Characterizing_strategic_design_processes_Simeone.pdf }}</ref> Strategia pote esser intentional o pote emerger como un modello de activitate a mesura que le organisation se adapta a su ambiente o compete.<ref name="LFreedman2013"/> Illo implica activitates tal como [[planification strategic]] e [[pensamento strategic]].<ref name="Mintzberg and Quinn 1996">{{cite book | last = Mintzberg, Henry and | first = Quinn, James Brian | year = 1996 | title = The Strategy Process: Concepts, Contexts, Cases | publisher = Prentice Hall | isbn = 978-0-132-340304}}</ref> [[Henry Mintzberg]] del [[Universitate McGill]] definiva strategia como un modello in un fluxo de decisiones pro contrastar con un vision de strategia como planification,<ref name=charlesw>{{cite journal|url=http://faculty.fuqua.duke.edu/~charlesw/LongStrat2010/papers/class%2010/Patterns%20of%20Strategy%20Formulation.pdf |title=Pattern in Strategy Formation |author=Henry Mintzberg |journal=Management Science |volume=24 |number=9 |date=May 1978 |pages=934–48 |access-date=31 August 2012 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131019210811/http://faculty.fuqua.duke.edu/~charlesw/LongStrat2010/papers/class%2010/Patterns%20of%20Strategy%20Formulation.pdf |archive-date=19 October 2013 |doi=10.1287/mnsc.24.9.934|bibcode=1978ManSc..24..934M |s2cid=154086210 }}</ref> dum [[Max McKeown]] (2011) argue que "strategia tracta de formar le [[futuro]]" e es le tentativa human de arrivar a "fines desirabile con medios disponibile". [[Vladimir Kvint]] defini strategia como "un systema de trovar, formular, e disveloppar un doctrina que assecurara successo a longe termino si illo es sequite fidelmente."<ref>{{cite book|author=Kvint, Vladimir|url=https://archive.org/details/globalemergingma0000kvin |url-access=registration|quote=the global emerging market.|title=''The Global Emerging Market: Strategic Management and Economics'' |publisher=Routeledge |year=2009|isbn=9780203882917 }}</ref> ==Theoria militar== {{main|Strategia militar}} {{Citation|Subordinar le puncto de vista politic al militar serea absurde, proque es le politica que ha create le guerra... Le politica es le inteligentia guidante, e le guerra solmente le instrumento, non vice-versa.|[[De guerra]] per [[Carl von Clausewitz]]<ref>{{cite journal |last=Summers |first=Harry G. |title=Clausewitz and Strategy Today |journal=Naval War College Review |volume=36 |issue=2 |date=March–April 1983 |pages=40–46 |jstor=44636277 |url=https://www.jstor.org/stable/44636277 |accessdate=2025-01-14}}</ref>}} In theoria militar, strategia es "le utilisation durante tanto le pace como le guerra, de tote le fortias del nation, per medio de planification e disveloppamento a grande scala e a longe alcance, pro assecurar securitate e victoria" (''Random House Dictionary'').<ref name=charlesw/> Le patre del [[Studios strategic|studio strategic]] moderne occidental, [[Carl von Clausewitz]], definiva strategia militar como "le empleo de battalias pro ganiar le fin del guerra." Le definition de [[B. H. Liddell Hart]] poneva minus emphase sur le battalias, definiente strategia como "le arte de distribuer e applicar medios militar pro complir le fines del politica".<ref>[[B. H. Liddell Hart|Liddell Hart, B. H.]] ''Strategy'' London: Faber, 1967 (2nd rev ed.) p. 321</ref> Ergo, ambes dava le preeminentia al scopos politic sur le objectivos militar. Le instructor del U.S. Naval War College Andrew Wilson definiva strategia como le "processo per le qual le proposito politic es traducite in action militar."<ref name="Wilson2012">{{cite book | last = Wilson | first = Andrew | year = 2012 | title = Masters of War: History's Greatest Strategic Thinkers | url = https://archive.org/details/mastersofwarhist0000prof | publisher = The Teaching Company}}</ref> [[Lawrence Freedman]] definiva strategia como le "arte de crear potentia."<ref>{{Cite book|title=Strategy : a history|last=Freedman, Lawrence.|isbn=9780199349906|location=Oxford|oclc=858282187|date = 2 September 2013}}</ref> Le philosophia [[militar]] oriental data de multo plus retro, con exemplos tal como ''[[Le Arte del Guerra]]'' per [[Sun Tzu]] datate circa 500 a.C.<ref name="Lionel Giles 2007">{{aut|Giles, Lionel}} ''The Art of War by Sun Tzu''. Special Edition Books. 2007.</ref> === Strategia de contraterrorismo === Proque le [[Contraterrorismo|contraterrorismo]] implica le effortios synchronisate de numerose entitates bureaucratic concurrante, le governamentos national frequentemente crea strategias de contraterrorismo global al nivello national.<ref name=":0">{{Cite journal|last1=Stigall|first1=Dan E.|last2=Miller|first2=Chris|last3=Donnatucci|first3=Lauren|date=2019-10-07|title=The 2018 U.S. National Strategy for Counterterrorism: A Synoptic Overview|journal=American University National Security Law Brief|location=Washington DC|ssrn=3466967}}</ref> Un strategia national de contraterrorismo es le plano de un governamento pro usar le instrumentos de potentia national pro neutralisar terroristas, lor organisationes, e lor retes a fin de render los incapabile de usar violentia pro instillar timor e pro coercer le governamento o su citatanos a reager in accordo con le scopos del terroristas.<ref name=":0" /> Le Statos Unite ha habite plure tal strategias durante le curso del [[guerra contra le terrorismo]], includente le ''United States National Strategy for Counterterrorism'' (2018);<ref>{{Cite web|url=https://trumpwhitehouse.archives.gov/wp-content/uploads/2018/10/NSCT.pdf|work=[[whitehouse.gov]]|title=2018 U.S. National Strategy for Counterterrorism|via=[[NARA|National Archives]]|date=October 2018}}</ref> le ''National Strategy for Counterterrorism'' del era Obama (2011); e le ''National Strategy for Combatting Terrorism'' (2003). Il ha anque habite un numero de planos ancillari o de supporto, tal como le ''Strategy to Counter the Islamic State of Iraq and the Levant'' de 2014, e le ''Strategic Implementation Plan for Empowering Local Partners to Prevent Violent Extremism in the United States'' de 2016.<ref name=":0" /> Similarmente, le strategia de contraterrorismo del Regno Unite, [[CONTEST]], cerca "reducer le risco pro le RU e su citatanos e interesses de ultra-mar proveniente del terrorismo de modo que le gente pote continuar lor vitas liberemente e con confidentia."<ref>{{Cite web|url=https://www.gov.uk/government/publications/counter-terrorism-strategy-contest-2018|title=Counter-terrorism strategy (CONTEST) 2018|website=GOV.UK|date=20 August 2018 |access-date=2019-10-20}}</ref> ==Theoria de gestion== {{main|Gestion strategic}} {{Citation|Le essentia de formular strategia competitive es relatar un compania a su ambiente. | source = [[Michael Porter]]<ref name="Porter1980">{{cite book| last = Porter| first = Michael E.| year = 1980 | title = Competitive Strategy | publisher = Free Press | isbn = 978-0-684-84148-9| title-link = Competitive Strategy}}</ref> }} Le strategia de commercio moderne emergeva como un campo de studio e practica in le annos 1960; ante ille tempore, le parolas "strategia" e "competition" rarmente appareva in le litteratura de gestion le plus prominente.<ref name="LOS2010">{{cite book | last = Kiechel | first = Walter | year = 2010 | title = The Lords of Strategy | publisher = Harvard Business Press | isbn = 978-1-59139-782-3| title-link = The Lords of Strategy }}</ref><ref name="Ghemawat1">{{cite journal | last = Ghemawat | first = Pankaj | title = Competition and Business Strategy in Historical Perspective | url = https://archive.org/details/sim_business-history-review_2002_spring_76_1/page/37 | journal = Business History Review | date = Spring 2002 | volume = 76 | issue = 1 | pages = 37–74 | doi = 10.2307/4127751 | jstor = 4127751 | ssrn = 264528 | doi-access = free }}</ref> [[Alfred D. Chandler, Jr.|Alfred Chandler]] scribeva in 1962 que: "Strategia es le [[determination]] del objectivos basic a longe termino de un [[Commercio|interprisa]], e le adoption de cursos de action e le allocation de recursos necessari pro realisar iste objectivos."<ref>Chandler, Alfred ''Strategy and Structure: Chapters in the history of industrial enterprise'', Doubleday, New York, 1962.</ref> [[Michael Porter]] definiva strategia in 1980 como le "...formula ample pro como un commercio va competer, qual deberea esser su objectivos, e qual politicas essera necessari pro realisar ille objectivos" e le "...combination del ''fines'' (objectivos) pro le quales le firma se effortia e le ''medios'' (politicas) per le quales illo cerca arrivar ibi."<ref name="Porter1980" /> ===Definition=== [[Henry Mintzberg]] describeva cinque definitiones complementari de strategia in 1998: * Strategia como plano – un curso de action dirigite pro attinger un insimul ''intentional'' de objectivos; similar al concepto de planification strategic; * Strategia como modello – un modello consistente de comportamento passate, con un strategia ''realisate'' con le tempore plus tosto que planificate o ''intentional''. Ubi le modello realisate esseva differente del intention, ille se refereva al strategia como ''emergente''; * Strategia como position – situar marcas, productos, o companias intra le mercato, basate sur le quadro conceptual de consumidores o altere partes interessate; un strategia determinate primarimente per factores externe al firma; * Strategia como stratagema – un manoeuvera specific intentional pro vincer un competitor; e * Strategia como perspectiva – executar strategia basate sur un "theoria del commercio" o extension natural del mentalitate o perspectiva ideologic del organisation.<ref>Mintzberg, H. Ahlstrand, B. and Lampel, J. ''Strategy Safari : A Guided Tour Through the Wilds of Strategic Management'', The Free Press, New York, 1998.</ref><ref>{{Cite journal |last=Mintzberg |first=Henry |date=March 1980 |title=Structure in 5's: A Synthesis of the Research on Organization Design |url=https://pubsonline.informs.org/doi/10.1287/mnsc.26.3.322 |journal=Management Science |language=en |volume=26 |issue=3 |pages=322–341 |doi=10.1287/mnsc.26.3.322 |issn=0025-1909|url-access=subscription }}</ref> Theoristas del complexitate defini strategia como le displicamento del aspectos interne e externe del organisation que resulta in actiones in un contexto socio-economic.<ref>{{cite journal|last1=Stacey|first1=R. D.|title=The science of complexity – an alter-native perspective for strategic change processes |url=https://archive.org/details/sim_strategic-management-journal_1995-09_16_6/page/477|journal=Strategic Management Journal|year=1995|volume=16|issue=6 |pages=477–95|doi=10.1002/smj.4250160606|s2cid=16794111}}</ref><ref name="TerraPassador2016">{{cite journal|last1=Terra|first1=L. A. A.|last2=Passador|first2=J. L.|title=Symbiotic Dynamic: The Strategic Problem from the Perspective of Complexity|year=2016|journal=Systems Research and Behavioral Science|volume=33|issue=2|pages=235–248|doi=10.1002/sres.2379}}</ref><ref>{{cite book|last1=Morin|first1=E.|title=Introduction à la pensée complexe|year=2005|publisher=Éditionsdu Seuil|location=Paris}}</ref> ===Problema strategic=== In 1998, Crouch definiva le problema strategic como le mantenimento de relationes flexibile que pote variar de un competition intense a un cooperation harmoniose inter differente joccatores in un mercato dynamic. Ben que Crouch esseva aperte al idea de cooperation inter joccatores, su approche ancora emphase que le strategia es formate per le conditiones del mercato e le structura organisational. Iste vision se alinea con le definitiones de strategia proponite per Porter e Mintzberg.<ref>{{cite journal|last1=Crouch|first1=A.|title= Reframing the strategic problem: An accommodation of harmony and belligerence in strategic management|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-business-research_1998-01_41_1/page/n8|year=1998|journal=Journal of Business Research|volume=41|issue=1|pages=3–13|doi=10.1016/S0148-2963(97)00007-6}}</ref><ref>{{cite journal|last=Porter|first=M. E. A. A.|title= What is strategy?|url=https://archive.org/details/sim_harvard-business-review_november-december-1996_74_6/page/61|year=1996|journal=Harvard Business Review|volume=74|issue=6|pages=61–78}}</ref><ref>{{cite journal|last=Mintzberg|first=H.|title= Crafting Strategy|year=1987|journal=Harvard Business Review|pages=66–75}}</ref> In contrasto, Burnett considera le strategia como un plano formulate per medio de un methodologia in le qual le problema strategic comprehende sex tascas: formulation de objectivos, analyse ambiental, formulation de strategia, evalutation de strategia, implementation de strategia, e controlo de strategia.<ref>{{cite journal|last=Burnett|first=J.J.|title=A strategic approach to managing crises|url=https://archive.org/details/sim_public-relations-review_winter-1998_24_4/page/475|year=1998|journal=Public Relations Review|volume=24|issue=4|pages=475–488|doi=10.1016/S0363-8111(99)80112-X }}</ref> Le litteratura identifica duo fontes principal pro definir un problema strategic. Le prime es ligate a factores ambiental, e le secunde se concentra sur le contexto organisational (Mukherji e Hurtado, 2001). Iste duo fontes resume tres dimensiones originalmente proponite per Ansoff e Hayes (1981). Secundo illes, un problema strategic surge del analyse de questiones interne e externe, le processos pro solver los, e le variabiles implicate.<ref>{{cite journal|last1=Mukherji|first1=A.|last2=Hurtado|first2=P.|title=Interpreting, categorizing and responding to the environment: the role of culture in strategic problem definition|year=2001|journal=Management Decision|volume=39|issue=2|pages=105–112|doi=10.1108/EUM0000000005416 }}</ref> In le vision de Terra e Passador, le organisationes e le systemas circa illos es strictemente connectite, assi illos depende le unes del alteres pro surviver. Isto significa que un strategia deberea equilibrar le esser proactive e reactive. Isto implica recognoscer le impacto del organisation sur le ambiente e ager pro minimisar le damno dum se adapta a nove demandas. Le strategia deberea anque alinear aspectos interne e externe del organisation e includer tote le entitates ligate. Isto adjuta a construer un systema socio-economic complexe ubi le organisation es parte de un ecosystema sustenibile.<ref name="TerraPassador2016" /> ===Theoria del complexitate=== Le scientia del [[Complexitate]], como articulate per R. D. Stacey, representa un quadro conceptual capace de harmonisar strategias emergente e deliberate. Intra le approches de complexitate le termino "strategia" es intricatemente ligate al action. Theoristas del complexitate considera le programmas mermente como sequentias predeterminate effective in ambientes multo ordinate e minus chaotic. Inversemente, le strategia emerge de un examine simultanee de conditiones determinate (ordine) e incertitudes (disordine) que motiva le action. Le theoria del complexitate postula que le strategia implica execution, comprehende controlo e emergentia, scrutinise tanto aspectos organisational interne como externe, e pote prender le forma de manoeuveras o de omne altere acto o processo.<ref name="Stacey1995">{{cite journal|last1=Stacey|first1=R. D.|title= The science of complexity: An alternative perspective for strategic change processes|url=https://archive.org/details/sim_strategic-management-journal_1995-09_16_6/page/477|year=1995|journal=Strategic Management Journal|volume=16|issue=6|pages=477–495|doi=10.1002/smj.4250160606 }}</ref><ref name="TerraPassador2016"/><ref name="Morin2005">{{cite book |last1=Morin |first1=E. |title=Introduction à la pensée complexe |publisher=Éditionsdu Seuil |year=2005 |location=Paris}}</ref> Le operas de Stacey sta como effortios pioner in applicar principios de complexitate al campo del strategia. Iste autor applicava principios de auto-organisation e de chaos pro describer le strategia, le dynamica del cambio organisational, e le apprentissage. Lor propositiones advoca pro un strategia approchate per medio de electiones e le processo evolutionari de selection competitive. In iste contexto, correctiones de anomalias occurre per actiones que implica retroaction negative, dum le innovation e le cambio continue proveni de actiones guidate per retroaction positive.<ref>{{cite journal|last1=Stecey|first1=R. D.|title=Emerging strategies for a chaotic environment|url=https://archive.org/details/sim_long-range-planning_1996-04_29_2/page/182|year=1996|journal=Long Range Planning|volume=29|issue=2|pages=182–189|doi=10.1016/0024-6301(96)00006-4}}</ref><ref name="Stacey1995"/><ref>{{cite book|last1=Stacey|first1=R. D.|title=The chaos frontier: creative strategic control for business|year=2005|publisher=Redwood Press|location=Malksham}}</ref> Dynamicamente, le complexitate in le gestion strategic pote esser elucidated per le modello de "Dynamica Symbiotic" per Terra e Passador.<ref name="TerraPassador2016" /><ref name="TerraPassador2019">{{cite journal|last1=Terra|first1=L. A. A.|last2=Passador|first2=J. L.|title=The nature of social organization of production: From firms to complex dynamics|year=2019|journal=Systems Research and Behavioral Science|volume=36|issue=4|pages=514–531|doi=10.1002/sres.2567 |s2cid=149946425 }}</ref> Iste modello concipe le organisation social del production como un interaction inter duo systemas distincte existente in un relation symbiotic dum interconnectite con le ambiente externe. Le rete social del organisation age como un entitate auto-referential que controla le vita del organisation, dum su structura technic resimila un "machina" con proposito que forni le systema social per medio del processamento de recursos. Iste structuras entrelacate excambia disturbationes e residuos dum interage con le mundo externe per lor apertura. Essentialmente, a mesura que le organisation se produce se ipse, illo anque hetero-produce, supervivente per fluxos de energia e recursos a transverso de su subsystemas.<ref name="TerraPassador2016" /><ref name="TerraPassador2019"/> Iste dynamica ha implicationes strategic, governante le dynamica organisational per un insimul de bassinos de attraction que stabili le capabilitates operational e regenerative. Ergo, un del rolos primari del strategistas es identificar "attractores human" e evalutar lor impactos sur le dynamica organisational. Secundo le theoria del Dynamica Symbiotic, tanto le duces como le systema technic pote ager como attractores, influentiante directemente le dynamica organisational e le responsas a disruptiones externe. Terra e Passador assere in plus que dum produce, le organisationes contribue al entropia ambiental, potentialmente ducente a rupturas abrupte e collapsos intra lor subsystemas, mesmo intra le organisationes mesme. Considerante iste question, le autores conclude que le organisationes que interveni pro mantener le stabilitate del ambiente intra parametros appropriate pro le superviventia tende a exhibir major longevitate.<ref name="TerraPassador2016" /><ref name="TerraPassador2019"/> Le theoria del Dynamica Symbiotic postula que le organisationes debe recognoscer lor impacto sur le ambiente externe (mercatos, societate, e le ambiente) e ager systematicamente pro reducer lor degradation dum se adapta al demandas surgente de iste interactiones. Pro attinger isto, le organisationes besonia incorporar tote le systemas interconnectite in lor processos de decision, permittente le vision de systemas socio-economic complexe ubi illos se integra de un maniera stabile e sustenibile. Iste mixtura de proactivitate e reactivitate es fundamental pro assecurar le superviventia del organisation mesme.<ref name="TerraPassador2016" /> ===Componentes=== Professor [[Richard Rumelt|Richard P. Rumelt]] describeva strategia como un typo de resolution de problemas in 2011. Ille scribeva que un bon strategia ha un structura subjacente que ille appellava un ''nucleo'' (kernel). Le nucleo ha tres partes: 1) Un ''diagnose'' que defini o explica le natura del defia; 2) Un ''politica guidante'' pro tractar con le defia; e 3) ''Actiones'' coherente designate pro realisar le politica guidante.<ref name="Rumelt2011">{{cite book | last = Rumelt | first = Richard P. | year = 2011 | title = Good Strategy/Bad Strategy | publisher = Crown Business | isbn = 978-0-307-88623-1 | url-access = registration | url = https://archive.org/details/goodstrategybads00rume }}</ref> Presidente [[John F. Kennedy|Kennedy]] illustrava iste tres elementos de strategia in su Discurso al Nation sur le [[Crise del missiles cuban]] del 22 de octobre 1962: # Diagnose: "Iste Governamento, como promittite, ha mantenite le vigilantia le plus stricte del augmento militar sovietic sur le insula de Cuba. Intra le passate septimana, evidentia inequivoc ha stabilite le facto que un serie de sitos de missiles offensive es ora in preparation sur ille insula prisionere. Le proposito de iste bases pote esser nihil altere que provider un capacitate de attacco [[Arma nuclear|nuclear]] contra le Hemispherio Occidental." # Politica Guidante: "Nostre objectivo inalterabile, per consequente, debe esser impedir le uso de iste missiles contra iste o omne altere pais, e assecurar lor retirata o elimination del Hemispherio Occidental." # Planos de Action: Le prime inter septe passos numerate esseva le sequente: "Pro arrestar iste augmento offensive, un quarantena stricte sur tote le equipamento militar offensive sub expedition a Cuba es initiate. Tote le naves de omne typo a destination de Cuba de qualcunque nation o porto essera, si on trova que illos contine cargos de armas offensive, obligate a retornar."<ref>{{cite web|url=http://www.americanrhetoric.com/speeches/jfkcubanmissilecrisis.html|title=American Rhetoric: John F. Kennedy – Cuban Missile Crisis Address to the Nation}}</ref> Rumelt scribeva in 2011 que tres aspectos importante de strategia include "premeditation, le anticipation del comportamento de alteres, e le designo intentional de actiones coordinate." Ille describeva strategia como solver un problema de designo, con compromissos inter varie elementos que debe esser arrangiate, adjustate e coordinate, plus tosto que un plano o election.<ref name="Rumelt2011"/> ===Formulation e implementation=== Strategia typicamente implica duo major processos: ''[[formulation]]'' e ''[[implementation]]''. ''Formulation'' implica analysar le ambiente o situation, facer un diagnose, e disveloppar politicas guidante. Illo include activitates tal como [[planification strategic]] e [[pensamento strategic]]. ''Implementation'' se refere al planos de action prendite pro attinger le objectivos stabilite per le politica guidante.<ref name="Mintzberg and Quinn 1996"/><ref name="Rumelt2011"/> [[Bruce Henderson]] scribeva in 1981 que: "Strategia depende del capacitate de previder consequentias futur de initiativas presente." Ille scribeva que le requirimentos basic pro le disveloppamento de strategia include, inter altere factores: 1) cognoscentia extense sur le ambiente, mercato e competitores; 2) capacitate de examinar iste cognoscentia como un systema dynamic interactive; e 3) le imagination e logica pro eliger inter alternativas specific. Henderson scribeva que le strategia esseva valorose a causa de: "recursos finite, incertitude sur le capacitate e intentiones de un adversario; le compromisso irreversibile de recursos; necessitate de coordinar actiones trans le tempore e le distantia; incertitude sur le controlo del initiativa; e le natura del perceptiones mutue del adversarios le unes del alteres."<ref>{{cite web | author = Henderson, Bruce | date = 1 January 1981 | title = The Concept of Strategy | url = https://www.bcgperspectives.com/content/Classics/strategy_concept_of_strategy/ | access-date = 18 April 2014 | publisher = [[Boston Consulting Group]] | accessdate = 3 March 2026 | archivedate = 17 July 2017 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20170717201656/https://www.bcgperspectives.com/content/Classics/strategy_concept_of_strategy/ }}</ref> ==Theoria de jocos== {{main|Strategia (theoria de jocos)}} In [[theoria de jocos]], le studio mathematic de interactiones strategic, le strategia de un [[Jocator (joco)|jocator]] es qualcunque del optiones que le jocator eligeria in un contexto specific. Omne resultatos optimal que illes recipe depende non solmente de lor actiones sed anque del actiones de altere jocatores.<ref>[[Ben Polak]] ''Game Theory: Lecture 1 Transcript'' ECON 159, 5 September 2007, [[Open Yale Courses]].</ref> {{Ref}} [[Category:Strategia| ]] [[Category:Planification]] j925k0c3sspveia7be9m1wc5fjwawea 0 60769 699241 697943 2026-08-27T18:41:45Z InternetArchiveBot 40773 Add 1 book for [[Wikipedia:Verificabilitate]] (20260827)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 699241 wikitext text/x-wiki {{Scientia de bibliotheca e de information}} '''Bibliotheconomia e scientia del information''' ('''SBI''')<ref name=":2">{{Cite book |last1=Bates |first1=M. J. |title=Encyclopedia of Library and Information Sciences. Vol. 1–7 |last2=Maack |first2=M. N. |publisher=CRC Press |year=2010 |location=Boca Raton, US}}</ref><ref name=":3">Scientias de Bibliotheca e de Information es le nomine usate in le [[Classification Decimal de Dewey]] pro le classe 20 ab le 18ve edition (1971) usque al 22nde edition (2003).</ref> es duo disciplinas academic que studia tote le aspectos del creation, organisation, documentation, gestion, communication, e uso de information registrate. Illos sublace a un varietate de activitates professional tal como [[gestion de information]], bibliotheconomia, e [[archivistica]] e [[gestion de documentos]], educante professionales pro labor in ille areas, e realisante recerca pro meliorar le practica.<ref>{{cite encyclopedia |last1=Bawden |first1=David |last2=Robinson |first2=Lyn |title=Library and Information Science |encyclopedia=The International Encyclopedia of Communication Theory and Philosophy |date=2016 |pages=1–5 |doi=10.1002/9781118766804.wbiect113 |publisher=John Wiley & Sons |isbn=9781118766804}}</ref><ref name=":7">Coleman, A. (2002). [https://www.dlib.org/dlib/july02/coleman/07coleman.html Interdisciplinarity: The Road Ahead for Education in Digital Libraries]. D-Lib Magazine, 8:8/9 (July/August).</ref><ref>{{cite book |last1=Higgins |first1=Susan |chapter=Chapter 3 – Library and Information Science as a Discipline |publisher=[[Chandos Publishing]] |title=Managing Academic Libraries: Principles and Practice |date=2017 |pages=19–28 |doi=10.1016/B978-1-84334-621-0.00003-0 |isbn=978-1-84334-621-0 }}</ref> Scientia de bibliotheca e [[scientia de information]] es duo disciplinas original; totevia, illos es intra le mesme campo de studio.<ref>Saracevic, Tefko (1992). Information science: origin, evolution and relations. In: ''Conceptions of library and information science. Historical, empirical and theoretical perspectives''. Redigite per Pertti Vakkari & Blaise Cronin. London: Taylor Graham (pp. 5–27).</ref><ref>Miksa, Francis L. (1992). Library and information science: two paradigms. In: ''Conceptions of library and information science. Historical, empirical and theoretical perspectives''. Redigite per Pertti Vakkari & Blaise Cronin. London: Taylor Graham (pp. 229–252).</ref> Scientia de bibliotheca es scientia de information applicate,<ref>Borko, H. (1968). Information science: What is it? American Documentation, 19(1), 3–5. {{doi|10.1002/asi.5090190103}}.</ref> assi como un subcampo del scientia de information. Debite al forte connexion, a vices le duo terminos es usate como synonymos. ==Definition== '''Scientia de bibliotheca''' (previemente nominate '''studios de bibliotheca''' e '''economia de bibliotheca'''){{NoteTag|Le [[Classification Decimal de Dewey]] (DDC) usava le termino "economia de bibliotheca" pro le classe 19 in su prime edition de 1876. In le secunde edition (e tote le editiones subsequente) illo esseva movite al classe 20. Le termino "economia de bibliotheca" esseva usate usque a (e includente) le 14te edition (1942). Ab le 15te edition (1951) le classe 20 esseva nominate scientia de bibliotheca, lo que esseva usate usque a (e includente) le 17te edition (1965) quando illo esseva substituite per "scientias de bibliotheca e de information" (SBI) ab le 18ve edition (1971) in avante.}} es un campo [[interdisciplinari]] o multidisciplinari que applica le practicas, perspectivas, e instrumentos de [[gestion]], [[technologia del information]], [[education]], e altere areas al [[bibliotheca|bibliothecas]]; le collection, organisation, [[Preservation (scientia de bibliotheca e archival)|preservation]], e [[dissemination]] de ressources de information; e le [[economia politic]] de information.{{Citation needed|date=February 2025}} Martin [[Martin Schrettinger|Schrettinger]], un [[bibliothecario]] bavaro, creava le disciplina intra su obra (1808–1828) ''Versuch eines vollständigen Lehrbuchs der Bibliothek-Wissenschaft oder Anleitung zur vollkommenen Geschäftsführung eines Bibliothekars''.<ref>{{Cite web |title=Schrettinger, Martin |url=https://www.deutsche-biographie.de/sfz79181.html |access-date=2023-09-14 |website=Deutsche Biographie |language=de}}</ref> In loco de classificar le information basate sur elementos orientate al natura, como on faceva previemente in su bibliotheca bavarese, Schrettinger organisava le libros in ordine alphabetic.<ref>{{Cite book |last=Buckland |first=Michael |title=Bibliothekswissenschaft - quo vadis? / Library Science - quo vadis ? |date=2005-12-31 |editor-last=Hauke |editor-first=Petra |chapter=Information Schools: A Monk, Library Science, and the Information Age |chapter-url= |publisher=DE GRUYTER SAUR |pages=19–32 |doi=10.1515/9783110929225.19 |isbn=978-3-598-11734-3|url=https://escholarship.org/uc/item/33g728qk }}</ref> Le prime schola american pro scientia de bibliotheca esseva fundate per [[Melvil Dewey]] al [[Universitate de Columbia]] in 1887.<ref>{{Cite web |date=2022-04-18 |title=Dewey Services - Resources |url=https://www.oclc.org/en/dewey/resources.html |access-date=2023-09-14 |website=OCLC |language=en}}</ref> Historicamente, le scientia de bibliotheca ha etiam includite le [[archivistica]].<ref>{{Cite book |last1=Johnson |first1=Elmer D. |url=https://books.google.com/books?id=d80QAQAAMAAJ |title=History of Libraries in the Western World |last2=Harris |first2=Michael H. |date=1976 |publisher=Scarecrow Press |isbn=978-0-8108-0949-9 |language=en}}</ref> Isto include: como le ressources de information es organisate pro servir le necessitates de gruppos de usatores selectionate; como le personas interage con le systemas de classification e le technologia; como le information es acquirite, evalutate e applicate per personas intra e extra le bibliothecas, assi como a transverso de culturas; como le personas es formate e educate pro carrieras in bibliothecas; le [[ethica]] que guida le servicio e organisation de bibliothecas; le stato legal de [[bibliotheca|bibliothecas]] e ressources de information; e le scientia applicate del technologia informatic usate in documentation e [[gestion de documentos]]. SBI non debe esser confundite con le [[theoria del information]], le studio mathematic del concepto de information. Le ''philosophia de bibliotheca'' ha essite contrastate con le ''scientia de bibliotheca'' como le studio del scopos e justificationes del bibliotheconomia in opposition al developpamento e perfectionamento de technicas.<ref>{{Cite book |last=Cossette |first=André |url=https://books.google.com/books?id=G8CPJ7u3xJ0C |title=Humanism and Libraries: An Essay on the Philosophy of Librarianship |date=2009 |publisher=Library Juice Press, LLC |isbn=978-1-936117-31-4 |language=en}}</ref> == Education e training == {{main|Education pro bibliotheconomia}} Le corsos academic in scientia de bibliotheca include [[Librarian#Positions and duties|gestion de collectiones]], systemas e technologia de information, methodos de recerca, studios de usatores, [[alphabetisation informational]], [[Catalogo de bibliotheca|catalogation]] e [[classification de bibliotheca]], [[Preservation (bibliotheca e archivo)|preservation]], [[Librarian#Positions and duties|referentia]], [[statistica]] e [[gestion]]. Le scientia de bibliotheca evolve constantemente, incorporante nove themas como [[systema de gestion de base de datos|gestion de bases de datos]], [[architectura de information]] e [[gestion de information]], inter alteres. [[File:Cart of LCSH Schedules in the FIMS Graduate Library.jpg|thumb|Programmas de [[Library of Congress Subject Headings]] usate pro scopos educative in Canada]] Con le acceptation crescente de Wikipedia como un fonte de referentia valorose e fidel, multe bibliothecas, museos e archivos ha introducite le rolo de [[Wikipediano in residentia]]. Como resultato, alcun universitates include cursos relative a Wikipedia e Gestion del Cognoscentia in lor programmas de MLIS. Devenir un membro del personal de un bibliotheca non require sempre un diploma, e in alcun contextos le differentia inter esser un membro del personal e un bibliothecario es le nivello de education.<ref>{{Cite web |title=Librarian |url=https://www.collinsdictionary.com/dictionary/english/librarian |website=Collins Dictionary}}</ref><ref>{{Cite web |title=Librarian |url=https://dictionary.cambridge.org/dictionary/english/librarian |website=Cambridge dictionary}}</ref> Le majoritate del empleos professional in bibliothecas require un diploma professional in scientia de bibliotheca o equivalente. In le Statos Unite e [[Canada]], le certification proveni habitualmente de un mastro (master) concedite per un institution accreditate per le [[American Library Association|ALA]].<ref>{{Cite web |last=admin |date=2006-07-26 |title=ALA Accredited Programs |url=https://www.ala.org/educationcareers/accreditedprograms |access-date=2023-09-14 |website=Education & Careers |language=en}}</ref> In Australia, un numero de institutiones offere diplomas acceptate per le [[Australian Library and Information Association|ALIA (Australian Library and Information Association)]].<ref>{{Cite web |title=ALIA Accredited Courses |url=https://alia.org.au/Web/Web/Careers/ALIA-Accredited-Courses.aspx |access-date=2023-09-14 |website=alia.org.au |language=en}}</ref> Le standardes global de accreditation o certification in bibliotheconomia ancora debe esser developpate.<ref>{{Cite web |last=Evans |first=Kenneth D. "Woody" |title=Librarians Need Global Credentials {{!}} Backtalk |url=https://www.libraryjournal.com/story/librarians-need-global-credentials-backtalk |access-date=2023-09-14 |website=Library Journal}}</ref> === Statos Unite e Canada === Le Mastro de Scientia de Bibliotheca e de Information (MLIS) es le grado de mastro que se require pro le majoritate del positiones de bibliothecario professional in le Statos Unite e Canada. Le MLIS esseva create post que le ancian Mastro de Scientia de Bibliotheca (MLS) esseva reformate pro reflecter le necessitates de technologia e scientia de information del campo. Secundo le American Library Association (ALA), "le grados accreditate per le ALA ha [habite] varie nomines tal como Mastro de Artes, Mastro de Bibliotheconomia, Mastro de Studios de Bibliotheca e de Information, o Mastro de Scientia.<ref>{{Cite web |title=ALA-Accredited Programs {{!}} ALA |url=https://www.ala.org/educationcareers/accreditedprograms/directory |access-date=2025-05-24 |website=www.ala.org |language=en}}</ref> Le nomine del grado es determinate per le programma. Le Committee de Accreditation [del ALA] evaluta le programmas basate sur lor adhesion al Standardes pro Accreditation de Programmas de Mastro in Studios de Bibliotheca e de Information, non basate sur le nomine del grado."<ref>{{Cite web |title=Accreditation Frequently Asked Questions {{!}} ALA |url=https://www.ala.org/educationcareers/accreditedprograms/faq |access-date=2024-05-18 |website=www.ala.org |language=en}}</ref> ==Typos de bibliotheconomia== ===Public=== {{Main|Bibliotheca public}} Le studio del bibliotheconomia pro [[bibliotheca public|bibliothecas public]] copre questiones tal como catalogation; [[gestion de collectiones de bibliotheca|developpamento de collectiones]] pro un communitate diverse; [[alphabetisation informational]]; [[consilio a lectores]]; standardes communitari; bibliotheconomia orientate al servicios public via programmation centrate in le communitate; servir un communitate diverse de adultos, infantes e adolescentes; [[libertate intellectual]]; [[censura]]; e questiones legal e de budget. Le bibliotheca public como un "commons" o sphera public basate sur le obra de [[Jürgen Habermas]] ha devenite un metaphora central in le 21e seculo.<ref>{{Cite book |last=McCook |first=Kathleen de la Peña |url=https://books.google.com/books?id=7F4PAQAAMAAJ |title=Introduction to Public Librarianship |date=2004 |publisher=Neal-Schuman Publishers |isbn=978-1-55570-475-9 |language=en}}</ref> In le Statos Unite il ha quatro typos differente de bibliothecas public: [[Association library|bibliothecas de association]], bibliothecas public municipal, bibliothecas de districto scholar, e bibliothecas public de districto special. Cata un recipe financiation per fontes differente, cata un es stabilite per un gruppo differente de votantes, e non totes es subjecte al governantia del servicio civil municipal.<ref>{{Cite web |title=Types of Public Libraries; a Comparison: Library Development: New York State Library |url=https://www.nysl.nysed.gov/libdev/libs/pltypes.htm |access-date=2023-09-14 |website=www.nysl.nysed.gov}}</ref> === Scholar === {{Main|Bibliotheca scholar}} Le studio del [[bibliotheca scholar|bibliotheconomia scholar]] copre le servicios de bibliotheca pro infantes in scholas materne, primari e secundari. In alcun regiones, le governamento local pote haber standardes plus stricte pro le education e certification de [[Professor-bibliothecario|bibliothecarios scholar]] (qui es a vices considerate un caso special de professor), que pro altere bibliothecarios, e le programma educative includera ille criterios local. Le bibliotheconomia scholar pote etiam includer questiones de [[libertate intellectual]], [[pedagogia]], [[alphabetisation informational]], e como construer un [[curriculo]] cooperative con le personal docente. ===Academic=== {{Main|Bibliotheca academic}} Le studio del [[bibliotheca academic|bibliotheconomia academic]] copre le servicios de bibliotheca pro collegios e universitates. Questiones de importantia special pro le campo pote includer [[derecto de autor]]; technologia; [[bibliotheca digital|bibliothecas digital]] e repositorios digital; [[libertate academic]]; [[accesso aperte]] a obras erudite; e cognoscentia specialisate de areas thematic importante pro le institution e le correspondente [[obra de referentia|obras de referentia]]. Le bibliothecarios divide frequentemente lor foco individualmente como ligamines con scholas particular intra un collegio o universitate. Le bibliothecarios academic pote esser [[bibliothecario thematic|bibliothecarios de materias specific]]. Alcun bibliothecarios academic es considerate [[Facultate (division)|facultate]], e tene rangos academic simile a illos del professores, durante que alteres non. In omne caso, le qualification minime es un Mastro de Artes in Studios de Bibliotheca o un Mastro de Artes in Scientia de Bibliotheca. Alcun bibliothecas academic pote solmente requirer un grado de mastro in un campo academic specific o un campo relate, tal como technologia educative. ===Archival=== {{Main|Archivo}} Le studio de archivos include le formation de [[archivista]]s, bibliothecarios specialmente formate pro mantener e construer [[archivo]]s de [[documento|registros]] destinate al [[preservation historic]]. Questiones special include preservation physic, conservation e restauration de materiales e [[deacidification de massa]]; catalogos specialisate; labor solitari; accesso; e evalutation. Multe archivistas es etiam historicos formate specialisate in le periodo coprite per le archivo. Il ha habite tentativas de reviver le concepto de [[documentation]] e de parlar de studios (o scientia) de [[Bibliotheca, information e documentation]].<ref>{{Cite book |last=Rayward |first=W. Boyd |url=https://books.google.com/books?id=v-HgAAAAMAAJ |title=Aware and Responsible: Papers of the Nordic-International Colloquium on Social and Cultural Awareness and Responsibility in Library, Information, and Documentation Studies (SCARLID) |date=2004 |publisher=Scarecrow Press |isbn=978-0-8108-4954-9 |language=en}}</ref> Le mission archival include tres scopos major: Identificar documentos e registros con valor durabile, preservar le documentos identificate, e render le documentos disponibile a alteres.<ref name=":0">{{Cite book |last=Hunter |first=Gregory S. |url=http://archive.org/details/developingmainta0000hunt |title=Developing and maintaining practical archives : a how-to-do-it manual |date=2003 |publisher=New York : Neal-Schuman Publishers |others=Internet Archive |isbn=978-1-55570-467-4}}</ref> Ben que le bibliothecas recipe articulos individualmente, le articulos archival deveni habitualmente parte del collection del archivo como un gruppo cohesive.<ref name=":0" /> Le differentia major in le collectiones es que le collectiones de bibliotheca comprende typicamente articulos publicate (libros, revistas, etc.), durante que le collectiones archival es habitualmente obras non publicate (litteras, diarios, etc.). Le collectiones de bibliotheca es create per multe individuos, proque cata autor e illustrator crea su proprie publication; in contrasto, un archivo collige habitualmente le registros de un persona, familia, institution o organisation, de modo que le articulos archival habera minus fontes de autores.<ref name=":0" /> Le comportamento in un archivo differe del comportamento in altere bibliothecas. In le majoritate del bibliothecas, le articulos es apertemente disponibile al publico. Le articulos archival quasi nunquam circula, e alcuno interessate in vider documentos debe peter los al archivista e solmente pote vider los in un sala de lectura claudite.<ref name=":0" /> ===Special=== {{Main|Bibliotheca special}} [[Bibliotheca special|Bibliothecas special]] es bibliothecas stabilite pro satisfacer le requirimentos altemente specialisate de gruppos professional o de commercio. Un bibliotheca es special dependente de si illo copre un collection specialisate, un materia special, o un gruppo particular de usatores, o mesmo le typo de organisation parente, tal como [[bibliotheca medical|bibliothecas medical]] o [[bibliotheca de derecto|bibliothecas de derecto]]. Le questiones in iste bibliothecas es specific a lor industrias ma pote includer labor solitari, financiation corporative, developpamento de collectiones specialisate, e auto-promotion extense a patronos potential. Le bibliothecarios special ha lor proprie organisation professional, le [[Special Libraries Association]] (SLA). Alcun bibliothecas special, tal como le [[Bibliotheca del CIA]], pote continer obras classificate. Illo es un ressource pro empleatos del [[Central Intelligence Agency]], continente plus de 125.000 materiales scripte, subscribe a circa 1.700 periodicos, e habeva collectiones in tres areas: Intelligentia Historic, Circulante, e Referentia.<ref>{{Cite web |title=CIA Library |url=https://www.cia.gov/legacy/headquarters/cia-library/ |access-date=2023-09-14 |website=CIA }}</ref> In februario 1997, tres bibliothecarios laborante in le institution parlava con ''[[Information Outlook]]'', un publication del SLA, revelante que le bibliotheca habeva essite create in 1947, le importantia del bibliotheca in disseminar information al empleatos, mesmo con un personal parve, e como le bibliotheca organisa su materiales.<ref>{{Cite book |url=https://scholarworks.sjsu.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1001&context=sla_io_1997 |title=Information Outlook |date=February 1997 |publisher=Special Libraries Association |via=SJSU ScholarWorks |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210922223727/https://scholarworks.sjsu.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1001&context=sla_io_1997 |archive-date= Sep 22, 2021 }}</ref> ===Preservation=== {{main|Preservation (scientia de bibliotheca e archival)}} Le bibliothecarios de preservation labora le plus frequentemente in bibliothecas academic. Lor foco es sur le gestion de activitates de preservation que cerca mantener le accesso al contento intra libros, manuscriptos, materiales archival, e altere ressources de bibliotheca. Exemplos de activitates gerite per bibliothecarios de preservation include ligatura, conservation, reformattation digital e analogic, [[preservation digital]], e monitorage ambiental. == Historia == [[File:ancientlibraryalex.jpg|thumb|262px| Le [[Bibliotheca de Alexandria]], un antique [[bibliotheca]]]] Le bibliothecas ha existite durante multe seculos ma le scientia de bibliotheca es un phenomeno plus recente, proque le prime bibliothecas esseva gerite primarimente per academicos.<ref>{{Cite book |last1=Feather |first1=John |url=https://books.google.com/books?id=JD0vL9QQT0sC |title=International Encyclopedia of Information and Library Science |last2=Sturges |first2=Paul |date=2003-09-02 |publisher=Routledge |isbn=978-1-134-51320-8 |language=en}}</ref> ===17e e 18e seculos=== [[File:Gabriel Naude.jpg|thumbnail|Portrait de [[Gabriel Naudé]], autor de ''Advis pour dresser une bibliothèque'' (1627), postea traducite in anglese in 1661]] Le texto le plus antique sur "operationes de bibliotheca", ''Advis pour dresser une bibliothèque'' esseva publicate in 1627 per le bibliothecario e erudito francese [[Gabriel Naudé]]. Naudé scribeva sur multe materias includente politica, religion, historia, e le supernatural. Ille poneva in practica tote le ideas presentate in su ''Advis'' quando ille recipeva le opportunitate de construer e mantener le bibliotheca del [[Cardinal Mazarin|Cardinal Jules Mazarin]].<ref>{{Cite journal |last=Suominen |first=Vesa |date=2019-04-01 |title=Gabriel Naudé |journal=Informaatiotutkimus |volume=38 |issue=1 |doi=10.23978/inf.79889 |issn=1797-9129 |doi-access=free }}</ref> Durante le [[Historia de bibliothecas#Bibliothecas del era del Illumination|'etate de auro del bibliothecas']] in le 17e seculo, le editores e venditores que cercava profitar del crescente commercio de libros developpava catalogos descriptive de lor mercantias pro distribution – un practica que esseva adoptate e ulteriormente extrapolate per multe bibliothecas del epoca pro coprir areas como philosophia, scientias, linguistica, e medicina.<ref>{{Cite book |last=Murray |first=Stuart A. P. |url=https://books.google.com/books?id=DdTawAEACAAJ |title=The Library: An Illustrated History |date=2012-03-01 |publisher=Skyhorse |isbn=978-1-61608-453-0 |language=en}}</ref> In 1726 [[Gottfried Wilhelm Leibniz]] scribeva ''Idea de arrangiar un bibliotheca plus stricte.''<ref name=":1">{{Cite journal |last=Schulte-Albert |first=H. G. |date=1971 |title=Gottfried Wilhelm Leibniz and Library Classification |url=https://www.jstor.org/stable/25540286 |journal=The Journal of Library History |volume=6 |issue=2 |pages=133–152|jstor=25540286 }}</ref> ===19e seculo=== [[File:Dewey relatv index.png|thumb|Le [[Classification Decimal de Dewey]] es usate como un medio de organisar litteratura per thema.]] [[Martin Schrettinger]] scribeva le secunde libro de texto (le prime in Germania) sur le materia ab 1808 usque a 1829. Alcun del instrumentos principal usate per SBI pro fornir accesso al ressources originava in le 19e seculo pro render le information accessibile per medio del registro, identification, e provision de controlo bibliographic del cognoscentia imprimite.<ref name=":4">{{Cite book |last1=Bawden |first1=David |url=https://books.google.com/books?id=Nc5qDQAAQBAJ |title=Introduction to Information Science |last2=Robinson |first2=Lyn |date=2015-06-10 |publisher=Facet Publishing |isbn=978-1-85604-810-1 |language=en}}</ref> Le origine de alcun de iste instrumentos esseva mesmo anterior. [[Thomas Jefferson]], cuje bibliotheca in [[Monticello]] consisteva de milles de libros, concipeva un systema de classification inspirate per le [[methodo baconian]], que gruppava le libros plus o minus per materia in loco de alphabeticamente, como on faceva previemente.<ref>{{Cite journal |last=Emblidge |first=David |date=2014 |title="Bibliomany Has Possessed Me" |url=https://cgscholar.com/bookstore/works/bibliomany-has-possessed-me |journal=International Journal of the Book |volume=12 |issue=2 |pages=17–42 |doi=10.18848/1447-9516/CGP/v12i02/37034 |issn=1447-9516|url-access=subscription }}</ref> Le collection de Jefferson forniva le base de lo que deveniva le [[Bibliotheca del Congresso]] post que le prime collection esseva destruite in le [[Incendio de Washington]] de 1814. Le prime schola american de bibliotheconomia aperiva in New York sub le direction de [[Melvil Dewey]], notabile per su [[Classification Decimal de Dewey|classification decimal de 1876]], le 5 de januario 1887, como le [[Columbia College School of Library Economy]]. Le termino ''economia de bibliotheca'' esseva commun in le S.U. usque a 1942, con le termino ''scientia de bibliotheca'' predominante durante gran parte del 20e seculo.<ref>{{Cite book |last=Richardson |first=John |title=Encyclopedia of Library and Information Science |url=https://archive.org/details/encyclopediaofli0001marc_3ed |publisher=CRC Press |year=2010 |editor-last=Maack |editor-first=Mary Niles |edition=3rd |location=New York |pages=3440–3448 |language=en |chapter=History of American Library Science: Its Origins and Early Development. |editor-last2=Bates |editor-first2=Marcia}}</ref> ===20e seculo=== In le mundo de lingua anglese, le termino "scientia de bibliotheca" pare haber essite usate pro le prime vice in India<ref>{{Cite web |date=2015-01-18 |title=World Libraries: The Pioneers: Asa Don Dickinson |url=http://cybra.p.lodz.pl/Content/1175/vol01no2/anwar_v01n2.html |access-date=2023-09-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150118162607/http://cybra.p.lodz.pl/Content/1175/vol01no2/anwar_v01n2.html |archive-date=January 18, 2015 }}</ref> in le libro de 1916 ''Punjab Library Primer'', scripte per Asa Don Dickinson e publicate per le [[Universitate del Punjab]], Lahore, Pakistan.<ref>{{Cite book |last=Dickinson |first=Asa Don |url=http://archive.org/details/punjablibrarypri00dickuoft |title=The Punjab library primer |date=1916 |publisher=Lahore : University of the Panjab |others=Robarts - University of Toronto}}</ref> Iste universitate esseva le prime in Asia a comenciar a inseniar "scientia de bibliotheca". Le ''Punjab Library Primer'' esseva le prime libro de texto sur scientia de bibliotheca publicate in anglese in qualcunque parte del mundo. Le prime libro de texto in le Statos Unite esseva le ''Manual of Library Economy'' per [[James Duff Brown]], publicate in 1903. Plus tarde, le termino esseva usate in le titulo de [[S. R. Ranganathan]]'s ''The Five Laws of Library Science'', publicate in 1931, que contine le [[Cinque leges del scientia de bibliotheca|theoria titular]] de Ranganathan. Ranganathan es etiam creditate con le developpamento del prime major systema de classification analytico-synthetic, le [[classification de colon]].<ref>{{Cite book |last=Ranganathan |first=S. R. |title=Colon Classification. Revised and expanded by M.A. Gopinath |year=1987 |edition=7th}}</ref> In le Statos Unite, Lee Pierce Butler publicate su libro de 1933 ''An Introduction to Library Science'' (University of Chicago Press), ubi ille advocava pro le recerca usante [[recerca quantitative|methodos quantitative]] e ideas in le [[scientias social]] con le scopo de usar le bibliotheconomia pro adressar le necessitates de information del societate. Ille esseva un del prime docentes al [[University of Chicago Graduate Library School]], que cambiava le structura e le foco del education pro le bibliotheconomia in le 20e seculo. Iste agenda de recerca iva contra le approche plus basate sur proceduras del "economia de bibliotheca", que esseva principalmente limitate a problemas practic in le administration de bibliothecas. In 1923, [[Charles C. Williamson]], qui esseva nominate per le Carnegie Corporation, publicava un evalutation del education in scientia de bibliotheca intitulante "The Williamson Report", que designava que le universitates deberea fornir formation in scientia de bibliotheca.<ref name=":6">{{Cite book |last1=Rubin |first1=Richard E. |url=https://books.google.com/books?id=xsXGEAAAQBAJ |title=Foundations of Library and Information Science |last2=Rubin |first2=Rachel G. |date=2020-09-14 |publisher=American Library Association |isbn=978-0-8389-4757-9 |language=en}}</ref> Iste reporto habeva un impacto significante sur le formation e education in scientia de bibliotheca. Le recerca in bibliothecas e le travalio practic, in le area del scientia de information, ha remanite largemente distincte tanto in le formation como in le interesses de recerca. [[William Stetson Merrill]]'s ''A Code for Classifiers'', lanceate in plure editiones ab 1914 usque a 1939,<ref>{{Cite book |last1=Merrill |first1=William Stetson |url=https://books.google.com/books?id=9sCdQ9JBxQQC |title=Code for Classifiers: Principles Governing the Consistent Placing of Books in a System of Classification |last2=Association |first2=American Library |date=1939 |publisher=American library association |isbn=978-0-8389-0027-7 |language=en}}</ref> es un exemplo de un approche plus pragmatic, ubi argumentos proveniente de un cognoscentia profunde sur cata campo de studio es empleate pro recommendar un systema de classification. Ben que le approche de Ranganathan esseva philosophic, illo esseva etiam ligate plus al activitate quotidian de gerer un bibliotheca. Un reformulation del leges de Ranganathan esseva publicate in 1995 que remove le constantes referentias a libros. [[Michael Gorman (bibliothecario)|Michael Gorman]]'s ''Our Enduring Values: Librarianship in the 21st Century'' presenta le octo principios necesse per le professionales de bibliotheca e incorpora le cognoscentia e le information in tote lor formas, permittente que le information digital sia considerate. ====Del scientia de bibliotheca al SBI==== Verso le fin del annos 1960, principalmente debite al augmento meteoric del potentia de computo human e le nove disciplinas academic formate ex illo, le institutiones academic comenciava a adder le termino "scientia de information" a lor nomines. Le prime schola a facer isto esseva al [[Universitate de Pittsburgh]] in 1964.<ref>{{Cite book |url= |date=2019-07-17 |publisher=CRC Press |isbn=978-1-315-11614-3 |editor-last=Levine-Clark |editor2=John D. McDonald |editor-first=Michael |edition=4 |location=Boca Raton |doi=10.1081/E-ELIS4 |title=Encyclopedia of Library and Information Science}}</ref> Plus scholas sequeva durante le annos 1970 e 1980. Verso le annos 1990 quasi tote le scholas de bibliotheca in le S.U. habeva addite scientia de information a lor nomines. Ben que il ha exceptiones, developpamentos simile ha habite loco in altere partes del mundo. In [[India]], le Departimento de Scientia de Bibliotheca del [[Universitate de Madras]] (stato meridional de [[Tamil Nadu]], India) deveniva le Departimento de Scientia de Bibliotheca e de Information in 1976. In [[Danmark]], per exemplo, le "Schola Regal de Bibliotheconomia" cambiava su nomine anglese a [[Le Schola Regal de Scientia de Bibliotheca e de Information]] in 1997. ===21e seculo=== Le [[era digital]] ha transformate como le information es accedite e [[recuperation de information|recuperate]]. "Le bibliotheca es ora un parte de un infrastructura educative, recreational e informational complexe e dynamic."<ref name=":6" /> Le [[dispositivo mobile|dispositivos mobile]] e applicationes con [[rete sin filos]], computatores e retes de alta velocitate, e le [[nube informatic]] ha profundemente impactate e developpate le scientia de information e le servicios de information. Le evolution del scientias de bibliotheca mantene su mission de equitate de accesso e spatio communitari, assi como le nove medios pro le recuperation de information nominate habilitates de alphabetisation informational. Tote le catalogos, [[base de datos in linea|bases de datos]], e un numero crescente de libros es disponibile sur le [[Internet]]. In plus, le expansion del accesso libere a revistas de [[accesso aperte]] e fontes tal como [[Wikipedia]] ha fundamentalmente impactate como le information es accedite. [[Alphabetismo informational]] es le capacitate de "determinar le extension del information necesse, acceder al information necesse de maniera effective e efficiente, evaluar criticamente le information e su fontes, incorporar information seligite in le proprie base de cognoscentia, usar le information de maniera effective pro complir un proposito specific, e comprender le questiones economic, legal e social que circumfere le uso de information, e acceder e usar le information de maniera ethic e legal."<ref>{{Cite journal |date=2000-01-01 |title=Information Literacy Competency Standards for Higher Education |url=https://alair.ala.org/handle/11213/7668 |journal=American Library Association |language=en-US}}</ref> {{Vague|text=In annos recente,|date=May 2025}} le concepto de [[alphabetismo de datos]] ha emergite intra le scientia del bibliothecas e del information como un complemento al alphabetismo informational pro referer se al capacitate de trovar, interpretar, evaluar, gerer e usar de maniera ethic le datos pro appoiar le recerca, le apprentissage e le prisa de decisiones informate.<ref>{{Cite journal |last1=Lund |first1=Brady |last2=Agbaji |first2=Daniel |last3=Teel |first3=Zoë A. |date=2023-11-03 |title=Information literacy, data literacy, privacy literacy, and ChatGPT: Technology literacies align with perspectives on emerging technology adoption within communities |url=https://ht.csr-pub.eu/index.php/ht/article/view/339 |journal=Human Technology |language=en |volume=19 |issue=2 |pages=163–177 |doi=10.14254/1795-6889.2023.19-2.2 |issn=1795-6889|doi-access=free }}</ref> Al initio del annos 2000, dLIST, Digital Library for Information Sciences and Technology esseva stabilite. Illo esseva le prime archivo de [[accesso aperte]] pro le multidisciplinari 'scientias del bibliotheca e del information' construente un consortio global de communication academic e le LIS Commons pro augmentar le visibilitate del litteratura de recerca, superar le division inter le communitates de practica, de inseniamento e de recerca, e meliorar le visibilitate, le non-citation, e integrar le travalio academic in le infrastructuras critic de information de archivos, bibliothecas e museos.<ref>Coleman, A and Bracke, P. (2003). DLIST: Building An International Scholarly Communication Consortium for Library and Information Science. In Murthy, T.A.V. (Editor-in-chief) ''Mapping Technology on Libraries and People'', Proceedings of the 10th National Convention for Automation of Libraries in Education and Research Institutes, INFLIBNET, 13–15 February 2003, Ahmedabad, India. https://repository.arizona.edu/bitstream/handle/10150/105826/6.htm?sequence=14&isAllowed=y {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240429003900/https://repository.arizona.edu/bitstream/handle/10150/105826/6.htm?sequence=14&isAllowed=y |date=2024-04-29 }}</ref><ref>{{Cite journal |last1=Kraft |first1=Donald |last2=Rasmussen |first2=Edie |last3=Hastings |first3=Samantha |last4=Coleman |first4=Anita |date=January 2006 |title=Competing information realities: Digital libraries, repositories, and the commons |url=https://asistdl.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/meet.14504301134 |journal=Proceedings of the American Society for Information Science and Technology |language=en |volume=43 |issue=1 |pages=1–8 |doi=10.1002/meet.14504301134 |issn=0044-7870 |via=ASIST Digital Library|hdl=10150/105213 |hdl-access=free }}</ref><ref>Coleman, A, Bracke, P, and Karthik, S. (2004). Integration of Non-OAI Resources for Federated Searching in dLIST, an ePrints Repository. dLIST Magazine 10 (7/8), July/August. https://www.dlib.org/dlib/july04/coleman/07coleman.html</ref><ref>[https://www.dlib.org/dlib/december05/coleman/12coleman.html Coleman, A and Roback, J. (2005). Open Access Federation for Library and Information Science: dLIST and DL-Harvest. D-Lib Magazine 11 (12). December https://www.dlib.org/dlib/december05/coleman/12coleman.html]</ref> [[Justitia social]], un importante valor ethic in le bibliotheconomia e in le 21e seculo, ha devenite un importante area de recerca, si non un subdisciplina del SBI.<ref>Mehra, B., Rioux, K., and Albright, K. S. (2010). "Social Justice in Library and Information Science". In M. J. Bates and M. N. Maack (eds.), ''Encyclopedia of Library and Information Sciences'' (pp. 4820-4836). New York: Taylor & Francis Group.</ref> {{Ref}} [[Categoria:Biblioteconomia e scientia del information| ]] s837uac6tmcmxhtuycgcqmkjv5dex0b 0 60773 699187 698012 2026-08-27T17:22:46Z InternetArchiveBot 40773 Add 2 books for [[Wikipedia:Verificabilitate]] (20260827)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 699187 wikitext text/x-wiki {{Mundo arabe}} Le '''mundo arabe''' ({{langx|ar|اَلْعَالَمُ الْعَرَبِيُّ}} ''{{transliteration|ar|al-ʿālam al-ʿarabī}}''), formalmente le '''patria arabe''' ({{lang|ar|اَلْوَطَنُ الْعَرَبِيُّ}} ''{{transliteration|ar|al-waṭan al-ʿarabī}}''),<ref>{{cite web|last1=Khan|first1=Zafarul-Islam|title=The Arab World – an Arab perspective|url=http://www.milligazette.com/news/6666-the-arab-world-an-arab-perspective|website=milligazette.com|language=en}}</ref><ref>{{cite book|last1=Phillips|first1=Christopher|title=Everyday Arab Identity: The Daily Reproduction of the Arab World|url=https://books.google.com/books?id=C8djTtq2v5AC&pg=PA94|publisher=Routledge|language=en|year=2012|isbn=978-1-136-21960-3|page=94}}</ref><ref>{{cite book|last1=Mellor|first1=Noha|last2=Rinnawi|first2=Khalil|last3=Dajani|first3=Nabil|last4=Ayish|first4=Muhammad I.|title=Arab Media: Globalization and Emerging Media Industries|url=https://books.google.com/books?id=GoU-NRhn1agC&pg=PT10|publisher=John Wiley & Sons|language=en|year=2013|isbn=978-0745637365}}</ref> tamben cognoscite como le '''nation arabe''' ({{lang|ar|اَلْأُمَّةُ الْعَرَبِيَّةُ}} ''{{transliteration|ar|al-ummah al-ʿarabiyyah}}''), le '''arabosphera''', o le '''statos arabe''',<ref>{{cite web|title=Majority and Minorities in the Arab World: The Lack of a Unifying Narrative|url=http://jcpa.org/article/majority-and-minorities-in-the-arab-world-the-lack-of-a-unifying-narrative/|website=Jerusalem Center For Public Affairs}}</ref> comprehende un grande gruppo de paises, principalmente situate in [[Asia Occidental]] e [[Africa del Nord]]. Ben que le majoritate del personas in le mundo arabe es ethnicamente [[Arabes|arabe]],<ref>{{Cite book |last=Hitti |first=Philip K. |title=The Arabs : a short history |url=https://archive.org/details/arabsshorthistor0000hitt_f0u6 |year=1996 |publisher=Regnery Publishing |others=Philip K. Hitti |isbn=0-89526-706-3 |location=Washington, D.C. |oclc=34753527}}</ref><ref>{{Cite book |last=Rogan |first=Eugene L. |title=The Arabs: A History |url=https://archive.org/details/arabshistory0000roga |year=2011 |isbn=978-0-465-02504-6 |edition=First paperback |location=New York, NY |oclc=728657250 |publisher=Basic Books }}</ref> il ha tamben populationes significante de altere gruppos ethnic tal como [[Berberes|berberes]], [[Kurdos|kurdos]], [[Somalis|somalis]] e [[Nubianos|nubianos]], inter altere [[Demographia del mundo arabe|gruppos]].<ref>{{Cite web |title=Middle East – People and Society |url=https://world101.cfr.org/rotw/middle-east/people-and-society |access-date=2023-04-01 |website=World101 from the Council on Foreign Relations |language=en |accessdate=2026-03-03 |archivedate=2023-11-28 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20231128184824/https://world101.cfr.org/rotw/middle-east/people-and-society }}</ref> Le [[arabe]] es usate como le [[lingua franca]] in tote le mundo arabe.<ref>{{cite web |title=Jordan and Syria |url=https://www.ethnologue.com/map/JOSY |access-date=2018-07-21 |website=[[Ethnologue]]}}</ref><ref>{{cite book|last=Jastrow |first=Otto O. |title=Encyclopedia of Arabic Language and Linguistics |volume=2 |page=414 |year=2006 |editor1-last=Versteegh |editor1-first=Kees |chapter=Iraq |publisher=[[Brill Publishers]] |isbn=978-90-04-14474-3 |editor2-last=Eid |editor2-first=Mushira |editor3-last=Elgibali |editor3-first=Alaa |editor4-last=Woidich |editor4-first=Manfred |editor5-last=Zaborski |editor5-first=Andrzej}}</ref><ref>[[ethnologue:ars|Arabic, Najdi Spoken]]. Ethnologue</ref><ref>[[ethnologue:acw|Arabic, Hijazi Spoken]]. Ethnologue</ref><ref>[[ethnologue:afb|Arabic, Gulf Spoken]]. Ethnologue</ref><ref>Simeone-Sinelle, Marie-Claude (2005). "Arabic Lingua Franca in the Horn of Africa". ''Encyclopedia of Arabic Language and Linguistics''. '''2''' – via Academia.edu.</ref> {{Referentias}} [[Categoria:Mundo arabe]] 3u8047tdqksc7wunql1bhwyt1430eif 0 60792 699163 697101 2026-08-27T17:00:14Z InternetArchiveBot 40773 Add 1 book for [[Wikipedia:Verificabilitate]] (20260827)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 699163 wikitext text/x-wiki [[File:Harleian.jpg|thumb|upright=1.2|Le Mappamundi Harleian, British Library, Add. MS 5413. Copia tenite per le [[National Library of Australia]].<ref>{{cite web |title=Mapping Our World: Terra Incognita to Australia |website=National Library of Australia |url=http://www.nla.gov.au/media/mapping-our-world/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20151108061456/http://www.nla.gov.au/media/mapping-our-world/ |archive-date=2015-11-08 |access-date=2022-03-03 |accessdate=2026-03-03 |archivedate=2015-11-08 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20151108061456/http://www.nla.gov.au/media/mapping-our-world/ }}</ref>]] [[File:Nicolas Desliens Map (1566).jpg|thumb|upright=1.2|Mappa mundi de Nicolas Desliens (1566), parte del [[Dieppe Maps]], [[Bibliothèque Nationale de France]], Paris]] [[File:Australia first map.jpg|thumb|upright=1.2|Le costa oriental de [[Jave le Grande]]: ex le atlas de Nicholas Vallard, 1547. Isto es parte de un copia de 1856 de un del Mappas de Dieppe. Copia tenite per le National Library of Australia.<ref name="nlaphi">{{cite map |title=First map of Australia from Nicholas Vallard's atlas, 1547, in the Library of Sir Thomas Phillipps, Bart. at Middle Hill, 1856 |scale=Scale indeterminable |url=https://nla.gov.au/nla.obj-231809408 |location=Worcestershire |publisher=Middle Hill Press |year=1856 |via=National Library of Australia |access-date=2021-02-15 }}</ref>]] [[File:Map of La Terre Australle Desceliers, 1550.jpg|thumb|upright=1.2|Le section sud-oriental del Mappa de La Terre Australle Desceliers, monstrante discoperitas portugese al longo del costa oriental de Australia in le prime annos del seculo 16]] Secundo le '''theoria del discoperita portugese de Australia''', ancian navigatores portugese esseva le prime europeos a vider Australia, inter 1521 e 1524, multo ante le arrivata del navigator nederlandese, [[Willem Janszoon]], in 1606 a bordo del ''Duyfken'', qui es generalmente considerate como le prime discoperitor europeo. Ben que illo manca de evidentia generalmente acceptate, iste theoria se basa sur lo sequente:<ref name="twe00">{{cite journal |last=Tweeddale |first=Alistair |title= More about maps |journal=The Skeptic |volume=20 |issue=3 |year=2000 |issn=0726-9897 |pages=58–62 |location= Roseville, Australia |publisher=Australian Skeptics |url=https://www.skeptics.com.au/wp-content/uploads/magazine/The%20Skeptic%20Volume%2020%20(2000)%20No%203.pdf |access-date=2021-02-15 }}</ref><ref>{{cite conference |last=Richardson |first=William Arthur Ridley |title=The Portuguese Discovery of Australia, Fact or Fiction? |date=1989 |publisher=National Library of Australia |location=Canberra |isbn=978-0642104816 |series=Occasional Lecture Series No. 3 |url=http://dspace.flinders.edu.au/xmlui/handle/2328/25694 |access-date=2022-03-05 |via=Flinders University }}</ref>{{rp|p=6}} * Le mappas de Dieppe, un gruppo de mappas mundi [[Francia|francese]] del seculo 16, depinge un grande massa de terra inter [[Indonesia]] e [[Antarctica]]. Etiquettate como [[Java le Grande]], iste massa de terra porta nomines de loco [[Lingua francese|francese]], [[Lingua portugese|portugese]], e portugese gallicisate, e ha essite interpretate per alcunos como correspondente al costas nord-occidental e oriental de [[Australia]]. * Le proximitate del colonias portugese in Asia del Sud-Est ab {{circa|1513–1516}}, particularmente Timor portugese, que es approximatemente {{convert|650|km}} del costa australian.<ref name="gun99">{{cite book |last=Gunn |first=Geoffrey C. |year=1999 |title=Timor Loro Sae: 500 years |location=Macau |publisher=Livros do Oriente |language=en |isbn=9729418691 |pages=51–69 }}</ref><ref name="gun16">{{cite journal |last=Gunn |first=Geoffrey C. |year=2016 |title=The Timor-Macao Sandalwood Trade and the Asian Discovery of the Great South Land? |journal=Revista de Cultura |trans-journal=Review of Culture |location=Macau |number=53 |pages=125–148 |url=https://geoffreycgunn.com/material/ReveiwofCulture53.GCGunn.pdf |access-date=2021-02-15 }}</ref><ref name="mci81">{{cite book |title=The Secret Discovery of Australia: Portuguese ventures 200 years before Captain Cook |first=Kenneth Gordon |last=McIntyre |author-link=Kenneth McIntyre |year=1981 |publisher=Souvenir Press |location= Medindie, South Australia |language=en |page=52 |isbn=0285623036 |oclc=815606382 }}</ref> * Varie antiquitates trovate sur le costas australian, que alcunos pretende esser reliquias de ancian [[Portugal|viages portugese]] a Australia, sed que es generalmente considerate como evidentia de [[Makassan contact with Australia|visitas de makassares]] al Australia del Nord. Precedentia pro le prime visitas non-aborigine a Australia ha tamben essite reclamate pro [[China]] ([[Zheng He|Admiral Zheng]]),<ref name="Menzies 2002">{{cite book | author = Menzies, Gavin | year = 2002 | title = 1421: The year China discovered the world | publisher = Bantam Press | location = London | isbn = 978-0-06-053763-0 | url-access = registration | url = https://archive.org/details/1421yearchinadis00menz }}</ref> [[France|Francia]],{{efn |name="Brosses note" |Le credito pro le discoperita de Australia esseva date al francese [[Binot Paulmier de Gonneville]] (1504) per Brosses.<ref>{{cite book |author= Brosses, Charles de |title=Histoire des navigations aux Terres Australe |url= https://archive.org/details/histoiredesnavi00brosgoog |location=Paris |year=1756 }}</ref> }} [[Espania]],{{efn |name="Hargraves" |In le prime annos del seculo 20, [[Lawrence Hargrave]] argumentava a partir de evidentia archeologic que Espania habeva stabilite un colonia in Botany Bay in le seculo 16.<ref>{{cite Australian Dictionary of Biography |last=Inglis |first=Amirah |year=1983 |title=Lawrence Hargrave (1850–1915) |volume=9 |id2=hargrave-lawrence-6563 |access-date=2025-06-29 }}</ref> }} e mesmo [[Phenicia]],<ref>{{cite book |title=In Australia, Treasure is not for the Finder |first=Allan |last=Robinson |year=1980 |location=Greenwood |publisher=Allan Robinson |isbn=0959495703 |oclc=27624251 }}</ref><ref>{{cite book |author=Henderson, James A. |year=1993 |title=Phantoms of the Tryall |publisher=St. George Books |location=Perth |isbn=978-0-86778-053-6 }}</ref> tamben omnes sin evidentia generalmente acceptate. == Notas == <references group="lower-alpha"/> {{Referentias}} [[Categoria:Australia]] 6d0yepilkbfzcxjo2a2edng7hwa9afg 0 60811 699134 698266 2026-08-27T16:41:56Z InternetArchiveBot 40773 Add 1 book for [[Wikipedia:Verificabilitate]] (20260827)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 699134 wikitext text/x-wiki {{For|le processo de administrar medicina|Iontophorese}} {{other uses}} [[File:Motion by electrophoresis of a charged particle.svg|thumb|300px|1. Illustration de electrophorese de un particula cargate]] [[File:Retardation Force.svg|thumb|300px|2. Illustration del retardation electrophoretic]] '''Electrophorese''' es le motion de [[Carga electric|particulas disperse cargate]] o [[Molecula|moleculas]] [[Ion|cargate]] [[Solvation|dissolvite]] relative a un fluido sub le influentia de un [[campo electric]] spatialmente uniforme. Como regula, iste particulas e moleculas [[zwitterion]]ic ha o un carga nette positive o negative, le qual es frequentemente characterisate con le [[potential zeta]].<ref name="Dukhin">{{cite book |last1=Dukhin |first1=Andrei S. |last2=Xu |first2=Renliang |title=Zeta Potential: Fundamentals, Methods, and Applications |date=2025 |publisher=Academic Press |location=London Cambridge, MA| url=https://www.amazon.com/Zeta-Potential-Fundamentals-Applications-Technology/dp/0443334439|isbn=978-0443334436 }}</ref><ref>{{cite book |author=Michov, B. |year=2022 |title=Electrophoresis Fundamentals: Essential Theory and Practice |url=https://www.degruyter.com/document/doi/10.1515/9783110761641/html |url-access= |publisher=De Gruyter, ISBN 9783110761627|doi=10.1515/9783110761641 |isbn=9783110761641 }}</ref> Electrophorese es usate in [[Laboratorio|laboratorios]] pro separar [[macromolecula]]s basate sur lor cargas. Le technica normalmente applica un carga negative appellate [[cathodo]] de modo que le moleculas de proteina anionic se move verso un carga positive appellate [[anodo]].<ref>{{cite journal |journal=Electroanalysis |date=2006 |volume=18 |pages=103–6 |title=Comparison of the electrochemical behavior of the high molecular mass cadmium proteins in ''Arabidopsis thaliana'' and in vegetable plants on using preparative native continuous polyacrylamide gel electrophoresis (PNC-PAGE) |author=Kastenholz, B. |doi=10.1002/elan.200403344 |issue=1 }} </ref> Ergo, le electrophorese de particulas o moleculas cargate positivemente ([[cation]]es) es a vices appellate '''cataphorese''', dum le electrophorese de particulas o moleculas cargate negativemente (aniones) es a vices appellate '''anaphorese'''.<ref>{{cite book |first=J. |last=Lyklema |title= Fundamentals of Interface and Colloid Science |volume= 2 |page=3.208 |year=1995}}</ref><ref>{{cite book |first=R.J. |last=Hunter |title=Foundations of Colloid Science |publisher=Oxford University Press |year=1989}}</ref><ref>{{cite book |first1=S.S. |last1=Dukhin |first2=B.V. |last2=Derjaguin |title=Electrokinetic Phenomena |url=https://archive.org/details/electrokineticph0000dukh |publisher=J. Wiley and Sons |year=1974}}</ref><ref>{{cite book |first1=W.B. |last1=Russel |first2=D.A. |last2=Saville |first3=W.R. |last3=Schowalter |title=Colloidal Dispersions |url=https://archive.org/details/colloidaldispers0000russ |url-access=registration |publisher=Cambridge University Press |year=1989|isbn=9780521341882 }}</ref><ref>{{cite book |first=H.R. |last=Kruyt |title=Colloid Science |publisher=Elsevier |volume=1, Irreversible systems |year=1952}}</ref><ref>{{cite book | last1=Dukhin | first1=A.S. | last2=Goetz | first2=P.J. <!-- | url= https://dispersion.com/books/ --> |title=Characterization of liquids, nano- and micro- particulates and porous bodies using Ultrasound | publisher= Elsevier | year=2017 |url= https://www.elsevier.com/books/characterization-of-liquids-dispersions-emulsions-and-porous-materials-using-ultrasound/dukhin/978-0-444-63908-0 |isbn= 978-0-444-63908-0}}</ref><ref>{{Cite journal |last=Anderson |first=J.L.|date=January 1989 |title=Colloid Transport by Interfacial Forces |journal=Annual Review of Fluid Mechanics |language=en |volume=21 |issue=1 |pages=61–99 |doi= 10.1146/annurev.fl.21.010189.000425 |issn=0066-4189 |bibcode=1989AnRFM..21...61A}}</ref> Electrophorese es le base pro [[Chimica analytic|technicas analytic]] usate in [[biochimia]] e [[biologia molecular]] pro separar particulas, moleculas, o iones per [[Massa molecular|grandor]], carga, forma, o [[Fortia intermolecular|affinitate de ligamine]], sia [[Electrophorese de frontiera mobile|liberemente]] o a transverso de un [[gel|medio]] de supporto usante un [[Currente electric|fluxo]] unidirectione de carga electric.<ref>{{cite book |first=P. |last=Malhotra |title= Analytical Chemistry: Basic Techniques and Methods |publisher=Springer, ISBN 9783031267567 |volume= |page=346 |year=2023}}</ref> Illo es usate extensivemente in le analyse de [[ADN]], [[ARN]] e [[proteina]]s.<ref>{{cite journal |journal=Introduction to Biophysical Methods for Protein and Nucleic Acid Research |date=1995 |volume= |pages=53–109 |title=Chapter 2 – Electrophoretic Methods |author=Garfin, D.E. |url=https://doi.org/10.1016/B978-012286230-4/50003-1 |doi=10.1016/B978-012286230-4/50003-1 |pmid= |url-access=subscription }} </ref> Le "electrophorese de [[Gutta (liquido)|guttettas]]" liquide es significativemente differente del classic "electrophorese de [[particula]]s" a causa de characteristicas del guttetta tal como un carga superficial mobile e le non-rigiditate del interfacie. Etiam, le systema liquido–liquido, ubi il ha un interaction inter le [[Dynamica de fluidos|fortias hydrodynamic]] e [[Electrohydrodynamica|electrokinetic]] in ambe phases, adde al complexitate del motion electrophoretic.<ref>{{cite journal |last1=Rashidi |first1=Mansoureh |title=Mechanistic studies of droplet electrophoresis: A review |journal=Electrophoresis |date=2021 |volume=42 |issue=7–8 |pages=869–880 |doi=10.1002/elps.202000358 |pmid=33665851 }}</ref> == Historia == Le prime observation de [[electrophorese]] occurreva durante le prime annos del 19e seculo independentemente per Gautherot in 1801 <ref>{{cite journal| author = Gautherot N|title= Mémoire sur le Galvanisme|journal = Annales de Chimie ou Récueil |year=1801|pages=203-210}}</ref> e per Reuss in 1809<ref>{{cite journal| author = Reuss FF |title= Sur un nouvel effet de l'électricité galvanique |journal = Mem Soc Imp Natur Moscou |year=1809|volume=2|pages=327-337}}</ref>. Existe un panorama del disveloppamento ulterior del fundamentos de [[electrophorese]] e del [[phenomenos electrokinetic]] in general durante duo seculos in le libro <ref>{{cite book |last1=Dukhin |first1=Andrei S. |last2=Xu |first2=Renliang |title=Zeta Potential: Fundamentals, Methods, and Applications |date=2025 |publisher=Academic Press |location=London Cambridge, MA |isbn=978-0-443-33443-6 |url=https://www.amazon.com/Zeta-Potential-Fundamentals-Applications-Technology/dp/0443334439/}}</ref>. Le '''historia''' del [[Electrokinetic phenomena|electrokinetica]] e del [[electrophorese]] pro lor [[Electrokinetic phenomena|applicationes]] le plus amplemente usate, tal como le separation molecular e le [[analyse chimic]], comenciava con le travalio de [[Arne Tiselius]] in 1931, dum nove [[processo de separation|processos de separation]] e technicas de analyse de speciation chimic basate sur le electrophorese e le electrokinetica continua a esser disveloppate in le 21e seculo.<ref>{{cite book |first=P. |last=Malhotra |title= Analytical Chemistry: Basic Techniques and Methods |publisher=Springer, ISBN 9783031267567 |volume= |page=346 |year=2023}}</ref> Tiselius, con le appoio del [[Fundation Rockefeller]], disveloppava le [[electrophorese de frontiera mobile]], que esseva describite in 1937 in su ben cognoscite articulo.<ref>{{Cite journal| volume = 33| pages = 524–531| last = Tiselius| first = Arne| title = A new apparatus for electrophoretic analysis of colloidal mixtures| journal = Transactions of the Faraday Society| year = 1937|url=https://pubs.rsc.org/en/content/articlelanding/1937/tf/tf9373300524 |doi = 10.1039/TF9373300524 | url-access = subscription}}</ref> Le methodo se extendeva lentemente usque al advento de methodos de [[electrophorese de zona]] effective in le annos 1940 e 1950, que usava [[papiro de filtro]] o [[gel]]es como medios de supporto. Verso le annos 1960, methodos de [[electrophorese in gel]] de plus in plus sophisticate rendeva possibile separar moleculas biologic basate sur minute differentias physic e chimic, adjutante a stimular le [[historia del biologia molecular|ascesa del biologia molecular]] e del [[historia del biochimia|biochimia]]. Le electrophorese in gel e technicas connexe deveniva le base pro un ample gamma de [[Bioanalysis#Bioanalytical techniques|methodos biochimic]], tal como le [[Peptide mass fingerprinting|identification de proteinas per massa peptidica]], [[Southern blot]], altere proceduras de blotting, [[sequentiation de DNA]], e multe alteres.<ref name=":4">{{cite book |author=Michov, B. |year=2022 |title=Electrophoresis Fundamentals: Essential Theory and Practice |url=https://www.degruyter.com/document/doi/10.1515/9783110761641/html |url-access= |publisher=De Gruyter, ISBN 9783110761627|doi=10.1515/9783110761641 |isbn=9783110761641 }}</ref> == Theoria == Particulas suspendite ha un [[carga electric superficial]], fortemente afficite per species adsorbite sur le superficie,<ref> {{cite journal | last1=Hanaor | first1=D.A.H. | last2=Michelazzi | first2=M. | last3=Leonelli | first3=C. | last4=Sorrell | first4=C.C. | title= The effects of carboxylic acids on the aqueous dispersion and electrophoretic deposition of ZrO₂ | journal= Journal of the European Ceramic Society | year=2012 | volume=32 | issue=1 | pages=235–244 | doi= 10.1016/j.jeurceramsoc.2011.08.015| arxiv=1303.2754 | s2cid=98812224 }}</ref> sur le quales un campo electric externe exerce un [[fortia de Coulomb]] [[electrostatic]]. Secundo le theoria del [[Duple hapa (interfacial)|duple hapa]], tote le cargas superficial in fluidos es protegite per un [[hapa diffuse]] de iones, le qual ha le mesme carga absolute sed de signo opposite respective a illo del carga superficial. Le [[campo electric]] etiam exerce un fortia sur le iones in le hapa diffuse le qual ha un direction opposite a illo que age sur le [[carga superficial]]. Iste ultime fortia non es de facto applicate al particula, sed al [[ion]]es in le hapa diffuse locate a alcun distantia del superficie del particula, e parte de illo es transferite usque al superficie del particula a transverso de [[Stress (physica)|tension]] [[Viscositate|viscose]]. Iste parte del fortia es etiam appellate fortia de retardation electrophoretic, o ERF in breve. Quando le campo electric es applicate e le particula cargate a analysar es in movimento stabile a transverso del hapa diffuse, le fortia total resultante es zero: :<math> F_{\text{tot}} = 0 = F_{\text{el}} + F_{\mathrm{f}} + F_{\text{ret}}</math> Considerante le [[Resistentia (physica)|resistentia]] sur le particulas in movimento debite al [[viscositate]] del dispersante, in le caso de un basse [[numero de Reynolds]] e un fortia de campo electric moderate ''E'', le [[velocitate de deriva]] de un particula disperse ''v'' es simplemente proportional al campo applicate, lo que lassa le [[Mobilitate electric|mobilitate electrophoretic]] μ_e definite como:<ref>{{cite journal | arxiv=1303.2742 | doi=10.1016/j.jeurceramsoc.2010.12.017 | title=Anodic aqueous electrophoretic deposition of titanium dioxide using carboxylic acids as dispersing agents | year=2011 | last1=Hanaor | first1=Dorian | last2=Michelazzi | first2=Marco | last3=Veronesi | first3=Paolo | last4=Leonelli | first4=Cristina | last5=Romagnoli | first5=Marcello | last6=Sorrell | first6=Charles | journal=Journal of the European Ceramic Society | volume=31 | issue=6 | pages=1041–1047 | s2cid=98781292 }}</ref> :<math>\mu_e = {v \over E}.</math> Le theoria le plus cognoscite e amplemente usate de electrophorese esseva disvolupate in 1903 per [[Marian Smoluchowski]]:<ref>{{cite journal |first=M. |last=von Smoluchowski |journal=Bull. Int. Acad. Sci. Cracovie |volume=184 |year=1903 |title=Contribution à la théorie de l'endosmose électrique et de quelques phénomènes corrélatifs}}</ref> :<math>\mu_e = \frac{\varepsilon_r\varepsilon_0\zeta}{\eta}</math>, ubi ε_r es le [[constante dielectric]] del [[medio de dispersion]], ε₀ es le [[permissivitate del vacuo]] (C²&nbsp;N⁻¹&nbsp;m⁻²), η es le [[viscositate dynamic]] del medio de dispersion (Pa&nbsp;s), e ζ es le [[potential zeta]] (i.e., le [[potential electrokinetic]] del [[plano de glissamento]] in le [[duple hapa (interfacial)|duple hapa]], unitates mV o V). Le theoria de Smoluchowski es multo potente proque illo functiona pro [[particulas disperse]] de omne [[forma]] a omne [[concentration]]. Illo ha limitationes in su validitate. Per exemplo, illo non include le [[longitude de Debye]] κ⁻¹ (unitates m). Tamen, le longitude de Debye debe esser importante pro le electrophorese, como se seque immediatemente del Figura 2, [[#Fig2|"Illustration del retardation electrophoretic"]]. Augmentar le spissitate del duple hapa (DL) duce a remover le puncto del fortia de retardation plus longe del superficie del particula. Quanto plus spisse es le DL, tanto minor debe esser le fortia de retardation. Analyse theoretic detaliate provava que le theoria de Smoluchowski es valide solmente pro un DL sufficientemente fin, quando le radio del particula ''a'' es multo major que le longitude de Debye: :<math> a\kappa \gg 1</math>. Iste modelo de "duple hapa fin" offere simplificationes tremende non solmente pro le theoria de electrophorese sed pro multe altere theorias electrokinetic. Iste modelo es valide pro le majoritate del systemas [[aquee]], ubi le [[longitude de Debye]] es usualmente solmente alcun [[nanometro]]s. Illo solmente fali pro nano-colloides in solution con [[fortia ionic]] proxime a illo del aqua. Le theoria de Smoluchowski etiam neglige le contributiones del [[conductivitate superficial]]. Isto es exprimite in le theoria moderne como condition de parve [[numero de Dukhin]]: :<math> Du \ll 1 </math> In le effortio de expander le rango de validitate del theorias electrophoretic, le caso asymptotic opposite esseva considerate, quando le longitude de Debye es plus grande que le radio del particula: :<math> a \kappa < \!\, 1</math>. Sub iste condition de un "duple hapa spisse", [[Erich Hückel]]<ref>{{cite journal |first=E. |last=Hückel |journal=Phys. Z. |volume=25 |page=204|title=Die kataphorese der kugel |year=1924}}</ref> prediceva le sequente relation pro le mobilitate electrophoretic: :<math>\mu_e = \frac{2\varepsilon_r\varepsilon_0\zeta}{3\eta}</math>. Iste modelo pote esser utile pro alcun [[nanoparticula]]s e fluidos non-polar, ubi le longitude de Debye es multo plus grande que in le casos usual. Il ha plure theorias analytic que incorpora le [[conductivitate superficial]] e elimina le restriction de un parve [[numero de Dukhin]], initiate per [[Theodoor Overbeek]]<ref>{{cite journal |first=J.Th.G |last=Overbeek |journal=Koll. Bith. |page=287 |title=Theory of electrophoresis — The relaxation effect|year=1943}}</ref> e F. Booth<ref>{{cite journal |first=F. |last=Booth |journal=Nature |volume=161 |issue=4081 |pages=83–86 |year=1948|bibcode = 1948Natur.161...83B |doi = 10.1038/161083a0 |pmid=18898334|title=Theory of Electrokinetic Effects |url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_1948-01-17_161_4081/page/83 |s2cid=4115758 |doi-access=free }}</ref>. Le theorias moderne e rigorose que es valide pro omne [[potential zeta]] e frequentemente omne ''aκ'' proveni principalmente del theoria de Dukhin–Semenikhin.<ref name="DukhinSemenikhin">Dukhin, S.S. e Semenikhin N.V. "Theory of double layer polarization and its effect on electrophoresis", Koll.Zhur. USSR, volume 32, pagina 366, 1970.</ref><ref name="Dukhin"></ref> In le limite del ''duple hapa fin'', iste theorias confirma le solution numeric al problema fornite per Richard W. O'Brien e Lee R. White.<ref>{{cite journal |first=R.W. |last=O'Brien |author2=L.R. White |title=Electrophoretic mobility of a spherical colloidal particle|journal=J. Chem. Soc. Faraday Trans. |volume=2 |issue=74 |page=1607 |year=1978|doi=10.1039/F29787401607 }}</ref> Pro modular scenariios plus complexe, iste simplificationes deveni inaccurate, e le campo electric debe esser modulate spatialmente, traciante su magnitude e direction. Le [[equation de Poisson]] pote esser usate pro modular iste campo electric spatialmente variante. Su influentia sur le fluxo de fluido pote esser modulate con le [[lege de Stokes]],<ref name="Paxton Sen Mallouk 2005 pp. 6462–6470">{{cite journal | last1=Paxton | first1=Walter F. | last2=Sen | first2=Ayusman | last3=Mallouk | first3=Thomas E. | title=Motility of Catalytic Nanoparticles through Self-Generated Forces | journal=Chemistry - A European Journal | publisher=Wiley | volume=11 | issue=22 | date=2005-11-04 | issn=0947-6539 | doi=10.1002/chem.200500167 | pages=6462–6470| pmid=16052651 | bibcode=2005ChEuJ..11.6462P }}</ref> dum le transporto de differente iones pote esser modulate usante le [[equation de Nernst–Planck]]. Iste approche combinate es referite como le equationes de Poisson-Nernst-Planck-Stokes. Illo ha essite validate pro le electrophorese de particulas.<ref name="MORANPOSNER2011">{{cite journal | last1=Moran | first1=Jeffrey L. | last2=Posner | first2=Jonathan D. | title=Electrokinetic locomotion due to reaction-induced charge auto-electrophoresis | journal=Journal of Fluid Mechanics | publisher=Cambridge University Press (CUP) | volume=680 | date=2011-06-13 | issn=0022-1120 | doi=10.1017/jfm.2011.132 | pages=31–66| bibcode=2011JFM...680...31M | s2cid=100357810 }}</ref> ==Vide etiam== *[[Electrophorese de affinitate]] *[[Deposition electrophoretic]] *[[Papiro electronic]] *[[Electrophorese capillari]] *[[Dielectrophorese]] *[[Electrophorese de fluxo libere]] *[[Electroblotting]] *[[Electrophorese in gel]] *[[Electrophorese in gel de acidos nucleic]] *[[Electrophorese in gel de proteinas]] *[[Historia del electrophorese]] *[[Electrophorese in gel#Historia|Historia del electrophorese in gel]] *[[Immunoelectrophorese]] *[[Focalisation isoelectric]] *[[Isotachophorese]] *[[Frictiophorese nonlinear]] *[[Electrophorese in gel de campo pulsate]] *[[Fluxo de Stokes]] ==Referentias== {{Reflist}} ==Lectura ulterior== * {{Cite journal |last=Barz |first=D.P.J. |author2=P. Ehrhard |year=2005 |title=Model and Verification of Electrokinetic Flow and Transport in a Micro-Electrophoresis Device |journal=Lab Chip |volume=5 |issue=9 |pages=949–958 |doi=10.1039/b503696h |pmid=16100579}} * {{Cite journal |last=Jahn |first=G.C. |author2=D.W. Hall |author3=S.G. Zam |year=1986 |title=A Comparison of the Life Cycles of Two ''Amblyospora'' (Microspora: ''Amblyosporidae'') in the Mosquitoes ''Culex salinarius'' and ''Culex tarsalis'' Coquillett |journal=J. Florida Anti-Mosquito Assoc. |volume=57 |pages=24–27}} * {{Cite journal |last=Khattak |first=M.N. |author2=R.C. Matthews |year=1993 |title=Genetic Relatedness of ''Bordetella'' Species as Determined by Macrorestriction Digests Resolved by Pulsed-Field Gel Electrophoresis |journal=Int. J. Syst. Bacteriol. |volume=43 |issue=4 |pages=659–64|pmid=8240949 |doi=10.1099/00207713-43-4-659|doi-access=free }} * {{Cite journal |last=Shim |first=J. |author2=P. Dutta |author3=C.F. Ivory |year=2007 |title=Modeling and Simulation of IEF in 2-D Microgeometries |journal=[[Electrophoresis (journal)|Electrophoresis]] |volume=28 |issue=4 |pages=527–586|doi=10.1002/elps.200600402 |pmid=17253629 |s2cid=23274096 }} * {{Cite book |author=Voet and Voet |year=1990 |title=Biochemistry |url=https://archive.org/details/biochemistry00voet |url-access=registration |publisher=John Wiley & Sons}}{{Full citation needed|date=October 2024}} ==Ligamines externe== {{Commons}} * [http://web.med.unsw.edu.au/phbsoft/mobility_listings.htm Lista de mobilitates relative] [[Category:Electrophorese| ]] [[Category:Chimica colloidal]] [[Category:Processos de separation biochimic]] [[Category:Methodos electroanalytic]] [[Category:Analyse instrumental]] [[Category:Technicas de laboratorio]] d89vuj0ryk1n4vqm0ulktowb9wd0ji8 0 60854 699276 695515 2026-08-27T19:01:49Z InternetArchiveBot 40773 Add 2 books for [[Wikipedia:Verificabilitate]] (20260827)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 699276 wikitext text/x-wiki [[File:Vita d thomae aquinatis 1008748.jpg|thumb|Gravure del canonisation de Thomas de Aquino per {{ill|Egbert van Panderen|nl}} e [[Otto van Veen]] (1610).]] Post duo inquisitiones que involveva plus de cento testes oculari, le theologo e philosopho [[Dominicanos|dominican]] italian [[Thomas de Aquino]] (1225–1274) esseva formalmente [[canonisation|canonisate]] como un [[sancto]] del [[Ecclesia Catholic]] le 18 de julio 1323 per le [[Papa Johannes XXII]]. Su corpore esseva bullite e su restos esseva distribuite como [[reliquia]]s, cuje proprietate esseva contestate durante decennios. In 1324, ille deveniva le secunde sancto le plus importante in le Ordine Dominican, post [[Sancte Dominico]] ipse. In 1969, le [[Calendario de sanctos|die de festa]] de Thomas esseva movite del 7 de martio al 28 de januario. ==Morte== Durante que ille esseva in viage al [[Secunde Concilio de Lyon]], Thomas de Aquino moriva le matino del 7 de martio 1274 in le [[Cistercienses|abbatia cisterciense]] de [[Abbatia de Fossanova|Fossanova]].{{Sfn|McGinn|2014|p=39}} Su funeral, que esseva organisate per le cistercienses, concludeva horas plus tarde e ille esseva sepulite in le monasterio.{{Sfn|Räsänen|2017|p=71}} Post le novas de su morte, devotos curreva a su tumba, ubi multiple miraculos esseva reportate.{{Sfn|McGinn|2014|p=39}} Secundo testes cisterciense, Thomas habeva citate le [[Psalmo 131|Psalmo 131:14]] ante de entrar in Fossanova: "Iste es mi reposo pro sempre e sempre; hic io habitara, proque io lo ha seligite."{{Sfn|Räsänen|2017|p=30}} Le cistercienses interpretava isto como proba de su pertenentia al abbatia.{{Sfn|Räsänen|2017|p=207}} Anxiose de non ceder le proprietate del corpore de Thomas al [[Dominicanos|dominicanos]], le cistercienses lo relocava plure vices; in le processo, le capite de Thomas esseva removite, dum su mano dextre esseva amputate e date a un de su sorores, Theodora.{{Sfn|McGinn|2014|p=39}} ==Inquisitiones== In 1303, {{ill|Bartholomaeus de Capua|it|Bartolomeo di Capua}} petitionava que le [[Papa Benedicto XI]] initiava inquisitiones super le canonisation de Thomas, ben que le Papa moriva ante que alcun processo formal poteva comenciar.{{Sfn|Gerulaitis|1967|p=36}} In 1317, le vicario dominicano sicilian Robert de San Valention exprimeva interesse in compilar un profilo del vita e miraculos de Thomas que esserea presentate al [[Papa Johannes XXII]]. Robert confideva a Guillelmo de Tocco e Robert le Lector le hinc, que comenciava circa novembre; per le estate sequente, le dominicanos habeva recipite un audientia con le papa.{{Sfn|Gerulaitis|1967|p=36}} Post un presentation formal per le dominicanos e un examination del evidentia per un commission nominate per Johannes XXII, le papa comenciava formalmente le prime inquisition super le canonisation de Thomas de Aquino.{{Sfn|Gerulaitis|1967|p=37}} Le 13 de septembre 1318, le papa nominava le [[Lista de episcopos e archiepiscopos de Neapole|Archiepiscopo de Neapole]], Umberto, le [[Diocese de Viterbo|Episcopo de Viterbo]], Angelo, e un [[notario]], Pandulpho de Sabbello como le commissarios del inquisition.{{Sfn|Gerulaitis|1967|p=37}} de Tocco continuava laborar in le Abbatia de Fossanova usque le 15 de julio 1319, ben que a causa del vetulessa e mal sanitate del archiepiscopo, le inquisition mesme esseva tenite in le residentia de Umberto in Neapole. Illo comenciava le 21 de julio 1319 e finiva le 18 de septembre 1319; de Sabbello―essente incapace de viagiar a Neapole―esseva absente durante tote le tempore.{{Sfn|Gerulaitis|1967|p=37}} Le altere duo commissarios audiva testimonios de testes del 23 de julio usque le 16 de augusto; inter circa 42 depositiones, un soldato sub [[Robert, Rege de Neapole]] allegava que ille recuperava le mobilitate in su membros post visitar le tumba de Thomas de Aquino,{{Sfn|Gerulaitis|1967|p=38}} dum un anciano del ecclesia pretendeva que su parente se recuperava "del tumor in su gutture" post audir le sono del campana de Fossanova e pregar a Thomas pro curation.{{Sfn|Räsänen|2017|p=110}} Altere testes reportava reciper visiones del ultime anhelito de Thomas.{{Sfn|Räsänen|2017|p=53}} Le transcripte del prime inquisition esseva sigillate e livrate al papa, qui tunc approvava un secunde inquisition le 23 de junio 1321. de Sabbello remaneva in le commission e esseva juncte per le [[Diocese de Anagni-Alatri|Episcopo de Anagni]], Peter Ferri, e le [[Diocese de Latina-Terracina-Sezze-Priverno|Episcopo de Terracina]], Andrew. Le secunde inquisition, que esseva tenite in Fossanova, durava del 10 de novembre al 27 de novembre, durante le qual plus de cento testes esseva appellate a testificar.{{Sfn|Gerulaitis|1967|p=39}} Postea, on crede que Guillelmo de Tocco o moriva o cadeva gravemente malade, post que ille non retornava pro incontrar le papa e esseva reimplaciate per Johannes de Neapole. In julio 1323, plus de duo annos post le secunde e ultime inquisition, le papa finalmente approvava le canonisation de Thomas de Aquino.{{Sfn|Gerulaitis|1967|p=40}} ==Canonisation e consequentias== [[File:Nef-jacobins-toulouse.jpg|thumb|Le restos de Thomas de Aquino es sepulite in le [[Ecclesia del Jacobinos]] in [[Toulouse]].]] Le canonisation de Thomas de Aquino esseva commemorate in duo occasiones. Le prime ceremonia habeva loco le 14 de julio 1323 in le [[Palais des Papes]] in [[Avignon]] e esseva assistite per membros del familia regal ducite per Robert, Rege de Neapole, e su sposa, [[Sancia de Mallorca]]. Le papa comenciava un serie de sermones laudante Thomas.{{Sfn|Gerulaitis|1967|p=40}} Le secunde ceremonia esseva tenite le 18 de julio 1323 in le [[Catedral de Avignon]] e esseva assistite per tote le clero de Avignon insimul con Robert e su sposa. Le papa comenciava per predicar super le [[Psalmo 85]];{{Sfn|Gerulaitis|1967|p=41}} post le canto de "[[Veni Creator Spiritus]]", ille annunciava formalmente le canonisation de Thomas.{{Sfn|Gerulaitis|1967|p=35}} Le actos finiva con le canto de "[[Te Deum]]", "In medio ecclesie", e "Os iusti". Le die esseva celebrate "como si illo esseva Natal" in tote Avignon, specialmente in ecclesias dominican.{{Sfn|Gerulaitis|1967|p=41}} Le [[bulla papal]] de canonisation, publicate le mesme die, declarava que le [[Calendario de sanctos|die de festa]] de Thomas esserea celebrate le 7 de martio.{{Sfn|Räsänen|2017|pp=217–218}} Le canonisation esseva ferocemente contestate per le [[Franciscanos]], qui rejectava le doctrinas de Thomas; secundo le tradition, un fratre franciscano declarava que ille "prefererea morir ante de vider le die quando Thomas esseva canonisate" e remarcabilemente moriva un die post le canonisation.{{Sfn|Räsänen|2017|p=47}} Post le canonisation de Thomas de Aquino,{{Sfn|McGinn|2014|p=40}} su corpore esseva [[Mos Teutonicus|bullite]], possibilemente in vino.{{Sfn|Räsänen|2017|p=123}}{{Sfn|Gerulaitis|1967|p=44}} Circa iste tempore, su capite esseva transferite de Fossanova al [[San Benedetto, Priverno|Ecclesia de San Benedetto]] in le vicin Piperno (hodie [[Priverno]]), del qual Thomas anque deveniva [[sancto patrono]].{{Sfn|Räsänen|2017|pp=145–147}} In 1324, le [[Capitulo (religion)|capitulo general]] del Ordine Dominican se reuniva pro discuter le veneration de Sancte Thomas de Aquino.{{Sfn|Räsänen|2017|p=204}} Illes concordava que ille esserea exaltate como un del plus grande sanctos dominican, surpassante [[Petro de Verona]] e placiate justo post [[Sancte Dominico]] in importantia.{{Sfn|Räsänen|2017|p=219}} Le die de festa de Thomas esseva confirmate per le capitulo in 1326,{{Sfn|Räsänen|2017|p=218}} con le liturgia—un pregaria e novem [[lection]]es{{Sfn|Räsänen|2017|p=236}}—finalisate per 1328.{{Sfn|Räsänen|2017|p=220}} In 1348, le conte de [[Fondi]], [[Onorato I Caetani]], obteneva le restos de Thomas de Aquino del cistercienses.{{Sfn|Räsänen|2021|p=175}} In 1369, post quasi un seculo de controversia,{{Sfn|Räsänen|2017|p=259}} e al instantia del [[Papa Urbano V]],{{Sfn|Räsänen|2017|p=262}} cinquanta del ossos de Thomas{{Sfn|Räsänen|2017|pp=120, 266}} esseva livrate al dominicanos francese in [[Toulouse]].{{Sfn|McGinn|2014|p=40}} On credeva anque que le reliquia del capite de Thomas habeva essite translatate a Francia, sed un altere cranio pretenditemente pertenente a Thomas esseva discoperite in Fossanova in 1585.{{Sfn|ten Klooster|2019|p=13}} Ben que initialmente albergate in le [[Ecclesia del Jacobinos]], le restos in Toulouse esseva movite al [[Basilica de Saint-Sernin, Toulouse|Basilica de Saint-Sernin]] durante le [[Revolution Francese]] in 1789; illos retornava al Ecclesia del Jacobinos solmente in 1974.{{Sfn|Torrell|1996|p=298}} In 1969, le die de festa de Thomas esseva [[Mysterii Paschalis|movite]] del 7 de martio, que frequentemente coincideva con le [[Quadragesima]], al 28 de januario, le data de su [[Translation (reliquia)|translation]] a Francia.{{Sfn|Räsänen|2021|p=173}}{{Sfn|Shaw|1986|p=71}}{{Sfn|Staudt|2017|p=144}} ==Referentias== ===Citationes=== <references/> ===Bibliographia=== * {{cite journal|title=The Canonization of Saint Thomas Aquinas|first=Leonardas V.|last=Gerulaitis|year=1967|journal=Vivarium|volume=5|number=1|pages=25–46|doi=10.1163/156853467X00041|jstor=41963899}} * {{cite journal|title="Due honor to their relics": Thomas Aquinas as Teacher and Object of Veneration|last=ten Klooster|first=Anton|journal=European Journal for the Study of Thomas Aquinas|year=2019|volume=27|doi=10.2478/ejsta-2019-0001|doi-access=free}} * {{cite book|title=Thomas Aquinas's ''Summa theologiae''|first=Bernard|last=McGinn|year=2014|isbn=9780691154268|publisher=[[Princeton University Press]]}} * {{cite book|title=Thomas Aquinas's Relics as Focus for Conflict and Cult in the Late Middle Ages|first=Marika|last=Räsänen|year=2017|publisher=[[Amsterdam University Press]]|isbn=9789048527373}} * {{cite book|chapter=The Cult of Thomas Aquinas’s Relics at the Dawn of the Dominican Reform and the Great Western Schism|title=The Intellectual Dynamism of the High Middle Ages|first=Marika|last=Räsänen|year=2021|editor=Clare Frances Monagle|isbn=9789462985933|publisher=[[Amsterdam University Press]]}} * {{cite book|title=Signs of the Times: Questions Catholics Ask Today|url=https://archive.org/details/signsoftimesques0000russ|year=1986|first=Russell|last=Shaw|isbn=9780870611339|publisher=Christian Classics}} * {{cite book|title=Christian Theologies of Salvation|url=https://archive.org/details/christiantheolog0000unse_h9o6|chapter=Saint Thomas Aquinas|first=R. Jared|last=Staudt|editor=Justin S. Holcomb|year=2017|publisher=[[New York University Press]]|isbn=9780814724439}} * {{cite book|title=Saint Thomas Aquinas|volume=1|first=Jean-Pierre|last=Torrell|year=1996|publisher=Catholic University of America Press|isbn=9780813208527}} {{Thomas de Aquino}} [[Categoria:Thomas de Aquino]] [[Categoria:Canonisationes catholic roman per persona|Aquinas, Thomas]] [[Categoria:Catholicismo del 14e seculo]] 3kxce6yhzsw9anxuwt3m39kphrn6xiv 0 60861 699160 698197 2026-08-27T16:58:50Z InternetArchiveBot 40773 Add 8 books for [[Wikipedia:Verificabilitate]] (20260827)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 699160 wikitext text/x-wiki {{Infobox/articulo/generic}} Durante le [[Revolution Francese]], [[Maximilien Robespierre]] se adressava al [[Convention National]] le 26 de julio 1794, esseva arrestate le die sequente, e executate le 28 de julio. In su discurso del 26 de julio, Robespierre parlava del existentia de inimicos interne, conspiratores, e [[:wikt:calumniator|calumniatores]], intra le Convention e le Comites de governamento. Ille refusava nominar los, lo que alarmava le deputatos qui timeva que Robespierre preparava un altere [[purga]] del Convention, simile a illos precedente durante le [[Regno del Terror]].{{Sfn|McPhee|2012|p=214}} Le die sequente, iste tension in le Convention permitteva a [[Jean-Lambert Tallien]], un del conspiratores que Robespierre habeva in mente in su denunciation, de tornar le Convention contra Robespierre e decretar su arresto.{{Sfn|Scurr|2007|p=347}}{{Sfn|Jordan|1985|p=218}} Al fin del 28 de julio, Robespierre esseva executate per [[guillotina]] sur le [[Place de la Concorde|Placia del Revolution]].{{Sfn|Jordan|1985|p=220}} Le cadita de Robespierre duceva al implementation de politicas plus moderate durante le [[Reaction Thermidorian]], que sequeva bentosto.<ref>{{Cite book |last=Lewes |first=George Henry |title=The Life of Maximilien Robespierre: With Extracts from His Unpublished Correspondence |publisher=Adamant Media Corporation |isbn=1402172729 |publication-date=May 3, 2001}}</ref> == Antecedentes == === Purga del hebertistas e dantonistas === Le 27 de julio 1793, Robespierre esseva elegite al [[Comitato de Salute Public]] e remanerea un membro usque a su morte.{{Sfn|Rudé|1976|p=38}} Inter septembre 1793 e julio 1794, le poter del Comitato cresceva dramaticamente per medie de plure mesuras instaurate durante le [[Regno del Terror]], tal como le [[Lege del Suspectos]] e le [[Lege de Frimario|Lege del 14 de Frimario]], deveniente le brancia executive ''de facto'' del governamento revolutionari, sub le supervision del [[Convention National]].{{Sfn|Scurr|2007|p=284-285, 297}}{{Sfn|Rudé|1976|p=40-41}} Durante iste tempore, duo differente factiones surgeva in opposition al governamento revolutionari restructurate: le ''ultra-revolutionarios'' de sinistra e le ''citra-revolutionarios'' moderate de dextera.{{Sfn|Stewart|1951|p=519}} Le sinistra (cognoscite como [[Hebertistas]] o ''exagérés'') se reuniva circa [[Jacques Hébert]], assi como le duces del [[Communa de Paris (Revolution Francese)|Communa de Paris]] e le ''exagérés'' del [[Club del Cordeliers]].{{Sfn|Rudé|1976|p=41}} Illes pulsava pro mesuras de repression plus forte que illos ja in vigor durante le Terror e faceva campania pro le [[Dechristianisation de Francia durante le Revolution Francese|dechristianisation]].{{Sfn|Rudé|1976|p=42}}{{Sfn|Stewart|1951|p=519}} Le dextera (cognoscite como dantonistas o ''[[Indulgentes]]'') se formava circa [[Georges Danton]] assi como le membros ''indulgentes'' del Club del Cordeliers, incluse [[Camille Desmoulins]]. Illes se opponeva fortemente al machineria del Terror e al politicas del Comitato de Salute Public.{{Sfn|Rudé|1976|p=41-42}} Ambe iste factiones esseva accusate como conspiratores contra le governamento revolutionari e sententiate al guillotina: le hebertistas le 24 de martio (4 de germinal) e le dantonistas le 5 de april (16 de germinal).{{Sfn|McPhee|2012|p=189-191}} Con iste purgas, le poter del Comitato esseva reaffirmate. Le mortes de Danton e Desmoulins, ambes olim amicos de Robespierre, lassava un profunde impacto sur ille. Isto, combinate con le crescenti demandas de ambe le Comitato de Salute Public e le Convention National, deteriorava le sanitate mental e physic de Robespierre usque al puncto que ille esseva obligate a reducer su presentia in le [[Jacobinos|Club del Jacobinos]] e le Convention National.{{Sfn|McPhee|2012|p=194-195}} === Division intra le governamento revolutionari === [[File: Jacques René Hébert.JPG|thumb|left| [[Jacques Hébert|Jacques-René Hébert]]]] [[File: Georges Danton.jpg|thumb|[[Georges Danton]]]] Robespierre non reappariva in le Convention National usque al 7 de maio (18 Floréal). Pro iste die ille habeva planate un discurso super le relation inter religion, moralitate, e le principios republican; e pro establir le [[Culto del Essere Supreme]] in loco del [[Culto del Ration]] promovite per de-christianisatores como le hébertistas.{{Sfn|McPhee|2012|p=196}} Le 21 de maio 1794 le governamento revolutionari decideva que le Terror esserea centralisate, con quasi tote le [[Tribunal revolutionari|tribunales]] in le provincias claudite e tote le processos tenite in Paris.<ref>[https://books.google.com/books?id=9lWNCwAAQBAJ&pg=PR14&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false The French Revolution: From Enlightenment to Tyranny by Ian Davidson, p. xiv]</ref> Robespierre duceve le processiones durante le Festival in Honor del Essere Supreme celebrate le 8 de junio (20 Prairial). Ben que le festival esseva ben acceptate per le turbas, le position prominente de Robespierre in illo esseva suspiciose in le oculos de alcun deputatos, e murmures comenciava super le fanaticismo e le desiro de poter de Robespierre.{{Sfn|McPhee|2012|pp=198–199}} Duo dies post le festival, Robespierre pulsava le Convention National a approbar le [[Lege del 22 Prairial]] redigite per ille e [[Georges Couthon]], lo que accelerava le processo de judicio e extendeva le pena de morte pro includer un nove insimul de "inimicos del populo"; isto includeva illes qui cercava restablir le monarchia, interferer con le provisiones de alimentos, discreditar le Convention National, e communicar con estranieros, inter alteres.{{Sfn|Rudé|1976|p=47}}{{Sfn|Scurr|2007|p=328}} Le timor de assassination pulsava Robespierre a prender iste mesura: duo tentativas de assassination contra Robespierre e [[Collot d'Herbois]] habeva occurrite le 23 e 24 de maio (4–5 Prairial), e le memoria del assassinatos de [[Louis-Michel le Peletier, marquis de Saint-Fargeau|Lepeletier]] e [[Jean-Paul Marat]] ancora excitava sentimentos in le Convention.{{Sfn|Jordan|1985|p=204}} Le lege non esseva universalmente acceptate in le Convention, e criticos de Robespierre e [[Louis Antoine de Saint-Just]] lo usarea contra illes durante le eventos del 9 Thermidor.{{Sfn|Rudé|1976|p=328}} [[File:Raymond Quinsac Monvoisin - Le 9 Thermidor.jpg|thumb|Raymond Quinsac Monvoisin <br/> Le 9 Thermidor]] Plus opposition veniva del [[Committee de Securitate General]], que non habeva essite consultate super le contento del lege. Le Committee de Securitate General jam se sentiva menaciate per le nove capacitate del Committee de Salute Public de emitter mandatos de arresto, assi como per le Bureau de Policia, que habeva essite create per Saint-Just e esseva dirigite per Robespierre in su absentia, e de qui le functiones se superponeva con illos del Committee de Securitate General.{{Sfn|Scurr|2007|p=330-331}} Como recompensa, illes presentava un reporto super le ligamines inter le inimico anglese e le auto-proclamate "Matre de Deo", [[Catherine Théot]], qui habeva prophetisate que Robespierre esseva un nove Messia. Isto esseva facite tanto con le intention de deminuer Robespierre, como pro rider se de su positiones religiose e del Culto del Essere Supreme.{{Sfn|McPhee|2012|p=205}} Le 28 de junio (10 Messidor) Saint-Just retornava del fronte del nord portante novas: le Armea Revolutionari habeva vincite le armea austriac in Belgica al [[Battalia de Fleurus (1794)|Battalia de Fleurus]], assecurante le via a Paris. Iste victoria signalava le fin del guerra contra le austriacos, e con illo, le fin del governamento del Terror. Robespierre, desirante debarrassar se de inimicos tanto interne como externe, se opponeva al dissolution del governamento de guerra.{{Sfn|Scurr|2007|p=340}} Le die sequente, in un reunion juncte del Comitatos de Salute Public e de Securitate General, [[Lazare Carnot]] allegatemente critava a Saint-Just que tanto ille como Robespierre esseva "dictatores ridicule". Post iste evento, Robespierre cessava de participar directemente in le deliberationes del Comitato de Salute Public.{{Sfn|McPhee|2012|p=209}} Habente abandonate tanto le Comitato como le Convention National, le qual ille cessava de frequentar post que su presidentia finiva le 18 de junio (30 Prairial),{{Sfn|McPhee|2012|p=207}} le absentia de Robespierre permitteva que le ruptura inter ille e altere membros del governamento revolutionari se expandeva. Ille non reappareva usque le 23 de julio (5 Thermidor), quando ille assisteva a un altere convention juncte del duo Comitatos proponite in un tentativa fallite de resolver lor differentias mutue.{{Sfn|McPhee|2012|p=213}} == Eventos == === 8 Thermidor (26 de julio) === [[File:Robespierre à la Société des Jacobins - Auguste Raffet.jpg|thumb|Robespierre al Societate del Jacobinos - Auguste Raffet]] [[File:9 Thermidor.jpg|thumb|Le attacco del 9 Thermidor]] Durante su absentia tanto del Convention National como del Committee de Salute Public durante le menses de junio e julio (Messidor), Robespierre preparava un discurso pro esser pronunciate le 26 de julio (8 Thermidor).{{Sfn|McPhee|2012|p=213}} Ille pronunciava le discurso primo al Convention National e plus tarde le mesme die al Club del Jacobinos.{{Sfn|McPhee|2012|p=215}} In illo, ille tentava tanto defender se del rumores e attaccos contra su persona que se habeva expandite depost le initio del Regno del Terror; como revelar un conspiration anti-revolutionari que ille credeva habeva penetrate in le Convention e le Committees de Governamento.<ref>[[:s:fr:Discours du 8 thermidor an II (Robespierre)|Discours du 8 thermidor an II (Robespierre)]] – French Wikisource.</ref> Ben que ille accusava tres deputatos per nomine ([[Pierre-Joseph Cambon]], [[François René Mallarmé]], e [[Dominique-Vincent Ramel-Nogaret]]), su discurso pareva incriminar plure alteres.{{Sfn|McPhee|2012|p=214}} In plus, esseva precisemente proque ille faliava de nominar le condemnatos que le terror se expandeva per le Convention quando le deputatos comenciava a pensar que Robespierre planificava ancora un altere purga como illo del dantonistas e hebertistas.{{Sfn|McPhee|2012|p=215}} Plus tarde le mesme die ille presentava le discurso al Club del Jacobinos, ubi illo esseva recipite con un appoio massive malgrado alcun opposition initial.{{Sfn|McPhee|2012|p=216}} Tanto [[Jacques Nicolas Billaud-Varenne]] como [[Jean-Marie Collot d'Herbois]], qui se opponeva al impression del discurso, esseva expellite del Club del Jacobinos.{{Sfn|Scurr|2007|p=350}} === 9 Thermidor (27 de julio) === [[File:La nuit du 9 au 10 thermidor an II (1794).jpg|thumb|Saint-Just e Robespierre al Hôtel de Ville de Paris in le nocte del 9 al 10 de thermidor del anno II (27 al 28 de julio 1794). Pictura per Jean-Joseph Weerts]] Le 27 de julio, le tempore esseva tempestuose.<ref>{{Cite web |title=THE PUBLIC PROSECUTOR OF THE TERROR: ANTOINE QUENTIN FOUQUIER-TINVILLE, p. 118 |url=http://rewolucjafrancuska.pl/wp-content/uploads/2017/03/The-Public-Prosecutor-Of-The-Terror_Fouquier-Tinville.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20181203055607/http://rewolucjafrancuska.pl/wp-content/uploads/2017/03/The-Public-Prosecutor-Of-The-Terror_Fouquier-Tinville.pdf |archive-date=3 December 2018 |access-date=9 January 2019 |accessdate=11 March 2026 |archivedate=3 December 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181203055607/http://rewolucjafrancuska.pl/wp-content/uploads/2017/03/The-Public-Prosecutor-Of-The-Terror_Fouquier-Tinville.pdf }}</ref> Le travaliatores de Paris organisava un demonstration contra le restrictiones salarial imponite per le Lege del [[Maximo General]].<ref>Rude, George (1967) The crowd in the French Revolution, p. 136. Princeton: Princeton University Press.</ref><ref>Walter, G. (1961) Le vaincu du neuf Thermidor, p. 17. In: L'œuvre, vol. II, part III. Gallimard.</ref><ref>{{Cite book |last=Aftalion |first=Florin |title=The French Revolution: An Economic Interpretation |url=https://archive.org/details/lish00flor |date=22 March 1990 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-5213-6810-0 }}</ref> A medie-die Saint-Just comenciava a adressar se al Convention sin haber monstrate su discurso al duo Commites.<ref>Cobb, R. & C. Jones (1988) The French Revolution. Voices from a momentous epoch 1789-1795, p. 230</ref> Ille esseva interrumpite per [[Jean-Lambert Tallien]] qui se plangeva que e Robespierre e Saint-Just habeva rumpite con le Commites e parlava solmente pro se mesme; e postea per Billaud-Varenne, qui relatava como ille e Collot habeva essite expellite del Club del Jacobinos le die precedente, e qui accusava Robespierre de conspiration contra le Convention.{{Sfn|Scurr|2007|p=352}} Robespierre tentava defender se ma esseva silentiate per le commotion intra le Convention e per le deputatos critante qui lo condemnava como un tyranno e conspirator.{{Sfn|McPhee|2012|p=217}} Le Convention votava tunc pro arrestar cinque deputatos – Robespierre, [[Augustin Robespierre|su fratre]], Couthon, Saint-Just e [[Philippe-François-Joseph Le Bas|Le Bas]] – assi como [[François Hanriot]] e altere officiales robespierrista.{{Sfn|McPhee|2012|p=218}}{{Sfn|Scurr|2007|p=352}} Illes esseva portate ante le Commite de Securitate General e inviate a differente prisiones.{{Sfn|McPhee|2012|p=218}} Necun del prisiones del citate voleva arrestar le deputatos e officiales, e un vice que un deputation del Communa de Paris, que se habeva sublevate in supporto de Robespierre, arrivava al prisiones del citate demandante que illes refusava reciper le arrestatos, le officiales del prision consentiva.{{Sfn|Scurr|2007|p=253}} Un pauc post medie-nocte, circa 50 personas, le cinque deputatos rebelle, Hanriot e [[René-François Dumas]] consultava sur le prime etage del [[Hôtel de Ville, Paris|Hôtel de Ville]].{{Sfn|Scurr|2007|p=253}} === 10 Thermidor (28 de julio) === [[File:Arrestation de Robespierre.jpg|thumb|Arrestation de Robespierre]] [[File:Matin du 10 thermidor an II-Melingue-IMG 2405.JPG|thumb|Jacente super un tabula, Robespierre es le objecto del curiositate e del burlas del [[Thermidorianos]], ([[Musée de la Révolution française]])]] Al reciper novas que Robespierre e su alliatos non habeva essite imprisionate, le Convention National, que esseva in session permanente, declarava que Robespierre, Saint-Just, e le altere deputatos esseva proscritos, e commandava fortias armate entrar in le Hôtel de Ville. Verso le 2:30 a.m., illes habeva entrate in le Hôtel de Ville e facite le arrestation.{{Sfn|McPhee|2012|p=219}} Existe duo relatos contradictori sur como Robespierre esseva vulnerate: le prime propone que Robespierre habeva tentate suicidar se con un pistola,{{Sfn|McPhee|2012|p=219}} e le secunde es que ille esseva colpite per un tiro de [[Charles-André Meda]], un del officieros occupante le Hôtel de Ville.{{Sfn|Scurr|2007|p=354}} Robespierre esseva portate foras del Hôtel de Ville con un maxilla fracturate e passava le resto del nocte in le antecamera del [[Comitato de Securitate General]]. Le die sequente, secundo le [[Calendario republican francese|calendario revolutionari francese]] un die de reposo e festivitates, ille esseva portate al Tribunal Revolutionari verso le 2 p.m. insimul con 21 robespierristas (incluse Hanriot) e condemnate al morte.{{Sfn|Scurr|2007|p=357}} Al initio del vespere, le condemnatos esseva portate in tres carretas al [[Placia del Revolution]]. Un turba critante maledictiones accompaniava le procession. Con su facie ancora tumide, Robespierre manteneva su oculos claudite. Ille esseva le decime appellate al platteforma e ascendeva le scalas del echafodage sin adjuta.<ref>{{Cite web|url=https://books.google.com/books?id=iMIBAAAAYAAJ&q=PRAIRIAL&pg=RA1-PA135|title=Memoirs of the Sansons: From Private Notes and Documents (1688–1847)|first=Henri|last=Sanson|date=12 March 1876|publisher=Chatto and Windus|via=Google Books}}</ref> Al discoperir le collo de Robespierre, le executor [[Charles-Henri Sanson]] distachava bruscamente le bandage que manteneva su maxilla fracassate in su loco, causante que ille emitteva un crito de agonia usque a su morte.{{sfn|Schama|1989|pp=845–46}} Ille esseva guillotinate in le mesme loco ubi le rege [[Louis XVI]], Danton e Desmoulins habeva essite executate.{{Sfn|Scurr|2007|p=357}} == Memoriales public == [[File:Place Robespierre Marseille.png|thumb|Placia Robespierre in Marseille con le inscription: "Advocato, nascite in Arras in 1758, guillotinate sin judicio le 27 de julio 1794. Supernominate le Incorruptibile. Defensor del populo. Autor de nostre motto republican: [[Liberté, égalité, fraternité]]" ]] === Nomines de stratas === Robespierre es un del pauc revolutionarios qui non ha un strata nominate in su honor in le centro de Paris. Al [[Liberation de Paris]], le consilio municipal (electe le 29 de april 1945 con 27 communistas, 12 socialistas e 4 radicales ex 48 membros), decideva le 13 de april 1946 renominar le Place du Marché-Saint-Honoré como "Place Robespierre", un decision approbate al nivello prefectoral le 8 de junio. Tamen, post le cambios politic in 1947, illo retornava a su nomine original le 6 de novembre 1950. Stratas in le assi-nominate "Cinctura rubie" porta su nomine, per exemplo, in [[Montreuil, Seine-Saint-Denis|Montreuil]]. Existe tamben un [[Robespierre (Paris Métro)|station de metro "Robespierre"]] sur le Linea 9 (Mairie de Montreuil – Pont de Sèvres), in le communa de Montreuil, nominate durante le era del [[Fronte Popular (Francia)|Fronte Popular]]. Existe, nonobstante, numerose stratas, camminos e placias nominate in su honor in altere locos de Francia. === Placas e monumentos === Durante le era sovietic, le russos construeva duo statuas de ille, un in Leningrad e un altere in Moscova (le [[Robespierre Monument (Moscow)|Monumento a Robespierre]]). Le monumento esseva incumbite per [[Vladimir Lenin]], qui se refereva a Robespierre como un bolchevista ante su tempore.{{Sfn|Jordan|2013}} Debite al povre construction del monumento (illo esseva facite de tubos e beton), illo se collabeva intra tres dies post su inauguration e nunquam esseva reimplaciate.{{Sfn|Bean|Horak|Kapse|2014}} Le Quai Robespierre in San Petersburgo face a face con le [[Prison Kresty]] retornava a su nomine original Quai Voskresenskaya in 2014.<ref>{{Cite journal |last1=Tatlin |first1=V. |last2=Dymshits-Tolstaia |first2=S. |last3=Bowlt |first3=John |year=1984 |title=Memorandum from the Visual Arts Section of the People's Commissariat for Enlightenment to the Soviet of People's Commissars: Project for the Organization of Competitions for Monuments to Distinguished Persons (1918) |journal=Design Issues |volume=1 |issue=2 |pages=70–74 |doi=10.2307/1511500 |jstor=1511500}}</ref> === Arras === * Le 14 de octobre 1923, un placa esseva placiate sur le domo al numero 9 del Rue Maximilien Robespierre (previemente Rue des Rapporteurs) luate per le tres fratres e sorores Robespierre in 1787–1789, in le presentia del burgomastro Gustave Lemelle, Albert Mathiez e Louis Jacob. Construite in 1730, le domo ha habite un historia variate como schola de dactylographia e museo de artisanos, sed ora illo es disveloppate como un Museo Robespierre. * In 1994, un placa esseva inaugurate per ARBR sur le fachada del brasserie del familia Carraut in le Rue Ronville, ubi Maximilien e Augustin esseva elevate per lor granparentes. * Un busto de marmore Art Deco per Maurice Cladel esseva destinate a esser exponite in le jardines del ancian Abbatia de Saint-Vaast. Un mixtura de politica e preoccupationes concernente le intemperies duceva a su collocation in le Hôtel de Ville. Post multe annos in un sala de tribunal, illo pote ora esser vidite in le Salle Robespierre. Fusiones de bronzo del busto esseva facite pro le bicentenario e es exponite in su ancian domo in le Rue Maximilien Robespierre e al Lycée Robespierre, inaugurate in 1990. === Paris e altere locos === * Robespierre es commemorate per duo placas in Paris, un sur le exterior del domo del familia Duplay, ora 398 rue Saint-Honoré, le altere, erigite per le Société des études robespierristes in le Conciergerie. * In 1909, un committeo presidite per René Viviani e Georges Clemenceau proponeva eriger un statua in le jardin del Tuileries, sed le hostilitate del pressa e le fallimento in colliger satis de subscriptiones public duceva a su abandonamento. Tamen, Robespierre es recognoscibile in le Altar del Convention National (1913) de marmore per François-Léon Sicard, originalmente destinate al jardines del Tuileries e ora in le Panthéon. * Un busto de petra per Albert Séraphin (1949) se trova in le placia Robespierre, opposite al theatro in Saint-Denis, Seine-Saint-Denis, con le inscription: "Maximilien Robespierre l'Incorruptible 1758–1794". * Le gruppo sculptural de bronzo del annos 1980 per Charles Correia al Collège Robespierre in Épinay-sur-Seine depinge le e Louis Antoine de Saint-Just a un tabula, laborante sur le Constitution de 1793 e le Declaration del Derectos del Homine. Un mural in le schola anque depinge le. * In 1986, le busto de terracotta de 1791 per Claude-André Deseine esseva emite pro le nove Musée de la Révolution française a Vizille. Isto retornava al vista public le unic portrait sculpte contemporanee supervivente de Robespierre. Un fusion de gypso de illo es exponite al Conciergerie in Paris, e un fusion de bronzo se trova in le Place de la Révolution Française in Montpellier, con bronzos de altere figuras del epocha. === Unitates de resistentia === In le Secunde Guerra Mundial, plure gruppos del Resistentia Francese prendeva su nomine: le Compania Robespierre in Pau, Pyrénées-Atlantiques, commandate per le Locotenente Aurin, alias Maréchal; le Battalion Robespierre in le Rhône, sub le Capitano Laplace; e un maquis formate per Marcel Claeys in le Ain. {{Ref}} == Bibliographia == * {{Cite book |last1=Bean |first1=Jennifer M. |title=Silent Cinema and the Politics of Space |last2=Horak |first2=Laura |last3=Kapse |first3=Anupama |date=2014 |publisher=Indiana University Press |isbn=978-0-2530-1507-5 |language=en}} * {{Cite book |last=McPhee |first=Peter |title=Robespierre: A Revolutionary Life |url=https://archive.org/details/robespierrerevol0000mcph |date=2012 |publisher=Yale University Press |isbn=978-0-3001-1811-7}} * {{Cite book |last=Scurr |first=Ruth |title=Fatal Purity: Robespierre and the French Revolution. |date=2007 |publisher=Henry Holt and Company |isbn=978-1-4668-0578-1}} * {{Cite journal |last=Jordan |first=David P. |title=Robespierre |url=https://archive.org/details/sim_journal-of-modern-history_1977-06_49_2/page/282 |journal=Journal of Modern History |volume=49 |issue=2 |date=1977 |pages=282–291 |doi=10.1086/241568 |jstor=1876343|s2cid=222428259 }} * {{Cite book |last=Jordan |first=David P. |title=The Revolutionary Career of Maximilien Robespierre. |url=https://archive.org/details/revolutionarycar00jord |date=1985 |publisher=The University of Chicago Press |isbn=978-0-2264-1037-1}} * {{Cite book |last=Jordan |first=David P. |title=Revolutionary Career of Maximilien Robespierre |date=2013 |publisher=[[Simon & Schuster]] |isbn=978-1-4767-2571-0 |language=en}} * {{Cite book |last=Rudé |first=George |title=Robespierre : portrait of a Revolutionary Democrat |date=1976 |publisher=Viking Press |isbn=978-0-6706-0128-8 |location=New York |language=en}} * {{Cite book |last=Schama |first=Simon |title=Citizens: A Chronicle of the French Revolution |url=https://archive.org/details/citizenschronicl00scha_1 |publisher=Vintage |year=1989 |location=New York}} * {{Cite book |last=Stewart |first=John Hall |title=A Documentary Survey of the French Revolution |url=https://archive.org/details/documentarysurve0000john_e0x8 |date=1951 |publisher=Macmillan |isbn=978-0-7581-9211-0 |language=en}} * [[John Stevens Cabot Abbott|Abbott, John Stevens Cabot]], The French Revolution of 1789: As Viewed in the Light of Republican Institutions p. [https://books.google.com/books?id=ALE9AAAAYAAJ&q=Robespierre&pg=PA383 393] * Andress, David. "Living the Revolutionary Melodrama: Robespierre's Sensibility and the Construction of Political Commitment in the French Revolution." ''Representations'' 114#1 2011, pp.&nbsp;103–128. [https://www.jstor.org/stable/10.1525/rep.2011.114.1.103 online] * Belissa, Marc, and Julien Louvrier. "Robespierre in French and English language publications since 2000." {{Lang|fr|Annales Historiques de la Révolution Française,}} no. 1, pp.&nbsp;73–93. Armand Colin, 2013. * Benigno, Francesco. "Never the Same Again: On Some Recent Interpretations of the French Revolution." {{Lang|fr|Annales. Histoire, Sciences Sociales:}} ''English Edition'' 71.2 (2016): 189–216 [https://www.cairn-int.info/article-E_ANNA_712_0319--no-longer-what-she-once-was.htm online]. * [[Richard Cobb]], {{Lang|fr|Les armées révolutionnaires. Instrument de la Terreur dans les départements. Avril 1793-Floréal An II}}, Paris-La Haye, Mouton and Co, 1961–1963, 2 volumes in-8°, VIII–1017, [http://www.persee.fr/doc/bec_0373-6237_1965_num_123_1_449698_t1_0273_0000_3 présentation en ligne], [http://www.persee.fr/doc/ahess_0395-2649_1966_num_21_1_421363_t1_0213_0000_2 présentation en ligne]. * Cobban, Alfred. "The Political Ideas of Maximilien Robespierre during the Period of the Convention", ''English Historical Review'' Vol. 61, No. 239 (January 1946), pp.&nbsp;45–80 {{JSTOR|554837}} * Cobban, Alfred. "The Fundamental Ideas of Robespierre", ''English Historical Review'' Vol. 63, No. 246 (1948), pp.&nbsp;29–51 {{JSTOR|555187}} * Dicus, Andrew. "Terror and Self-Evidence: Robespierre and the General Will." ''European Romantic Review'' 31.2 (2020): 199–218. * {{Cite book |last=Eagan, James Michael |title=Maximilien Robespierre: Nationalist Dictator |url=https://archive.org/details/maximilienrobesp0000eaga |publisher=Octagon Books |year=1978 |isbn=978-0-3749-2440-9 |location=New York}} Presents Robespierre as the origin of Fascist dictators. * [[Donald Clark Hodges|Hodges, Donald Clark]] (2003) ''Deep Republicanism: Prelude to Professionalism''. Lexington Books. * Jones, Colin. "The overthrow of Maximilien Robespierre and the "indifference" of the people". ''American Historical Review'' 119.3 (2014): 689–713. * {{cite archive |item= |item-url= |type=Textual record |item-id= |date=10 thermidor an II |page= |pages= |fonds= |series=W 434 |file=Dossier 975 |box= |collection=Jurisdictions extraordinaires |collection-url= |repository= |institution=[[Archives Nationales (France)|Archives nationales]] |location=Paris |oclc= |accession= }} * [https://library.oapen.org/bitstream/handle/20.500.12657/37837/9789004416451_webready_content_text.pdf Koekkoek, René (2020) The Citizenship Experiment Contesting the Limits of Civic Equality and Participation in the Age of Revolutions. Studies in the History of Political Thought] * {{Cite journal |last=Linton |first=Marisa |author-link=Marisa Linton |title=Robespierre and the Terror |journal=History Today |date=August 2006 |volume=56 |issue=8 |pages=23–29 |url=http://www.historytoday.com/dt_main_allatonce.asp?gid=31771&aid=&tgid=&amid=30232604&g31771=x&g31763=x&g30026=x&g20991=x&g21010=x&g19965=x&g19963=x |archive-url=https://web.archive.org/web/20070313181009/http://www.historytoday.com/dt_main_allatonce.asp?gid=31771&aid=&tgid=&amid=30232604&g31771=x&g31763=x&g30026=x&g20991=x&g21010=x&g19965=x&g19963=x |archive-date=13 March 2007 |access-date=29 August 2006 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070313181009/http://www.historytoday.com/dt_main_allatonce.asp?gid=31771&aid=&tgid=&amid=30232604&g31771=x&g31763=x&g30026=x&g20991=x&g21010=x&g19965=x&g19963=x |date=13 March 2007 }} * {{Cite journal |last=Linton |first=Marisa |author-link=Marisa Linton |title=Robespierre et l'authenticité révolutionnaire |lang=fr |journal=Annales Historiques de la Révolution Française |volume=371 |date=January–March 2013 |issue=371 |pages=153–173|doi=10.4000/ahrf.12700 }} * {{Cite journal |last=Linton |first=Marisa |author-link=Marisa Linton |title=The choices of Maximilien Robespierre |journal=H-France Salon |volume=7 |issue=14 |date=2015 |url=https://h-france.net/Salon/Lintonedited.pdf}} * {{Cite journal |last=McPhee |first=P. |date=2013 |title=«Mes forces et ma santé ne peuvent suffire». crises politiques, crises médicales dans la vie de Maximilien Robespierre, 1790-1794 |journal=Annales Historiques de la Révolution Française |volume=371 |issue=371 |pages=137–152 |doi=10.4000/ahrf.12695 |doi-access=free |lang=fr}} * {{Cite book |last=Palmer |first=Robert Roswell |title=Twelve Who Ruled: The Year of Terror in the French Revolution |url=https://archive.org/details/twelvewhoruled0000unse |publisher=Princeton University Press |year=1941 |isbn=978-0-6910-5119-2 |author-link=R.R. Palmer}} A sympathetic study of the [[Committee of Public Safety]]. * Parry, Albert. ''Terrorism: from Robespierre to the weather underground. '' Courier, 2013). * Poirot, Thibaut. "Robespierre and War, a question posed as early as 1789?." {{Lang|fr|Annales Historiques de la Révolution Française,}} no. 1, pp.&nbsp;115–135. Armand Colin, 2013. * Popkin, Jeremy D. ''A New World Begins: The History of the French Revolution'' (2018) * {{Cite book |last1=Robespierre |first1=Maximilien |title=Virtue and Terror |url=https://archive.org/details/virtueterror0000robe_n6j5 |last2=Žižek |first2=Slavoj |date=2017 |publisher=Verso |isbn=978-1-7866-3337-8 |editor-last=Ducange |editor-first=Jean |series=Revolutions |translator-last=Howe |translator-first=John |author-link2=Slavoj Žižek}} * Rudé, George. "Robespierre"''History Today'' (Apr 1958) 8#4 pp 221–229. * Scott, Otto. ''Robespierre: The Voice of Virtue'' (Routledge, 2017). * Sepinwall, Alyssa Goldstein. "Robespierre, Old Regime Feminist? Gender, the Late Eighteenth Century, and the French Revolution Revisited." ''Journal of Modern History'' 82#1 2010, pp.&nbsp;1–29. [https://www.jstor.org/stable/10.1086/650505 online] * Shusterman, Noah C. "All of His Power Lies in the Distaff: Robespierre, Women and the French Revolution." ''Past & Present'' 223.1 (2014): 129–160. * Smyth, Jonathan. ''Robespierre and the Festival of the Supreme Being: The search for a republican morality'' (Manchester UP, 2016). * [[Albert Soboul|Soboul, Albert]]. "Robespierre and the Popular Movement of 1793–4", ''Past and Present'', No. 5. (May 1954), pp.&nbsp;54–70. {{JSTOR|649823}} * Turner, Michael J. "Revolutionary Connection: 'The Incorruptible' Maximilian Robespierre and the 'Schoolmaster of Chartism' Bronterre O'Brien." ''The Historian'' 75.2 (2013): 237–261. [[Categoria:Revolution francese]] lv7xojlgwijqs61auuvy8g7r94qysg1 0 60876 699257 698246 2026-08-27T18:53:30Z InternetArchiveBot 40773 Add 10 books for [[Wikipedia:Verificabilitate]] (20260827)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 699257 wikitext text/x-wiki {{Infobox/articulo/generic}} '''Geopolitica''' (ex le greco γῆ terra, solo e πολιτική politica) es le studio del effectos del [[geographia]] del Terra sur le [[politica]] e le [[relationes international]].<ref>{{Cite book|title=An introduction to international relations|others=Devetak, Richard, George, Jim, 1946-, Percy, Sarah V. (Sarah Virginia), 1977- |page=816|date = 2017-09-11|isbn=978-1-316-63155-3|edition=Third|location=Cambridge, United Kingdom|oclc=974647995}}</ref><ref name=":1">{{Cite book|last=Overland|first=Indra|date=2015|chapter=Future Petroleum Geopolitics: Consequences of Climate Policy and Unconventional Oil and Gas|chapter-url=https://www.researchgate.net/publication/281774890|pages=3517–3544|doi=10.1002/9781118991978.hces203|via=ResearchGate|title=Handbook of Clean Energy Systems|publisher=John Wiley & Sons|isbn=978-1-118-99197-8|hdl=11250/2451749}}</ref><ref>{{Cite book |url=https://link.springer.com/10.1007/978-3-031-25399-7 |title=The Palgrave Handbook of Contemporary Geopolitics |date=2025 |publisher=Springer Nature Switzerland |isbn=978-3-031-25399-7 |editor-last=Cope |editor-first=Zak |location=Cham |language=en |doi=10.1007/978-3-031-25399-7}}</ref> Le geopolitica usualmente se refere al paises e al relationes inter illos. Secundo un gruppo de investigatores, le termino es actualmente usate pro describer un ample spectro de conceptos, in un senso general usate como "un synonymo pro [[Relationes international|relationes politic international]]", sed plus specificamente "pro implicar le structura global de tal relationes"; iste uso se basa sur un "termino del initio del seculo vinti pro un [[pseudoscientia]] de [[geographia politic]]" e altere theorias pseudoscientific de [[determinismo historic|determinismo historic]] e [[determinismo geographic]].<ref name=":4">{{Cite book|last=Gogwilt|first=Christopher|title=The fiction of geopolitics: afterimages of geopolitics, from Wilkie Collins to Alfred Hitchcock, 1860–1940|url=https://archive.org/details/fictionofgeopoli0000gogw|date=2000|publisher=Stanford University Press; Cambridge University Press|isbn=978-0-8047-3726-5|location=Stanford, Calif.; Cambridge|pages=[https://archive.org/details/fictionofgeopoli0000gogw/page/35 35]–36|language=en|oclc=44932458}}</ref><ref>{{Cite book|last1=Dittmer|first1=Jason|title=Geopolitics: an introductory reader|url=https://archive.org/details/geopoliticsintro0000ditt|last2=Sharp|first2=Joanne P|date=2014|publisher=Routledge|isbn=978-0-415-66663-3|location=London; New York|page=64|language=en|oclc=895013513}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Deudney|first=Daniel|date=March 2000|title=Geopolitics as Theory:: Historical Security Materialism|journal=European Journal of International Relations|language=en|volume=6|issue=1|pages=77–107|doi=10.1177/1354066100006001004|s2cid=146194629|issn=1354-0661}}</ref><ref name=":1" /> Al nivello del relationes international, le geopolitica es un methodo de studiar le [[politica externe]] pro comprender, explicar e predicer le comportamento politic international per medio de variabiles geographic. Istos include [[studios de area]], [[climate]], [[topographia]], [[demographia]], [[ressources natural]], e [[scientia applicate]] del region evalutate.<ref>{{Cite book|last=Evans, Graham|title=The Penguin dictionary of international relations|url=https://archive.org/details/penguindictionar0000evan|date=1998|publisher=Penguin Books|others=Newnham, Jeffrey.|isbn=0-14-051397-3|location=London|oclc=41113670}}</ref> Le geopolitica se concentra sur le [[poter (social e politic)|poter politic]] ligate al spatio geographic, in particular, [[aquas territorial]], [[lista de statos soberan|territorio terrestre]] e [[ricchessa]] de [[ressources natural]], in correlation con le [[historia diplomatic]], in particular le contexto de un poter major relative a su statos vicin de poter minor o simile. Alcun academicos ha arguite que le geopolitica deberea servir como "un adjuta al arte de governar."<ref>{{Cite book|last=Park |first=Jaehan |title=Rethinking Geopolitics: Geography as an Aid to Statecraft (Fall 2023) |date=2023 |url=https://repositories.lib.utexas.edu/handle/2152/122026 |access-date=2025-06-09 |others=The University Of Texas At Austin |publisher=Texas National Security Review |language=en |doi=10.26153/TSW/48843}}</ref> Le topicos de geopolitica include relationes inter le interesses de actores politic international concentrate intra un area, un spatio, o un elemento geographic, relationes que crea un systema geopolitic.<ref>Vladimir Toncea, 2006, "Geopolitical evolution of borders in Danube Basin"</ref> Le [[geopolitica critic]] deconstrue le theorias geopolitic classic, monstrante lor functiones politic o ideologic pro le [[grande potentias]]. Existe alcun ovras que discute le geopolitica del [[energia renovabile]].<ref>{{Cite journal|last=Overland|first=Indra|date=2019-03-01|title=The geopolitics of renewable energy: Debunking four emerging myths|journal=Energy Research & Social Science|volume=49|pages=36–40|doi=10.1016/j.erss.2018.10.018|issn=2214-6296|doi-access=free|bibcode=2019ERSS...49...36O |hdl=11250/2579292|hdl-access=free}}</ref><ref>{{Cite journal|last1=O'Sullivan|first1=Meghan|last2=Overland|first2=Indra|last3=Sandalow|first3=David|date=2017|title=The Geopolitics of Renewable Energy|journal=SSRN Working Paper Series|language=en|doi=10.2139/ssrn.2998305|issn=1556-5068|ssrn=2998305|hdl=11250/2447113|s2cid=157400282|hdl-access=free}}</ref> Le relation inter geopolitica e geoeconomia es frequentemente analysate per duo scholas principal de pensamento: le schola strategic e le schola politico-economic.<ref>{{Cite journal |last=Sahakyan |first=Mher D. |last2=Lo |first2=Kevin |date=2025-03-09 |title=Hotspot Geopolitics: Political Economy of the Belt and Road Initiative in South Caucasus |url=https://link.springer.com/10.1007/s41111-025-00281-7 |journal=Chinese Political Science Review |language=en |doi=10.1007/s41111-025-00281-7 |issn=2365-4244|url-access=subscription }}</ref> Le historico austro-hungare [[Emil Reich]] (1854–1910) es considerate le prime a haber create le termino in anglese<ref>{{Cite journal |last=GoGwilt |first=Christopher Lloyd |date=1998 |title=The Geopolitical Image: Imperialism, Anarchism, and the Hypothesis of Culture in the Formation of Geopolitics |journal=Modernism/Modernity |language=en |volume=5 |issue=3 |pages=49–70 |doi=10.1353/mod.1998.0058 |issn=1080-6601 |s2cid=144340839}}</ref><ref name=":4" /> ja in 1902 e plus tarde publicate in Anglaterra in 1904 in su libro ''Foundations of Modern Europe''.<ref>{{Cite book |last=Reich, Emil |title=Foundations of modern europe. |date=2010 |publisher=Nabu Press |isbn=978-1-171-68627-9 |location=[Place of publication not identified] |oclc=944201019}}</ref> ==Statos Unite== === Alfred Thayer Mahan e le poter naval === [[Alfred Thayer Mahan]] (1840–1914) esseva un commentatore frequente sur le affaires naval strategic e diplomatic del mundo. Mahan credeva que le grandessa national esseva inextricabilemente associate con le mar—e particularmente con su uso commercial in pace e su controlo in guerra. Le structura theoretic de Mahan proveniva de [[Antoine-Henri Jomini]], e emphaseva que locos strategic (tal como [[puncto de strangulamento|punctos de strangulamento]], canales, e stationes de carbon), assi como nivellos quantificabile de poter de combatto in un flotta, esseva conducive al controlo sur le mar. Ille proponeva sex conditiones requirite pro que un nation habeva [[poter naval]]: #Position geographic avantagiose; #Costas servibile, ressources natural abundante, e un climate favorabile; #Extension del territorio; #Population satis grande pro defender su territorio; #Societate con un aptitude pro le mar e le interprisa commercial; e #Le Governamento con le influentia e inclination de dominar le mar.<ref>{{Cite book|title=Navy Basic Military Requirements (Navedtra 14325) – Nonresident Training Course|date=2013|isbn=978-1-304-18585-3|language=en|chapter=20|publisher=Lulu.com |oclc=986982257}}</ref> Mahan distingueva un region clave del mundo in le contexto eurasian, a saper, le Zona Central de Asia situate inter 30° e 40° nord e extendente se ab Asia Minor usque a [[Japon]].<ref>Alfred Thayer Mahan, ''The Problem of Asia and the Effects upon International Politics'', (Washington and London: Kennikat Press, 1920, p 26–27).</ref> In iste zona, paises independente ancora superviveva – Turchia, Persia, Afghanistan, China, e Japon. Mahan considerava ille paises, situate inter Britannia e Russia, como si illos fese inter "Scylla e Charybdis". Del duo monstros – Britannia e Russia – esseva le secunde que Mahan considerava plus menaciante pro le fato de [[Asia Central]]. Mahan esseva impressionate per le dimension transcontinental de Russia e su position strategicamente favorabile pro un expansion verso le sud. Ergo, ille trovava necessari que le "poter naval" anglo-saxon resisteva a Russia.<ref>Alfred Thayer Mahan, ''The Problem of Asia and the Effects upon International Politics'', (Washington and London: Kennikat Press, 1920, p 25–27, 167–8, 172).</ref> === Nicholas J. Spykman === [[Nicholas J. Spykman]] esseva tanto un sequitore como un critico del geostrategos Alfred Mahan e [[Halford Mackinder]]. Su travalio se basava sur assumptiones simile a illos de Mackinder, includente le unitate del politica mundial e del mar mundial. Ille extende isto pro includer le unitate del aire. Spykman adopta le divisiones del mundo de Mackinder, renominante alcunes: #Le [[Theoria del Heartland|Heartland]]; #Le [[Rimland]] (analoge al "crescente interne o marginal" de Mackinder, anque un region intermedie, situate inter le Heartland e le poteres naval marginal); e #Le Insulas e Continentes de Mar Alte (le "crescente externe o insular" de Mackinder).<ref>Vide mappa in Polelle, [https://books.google.com/books?id=hp1-oyQjqTgC&pg=PA118 Raising Cartographic Consciousness], p. 118.</ref> Sub le theoria de Spykman, un Rimland separa le Heartland del portos que es usabile durante tote le anno (es dicer, non gelate durante le hiberno). Spykman suggereva que isto requireva que le tentativas per le nationes del Heartland (particularmente [[Russia]]) de conquirere portos in le Rimland debeva esser impedite. Spykman modificava le formula de Mackinder sur le relation inter le Heartland e le Rimland (o le crescente interne), affirmante que "Qui controla le rimland governa Eurasia. Qui governa [[Eurasia]] controla le destinos del mundo." Spykman moriva ante le fin del Secunde Guerra Mundial, sed su theorias influentiava le concepto de [[contention]], in le senso que Spykman argueva que le Statos Unite deberea appoyar statos in le Rimland pro equilibrar contra un poter del Heartland (vide anque [[Doctrina Truman]]).<ref>{{Cite book|last=Rhodes |first=Andrew |title=Thinking in Space: The Role of Geography in National Security Decision-Making (August 2019) |date=August 2019 |url=https://repositories.lib.utexas.edu/handle/2152/79634 |access-date=2025-06-09 |others=The University Of Texas At Austin |publisher=Texas National Security Review |language=en |doi=10.26153/TSW/6664}}</ref> ===Homer Lea=== [[Homer Lea]], in ''The Day of the Saxon'' (1912), assereva que tote le [[Anglo-saxonismo del seculo 19|racia anglo-saxon]] faceva fronte a un menacia del expansionismo german (teuton), russe (slavo), e japonese: Le relation "fatal" de Russia, Japon, e Germania "ha ora assumite per le urgentia de fortias natural un coalition dirigite contra le superviventia del suprematia saxon." Illo es "un terribile Dreibund".<ref>{{Cite book|last=Lea, Homer|title=Day of the saxon.|date=2010|publisher=Nabu Press|isbn=978-1-171-68898-3|location=[Place of publication not identified]|oclc=944371816}}</ref> Lea credeva que dum Japon se moveva contra le Extreme Oriente e Russia contra India, le germanos colpareva Anglaterra, le centro del Imperio Britannic. Ille pensava que le anglo-saxones faceva fronte a un desastro certe de lor opponentes militante. === Edmund Walsh === [[Edmund A. Walsh|Edmund Walsh]] establiva le [[Walsh School of Foreign Service|Schola de Servicio Externe]] in le [[Universitate de Georgetown]] in 1919 pro appoyar le studio del relationes international in le Statos Unite. Walsh criticava fortemente le travalio de Haushofer e le periculo del nazismo, arguente in favor de un nove e unicamente american geopolitica.<ref>{{Cite book |last=Walsh |first=Edmund |title=Compass of the World |url=https://archive.org/details/compassofworld00weig |publisher=Macmillan |year=1944 |editor-last=Weigert |editor-first=Hans |chapter=Geopolitics and International Morals}}</ref> Post le fin del Secunde Guerra Mundial, Walsh serviva como consiliero in le [[Processos de Nuremberg]] e interviewava Haushofer in captivitate.{{cn|date=June 2025}} === Kissinger, Brzezinski, e le Grande Tabuliero de Escacos === [[File:Хартленд и Римленд.jpg|thumb|upright=1.35|left|Mappa mundial con le conceptos de Heartland e Rimland applicate]] Duo [[Consiliero de Securitate National (Statos Unite)|consilieros de securitate national]] del periodo del Guerra Frigide, [[Henry Kissinger]] e [[Zbigniew Brzezinski]], argueva pro continuar le foco geopolitic del Statos Unite sur Eurasia e, particularmente Russia, malgrado le [[dissolution del Union Sovietic]] e le fin del [[Guerra Frigide]]. Ambes continuava lor influentia sur le geopolitica post le fin del Guerra Frigide, scribente libros sur le tema in le annos 1990—''[[Diplomacy (libro de Kissinger)|Diplomacy]]'' e ''[[The Grand Chessboard: American Primacy and Its Geostrategic Imperatives]]''.<ref name=":5" /> Le theorias geopolitic classic anglo-american esseva revivite. Kissinger argueva contra le credentia que con le [[dissolution del URSS]], le intentiones hostile habeva finite e le considerationes traditional de politica externe non se applicava plus. "Illes arguerea … que Russia, sin importar qui lo governa, se situa sur le territorio que Halford Mackinder appellava le heartland geopolitic, e illo es le herede de un del traditiones imperial plus potente." Ergo, le Statos Unite debe "mantener le equilibrio global de poter vis-à-vis le pais con un longe historia de expansionismo."<ref>Kissinger, Henry, (1994). Diplomacy, New York: Simon & Schuster, p. 814</ref> Post Russia, le secunde menacia geopolitic que remaneva esseva Germania e, como Mackinder habeva timite novanta annos retro, su association con Russia. Durante le Guerra Frigide, Kissinger argue, ambe lateres del Atlantico recognosceva que, "a minus que America sia organicamente implicate in Europa, illo esserea plus tarde obligate a implicar se sub circumstantias que esserea multo minus favorabile pro ambe lateres del Atlantico. Isto es ancora plus ver hodie. Germania ha devenite tan forte que le institutiones e organisationes europee existente non pote establir un equilibrio inter Germania e su partenarios europee per se sol. Ni pote Europa, mesmo con le assistentia de Germania, gerer […] Russia" per se sol. Assi Kissinger credeva que le interesses de necun pais serea jam servite si Germania e Russia formava unquam un association in le qual cata pais se considerarea le partenari principal. Illes excitarea timores de condominios.{{clarify|date=September 2016}} Sin America, Britannia e Francia non pote facer fronte a Germania e Russia; e "sin Europa, America poterea transformar se … in un insula proxime al costas de Eurasia."<ref>Kissinger, Henry, (1994). Diplomacy, New York: Simon & Schuster, p. 821-2</ref> Le vision de [[Nicholas J. Spykman]] sur Eurasia esseva fortemente confirmate: "Geopoliticamente, America es un insula proxime al costas del grande massa terrestre de Eurasia, de qui le ressources e population excede multo illos del Statos Unite. Le domination per un sol poter de qualcunque del duo spheras principal de Eurasia—Europa e Asia—remane un bon definition de periculo strategic pro America. Guerra Frigide o non Guerra Frigide. Proque tal un gruppamento haberea le capacitate de superar America economicamente e, al fin, militarmente. Iste periculo deberea esser resistite mesmo si le poter dominante esseva apparentemente benevole, proque si su intentiones cambiava unquam, America se retrovarea con un capacitate grossiermente diminuite pro un resistentia effective e un incapacitate crescente de formar le eventos."<ref>Kissinger, Henry, (1994). Diplomacy, New York: Simon & Schuster, p. 813</ref> Le interesse principal del duces american es mantener le equilibrio de poter in Eurasia.<ref>Kissinger, Henry, (1994). Diplomacy, New York: Simon & Schuster, p. 810</ref> Hante se convertite de un ideologo in un geopolitico, Kissinger retrospectivemente interpretava le Guerra Frigide in terminos geopolitic—un approche que non esseva characteristic de su ovras durante le Guerra Frigide. Ora, totevia, ille se concentrava sur le initio del Guerra Frigide: "Le objectivo de opposition moral al Communismo se habeva fusionate con le carga geopolitic de contener le expansion sovietic."<ref>Kissinger, Henry, (1994). Diplomacy, New York: Simon & Schuster, p. 804</ref> Nixon, ille addeva, esseva un guerriero frigide geopolitic plus tosto que ideologic.<ref>Kissinger, Henry, (1994). Diplomacy, New York: Simon & Schuster, p. 703-732</ref> Tres annos post le ''Diplomacy'' de Kissinger, Zbigniew Brzezinski sequeva le exemplo, lansante ''The Grand Chessboard: American Primacy and Its Geostrategic Imperatives'' e, post tres annos plus, ''The Geostrategic Triad: Living with China, Europe, and Russia''. ''The Grand Chessboard'' describeva le triumpho american in le Guerra Frigide in terminos de controlo sur Eurasia: pro le prime vice unquam, un poter "non-eurasian" habeva emergite como un arbitro clave del relationes de poter "eurasian".<ref name=":5">{{Cite book|last=Brzezinski|first=Zbigniew|title=The Grand Chessboard: American Primacy and its Geostrategic Imperatives|url=https://archive.org/details/grandchessboarda0000brze|date=6 December 2016|isbn=978-0-465-09435-6|location=New York|oclc=959877505}}</ref> Le libro declara su proposito: "Le formulation de un geostratagia eurasian comprehensive e integrate es ergo le proposito de iste libro."<ref name=":5" /> Ben que le configuration de poter suffreva un cambio revolutionari, Brzezinski confirmava tres annos plus tarde, Eurasia esseva ancora un mega-continente.<ref>{{Cite book|last=Brzezinski|first=Zbigniew|title=The geostrategic triad: living with China, Europe, and Russia|url=https://archive.org/details/geostrategictria00brze|date=2009|publisher=CSIS Press|isbn=978-0-89206-384-0|location=Washington (D.C.)|page=[https://archive.org/details/geostrategictria00brze/page/55 55]|language=en|oclc=780907306}}</ref> Como Spykman, Brzezinski recognosce que: "Cumulativamente, le poter de Eurasia eclipsa vastemente illo de America."<ref name=":5" /> In terminos classic de Spykman, Brzezinski formulava su doctrina del "tabuliero de escacos" geostratege de Eurasia, que visa a impedir le unification de iste mega-continente.<blockquote>"Europa e Asia es politic e economicamente potente…. Se seque que… le politica externe american debe… emplear su influentia in Eurasia in un maniera que crea un equilibrio continental stabile, con le Statos Unite como le arbitro politic.… Eurasia es assi le tabuliero de escacos sur le qual le lucta pro le primatia global continua a esser jocate, e iste lucta involve geostratagia – le gestion strategic de interesses geopolitic…. Sed intertanto il es imperative que necun defidante eurasian emerge, capace de dominar Eurasia e assi anque de defidar America… Pro America le principal premio geopolitic es Eurasia… e le primatia global de America depende directemente de quanto tempore e con quanta efficacia su preponderantia sur le continente eurasian es sustenite."<ref name=":5" /></blockquote> == Regno Unite == === Mackinder e le Theoria del Heartland === [[File:Pivot area.png|thumb|upright=2.05|Le concepto de Heartland de Sir Halford Mackinder monstrante le situation del "area pivot" stabilite in le [[Theoria del Heartland]]. Plus tarde ille lo revisava pro marcar le Eurasia del Nord como un pivot dum manteneva le area marcate supra como Heartland.]] Le [[Theoria del Heartland]] de [[Sir Halford Mackinder]] initialmente recipeva pauc attention foras del mundo del geographia, sed alcun pensatores ha affirmate que illo subsequentemente influentiava le [[politica externe|politicas externe]] de poteres mundial.<ref>{{Cite journal|last=Sloan|first=Geoffrey|date=1999|title=Sir Halford J. Mackinder: The Heartland theory then and now|url=https://archive.org/details/journal-of-strategic-studies_june-september-1999_22_2-3/page/15|journal=Journal of Strategic Studies|language=en|volume=22|issue=2–3|pages=15–38|doi=10.1080/01402399908437752|issn=0140-2390}}</ref> Ille academicos qui reguarda Mackinder per lentes critic lo accepta como un stratego organic qui tentava construer un vision de politica externe pro Britannia con su analyse eurocentric de geographia historic. Su formulation del Theoria del Heartland esseva exponite in su articulo titulate "[[Le Pivot Geographic del Historia]]", publicate in [[Anglaterra]] in 1904. Le doctrina de geopolitica de Mackinder involveva conceptos diametralmente opponite al notion de Alfred Thayer Mahan sur le significantia del marinas (ille creava le termino ''poter naval'') in le conflicto mundial. Ille videva le marina como un base del imperio del era colombian (approximatemente ab 1492 usque al seculo 19), e prediceva que le seculo 20 serea le dominio del poter terrestre. Le theoria del Heartland hypothetisava un enorme imperio essente create in le Heartland—que non haberea besonio de usar transporto costal o transoceanic pro remaner coherente. Le notiones basic del doctrina de Mackinder involve considerar le geographia del Terra como essente dividite in duo sectiones: le [[Afro-Eurasia|Insula-Mundo]] o Nucleo, comprendente [[Eurasia]] e [[Africa]]; e le "insulas" Peripheric, includente le [[Americas]], [[Australia]], [[Japon]], le [[Insulas Britannic]], e [[Oceania]]. Non solmente esseva le Peripheria notabilmente plus parve que le Insula-Mundo, illo requireva necessarimente multo transporto maritime pro functionar al nivello technologic del Insula-Mundo—que contineva sufficiente ressources natural pro un economia disveloppate. Mackinder postulava que le centros industrial del Peripheria esseva necessarimente situate in locos multo separate. Le Insula-Mundo poteva inviar su marina pro destruer cata un de illos in torno, e poteva situar su proprie industrias in un region plus interne que le Peripheria (assi illos haberea un lucta plus longe pro arrivar a illos, e facerea fronte a un bastion industrial ben fornite). Mackinder appellava iste region le ''Heartland''. Illo comprendeva essentialmente [[Europa Central e del Est]]: [[Ucraina]], [[Russia]] Occidental, e [[Mitteleuropa]].<ref>Vide mappa in Polelle, [https://books.google.com/books?id=hp1-oyQjqTgC&pg=PA57 Raising Cartographic Consciousness], p. 57.</ref> Le Heartland contineva le reservas de grano de Ucraina, e multe altere ressources natural. Le notion de geopolitica de Mackinder esseva summarisate quando ille diceva: <blockquote>Qui governa Europa Central e del Est comanda le Heartland. Qui governa le Heartland comanda le Insula-Mundo. Qui governa le Insula-Mundo comanda le Mundo.</blockquote> [[File:Панрегионална доктрина-Хаусхофер.jpg|thumb|upright=1.35|Division del mundo secundo le doctrina de [[pan-region]]es de Haushofer]] Un altere sequitore de Mackinder esseva [[Karl Haushofer]] qui appellava le [[Le Pivot Geographic del Historia]] de Mackinder un "tractato scientific de genio."<ref name=":3">[[Karl Haushofer]], ''Pan-Ideas in Geopolitics'', 1931, (tr. Usachev I. G., Mysl', Moscova, 2004, p 312).</ref> Ille commentava sur illo: "Nunquam io ha vidite nihil plus grande que ille pauc paginas de ovra mestre geopolitic."<ref>{{Cite book|last=Heffernan|first=Michael J|title=The meaning of Europe: geography and geopolitics|url=https://archive.org/details/meaningofeuropeg0000heff|date=1998|publisher=Arnold|isbn=978-0-340-58018-9|location=London|page=[https://archive.org/details/meaningofeuropeg0000heff/page/134 134]|language=en|oclc=925343797}}</ref> Mackinder situava su Pivot, in le parolas de Haushofer, sur "un del prime mappas solide, geopoliticamente e geographicamente irreprochabile, presentate a un del prime foros scientific del planeta – le Royal Geographic Society in London"<ref name=":3" /> Haushofer adoptava tanto le these del Heartland de Mackinder como su vision del alliance russo-german – poteres que Mackinder videva como le principales contendentes pro le controlo de Eurasia in le seculo vinti. Sequente Mackinder ille suggereva un alliance con le Union Sovietic e, facente un passo ultra Mackinder, addeva Japon a su designo del ''Bloco Eurasian.''<ref>Karl Haushofer, "The Continental Bloc: Mittel Europa – Eurasia – Japan," 1941, (tr. Usachev I. G., Mysl', Moscova, 2004).</ref> In 2004, al centenario de Le Pivot Geographic del Historia, le historico [[Paul Kennedy]] scribeva: "Justo ora con millenas de truppas del SUA in le rimlands eurasian e con le administration constantemente explicante proque illo debe mantener le curso, il pare como si Washington prende seriemente le injunction de Mackinder de assecurar le controlo del pivot geographic del historia."<ref>{{Cite journal|last1=Dodds|first1=Klaus|last2=Sidaway|first2=James D|date=December 2004|title=Halford Mackinder and the 'geographical pivot of history': a centennial retrospective|journal=The Geographical Journal|language=en|volume=170|issue=4|pages=292–297|doi=10.1111/j.0016-7398.2004.00131.x|bibcode=2004GeogJ.170..292D |s2cid=140660906 |issn=0016-7398}}</ref> ==Germania== === Friedrich Ratzel === [[Friedrich Ratzel]] (1844–1904), influentiate per pensatores tal como [[Charles Darwin|Darwin]] e le [[zoologia|zoologo]] [[Ernst Heinrich Haeckel]], contribueva al 'Geopolitik' per le expansion del conception biologic de geographia, sin un conception static de frontieras. Postulante que le statos es organic e crescente, con frontieras representante solmente un arresto temporari in lor movimento, ille susteneva que le extension del frontieras de un stato es un reflexion del sanitate del nation—significante que le paises static es in declino. Ratzel publicava plure articulos, inter le quales esseva le essayo "Lebensraum" (1901) concernente le [[biogeographia]]. Ratzel creava un fundamento pro le variante german de geopolitica, ''geopolitik''. Influentiate per le [[geostratagia|geostratego]] american Alfred Thayer Mahan, Ratzel scribeva sur aspirationes pro le extension naval german, concordante que le poter naval esseva auto-sustenibile, proque le profito del commercio pagarea pro le marina mercante, a differentia del poter terrestre. Le theoria geopolitic de Ratzel ha essite criticate como essente troppo vaste, e su interpretation del historia human e geographia como essente troppo simple e mechanic. Criticamente, ille anque subestimava le importantia del organisation social in le disveloppamento del poter.<ref name=":6">{{Cite book|last1=Ó Tuathail|first1=Gearóid|title=The geopolitics reader|url=https://archive.org/details/geopoliticsreade0000unse|last2=Dalby|first2=Simon|last3=Routledge|first3=Paul|date=2011|publisher=Routledge|isbn=978-0-415-34148-6|location=London; New York|language=en|oclc=750496870}}</ref> === Le association del Geopolitik german con le Nazismo === Post le [[Prime Guerra Mundial]], le pensamentos de [[Rudolf Kjellén]] e Ratzel esseva prendite e extendite per un numero de autores german tal como [[Karl Haushofer]] (1869–1946), [[Erich Obst]], Hermann Lautensach, e [[Otto Maull]]. In 1923, [[Karl Haushofer]] fundava le ''Zeitschrift für Geopolitik'' (Jornal de Geopolitica), que esseva plus tarde usate in le [[propaganda]] de [[Germania Nazi]]. Le conceptos clave del Geopolitik de Haushofer esseva Lebensraum, [[autarchia]], [[pan-region]]es, e frontieras organic. Le statos ha, Haushofer argueva, un derecto innegabile de cercar [[frontiera natural|frontieras natural]] que garantirea le [[wikt:autarky|autarchia]]. Le influentia de Haushofer intra le [[Partito Nazi]] ha essite contestate, dado que Haushofer faliava a incorporar le ideologia racial del nazis in su travalio.<ref name=":6" /> Visiones popular del rolo del geopolitica in le Tertie Reich nazi suggere un significantia fundamental per parte del geo-politicos in le orientation ideologic del stato nazi. Bassin (1987) revela que iste visiones popular es in manieras importante misleading e incorrecte. Malgrado le numerose similitudes e affinitates inter le duo doctrinas, le geopolitica esseva sempre tenite como suspecte per le ideologos national-socialista. Isto esseva comprensibile, proque le orientation philosophic subjacente del geopolitica non se conformava a illo del National-Socialismo. Le geopolitica participava del [[materialismo scientific]] e determinismo geographic de Ratzel, e susteneva que le societate human esseva determinate per influentias externe—frente al quales le qualitates tenite innatemente per individuos o gruppos esseva de significantia reducite o nulle. Le National-Socialismo rejectava in principio tanto le materialismo como le determinismo e anque elevava le qualitates human innate, in le forma de un hypothetisate 'character racial,' al factor de major significantia in le constitution del societate human. Iste differentias duceve post 1933 a friction e ultimemente a un denunciation aperte del geopolitica per le ideologos nazi.<ref>{{Cite journal|last=Bassin|first=Mark|date=April 1987|title=Race contra space: the conflict between German geopolitik and national socialism|journal=Political Geography Quarterly|language=en|volume=6|issue=2|pages=115–134|doi=10.1016/0260-9827(87)90002-4}}</ref> Nihilominus, le Geopolitik german esseva discreditate per su (mal)uso in le politica expansionista nazi del [[Secunde Guerra Mundial]] e nunquam ha attingite un prestigio comparabile al periodo de ante le guerra. Le resultante association negative, particularmente in circulos academic del SUA, inter le geopolitica classic e le ideologia nazi o [[imperialista]], se basa sur justificationes debile. Isto ha essite observate in particular per criticos del geographia academic contemporanee, e proponente de un geopolitica "neo"-classic in particular. Istos include Haverluk et al., qui argue que le stigmatisation del geopolitica in le academia es inutile proque le geopolitica como un campo de investigation positivista mantene potential in investigar e resolver problemas actual, frequentemente politisate, tal como le [[resolution de conflictos]] e prevention, e le mitigation del [[cambio climatic]].<ref>{{cite journal|doi=10.1080/14650045.2013.803192 | volume=19 | title=The Three Critical Flaws of Critical Geopolitics: Towards a Neo-Classical Geopolitics | journal=Geopolitics | pages=19–39| year=2014 | last1=Haverluk | first1=Terrence W. | last2=Beauchemin | first2=Kevin M. | last3=Mueller | first3=Brandon A. | s2cid=144597416 | url=https://zenodo.org/record/1234503 }}</ref> ===Differentias disciplinari in perspectivas=== Associationes negative con le termino "geopolitica" e su application practic derivante de su association con le Secunde Guerra Mundial e eruditos e studentes de geopolitica german de ante le Secunde Guerra Mundial es in grande parte specific al campo del geographia academic, e specialmente subdisciplinas del [[geographia human]] tal como le geographia politic. Tamen, iste association negative non es tan forte in disciplinas tal como le historia o le scientia politic, le quales face uso de conceptos geopolitic. Le geopolitica classic forma un elemento importante de analyse pro le historia militar assi como pro subdisciplinas del scientia politic tal como le relationes international e le [[studios de securitate]]. Iste differentia in perspectivas disciplinari es tractate per Bert Chapman in ''Geopolitics: A Guide To the Issues'', in le qual Chapman nota que le jornales academic e professional de Relationes International es plus favorabile al studio e analyse del Geopolitica, e in particular del geopolitica classic, que le jornales academic contemporanee in le campo del geographia politic.<ref>{{Cite book|last=Chapman|first=Bert|url=https://books.google.com/books?id=swINFRDahjYC|title=Geopolitics: A Guide to the Issues|date=2011|publisher=ABC-CLIO|isbn=978-0-313-38579-7|language=en|oclc=913615116}}</ref> In disciplinas foras del geographia, le geopolitica non es vidite negativemente (como illo es frequentemente inter geographos academic tal como [[Carolyn Gallaher]] o [[Klaus Dodds]]) como un instrumento de imperialismo o associate con le nazismo, sed plus tosto vidite como un maniera valide e consistente de evalutar major circumstantias e eventos geopolitic international, non necessariemente ligate a conflictos armate o operationes militar. == Francia == === Montesquieu e le theoria del climate === Le doctrinas geopolitical francese se oppone largemente al [[Geopolitik]] german e rejecta le idea de un geographia fixe. Le geographia francese se concentra super le evolution de territorios polymorphe que es le resultato del actiones del humanitate. Illo se basa tamben sur le consideration de longe periodos de tempore per un refusa de prender in conto eventos specific. Iste methodo ha essite theorisate per le Professor Lacoste secundo tres principios: [[Social representation|Representation]]; Diachronia; e Diatopia. In ''[[The Spirit of the Laws|Le Spirito del Leges]]'', [[Montesquieu]] delineava le vision que le homine e le societates es influentiate per le climate. Ille credeva que climates plus calide crea personas de temperamento ardente e climates plus frigide personas distante, dum le climate temperate de Francia es ideal pro systemas politic. Considerate un del fundatores del geopolitica francese, [[Élisée Reclus]] es le autor de un libro considerate un referentia in le geographia moderne (Nouvelle Géographie universelle). Como Ratzel, ille considera le geographia per un vision global. Tamen, in opposition complete al vision de Ratzel, Reclus considera que le geographia non es immutabile; illo debe evoluer proportionalmente al developpamento del societate human. Su visiones politic marginal resultava in su rejection per le academia. === Ancel, Braudel, e le rejection del determinismo === Le [[geographo]] e geopolitico [[France|francese]] [[Jacques Ancel]] (1879–1936) es considerate le prime theoretico del geopolitica in Francia, e dava un serie notabile de conferentias al Centro Europee del [[Carnegie Endowment for International Peace]] in Paris e publicava ''Géopolitique'' in 1936. Como Reclus, Ancel rejecta le visiones determinista german sur le geopolitica (incluse le doctrinas de Haushofer). Le vision ample de [[Braudel]] usava cognoscentias de altere scientias social, empleava le concepto del ''longue durée'', e minimisava le importantia de eventos specific. Iste methodo esseva inspirate per le [[geographo]] francese [[Paul Vidal de la Blache]] (qui a su vice esseva influentiate per le pensamento german, particularmente illo de [[Friedrich Ratzel]] a qui ille habeva incontrate in Germania). Le methodo de Braudel esseva analysar le interdependentia inter le individuos e lor ambiente. Le geopolitica vidalian se basa sur varie formas de cartographia e sur le ''[[Possibilism (geography)|possibilismo]]'' (fundate sur un approche societal del geographia—i.e. sur le principio de facies polymorphe de spatios dependente de multe factores, inter illos le humanitate, le cultura, e le ideas) in opposition al determinismo. === Lacoste e le renascentia del geopolitica francese === Debite al influentia del ''Geopolitik'' german sur le geopolitica francese, iste ultime esseva durante longe tempore bannite del travalios academic. In le medie del annos 1970, [[Yves Lacoste]]—un [[geographo]] francese qui esseva directemente inspirate per Ancel, Braudel e Vidal de la Blache—scribeva ''La géographie, ça sert d'abord à faire la guerre'' (Le geographia servi primarimente a facer le guerra) in 1976. Iste libro symbolisa le nascentia de iste nove schola de geopolitica (si non propriemente le prime schola francese de geopolitica, viste que Ancel esseva multo isolate in le annos 1930–40). Initialmente ligate al partito communista, illo evolveva verso un approche minus liberal. Al fin del annos 1980 ille fundava le Institut Français de Géopolitique (Instituto Francese de Geopolitica) que publica le revista [[Hérodote]]. Ben que rejectante le generalisationes e ample abstractiones empleate per le traditiones german e anglo-american (e le "nove geographos"), iste schola se concentra sur le dimension spatial del affaires geopolitical in differente nivellos de analyse. Iste approche emphase le importantia del analyse multi-nivello (o multi-scala) e del mappas, al contrario del geopolitica critic que evita tal instrumentos. Lacoste proponeva que omne conflicto (tanto local como global) pote esser considerate ab un perspectiva basate sur tres assumptiones: 1. '''[[Social representation|Representation]]''': Cata gruppo o individuo es le producto de un education e se characterisa per representationes specific del mundo o de altere gruppos o individuos. Assi, le credentias societal basic se basa in lor ethnicitate o location specific. Le studio del representation es un puncto commun con le geopolitica critic plus contemporanee. Ambe es ligate al travalio de Henri Lefebvre (La production de l'espace, publicate primarimente in 1974). 2. '''Diachronia''': Conducer un analyse historic confrontante "longe periodos" e curte periodos como le prominente historico francese Fernand Braudel suggereva. 3. '''Diatopia''': Conducer un studio cartographic per un mappage multi-scala. Ligate a iste currente, e ancian membro del consilio editorial de Hérodote, le geographo francese Michel Foucher developpava un analyse a longe termino del frontieras international. Ille creava varie neologismos, inter illos: ''Horogenesis'': Neologismo que describe le concepto de studiar le "nascentia del frontieras"; ''Dyade'': frontiera compartite per duo statos vicin (per exemplo, le territorio del SUA ha duo dyades terrestre: un con Canada e un con Mexico). Le libro principal de iste recercator, "Fronts et frontières" (Frontes e frontieras), publicate primarimente in 1991, sin equivalente, remane non traducite in anglese. Michel Foucher es un experto del [[Union African]] pro affaires de frontieras. Plus o minus ligate a iste schola, Stéphane Rosière pote esser citate como le redactor in chef del dornal in linea ''L'Espace politique''; iste dornal create in 2007 deveniva le plus prominente dornal francese de geographia politic e geopolitica con Hérodote. Le [[dispositif]] del philosopho francese Michel Foucault, introducite pro le proposito del recerca [[biopolitics|biopolitica]], esseva tamben adoptate in le campo del pensamento geopolitical ubi illo joca ora un rolo. == Russia == Le postura geopolitical adoptate per Russia ha traditionalmente essite informate per un perspectiva eurasian, e le location de Russia provide un grado de continuitate inter le postura geostrategic tsarista e sovietic e le position de Russia in le ordine international.<ref>{{Cite book|last=Lewkowicz|first=Nicolas|title=The United States, the Soviet Union and the Geopolitical Implications of the Origins of the Cold War|publisher=Anthem Press|year=2018|isbn=978-1-78308-799-0|location=New York|page=136}}</ref> In le annos 1990, un recercator senior al [[Instituto de Philosophia, Academia de Scientias de Russia]] del [[Academia de Scientias de Russia]], Vadim Tsymbursky (1957–2009), creava le termino "insula-Russia" e developpava le concepto del "Grande [[Statos limitrophe|Limitrophe]]". Le Coronel-General [[Leonid Ivashov]] (retirate), un specialista de geopolitica russe del initio del seculo 21, dirigeva le Academia de Problemas Geopolitical (Академия геополитических проблем), que analysa le situationes international e domestic e developpa le doctrina geopolitical. Previemente, ille dirigeva le Direction Principal pro Cooperation Militar International del [[Ministerio de Defensa del Federation Russe]]. Vladimir Karyakin, recercator principal al [[Instituto Russe pro Studios Strategic]], ha proponite le termino "geopolitica del tertie unda".<ref>{{Cite book|last=Карякин|first=В. В.|title=Геополитика третьей волны: трансформация мира в эпоху Постмодерна|date=2013|publisher=Граница |isbn=978-5-94691-563-2|language=ru|oclc=878676552}}</ref>{{clarify|date=February 2017|reason=Summario necessari, in loco del galimatias que io eliminava}} [[Aleksandr Dugin]], un analysta politic russe qui ha developpate un relation stricte con le Academia del Stato Major General de Russia, scribeva ''"[[Le Fundamentos de Geopolitica|Le Fundamentos de Geopolitica: Le Futuro Geopolitical de Russia]]"'' in 1997, lo que ha habite un grande influentia intra le elites militar, policial e de politica estranier de Russia <ref name=":0">{{Cite web|url=https://foreignpolicy.com/2016/07/27/geopolitics-russia-mackinder-eurasia-heartland-dugin-ukraine-eurasianism-manifest-destiny-putin/|title=The Unlikely Origins of Russia's Manifest Destiny|website=Foreign Policy|date=27 July 2016 |access-date=2017-10-23}}</ref> e illo ha essite usate como un libro de texto in le [[Academia del Stato Major General (Russia)|Academia del Stato Major General]] del fortias armate russe.<ref name="HI01">{{cite web|url=http://www.hoover.org/research/russias-new-and-frightening-ism|title=Russia's New—and Frightening—"Ism"|last=Dunlop|first=John B.|date=July 30, 2004|work=Hoover Institution|access-date=12 October 2017}}</ref><ref name=":0"/> Su publication in 1997 esseva ben recipite in Russia e figuras politic russe potente postea se interessava in Dugin.<ref name="Liverant">{{cite journal|last=Liverant|first=Yigal|date=Winter 2009|title=The Prophet of the New Russian Empire|journal=Azure|publisher=Shalem Center|location=Jerusalem|issue=35|issn=0793-6664|url=http://azure.org.il/include/print.php?id=483|access-date=2015-04-06}}</ref> == China == Secundo Li Lingqun, un characteristica major del geopolitica del [[China|Republica Popular de China]] es le tentativa de cambiar le [[Lege del mar|leges del mar]] pro avantiar pretensiones in le [[Mar de China Meridional]].<ref>{{Cite book |last=Li |first=Lingqun |url=https://books.google.com/books?id=i-RhDwAAQBAJ |title=China's Policy towards the South China Sea: When Geopolitics Meets the Law of the Sea |date=2018-02-19 |publisher=Routledge |isbn=978-1-351-65736-5 |language=en}}</ref> Un altere question geopolitica es le pretensiones del RPC super le territorios de [[Taiwan]] contra le [[governamento del Republica de China]].<ref>{{Cite news |last1=Robertson |first1=James |last2=Lin |first2=Andy |date=2021-12-26 |title=China-Taiwan geopolitical rivalry fuels tensions in Pacific Islands |work=Financial Times |url=https://www.ft.com/content/5d660fbb-71da-4712-98c9-1fcd9e6154ac |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221210/https://www.ft.com/content/5d660fbb-71da-4712-98c9-1fcd9e6154ac |archive-date=2022-12-10 |url-access=subscription |url-status=live |access-date=2022-04-22}}</ref> Varie analystas affirma que China creava le [[Initiativa del Cinctura e del Via]] como un effortio [[Geostratagia|geostratagic]] pro prender un rolo plus grande in le affaires global, e subverter lo que le Partito Communista percipe como le [[hegemonia american]].<ref name="China OBOR Transform">{{cite web |date=21 June 2016 |title=China's one belt, one road initiative set to transform economy by connecting with trading partners along ancient Silk Road |url=https://www.scmp.com/business/china-business/article/1978450/chinas-one-belt-one-road-initiative-set-transform-economy |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170107172637/http://www.scmp.com/business/china-business/article/1978450/chinas-one-belt-one-road-initiative-set-transform-economy |archive-date=7 January 2017 |access-date=7 January 2017 |publisher=[[South China Morning Post]]}}</ref><ref name="caixin100761304">{{cite web |date=2014-12-10 |title=One Belt, One Road |url=http://english.caixin.com/2014-12-10/100761304.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160912022038/http://english.caixin.com/2014-12-10/100761304.html |archive-date=2016-09-12 |access-date=2016-04-13 |publisher=Caixin Online}}</ref><ref>{{Cite web |title=What Does China's Belt and Road Initiative Mean for US Grand Strategy? |url=https://thediplomat.com/2018/06/what-does-chinas-belt-and-road-initiative-mean-for-us-grand-strategy/ |access-date=2021-07-24 |website=thediplomat.com |language=en-US}}</ref> On ha anque arguite que China co-fundava le [[Banca Asian de Investimento in Infrastructura]] e le [[Nove Banca de Disveloppamento]] pro competer con le [[Banca Mundial]] e le [[Fundo Monetari International]] in le [[financia de disveloppamento]].<ref name="AIIB NDB">{{cite web |title=AIIB Vs. NDB: Can New Players Change the Rules of Development Financing? |url=http://english.caixin.com/2016-09-08/100986629.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161226055140/http://english.caixin.com/2016-09-08/100986629.html |archive-date=2016-12-26 |access-date=26 December 2016 |publisher=[[Caixin]]}}</ref><ref name="Global Economy">{{cite book |last=Cohn |first=Theodore H. |title=Global Political Economy: Theory and Practice |url=https://archive.org/details/globalpoliticale0000cohn_j0t3_7edi |date=2016-05-05 |publisher=Routledge |isbn=978-1-317-33481-1}}</ref> Secundo [[Bobo Lo]], le [[Organisation de Cooperation de Shanghai]] ha essite annunciate como un "organisation politic de un typo nove" que pretende transcender le geopolitica.<ref>{{Cite book |last=Lo |first=Bobo |url=https://books.google.com/books?id=l9T_IH6ZdiEC |title=Axis of Convenience: Moscow, Beijing, and the New Geopolitics |date=2009-08-01 |publisher=Brookings Institution Press |isbn=978-0-8157-0146-0 |page=13 |language=en}}</ref> Le politologo Pak Nung Wong dice que un forma major de geopolitica inter le SUA e China include le competition in securitate cybernetic, regulationes de politica concernente le standardes technologic e le platteformas de medios social, e formas traditional e non-traditional de spionage.<ref>{{Cite book |last=Wong |first=Pak Nung |url=https://books.google.com/books?id=vdo6EAAAQBAJ |title=Techno-Geopolitics: US-China Tech War and the Practice of Digital Statecraft |date=2021-09-23 |publisher=Taylor & Francis |isbn=978-1-000-44879-5 |language=en}}</ref> Un vision del [[Le Nove Grande Joco|Nove Grande Joco]] es un cambio verso le competition geoeconomic in comparation con le competition geopolitica. Le interesse in petroleo e gas include oleoductos e gasoductos que transmitte energia al costa est de China. [[Xiangming Chen]] crede que le rolo de China es plus simile a illo del Britannia que a illo del Russia in le Nove Grande Joco, ubi Russia joca le rolo que le Imperio Russe faceva originalmente. Chen declarava: "Sin reguardo al prospecto, China per medio del BRI es profundemente implicate in jocar un 'Nove Grande Joco' in Asia Central que differe considerabilemente de su precedente historic de circa 150 annos retro, quando Britannia e Russia luctava le un con le altere sur le steppas eurasian."<ref>{{Cite journal |last1=Chen |first1=Xiangming |last2=Fazilov |first2=Fakhmiddin |date=2018-06-19 |title=Re-centering Central Asia: China's "New Great Game" in the old Eurasian Heartland |journal=Palgrave Communications |language=en |volume=4 |issue=1 |pages=1–12 |doi=10.1057/s41599-018-0125-5 |issn=2055-1045 |s2cid=49311952|doi-access=free }}</ref> In le [[Fundation Carnegie pro le Pace International|Fundation Carnegie]], Paul Stronski e Nicole Ng scribeva in 2018 que China non ha fundamentalmente provocate alcun interesses russe in Asia Central.<ref name=":02">{{Cite web |last1=Stronski |first1=Paul |last2=Ng |first2=Nicole |date=2018-02-28 |title=Cooperation and Competition: Russia and China in Central Asia, the Russian Far East, and the Arctic |url=https://carnegieendowment.org/research/2018/02/cooperation-and-competition-russia-and-china-in-central-asia-the-russian-far-east-and-the-arctic?lang=en |access-date=2021-07-26 |website=Carnegie Endowment for International Peace |language=en}}</ref> Durante le annos 2020, le interesse geopolitic in le ressources de petroleo e gas se attenuava aliquanto e esseva partialmente reimplaciate per un foco sur le manufactura de technologias de energia munde assi como le controlo del patentes e del production de materiales critic pro tal technologias.<ref>{{Cite journal |last=Scholten |first=Daniel |last2=Bazilian |first2=Morgan |last3=Overland |first3=Indra |last4=Westphal |first4=Kirsten |date=2020-03-01 |title=The geopolitics of renewables: New board, new game |url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0301421519306469 |journal=Energy Policy |volume=138 |article-number=111059 |doi=10.1016/j.enpol.2019.111059 |issn=0301-4215}}</ref><ref>{{Cite journal |last=Overland |first=Indra |date=2019-03-01 |title=The geopolitics of renewable energy: Debunking four emerging myths |url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S2214629618308636 |journal=Energy Research & Social Science |volume=49 |pages=36–40 |doi=10.1016/j.erss.2018.10.018 |issn=2214-6296}}</ref> Hic, China prendeva un position central, complente le dominantia in le production de pannellos solar, batterias, vehiculos electric e le major parte del materiales critic.<ref>{{Cite journal |last=Overland |first=Indra |last2=Seah |first2=Sharon |date=2024 |title=Can Asia's climate leader please step forward? |url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/abs/10.1111/aspp.12754 |journal=Asian Politics & Policy |language=en |volume=16 |issue=3 |pages=429–449 |doi=10.1111/aspp.12754 |issn=1943-0787}}</ref> In Asia del Sud-Est, isto permitteva a China avantiar se al grande potentias occidental, que remaneva trenchate in le sector de petroleo e gas.<ref>{{Cite web |last=Øverland |first=Joseph Rachman, Indra |date=2026-01-01 |title=A Power-Hungry Southeast Asia Wants China's Energy |url=https://foreignpolicy.com/2025/11/14/china-energy-renewables-asean-southeast-asia/ |access-date=2025-12-27 |website=Foreign Policy |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite journal |last=Øren Aldal |first=Malin |last2=Overland |first2=Indra |date=2025-08-07 |title=Does ASEAN climate policy pay sufficient attention to public transportation? |journal=Discover Sustainability |language=en |volume=6 |issue=1 |page=767 |doi=10.1007/s43621-025-01716-6 |issn=2662-9984}}</ref> {{Referentias}} == Bibliographia == * {{cite book |last1=Amineh |first1=Parvizi M. |first2=Henk |last2=Houweling |title=Central Eurasia in Global Politics |location=London |publisher=Brill Academic Publishing |at=Introduction; Chapter 11 }} *{{cite book |last= Ankerl |first= Guy |title= Global communication without universal civilization |year= 2000 |series= INU societal research |volume= 1 |publisher= INU Press |location= Geneva |isbn= 2-88155-004-5 }} * {{cite book |editor-last=Devetak |editor-first=Richard |editor2-last=Burke |editor2-first=Anthony |editor3-last=George |editor3-first=Jim |title=An Introduction to International Relations |url=https://archive.org/details/introductiontoin0002unse_e5n7 |year=2011 |publisher=Cambridge University Press |location=Cambridge |isbn=978-1-107-60000-3}} * {{cite book |author-link= Jared Diamond |last=Diamond |first=Jared |title=Guns, Germs, and Steel |url= https://archive.org/details/gunsgermssteelfa00diam_1 |url-access= registration |year=1997|publisher=Jonathan Cape |isbn=978-0-224-03809-6 }} * {{cite book |author-link= Filip Kovacevic |last=Kovacevic |first=Filip |title=Teoretičari klasične geopolitike: ciklus predavanja |year=2014 |publisher=Centar za gradjansko obrazovanje |location=Podgorica |isbn=978-86-85591-43-3}} * Munoz, J. Mark (2013). ''Handbook on the Geopolitics of Business''. Edward Elgar Publishing : UK. {{ISBN|9780857939746}} * {{cite book |last1=O'Loughlin |first1= John |last2=Heske |first2=Henning |title=From War to a Discipline for Peace |editor-last=Kliot |editor-first=N |editor2-last=Waterman |editor2-first=S |series=The Political Geography of Conflict and Peace | publisher=Belhaven Press |year=1991 |location=London}} * {{cite book |last=Spang |first=Christian W. |title=Karl Hausofer Re-examined: Geopolitics As a Factor within Japanese-German Rapprochement in the Inter-War Years? |editor-first=C. W. |editor-last=Spang |editor2-first=R.H. |editor2-last=Wippich |series=Japanese-German Relations, 1895–1945: War, Diplomacy and Public Opinion |location= London |year=2006 |pages=139–157}} * Spang, Christian W. (2013). Karl Haushofer und Japan. Die Rezeption seiner geopolitischen Theorien in der deutschen und japanischen Politik. Munich: Iudicium. {{ISBN|978-3-86205-040-6}}. * Venier, Pascal (2010), [http://espacepolitique.revues.org/1714 "Main Theoretical Currents in Geopolitical Thought in the Twentieth Century"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170208035844/http://espacepolitique.revues.org/1714 |date=2017-02-08 }}, L'Espace Politique, vol. 12, no 3, 2010. * Cerreti, Claudio; Marconi, Matteo; Sellari, Paolo (2019). [https://www.academia.edu/40244189/Spazi_e_Poteri._Geografia_politica_geografia_economica_geopolitica Spazi e poteri. Geografia politica, geografia economica, geopolitica] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220408120436/https://www.academia.edu/40244189/Spazi_e_Poteri._Geografia_politica_geografia_economica_geopolitica |date=2022-04-08 }}. Roma-Bari: Laterza. [[Categoria:Geopolitica| ]] [[Categoria:Theoria del relationes international]] [[Categoria:Geographia politic]] 1snckiom1ce13h1g84p6sqx4ofxozaj 0 60887 699215 698233 2026-08-27T18:10:38Z InternetArchiveBot 40773 Add 3 books for [[Wikipedia:Verificabilitate]] (20260827)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 699215 wikitext text/x-wiki [[File:Dollarnote siegel hq.jpg|thumb|upright=1.15|Como vidite in le bilyete de US$1, le [[Oculo de Providentia]] ha essite percipite per alcunos como prova de un conspiration que liga le [[Patres Fundator del Statos Unite]] al [[theoria de conspiration del Nove Ordine Mundial]].<ref name="Barkun2003"/>{{rp|58}}<ref>{{cite book|first1=Micah|last1=Issitt|first2=Carlyn|last2=Main|title=Hidden Religion: The Greatest Mysteries and Symbols of the World's Religious Beliefs|publisher=ABC-CLIO|year=2014|isbn=978-1-61069-478-0}}</ref>{{rp|47–49}}]] Un '''theoria de conspiration''' es un explication pro un evento o situation que assere le existentia de un [[conspiration]] (generalmente per gruppos potente e sinistre, sovente con motivation politic),<ref name="Harambam-Aupers 2021">{{cite journal|last1=Harambam|first1=Jaron|last2=Aupers|first2=Stef|date=August 2021|title=From the unbelievable to the undeniable: Epistemological pluralism, or how conspiracy theorists legitimate their extraordinary truth claims|journal=[[European Journal of Cultural Studies]]|volume=24|issue=4|pages=990–1008|doi=10.1177/1367549419886045|doi-access=free|hdl=11245.1/7716b88d-4e3f-49ee-8093-253ccb344090|hdl-access=free}}</ref><ref>{{cite journal|first=Ted|last=Goertzel|date=December 1994|title=Belief in conspiracy theories|url=https://archive.org/details/sim_political-psychology_1994-12_15_4/page/731|journal=[[Political Psychology]]|volume=15|issue=4|pages=731–742|doi=10.2307/3791630|jstor=3791630|quote=explanations for important events that involve secret plots by powerful and malevolent groups}}</ref><ref>{{Cite OED |conspiracy theory}} "the theory that an event or phenomenon occurs as a result of a conspiracy between interested parties; ''spec''. a belief that some covert but influential agency (typically political in motivation and oppressive in intent) is responsible for an unexplained event"</ref> quando altere explicationes es plus probabile.<ref name="Harambam-Aupers 2021"/><ref name="BrothertonFrench2013">{{cite journal|last1=Brotherton|first1=Robert|last2=French|first2=Christopher C.|last3=Pickering|first3=Alan D.|title=Measuring Belief in Conspiracy Theories: The Generic Conspiracist Beliefs Scale|journal=Frontiers in Psychology|volume=4|year=2013|page=279|doi=10.3389/fpsyg.2013.00279|pmid=23734136|pmc=3659314|s2cid=16685781|quote=A conspiracist belief can be described as 'the unnecessary assumption of conspiracy when other explanations are more probable'.|doi-access=free}}</ref><ref name="probability">Fontes additional: * {{cite book|last1=Aaronovitch|first1=David|title=Voodoo Histories: The Role of the Conspiracy Theory in Shaping Modern History|date=2009|publisher=Jonathan Cape|isbn=978-0-224-07470-4|page=253|url=https://books.google.com/books?id=icxkMJK-WmgC|access-date=17 August 2019|language=en|quote=It is a contention of this book that conspiracy theorists fail to apply the principle of Occam's razor to their arguments.|ref=none}} * {{cite journal|last1=Brotherton|first1=Robert|last2=French|first2=Christopher C.|title=Belief in Conspiracy Theories and Susceptibility to the Conjunction Fallacy|journal=Applied Cognitive Psychology|volume=28|issue=2|year=2014|pages=238–248|doi=10.1002/acp.2995|quote=A conspiracy theory can be defined as an unverified and relatively implausible allegation of conspiracy, claiming that significant events are the result of a secret plot carried out by a preternaturally sinister and powerful group of people.|doi-access=free|ref=none}} * {{cite journal|last1=Jonason|first1=Peter Karl|last2=March|first2=Evita|last3=Springer|first3=Jordan|title=Belief in conspiracy theories: The predictive role of schizotypy, Machiavellianism, and primary psychopathy|journal=PLOS ONE|volume=14|issue=12|year=2019|article-number=e0225964|doi=10.1371/journal.pone.0225964|pmid=31794581|pmc=6890261|bibcode=2019PLoSO..1425964M|quote=Conspiracy theories are a subset of false beliefs, and generally implicate a malevolent force (e.g., a government body or secret society) involved in orchestrating major events or providing misinformation regarding the details of events to an unwitting public, in part of a plot towards achieving a sinister goal.|doi-access=free|ref=none}} * {{cite journal|last1=Thresher-Andrews|first1=Christopher|title=An introduction into the world of conspiracy|journal=PsyPAG Quarterly|volume=1|year=2013|issue=88|pages=5–8|doi=10.53841/bpspag.2013.1.88.5|s2cid=255932379|url=http://www.psypag.co.uk/wp-content/uploads/2013/09/Issue-88.pdf|quote=Conspiracy theories are unsubstantiated, less plausible alternatives to the mainstream explanation of the event; they assume everything is intended, with malignity. Crucially, they are also epistemically self-insulating in their construction and arguments.|archive-date=13 August 2015|access-date=12 September 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150813062541/http://www.psypag.co.uk/wp-content/uploads/2013/09/Issue-88.pdf|url-status=dead|ref=none}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150813062541/http://www.psypag.co.uk/wp-content/uploads/2013/09/Issue-88.pdf |date=13 August 2015 }}</ref> Le termino generalmente ha un [[connotation]] negative, proque illo pote sovente basar se in [[prejudicio]], conviction emotional, evidentia insufficiente o [[paranoia]].<ref name="Byford">{{Cite book|title=Conspiracy theories: a critical introduction|url=https://archive.org/details/conspiracytheori0000byfo|last=Byford|first=Jovan|date=2011|publisher=[[Palgrave Macmillan]]|isbn=978-0-230-34921-6|location=Houndmills, Basingstoke, Hampshire|oclc=802867724}}</ref> Un theoria de conspiration es distincte de un conspiration; illo se refere a un conspiration hypothetisate con characteristicas specific, includente ma non limitate al opposition al consenso general inter illes qui es qualificate pro evaluar su accuratessa, tal como [[scientista]]s o [[historico]]s.<ref name="Andrade2020">{{cite journal|last=Andrade|first=Gabriel|date=April 2020|title=Medical conspiracy theories: Cognitive science and implications for ethics|url=https://link.springer.com/content/pdf/10.1007/s11019-020-09951-6.pdf|url-status=live|journal=[[Medicine, Health Care and Philosophy]]|volume=23|issue=3|pages=505–518|doi=10.1007/s11019-020-09951-6|doi-access=free|pmc=7161434|pmid=32301040|s2cid=215787658|archive-url=https://web.archive.org/web/20200508193924/https://link.springer.com/content/pdf/10.1007/s11019-020-09951-6.pdf|archive-date=8 May 2020|access-date=7 October 2021}}</ref><ref name="Barkun2016"/><ref name="Brotherton2013-q"/> Como tal, le theorias de conspiration es identificate como [[Theoria laic|theorias laic]]. Theorias de conspiration es generalmente designate pro resister al [[Falsificabilitate|falsification]] sia per evidentia contra illos sia per un manco de evidentia pro illos.<ref>{{cite journal|last1=Douglas|first1=Karen M.|last2=Sutton|first2=Robbie M.|date=12 April 2011|title=Does it take one to know one? Endorsement of conspiracy theories is influenced by personal willingness to conspire|url=http://kar.kent.ac.uk/26187/1/Douglas%20%26%20Sutton%202011%20BJSP.pdf|url-status=live|journal=[[British Journal of Social Psychology]]|volume=10|issue=3|pages=544–552|doi=10.1111/j.2044-8309.2010.02018.x|lccn=81642357|oclc=475047529|pmid=21486312|s2cid=7318352|archive-url=https://web.archive.org/web/20181103180834/https://kar.kent.ac.uk/26187/1/Douglas%20%26%20Sutton%202011%20BJSP.pdf|archive-date=3 November 2018|access-date=8 May 2024}}</ref> Illos es reinfortiate per un [[raciocinio circular]]: tanto le evidentia contra le conspiration ''como'' le absentia de evidentia pro illo es misinterpretate como prova de su veritate.<ref name="Byford"/><ref name="Keeley1999">{{Cite journal|last=Keeley|first=Brian L.|date=March 1999|title=Of Conspiracy Theories|url=https://archive.org/details/journal-of-philosophy_1999-03_96_3/page/109|journal=The Journal of Philosophy|volume=96|issue=3|pages=109–126|doi=10.2307/2564659|jstor=2564659}}</ref> Le psychologo [[Stephan Lewandowsky]] observa que "quanto plus forte es le evidentia contra un conspiration, tanto plus le conspiratores debe voler que le gente crede in lor version del eventos."<ref>{{Cite journal|last1=Lewandowsky|first1=Stephan|last2=Gignac|first2=Gilles E.|last3=Oberauer|first3=Klaus|date=2 October 2013|editor-last=Denson|editor-first=Tom|title=The Role of Conspiracist Ideation and Worldviews in Predicting Rejection of Science|journal=PLOS ONE|language=en|volume=8|issue=10|article-number=e75637|doi=10.1371/journal.pone.0075637|doi-access=free|pmc=3788812|pmid=24098391|bibcode=2013PLoSO...875637L}}</ref> Como consequentia, le conspiration deveni un question de fide plus tosto que alique que pote esser provate o refutate.<ref name="Barkun2003">{{cite book|last1=Barkun|first1=Michael|author-link1=Michael Barkun|title=A Culture of Conspiracy: Apocalyptic Visions in Contemporary America|date=2003|publisher=University of California Press|location=Berkeley|pages=[https://archive.org/details/cultureofconspir0000bark/page/3 3]–4|title-link=A Culture of Conspiracy}}</ref><ref name="Barkun2011">{{cite book|last1=Barkun|first1=Michael|author-link1=Michael Barkun|title=Chasing Phantoms: Reality, Imagination, and Homeland Security Since 9/11|url=https://archive.org/details/chasingphantomsr0000bark|date=2011|publisher=University of North Carolina Press|location=Chapel Hill|page=[https://archive.org/details/chasingphantomsr0000bark/page/10 10]}}</ref> Studios ha ligate le credentia in theorias de conspiration al [[Anti-autoritate|diffidentia del autoritate]] e al [[Cynismo (contemporanee)|cynismo]] politic.<ref>{{Cite journal|last=Swami|first=Viren|date=6 August 2012|title=Social Psychological Origins of Conspiracy Theories: The Case of the Jewish Conspiracy Theory in Malaysia|journal=[[Frontiers in Psychology]]|location=London, UK|volume=3|page=280|doi=10.3389/fpsyg.2012.00280|pmc=3412387|pmid=22888323|doi-access=free}}</ref><ref>{{Citation|last=Radnitz|first=Scott|title=Revealing Schemes|chapter=Citizen Cynics: How People Talk and Think about Conspiracy|date=2021|pages=153–172|url=https://oxford.universitypressscholarship.com/view/10.1093/oso/9780197573532.001.0001/oso-9780197573532-chapter-9|publication-place=[[University of Washington]]|publisher=[[Oxford University Press]]|doi=10.1093/oso/9780197573532.003.0009|isbn=978-0-19-757353-2|access-date=17 May 2022|url-access=subscription}}</ref><ref>{{Cite journal|last1=Jolley|first1=Daniel|last2=Douglas|first2=Karen M.|date=20 February 2014|title=The Effects of Anti-Vaccine Conspiracy Theories on Vaccination Intentions|journal=[[PLOS One]]|language=en|publication-place=[[University of Kent]]|volume=9|issue=2|article-number=e89177|doi=10.1371/journal.pone.0089177|pmc=3930676|pmid=24586574|bibcode=2014PLoSO...989177J|doi-access=free}}</ref> Alcun cercatores suggere que le '''ideation conspiracista'''—le credentia in theorias de conspiration—pote esser psychologicamente damnose o pathologic.<ref name="Freeman 595–604">{{Cite journal|last1=Freeman|first1=Daniel|last2=Bentall|first2=Richard P.|date=29 March 2017|title=The concomitants of conspiracy concerns|journal=Social Psychiatry and Psychiatric Epidemiology|language=en|volume=52|issue=5|pages=595–604|doi=10.1007/s00127-017-1354-4|pmc=5423964|pmid=28352955}}</ref><ref name="Barron 156–159">{{Cite journal|last1=Barron|first1=David|last2=Morgan|first2=Kevin|last3=Towell|first3=Tony|last4=Altemeyer|first4=Boris|last5=Swami|first5=Viren|date=November 2014|title=Associations between schizotypy and belief in conspiracist ideation|journal=Personality and Individual Differences|language=en|volume=70|pages=156–159|doi=10.1016/j.paid.2014.06.040|url=http://westminsterresearch.wmin.ac.uk/14570/1/1-s2.0-S0191886914003821-main.pdf}}</ref> Tal credentia es correlate con le [[projection psychologic]], le paranoia, e le [[Machiavellismo (psychologia)|machiavellismo]].<ref>{{cite journal|last1=Douglas|first1=Karen M.|last2=Sutton|first2=Robbie M.|date=12 April 2011|title=Does it take one to know one? Endorsement of conspiracy theories is influenced by personal willingness to conspire|url=http://kar.kent.ac.uk/26187/1/Douglas%20%26%20Sutton%202011%20BJSP.pdf|journal=British Journal of Social Psychology|volume=10|issue=3|pages=544–552|doi=10.1111/j.2044-8309.2010.02018.x|pmid=21486312|s2cid=7318352|access-date=28 December 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181103180834/https://kar.kent.ac.uk/26187/1/Douglas%20%26%20Sutton%202011%20BJSP.pdf|archive-date=3 November 2018|url-status=live}}</ref><ref>{{cite journal|pmid=20402445|date=2010|last1=Brüne|first1=M.|last2=Basilowski|first2=M.|last3=Bömmer|first3=I.|last4=Juckel|first4=G.|last5=Assion|first5=H. J.|title=Machiavellianism and executive functioning in patients with delusional disorder|journal=Psychological Reports|volume=106|issue=1|pages=205–215|doi=10.2466/PR0.106.1.205-215}}</ref> Le credentia in un sol theoria de conspiration es sovente associate con le credentia in altere theorias de conspiration.<ref name="Thresher-Andrews2013"/><ref name="SuttonDouglas2020"/><ref name="annurev-psych">{{cite journal|author1-last=Douglas|author1-first=Karen M.|author2-last=Sutton|author2-first=Robbie M.|date=January 2023|title=What Are Conspiracy Theories? A Definitional Approach to Their Correlates, Consequences, and Communication|editor-last=Fiske|editor-first=Susan T.|editor-link=Susan Fiske|journal=[[Annual Review of Psychology]]|volume=74|pages=271–298|doi=10.1146/annurev-psych-032420-031329|doi-access=free|oclc=909903176|pmid=36170672|s2cid=252597317}}</ref> Psychologos generalmente attribue le credentia in theorias de conspiration a un numero de conditiones psychopathologic tal como paranoia, [[schizotypia]], [[narcissismo]], e [[attaccamento insecur]],<ref name="Andrade2020"/> o a un forma de [[prejudicio cognitive]] appellate "[[perception de patronos illusori]]".<ref>{{cite web|title=Conspiracy Theorists Really Do See The World Differently, New Study Shows|url=https://www.sciencealert.com/conspiracy-theory-beliefs-illusory-pattern-perception-cognitive-science|first=Signe|last=Dean|publisher=[[Journal of Biological Sciences|Science Alert]]|date=23 October 2017|access-date=17 June 2020}}</ref><ref>{{cite web|title=Conspiracy Theorists Have a Fundamental Cognitive Problem, Say Scientists|url=https://www.inverse.com/article/37463-conspiracy-beliefs-illusory-pattern-perception|first=Sarah|last=Sloat|publisher=[[Bustle (magazine)|Inverse]]|date=17 October 2017|access-date=17 June 2020}}</ref> Illo ha etiam essite ligate al typos de personalitate del assi-nominate [[Triade obscur]], de qui le tracto commun es le manco de [[empathia]].<ref>{{Cite journal|last1=Hughes|first1=Sara|last2=Machan|first2=Laura|date=2021|title=It's a conspiracy: Covid-19 conspiracies link to psychopathy, Machiavellianism and collective narcissism|journal=Personality and Individual Differences|language=en|volume=171|article-number=110559|doi=10.1016/j.paid.2020.110559|pmc=8035125|pmid=33867616}}</ref> Tamen, un articulo de revista de 2020 trovava que le majoritate del [[scientista cognitive|scientistas cognitive]] considera le theorisation conspirative como typicamente non-pathologic, dato que le credentia infundate in conspirationes es commun in culturas tanto historic como contemporanee, e pote originar se de tendentias human innate verso le commatrage, le cohesion de gruppo, e le religion.<ref name="Andrade2020"/> Un revista historic de theorias de conspiration concludeva que "Le evidentia suggere que le sentimentos aversive que le gente experimenta quando es in crise—timor, incertitude, e le sentimento de esser foras de controlo—stimula un motivation pro dar senso al situation, augmentante le probabilitate de perciper conspirationes in situationes social."<ref>{{Cite journal|last1=van Prooijen|first1=Jan-Willem|last2=Douglas|first2=Karen M|date=2017|title=Conspiracy theories as part of history: The role of societal crisis situations|journal=Memory Studies|language=en|volume=10|issue=3|pages=323–333|doi=10.1177/1750698017701615|pmc=5646574|pmid=29081831}}</ref> Historicamente, le theorias de conspiration ha essite strictemente ligate al prejudicio, al [[propaganda]], al [[chassa al magas]], al [[guerra]]s, e al [[genocidio]]s.<ref name="annurev-psych"/><ref name="DouglasUscinski2019"/><ref name="Goertzel2010"/><ref name="HR">{{cite journal|author-last=Frankfurter|author-first=David|date=February 2021|title=Religion in the Mirror of the Other: The Discursive Value of Cult-Atrocity Stories in Mediterranean Antiquity|editor1-last=Copp|editor1-first=Paul|editor2-last=Wedemeyer|editor2-first=Christian K.|editor2-link=Christian K. Wedemeyer|journal=[[History of Religions (journal)|History of Religions]] |volume=60|issue=3|pages=188–208|doi=10.1086/711943|jstor=00182710|s2cid=233429880|lccn=64001081|oclc=299661763}}</ref><ref>{{cite book|author-last=Nefes|author-first=Turkay|year=2018|chapter=Framing of a Conspiracy Theory: The Efendi Series|editor1-last=Asprem|editor1-first=Egil|editor2-last=Dyrendal|editor2-first=Asbjørn|editor3-last=Robertson|editor3-first=David G.|title=Handbook of Conspiracy Theory and Contemporary Religion|location=[[Leiden]]|publisher=[[Brill Publishers]]|series=Brill Handbooks on Contemporary Religion|volume=17|doi=10.1163/9789004382022_020|isbn=978-90-04-38150-6|pages=407–422|s2cid=158560266|quote=Conspiracy theories often function as popular conduits of ethno-religious hatred and conflict.}}</ref>{{overcite|date=December 2025}} Illos es sovente credite fortemente per le perpetratores de [[Terrorismo|attacos terrorista]], e esseva usate como justification per [[Timothy McVeigh]] e [[Anders Breivik]], assi como per governamentos tal como le [[Germania Nazi]], le [[Statos Unite]], le [[Union Sovietic]],<ref name="DouglasUscinski2019"/> e [[Theorias de conspiration in Turchia|Turchia]].<ref>{{cite journal|last1=Göknar|first1=Erdağ|title=Conspiracy Theory in Turkey: Politics and Protest in the Age of "Post-Truth" by Julian de Medeiros (review)|journal=The Middle East Journal|date=2019|volume=73|issue=2|pages=336–337|url=https://muse.jhu.edu/article/730239|language=en}}</ref> Le [[negationismo del SIDA]] per le governamento de [[Africa del Sud]], motivate per theorias de conspiration, causava un stimation de 330.000 mortes per SIDA.<ref name="Thresher-Andrews2013"/><ref name="SimelelaVenter2015"/><ref name="BurtonGiddy2015"/> [[QAnon]] e le [[Movimento de negation electoral in le Statos Unite|negationismo]] super le resultatos del [[election presidential del Statos Unite de 2020]] duce al [[attaco al Capitolio del Statos Unite del 6 de januario]],<ref name="Nature 2021">{{cite magazine|last=Tollefson|first=Jeff|date=4 February 2021|title=Tracking QAnon: how Trump turned conspiracy-theory research upside down|url=https://media.nature.com/original/magazine-assets/d41586-021-00257-y/d41586-021-00257-y.pdf|url-status=live|magazine=[[Nature (journal)|Nature]]|volume=590|pages=192–193|doi=10.1038/d41586-021-00257-y|doi-access=free|lccn=12037118|pmid=33542489|s2cid=231818589|archive-url=https://web.archive.org/web/20210427105931/https://media.nature.com/original/magazine-assets/d41586-021-00257-y/d41586-021-00257-y.pdf|archive-date=27 April 2021|access-date=7 October 2021}}</ref><ref name="Crossley 2021">{{cite journal|last=Crossley|first=James|date=September 2021|title=The Apocalypse and Political Discourse in an Age of COVID|url=https://archive.org/details/journal-for-the-study-of-the-new-testament_2021-09_44_1/page/93|journal=[[Journal for the Study of the New Testament]]|volume=44|issue=1|pages=93–111|doi=10.1177/0142064X211025464|doi-access=free|s2cid=237329082}}</ref><ref>{{cite news|title=QAnon reshaped Trump's party and radicalized believers. The Capitol siege may just be the start.|newspaper=[[The Washington Post]]|url=https://www.washingtonpost.com/technology/2021/01/13/qanon-capitol-siege-trump/|date=13 January 2021}}</ref> e le credentia in [[Theorias de conspiration super OGM|theorias de conspiration super alimentos geneticamente modificate]] duce le governamento de [[Zambia]] a rejectar adjuta alimentari durante un [[famine]],<ref name="Goertzel2010"/> in un momento quando tres milliones de personas in le pais suffreva de fame.<ref name="BrossardShanahan2007"/> Theorias de conspiration es un obstaculo significante pro meliorationes in le [[sanitate public]],<ref name="Goertzel2010"/><ref name="GlickBooth2014"/> incoragiante le opposition a mesuras de sanitate public tal como le [[vaccination]] e le [[fluoridation del aqua]]. Illos ha essite ligate a eruptiones de [[maladia prevenibile per vaccination|maladias prevenibile per vaccination]].<ref name="Goertzel2010"/><ref name="Thresher-Andrews2013"/><ref name="GlickBooth2014"/><ref name="PrematungeCorace2012"/> Altere effectos de theorias de conspiration include un fiducia reducite in le [[evidentia scientific]],<ref name="annurev-psych"/><ref name="Goertzel2010"/><ref name="Douglas 538–542"/> radicalisation e reinfortiamento ideologic de gruppos [[extremista]],<ref name="DouglasUscinski2019"/><ref name="Brotherton2015-2"/> e consequentias negative pro le [[economia]].<ref name="DouglasUscinski2019"/> Theorias de conspiration que olim esseva limitate a audientias marginal ha devenite commun in le [[Internet]] e le [[medios social]],<ref name="Andrade2020"/><ref name="annurev-psych"/> emergente como un [[phenomeno cultural]] del fin del seculo 20 e initio del seculo 21.{{sfn|Barkun|2003|p=58}}<ref name="Camp 1997"/><ref name="Goldberg 2001"/><ref name="Fenster 2008"/> Illos es extense in tote le mundo e es sovente credite amplemente, a vices mesmo per le majoritate del population.<ref name="van ProoijenDouglas2018"/><ref name="SunsteinVermeule2009"/><ref name="Brotherton2015-i"/> Interventiones pro reducer le occurrentia de credentias conspirative include mantener un [[societate aperte]], incoragiar le gente a usar le [[pensamento analytic]], e reducer sentimentos de incertitude, anxietate, o impotentia.<ref name="Douglas 538–542"/><ref name="van ProoijenDouglas2018"/><ref name="SunsteinVermeule2009"/><ref name="LewandowskyCook2020"/> == Origine e uso == Le ''[[Oxford English Dictionary]]'' defini ''theoria de conspiration'' como "le theoria que un evento o phenomeno occurre como resultato de un conspiration inter partes interessate; ''spec.'' un credentia que alcun agentia oculte ma influential (typicamente con motivation politic e intention oppressive) es responsabile pro un evento non explicate". Le exemplo de uso le plus antique que illo cita es un articulo de 1909 in ''[[The American Historical Review]]'',<ref>''Oxford English Dictionary Second Edition on CD-ROM'' (v. 4.0), Oxford University Press, 2009, s.v. '''4'''</ref><ref>{{cite journal|last=Johnson|first=Allen|title=Reviewed Work: ''The Repeal of the Missouri Compromise: Its Origin and Authorship'' by P. Orman Ray|journal=[[The American Historical Review]]|volume=14|issue=4|pages=835–836|doi=10.2307/1837085|jstor=1837085|date=July 1909|hdl=2027/loc.ark:/13960/t27948c87|url=https://archive.org/details/missouricomp00rayprich|quote=The claim that [David R.] Atchison was the originator of the [Missouri Compromise] repeal may be termed a recrudescence of the conspiracy theory first asserted by Colonel John A. Parker of Virginia in 1880.|hdl-access=free}}</ref> ben que le phrase appareva in imprimate plure decennios antea.<ref name="JoMS-1870">{{cite journal|journal=The Journal of Mental Science|url=https://books.google.com/books?id=VsRMAAAAYAAJ&pg=PA141|last1=Robertson|first1=Lockhart<!--author Robertson as listed on page 134 of the journal-->|author2=Association of Medical Officers of Asylums and Hospitals for the Insane (London, England)|author3=Medico-psychological Association of Great Britain and Ireland|author4=Royal Medico-psychological Association<!-- authors 2-4 as listed at WorldCat oclc=1194357571-->|title=The Report of a Quarterly Meeting of the Medico-Psychological Association, held in London at the Royal Medico-Chirurgical Society, by permission of the President and Council, on the 27th January, 1870. [in Part IV. Psychological News.]|editor1-last=Maudsley|editor1-first=Henry|editor2-last=Sibbald|editor2-first=John|volume=XVI|number=73|location=London|date=April 1870|publisher=[[Longman, Green, Longman, & Roberts]]<!--frontispiece lists [[J. & A. Churchill]]; google books and WorldCat both list Longman-->|oclc=4642826321|quote=The theory of Dr. Sankey as to the manner in which these injuries to the chest occurred in asylums deserved our careful attention. It was at least more plausible that the conspiracy theory of Mr. Charles Reade, and the precautionary measure suggested by Dr. Sankey of using a padded waistcoat in recent cases of mania with general paralysis—in which mental condition nearly all these cases under discussion were—seemed to him of practical value.}}</ref> Le uso cognoscite le plus antique esseva per le autor american [[Charles Astor Bristed]], in un littera al editor publicate in ''[[The New York Times]]'' le 11 de januario 1863.<ref name="nyt">{{cite news|last1=Bristed|first1=C. A.|title=English Insincerity on the Slavery Question.|url=https://www.newspapers.com/clip/96772461/first-use-of-conspiracy-theory-by/|access-date=2 March 2022|work=The New York Times|date=11 January 1863|page=3}}</ref> Ille lo usava pro referer se a pretensiones que aristocratas britannic esseva intentionalmente [[Le Regno Unite e le Guerra Civil American|debilitante le Statos Unite durante le Guerra Civil American]] pro avantiar lor interesses financiari. {{blockquote |text=Anglaterra ha habite satis a facer in Europa e Asia, sin sortir de su cammino pro intromitter se con America. Esseva un impossibilitate physic e moral que illa poterea ducer a cabo un conspiration gigantic contra nos. Ma nostre massas, habente solmente un cognoscentia general e rude del affaires estranier, e non innaturalmente exaggerante un pauc le spatio que nos occupa in le oculo del mundo, non apprecia le complicationes que rendeva tal conspiration impossibile. Illes solmente reguarda le subite movimento de conversion total del pressa e publico anglese, lo que es plus facilemente explicate per le theoria de conspiration.<ref name="nyt"/>}} Le termino es etiam usate como un modo de discreditar analyses [[Opinion dissidente|dissidente]].<ref>{{Cite journal|last1=Starcevic|first1=Vladan|last2=Brakoulias|first2=Vlasios|date=14 April 2021|title='Things are not what they seem to be': A proposal for the spectrum approach to conspiracy beliefs|journal=Australasian Psychiatry|volume=29|issue=5|pages=535–539|doi=10.1177/10398562211008182|pmid=33852369|s2cid=233242206|doi-access=free}}</ref> Robert Blaskiewicz commenta que exemplos del termino esseva usate ja in le seculo dece-novem e declara que su uso ha essite sempre derogatori.<ref name="CSICOP">{{cite web|url=http://www.csicop.org/specialarticles/show/nope_it_was_always_already_wrong|title=Nope, It Was Always Already Wrong|last1=Blaskiewicz|first1=Robert|website=The Skeptical Inquirer|publisher=Committee for Skeptical Inquiry|access-date=11 December 2015|date=8 August 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20151212122454/http://www.csicop.org/specialarticles/show/nope_it_was_always_already_wrong|archive-date=12 December 2015|url-status=live}}</ref> Secundo un studio per Andrew McKenzie-McHarg, in contrasto, in le seculo dece-novem le termino ''theoria de conspiration'' simplemente "suggere un postulate plausibile de un conspiration" e "non portava, in iste stadio, alcun connotation, ni negative ni positive", ben que a vices un postulate assi etiquettate esseva criticate.<ref>McKenzie-McHarg, Andrew (2019) "Conspiracy Theory: The Nineteenth-Century Prehistory of a Twentieth-Century Concept", pp. 78, 76. In Joseph E. Uscinski (ed) ''Conspiracy Theories & the People Who Believe Them''. New York: Oxford University Press.</ref> Le autor e activista [[George Monbiot]] argumentava que le terminos "theoria de conspiration" e "conspiracista" es ingannose, proque conspirationes vermente existe e le [[theoria]]s es "explicationes rational subjecte a refutation". In su loco, ille proponeva le terminos "fiction de conspiration" e "fantasista de conspiration".<ref>{{Cite news|last=Monbiot|first=George|author-link=George Monbiot|date=4 May 2024|title='You're going to call me a Holocaust denier now, are you?': George Monbiot comes face to face with his local conspiracy theorist|url=https://www.theguardian.com/lifeandstyle/2024/may/04/youre-going-to-call-me-a-holocaust-denier-now-are-you-george-monbiot-comes-face-to-face-with-his-local-conspiracy-theorist|access-date=4 May 2024|work=The Guardian|language=en-GB}}</ref> Theorias involvente plure conspiratores que es provate como correcte, tal como le [[scandalo Watergate]], es usualmente appellate [[jornalismo de investigation]] o [[analyse historic]] plus tosto que theoria de conspiration.<ref name="knight-2003">{{cite book |author=Peter Knight |url=https://books.google.com/books?id=qMIDrggs8TsC&pg=PA730 |title=Conspiracy Theories in American History: An Encyclopedia |date=1 January 2003 |publisher=ABC-CLIO |isbn=978-1-57607-812-9 |pages=730– |access-date=27 January 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160906162011/https://books.google.com/books?id=qMIDrggs8TsC&pg=PA730 |archive-date=6 September 2016 |url-status=live}}</ref> Bjerg (2016) scribe: "le modo in que nos usa normalmente le termino theoria de conspiration exclude instantias ubi le theoria ha essite generalmente acceptate como ver. Le scandalo Watergate servi como le referentia standard."<ref name="bjerg1">{{cite journal |last1=Bjerg |first1=Ole |date=2016 |title=Conspiracy Theory: Truth Claim or Language Game? |url=https://journals.sagepub.com/doi/abs/10.1177/0263276416657880?journalCode=tcsa |journal=Theory, Culture & Society |volume=34 |issue=1 |pages=7–8 |doi=10.1177/0263276416657880 |hdl=10398/815ad149-79b0-4000-9d07-327893a24ee6 |url-access=subscription |access-date=24 April 2024 |quote=It also seems to be the case that the way we normally use the term conspiracy theory excludes instances where the theory has been generally accepted as true...Just as the Watergate scandal is now part of the official account of the Nixon administration, the NSA monitoring practices are arguably also part of our present understanding of the way that US intelligence works and neither thus qualify as 'conspiracy theories' anymore. The point here is that when we employ the term 'conspiracy theory' in actual language use, we are implicitly assuming and implying that the claims advanced by the theory are not true. |hdl-access=free}}</ref> Per contrasto, le termino "theoria de conspiration de Watergate" es usate pro referer se a un varietate de hypotheses in le quales illes qui esseva condemnate in le conspiration esseva de facto le victimas de un conspiration plus profunde.<ref>{{cite magazine |author=Ron Rosenbaum |year=2012 |title=Ah, Watergate |url=https://newrepublic.com/article/104169/ah-watergate |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160806155414/https://newrepublic.com/article/104169/ah-watergate |archive-date=6 August 2016 |access-date=29 June 2016 |magazine=New Republic}}</ref> Il ha tamben tentativas de analysar le theoria del theorias de conspiration (theoria de theoria de conspiration) pro assecurar que le termino "theoria de conspiration" es usate pro referer se a narrationes que ha essite refutate per expertos, plus tosto que como un rejection generalisate.<ref>{{cite magazine |last=Bigliardi |first=Stefano |date=July–August 2020 |title=Who's Afraid Of Conspiracy Theory Theory? |magazine=[[Skeptical Inquirer]] |publisher=[[Center for Inquiry]] |location=Amherst, New York}}</ref> Le theoristas de conspiration es differente del jornalistas de investigation in que le jornalistas se appoia sur evidentia de fontes verificate e aborda le investigationes libere de prejudicio, plus tosto que creder que le theoria es un facto. === Allegate origines del CIA === [[File:WarrenReport-cover1.jpg|[[The Warren Report]]|thumb]] Le termino "theoria de conspiration" es ipse le subjecto de un theoria de conspiration, le qual postula que le termino esseva popularisate per le [[CIA]] pro discreditar credentes conspiratorial, particularmente criticos del [[Commission Warren]], facente de illes un objectivo de ridiculo.<ref name="Brotherton2015-4">{{cite book|author=Robert Brotherton|title=Suspicious Minds: Why We Believe Conspiracy Theories|chapter=Chapter 4|url=https://books.google.com/books?id=awrcCQAAQBAJ|date=19 November 2015|publisher=Bloomsbury Publishing|isbn=978-1-4729-1564-1}}</ref> In su libro de 2013 ''Conspiracy Theory in America'', le scientista politic Lance deHaven-Smith scribeva que le termino entrava in le linguage quotidian in le Statos Unite post 1964, le anno in le qual le Commission Warren publicava su conclusiones sur le [[assassinato de John F. Kennedy]], con ''The New York Times'' publicante cinque articulos ille anno usante le termino.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=TilCeCKDujQC|title=Conspiracy Theory in America|last1=deHaven-Smith|first1=Lance|date=15 April 2013|isbn=978-0-292-74379-3|page=3|publisher=University of Texas Press|quote=The term 'conspiracy theory' did not exist as a phrase in everyday American conversation before 1964.&nbsp;... In 1964, the year the Warren Commission issued its report, ''The New York Times'' published five stories in which 'conspiracy theory' appeared.|access-date=27 January 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160906032935/https://books.google.com/books?id=TilCeCKDujQC&printsec=frontcover|archive-date=6 September 2016|url-status=live}}</ref> Michael Butter, un professor de Historia Litterari e Cultural American al [[Universitate de Tübingen]], scribeva in 2020 que le documento del CIA ''Concerning Criticism of the Warren Report'', le qual le proponentes del theoria usa como evidentia de motivo e intention del CIA, non contine le phrase "theoria de conspiration" in le singular, e solmente usa le termino "theorias de conspiration" un vice, in le phrase: "Theorias de conspiration ha frequentemente jectate suspicion sur nostre organisation, per exemplo, per allegar falsemente que [[Lee Harvey Oswald]] travaliava pro nos."<ref>{{cite web|last1=Butter|first1=Michael|title=There's a conspiracy theory that the CIA invented the term 'conspiracy theory' – here's why|url=https://theconversation.com/theres-a-conspiracy-theory-that-the-cia-invented-the-term-conspiracy-theory-heres-why-132117|website=The Conversation|publisher=The Conversation Trust (UK) Limited|access-date=23 November 2020|date=16 March 2020}}</ref> Le uso registrate del phrase "theoria de conspiration" data de al minus 1863, e illo esseva notabilemente invocate in reportos post le tiroteo de 1881 del tunc presidente James A. Garfield, plus de 60 annos ante que le CIA esseva establite. Un revista academic del bibliotheca digital JSTOR trovava que le termino "theorista de conspiration" habeva essite publicate al minus in le anno ante le morte de Kennedy.<ref>{{Cite web |date=6 January 2023 |title='Conspiracy theory' coined long before JFK assassination |url=https://apnews.com/article/fact-check-conspiracy-theory-jfk-941578119864 |access-date=17 June 2025 |website=AP News |language=en}}</ref> ==Differentia de conspiration== Un theoria de conspiration non es simplemente un [[conspiration]], que se refere a qualcunque plano secrete involvente duo o plus personas.<ref name="Barkun2016"/> In contrasto, le termino "theoria de conspiration" se refere a conspirationes ''hypothetisate'' que ha characteristicas specific. Per exemplo, credentias conspirationista invariabilemente se oppone al consenso general inter ille personas qui es qualificate pro evaluar lor accuratessa, tal como [[scientista]]s o [[historico]]s.<ref name="Brotherton2013-q">{{cite journal|last1=Brotherton|first1=Robert|year=2013|title=Verso un definition de 'theoria de conspiration'|url=http://www.psypag.co.uk/wp-content/uploads/2013/09/Issue-88.pdf|journal=PsyPAG Quarterly|volume=1|issue=88|pages=9–14|doi=10.53841/bpspag.2013.1.88.9|s2cid=141788005|archive-url=https://web.archive.org/web/20131007174759/http://www.psypag.co.uk/wp-content/uploads/2013/09/Issue-88.pdf|archive-date=7 October 2013|quote=Un theoria de conspiration non es mermente un explanation candidate inter altere alternativas equalmente plausibile. Al contrario, le etiquetta se refere a un affirmation que va contra un relato plus plausibile e amplemente acceptate... [Credentias conspiratorial es] invariabilemente in desacordo con le consenso general inter scientistas, historicos, o altere judices legitime del veritate del affirmation.}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150813062541/http://www.psypag.co.uk/wp-content/uploads/2013/09/Issue-88.pdf |date=13 August 2015 }}</ref> Theoristas de conspiration se vide como habente accesso privilegiate a cognoscentia socialmente persequite o un modo de pensar stigmatisate que los separa del massas qui crede le version official.<ref name="Barkun2016">{{cite journal|author-last=Barkun|author-first=Michael|author-link=Michael Barkun|date=October 2016|title=Theorias de conspiration como cognoscentia stigmatisate|editor1-last=Campion-Vincent|editor1-first=Véronique|editor2-last=Renard|editor2-first=Jean-Bruno|journal=[[Diogenes (journal)|Diogenes]]|volume=62|issue=3–4 |pages=114–120|doi=10.1177/0392192116669288|lccn=55003452|s2cid=152217672}}</ref> [[Michael Barkun]] describe un theoria de conspiration como un "modello imponite super le mundo pro dar le apparentia de ordine al eventos".<ref name="Barkun2016"/> Conspirationes real, mesmo illos multo simple, es difficile a celar e regularmente experimenta problemas inexpectate.<ref name="Brotherton2013"/> In contrasto, theorias de conspiration suggere que le conspirationes es unrealisticamente succedite e que gruppos de conspiratores, tal como [[burocratia]]s, pote ager con competentia e secreto quasi perfecte. Le causas de eventos o situationes es simplificate pro excluder factores complexe o interactante, assi como le rolo del hasardo e consequentias non intendite. Quasi tote le observationes es explicate como habente essite deliberate mente planificate per le allegate conspiratores.<ref name="Brotherton2013">{{cite journal|last1=Brotherton|first1=Robert|year=2013|title=Verso un definition de 'theoria de conspiration'|url=http://www.psypag.co.uk/wp-content/uploads/2013/09/Issue-88.pdf|journal=PsyPAG Quarterly|volume=1|issue=88|pages=9–14|doi=10.53841/bpspag.2013.1.88.9|s2cid=141788005|archive-url=https://web.archive.org/web/20131007174759/http://www.psypag.co.uk/wp-content/uploads/2013/09/Issue-88.pdf|archive-date=7 October 2013}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150813062541/http://www.psypag.co.uk/wp-content/uploads/2013/09/Issue-88.pdf |date=13 August 2015 }}</ref> In theorias de conspiration, on affirma habitualmente que le conspiratores age con malitia extreme.<ref name="Brotherton2013"/> Como describite per Robert Brotherton: <blockquote>Le intention malivole assumite per le majoritate del theorias de conspiration va multo ultra le complottos quotidian nascite de interesse proprie, corruption, crudelitate, e criminalitate. Le conspiratores postulate non es mermente personas con agendas egoista o valores differente. Al contrario, theorias de conspiration postulate un mundo in nigre e blanc in le qual le ben lucta contra le mal. Le publico general es presentate como le victima de persecution organisate, e le motivos del allegate conspiratores frequentemente avicina le pur mal maniacal. Al minus, on dice que le conspiratores ha un despecto quasi inhuman pro le libertate basic e le benesser del population general. Theorias de conspiration plus grandiose pinge le conspiratores como essente le Mal Incarnate: de haber causate tote le males de que nos suffre, committente actos abominabile de crudelitate impensabile de forma routinari, e effortiante se ultimemente a subverter o destruer toto lo que nos ama.<ref name="Brotherton2013"/></blockquote> {{Referentias}} [[Categoria:Theorias de conspiration]] pgqxtcrzdaorz3qhev5azpwbzuu7qwp 0 60906 699223 698229 2026-08-27T18:17:27Z InternetArchiveBot 40773 Add 6 books for [[Wikipedia:Verificabilitate]] (20260827)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 699223 wikitext text/x-wiki {{Infobox/articulo/generic}} '''''Brave New World''''' (Mundo Nove Brave) es un [[Fiction utopic e dystopic#Fiction dystopic|romance dystopic]] per le autor anglese [[Aldous Huxley]], scribite in 1931 e publicate in 1932.<ref>{{cite web |title=Brave New World by Aldous Huxley |url=https://www.bl.uk/collection-items/brave-new-world-by-aldous-huxley |website=British Library |access-date=16 October 2022 |archive-date=12 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221012031300/https://www.bl.uk/collection-items/brave-new-world-by-aldous-huxley |url-status=dead |accessdate=17 March 2026 |archivedate=12 October 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20221012031300/https://www.bl.uk/collection-items/brave-new-world-by-aldous-huxley }}</ref> Ambientate in grande parte in un futuristic [[Governamento mundial|Stato Mundial]], cuje citatanos es ingeniate ambientalmente in un [[hierarchia social]] basate super le intelligentia, le romance anticipa enorme avantiamentos scientific in [[technologia reproductive]], [[hypnopedia]], [[manipulation psychologic]] e [[conditionamento classic]] que es combinate pro crear un [[dystopia|societate dystopic]] que es provocate per le protagonista del historia. Huxley sequeva iste libro con un re-evalutation in forma de [[essayo]], ''[[#Brave New World Revisited|Brave New World Revisited]]'' (1958), e con su ultime romance, ''[[Island (romance de Huxley)|Island]]'' (1962), le contraparte [[utopia|utopic]]. Iste romance es frequentemente usate como un companion o contraparte de inversion a ''[[Nineteen Eighty-Four]]'' (1949) de [[George Orwell]]. In 1998 e 1999, le [[Modern Library]] classificava ''Brave New World'' al numero 5 in su lista del [[Le 100 melior romances del Modern Library|100 melior romances in anglese del seculo 20]].<ref name=":5">{{Cite web |title=Modern Library Top 100 - Penguin Random House |url=https://sites.prh.com/modern-library-top-100 |access-date=2024-11-22 |website=sites.prh.com |language=en}}</ref> In 2003, [[Robert McCrum]], scribente pro ''[[The Observer]]'', includeva ''Brave New World'' chronologicamente al numero 53 in "le 100 plus grande romances de omne tempores",<ref name="McCrum">{{cite news |title=100 greatest novels of all time |newspaper=Guardian |url=https://www.theguardian.com/books/2003/oct/12/features.fiction |access-date=10 October 2012 |location=London |first=Robert |last=McCrum |date=12 October 2003}}</ref> e le romance esseva listate al numero 87 in le sondage [[The Big Read]] per le [[BBC]].<ref name="BBC – The Big Read">{{Cite web |date=April 2003 |title=BBC - The Big Read - Top 100 |url=https://www.bbc.co.uk/arts/bigread/top100_2.shtml |access-date=29 December 2022 |website=[[BBC]]}}</ref> ''Brave New World'' ha essite frequentemente prohibite e contestate depost su publication original. Illo ha figurate in le lista del American Library Association del 100 libros plus prohibite e contestate del decennio depost que le association comenciava le lista in 1990.<ref name=":2" /><ref name=":3" /><ref name=":4" /> ==Titulo== Le titulo ''Brave New World'' deriva de ''[[The Tempest]]'' de [[William Shakespeare]], Acto V, Scena I, le discurso de [[Miranda (The Tempest)|Miranda]]:<ref>{{cite web |url=https://www.bbc.co.uk/programmes/b006qykl |title=Brave New World |last=Anon |work=In Our Time |publisher=British Broadcasting Corporation |access-date=9 April 2009}}</ref> {{poem quote| O meraviglia! Quante belle creaturas es hic! Como es belle le humanitate! O brave nove mundo, Que ha tal gente in illo!|William Shakespeare|''The Tempest'', Acto V, Scena I, ll. 203–206<ref>{{cite book |title=William Shakespeare: Complete Works |url=https://archive.org/details/rscshakespearewi0000shak |year=2007 |last1=Bate |first1=Jonathan |author-link1=Jonathan Bate |last2=Rasmussen |first2=Eric |others=[[Royal Shakespeare Company|The Royal Shakespeare Company]]. Chief Associate Editor: Héloïse Sénéchal |isbn=978-0-230-00350-7 |publisher=[[Macmillan Publishers|Macmillan Publishers Ltd]] |page=[https://archive.org/details/rscshakespearewi0000shak/page/n50 47]}}</ref>}} Le uso del phrase per Shakespeare es intendite ironicamente, proque le parlante fali a recognoscer le natura malefic del visitatores del insula a causa de su innocentia.<ref>{{cite journal|author=Ira Grushow|title=Brave New World and The Tempest|url=https://archive.org/details/sim_college-english_1962-10_24_1/page/42|journal=College English|date=October 1962|volume=24|number=1|pages=42–45|jstor = 373846|doi = 10.2307/373846 |issn = 0010-0994}}</ref> De facto, le proxime parlante—le patre de Miranda, Prospero—responde a su observation innocente con le declaration: "'Illo es nove pro te". Traductiones del titulo sovente allude a expressiones simile usate in operas domestic de litteratura: le edition francese del opera es titulate ''Le Meilleur des mondes'' (''Le melior del mundos''), un allusion a un expression usate per le philosopho [[Gottfried Leibniz]]<ref>{{cite book|author=Martine de Gaudemar|title=La Notion de nature chez Leibniz: colloque|url=https://books.google.com/books?id=-1z1FQeK_kIC&pg=PA77|year=1995|publisher=Franz Steiner Verlag|isbn=978-3-515-06631-0|pages=77}}</ref> e satirisate in ''[[Candide|Candide, Ou l'Optimisme]]'' per [[Voltaire]] (1759). Le prime traduction in [[Chinese Standard]], facite per le romancero Lily Hsueh e Aaron Jen-wang Hsueh in 1974, es titulate "美麗新世界" ([[Pinyin]]: ''Měilì Xīn Shìjiè'', litteralmente "''Belle Nove Mundo''"), citante le traduction chinese de ''The Tempest''. ==Historia== Huxley scribeva ''Brave New World'' durante que ille viveva in [[Sanary-sur-Mer]], Francia, in le quatro menses de maio a augusto 1931.<ref>{{Cite journal|last=Meckier|first=Jerome|date=1979|title=A Neglected Huxley "Preface": His Earliest Synopsis of Brave New World|journal=Twentieth Century Literature|volume=25|issue=1|pages=1–20|doi=10.2307/441397|jstor=441397|issn=0041-462X}}</ref><ref>{{Cite news|last=Murray|first=Nicholas|url=https://www.theguardian.com/books/2003/dec/13/featuresreviews.guardianreview27|title=Nicholas Murray on his life of Huxley|date=2003-12-13|work=The Guardian|access-date=2020-04-13|language=en-GB|issn=0261-3077}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.sanary.com/a-huxley-in-sanary-1-introduction.html |title=A. Huxley in Sanary 1 - Introduction |website=www.sanary.com |access-date=27 September 2019 |archive-date=11 January 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170111125115/http://www.sanary.com/a-huxley-in-sanary-1-introduction.html |url-status=dead |accessdate=17 March 2026 |archivedate=11 January 2017 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170111125115/http://www.sanary.com/a-huxley-in-sanary-1-introduction.html }}</ref> In iste epoca, Huxley se habeva establite como un scriptor e satirista social. Ille esseva un contributor al magazines ''[[Vanity Fair (magazine american 1913-1936)|Vanity Fair]]'' e ''[[Vogue (magazine)|Vogue]]'' e habeva publicate un collection de su poesia (''The Burning Wheel'', 1916) e quatro romances satiric, ''[[Crome Yellow]]'' (1921), ''[[Antic Hay]]'' (1923), ''[[Those Barren Leaves]]'' (1925) e ''[[Point Counter Point]]'' (1928). ''Brave New World'' esseva le quinte romance de Huxley e su prime opera [[dystopia|dystopic]]. Un breve passage in ''Crome Yellow'' prefigura ''Brave New World'', monstrante que Huxley habeva tal futuro in mente ja in 1921. Mr. Scogan, un del personages del libro anterior, describe un "generation impersonal" del futuro que "prendera le loco del horribile systema de Natura. In vaste incubatorios de stato, filas e filas de bottiglias gravide fornira al mundo le population que illo require. Le systema familial disparera; le societate, debilitate in su base mesme, debera trovar nove fundamentos; e [[Eros (concepto)|Eros]], bellamente e irresponsabilemente libere, volitara como un gaie papilion de flor in flor a transverso de un mundo illuminate per le sol". Huxley diceva que ''Brave New World'' esseva inspirate per le romances [[utopia|utopic]] de [[H. G. Wells]], includente ''[[A Modern Utopia]]'' (1905), e como un parodia de ''[[Men Like Gods]]'' (1923).<ref>{{cite journal |last1=Wickes |first1=George |last2=Fraser |first2=Raymond |title=Aldous Huxley, The Art of Fiction No. 24 |journal=[[Paris Review]] |date=1960 |volume=Spring 1960 |issue=23 |url=https://www.theparisreview.org/interviews/4698/the-art-of-fiction-no-24-aldous-huxley |access-date=24 August 2022 |language=en |issn=0031-2037 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100922002704/http://www.theparisreview.org/interviews/4698/the-art-of-fiction-no-24-aldous-huxley |archive-date=22 September 2010}}</ref><ref>{{cite book |author-link=Aldous Huxley |first=Aldous |last=Huxley |title=Letters of Aldous Huxley |chapter=letter to Mrs. Kethevan Roberts, 18 May 1931 |editor-first=Grover |editor-last=Smith |place=New York and Evanston |publisher=Harper & Row |year=1969 |page=348 |quote=I am writing a novel about the future – on the horror of the Wellsian Utopia and a revolt against it. Very difficult. I have hardly enough imagination to deal with such a subject. But it is none the less interesting work.}}</ref> Le vision sperante de Wells sur le futuro dava a Huxley le idea de comenciar a scriber un parodia del romances, que deveniva ''Brave New World''. Ille scribeva in un littera a Mrs. Arthur Goldsmith, un cognoscite american, que ille habeva "essite divertente se un pauc a expensas de H. G. Wells" ma tunc ille "esseva captivate per le excitation de [su] proprie ideas".<ref>{{cite book |last=Heje |first=Johan |chapter=Aldous Huxley |editor-last=Harris-Fain |editor-first=Darren |title=British Fantasy and Science-Fiction Writers, 1918–1960 |url=https://archive.org/details/britishfantasysc0000unse |location=Detroit |publisher=Gale Group |year=2002 |page=[https://archive.org/details/britishfantasysc0000unse/page/100 100] |isbn=0-7876-5249-0}}</ref> A differentia del romances utopic optimistic plus popular del epoca, Huxley cercava provider un vision terrificante del futuro. Huxley se refereva a ''Brave New World'' como un "utopia negative", in parte influentiate per le proprie opera de Wells ''[[The Sleeper Awakes]]'' (que tracta de subjectos como le tyrannia corporative e le conditionamento de comportamento) e le operas de [[D. H. Lawrence]].<ref>Le biographo de Lawrence [[Frances Wilson (scriptor)|Frances Wilson]] scribe que "le romance integre es saturate de Lawrence" e cita "le Nove Mexico de Lawrence" in particular. Wilson, Frances (2021). ''Burning Man: The Trials of D.H. Lawrence'', New York: Farrar, Straus and Giroux, pp. 404–405.</ref> Pro su parte, Wells publicava, duo annos post ''Brave New World'', su utopic ''[[The Shape of Things to Come]]''. Cercante refutar le argumento de Mustapha Mond de Huxley—que le classes inferior moronic esseva un "gyroscopio social" necesse e que un societate componite solmente de "Alphas" intelligente e assertive inevitabilemente se disintegrara in luctas interne—Wells depingeva un societate egalitari stabile emergente post plere generationes de un elite reformator que habeva controlo complete del education in tote le mundo. In le futuro depingite in le libro de Wells, le posteritate recorda Huxley como "un scriptor reactionari".<ref>Nathaniel Ward "The visions of Wells, Huxley and Orwell—why was the Twentieth Century impressed by Distopias rather than Utopias?" in Ophelia Ruddle (ed.) Proceedings of the 2003 Annual Multidisciplinary Round Table on Twentieth Century Culture"</ref> On crede que le futurismo scientific in ''Brave New World'' esseva appropriate de ''[[Daedalus; or, Science and the Future|Daedalus]]''<ref>{{cite book |author-link=J. B. S. Haldane |first=J.B.S. |last=Haldane |title=Daedalus; or, Science and the Future |title-link=Daedalus; or, Science and the Future |year=1924}}</ref> per [[J. B. S. Haldane]].<ref>{{cite book |title=Disturbing the Universe |at=Chapter 15 |first=Freeman |last=Dyson |publisher=Basic Books |year=1976}}</ref> Le eventos del [[Grande Depression in le Regno Unite|Grande Depression]] in Grande Britannia in 1931, con su deoccupation de massa e le abandono del standard de auro, persuadeva Huxley a asserer que le stabilitate esseva le "necessitate primal e ultime" si le civilisation voleva supervivre al crise presente.<ref name="Bradshaw">{{cite book |author=Bradshaw, David |chapter=Introduction |title=Brave New World |editor=Huxley, Aldous |editor-link=Aldous Huxley |place=London, UK |publisher=Vintage |year=2004 |edition=Print}}</ref> Le personage de ''Brave New World'' Mustapha Mond, Controlator Mundial Residente de Europa Occidental, es nominate secundo Sir [[Alfred Mond, 1me Baron Melchett|Alfred Mond]]. Poco ante de scriber le romance, Huxley visitava le [[Planta de Manufactura de Billingham]], le fabrica technologicamente avantiate de Mond proxime a [[Billingham]], nord-est de Anglaterra, e illo faceva un grande impression sur ille.<ref name="Bradshaw"/>{{rp|xxii}} Huxley usava le scenario e le personages in su romance de fiction scientific pro exprimer anxietates amplemente sentite, particularmente le timor de perder le identitate individual in le mundo accelerate del futuro. Un viage precoce al Statos Unite dava a ''Brave New World'' multo de su character. Huxley esseva indignate per le cultura del juventute, le hilaritate commercial, le promiscuitate sexual e le natura introvertite de multe americanos; ille habeva anque trovate le libro ''My Life and Work'' per [[Henry Ford]] sur le barca verso America del Nord e ille videva le principios del libro applicate in omne cosa que ille incontrava post lassar San Francisco.<ref name="Bradshaw"/>{{rp|viii}} ==Trama== Le romance se aperi in le citate del [[Governamento mundial|Stato Mundial]] de [[London]] in AF (Post Ford) 632 (2540 d.C. in le [[calendario gregorian]]), ubi le citatanos es ingeniate per [[utero artificial|uteros artificial]] e programmas de indoctrination infantil in [[casta]]s predeterminate basate super le intelligentia e le labor. Le [[embryon]]es in differente bottiglias es tractate con substantias chimic pro adaptar los a lor rolos planificate; illos pro le classes superior recipe substantias pro optimisar los, e illos del classes inferior es facite crescentemente imperfecte. Le classes es Alpha (leaderes planificate), Beta, Gamma, Delta, e Epsilon (laboratores manual de intelligentia limitate).<ref>{{cite encyclopedia | last=Lohnes | first=Kate | title=Brave New World, by Huxley |encyclopedia=Encyclopedia Britannica | date=14 April 2025 | url=https://www.britannica.com/topic/Brave-New-World}}</ref> Cata casta es indoctrinate, in grande parte per conditionamento durante le somno, pro preferer su proprie classe—le epsilones es felice que illes non ha le fardello intellectual del alphas—e porta un color uniforme de vestimento pro un identification facile. Lenina Crowne, un travaliatrice de incubatorio, es popular e sexualmente desirabile, ma Bernard Marx, un psychologo, non lo es. Ille es plus curte in statura que le membro medie de su alte casta alpha, lo que le da un [[complexo de inferioritate]]. Su travalio con [[hypnopedia]] permitte le comprender, e disapprovar, le methodos de su societate pro mantener le pace de su citatanos, lo que include lor consumo constante de un droga calmante e producente felicitate appellate "soma." Riscante le desastro, Bernard es vocal e arrogante sur su criticas, e su chef contempla exiliar le a [[Islanda]] a causa de su non-conformismo. Su sol amico es Helmholtz Watson, un scriptor talentose qui trova difficile usar su talentos creativemente in lor societate sin dolor. Bernard prende vacantias con Lenina foras del Stato Mundial a un "Reservation Salvage" in [[Nove Mexico]], in le qual le duo observa pro le prime vice personas [[parto|nascite naturalmente]], maladias, le processo de inveteration, altere linguas, e stilos de vita religiose. Le cultura del gente del village resimila le gruppos contemporanee de nativos american del region, descendentes del [[Anasazi]], includente le [[pueblos]] de [[Hopi]] e [[Zuni]].<ref>{{cite journal |last1=Meckier |first1=Jerome |date=2002 |title=Aldous Huxley's Americanization of the ''Brave New World'' Typescript |url=https://www.jstor.org/stable/pdf/3176042.pdf |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221009/https://www.jstor.org/stable/pdf/3176042.pdf |archive-date=2022-10-09 |url-status=live |journal=Twentieth Century American Literature |volume=48 |issue=4 |pages=439|doi=10.2307/3176042|jstor=3176042}}</ref> Bernard e Lenina es testes de un ritual public violente e tunc incontra Linda, un femina originari del Stato Mundial qui vive in le reservation con su filio John, ora un juvene homine. Illa, anque, visitava le reservation in vacantias multe annos retro, ma se separava de su gruppo e esseva lassate retro. Illa habeva intertanto devenite gravide per un companon de vacantias (qui se revela esser le chef de Bernard, le Director de Incubatorios e Conditionamento). Illa non tentava retornar al Stato Mundial a causa de su vergonia per su pregnantia. Malgrado passar tote su vita in le reservation, John nunquam ha essite acceptate per le villageanos, e le vitas de ille e Linda ha essite dur e displacente. Linda ha insignate John a leger, ben que ex le sol libro in su possession—un manual scientific—e un altere libro lassate retro per un residente local nominate Popé: le operas complete de Shakespeare. Ostracisate per le villageanos, John es capace de articular su sentimentos solmente in terminos del drama shakespearian, citante sovente de ''[[The Tempest]]'', ''[[King Lear]]'', ''[[Othello]]'', ''[[Romeo and Juliet]]'' e ''[[Hamlet]]''. Linda ora vole retornar a London, e John, anque, vole vider iste "brave nove mundo" que su matre tanto sovente laudava. Bernard vide un opportunitate pro frustrar le planos de exiliar le, e obtene permission pro portar Linda e John de retorno. A lor retorno a London, John incontra le Director e lo appella su "patre", un vulgaritate que causa un rugito de riso. Le Director humiliante se demitte in vergonia ante que ille pote exiliar Bernard. Bernard, como "custode" del "salvage" John qui ora es tractate como un celebritate, es adulate per le membros le plus alte del societate e se delecta in le attention que ille olim despectava. Le popularitate de Bernard es fugace, totevia, e ille deveni invidiose que John solmente se liga vermente con Helmholtz, qui ha un mente litterari. Considerate horribile e sin amicos, Linda passa tote su tempore usante soma, que illa anhelava durante tanto de tempore, durante que John refusa assister a eventos social organisate per Bernard, consternate per lo que ille percipe como un societate vacue. Lenina e John es physicamente attrahite le un al altere, ma le vision de John sur le galanteo e le romantismo, basate sur le scriptos de Shakespeare, es completemente incompatibile con le attitude libere de Lenina verso le sexo. Illa tenta seducer le, ma ille la attacca, ante de esser subitemente informate que su matre es in su lecto de morte. Ille curre al lecto de Linda, causante un scandalo, proque isto non es le attitude "correcte" verso le morte. Alcun pueros qui entra in le sala pro "conditionamento al morte" se monstra despectuose verso John, e ille attacca un physicamente. Ille tunc tenta interrumper un distribution de soma a un gruppo de casta inferior, dicente les que ille los libera. Helmholtz e Bernard curre pro stoppar le tumulto sequente, que le policia placa per vaporisar vapor de soma in le fola. Bernard, Helmholtz, e John es tote portate ante Mustapha Mond, le "Controlator Mundial Residente pro Europa Occidental", qui dice a Bernard e Helmholtz que illes debe esser exiliate a insulas pro activitate antisocial. Bernard implora pro un secunde opportunitate, ma Helmholtz accepta le opportunitate de esser un ver individuo, e elige le [[Insulas Falkland]] como su destination, credente que [[Climate del Insulas Falkland|lor mal tempore]] inspirara su scriptura. Mond dice a Helmholtz que le exilio es de facto un recompensa. Le insulas es plen del personas le plus interessante del mundo, individuos qui non se adaptava al modelo social del Stato Mundial. Mond explica a John le eventos que duceva al societate presente e su argumentos pro un systema de castas e controlo social. John rejecta le argumentos de Mond, e Mond resume le visiones de John affirmante que John exige "le derecto de esser infelice". John demanda si ille pote ir al insulas anque, ma Mond refusa, dicente que ille desira vider lo que occurre a John postea. Fastidite de su nove vita, John se move a un pharo abandonate sur un collina, proxime al village de [[Puttenham, Surrey|Puttenham]], ubi ille intende adoptar un stilo de vita [[ascetismo|ascetic]] e solitari pro purificar se del civilisation, practicante le [[autoflagellation]]. Isto attrahe reporteros e finalmente centenas de spectatores surprendite, [[Curiositate morbide|sperante vider]] su comportamento bizarre. Durante un tempore, il pare que John poterea esser lassate sol, post que le attention del publico es attrahite per altere devertimentos, ma un documentarista ha secretemente filmate le autoflagellation de John de distantia, e quando illo es liberate, le documentario causa un sensation international. Helicopteros arriva con plus de jornalistas. Folas de personas descende sur le refugio de John, exigente que ille realisa su ritual de flagellation pro illes. Ex un helicoptero emerge un juvene femina qui on implica es Lenina. John, al vista de un femina que ille e adora e detesta, la flagella con furia e tunc flecte le flagello sur se mesme, excitante le fola, cuje comportamento salvage se transforma in un [[orgia]] alimentate per soma. Le matino sequente, John se evelia sur le terra e es consumite per le remorso sur su participation in le orgia. Iste vespere, un nibe de helicopteros appare in le horizonte, post que le historia del orgia del nocte passate ha essite in tote le jornales. Le prime spectatores e reporteros qui arriva trova que John es morte, habente se [[suicidio per pendimento|pendite]]. ==Personages== '''Bernard Marx''', un specialista in hypnopedia al Centro de Incubatorios e Conditionamento de London Central. Ben que Bernard es un Alpha-Plus (le classe superior del societate), ille es un inadaptato. Ille es inusualmente curte pro un Alpha; un allegate accidente con alcohol in le substituto de sanguine de Bernard ante su decantation lo ha lassate legiermente subdisveloppate. A differentia de su concitatanos utopic, Bernard es sovente furiose, resentite, e invidiose. A vices, ille es anque poltron e hypocrita. Su conditionamento es clarmente incomplete. Ille non frui del sport communal, del servicios de solidaritate, o del sexo promiscue. Ille non frui particularmente del soma. Bernard es in amor con Lenina e non ama que illa dormi con altere homines, ben que "tote le mundo appertine a tote le mundo". Le retorno triumphante de Bernard al civilisation utopic con John le Salvage ex le Reservation precipita le cadita del Director, qui habeva planificate exiliar le. Le triumpho de Bernard es breve; ille es ultimemente bannite a un insula pro su comportamento non-conformista. '''John''', le filio illicite del Director e Linda, nascite e elevate in le Reservation Salvage ("Malpais") post que Linda esseva involuntarimente lassate retro per su amante errante. John ("le Salvage" o "Mr. Savage", como ille es sovente appellate) es un estraniero tanto in le Reservation—ubi le nativos ancora practica le maritage, le parto natural, le vita familial e le religion—como in le ostensibilemente civilisate Stato Mundial, basate sur principios de stabilitate e felicitate. Ille ha legite nihil altere que le operas complete de [[William Shakespeare]], que ille cita extensivemente e, pro le major parte, aptemente, ben que su allusion al "Brave New World" (le parolas de Miranda in ''[[The Tempest]]'') prende un resonantia plus obscur e amarmente ironic a mesura que le romance se developpa. John es intensemente moral secundo un codice que ille ha essite insignate per Shakespeare e le vita in Malpais ma ille es anque naive: su visiones es tanto importate in su proprie conscientia como lo es le messages [[hypnopedia|hypnopedic]] del citatanos del Stato Mundial. Le admonitiones del homines de Malpais le insignava a considerar su matre como un prostibulo; ma ille non pote comprender que istes esseva le mesme homines qui continuemente la cercava malgrado lor supposte promissas sacrate de monogamia. Proque ille es non desirate in Malpais, ille accepta le invitation de viagiar de retorno a London e es initialmente surprendite per le commoditates del Stato Mundial. Ille remane committite a valores que existe solmente in su poesia. Ille prime rejecta Lenina pro faliar a viver secundo su ideal shakespearian e tunc le societate utopic integre: ille assere que su meraviglias technologic e consumerismo es povre substitutos pro le libertate individual, le dignitate human e le integritate personal. Post le morte de su matre, ille deveni profundemente affligite per le dolor, surprendente le spectatores in le hospital. Ille tunc se retira del societate e tenta purificar se del "peccato" (desiro), ma ille es incapace de facer lo. Su comportamento inusual ultimemente attrahe le attention de reporteros e, plus tarde, enorme amontas de personas, qui arriva in helicopteros e face John furiose con lor comportamento. Excitante se per su furia, le personas comencia un orgia, al qual ille non pote resister de junger se. Post eveliar se le matino sequente, John es horripilate per su actiones e se pende. '''Helmholtz Watson''', un belle e successe lector Alpha-Plus al Collegio de Ingenieria Emotional e un amico de Bernard. Ille se senti insodisfacite scribente interminabile rimas de propaganda, e le conformismo suffocante e le [[philistinismo]] del Stato Mundial lo face inquiete. Helmholtz es ultimemente exiliate al [[Insulas Falkland]]—un asylo frigide pro non-conformistas Alpha-Plus discontente—post leger un poema heretic a su studentes sur le virtutes del solitudine e adjutar John a destruer alcun rationes de soma del Deltas post le morte de Linda. A differentia de Bernard, ille accepta su exilio con serenitate e veni a vider lo como un opportunitate pro inspiration in su scriptura. Su prenomine deriva del physico german [[Hermann von Helmholtz]]. '''Lenina Crowne''', un juvene e belle technico de fetos al Centro de Incubatorios e Conditionamento de London Central. Lenina Crowne es un Beta qui frui de esser un Beta. Illa es un travaliatrice de vaccination con credentias e valores que es in linea con un citatano del Stato Mundial. Illa es parte del 30% del population feminin que non es "freemartins" (feminas sterile). Lenina es promiscue e popular ma aliquanto peculiar in su societate: illa habeva un relation de quatro menses con Henry Foster, eligente non haber sexo con ninguen altere que ille durante un periodo de tempore. Illa es fundamentalmente felice e ben conditionate, usante soma pro supprimer emotiones non desirate, como on expecta. Lenina ha un rendevous con Bernard, per qui illa se senti ambivalentemente attrahite, e illa va al Reservation con ille. Al retornar al civilisation, illa tenta e falia a seducer John le Salvage. John ama e desira Lenina ma ille es repellite per su audacia e le prospecto de sexo pre-marital, rejectante la como un "[[q:List of quotes from Shakespeare in Brave New World#Chapter 13|impudente strumpet]]". Lenina visita John al pharo ma ille la attacca con un flagello, involuntarimente incitante le spectatores a facer le mesme. Su fati precise es lassate non specificate. '''Mustapha Mond''', Controlator Mundial Residente de Europa Occidental, "Su Forditate" Mustapha Mond preside sur un del dece zonas del Stato Mundial, le governamento global establite post le catastrophic Guerra de Novem Annos e le grande Collapso Economic. Sophisticate e de bon natura, Mond es un urbane e hyperintelligente advocato del Stato Mundial e su ethos de "Communitate, Identitate, Stabilitate". Inter le personages del romance, ille es unicamente conscie del natura precise del societate que ille supervisa e lo que illo ha sacrificate pro complir su gananias. Mond argue que le arte, le litteratura, e le libertate scientific debe esser sacrificate pro assecurar le ultime scopo [[Utilitarismo|utilitari]] de maximisar le felicitate societal. Ille defende le systema de castas, le conditionamento de comportamento, e le manco de libertate personal in le Stato Mundial: istos, ille dice, es un precio que vale la pena pagar pro attinger le stabilitate social, le virtute social le plus alte proque illo duce a un felicitate durabile. '''Fanny Crowne''', amica de Lenina Crowne (illas ha le mesme supernomine proque solmente dece mille supernomines es in uso in un Stato Mundial que comprende duo billiones de personas). Fanny exprime le valores conventional de su casta e societate, particularmente le importantia del promiscuitate: illa consilia Lenina que illa deberea haber plus de un homine in su vita proque il es indecorose concentrar se sur solmente un. Fanny tunc averti Lenina contra un nove amante a qui illa considera non merite, totevia illa es ultimemente supportive del attraction del juvene femina verso le salvage John. '''Henry Foster''', un del multe amantes de Lenina, es un masculo Alpha perfectemente conventional, discutente casualmente le corpore de Lenina con su collegas de travalio. Su successo con Lenina, e su attitude casual sur isto, furiose le invidiose Bernard. Henry ultimemente se prova como un citatano ideal del Stato Mundial, non trovante le corage de defender Lenina del attaccos de John malgrado haber mantenite un relation sexual inusualmente longe con illa. '''Benito Hoover''', un altere del amantes de Lenina. Illa recorda que ille es particularmente pilose quando ille se devesti.<!--is this really useful? --> Le '''Director de Incubatorios e Conditionamento (DIC)''', tamben cognoscite como '''Thomas "Tomakin"''', es le administrator del Centro de Incubatorios e Conditionamento de London Central, ubi ille es un figura menaciante qui intende exiliar Bernard a Islanda. Su deisgnios prende un tornada inesperate quando Bernard retorna del Reservation con Linda (vide infra) e John, un filio de qui ambes realisa que es de facto le sue. Iste facto, scandalose e obscene in le Stato Mundial, non proque illo esseva extramatrimonial (lo que tote le actos sexual es), sed proque illo esseva procreative, duce le Director a resignar su posto in vergonia. '''Linda''', le matre de John, decantate como un Beta-Minus in le Stato Mundial, originalmente laborava in le Sala de Fertilisation del DIC, e subsequentemente se perdeva durante un tempesta durante que illa visitava le Reservation Salvage de Nove Mexico con le Director multe annos ante le eventos del romance. Malgrado sequer su precautiones usual, Linda deveniva pregnante con le filio del Director durante lor tempore insimul e esseva per lo tanto incapace de retornar al Stato Mundial al momento que illa trovava su via a Malpais. Habente essite conditionate al normas social promiscue del Stato Mundial, Linda se trova immediatemente popular con omne homine in le pueblo (proque illa es aperte a tote le avanses sexual) e tamben execrate pro le mesme ration, vidite como un meretrice per le sposas del homines qui la visita e per le homines mesme (qui veni a illa nihilominus). Su unic confortos ibi es le ''mescal'' apportate per Popé assi como le ''[[peyote|peyotl]]''. Linda es desperate de retornar al Stato Mundial e al soma, desiderante nihil plus de su vita restante que conforto usque al morte. Le '''Cantor-Communitari-Principal''', le equivalente secular del [[Archiepiscopo de Canterbury]] in le societate del Stato Mundial. Ille se offende personalmente quando John refusa de assister al festa de Bernard. Le '''Director de Crematorios e Reclamation de Phosphoro''', un del multe figuras importante e disappunctate qui assiste al festa de Bernard. Le '''Custode''', un Alpha-Minus, le administrator principal loquace del Reservation Salvage de Nove Mexico. Ille es blonde, curte, de spatulas large, e ha un voce resonante.<ref>{{cite book|last1=Huxley|first1=Aldous|title=Brave New World|url=https://archive.org/details/bwb_W9-CRO-138|date=1932|publisher=Harper & Brothers|isbn=978-0-06-085052-4|location=New York|page=[https://archive.org/details/bwb_W9-CRO-138/page/101 101]}}<!--|access-date=2015-04-16--></ref> '''Darwin Bonaparte''', un "photographo de grande chassa" (i.e., cineasta) qui filma John flagellante se mesme. Darwin Bonaparte deveniva cognoscite pro duo operas: "feely del nuptias del gorillas",<ref name="Brave New World">{{cite book|last1=Huxley|first1=Aldous|title=Brave New World|url=https://archive.org/details/bwb_W9-CRO-138|date=1932|publisher=Harper & Brothers|isbn=978-0-06-085052-4|location=New York|page=[https://archive.org/details/bwb_W9-CRO-138/page/253 253]}}<!--|access-date=2015-04-16--></ref> e "Vita amorose del Cachalote".<ref name="Brave New World"/> Ille jam habeva facite un nomine pro se mesme<ref>{{cite book|last1=Huxley|first1=Aldous|title=Brave New World|url=https://archive.org/details/bwb_W9-CRO-138|date=1932|publisher=Harper & Brothers|isbn=978-0-06-085052-4|location=New York|page=[https://archive.org/details/bwb_W9-CRO-138/page/252 252]}}<!--|access-date=2015-04-16--></ref> sed ancora cerca plus. Ille renova su fama filmante le salvage, John, in su plus nove lanson "Le Salvage de Surrey".<ref>{{cite book|last1=Huxley|first1=Aldous|title=Brave New World|url=https://archive.org/details/bwb_W9-CRO-138|date=1932|publisher=Harper & Brothers|isbn=978-0-06-085052-4|location=New York|page=[https://archive.org/details/bwb_W9-CRO-138/page/254 254]}}<!--|access-date=2015-04-16--></ref> Su nomine allude a [[Charles Darwin]] e [[Napoleon Bonaparte]]. '''Dr. Shaw''', le medico de Bernard Marx qui consequentemente deveni le medico de ambe Linda e John. Ille prescribe un dose letal de soma a Linda, lo que stoppara su systema respiratori de functionar in un periodo de un a duo menses, a su proprie demanda sed non sin protesto de John. Finalmente, omnes concorda que es pro le melior, post que negar le iste requesta causarea plus problemas pro le Societate e pro Linda mesme. '''Dr. Gaffney''', [[Provost (education)|Preposito]] de Eton, un Schola Superior pro individuos de alte casta. Ille monstra a Bernard e John le salas de classe, e le Sala de Controlo Hypnopaedic (usate pro conditionamento de comportamento via apprentissage durante le somno). John demanda si le studentes lege Shakespeare sed le Preposito dice que le bibliotheca contine solmente libros de referentia proque activitates solitari, tal como le lectura, es discoragiate. '''Seniorita Keate''', [[Head teacher|Directrice]] del Schola Superior de [[Eton College|Eton]]. Bernard la ama, e arrangia un rendevous con illa.<ref>Su nomine es un referentia joccose a [[John Keate]], le notorie director flagellante de Eton del seculo 19.</ref> {{Referentias}} [[Categoria:Litteratura in le lingua anglese]] 50dy4sqhnayyccen5dob59n1r8ic2m5 0 60912 699270 698252 2026-08-27T18:59:05Z InternetArchiveBot 40773 Add 1 book for [[Wikipedia:Verificabilitate]] (20260827)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 699270 wikitext text/x-wiki '''Neuromarketing''' es un campo de [[communication]] de [[marketing]] commercial que applica le [[neuropsychologia]] al [[recerca de mercato]], studiante le responsas [[Theoria de Piaget del disveloppamento cognitive|sensoriomotor]], [[cognitive]], e [[affective]] del consumitores a stimulos de marketing.<ref>{{cite journal|last1=Lee|first1=N|last2=Broderick|first2=AJ|last3=Chamberlain|first3=L|title=What is "neuromarketing"? A discussion and agenda for future research.|journal=International Journal of Psychophysiology|date=February 2007|volume=63|issue=2|pages=199–204|doi=10.1016/j.ijpsycho.2006.03.007|pmid=16769143|url=https://durham-repository.worktribe.com/output/1524086}}</ref><ref name=":0">{{Cite journal|last=Vlăsceanu|first=Sebastian|date=2014|title=New directions in understanding the decision-making process: neuroeconomics and neuromarketing|volume=17|pages=758–762|via=Elsevier}}</ref><ref name=":5">{{Cite book|title=Neuromarketing in Action: How to Talk and Sell to the Brain|url=https://archive.org/details/neuromarketingin0000geor|last=Georges|first=Patrick M|publisher=Kogan Page Ltd|year=2014|location=London|pages= [https://archive.org/details/neuromarketingin0000geor/page/9 9]–16}}</ref> Le beneficios potential pro le mercatistas include campanias e strategias de marketing plus efficiente e effective, minus fallimentos de productos e campanias, e ultimemente le manipulation del necessitates e desiderios real del personas pro satisfacer le necessitates e desiderios del interesses de marketing.<ref>{{Cite journal|date=3 June 2014 |title=Neuromarketing For Dummies |last=Agarwal |first=Sharad |journal=Journal of Consumer Marketing |volume=31 |issue=4 |pages=330–331 |doi=10.1108/jcm-12-2013-0811 |issn=0736-3761}}</ref> Certe companias, particularmente illos con ambitiones a grande scala pro predicer le comportamento del consumitor, ha investite in lor proprie laboratorios, personal scientific, o partenariatos con le academia. Le neuromarketing es ancora un approche costose; illo require apparatos e technologia avantiate tal como le imagine per resonantia magnetic (IRM), le captura de movimento pro le oculometria, e le electroencephalogramma.<ref>Karmarkar, Uma R. (2011). "Note on Neuromarketing". ''Harvard Business School'' (9-512-031).</ref> Considerante le amonta de nove cognoscentias proveniente del neuroscientia e del recerca de marketing, le mercatistas ha comenciate a applicar le melior practicas de neuromarketing sin le necessitate de realisar tests costose. ==Historia== Le neuromarketing es un campo disciplinari emergente in le marketing. Illo prende prestate instrumentos e methodologias de campos como le neuroscientia e le psychologia. Le termino "neuromarketing" esseva introducite per differente autores in 2002 (cf. ''infra'') sed recerca in le campo pote esser trovate ab le annos 1990.<ref name=":1">{{Cite news|url=https://tedx.amsterdam/2015/09/neuromarketing-friend-or-foe/|title=Neuromarketing – friend or foe? - TEDxAmsterdam|date=2015-09-01|work=TEDxAmsterdam|access-date=2018-04-27}}</ref><ref name=procedia>{{Cite journal|date=2014-04-22|title=Neuromarketing and Neuroethics|journal=Procedia - Social and Behavioral Sciences|volume=127|pages=763–768|doi=10.1016/j.sbspro.2014.03.351|issn=1877-0428|last1=Sebastian|first1=Vlăsceanu|doi-access=free}}</ref> [[Gerald Zaltman]] es associate con un del prime experimentos in neuromarketing. Al fin del annos 1990, tanto [[Gemma Calvert]] (RU) como [[Gerald Zaltman]] (SU) habeva establite companias de [[neuroscientia del consumitor]]. Le professor de marketing Gerald Zaltman patentava le [[technica de elicitation de metaphora de Zaltman]] (ZMET) in le annos 1990 pro vender publicitate.<ref name=kelly>Kelly, M. (2002). [http://www.commercialalert.org/news/archive/2002/12/the-science-of-shopping "The Science of Shopping"] ''Commercial Alert''. Recuperate le 30 de martio 2016.</ref> ZMET explorava le subconsciente human con series de imagines specialmente seligite que causa un responsa emotional positive e activa imagines celate, metaphoras que stimula le emption.<ref>Carbone, Lou. "Clued In: How to Keep Customers Coming Back Again and Again". Upper Saddle River, NJ: ''[[Financial Times]]'' Prentice Hall (2004): 140-141, 254.</ref> Collages graphic esseva construite super le base de imagines detegite, lo que constitue le base pro le annuncios commercial. ZMET ganiava rapidemente popularitate inter centenas de grande companias-clientes includente [[Coca-Cola]], [[General Motors]], [[Nestle]], e [[Procter & Gamble]]. Zaltman e su associatos esseva empleate per ille organisationes pro investigar scansiones cerebral e observar le activitate neural de consumitores.<ref name=kelly /> In 1999, ille comenciava a usar le [[imagine per resonantia magnetic functional]] (fMRI) pro monstrar correlationes inter le activitate cerebral del consumitor e le stimulos de marketing.<ref name=":0" /> Le methodos de recerca de marketing de Zaltman meliorava le recerca psychologic usate in instrumentos de marketing.<ref name=kelly /> Le termino "neuromarketing" esseva publicate pro le prime vice in 2002 in le these de maestria<ref>Defensa public le 12 de decembre 2002, sub le direction de Pr. Jean Attali, Pr. Bruno Fortier, Pr. Ahmet Gulgonen, Pr. Christian Girard, Pr. Ass. Jean-Paul Rayon.</ref> del professor associate Philippe Morel,<ref>Philippe Morel es un architecto e professor associate al Ecole nationale supérieure d'Architecture Paris-Malaquais (Paris) e un professor visitante al UCL Bartlett (London).</ref> tunc un studente al Ecole Nationale supérieure d'architecture de Paris-Belleville. Le capitulo "Capitalismo II : Infocapitalismo (experientia)" contine un developpamento con le subcapitulo ''Anticipation hyper-rational: Neuroscientia e Neuromarketing''. In le mesme anno, le termino "neuromarketing" esseva publicate in un articulo per BrightHouse (post contactar le Prof. Assoc. Morel super iste topico), un firma de marketing basate in Atlanta<ref name=":3">Ait Hammou, Galib & Melloul, 2013</ref> e usate per le professor de marketing nederlandese Ale Smidts. BrightHouse sorsonava recerca neurophysiologic (functionamento del systema nervose) in divisiones de marketing; illes construeva un unitate de negotio que usava scansiones fMRI pro scopos de recerca de mercato.<ref name=":3" /> Le firma attraheva rapidemente criticas e disapprobation concernente conflictos de interesse con le Universitate Emory, que adjutava a establir le division.<ref name=fisher>{{cite journal|last1=Fisher |first1=C. |last2=Chin |first2=L. |last3=Klitzman |first3=R. |year=2010 |title=Defining Neuromarketing: Practices and Professional Challenges |doi=10.3109/10673229.2010.496623 |pmid=20597593 |journal=Harvard Review of Psychiatry |volume=18 |issue=4 |pages=230–237 |pmc=3152487}}</ref> Iste interprisa dispariva del attention public e ora labora con plus de 500 clientes e interprisas de productos de consumo.<ref name=":3" /> Le "[[Pepsi Challenge]]", un [[test de gusto a cec]] de [[Coca-Cola]] e [[Pepsi]], esseva un studio conducite in 2004 que portava attention al neuromarketing.<ref name=":1" /> In 2006, [[Dr. Carl Marci]] (SU) fundava [[Innerscope Research]] que se focalisava in le recerca de neuromarketing. Innerscope Research esseva postea acquirite per le [[Nielsen Corporation]] in maio 2015 e renominate Nielsen Consumer Neuroscience.<ref>{{Cite news|url=https://www.forbes.com/sites/rogerdooley/2015/06/03/nielsen-doubles-down-on-neuro/#4ffaf7ee306c|title=Nielsen Doubles Down on Neuro|last=Dooley|first=Roger|work=Forbes|access-date=2018-04-27}}</ref> Le Consumer Research Exploratory Fund (CREF) de [[Unilever]] habeva anque publicate libros blanc super le applicationes potential del neuromarketing.<ref>{{Cite journal|author=[[David Lewis (psychologist)|David Lewis]] & Darren Bridger|date=July–August 2005|title=Market Researchers make Increasing use of Brain Imaging|url=http://www.drdavidlewis.co.uk/assets/NeuroMarket1.pdf|journal=Advances in Clinical Neuroscience and Rehabilitation|volume=5|issue=3|pages=35+|archive-url=https://web.archive.org/web/20120206070204/http://www.drdavidlewis.co.uk/assets/NeuroMarket1.pdf|archive-date=6 February 2012}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120206070204/http://www.drdavidlewis.co.uk/assets/NeuroMarket1.pdf |date=6 February 2012 }}</ref> ==Concepto== Colliger information sur como le mercato de scopo responderia a un producto es le prime passo implicate pro organisationes que face [[publicitate]] de un producto. Methodos traditional de recerca de marketing include [[gruppo de discussion|gruppos de foco]] o sondages considerabile usate pro evaluar characteristicas del producto proponite.<ref name=venkatraman>{{cite journal|last1=Venkatraman |first1=V. |last2=Clithero |first2=J. |last3=Fitzsimons |first3=G. |last4=Huettel |first4=S. |year=2012 |title=New scanner data for brand marketers: How neuroscience can help better understand differences in brand preferences |doi=10.1016/j.jcps.2011.11.008 |journal=Journal of Consumer Psychology |volume=22 |issue=1|pages=143–153|s2cid=11816200 }}</ref> Alcun del technicas de recerca conventional usate in iste typo de studio es le mesuration del [[electrocardiogramma|activitate electric cardiac]] (ECG) e le [[activitate electrodermal|activitate electric del dermis]] (EDA) de subjectos.<ref>{{Cite journal|last1=Baraybar-Fernández|first1=Antonio|last2=Baños-González|first2=Miguel|last3=Barquero-Pérez|first3=Óscar|last4=Goya-Esteban|first4=Rebeca|last5=de-la-Morena-Gómez|first5=Alexia|date=2017-07-01|title=Evaluation of Emotional Responses to Television Advertising through Neuromarketing |journal=Comunicar |volume=25 |issue=52 |pages=19–28 |doi=10.3916/C52-2017-02 |issn=1134-3478 |doi-access=free|hdl=10272/14084|hdl-access=free}}</ref> Totevia, illo resulta in un incompatibilitate inter le constatationes del recerca de mercato e le comportamento real exhibite per le mercato de scopo al puncto de emption.<ref name=decision>{{cite journal|last1=Agarwal |first1=S. |last2=Dutta |first2=T. |year=2015 |title=Neuromarketing and consumer neuroscience: current understanding and the way forward |doi=10.1007/s40622-015-0113-1 |journal=Decision |volume=42 |issue=4 |pages=457–462|s2cid=146551139 }}</ref> Le de-prenner de decisiones human es tanto un processo consciente como non-consciente in le cerebro,<ref>Glanert, M. (2012). [http://behavioraltargeting.biz/behavioral-targeting-pros-and-cons/ "Behavioral Targeting Pros and Cons"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160320205618/http://behavioraltargeting.biz/behavioral-targeting-pros-and-cons/ |date=20 March 2016 }} - Behavioral Targeting Blog. Retrieved 31 March 2016</ref> e ben que iste methodo de recerca succedeva in colliger emotiones explicite (o consciente), illo faliava in obtener le emotiones implicite (o inconsciente) del consumitor.<ref name=shiv>{{cite journal|last1=Shiv |first1=B. |last2=Yoon |first2=C. |year=2012 |title=Integrating neurophysiological and psychological approaches: Towards an advancement of brand insights |doi=10.1016/j.jcps.2012.01.003 |journal=Journal of Consumer Psychology |volume=22 |issue=1|pages=3–6 |url=https://deepblue.lib.umich.edu/bitstream/2027.42/141509/1/jcpy3.pdf|doi-access=free |hdl=2027.42/141509 }}</ref> Information non-consciente ha un grande influentia in le processo de de-prenner decisiones.<ref name=decision /> Le concepto de neuromarketing<ref name=kotler>Kotler, P., Burton, S., Deans, K., Brown, L., & Armstrong, G. (2013). ''Marketing'' (9th ed., pp.&nbsp;171). Australia: Pearson.</ref> combina marketing, psychologia e neuroscientia. Recerca es conducite circa le motivationes implicite pro comprender le decisiones del consumitor per methodos non-invasive de mesurar le [[activitate cerebral]].<ref>{{cite journal|last1=Morin |first1=C |year=2011 |title=Neuromarketing: The New Science of Consumer Behavior |url=https://archive.org/details/sim_society_march-april-2011_48_2/page/131 |doi=10.1007/s12115-010-9408-1 |journal=Soc |volume=48 |issue=2|pages=131–135 |doi-access=free}}</ref><ref name=kotler /><ref name=":5" /> Istes include [[electroencephalographia]] (EEG), [[magnetoencephalographia]] (MEG), e [[imagine per resonantia magnetic functional]] (fMRI), [[seguimento ocular]], mesuras de responsa electrodermal e altere neuro-technologias. Investigatores investiga e apprende como consumitores responde e se senti quando presentate con productos e/o stimulos connexe.<ref name=kotler /> Observationes pote tunc esser correlate con le emotiones presumite e [[interaction social|interactiones social]] del participantes.<ref name=fisher /> Recercatores de mercato usa iste information pro determinar si productos o annuncios stimula responsas in le cerebro ligate con [[emotion positive|emotiones positive]].<ref name=kotler /> Le concepto de neuromarketing esseva ergo introducite pro studiar emotiones human relevante e [[patrono de comportamento|patronos de comportamento]] associate con productos, annuncios e de-prenner de decisiones.<ref>Neuromarketing Science and Business Association, n.d.</ref> Neuromarketing forni modellos de comportamento del consumitor e pote anque esser usate pro re-interpretar recerca existente. Illo forni theorisation de aspectos emotional del comportamento del consumitor.<ref>Genco, S.J., Pohlmann, A.P. and Steidl, P., ''Neuromarketing For Dummies'', John Wiley & Sons, 2013</ref> Comportamento del consumitor investiga tanto le optiones consciente de un individuo como le nivellos de activitate cerebral subjacente.<ref name=shiv /> Per exemplo, processos neural observate forni un prediction plus accurate de datos al nivello de population in comparation con datos auto-reportate.<ref name=decision /> Neuromarketing pote mesurar le impactos de branding e strategias de mercato ante applicar los al consumitores de scopo.<ref name=":5" /><ref name=venkatraman /><ref name=decision /> Marketeros pote tunc facer publicitate del producto de modo que illo communica e satisface le necessitates de consumitores potential con differente predictiones de option.<ref name=venkatraman /> Neuromarketing es anque usate con [[grande datos]] pro comprender canales de publicitate moderne tal como [[rete social|reticulation social]], comportamento de recerca, e patronos de ingagiamento in sitos web.<ref>{{Cite news|url=https://www.artifact.co.za/weblog/neuromarketing-with-artifact/|title=Tapping into how consumers react with Neuromarketing|date=2017-07-20|work=Artifact's Blog|access-date=2018-04-27|archive-date=10 April 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170410220141/https://www.artifact.co.za/weblog/neuromarketing-with-artifact/|accessdate=2026-03-19|archivedate=2017-04-10|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170410220141/https://www.artifact.co.za/weblog/neuromarketing-with-artifact/}}</ref> Agentias como Darling<ref>{{Cite web |title=Darling |url=https://darlingwebdesign.com/ |accessdate=2026-03-19 |archivedate=2026-01-11 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20260111124756/https://www.darlingwebdesign.com/ }}</ref> adjuta organisationes a usar iste typo de neuroscientia in lor marketing pro melior communicar con consumitores al nivello subconsciente. ==Instrumentos de neuroscientia== Il ha varie instrumentos de neuroscientia que es usate pro studiar le deprendimento de decisiones e le comportamento del consumitor. Habitualmente, illos include dispositivos que pote mesurar functiones physiologic vital (p.ex., rhythmo cardiac, [[frequentia respiratori]], [[pression arterial]]) e [[reflexos]] (p.ex., [[Fixation (visual)|fixation del oculos]], [[dilatation pupillar]], [[expression facial]]).<ref>Global Harmonization Task Force (2012). Principles of Medical Devices Classification.</ref> Iste instrumentos revela information super impressiones, reactiones (p.ex., positive, negative) e responsas emotional (p.ex., positive, negative) quando exponite a stimulos de marketing. <ref name="Hemelin 2017">{{cite journal |last1=Hamelin |first1=Nicolas |last2=Moujahid |first2=Othmane El |last3=Thaichon |first3=Park |title=Emotion and advertising effectiveness: A novel facial expression analysis approach |journal=Journal of Retailing and Consumer Services |date=1 May 2017 |volume=36 |pages=103–111 |doi=10.1016/j.jretconser.2017.01.001}}</ref> Instrumentos de neuroscientia del consumitor permitte anque mesurationes in tempore real del activitate cerebral, tal como le imagine per resonantia magnetic functional (fMRI) e le electroencephalogramma (EEG). Le instrumentos pote esser dividite in tres categorias basate sur le typo de mesurationes: (1) [[Autoreporto]]s e comportamental, (2) Physiologic e (3) Neurophysiologic. Le instrumentos actualmente usate in le recerca de neuroscientia del consumitor es EEG, fMRI, fNIRS, ECG, ET, GSR, e fERS. EEG es le instrumento le plus communmente usate in le recerca de neuroscientia del consumitor.<ref>{{cite journal |last1=Alvino |first1=Letizia |last2=Pavone |first2=Luigi |last3=Abhishta |first3=Abhishta |last4=Robben |first4=Henry |title=Picking Your Brains: Where and How Neuroscience Tools Can Enhance Marketing Research |journal=Frontiers in Neuroscience |date=3 December 2020 |volume=14 |article-number=577666 |doi=10.3389/fnins.2020.577666|pmid=33343279 |pmc=7744482 |doi-access=free }}</ref> {{ref}} [[Categoria:Recerca de mercato]] [[Categoria:Neuroeconomia]] [[Categoria:Neologismos del annos 2000]] n4nnl5i6ah1kyswcjrtxshfh1ylusxh 0 61022 699227 697071 2026-08-27T18:19:40Z InternetArchiveBot 40773 Add 1 book for [[Wikipedia:Verificabilitate]] (20260827)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 699227 wikitext text/x-wiki {{Infobox/articulo/objecto natural}} '''Stricto de Regina Charlotte'''<ref>{{Cite cgndb|JBWQJ|Queen Charlotte Strait|2020-06-16}}</ref> es un [[stricto]] inter le [[Insula de Vancouver]] e le terra firme de [[Columbia Britannic]], Canada. Illo connecte le [[Sinus de Regina Charlotte (Canada)|Sinus de Regina Charlotte]] con le [[Stricto de Johnstone]] e le [[Passage de Discovery]] e via illos al [[Stricto de Georgia]] e al [[Puget Sound]]. Illo forma parte del [[Passage Interior]] de [[Washington (stato)|Washington]] a [[Alaska]]. Le termino Stricto de Regina Charlotte es anque usate pro referer se al region general e su multe communitates, notabilemente del populos [[Kwakwakaʼwakw]]. Malgrado su nomine, le Stricto de Regina Charlotte non jace inter [[Haida Gwaii]] (Insulas de Regina Charlotte) e le terra firme; ille corpore de aqua es nominate [[Stricto de Hecate]]. ==Etymologia== [[File:The Discovery on the rocks.jpg|thumb|upright=1.2|left|Le ''Discovery'' se incallava in le initio de augusto 1792 sur roccas celate in le Stricto de Regina Charlotte proxime al Sinus de Fife. Intra un die le ''Chatham'' (a dextra) anque se incallava sur roccas a circa duo millias de distantia.]] Le Sinus de Regina Charlotte esseva nominate per [[James Charles Stuart Strange|James Strange]] le 5 de augusto 1786, in honor de [[Charlotte de Mecklenburgo-Strelitz|Regina Charlotte]], le consorte del [[Georgio III del Regno Unite|Rege Georgio III]]. Strange esseva le chef de un expedition de [[Commercio de pelles|commercio de pelles]] de duo vascellos, le ''Captain Cook'', sub le Capitano Henry Lawrie, e le ''Experiment'', sub le Capitano John Guise.<ref name=pethick>{{cite book |last= Pethick |first= Derek |title= First Approaches to the Northwest Coast |url= https://archive.org/details/firstapproachest0000peth |publisher= J.J. Douglas |location= Vancouver |year= 1976 |isbn= 0-88894-056-4 |pages= [https://archive.org/details/firstapproachest0000peth/page/81 81], 88}}</ref> Durante un excursion in barca in le [[Canal de Goletas]], Strange videva un apertura avante e lo nominava Sinus de Regina Charlotte. Le corpore de aqua que ille nominava esseva lo que hodie es cognoscite como le Stricto de Regina Charlotte. Durante alicun tempore le Stricto de Regina Charlotte esseva anque appellate Sinus de Regina Charlotte, usque 1920 quando le BCGNIS e le Servicio Hydrographic distingueva inter le Sinus de Regina Charlotte e le Stricto de Regina Charlotte.<ref name=autogenerated1>{{Cite bcgnis|27251|Queen Charlotte Strait}}</ref> [[George Vancouver]], qui usava le nomine in su mappas e scriptos, scribeva que le sinus esseva nominate per Sr. S. Wedgeborough, in commando del ''Experiment'' sub James Strange, sed isto es probabilemente un error.<ref name=bcgnis/><ref name=pethick/> ==Geographia== Secundo le [[BC Geographical Names]], le frontiera septentrional del Stricto de Regina Charlotte es definite como un linea que va de [[Capo Sutil]], al extremitate nord del Insula de Vancouver, a [[Capo Caution]] sur le terra firme. Le extremitate meridional del Stricto de Regina Charlotte es describite como "plure canales stricte al nord e est de [[Insula Malcolm]]".<ref name=bcgnis>{{BCGNIS|27251|Queen Charlotte Strait}}</ref> Le stricto jace inter le portiones del terra firme e del [[Insula de Vancouver]] del [[Districto Regional de Mount Waddington]], un forma de governamento municipal regional con poter sur le zonification, permittos de construction e cloaca, e integration inter-municipal. Tamen, le majoritate del communitates in le region es communitates de [[Lista de reservas indian in Columbia Britannic|reservas indian]] del populos Kwakwakaʼwakw que es foras del jurisdiction del governamento del districto regional. Le territorios traditional del majoritate del [[Kwakwaka'wakw#Divisiones|varie populos Kwakwaka'wakw]] se superpone in le stricto, le qual es un ressource de pisca vital e un ligamine de transporto inter lor communitates. ==Vide anque== * [[Archipelago Broughton]] * [[Knight Inlet]] * [[Lista de fiordos in Canada]] * [[Canal de Regina Charlotte]] * [[Sinus de Regina Charlotte (Canada)]] * [[Eponymos royal in Canada]] ==Referentias== {{Reflist}} [[Category:Strictos de Columbia Britannic]] [[Category:Costa Central de Columbia Britannic]] rhxu27f5js8vxv6z7mpwl2qode7vy4f 0 61063 699184 698737 2026-08-27T17:21:55Z InternetArchiveBot 40773 Add 1 book for [[Wikipedia:Verificabilitate]] (20260827)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 699184 wikitext text/x-wiki {{Infobox |name=Sindarin |creator=[[J. R. R. Tolkien]] |created={{circa}} 1915 a 1973 |setting=Le mundo fictional de [[Terra Medie]] |fam1 = [[constructed language]]s |fam2 = [[artistic language]]s |fam3 = [[fictional language]]s |posteriori=[[A priori (languages)|lingua a priori]], ma relationate con le altere [[Elvish languages (Middle-earth)|linguas elvic]]. Sindarin esseva influentiate primarimente per le [[Welsh language|gallese]]. |script=[[Tengwar]] (principalmente), [[Cirth]] |iso3=sjn |linglist=sjn |glotto=sind1281 |notice=IPA }} '''Sindarin''' es un del [[Languages constructed by J. R. R. Tolkien|linguas construite]] concipite per [[J. R. R. Tolkien]] pro uso in su historias de phantasia situate in [[Arda (Tolkien)|Arda]], primarimente in [[Terra Medie]]. Sindarin es un del multes linguas parlate per le [[Elf (Middle-earth)|elfos]]. Le parola {{lang|qya|Sindarin}} es [[Quenya]] pro Grey-elven (elfic gris), pois que esseva le lingua del Elfos Grise de [[Beleriand]]. Istes esseva Elfos del Tertie Clan qui remaneva retro in Beleriand post le [[Great Journey]] (Le Grande Viage). Lor lingua deveniva estraniate de illo de lor parentes qui navigava super le mar. Sindarin deriva de un lingua plus ancian appellate [[Common Telerin]] (Telerin Comun), que evolueva ex [[Common Eldarin]] (Eldarin Comun), le lingua del [[Eldar (Middle-earth)|Eldar]] ante lor divisiones, p.ex., ille Elfos qui decideva sequer le Vala [[Oromë]] e initiava le Grande Marcha a [[Valinor]]. Mesmo ante illo, le Elfos Eldar parlava le discurso original de tote le Elfos, o [[Primitive Quendian]] (Quendian Primitive). In le [[Third Age|Tertie Etate]] (le scenario de ''[[The Lord of the Rings]]''), Sindarin esseva le lingua plus communemente parlate per le major parte del Elfos in le parte occidental de Terra Medie. Sindarin es le lingua usualmente referite como ''le Lingua-Elfic'' o ''Lingua-Elfo'' in ''The Lord of the Rings''. Quando le [[Quenya]]-parlante [[Noldor]] retornava a Terra Medie, illes adoptava le lingua Sindarin. Quenya e Sindarin esseva relationate, con multe parolas [[cognate]] ma differentiante grandemente in grammatica e structura. Sindarin es dicite esser plus mutabile que Quenya, e il habeva durante le Prime Etate un numero de [[dialects]] (dialectos) regional. Le lingua usate in [[Doriath (Middle-earth)|Doriath]] (casa de [[Thingol]], Rege del Sindar), cognoscite como [[Doriathrin]], esseva dicite per multe elfos grise esser le forma plus alte e plus nobile del lingua. In le [[Second Age|Secunde Etate]], multe [[Man (Middle-earth)|homines]] de [[Númenor]] parlava Sindarin fluentemente. Lor descendentes, le [[Dúnedain]] de [[Gondor]] e Arnor, continuava a parlar Sindarin in le Tertie Etate. Sindarin esseva primo scribite usante le [[Cirth]], un alphabeto runic elfic. Posteriormente, esseva usualmente scribite in le [[Tengwar]] (Quenya pro 'litteras') – un scripto inventate per le elfo [[Fëanor]]. Tolkien basava le [[phonology]] (phonologia) e alcun del grammatica de Sindarin sur le [[Literary Welsh morphology|gallese litterari]], e Sindarin monstra alcun del mutationes de consonante que characterisa le [[Celtic languages]] (linguas celtic).<ref name=Burns>{{cite book |title=Perilous Realms: Celtic and Norse in Tolkien's Middle-earth |title-link=Perilous Realms |first=Marjorie |last=Burns |author-link=Marjorie Burns |publisher=[[University of Toronto Press]] |year=2005 |page=21 |isbn=0-8020-3806-9}}</ref> Le Nanos raremente inseniava [[Khuzdul|lor lingua]] a alteres,<ref name="Complete">[[Robert Foster (author)|Foster, Robert]] (1978) ''[[The Complete Guide to Middle-earth]]''. Ballantine.</ref> assi illes apprendeva ambe Quenya e Sindarin pro communicar con le Elfos, specialmente le [[Noldor]] e Sindar.<ref group=T>{{harvnb|Tolkien|1977}}, ''[[Quenta Silmarillion]]'', ch. 10 "Of the Sindar"</ref> Per le Tertie Etate, totevia, le Nanos esseva estraniate del Elfos e non plus apprendeva routinariemente lor lingua, preferente usar [[Westron]]. == Duo lineas de tempore == Pro le linguas construite per Tolkien on debe distinguer duo lineas de tempore de disveloppamento:{{sfn|Hostetter|2013}} * Unne externe, in que le gusto linguistic e conceptiones de Tolkien evolueva{{sfn|Hostetter|2013}} * Unne interne, consistente del sequentia de eventos intra le historia fictional del mundo secundari de Tolkien{{sfn|Hostetter|2013}} == Linea de tempore externe<!--to match text above--> == === Goldogrin e altere linguas initial === Tolkien esseva interessate in linguas desde un etate precoce, e disveloppava plure [[constructed language|linguas construite]] durante que esseva ancora un adolescente. Finalmente, como un adulte juvene, ille creava un intiere [[Languages constructed by J. R. R. Tolkien|familia de linguas construite]] parlate per Elfos e un [[secondary world]] (mundo secundari) ubi istes poteva evoluer.{{sfn|Hostetter|2013}}<ref>{{cite book |chapter=Sindarin |title=Encyclopedia of Fictional and Fantastic Languages |first1=Tim |last1=Conley |first2=Stephen |last2=Cain |publisher=[[Greenwood Publishing Group]] |year=2006 |isbn=978-0-313-33188-6}}</ref> Unne de istes linguas esseva create circum 1915, inspirate per le [[Celtic languages]] (linguas celtic), particularmente le gallese [[Literary Welsh morphology|litterari]]. Tolkien lo appellava ''[[Goldogrin]]'' o "Gnomish" (gnomic) in anglese. Ille scribeva un dictionario substantial de Gnomish e un grammatica.<ref group=T>I-Lam na-Ngoldathon: The Grammar and Lexicon of the Gnomish Tongue. ''[[Parma Eldalamberon]]'' 11.</ref> Isto es le prime stadio conceptual del lingua Sindarin. Al mesme tempore Tolkien concipiva un Historia del Elfos e la scribeva in le ''[[Book of Lost Tales]]'' (Libro del Contos Perdite). Gnomish esseva parlate per le Gnomes o ''Noldoli'', le Secunde Clan del [[Elf (Middle-earth)|Elfos]], e ''Elfin'' esseva le altere lingua parlate per le grande majoritate del Elfos del Insula Solitari.<ref>Gilson, Christopher. "Gnomish is Sindarin: The Conceptual Evolution of an Elvish Language." In Tolkien's Legendarium: Essays on the History of Middle-earth, edited by [[Verlyn Flieger]] and [[Carl F. Hostetter]], 95-104. Westport, CT: Greenwood, 2000.</ref> Le initio del "Lista-de-nomines del ''[[Fall of Gondolin]]''", un del ''Lost Tales'', da un bon exemplo de ambe linguas (Gnomish e Elfin): {{blockquote|"Ici es exponite per Eriol al inseniamento del filio de Bronweg ''Elfrith'' o 'Parde-Corde' (e ille esseva assi nominate pro le juventute e meravilia de su corde) ille nomines e parolas que es usate in istes contos ab o le lingua del Elfos de Kor como al tempore parlate in le Insula Solitari, o ab ille relationate unne del Noldoli lor parentes quic illes arrancava de Melko. Ici primo es illes que appare in le ''Conto de [[Tuor]] e le Exilies de Gondolin'', primo inter istes illes in le gnomico-parlar (''lam Goldrin''). ''Ainon'' nunc istes esseva grande esseres qui habitava con [[Ilúvatar]] como le Elfos lo appella (ma le Gnomes ''Ilador'' o ''Ilathon'') ante que le mundo cresceva, e alcunes de istes habitava postea in le mundo e ante le Deos o ''[[Ainur (Middle-earth)|Ainur]]'' como dice le Elfos.<ref group=T>[[J. R. R. Tolkien|Tolkien, J. R. R.]] "Name-list of the ''Fall of Gondolin''", ''[[Parma Eldalamberon]]'' 15, p. 20.</ref>}} === Noldorin === {{further|Lhammas|The Etymologies (Tolkien)}} Un pauc de annos plus tarde, c. 1925, Tolkien initiava de nove le grammatica e lexicone del lingua de su Gnomes. Ille abandonava le parolas ''Goldogrin'' e ''lam Goldrin'' in favor de ''Noldorin'' (un parola [[Quenya]] ja rarmente usate pro su lingua Gnomish). Isto es le secunde stadio conceptual de Sindarin. Tolkien alora componeva un grammatica de iste nove Noldorin, le ''Lam na Ngoluith''.<ref group=T>''[[Parma Eldalamberon]]'' 13.</ref> In le annos 1930 temprane Tolkien scribeva un nove grammatica de ''Noldorin''.<ref group=T>Still unpublished as of 2011.</ref> Isto es le "Noldorin conceptual tarde". Al mesme tempore, Tolkien disveloppava le linguas Ilkorin del Elfos del Tertie Clan qui remaneva in Beleriand (iste mesme Elfos quic Tolkien nominarea multo plus tarde ''Sindar'' in Quenya). ''Noldorin'' (le lingua de stilo gallese) esseva a ille tempore concipite como habente evolute ab le ''Old Noldorin'' (Noldorin Ancian) parlate in Valinor al multe dialectos (non como le gallese), plus tarde appellate ''Lemberin'', que esseva parlate in Beleriand. Le Elfos Noldorin voleva parlar un lingua distincte del Elfos del Prime Clan qui alsi habitava con illes e parlava Quenya, e assi illes disveloppava ''Old Noldorin'' ex lo que Tolkien appellava ''Koreldarin'': "le lingua de illes qui partiva de Terra Medie, e veniva a ''Kór'', le collina del Elfos in Valinor."<ref group=T>[[J. R. R. Tolkien|Tolkien, J. R. R.]], ''Tengwesta Qenderinwa 1''. [[Parma Eldalamberon]] 18, p. 24.</ref> === Ex Noldorin e Gallese === {{further|The Etymologies (Tolkien)#Stage of development|Tolkien and the Celtic}} Tolkien creava Sindarin circum 1944. Ille usava multo de Noldorin e lo miscava con "Ilkorin Doriathrin" e addeva alcun nove characteristicas. Super illo, ille scribeva un nota lateral sur su "Tabulas Comparative": "Doriath[rin], etc. = Noldorin ((?)viz. como illo solite esser)".<ref group=T>[[J. R. R. Tolkien|Tolkien, J. R. R.]] "Comparative Tables". ''[[Parma Eldalamberon]]'' 19, p. 23.</ref> Le linguas Ilkorin de 1930–50 parlate in Beleriand, p.ex. Doriathrin e le altere dialectos, non esseva tanto basate sur le gallese como Noldorin lo esseva, e Tolkien voleva que su nove "lingua de Beleriand" essera un lingua de typo gallese. In le parolas de Tolkien, "Le cambiamentos laborate sur Sindarin [ab Eldarin Comun] multo stricte (e deliberatemente) simila illos que produceva le gallese medieval e moderne ab le celtic ancian, de modo que in le resultato Sindarin ha un stilo gallese marcate, e le relationes inter illo e Quenya simila stricte illos inter le gallese e le latino."<ref group=T>{{harvnb|Tolkien|2007}}, p. 135.</ref> Tolkien non provideva un description detaliate del lingua in obras publicate como ''The Lord of the Rings'', ma ille diceva que<ref name="PE17 p61" group=T/> {{blockquote|"Un conto precise, con drawinges e altere adjutas, del practicas de forgiario [[Dwarf (Middle-earth)|nanic]], [[Hobbit]]-poteria, medicina e philosophia Numerorean, e assi avantario interfererea con le narrativa [del ''Senior del Anellos''], o swellarea le Appendices. Tamben, lo facerea grammaticas complete e collectiones lexical del linguas. Cualque tentativa a 'completezza' false reducera le cosa a un 'modello', un sorta de casa de pupas imaginarie de pseudo-historia. Multe labor celate e non exibite es necessari pro dar al nomenclatura un 'sensation' de verisimilitude. Ma iste historia [''Le Senior del Anellos''] non es le loco pro phonologia technic e historia grammatical. ''Io spera lassar iste cosas fermemente delineate e registrate.''" [emphasis addite]<ref name="PE17 p61" group=T>{{harvnb|Tolkien|2007}}, p. 61, letter to a reader.</ref>}} Tolkien scribeva multe pecias in Sindarin. Ille faceva un effortio pro dar al [[Elvish languages (Middle-earth)|su linguas elvic]] le sensation e gusto de [[natural language]]s (linguas natural). Ille voleva infunder in illes un sorta de vita, durante que les adaptava a un gusto aesthetic multo personal. Ille voleva construer linguas primarimente pro satisfacer su impulso personal e non perque ille habeva alcun designo universal in mente.<ref group=T>{{harvnb|Carpenter|2023|loc=#165 to [[Houghton Mifflin]], 30 June 1955 }}</ref> == Linea de tempore interne<!--to match text above--> == [[File:Elvish Languages Mapped to Kindreds and Migrations.svg|thumb|center|upright=3.5|[[Elvish languages (Middle-earth)|Linguas Elvic]] mappate a parentelas e migrationes in le [[Sundering of the Elves]]. Sindarin esseva initialmente parlate in [[Beleriand]] in le extreme nord-west de [[Terra Medie]]. Post le quasi-total destruction de Beleriand, Sindarin continuava a esser parlate in Terra Medie in le [[Tertie Etate]].]] In le parolas de Tolkien: {{blockquote}}"Sindarin (Gris-elfic) es propriemente le nomine del linguas del habitantes elvic de Beleriand, le terra plus tarde quasi submergite al west del Montes Blu. Quenya esseva le lingua del Alt-Elfos Exiliate retornante a Terra Medie. Le [[Exiles (Middle-earth)|Exiliatos]], essente relativemente pauc in numero, finalmente adoptava un forma de Sindarin: un dialecto meridional (del qual le varietate plus pure e plus archaic esseva usate in Doriath governate per Thingol). Isto illes usava in discurso quotidian, e mesmo adaptava lor proprie nomines personal a su forma. Ma le Sindarin del alt-elfos esseva (naturalmente) alique afficite per Quenya, e contineva alcun elementos Quenya. Sindarin es alsi largemente applicate al linguas relationate del Elfos del mesme origine como le Elfos Grise de Beleriand, qui viveva in [[Eriador]] e plus a le Est."<ref group=T>{{harvnb|Tolkien|2007}}, p. 127.</ref>}} ===Dialectos=== [[File:Sindarin dialects of Beleriand mapped.svg|thumb|center|upright=2.2|Dialectos Sindarin de [[Beleriand]] in le [[Prime Etate]], ante le retorno del Noldor. Doriathrin esseva parlate in [[Doriath (Middle-earth)|Doriath]], le area forestal in le centro. Falathrin esseva le dialecto del Falas, le region costal al West. Le dialecto Nord-Western esseva parlate in Hithlum, Mithrim, e Dor-lómin, al nord del montes Ered Wethrin (alto a sinistra). Le dialecto Nord-Oriental esseva parlate in Ard-galen (ante su ruin), e le altitudes de Dorthonion (Taur-nu-Fuin) (alto in centro).]] Le divergentia de Sindarin (Sindarin Ancian) comenciava primo in un gruppo Northern o {{lang|sjn|Mithrimin}} e un gruppo Meridional. Le gruppo Meridional habeva un territorio multo plus grande, e includeva {{lang|sjn|Doriathrin}} o "Sindarin Central".<ref name=WPP17-133 group=T/> {{blockquote}}"[[Círdan]] esseva un Elfo [[Teleri]]n, un del plus alte de illes qui non esseva transportate a Valinor ma deveniva cognoscite como le Sindar, le elfos grise; ille esseva parente a [[Olwë]], un del duo reyes del Teleri, e senior de illes qui partiva super le Grande Mar. Ille esseva assi alsi parente a [[Elwë]], le fratre major de Olwë, recognoscite como le alte-rege de tote le Teleri in Beleriand, mesmo post que ille se retirava al regno guardate de Doriath. Ma Círdan e su populo remaneva in multe modos distincte del resto del Sindar. Illes reteneva le ancian nomine Teleri (in le forma Sindarin posterior ''Telir'', o ''Telerrim'') e remaneva in multe modos un populo separate, parlante mesmo in dies posteriori un lingua plus archaic."<ref name="PoME ch 13" group=T>{{harvnb|Tolkien|1996}}, ch. 13 "Last Writings", "Círdan"</ref>}} Assi durante le [[First Age|Prime Etate]], ante le retorno del Noldor, il habeva quatro dialectos de Sindarin: {{tree list}} * '''Sindarin''' ** Grupo Meridional *** {{lang|sjn|Doriathrin}}, le lingua de [[Doriath (Middle-earth)|Doriath]];<ref name=WPP17-133 group=T/> *** {{lang|sjn|Falathrin}} o "Sindarin Occidental", le lingua del [[Falas]]; ** Grupo Septentrional *** Dialecto Nord-Western, parlate in Hithlum, Mithrim, e Dor-lómin; *** Dialecto Nord-Oriental, parlate in Ard-galen (ante su ruin), e le altitudes de Dorthonion (Taur-nu-Fuin). {{tree list/end}} ==== Doriathrin ==== Doriathrin preservava multe characteristicas archaic. Differente del altere dialectos, illo remaneva libere de influentias [[Quenya]]. Le "accento" de Doriath esseva alsi multo recognoscibile, de modo que post que [[Túrin]] habeva lassate Doriath ille manteneva un accento Doriathrin usque su morte, que immediatemente identificava su origine al parlatores de altere dialectos de Sindarin. "Le 'beleriandic' post-guerra como lingua franca e como lingua del Noldor esseva fortemente influentiate per Doriath."<ref group=T>{{harvnb|Tolkien|2007}}, p. 132</ref> Tolkien exponeva multo super le morphologia de Doriathrin, e como illo contrasta con le altere dialectos Sindarin, in su scriptos linguistic:<ref name=WPP17-133 group=T/> {{blockquote}}"Doriathrin preservava in uso commun le dual de substantivos, pronomines, e inflexiones personal verbal, assi como un distinction clar inter plurales 'general' o 'collective' (como ''elenath''), e plurales 'particular' (como ''elin''). ... Ma illo esseva non-obstante in alicun ma importante punctos de phonologia marcate per cambiamentos non universal in Sindarin. Le plus notable inter istes esseva le spirantisation de ''m'' > nasal ''ṽ'', le nasaltate de que, totevia, esseva jammais perdite in le Doriathrin propri usque post le dissolution del 'Regno Celate'. ... Le cambiamentos de ''mp, nt, ñk'', alsi procedeva plus tosto e plus ultra que in le altere dialectos."<ref name=WPP17-133 group=T>{{harvnb|Tolkien|2007}}, p. 133</ref>}} ==== Falathrin ==== Le lingua del sequitores del Elfos Círdan, appellate ''Falathrin'' (''Falassian'' in anglese), es le altere dialecto del gruppo Sindarin Meridional. Illo remaneva proxime al lingua de Doriath perque il habeva un grande commercio inter le duo gruppos usque al tempore del Guerras de Beleriand.<ref name="PoME ch 13" group=T/> ==== Sindarin Septentrional ==== Le Sindarin Septentrional esseva parlate per le {{lang|sjn|Mithrim}}, le gruppo le plus septentrional del elfos grise. Illo differiva del Sindarin Central de Beleriand in multe aspectos. Originalmente parlate in Dorthonion e [[Hithlum]], illo contineva multe parolas unic e non esseva totalmente intelligibile al altere Elfos. Le dialecto Septentrional esseva in multe modos plus conservator, e postea se divideva in un dialecto Nord-Western (Hithlum, Mithrim, Dor-lómin) e un dialecto Nord-Oriental (le altitudes de Dorthonion, e le planuras large de Ard-galen al nord del altitudes). Iste lingua esseva al principio adoptate per le [[Noldor]] exiliate post lor retorno a [[Terra Medie]] a Losgar. Le Sindarin Noldorin cambiava plus tarde, multo debite al adoption de characteristicas [[Quenya]], e partialmente perque del amor del Noldor pro facer cambiamentos linguistic. Le hereditate de [[Beren]] esseva clar a [[Thingol]] de [[Doriath (Middle-earth)|Doriath]] como ille parlava le Sindarin Septentrional de su patria.<ref name=WPP17-134 group=T/> {{blockquote}}"Characteristicas principal [del Sindarin Septentrional esseva le] preservation de ''p, t, k'' post nasales e ''l''. ''m'' intervocalic remaneva. Nulle ''u'' e ''o'' e ''i/e'' remaneva distincte – nulle mutation ''a'' de ''i''. ''S'' esseva non-lenite initialmente. ''h'' (preservate) mediali. ''tt, pp, kk > t, p, k'' mediali."<ref name=WPP17-134 group=T>{{harvnb|Tolkien|2007}}, p. 134.</ref>}} ==== Noldorin Sindarin ==== Con le exception de Doriathrin, Sindarin adoptava alcun characteristicas de Quenya post le retorno del Noldor, assi como cambiamentos de sono unic inventate per le Noldor (qui amava cambiar linguas):<ref name="WPP p133" group=T/> {{blockquote}}"Il esseva le Noldor qui in facto stabilisava e faceva melioramentos al 'Sindarin Commun' del dies del Guerras, e illo esseva basate sur le Sindarin Occidental. Le ancian dialecto Nord practicamente moriva foras excepte in nomines de locos como ''Dorlomin, Hithlum'', etc. ma pro alicun clanes sparse e celate del ancian gruppo Nordic e excepte in quanto adoptate per le [[Sons of Fëanor|Fëanorianos]], qui se habeva movite al est. De modo que in le dies del Guerras, Sindarin esseva realmente dividite in 'Sindarin Occidental' (includente tote le Noldor de [[Finrod]] e Fingon), 'Sindarin Oriental' (del dialecto Nord) esseva solo preservate per le casa de Feanor; e 'Central' o ''Doriath''.<ref name="WPP p133" group=T>{{harvnb|Tolkien|2007}}, p. 133.</ref>}} In le celate citate de Gondolin, un terra isolate, un dialecto peculiar se disveloppava: "Isto differiva del standard (de Doriath) (a) in haber elementos Occidental e alcun Northern, e (b) in incorporar un bon numero de parolas Noldorin-Quenya in formas plus o minus sindarinisate. Assi le citate esseva usualmente appellate ''Gondolin'' (ab Q. {{lang|qya|Ondolin(dë)}}) con simple replacement de ''g-'', non ''Goenlin'' o ''Goenglin'' [como illo haberea essite in le Sindarin standard]".<ref group=T>{{harvnb|Tolkien|2007}}, p. 29</ref> ==== In le Secunde e Tertie Etate ==== Le Sindarin 'Beleriandic' como un [[lingua franca]] de tote le Elfos e multe Homines, e como le lingua del Noldor in exilio, esseva basate sur le Sindarin Occidental ma esseva fortemente influentiate per Doriathrin. Durante le [[Second Age|Secunde Etate]] Sindarin esseva un lingua franca pro tote le Elfos e lor amicos (assi illo esseva usate pro inscriber [[Moria (Middle-earth)#Features of the West-gate|le Porta Occidental de Moria]]), usque illo esseva displaciate pro le Homines per [[Westron]], que surgeva in le Tertie Etate como un lingua fortemente influentiate per Sindarin. In Gondor al fin del Tertie Etate, Sindarin esseva ancora parlate quotidianemente per alicun nobile Homines in le citate [[Minas Tirith]]. [[Aragorn]], elevate in le securitate del bastion elvic de [[Rivendell]],<ref group=T>{{harvnb|Tolkien|1955}}, Appendix A "The Númenórean Kings"</ref> lo parlava fluentemente.<ref group=T>{{harvnb|Carpenter|2023|loc=#230 to Rhona Beare, 8 June 1961 }}<!--''Mae govannen!''--></ref><ref group=T>{{harvnb|Tolkien|1954a}}, book 1, ch. 12 "Flight to the Ford"</ref> == Phonologia == Sindarin esseva designate con un [[phonology]] simile al gallese.<ref group=T>{{harvnb|Tolkien|2007}}, p. 135.</ref>{{sfn|Foster|1971}} Le accento tonic es como in latino: sur le penultime si illo es pesante (un syllaba clause, vocal longe o diphthongo) e sur le antepenultime si le penultime es legier.{{sfn|Salo|2004|pp=23–24, 32–33}} === Consonantes === {| class="wikitable" style="text-align:center;" ! rowspan=2| ! rowspan=2|[[labial consonant|Labial]] ! rowspan=2|[[dental consonant|Dental]] ! colspan=2|[[alveolar consonant|Alveolar]] ! rowspan=2|[[palatal consonant|Palatal]] ! rowspan=2|[[velar consonant|Velar]] ! rowspan=2|[[Uvular consonant|Uvular]] ! rowspan=2|[[glottal consonant|Glottal]] |- !<small>central</small> !<small>[[lateral consonant|lateral]]</small> |- ! [[nasal consonant|Nasal]] | {{IPA link|m}} | | {{IPA link|n}} | | | {{IPA link|ŋ}}{{efn|scribite {{grapheme|ng}}}} | | |- ! [[Plosive]] | {{IPA link|p}} &nbsp; {{IPA link|b}} | | {{IPA link|t}} &nbsp; {{IPA link|d}} | | | {{IPA link|k}}{{efn|scribite {{grapheme|c}}}} &nbsp; {{IPA link|ɡ}} | | |- ! [[Fricative]] | {{IPA link|f}} &nbsp; {{IPA link|v}} | {{IPA link|θ}}{{efn|scribite {{grapheme|th}}}} &nbsp; {{IPA link|ð}}{{efn|scribite {{grapheme|dh}}}} | {{IPA link|s}} | {{IPA link|ɬ}}{{efn|scribite {{grapheme|lh}} e {{grapheme|ll}} dependente del etymologia.<ref name="SindLL">{{cite web |last1=Hostetter |first1=Carl F. |author1-link=Carl F. Hostetter |last2=Tolkien |first2=J. R. R. |author2-link=J. R. R. Tolkien |title=Sindarin ll |date=2003 |url=https://www.elvish.org/Tengwestie/articles/Hostetter/sindll.phtml |access-date=21 July 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20031220194214/https://www.elvish.org/Tengwestie/articles/Hostetter/sindll.phtml |archive-date=20 December 2003 |url-status=live}}</ref>}} | | | {{IPA link|χ}}{{efn|scribite {{grapheme|ch}}}} | {{IPA link|h}} |- ! [[Trill consonant|Trill]] | | | {{IPA link|r̥}}{{efn|scribite {{grapheme|rh}}}} &nbsp; {{IPA link|r}} | | | | | |- ! [[Approximant]] | | | | {{IPA link|l}} | {{IPA link|j}} | {{IPA link|ʍ}}{{efn|scribite {{grapheme|hw}}}} &nbsp; {{IPA link|w}} | | |} {{notelist}} Le phonema {{IPA|/f/}} es sonorisi a {{IPA|[v]}} quando final o ante {{IPA|/n/}}, ma remane scribite como {{angle bracket|f}}. Le sono {{IPA|[f]}} es scribite {{angle bracket|ph}} quando final (''alph'', "cigno") o quando usate pro spelling un {{IPA|/p/}} lenite (''i-pheriannath'', "le medie-homines") que deveni {{IPA|[f]}}. Le Sindarin Ancian, como le [[Common Brittonic]] e le [[Old Irish]], alsi habeva un spirante ''m'' o un nasal ''v'' (IPA: {{IPA|/ṽ/}}), que esseva transcripte como ''mh''. Isto se fusionava con {{IPA|/v/}} in le Sindarin posterior. Phoneticamente, le {{angle bracket|ch}} de Sindarin se alinea con le altere consonantes velar como {{angle bracket|c}}, {{angle bracket|g}}, {{angle bracket|w}}, etc. ma es phoneticamente le [[voiceless uvular fricative]] {{IPA|/χ/}}.<ref name="SaloFacebook260418">{{cite web |url=https://www.facebook.com/groups/elflangs/permalink/1580897985361653/?comment_id=1581140035337448&notif_id=1524743445013487&notif_t=group_comment&ref=notif |title=''no title'' |date=26 April 2018 |first=David |last=Salo |website=[[Facebook]] |author-link=David Salo |access-date=26 April 2018 |quote=Phonemically it patterns with velars, but phonetically it should be whatever <nowiki><ch></nowiki> is in [[Welsh phonology#Consonants|Welsh]].}}</ref> ==== Conventiones orthographic ==== {| class="wikitable" |- ! Littera ! [[help:IPA|IPA]] ! Notas |- | i | {{IPA|j, ɪ iː}} | Representa {{IPA|/j/}} quando initial ante vocales, {{IPA|/ɪ/}} (vocal curte) e {{IPA|/iː/}} (vocal longe) ubique altere. |- | ng | {{IPA|ŋ, ŋɡ}} | Representa {{IPA|/ŋ/}} quando final, {{IPA|/ŋɡ/}} ubique altere. |- | ph | {{IPA|f}} | Representa {{IPA|/f/}} a fin de parola (debite a {{angle bracket|f}} esser usate pro {{IPA|/v/}}) e representa le mutation de {{IPA|/p/}} initial de parola a {{IPA|/f/}}. |- | f | {{IPA|f, v}} | Representa {{IPA|/f/}} ubique excepte finalmente ubi illo es sempre {{IPA|/v/}}. |} === Vocales === ==== Monophthongos ==== {| class="wikitable" style="text-align:center;" ! [[Vowel]]s !! [[Front vowel|Frontal]] !! [[Back vowel|Posterior]] |- ! [[Close vowel|Claude]] | {{IPA link|iː}} {{IPA link|yː}} ||{{IPA link|uː}} |- ! [[Near-close vowel|Semi-claude]] | {{IPA link|ɪ}} {{IPA link|ʏ}} || {{IPA link|ʊ}} |- ! [[Open-mid vowel|Medio-aperte]] | {{IPA link|ɛ}}(ː) ||{{IPA link|ɔ}}(ː) |- ![[Open vowel|Aperte]] | colspan="2" |{{IPA link|a}}(ː) |} Un accuto indica un vocal longe (á, é, etc.). In un parola monosyllabic, un circumflexo es usate (â, ê, etc.). In le Sindarin Ancian, il habeva un vocal simile al germanico ''ö'' (IPA: {{IPAblink|œ}}), que Tolkien pluparte del tempore transcripteva como ''œ''. Ben que isto esseva intendite esser distincte del diphthongo ''oe'', illo esseva frequentemente simplemente imprimate ''oe'' in publicationes como ''[[The Silmarillion]]'', p.ex. {{lang|sjn|Nírnaeth Arnoediad}} (legite: ''Nírnaeth Arnœdiad''), {{lang|sjn|Goelydh}} (legite: ''Gœlydh''). Iste vocal plus tarde veniva esser pronunciate {{IPA|[ɛ]}} e es per tanto transcripte como tal (p.ex. ''Gelydh'').{{sfn|Salo|2004|pp=19–21}} ==== Diphthongos ==== Le diphthongos es ''ai'' (pronunciate como '''ai'''sle [aɪ]), ''ei'' (d'''ay''' [ɛɪ]), ''ui'' (r'''ui'''n [ʊɪ]), e ''au'' (c'''ow''' [aʊ]). Si le ultime diphthongo termina un parola, illo es scribite ''aw''. Il ha alsi diphthongos ''ae'' e ''oe'' sin counterpartes anglese, simile a pronunciar ''a'' o ''o'' respectivemente in le mesme syllaba como on pronuncia un ''e'' (como in p'''e'''t); IPA {{IPA|[aɛ, ɔɛ]}}. Tolkien habeva describe dialectos (tal como Doriathrin) e variationes in pronunciationes (tal como illo de Gondor), e altere pronunciationes de ''ae'' e ''oe'' indubitanente existeva.{{sfn|Salo|2004|pp=19–21}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" ! colspan="3" | [[Diphthong]] |- | {{IPA link|ʊ}}{{IPA link|j}} | -||- |- | {{IPA link|ɛ}}{{IPA link|j}} |{{IPA link|ɔ}}{{IPA link|ɛ}}||- |- |{{IPA link|a}}{{IPA link|j}} |{{IPA link|a}}{{IPA link|ɛ}}||{{IPA link|a}}{{IPA link|w}} |} == Grammatica == {{see also|Celtic influences on Tolkien}} [[File:A Elbereth Gilthoniel-teng.svg|thumb|upright=1.5|''[[A Elbereth Gilthoniel]]'', un poema in Sindarin componite per Tolkien e scribite in [[Tengwar]], in le modo de [[Beleriand]] ]] Tolkien scribeva que ille dava a Sindarin "un character linguistic multo simile (ma non identic a) le [[Brittonic languages|britannico-gallese]] ... perque illo pare convenir al typo bastante 'celtic' de legendas e contos narrate de su parlatores".<ref name="Letters_#144">{{harvnb|Carpenter|2023|loc=#144 to [[Naomi Mitchison]], April 1954 }}</ref> Differente del largemente [[agglutinative language|agglutinative]] Quenya, Sindarin es principalmente un [[fusional language]] con alcun tendentias [[analytic language|analytic]]. Illo pote esser distinguite de Quenya per le raritate de finales vocalic, e le uso de [[voiced plosive]]s ''b d g'', rar in Quenya trovate solmente post [[nasal consonant|nasales]] e [[Liquid consonant|liquidas]]. Le Sindarin Ancian formava plurales per le addition de ''-ī'', que vaniva ma [[affection (linguistics)|afficeva]] le vocales precedente (como in gallese e [[Germanic umlaut|anglese ancian]]): S. {{lang|sjn|Adan}}, pl. {{lang|sjn|[[Edain]]}}, S. {{lang|sjn|Orch}}, pl. ''[[Yrch]]''.{{sfn|Salo|2004|p=94, section 6.2 (see also sections 4.33, 4.37)}} Sindarin forma plurales in modos multiple.{{sfn|Salo|2004|pp=95–100}} === Substantivos === Durante que Sindarin non ha un [[grammatical gender]] (genere grammatical), illo ha duo systemas de [[grammatical number]] (numero grammatical), simile al gallese. Le substantivos [[Plural|Singular/plural]] corresponde al systema de numero singular/plural justo como in anglese. Le plurales de substantivos in Sindarin es imprevisible e formate in plure modos.{{sfn|Salo|2004|pp=94-100}} Alcun substantivos in Sindarin (e Noldorin) de un syllaba forma le plural con un termination (usualmente ''-in''), p.ex. {{lang|sjn|Drû}}, pl. {{lang|sjn|Drúin}} "homines salvage, [[Woses]], Púkel-Homines".{{sfn|Salo|2004|p=98}} Alteros forma le plural per cambio de vocal, p.ex. {{lang|sjn|golodh}} e {{lang|sjn|gelydh}}, "maestro de sageza, sage" (obsolete como un nomine tribal ante que le Noldor retornava a Beleriand); {{lang|sjn|Moredhel}}, pl. {{lang|sjn|Moredhil}}, "Elfos Obscur". Ancora alteros forma lor plurales per alcun combination del duo, e alicun non cambia in le plural: {{lang|sjn|Belair}}, "Elfo/Elfos Beleriandic" es singular e plural.{{sfn|Salo|2004|pp=94-100}} Le altere systema de numero esseva appellate per Tolkien 2nde plural o numero collective.<ref group=T>{{harvnb|Tolkien|2007}}, p. 26 e p. 45-46.</ref> Le substantivos in iste systema lo forma usualmente per adder un suffixo al plural (como in gallese); per exemplo '''''-ath''''', como in {{lang|sjn|elenath}}, "tote le stellas (in le celo)", ma non sempre, como in {{lang|sjn|Drúath}}. Un altere termination del 2nde pl. es ''-rim'', usate specialmente pro indicar un gruppo racial: {{lang|sjn|Nogothrim}} "le racia del Nanos", ab pl. {{lang|sjn|Nogoth}} (sg. {{lang|sjn|Nogon}}, "Nano"). Il existe un altere tal termination '''''-lir''''', como in {{lang|sjn|Nogothlir}}. Le terminationes '''''-rim''''', '''''-hoth''''', e '''''-waith''''', parolas Sindarin significante 'multitude', 'hoste', e 'populo' respectivemente, es addite a un '''substantivo singular''' pro formar un 2nde plural, p.ex. {{lang|sjn|Gaurhoth}} "le horda de homines-lupo" e {{lang|sjn|Gaurwaith}} "populo lupin", ab {{lang|sjn|Gaur}} "homo-lupo".{{sfn|Salo|2004|pp=99-100}} ==== Formas plural ==== Le major parte del [[plural]]es de Sindarin es formate per [[apophony|cambio de vocal]] e es characterisate per le ''[[i-mutation]]''. Le termino Noldorin pro isto es ''prestanneth'' "affection de vocales". In un stadio plus ancian del lingua, le plurales esseva marcate per le suffixo ''-ī'', al qual le vocal(i) de radice [[assimilation (linguistics)#Anticipatory assimilation at a distance|se assimilava]], deveniente [[Front vowel|frontalisate]] (e elevate si [[Open vowel|aperte]]); plus tarde le final ''-ī'' esseva perdite, lassante le vocal(i) de radice mutate como le sol marcator del plural. (Iste processo es multo simile al [[Germanic umlaut]] que produceva le formas anglese ''man/men'', ''goose/geese'', e plus proxime ancora al plurales de [[affection (linguistics)|i-affection]] gallese in formas como {{lang|sjn|gair/geiriau}} e {{lang|sjn|car/ceir}}.) Le modelos plural resultante es: * In syllabas non final: ** a > e – {{lang|sjn|g'''a'''ladh}} (arbre) > {{lang|sjn|g'''e'''laidh}} (arbores) ** o > e – {{lang|sjn|n'''o'''goth}} (nano feminin) > {{lang|sjn|n'''e'''gyth}} (nanos feminin) (originalmente deveniva œ, que plus tarde deveniva e) ** u > y – {{lang|sjn|t'''u'''lus}} (albero) > {{lang|sjn|t'''y'''lys}} (alberos) * In syllabas final: ** a con un consonante sequente > ai – {{lang|sjn|ar'''a'''n}} (rege) > {{lang|sjn|er'''ai'''n}} (reges) ** a con grupp de consonantes sequente #1 > e – {{lang|sjn|n'''a'''rn}} (saga) > {{lang|sjn|n'''e'''rn}} (sagas) ** a con grupp de consonantes sequente #2 > ai – {{lang|sjn| c'''a'''nt}} (contorno, forma) > {{lang|sjn|c'''ai'''nt}} (contornos, formas) ([[nasal stop|nasal]] & [[plosive]]) ** a con grupp de consonantes sequente #3 > ei – {{lang|sjn|'''a'''lph}} (cigno) > {{lang|sjn|'''ei'''lph}} (cignos) ([[Liquid consonant|liquide]] & [[Fricative consonant|fricative]]) ** â > ai – {{lang|sjn|t'''â'''l}} (pede) > {{lang|sjn|t'''ai'''l}} (pedes) ** e > i – {{lang|sjn|adan'''e'''th}} (femina mortal) > {{lang|sjn|eden'''i'''th}} (feminas mortales) ** ê > î – {{lang|sjn|h'''ê'''n}} (infante) > {{lang|sjn|h'''î'''n}} (infantes) ** o > y – {{lang|sjn|brann'''o'''n}} (senior) > {{lang|sjn|brenn'''y'''n}} (seniores) ** o > e – {{lang|sjn|or'''o'''d}} (montania) > {{lang|sjn|er'''e'''d}} (montanias) (in alicun casos) ** ó > ý – {{lang|sjn|b'''ó'''r}} (homine constante) > {{lang|sjn|b'''ý'''r}} (homines constante) ** ô > ŷ – {{lang|sjn|th'''ô'''n}} (pino) > {{lang|sjn|th'''ŷ'''n}} (pinos) ** u > y – {{lang|sjn|'''u'''r'''u'''g}} (monstro) > {{lang|sjn|'''y'''r'''y'''g}} (monstros) ** û > ui – {{lang|sjn|h'''û'''}} (can) > {{lang|sjn|h'''ui'''}} (canes) ** au > oe – {{lang|sjn|n'''au'''g}} (nano) > {{lang|sjn|n'''oe'''g}} (nanos) (cf. germanico ''au'' > ''äu'') ** aea > ei – {{lang|sjn|'''aea'''r}} (mar) > {{lang|sjn|'''ei'''r}} (mares) (presumptibilmente cambiava plus a ''air'' como es commun al fin de parolas in Sindarin; "a" actualmente cambia a "ei" ante "ai") Le vocales non listate non subiunge ulle cambio, tal como {{IPA|/y/}} remane como {{IPA|/y/}}, significante que illo es possibile pro alicun parolas haber le mesme forma in le singular e plural.{{sfn|Salo|2004|p=95}} === Mutationes de consonante initial === Sindarin ha un serie de [[initial consonant mutation#Celtic languages|mutationes de consonante initial]], variante inter dialectos como seque. ==== Mutationes trovate in Noldorin ==== Le mutationes del "Noldorin conceptual temprane" es definite in le ''Lam na Ngoluith, Early Noldorin Grammar'' de Tolkien.<ref name="J. R. R. Tolkien. p. 120" group=T>[[J. R. R. Tolkien|Tolkien, J. R. R.]], ''Lam na Ngoluith. Early Noldorin Grammar.'' [[Parma Eldalamberon]] 13, p. 120.</ref> Le mutation es provocate in varie modos: * Le mutation molle es provocate per un parola stricte connectite terminante in un vocal; le consonante alora assume le forma que illo deberea haber mediali.<ref name="J. R. R. Tolkien. p. 120" group=T/> * Le mutation dur es debite al gemination de un consonante initial original a causa del precedantia de un parola stricte connectite terminante in un plosive.<ref name="J. R. R. Tolkien. p. 120" group=T/> * Le mutation nasal es debite a un nasal precedente.<ref name="J. R. R. Tolkien. p. 120" group=T/> Le sequente tabula describe como differente consonantes es afficite per le tres mutationes. {| class="wikitable" ! Radical ! Molle ! Dur ! Nasal |- ! b |v (bh) |b |m |- ! d |dh |d |n |- ! g |’ |g |ng |- ! gw |’w |gw |ngw |- !p |b |ph |ph |- !t |d |th |th |- !c |g |ch |ch |- !cw |gw |chw |chw |} L'apostrophe '''’''' indica [[elision]], e non es necessarimente scribite. Iste formas de ''p'' lenite que es pronunciate ''f'' es scribite ''ph'' como mentionate supra. Parolas Noldorin comenciante per ''b-'', ''d-'', o ''g-'', que descende del plus ancian ''mb-'', ''nd-'', o ''ng-'' es afficite differentemente per le mutationes: {| class="wikitable" |- ! Radical ! Molle ! Dur ! Nasal |- !b |m |b |m |- !d |n |d |n |- !g |ng |g |ng |} <!--Noldorin words beginning in ''n, m, l, r, s'' are not affected by mutation. For example, the [[deixis|deictic]] singular article '''''i''''' triggers soft mutation in Noldorin. When added to a word like ''tî'', "line" it becomes '''''i dî''''', "the line". In Noldorin's phonological history, ''t'' became ''d'' in the middle of a word. With the preposition ''no'', 'to', ''tî'' becomes '''''no thî''''', 'to the line'. With the plural article, ''i(n)'', ''tî'' becomes '''''i thiath''''' "the lines".{{Cn|date=December 2020}}--><!--is this correct? ---needs ref--> Multes del mutationes de Noldorin esseva prendite in Sindarin alicun annos plus tarde. Le parola Sindarin '''''gwath''''' "umbra" deveni '''''i 'wath''''', "le umbra".<ref group=T>{{harvnb|Tolkien|2007}}, p. 41.</ref> ==== Mutationes trovate in le grammatica de Salo ==== Le ''A Gateway to Sindarin'' de [[David Salo]] propone un serie plus complexe de mutationes, basate sur le extrapolation ab le corpus de Sindarin, como seque<ref name="Salo. Pp. 73–79">{{harvnb|Salo|2004|pp=73–79}}</ref> (cellas vacue indica nulle cambio): {| class="wikitable" ! Radical ! Molle ! Nasal ! Plosive ! ''Liquide?'' ! Mixte |- ! t /t/ |d /d/ |th /θ/ |th /θ/ |th /θ/ |d /d/ |- ! p /p/ |b /b/ |ph /f/ |ph /f/ |ph /f/ |b /b/ |- ! c /k/ |g /g/ |ch /χ/ |ch /χ/ |ch /χ/ |g /g/ |- ! d /d/ |dh /ð/ |n /n/ | |dh /ð/ | |- ! b /b/ |v /v/ |m /m/ | |v /v/ | |- ! g /g/ |(deletate) |ng /ŋ/ | |(deletate) | |- ! m /m/ |v /v/ | | |v /v/ | |- ! (n)d /d/ |n /n/ |nd /nd/ |nd /nd/ |d /d/ |nd /nd/ |- ! (m)b /b/ |m /m/ |mb /mb/ |mb /mb/ |b /b/ |mb /mb/ |- ! (n)g /g/ |ng /ŋ/ |ng /ŋg/ |n-g /ŋg/ |g /g/ |ng /ŋg/ |- ! lh /ɬ/ |l /l/ |l /l/ |l /l/ |l /l/ |l /l/ |- ! rh /r̥/ |r /r/ |r /r/ |r /r/ |r /r/ |r /r/ |- ! s /s/ |h /h/ | | | |h /h/ |- ! h /h/ |ch /χ/ |ch /χ/ |ch /χ/ |ch /χ/ |ch /χ/ |- ! hw /ʍ/ |chw /χw/ |chw /χw/ |chw /χw/ |chw /χw/ |chw /χw/ |- |} Le mutation nasal totevia non affice 'd' e 'g' quando trovate in le gruppos 'dr', 'gr', 'gl' o 'gw'.<ref name="Salo. Pp. 73–79"/> Per admission de Salo, le mutation liquide es speculative e non atestate in le scriptos de Tolkien al tempore que ille scribeva ''A Gateway to Sindarin''.<ref name="Salo. Pp. 73–79"/> === Pronomines === Un fonte es usate pro le pronomines Sindarin,<ref group=T>{{harvnb|Tolkien|2007}}, p. 132.</ref> un altere pro le suffixos possessive.<ref group=T>{{harvnb|Tolkien|2007}}, p. 46</ref> {| class="wikitable" |+ Pronomine |- ! colspan="2" | ! singular ! dual{{efn|usate solmente per parlatores de Doriath}} ! plural |- ! rowspan="2" | 1me persona ! exclusive | rowspan="2" | -n | -nc, -ngid | -nc |- ! inclusive | -m, -mmid | -m |- ! rowspan="2" | 2nde persona ! imperiose/familiare | -g | -ch | -g, -gir |- ! formal/polite | -dh | -dh, -dhid | -dh, -dhir |- ! colspan="2" | 3tie persona | nil | -st | -r |} {{notelist}} {| class="wikitable" |+ Suffixo possessive |- ! colspan="2" | ! singular ! plural |- ! rowspan="2" | 1me persona ! exclusive | rowspan="2" | -en | -enc |- ! inclusive | -em |- ! rowspan="2" | 2nde persona ! imperiose/familiare | -eg | -eg, -egir |- ! formal/polite | -el | -el, -elir |- ! colspan="2" | 3tie persona | -ed | -ent |} Istes es formas subjective usate in conjugation. Sindarin usava formas objective detachate, como '''''dhe''''' (2nde pers. formal/polite singular).<ref group=T>{{harvnb|Tolkien|2007}}, p. 26</ref> Le pronomines Sindarin poteva combinar se con prepositiones como in le [[Celtic languages]] (linguas celtic), le [[Colloquial Welsh prepositions|gallese]]: {{lang|cy|inni}} "a/pro nos" ab {{lang|cy|i}} 'a/pro' e {{lang|cy|ni}} 'nos'.<ref group=T>{{harvnb|Tolkien|2007}}, p. 38</ref> '''annin''' "pro/a me".<ref group=T>{{harvnb|Tolkien|2007}}, p. 147</ref> Le suffixos de pronomine singular de prime persona poteva combinar se con substantivos: '''Lamm''', "lingua" > '''lammen''' "mi lingua".{{sfn|Salo|2004|p=106}} === Verbos === Tolkien scribeva que le inflexiones de Quenya esseva bastante regular,<ref group=T>[[J. R. R. Tolkien|Tolkien, J. R. R.]], "Early Qenya Grammar", ''[[Parma Eldalamberon]]'' 14, p. 56.</ref> ma que "le historia verbal de Sindarin es complicate."<ref name="J. R. R. Tolkien p. 43" group=T>{{harvnb|Tolkien|2007}}, p. 43.</ref> Super '''''-ant''''', le termination de tempore passate de 3tie persona de Sindarin, ille scribeva: "illo es bastante como illo del gallese medieval ''-as'', o del gallese moderne [3p sing.] ''-odd''." Assi con {{lang|sjn|'''teith-'''}} "facer marcas de signos, scriber, inscriber", {{lang|sjn|'''teithant'''}} es le tempore passate singular de 3tie persona.<ref name="J. R. R. Tolkien p. 43" group=T/> Cf. gallese {{lang|cy|chwaraeodd ef}}, "ille jocava" (< {{lang|cy|chwarae}} 'jocar' + {{lang|cy|-odd}} e {{lang|cy|ef}} 'ille'). ''-ant'' es le termination de 3p '''plural''' del gallese: {{lang|cy|chwaraeant hwy}} 'illos (jocara)'.{{sfn|Giraudeau|2011|p=7}} ==== Verbos basic ==== Le verbos basic forma le [[infinitive]] (infinitivo) per adder ''-i'': {{lang|sjn|giri}} ab {{lang|sjn|gir-}}. Iste termination causa un ''a'' o ''o'' in le radice a [[Umlaut (diacritic)|umlaut]] a ''e'': {{lang|sjn|blebi}} ab {{lang|sjn|blab-}}. Le infinitivo non es usate como un substantivo;{{sfn|Salo|2004|pp=111–112}} le [[gerund]] (gerundio) es usate in su loco.{{sfn|Salo|2004|p=114}} Pro tote le personas excepte le tertie persona singular, le tempore presente es formate per le insertion de ''-i'', e le appropriate termination enclitic pronominal: {{lang|sjn|girin}}, {{lang|sjn|girim}}, {{lang|sjn|girir}}. Como con le infinitivo, ''-i'' causa un ''a'' o ''o'' in le radice a umlaut a ''e'': {{lang|sjn|pedin}}, {{lang|sjn|pedim}}, {{lang|sjn|pedir}}, ab {{lang|sjn|pad-}}. Le tertie persona singular, perque illo ha un termination zero, non require le insertion de ''-i''. Isto lassa le radice nude, que, a causa del historia phonologic de Sindarin, causa le vocal del radice a devenir longe: {{lang|sjn|gîr}}, {{lang|sjn|blâb}}, {{lang|sjn|pâd}}.{{sfn|Salo|2004|pp=112–113}} Le tempore passate del verbos basic es multo complicate e poc atestate. Un systema commun reconstruite es usar ''-n'': {{lang|sjn|darn}}. Totevia, le sol vice que iste ''-n'' remane actualmente es post un radice in ''-r''. Post un radice terminante in ''-l'', ''-n'' deveni ''-ll'': {{lang|sjn|toll}}. Post ''-b, -d, -g, -v,'' o ''-dh'', illo es [[Metathesis (linguistics)|metathesate]] e alora [[Assimilation (phonology)|assimilate]] al mesme loco de articulation como le consonante que illo nunc precede. Le consonante alora experimenta lo que poterea esser appellate un "mutation retrograde": ''-b, -d,'' e ''-g'' deveni ''-p, -t,'' e ''-c'', e ''-v'' e ''-dh'' deveni ''-m'' e ''-d''. Le materia es complicate ancora plus quando terminationes pronominal es addite. Perque ''-mp, -mb, -nt, -nd,'' e ''-nc'' non surviveva mediali, illes deveni ''-mm-, -mm-, -nn-, -nn-,'' e ''-ng''. In addition, le radices de tempore passate in ''-m'' haberea ''-mm-'' ante ulle terminationes pronominal. Istes exemplos monstra le transformationes passo per passo: * ''cab-'' > **''cabn'' > **''canb'' > **''camb'' > ''camp'', deveniente ''camm-'' con ulle terminationes pronominal. * ''ped-'' > **''pedn'' > **''pend'' > ''pent'', deveniente ''penn-'' con ulle terminationes pronominal. * ''dag-'' > **''dagn'' > **''dang'' (''n'' pronunciate como in ''men'') > **''dang'' (''n'' pronunciate como in ''sing'') > ''danc'', deveniente ''dang-'' con ulle terminationes pronominal. * ''lav-'' > **''lavn'' > **''lanv'' > **''lanm'' > **''lamm'' > ''lam'', deveniente ''lamm-'' ante ulle terminationes pronominal. * ''redh-'' > **''redhn'' > **''rendh'' > **''rend'' > ''rend'', deveniente ''renn-'' ante ulle terminationes pronominal. Le tempore futur es formate per le addition de ''-tha''. Un ''-i'' es alsi insertate inter le radice e ''-tha'', que de novo causa ''a'' e ''o'' a umlaut a ''e''. Terminationes pro tote le personas excepte pro le prime persona singular pote esser addite sin ulle altere modification: {{lang|sjn|giritham}}, {{lang|sjn|blebithar}}. Le termination de prime persona singular ''-n'' causa le ''-a'' in ''-tha'' a devenir ''-o'': {{lang|sjn|girithon}}, {{lang|sjn|blebithon}}, {{lang|sjn|pedithon}}.{{sfn|Salo|2004|p=115}} Le imperativo es formate con le addition de ''-o'' al radice: {{lang|sjn|giro!}}, {{lang|sjn|pado!}}, {{lang|sjn|blabo!}}.{{sfn|Salo|2004|p=121}} <!-- ==== Derived verbs ==== Source? Derived verbs have a much less complex conjugation, because they have a thematic vowel (usually ''a''), which reduces the number of consonant combinations. The infinitive is formed with -o, which replaces the -a of the stem, e. g. {{lang|sjn|lacho}} from {{lang|sjn|lacha-}}. The present tense is formed without modification to the stem. Pronominal endings are added without any change, except with the first person singular enclitic -n, where the final vowel becomes an o, e.g. {{lang|sjn|renion}} < {{lang|sjn|renia}} – I wander. The past tense is formed with the ending ''-nt'', which becomes ''-nne'' with any pronominal endings, e. g. {{lang|sjn|erthant}}, {{lang|sjn|erthanner}}. The future tense is formed with ''-tha''. With the addition of the first person singular ''-n'', this becomes ''-tho''.--> == Vocabulario == A partir de 2008, circum 25.000 parolas elvic ha essite publicate.<ref>According to the French linguist Edouard Kloczko in ''L'Encyclopédie des Elfes'', Le Pré aux Clercs (2008), {{ISBN|978-2-84228-325-4}}, p. 145.</ref> {| class="wikitable" ! Signification || Sindarin || Pronunciation || Equivalente in Quenya |-- | terra || {{lang|sjn|'''amar'''}}, '''ceven''' || {{IPA|sjn|ˈamar|}} {{IPA|sjn|ˈkɛvɛn|}} || {{lang|qya|ambar, cemen}} |-- | cielo || {{lang|sjn|'''menel'''}} || {{IPA|sjn|ˈmɛnɛl|}} || {{lang|qya|menel}} |-- | aqua || {{lang|sjn|'''nen'''}} || {{IPA|sjn|ˈnɛn|}} || {{lang|qya|nén}} |-- | foco || {{lang|sjn|'''naur'''}} || {{IPA|sjn|ˈnaʊ̯r|}} || {{lang|qya|nár}} |-- | homine (masculo) || {{lang|sjn|'''benn'''}} || {{IPA|sjn|ˈbɛnː|}} || {{lang|qya|nér}} |-- | femina || {{lang|sjn|'''bess'''}} || {{IPA|sjn|ˈbɛsː|}} || {{lang|qya|nís}} |-- | mangiar || {{lang|sjn|'''mad-'''}} || {{IPA|sjn|ˈmad|}} || {{lang|qya|mat-}} |-- | biber || {{lang|sjn|'''sog-'''}} || {{IPA|sjn|ˈsɔɡ|}} || {{lang|qya|suc-}} |-- | grande, magne || {{lang|sjn|'''beleg, daer'''}} || {{IPA|sjn|ˈbɛlɛɡ|}} {{IPA|sjn|ˈdaɛ̯r|}} || {{lang|qya|alta, halla}} |-- | raca, tribu || {{lang|sjn|'''noss'''}} || {{IPA|sjn|ˈnɔsː|}}|| {{lang|qya|nóre}} |-- | noche || {{lang|sjn|'''dû'''}} || {{IPA|sjn|ˈduː|}} || {{lang|qya|lóme}} |-- | die || {{lang|sjn|'''aur'''}} || {{IPA|sjn|ˈaʊ̯r|}} || {{lang|qya|aure}}, ''ré'' |} Le lexicos de ''[[Gnomish]]'', ''[[Noldorin]]'' e ''Sindarin'' manca de vocabulario moderne (television, motor, etc.). Le [[Tolkien fandom|fanos de Tolkien]] ha extendite le Sindarin pro renderlo parlabile.{{sfn|Jallings|2017|loc=Introduction: "What is 'Neo' Sindarin?"}} === Numeros === Secundo Tolkien, le elfos preferiva le numeration [[duodecimal]] (base 12) al systema [[decimal]] del [[Dúnedain]] (base 10: Quenya ''maquanotië'', *''quaistanótië''), ben que le duo systemas pare esser coexistite. Le numeros 1–12 es presentate infra (le formas reconstruite es marcate con un asterisco *), assi como alicun numeros plus alte.{{sfn|Salo|2004|pp=399–400}} {| class="wikitable" style="text-align: center;" ! colspan=2 | [[Cardinal number|Numeros cardinal]]s ! colspan=2 | [[Ordinal number|Numeros ordinal]]s |- ! Sindarin ! Anglese ! Sindarin ! Anglese |- | {{lang|sjn|er, min}} | un | {{lang|sjn|mein, main, minui}} | prime |- | {{lang|sjn|tad}} | duo | {{lang|sjn|taid, tadui}} | secunde |- | {{lang|sjn|neledh}} | tres | {{lang|sjn|neil, nail, nelui}} | tertie |- | {{lang|sjn|canad}} | quatro | {{lang|sjn|canthui}} | quarte |- | {{lang|sjn|leben}} | cinque | {{lang|sjn|levnui}} | quinte |- | {{lang|sjn|eneg}} | sex | {{lang|sjn|enchui, enecthui}} | sexte |- | {{lang|sjn|odo, odog}} | septe | {{lang|sjn|othui, odothui}} | septime |- | {{lang|sjn|tolodh}} | octo | {{lang|sjn|tollui}} | octave |- | {{lang|sjn|neder}} | novem | {{lang|sjn|nedrui}} | noveme |- | {{lang|sjn|pae}} o {{lang|sjn|caer}} | dece | {{lang|sjn|paenui}} o {{lang|sjn|caenen}} | decime |- | {{lang|sjn|minib}} | dece-un | | |- | {{lang|sjn|ýneg}} | dece-duo | | |- | *{{lang|sjn|nelphae}} | trenta | | |- | {{lang|sjn|host}} | cento quaranta-quatro (grossa) | | |- | *{{lang|sjn|meneg}} | mille | | |} Le forma *{{lang|sjn|nelchaen}} (extraite de {{lang|sjn|nelchaenen}}) appare in le Lettera del Re, ma al tempore le radices pro dece esseva {{lang|sjn|KAYAN}} e {{lang|sjn|KAYAR}}, resultante in le Sindarin *{{lang|sjn|caen}}, {{lang|sjn|caer}}. Isto esseva plus tarde cambiate a {{lang|sjn|KWAYA}}, {{lang|sjn|KWAY-AM}}, resultante in le Sindarin {{lang|sjn|pae}}, de modo que iste forma plus vetere debe esser actualisate. Le parola *{{lang|sjn|meneg}} es extraite del nomine ''[[Menegroth]]'', "le Mille Cavernas", ben que isto technicamente poterea esser un "mille" de base 12 (i.e., 12³ o 1.728).{{sfn|Salo|2004|pp=399–400}} == Erudition e fandom == {{further|Elvish languages (Middle-earth)#Bibliography}} Duo revistas—''[[Vinyar Tengwar]]'', a partir del numero 39 (julio 1998), e ''[[Parma Eldalamberon]]'', a partir del numero 11 (1995)—es exclusivemente dedicate al edition e publication del gigantesse massa de papiers linguistic inedite de Tolkien. Istes es publicate a un passo lente e le editores non ha publicate un catalogo comprehensive de istes papiers linguistic inedite. Le accesso al documentos original es severemente limitate perque [[Christopher Tolkien]] los omittiva de su obra in 12 volumines ''[[The History of Middle-earth]]''. Multe parolas recentemente discoperite de Sindarin, Noldorin e Ilkorin ha essite publicate e le regulas grammatical de istes linguas discloses.<ref>{{cite web |url=http://www.elvish.org/VT/ |title=Vinyar Tengwar |last=Hostetter |first=Carl F. |author-link=Carl F. Hostetter |publisher=[[Elvish Linguistic Fellowship]] |access-date=1 January 2011 }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.eldalamberon.com/parma1.html |title=Parma Eldalamberon |publisher=[[Elvish Linguistic Fellowship]] |access-date=1 January 2011 |quote=Parma Eldalamberon ... The Book of Elven Tongues ... is a journal of linguistic studies of fantasy literature, especially of the Elvish languages and nomenclature in the works of J.R.R. Tolkien. |archive-url=https://web.archive.org/web/20110709162701/http://www.eldalamberon.com/parma1.html |archive-date=9 July 2011 |url-status=dead |accessdate=10 July 2026 |archivedate=9 July 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110709162701/http://www.eldalamberon.com/parma1.html }}</ref> Le tentativas per le [[Tolkien fandom|fanos de Tolkien]] de scriber in Sindarin comenciava in le annos 1970, quando le corpus total de elfic publicate esseva solmente alicun centos de parolas. Desde alora, le uso del elfic ha florite in poemas e textos, phrases e nomines, e tatuages. Ma Tolkien mesme nunquam intendeva facer su linguas bastante complete pro conversation; como resultato, textos elfic novemente inventate, como le dialogos scribite per le linguista [[David Salo]] pro esser [[Music of The Lord of the Rings film series#Use of Middle-earth languages|cantate con le partition musical]] dels films [[The Lord of the Rings (film series)|''Le Senior del Anellos'']] de [[Peter Jackson]], require coniectura e a vices le creation de nove parolas.<ref name="Phoenix New Times">{{cite web |url=http://www.phoenixnewtimes.com/2001-12-20/culture/talkin-tolkien/1 |title=Talkin' Tolkien |accessdate=14 November 2007 |first=Robert |last=Wilonsky |work=[[Phoenix New Times]] |archive-date=28 July 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120728195324/http://www.phoenixnewtimes.com/2001-12-20/culture/talkin-tolkien/1/ |url-status=dead}}</ref> == Notas == <references group="lower-alpha"/> == Referentias == === Primari === {{reflist|group=T}} === Secondari === <references group="T"/> === Fontes === {{refbegin}} * Bellet, Bertrand. [http://www.elvish.org/Tengwestie/articles/Bellet/noldplur.phtml "Noldorin Plurals in the Etymologies." ''Tengwestië'' (2005)]. * {{ME-ref|Letters}} * Derzhanski, Ivan A. "Peth i dirathar aen: Some Notes on Eldarin Relative Constructions." ''[[Vinyar Tengwar]]'' 38 (1997): 9–13, 18. * {{cite journal |last=Foster |first=Robert |author-link=Robert Foster (author) |title=Sindarin and Quenya Phonology |journal=Mythcon Proceedings |volume=1 |issue=2 |at=article 16 |date=1971 |url=https://dc.swosu.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1015&context=mythpro}} * Gilson, Christopher. "Gnomish is Sindarin: The Conceptual Evolution of an Elvish Language." In ''[[Tolkien's Legendarium: Essays on The History of Middle-earth]]'', edited by [[Verlyn Flieger]] and [[Carl F. Hostetter]], 95-104. Westport, Connecticut: Greenwood, 2000. * {{cite web |last1=Giraudeau |first1=David |title=Parma Eldalamberon 17 Sindarin Corpus |url=http://lambenore.free.fr/downloads/PE17_S.pdf |website=Lambenórë |id=version 1.2 |date=2011}} * Hemmi, Yoko. "Tolkien's ''The Lord of the Rings'' and His Concept of ''Native Language'': Sindarin and British-Welsh." ''Tolkien Studies'' (2010): 147–74. * {{cite encyclopedia |last=Hostetter |first=Carl F. |author-link=Carl F. Hostetter |title=Languages Invented by Tolkien |editor-last=Drout |editor-first=Michael D. C. |editor-link=Michael D. C. Drout |encyclopedia=[[J. R. R. Tolkien Encyclopedia]] |year=2013 |orig-year=2007 |publisher=[[Routledge]] |isbn=978-0-415-86511-1 |pages=332–344}} * [[Carl F. Hostetter|Hostetter, Carl F.]] "The 'King's Letter': An Historical and Comparative Analysis." ''[[Vinyar Tengwar]]'' 31 (1993): 12–34. * [[Carl F. Hostetter|Hostetter, Carl F.]] [http://www.elvish.org/Tengwestie/articles/Hostetter/noldpat.phtml "The Past-Tense Verb in the Noldorin of the Etymologies."] ''Tengwestië'' (2003). * [[Carl F. Hostetter|Hostetter, Carl F.]] "I Lam na Ngoldathon: The Grammar and Lexicon of the Gnomish Tongue." In ''[[J. R. R. Tolkien Encyclopedia]]: Scholarship and Critical Assessment'', ed. [[Michael D.C. Drout]], pp.&nbsp;291–92. New York: [[Routledge]], 2007. * [[Carl F. Hostetter|Hostetter, Carl F.]] [http://www.elvish.org/Tengwestie/articles/Hostetter/sindll.phtml "The Two Phonetic Values of ll in Elvish Sindarin in the Lord of the Rings"] ''Tengwestië'' (2003). * {{cite book |last1=Jallings |first1=Fiona |title=A Fan's Guide to Neo-Sindarin: A Textbook for the Elvish of Middle-earth |date=2017 |publisher=NEMVUS |isbn=978-0-9974321-1-4}} * Marmor, Paula; Krieg, Laurence; Strecker, David. "Initial Consonant Mutation in Celtic and Sindarin." ''[[Parma Eldalamberon]]'' 4 (1974): 12–16. * Martínez, Helios De Rosario. [http://www.elvish.org/Tengwestie/articles/DeRosarioMartinez/lightandtree.phtml "Light and Tree: A Survey Through the External History of Sindarin." ''Tengwestië'' (2005).] * {{cite book |last=Salo |first=David |author-link=David Salo |title=Gateway to Sindarin: a grammar of an Elvish language from J. R. R. Tolkien's Lord of the Rings |url=https://archive.org/details/gatewaytosindari0000davi |publisher=[[University of Utah Press]] |date=2004 |isbn=978-0874809121}} * {{ME-ref|FOTR}} * {{ME-ref|ROTK}} * {{ME-ref|Silm}} * {{ME-ref|PoME}} * {{cite journal |last=Tolkien |first=J. R. R. |author-link=J. R. R. Tolkien |title=Words, Phrases and Passages in Various Tongues in The Lord of the Rings |editor-last=Gilson |editor-first=Christopher |journal=[[Parma Eldalamberon]] |year=2007 |issue=17}} * Welden, Bill. "On the Formation of Plurals in Sindarin." ''[[Parma Eldalamberon]]'' 1, no. 1 (1971): 10–11. {{refend}} == Ligamines external == * [http://www.uib.no/People/hnohf/ Ardalambion] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20031205011802/http://www.uib.no/People/hnohf/ |date=2003-12-05 }}, sito de [[Helge Fauskanger]] sur le linguas de Tolkien *[https://glaemscrafu.jrrvf.com/english/sindarin.html Glǽmscrafu] * [https://ardalambion.net/sindarin.htm Pagina de Helge Fauskanger sur le Sindarin] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20260711064643/https://ardalambion.net/sindarin.htm |date=2026-07-11 }} * [http://nousoft.free.fr/hesperides.html Hesperides] (port de Dragon Flame, un dictionario de Sindarin e Noldorin, pro [[Mac OS X]]) {{Linguas artificial}} [[Category:Linguas fusional]] [[Category:Linguas de Terra Medie]] [[Category:Elfos Grise| ]] [[Category:Linguas artificial]] [[Category:Linguas artificial introductite in le annos 1940]] 402dxt31gunwp0zdykl0c9g6fgcwmew 0 61065 699143 698452 2026-08-27T16:49:26Z InternetArchiveBot 40773 Add 1 book for [[Wikipedia:Verificabilitate]] (20260827)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 699143 wikitext text/x-wiki {{for|le village in Iran|Damin, Iran}} {{Infobox | name = Damin | nativename = {{lang|lbz|Demiin}} | pronunciation = {{IPA|[t̺æmiːn]}} | creator = le [[Lardil people|Lardil]] o [[Yangkaal]] populo | setting = Lingua de initiation pro homines, usate per le [[Lardil people]] de [[Mornington Island]] | fam2 = [[sacred language|lingua ritual]] | extinct = Annos 1970? | ref = <ref>{{cite web |url=http://www.rickharrison.com/language/damin.html |access-date=2008-08-16 |title=Damin |author=Ken Hale |author-link=Kenneth L. Hale |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080705113421/http://www.rickharrison.com/language/damin.html |archive-date=July 5, 2008 |accessdate=10 July 2026 |archivedate=5 July 2008 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080705113421/http://www.rickharrison.com/language/damin.html }}</ref> | iso3 = none | glotto = none | lingua = 29-TAA-bb | ietf = [https://www.kreativekorp.com/clcr/ art-x-damin]{{efn|name=code|Le codices {{Code|qda}} e {{Code|art-x-damin}} ha essite registrate pro Damin al ConLang Code Registry.<ref name="clcr">{{cite web |last1=Bettencourt. |first1=Rebecca G. |title=ConLang Code Registry |url=https://www.kreativekorp.com/clcr/ |website=www.kreativekorp.com |access-date=6 April 2021}}</ref>}} | notice = IPA | familycolor = conlang | iso3comment = <code>qda</code> (non official){{efn|name=code}} }} '''Damin''' ({{lang|lbz|Demiin}} in le orthographia practic de [[Lardil language|Lardil]]) es un registro de [[sacred language|lingua ceremonial]] antea usate per le homines avanciate initiate del populos aboriginal [[Lardil people|Lardil]] ({{lang|lbz|Leerdil}} in le orthographia practic) e [[Yangkaal]] del nord de Australia. Ambes populos habita insulas in le [[Gulf of Carpentaria]], le Lardil sur [[Mornington Island]], le insula le plus grande del [[Wellesley Islands]], e le Yangkaal sur le Insulas Forsyth. Lor linguas pertine al familia de linguas [[Tangkic languages|Tangkic]]. Lardil es le plus divergente del linguas Tangkic, durante que le alteres es mutuamente comprehendibile con Yangkaal. == Nomine == Le parola Lardil {{lang|lbz|Demiin}} pote esser traducite como 'esser silenciose'. ==Historia== ===Origine=== Le origine de Damin es poco clar. Le Lardil e le Yangkaal dice que Damin esseva create per un figura mythologic in le [[Dreamtime]]. Hale e collegas crede que illo esseva inventate per le ancianos Lardil; illo ha plure aspectos trovate in [[language game|jocos linguistic]] circum le mundo, como transformer le occlusivos nasal como ''m'' e ''n'' in [[nasal click|clics nasal]], duple consonantes, e simile. Evans e collegas, post studiar le mythologia de ambe tribus, specula que il esseva le ancianos Yangkaal qui inventava Damin e lo passava al Lardil. Secundo Fleming (2017), "le characteristicas eccentric de Damin se disveloppava in un maniera emergente e non planificate in le qual phonationes paralinguistic conventionalisate deveniva semanticisate quando illos esseva ligate con un lingua signate employate per initiatos masculin de prime ordine".{{sfnp|Fleming|2017|pp=1–18}} ===Uso ceremonial passate=== Le Lardil habeva duo ceremonias de initiation pro homines, a saper ''luruku'', que implicava [[circumcision]], e ''warama'', que implicava [[penile subincision]]. Il non habeva ceremonias pro feminas, ben que feminas jocava un rolo importante in iste ceremonias, specialmente in le ceremonia luruku. Alicun vices se dice que Damin esseva un lingua secrete, ma isto es erronee proque il non habeva nulle tentativa de impedir que le membros non initiate del tribu Leerdil lo audissente. Tamen, illo esseva inseniate durante le ceremonia ''warama'' e, per consequente, in isolation del non initiate. Al minus un anciano es cognoscite, qui, ben que non essente subincisate, habeva un excellente dominio de Damin, ma isto pare esser un caso unic. Le parolas lexical de Damin esseva organisate in campos semantic e vociferate al initiato in un singule session. Quando cata parola esseva annunciate, un secunde parlante dava su equivalente Lardil. Tamen, normalmente il prendeva plure sessiones ante que un novicio dominava le basics e poteva usar Damin apertemente in le communitate. Un parlante affirmava haber apprendite a parlar Damin in un singule session, ma de altere latere duo seniores ''warama'' admitteva que les mancava un firme commando del registro. Un vice que Damin habeva essite apprendite, le parlantes era cognoscite como {{lang|lbz|Demiinkurlda}} ("possessores de Damin"). Illes parlava le registro particularmente in contextos ritual, ma etiam in le vita secular quotidian, durante le foragiamento, sedente e faciente chascarrias, e simile. ===Declino=== Le traditiones cultural del Lardil e Yangkaal ha essite in declino per plure decennios, e le linguas Lardil e Yangkaal es quasi extinguite. Le ultime ceremonia ''warama'' esseva celebrate in le annos 1950, assi hodie Damin non es plus in uso ni per le Yangkaal ni per le Lardil. Tamen, recentemente{{when|date=November 2020}} un revivification de traditiones cultural ha comenciate, e ''luruku'' ha essite celebrate. Remane a vider si le ceremonias ''warama'' sera etiam reactivate. ==Phonologia== ===Vocales=== Le parolas Damin habeva tres del quatro pares de vocales de [[Lardil language|Lardil]], {{IPA|[a, aː, i, iː, u, uː]}}; le quarte, <span style="background:#EECCE8">color-codificate</span> {{IPA|[æ, æː]}} (scribite "e", "ee" in le orthographia practic), se trova solmente in suffixos grammatical derivate de Lardil. {| class="wikitable" ! ![[Front vowel|Anterior]] ![[Central vowel|Central]] ![[Back vowel|Posterior]] |- style="text-align: center;" ![[Close vowel|Alte]] |{{IPA link|i}} {{IPA link|iː}} | |{{IPA link|u}} {{IPA link|uː}} |- style="text-align: center;" ![[Open vowel|Basse]] |style="background:#eecce8;"| (e {{IPAblink|æ}}) (ee {{IPAblink|æː}}) |{{IPA link|a}} {{IPA link|aː}} | |} Es possibile que in parolas monosyllabic le distinction inter vocales longe e breve es conditionate. Vide [[#Phonotactica]] infra. ===Consonantes=== Damin esseva le sol lingua con [[click consonant|clic]]s fora de [[Africa]],<ref>{{Cite web |last=Traill |first=Anthony |title=Click languages {{!}} Clicks, Khoisan, Bushmen {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/click-languages |access-date=2024-02-22 |website=Encyclopedia Britannica |language=en}}</ref> ben que clics lexical occurre alsi alterubi in jocos linguistic como [[Chinese click sounds|rimos infantil chinese]]. Multe consonantes es "rearticulate", significante que le [[release (phonetics)|release]] es repetite.{{sfnp|Hale|Nash|1997|pp=252}} In le parola ''j2iwu'' (etiam scribite ''jjiwu''), per exemplo, le consonante ''j'' es articulate duo vices: {{IPA|[t̠ʲ\t̠ʲiwu]}}, que per se mesmo pote mesmo sonar como {{IPA|[t̠ʲit̠ʲiwu]}}.{{sfnp|McKnight|1999|p=254}} Damin usava solmente alicun del consonantes del Lardil quotidian (que es tote [[pulmonic egressive|pulmonic]]), ma illos esseva augmentate per quatro altere [[airstream mechanism]]s: [[lingual ingressive]] (le clics nasal), [[glottalic egressive]] (un ejective velar), [[pulmonic ingressive]] (un fricative lateral aspirate), e [[lingual egressive]] (un "spurto" bilabial). Mismo alicun del consonantes egressive pulmonic es exotico pro le contexto australian: fricativas, nasales surde, trillos bilabial, e affricatas uvular. Le consonantes de Damin, in le orthographia practic e equivalentes [[International Phonetic Alphabet|IPA]], esseva le sequente:{{sfnp|Hale|Nash|1997|pp=247–259}}{{efn|name=unclear|Le symbolos IPA usate per Hale & Nash non es sempre clar sin le description accompanyante in le texto, e alicun vices mesmo con illo contexto. Per exemplo, ''j2'' es describite como un ''j'' Lardil rearticulate (vide etiam McKnight 1999: 254), ma etiam alternativemente como un fricative '''sonore''', que tamen es transcribite como un fricative '''surde''' {{angbr IPA|ʆ}}, es un vetere littera pro {{angbr IPA|ʃʲ}}. Le litteras IPA pro un clic nasal palatal, {{angbr IPA|ŋ͡ǂ}}, es usate pro lo que es describite como "[[apico-domal]]" ''rn!'', forsan proque clics retroflexe non habeva un symbole proprie in IPA al epocha. ''p' ''es transcribite e etiquettate 'ejective', ma etiam transcribite como un clic egressive, e in le texto es clarificate como essente "producite con pression velar (non laryngee) augmentate."{{sfnp|Hale|Nash|1997|pp=252, 258}} Le transcription dual in lor carta IPA suggere que illes parla de duo allophonos. Nota que le clics nasal es simplemente etiquettate 'nasales', secundo lor analyse phonologic.}} {| class="wikitable" align="center" |+Consonantes lexical de Damin ! rowspan="2" colspan="2" | ! rowspan="2" | [[bilabial consonant|Bilabial]] ! colspan="2" | [[alveolar consonant|Alveolar]] ! colspan="2" | [[postalveolar consonant|Postalveolar]] ! rowspan="2" | [[velar consonant|Velar]] ! rowspan="2" | [[uvular consonant|Uvular]] |- align="center" class="small" ! [[laminal consonant|laminal]] ! [[apical consonant|apical]] ! apical ! laminal |- align="center" ! rowspan="2" | [[plosive consonant|Plosive]] ! <small>[[voiceless|surde]]</small> | b {{IPAblink|p}} || th {{IPAblink|t̻}} || d {{IPAblink|t̺}} || style="background:#eecce8;"| (rd {{IPAblink|ʈ}}) || j {{IPAblink|t̠ʲ}}<br>j2 {{IPA|[t̠ʲ\t̠ʲ]}}, {{IPAblink|ʃʲ}}{{efn|name=unclear}} || k {{IPAblink|k}} | |- align="center" ! <small>[[ejective consonant|ejective]]</small> | p' {{IPAblink|pʼ}}, {{IPAblink|ʘ↑}}<br><small>(solmente in ''p'ny, p'ng'')</small>{{sfnp|Hale|Nash|1997|pp=258 fn}} || || || || || k' {{IPAblink|kʼ}} | |- align="center" ! rowspan="2" | [[nasal stop|Nasal]] ! <small>[[voiced|sonore]]</small> | style="background:#eecce8;"| (m {{IPAblink|m}}) || style="background:#eecce8;"| (nh {{IPAblink| n̻}}) || n {{IPAblink|n̺}}<br><small>(solmente coda)</small> || style="background:#eecce8;"| (rn {{IPAblink|ɳ}})|| ny {{IPAblink|n̠ʲ}}<br><small>(solmente in ''fny, p'ny'')</small> || ng {{IPAblink|ŋ}} | |-align="center" ! <small>surde</small> | || || || || || ng* {{IPAblink|ŋ̊}} | |- align="center" ! colspan="2" | [[flap consonant|Flap]] | || || rr {{IPAblink|ɾ}} || || || | |- align="center" ! colspan="2" | [[trill consonant|Trillo]] | pr {{IPAblink|ʙ}}<br>pr2 {{IPAblink|ʙ|ʙ\ʙ}}<br><small>(solmente in ''pr2y''?)</small> || || || || || | |- align="center" ! rowspan="2" | [[approximant consonant|Approximante]] ! <small>[[median consonant|medial]]</small> | || || || rowspan=2 style="background:#eecce8;"| (r {{IPAblink|ɻ}} ~<br> rl {{IPAblink|ɭ}}) || y {{IPAblink|j}} || w {{IPAblink|w}} | |- align="center" ! <small>[[lateral consonant|lateral]]</small> | || || style="background:#eecce8;"| (l {{IPAblink|l}}) || || | |- align="center" ! rowspan="2" | [[click consonant|Clic]] ! <small>nasal</small> | m! {{IPAblink|ʘ̃}} || nh!2 {{IPAblink|ʇ̃|ʇ̃\ʇ̃}} || n! {{IPAblink|ʗ̃}}<br>n!2 {{IPA|[ʗ̃\ʗ̃]}} || rn! {{IPAblink|ψ̃}}<br>rn!2 {{IPA|[ψ̃\ψ̃]}} || || | |- align="center" ! <small>[[Egressive sound#Lingual egressive|egressive lingual]]</small> | {{IPAblink|ʘ↑}}<br><small>(vide ejectives)</small>|| || || || || | |- align="center" ! rowspan=2|[[fricative consonant|Fricative]] ! <small>surde</small> | f {{IPAblink|ɸ}} || || || || || | |-align="center" ! <small>surde [[ingressive]]</small> | || || l* {{IPAblink|ɬ|ɬ↓ʔ}} || || || | |-align="center" !colspan=2|[[Affricate]] | pf {{IPAblink|pɸ}} || || || || || | qx {{IPAblink|qχ}}{{sfnp|McKnight|1999|p=27}} |} Le consonantes Lardil ''rd, rn, rl, m, n, l, r'' (<span style="background:#EECCE8">color-codificate</span>) se trova solmente in suffixos grammatical de Lardil usate in Damin, si illos occurre al tote; Damin plus forte pote replaciar multes de istes con un morphologia plus simple. Il non ha distinction alveolar–retroflexe apical in le parolas radical de Damin, con le apparente exception del clics.<ref>In tentar simplificar le inventario de consonantes, Hale & Nash nota que le clics alveolar e retroflexe de Damin 'non es securemente documentate' como sonos distincte.</ref> In Lardil, le distinction es neutralisate a apico-domal in position initial de parola, ma in Damin illo es neutralisate a alveolar apical in tote le positiones. Tamen, un contrasto pote occurer quando suffixos Lardil es addite al radices Damin.{{sfnp|McKnight|1999|p=27}} ''L*'' es describite como "ingressive con release egressive glottalic".{{sfnp|Hale|Nash|1997|pp=252}} ''pf'' es transcribite {{IPA|[pɸ]}} ma "es possiblemente un alterno [[pre-stopped]]" de ''f''.{{sfnp|Hale|Nash|1997|pp=252}} Alicun del consonantes listate supra occurre solmente in gruppos. {{IPA|/n̺/}} occurre solmente como coda. ===Phonotactica=== Le gruppos de consonantes Damin al initio de un parola es ''p'ny'' {{IPA|[ʘ↑n̠ʲ]}}, ''p'ng'' {{IPA|[ʘ↑ŋ]}}, ''fny'' {{IPA|[ɸn̠ʲ]}}, ''fng'' {{IPA|[ɸŋ]}}, ''fy'' {{IPA|[ɸj]}}, ''pr2y'' {{IPA|[ʙ\ʙj]}}, ''thrr'' {{IPA|[t̻ɾ]}}. Parolas in Lardil normal pote non comenciar con un gruppo. Tamen, Lardil ha plure gruppos in le medio de parolas, e multes de istes non se trova in parolas Damin, proque Damin permite solmente ''n'' {{IPA|[n̺]}} e ''rr'' {{IPA|[ɾ]}} in un coda de syllaba. Le gruppos medial de trunco Damin atestate es ''rrd, rrth, rrk, rrb, jb'',{{sfnp|Hale|Nash|1997|p=255}} ben que le ''j'' de ''jb'' non es aliter permittite in position de coda. Altere gruppos, como nasal–stoppa, es producite per suffixos grammatical de Lardil, e de facto le suffixo future es ''-ngkur'', que produce un gruppo de tres consonantes post un coda, como in ''wi'''jb'''u'''rrngk'''ur'' 'ligna pro foco.{{sc|fut}}'. Hale & Nash postula que le forma minime de syllaba Damin es CVV o CCV. (In Lardil il es CVV.) Parolas que illes transcribe como CV monosyllabic es restringite a casos ubi C es ''k', ng*, l*'' ({{IPA|[kʼ]}}, {{IPA|[ŋ̊]}}, {{IPA|[ɬ↓ʔ]}}), suggerente que istes es consonantes complexe, possiblemente subjacentemente rearticulate ''k2, ng2, l2'' ({{IPA|/k\k, ŋ\ŋ, l\l/}}, plus tosto como {{IPA|[ɕ]}} es un realisation alternative de ''j2'' {{IPA|/t̠ʲ\t̠ʲ/}} e como ''thrr'' {{IPA|[t̻ɾ]}} poterea esser analysate como ''d2'' {{IPA|/t̺\t̺/}}). (Nota tamen que alicun transcriptiones non registra parolas CV, con CVV in su loco.){{sfnp|Hale|Nash|1997|pp=257, fn 9}} In parolas polysyllabic e composotos, tamen, vocales longe e breve pare contrastar, con un par minimal registrate essente ''didi'' 'afficer/ferir' vs ''diidi'' 'agir'{{sfnp|Hale|Nash|1997|pp=248}} (como in 'taliar' ligna pro foco vs 'colliger' ligna pro foco).{{sfnp|McKnight|1999|p=143}} Con solmente circa 200 radices in Damin, non tote le consonantes occurre ante tote le tres vocales. Tamen, como plure consonantes e gruppos de consonantes es atestate solmente de un singule radice, il debe haber vacuos accidental, e non es clar que ulle vacuo es debite a constraintas phonotactic. ==Morphologia e lexico== Damin habeva un lexico multo plus restringite e generic que le lingua quotidian. Con solmente circa 200 radices lexical, cata parola in Damin representava plure parolas de Lardil o Yangkaal. Illo habeva solmente duo pronomines ({{lang|mis|n!aa}} "me" (ego) e {{lang|mis|n!uu}} "non me" (alter)), per exemplo, comparate al dece-nove de Lardil, e usava {{lang|mis|kurri}} 'non' como un prefixo antonymic ({{lang|mis|j2iwu}} "parve", {{lang|mis|kurrij2iwu}} "grande"). Grammaticalmente, le registros Damin del Lardil e Yangkaal usa tote le morphologia grammatical de those linguas, e per consequente es largemente simile, ben que illo non emplea le alternationes phonologicamente conditionate de illa morphologia. Damin es parlate per replaciar le radices lexical del Lardil ordinarie con parolas Damin. A parte un nivellation de allomorphos grammatical, le grammatica remane le mesme. {{interlinear|number=ex:|glossing3=yes|italics2=yes |{'''Lardil Ordinari:'''} ngithun dunji-kan ngawa waang-kur werneng-kiyath-ur. |'''Damin:''' n!aa n!2a-kan nh!2u diidith-ur m!ii-ngkiyath-ur. |{} mi fratre.junior.de.sposa-GEN can ir-FUT mangiar-ir-FUT |Le can de mi cognato va a ir a caccia.}} Alicun vocabulario:{{sfnp|Hale|Nash|1997|pp=248&ndash;249}} :{{lang|mis|n!aa}} 'ego', {{lang|mis|n!uu}} 'alter' :{{lang|mis|kaa}} 'ora', {{lang|mis|kaawi}} 'non ora' :{{lang|mis|l*i}} 'pesce ossee', {{lang|mis|thii}} '[[Elasmobranchii|elasmobrancho]]' :{{lang|mis|ngaajpu}} 'humano', {{lang|mis|wuujpu}} 'animal', {{lang|mis|wiijpu}} 'ligno' (incl. [[woody plant|plantas lignose]]), {{lang|mis|kuujpu}} 'petra' :{{lang|mis|m!ii}} 'alimento vegetal', {{lang|mis|wii}} 'carno/alimento',{{efn|plus generalmente, ulle alimento amorphe; etiam alimento in le abstracto}} {{lang|mis|n!2u}} 'liquido', {{lang|mis|thuu}} 'mammal maritim', {{lang|mis|thuuwu}} 'mammal terrestre' :{{lang|mis|didi}} 'ferir (afficer nocivemente)', {{lang|mis|diidi}} 'agir', {{lang|mis|kuudi}} 'vider', {{lang|mis|kuuku}} 'audir, sentire', {{lang|mis|yiidi}} 'esser (in un loco)', {{lang|mis|wiiwi}} 'arder', {{lang|mis|wiidi}} 'lancear', {{lang|mis|ngaa}} 'morir, putrefacer', {{lang|mis|fyuu}} 'cader; le directiones cardinal' :{{lang|mis|n!aa thuuku}} 'puncto sur corpore', {{lang|mis|wii}} 'superficie sur corpore', {{lang|mis|nguu}} 'capite', {{lang|mis|k'uu}} 'oculo', {{lang|mis|nguuwii}} 'mano, pede' :{{lang|mis|thuuku}} 'un, altere; loco', {{lang|mis|kurrijpi}} 'duo; hic, proxime; curte' Derivation antonymic con {{lang|mis|kurri}} 'non': :{{lang|mis|j2iwu}} 'parve', {{lang|mis|kurrij2iwu}} 'grande' (non parve) :{{lang|mis|thuuku}} 'un', {{lang|mis|kurrithuuku}} 'multe' (non un) :{{lang|mis|kurrijpi}} 'curte', {{lang|mis|kurrikurrijpi}} 'longe' (non curte) :{{lang|mis|kawukawu}} 'legere', {{lang|mis|kurrikawukawu}} 'pesante' (non legere) Referentia specific require paraphrasar. Per exemplo, un sandpiper es appellate un 'creature que brula personas' ({{lang|mis|ngaajpu wiiwi-n wuujpu}} 'human brular-{{sc|nom}} animal') in referentia a su rolo como un character in le Historia del Serpente de Arcocelo, durante que un axia de ligno es 'ligno que (negativemente) affice mel' ({{lang|mis|m!iwu didi-i-n wiijpu}} 'mel afficer-{{sc|pass-nom}} ligno') Il ha alicun suggestion de morphologia interne o composition, como suggerite per le patrones in le lista de parolas supra. Per exemplo, {{lang|mis|m!iwu}} '(native) alveo de abelles, mel' e {{lang|mis|wum!i}} 'sp. crabo de fango' pote deriver de {{lang|mis|m!ii}} 'alimento' e {{lang|mis|wuu}} 'conchilia de fango'.{{clarify|date=August 2015}} ==Notas== {{notelist}} ==Referentias== {{reflist}} ==Fontes== {{refbegin}} * {{Cite journal |last=Fleming |first=Luke |year=2017 |title=Artificial language, natural history: Speech, sign, and sound in the emergence of Damin |journal=Language & Communication |volume=56 |pages=1–18 |doi=10.1016/j.langcom.2017.01.001}} * {{cite encyclopedia |last1=Hale |first1=K. |last2=Nash |first2=D. |year=1997 |title=Lardil and Damin Phonotactics |editor1-last=Tryon |editor1-first=Darrell |editor2-last=Walsh |editor2-first=Michael |encyclopedia=Boundary Rider: Essays in Honour of Geoffrey O'Grady |doi=10.15144/PL-C136}} * {{cite book |last=McKnight |first=D. |title=People, Countries and the Rainbow Serpent |year=1999}} {{refend}} ==Lectura additional== {{refbegin}} * {{cite book |last=Dixon |first=R. M. W. |year=1980 |title=The Languages of Australia|url=https://archive.org/details/languagesofaustr0000dixo }} * {{cite book |last=Hale |first=K. |year=1973 |title=Deep-Surface Canonical Disparities in Relation to Analysis and Change}} * {{cite journal |last1=Memmott |first1=P. |last2=Evans |first2=N. |last3=Robins |first3=R. |last4=Lilley |first4=I. |date=January 2006 |title=Understanding Isolation and Change in Island Human Populations through a Study of Indigenous Cultural Patterns in the Gulf of Carpentaria |journal=Transactions of the Royal Society of South Australia |volume=130 |issue=1 |pages=29–47 |doi=10.1080/3721426.2006.10887046|bibcode=2006TRSAu.130...29M |hdl=1885/31991 |s2cid=82322052 |hdl-access=free }} {{refend}} ==Ligamines externe== * {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20120716230125/http://www.rickharrison.com/language/damin.html |date=July 16, 2012 |title=The ceremonial language Damin }} {{Australian Aboriginal languages}} {{Constructed languages}} {{Authority control}} {{Linguas artificial}} [[Category:Linguas Tangkic]] [[Category:Linguas extincte de Queensland]] [[Category:Linguas construite]] [[Category:Queensland del Nord-West]] [[Category:Linguas con clics]] [[Category:Linguas de initiation]] [[Category:Linguas extincte in le annos 1970]] mk1c7ztewsl7kzt9kd2kfcfvupx073d 0 61066 699182 698454 2026-08-27T17:21:23Z InternetArchiveBot 40773 Add 5 books for [[Wikipedia:Verificabilitate]] (20260827)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 699182 wikitext text/x-wiki {{Infobox/articulo/lingua |name = Enochian |image = Enochian letters (1583 manuscript).png |imagescale = 1.5 |imagecaption = Le diario manuscripto de John Dee pro le 6 de maio 1583, monstrante le 21 litteras del scriptura enochian | image_class = skin-invert-image |creator = [[John Dee]]<br />[[Edward Kelley]] |created = 1583–1584 |setting = Diarios occulte |fam1 = [[Lingua divin]] |script = [[Scriptura latin]], Scriptura enochian |iso3 = none |glotto=none |ietf=i-enochian ''(deprecated)''<ref name="ietf_depr1">{{cite web |url=https://www.iana.org/assignments/lang-subtags-templates/lang-subtags-templates.xhtml |title=Language Subtag Registry|website=Internet Assigned Numbers Authority| access-date=13 August 2016}}</ref><ref name="ietf_depr2">{{cite web |url=https://www.iana.org/assignments/lang-subtags-templates/i-enochian.txt |title=Language Subtag Registration Form for 'i-enochian'|website=Internet Assigned Numbers Authority| access-date=13 August 2016}}</ref> }} '''Enochian''' ({{IPAc-en|iː|'|n|ɒ|k|i|ə|n}} {{respell|ee|NOK|ee|ən}}) es un [[lingua artificial]] occulte{{sfnp|Bowern|Lindemann|2021}}—dicite per su originatores de haber essite recipite ab angelos—registrate in le diarios private de [[John Dee]] e su collega [[Edward Kelley]] in le Anglaterra del tardive seculo 16.<ref>{{gutenberg|no=19553|title=The Private Diary of Dr. John Dee by John Dee|bullet=none}}.</ref> Kelley esseva un [[scryer]] (vidente) qui laborava con Dee in su investigationes [[Magia del Renascimento|magic]]. Le lingua es integral al practica del [[magia enochian]]. Le lingua trovate in le diarios de Dee e Kelley comprende un limitate [[corpore textual|corpore textual]]. Le linguista [[Donald Laycock]], un [[Australian Skeptics|Sceptico australian]], studiava le diarios enochian, e argumenta contra qualcunque characteristicas extraordinari. Le textos non traducite del manuscripto ''Liber Loagaeth'' rememora le patrones de [[glossolalia]] plus tosto que un ver lingua. Dee non distingueva le material de ''Liber Loagaeth'' del lingua traducite del ''Appellos'' (Calls), que es plus simile a un lingua artificial. Iste lingua esseva appellate '''Angelical''' per Dee e plus tarde venie a esser referite como "enochian" per le scriptores subsequent. Le [[phonologia]] e le [[grammatica]] simila le anglese, ben que le traductiones non es sufficiente pro elaborar alicun [[morphologia (linguistica)|morphologia]] regular.{{sfnp|Laycock|2001|p=43}} Alicun parolas enochian simila parolas e nomines proprie in le Biblia, ma le majoritate non ha un etymologia apparente.{{sfnp|Laycock|2001|p=42}} Le diarios de Dee etiam refere a iste lingua como ''Discorso Celeste'', ''Prime Lingua de Deo-Christo'', ''Lingua Sancte'', o ''Lingua del Angelos''. Ille etiam se referiva a illo como ''[[Lingua adamic|Adamica]]'' perque, secundo le angelos de Dee, illo esseva usate per [[Adam]] in Paradiso pro nominar tote le cosas. Le termino "enochian" deriva del assertion de Dee que le patriarcha biblic [[Enoch]] habeva essite le ultime human (ante Dee e Kelley) a cognoscer le lingua. == Historia == [[File:John Dee Ashmolean.jpg|thumb|[[John Dee]] (in imagine) registrava le corpore enochian in su diarios con le assistentia de [[Edward Kelley]] como su vidente e collaborator.]] Secundo Tobias Churton in su texto ''The Golden Builders'',{{sfnp|Churton|2002}} le concepto de un lingua Angelic o [[antediluvian]] esseva commun durante le epocha de Dee. Si un persona poterea parlar le lingua del angelos, on credeva que ille poterea interager directemente con illos. === Cercar contacto e visiones reportate === In 1581, Dee mentionava in su diarios personal que Deo habeva inviate "bon angelos" pro communicar directemente con le prophetas. In 1582, Dee formava un equipa con le [[Clairvoyantia|vidente]] [[Edward Kelley]], ben que Dee habeva usate plure altere videntes previemente.{{sfnp|Harkness|1999|p=16-17}} Con le adjuta de Kelley como [[scryer]], Dee comenciava a stabilir un contacto durabile con le angelos. Lor labor resultava, inter altere cosas, in le reception del Angelical, nunc plus comunemente cognoscite como enochian.{{sfnp|Leitch|2010b}} Le reception comenciava le 26 de martio 1583, quando Kelley reportava visiones in le crystal de un alphabeto de 21 litteras. Alicun dies plus tarde, Kelley comenciava a recipere lo que deveniva le libro ''Liber Loagaeth'' ("Libro [de] Discorso de Deo"). Le libro consiste de 98 grande tabulas de litteras, cata un quadrato de 49 per 49 litteras, sur le recto e verso de 49 [[folio (libros)|folios]]; Dee contava istos como 49 tabulas.{{efn|Iste libro es ora in le Bibliotheca Britannic, MS Sloane 3189.}} Dee e Kelley diceva que le angelos nunquam traduceva le textos in iste libro.{{citation needed|date=February 2022}} === Receper le ''Claves Angelic'' === Circa un anno plus tarde, al corte del Rege [[Stephen Báthory]] in [[Kraków]], ubi ambe alchimistas se hospitava per alcun tempore, un altere insimul de textos esseva reportatemente recipite per Kelley.{{citation needed|date=February 2022} } Iste textos comprende 48 versos poetic con traductiones anglese, que in le manuscriptos de Dee es appellate {{lang|la|Claves Angelicae}}, o ''Claves Angelic''. Dee apparentemente intendeva usar istes ''Claves'' pro aperir le "Portas del Comprehension"{{sfnp|Dee|1659|p=[https://books.google.com/books?id=iikdAQAAMAAJ&pg=PA77 77]}} representate per le quadratos magic in ''Liber Loagaeth'': {{Blockquote|Io es donc pro instruer e informar vos, secundo vostre Doctrina deliverate, que es continite in 49 Tabulas. In 49 voces, o appellos: que es le Claves Natural pro aperir illos, non 49 ma 48 (perque un non debe esser aperite) Portas de Comprehension, per le quales vos habera cognoscentia pro mover cata Porta...<ref>Le angelo Nalvage, citate in {{harvp|Dee|1992|p=77}}.</ref>|Le angelo Nalvage}} {{Blockquote|Ma vos comprendera que istes 19 Appellos es le Appellos, o entratas in le cognoscentia del Tabulas mystic. Cata Tabula continente un folio integre, al qual vos non necessita altere circumstantias.<ref>Le angelo Illemese, citate in {{harvp|Dee|1992|p=199}}.</ref>|Le angelo Illemese}} == Phonologia e systema de scriptura == Le [[phonologia]] del enochian es "completemente anglese", a parte le difficile [[Cluster de consonantes|sequentias]] como ''bdrios'', ''excolphabmartbh'', ''longamphlg'', ''lapch'', etc.{{sfnp|Laycock|2001|p=33, 41}} === Alphabeto === Le lingua esseva registrate primarimente in [[scriptura latin]]. Totevia, parolas individual scribite in scriptura enochian "appare sporadicamente per tote le manuscriptos".{{sfnp|Laycock|2001|p=28}} Il ha 21 litteras in le scriptura; un de istes 21 pote apparer con o sin un puncto diacritic. Dee mappava istes litteras del "alphabeto adamico" sur 22 del litteras del alphabeto anglese, tractante U e V como variantes positional (como esseva commun al epocha) e omittente le litteras anglese J, K, e W.{{efn|name=alphabet|Le tabula de Dee in ''Loagaeth'' (MS Sloane 3189) como reproducite in {{harvp|Magickal Review|2005}}.}} Le scriptura enochian es scribite de dextera a sinistra in le diario de John Dee.{{sfnp|Dee|1582}} Diverse documentos ha formas legiermente differente del scriptura. Le alphabeto etiam comparti multes similitudines graphic con un scriptura, etiam attribuite al profeta Enoch, que appareva in le ''Voarchadumia Contra Alchimiam'' de Johannes Pantheus,{{sfnp|Pantheus|1550|p=15v-16r}} un copia del qual on sape que Dee possedeva.{{sfnp|Laycock|2001|p=28}} Le orthographia enochian seque de presso le [[Anglese moderne initial|Orthographia anglese moderne initial]], per exemplo in haber c e g molle e dur, e in usar digraphos ch, ph, sh, e th pro le sonos {{IPA|/tʃ ~ k/}}, {{IPA|/f/}}, {{IPA|/ʃ/}}, e {{IPA|/θ/}}.{{sfnp|Leitch|2010b|p=23-24}} Laycock mappava le orthographia enochian a su systema sonor e dice, "le pronunciation resultante lo face sonar multo plus simile al anglese de lo que illo pare al prime vista".{{sfnp|Laycock|2001|p=46}}{{efn|{{harvp|Laycock|2001|p=45}}: "Como le textos dictate in enochian consiste de un serie de 'Appellos', o [[invocation]]es de esseres supernatural, illo esseva clarmente necessari pro Dee e Kelley saper como le parolas deberea esser pronunciate; in le major parte del systemas magic, un leve errore in le texto de un sortilegio o invocation es reguardate como potentialmente ducente a consequentias disastrose. Per consequente, Dee habeva le habitude de scriber le pronunciation del parolas enochian junto al texto. … su intention es usualmente bastante clar. Ille scribe ''dg'' quando ille significa 'g molle' (como in ''gem''); e ''s'' pro 'c molle'; e ille indica in alicun locos que ''ch'' debe esser pronunciate como ''k''. Ille marca le vocales accentuate in le major parte del parolas. … In casos plus difficile, ille da exemplos ab le anglese, assi, ''zorge'' se dice esser pronunciate pro rimer con 'George'. … Con tote istes instructiones, nos pote obtener un bastante bon idea de como le enochian sonava pro Dee e Kelley. Nos debe facer allowance, naturalmente, pro le facto que le duo homines parlava anglese de plus de quatro seculos retro … Felicemente, le linguistas es in possession de sufficiente evidentia … pro stabilir le pronunciation de le plus parte del formas de anglese elisabethan con un alte grado de exactitude."}} Totevia, le difficile catenas de consonantes e vocales in parolas como ''ooaona'', ''paombd'', ''smnad'' e ''noncf'' es le genere de patrono que on obtene per unir litteras de un texto insimul in un patrono arbitrarie. Como Laycock nota, "Le lector pote provar isto prenpente, per exemplo, cata decime littera sur iste pagina, e dividente le catena de litteras in parolas. Le 'texto' create tendera a semblar multo como enochian."{{sfnp|Laycock|2001|p=40-41}} Le litteras enochian, con lor nomines de littera e equivalentes anglese como date per Dee, e pronuncias como reconstructe per Laycock, es le sequente.{{efn|name=alphabet}} Le conventiones de pronunciation moderne varia, dependente del affiliationes del practicante.{{efn|{{harvp|DuQuette|2019|p=197}}: "[...] in general, nos magos moderne es lassate a nostre proprie dispositivos re como expedir istes parolas awkwardly constructe ex nostre buccas. [...] Le Aurora Auree e Crowley usa un pronunciation que illes sentiva rolaba plus fluidemente del lingua. Iste methodo obligava le mago a inserer un natural sono vocalic hebraic post cata consonante enochian. [...] Le alternative le plus obvious al pronunciation GA es simplemente sonar le parolas como illos es scribite [...] Isto es lo que io ha facite, e lo que io recommenda al studentes qui apprende magia enochian."}} {| class="wikitable" ! style="text-align: center;" | Littera ! style="text-align: center;" | Nomine del<br />littera ! style="text-align: center;" | Equivalente<br />[[Alphabeto anglese|anglese]] ! style="text-align: center;" | Phonologia enochian{{sfnp|Laycock|2001|pp=46–47}} ! style="text-align: center;" | Lectura syllabic<br />Aurora Auree{{sfnp|Laycock|2001|p=60}}{{efn-lg|name=Golden Dawn}} |- | [[File:Enochian - Un.svg|frameless|center|upright=0.2]] | style="text-align: center;" | Un | style="text-align: center;" | A | longe {{IPA blink|ɑ|ɑː}} (accentuate), curte {{IPA blink|a}} (non accentuate; le [[ensemble lexical|vocal TRAP]]) | {{IPA|[ɑː]}} |- | [[File:Enochian - Pa.svg|frameless|center|upright=0.2]] | style="text-align: center;" | Pa | style="text-align: center;" | B | {{IPA blink|b}}; mute post ''m'' quando ante un altere consonante o final | {{IPA|[beɪ]}} |- | [[File:Enochian - Veh.svg|frameless|center|upright=0.2]] | style="text-align: center;" | Veh | style="text-align: center;" | C | {{IPA blink|k}} ante a, o, u; {{IPA blink|s}} ante ''e'', ''i'' e in clusteres de consonantes, con multe exceptiones;<br /> {{angbr|ch}} como {{IPA blink|k}} in le major parte del positiones ma {{IPA blink|tʃ}} finalmente. | ? |- | [[File:Enochian - Gal.svg|frameless|center|upright=0.2]] | style="text-align: center;" | Gal | style="text-align: center;" | D | {{IPA blink|d}} | {{IPA|[deɪ]}} |- | [[File:Enochian - Graph.svg|frameless|center|upright=0.2]] | style="text-align: center;" | Graph | style="text-align: center;" | E | {{IPA blink|e|eː}} (accentuate), {{IPA blink|ɛ}} (non accentuate) | {{IPA|[eɪ]}} |- | [[File:Enochian - Or.svg|frameless|center|upright=0.2]] | style="text-align: center;" | Or | style="text-align: center;" | F | {{IPA blink|f}} | {{IPA|[ɛf]}} |- | [[File:Enochian - Ged.svg|frameless|center|upright=0.2]] | style="text-align: center;" | Ged | style="text-align: center;" | G | {{IPA blink|ɡ}} ante ''a'', ''o'', ''u''; {{IPA blink|dʒ}} ante ''e'', ''i'', finalmente, post ''d'', e in clusteres de consonantes. | ? |- | [[File:Enochian - Na.svg|frameless|center|upright=0.2]] | style="text-align: center;" | Na | style="text-align: center;" | H | {{IPA blink|h}} excepte in ⟨ch⟩, ⟨ph⟩, ⟨sh⟩, ⟨th⟩; mute post un vocal<br />(in qual caso le vocal es "allongate" – isto es, ha le sono que illo haberea si illo esseva accentuate) | {{IPA|[heɪ]}} |- | [[File:Enochian - Gon.svg|frameless|center|upright=0.2]] | style="text-align: center;" rowspan=2 | Gon | style="text-align: center;" | I | {{IPA blink|j}} al initio del parola ante un vocal; como un vocal: {{IPA blink|i|iː}} (accentuate), {{IPA blink|ɪ}} (non accentuate),<br />plus diphthongos ''ai'' {{IPA|[aɪ]}}, ''ei'' {{IPA|[eɪ]}}, ''oi'' {{IPA|[oɪ]}} | {{IPA|[iː]}} |- | [[File:Enochian - Gon (with point).svg|frameless|center|upright=0.2]] | style="text-align: center;" | Y | {{IPA blink|j}} | (idem como I) |- | [[File:Enochian - Ur.svg|frameless|center|upright=0.2]] | style="text-align: center;" | Ur | style="text-align: center;" | L | {{IPA blink|l}} | ? |- | [[File:Enochian - Tal.svg|frameless|center|upright=0.2]] | style="text-align: center;" | Tal | style="text-align: center;" | M | {{IPA blink|m}} | {{IPA|[ɛm]}} |- | [[File:Enochian - Drux.svg|frameless|center|upright=0.2]] | style="text-align: center;" | Drux | style="text-align: center;" | N | {{IPA blink|n}} | {{IPA|[ɛn], [nuː]}} |- | [[File:Enochian - Med.svg|frameless|center|upright=0.2]] | style="text-align: center;" | Med | style="text-align: center;" | O | {{IPA blink|o|oː}} (accentuate), {{IPA blink|ɒ}} (non accentuate), ma pro ⟨oo⟩ que es {{IPA blink|uː}} | {{IPA|[oʊ]}} |- | [[File:Enochian - Mals.svg|frameless|center|upright=0.2]] | style="text-align: center;" | Mals | style="text-align: center;" | P | {{IPA blink|p}} ma pro ⟨ph⟩, que es {{IPA blink|f}} | {{IPA|[peɪ]}} |- | [[File:Enochian - Ger.svg|frameless|center|upright=0.2]] | style="text-align: center;" | Ger | style="text-align: center;" | Q | {{IPA|[kw]}}; le parola ''q'' es {{IPA|[kwɑː]}} | ? |- | [[File:Enochian - Don.svg|frameless|center|upright=0.2]] | style="text-align: center;" | Don | style="text-align: center;" | R | {{IPA blink|r}} | {{IPA|[ɑː(r)], [rɑː]}} |- | [[File:Enochian - Fam.svg|frameless|center|upright=0.2]] | style="text-align: center;" | Fam | style="text-align: center;" | S | {{IPA blink|s}} o {{IPA blink|z}} como esserea natural in anglese, ma pro ⟨sh⟩, que es {{IPA blink|ʃ}} | {{IPA|[ɛs]}} |- | [[File:Enochian - Gisg.svg|frameless|center|upright=0.2]] | style="text-align: center;" | Gisg | style="text-align: center;" | T | {{IPA blink|t}} ma pro ⟨th⟩, que es {{IPA blink|θ}} | {{IPA|[teɪ]}} |- | [[File:Enochian - Van.svg|frameless|center|upright=0.2]] | style="text-align: center;" | Van | style="text-align: center;" | U/V | {{IPA blink|u|uː}} (accentuate) o {{IPA blink|ʊ}} (non accentuate); {{IPA|[juː]}} in position initial; {{IPA blink|v}} o {{IPA blink|w}} ante un altere vocal e al fine del parola,<br />plus diphthongo ''ou'' {{IPA|[aʊ]}} | ? |- | [[File:Enochian - Pal.svg|frameless|center|upright=0.2]] | style="text-align: center;" | Pal | style="text-align: center;" | X | {{IPA|[ks]}} | {{IPA|[ɛks]}} |- | [[File:Enochian - Ceph.svg|frameless|center|upright=0.2]] | style="text-align: center;" | Ceph | style="text-align: center;" | Z | {{IPA blink|z}}, rarmente {{IPA|[zɒd]}}, le nomine anglese del seculo 16 del littera | {{IPA|[zɒd]}} |} {{notelist-lg|refs= {{efn-lg|name=Golden Dawn|Secundo [[Wynn Wescott]], cata littera pote esser pronunciate separatemente como su nomine in anglese o a vices como le prime consonante e vocal de su nomine hebraic, p.ex. N pote esser {{IPA|[ɛn]}} o {{IPA|[nu]}} (ab ''[[Nun_(littera)|nun]]''). Totevia, le sequentias consonante-vocal pote optionalmente esser unite in syllabos singule. P.ex. ''ta'' pote esser pronunciate {{IPA|[teɪ ɑː]}} o {{IPA|[tɑː]}}; ''co'', {{IPA|[koʊ]}}; ''ar'', {{IPA|[ɑːr]}}; ''re'', {{IPA|[reɪ]}}.{{sfnp|Laycock|2001|p=60}}}} }} Un numero de fontes pro le scriptura enochian es disponibile. Illos usa le intervallo [[ASCII]], con le litteras assignate al punctos de codice de lor equivalentes anglese.<ref>{{cite web |title=Enochian Materials |url=http://www.themagickalreview.org/enochian/ |publisher=The Magickal Review |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070826140151/http://www.themagickalreview.org/enochian/ |archive-date=2007-08-26 }}</ref><ref>{{cite web|author=Gerald J. Schueler, Betty Jane Schueler|title=Download fonts|url=http://www.schuelers.com/enochian/fonts.htm|publisher=Schueler's Online|year=2001}}</ref><ref>{{cite web|author=James A. Eshelman|title=Enochian Elemental Tablets|url=http://www.aumha.org/arcane/enoch.htm|publisher=AumHa|year=2001}}</ref><ref>{{cite web |title=Enochian Font |url=http://www.esotericgoldendawn.com/mysteries_enochian_font.htm |publisher=Esoteric Order of the Golden Dawn |year=2007 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110927183854/http://www.esotericgoldendawn.com/mysteries_enochian_font.htm |archive-date=2011-09-27 |accessdate=2026-07-10 |archivedate=2011-09-27 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110927183854/http://www.esotericgoldendawn.com/mysteries_enochian_font.htm }}</ref><ref>{{cite web|author=Sara Barkat|title=Pixel Enochian Font|url=https://sarabarkat.itch.io/pixel-enochian|publisher=Itch.io|year=2023}}</ref> == Grammatica == === Morphologia === Le grammatica es pro le major parte sin articulos o prepositiones.{{sfnp|Laycock|2001|p=43}}{{sfnp|Leitch|2010b|p=20}} Le adjectivos es bastante rar.{{sfnp|Leitch|2010b|pp=19–20}} Aaron Leitch identifica plure affixos in enochian, includente ''-o'' (indicante 'de') e ''-ax'' (que functiona como ''-ing'' in anglese).{{sfnp|Leitch|2010b|pp=18–19}} Leitch observa que, differentemente del anglese, le enochian pare haber un [[caso vocative]], citante le nota de Dee in le margine del Prime Tabula de ''Loagaeth''{{sfnp|Leitch|2010b|p=21}} – "Befes le caso vocative de Befafes".{{sfnp|Dee|Peterson|2003|p=310}} ==== Compositos ==== Le compositos es frequente in le corpore enochian. Modificatores e indicatores es tipicamente composite con le nomines e verbos modificate o indicate. Iste compositos pote occurrer con pronomines demonstrative e conjunctiones, assi como con diverse formas del verbo 'esser'. Le composition de nomines con adjectivos o altere verbos es minus commun. Le compositos pote exhibir orthographias variante del parolas combinate.{{sfnp|Leitch|2010b|pp=15–17}} ==== Conjugation ==== Le conjugation pote resultar in cambiamentos orthographic que pote apparer random o disordinate. Pro isto, Aaron Leitch ha exprimite dubitas re si le enochian ha realmente conjugationes.{{sfnp|Leitch|2010b|pp=17–18}} Le evidentia multo scarce del [[conjugation verbal]] enochian pare bastante rememorative del anglese, includente le verbo 'esser' que es multo irregular.{{sfnp|Laycock|2001|p=43}} Laycock reporta que le maxime numero de formas es registrate pro 'esser' e pro ''goh-'' 'dicer':{{sfnp|Laycock|2001|p=43}} {{columns-start|width=40em}} ::{| !'esser' |- |''zir, zirdo'' || io es |- |''geh'' || tu es |- |''i'' || ille/illa/illo es |- |''chiis, chis, chiso'' || illes es |- |''as, zirop'' || esseva |- |''zirom'' || esseva (pl.) |- |''trian'' || sera |- |''christeos'' || lassar esser |- |''bolp'' || sia tu! |- |''ipam'' || non es |- |''ipamis'' || non pote esser |} {{column}} {| !'dicer' |- |''gohus'' || io dice |- |''gohe, goho'' || ille dice |- |''gohia'' || nos dice |- |''gohol'' || dicente |- |''gohon'' || illes ha parlate |- |''gohulim'' || illo es dicite |} {{columns-end}} Nota que ''christeos'' 'lassar esser' poterea esser de 'Christo', e si assi non es parte de un conjugation.{{sfnp|Laycock|2001|p=42}} Pro le negation de verbos, duo constructiones es testificate: p.ex. ''chis ge'' 'non es' (''chis'' 'illes es') e ''ip uran'' 'non vider' (''uran'' 'vider').{{sfnp|Laycock|2001|p=43}} ==== Pronomes ==== Ben que le enochian ha pronomines personal, illos es rar e usate in modos que pote esser difficile a comprender. Pronomes possessive relative existe ma es usate parsimoniosemente.{{sfnp|Leitch|2010b|pp=19–20}} Pronomes personal testificate (solmente material de Dee):{{sfnp|Laycock|2001|p=43 and dictionary entries}} {{columns-start|width=60em}} ::{| | ''ol'' || io, me, mi, me mesme |- | ''il, ils, yls, ylsi'' || tu, te |- | ''q'' ([kwɑ]) || tu (possessive) |- | ''tia'' || su (de ille) |- | ''tox'' || de ille, su |- | ''pi'' || illa |- | ''tlb'' = ''tilb'', ''tbl'' ([tibl]) || la, de illa |- | ''tiobl'' || in illa |- | ''t'' ([ti]) || illo |} {{column}} {| | ''zylna'' || se mesme |- | ''ge'' || nos, nos, nostre ('g' molle) |- | ''helech'' || in nostre (?) |- | ''g'' = ''gi'' || vos, vostre ('g' molle) |- | ''nonci'' || vos ('c' molle) |- | ''nonca, noncf, noncp'' || a vos ('c' molle) |- | ''amiran'' || vos mesme |- | ''z'' ([zə]) || illes |- | ''par'' || illes, los |} {{columns-end}} Pronomes demonstrative: ''oi'' 'iste', ''unal'' 'iste, ille', ''priaz(i)'' 'ille'.{{sfnp|Laycock|2001|p=dictionary entries}} === Syntaxe === Le ordine del parolas seque de presso le anglese, excepte pro le penuria de articulos e prepositiones.{{sfnp|Laycock|2001|p=43}} Le adjectivos, ben que rar, typicamente precede le nomine como in anglese.{{sfnp|Leitch|2010b|pp=19–20}} == Vocabulario e corpore == Laycock nota que il ha circa 250 parolas differente in le [[corpore textual|corpore]] del textos enochian, plus del medie del qualles [[Hapax legomenon|ocurre solmente un vice]]. Alicun simila parolas in le Biblia – principalmente nomines proprie – in tanto sono como signification. Per exemplo, ''luciftias'' "brillantia" simila [[Lucifer]] "le portator de lumine"; ''[[Babalon#Magia enochian|babalond]]'' "malvage, meretrice" simila [[Putta de Babylon|Babylon]].{{sfnp|Laycock|2001|p=42}} Leitch nota un numero de parolas radice in enochian. Ille lista ''Doh'', ''I'', ''Ia'', ''Iad'',{{clarify|date=January 2022}} inter alteres, como probabile parolas radice.{{sfnp|Leitch|2010b|pp=14–15}}{{fix|text=que significa illos?}} Ben que le ''Claves Angelic'' contine le major parte del vocabulario cognoscite del enochian, decenas de altere parolas se trova per tote le diarios de Dee. Milles de parolas addicional non definite es continite in le ''Liber Loagaeth''. Laycock nota que le material in ''Liber Loagaeth'' pare esser differente del lingua del 'Appellos' trovate in le ''Claves Angelic'', que pare haber essite generate ab le tabulas e quadratos del ''Loagaeth''.{{sfnp|Laycock|2001|p=43}} Secundo Laycock: {{Blockquote|Le textos in le ''Loagaeth'' monstra patronos "characteristicamente trovate in certe typos de linguage sin senso (como le [[glossolalia]]), que es sovente producite sub conditiones simile a un [[trance]]. In altere parolas, Kelley pote haber essite 'parlar in linguas'. [...] il ha nulle evidentia que iste invocationes initial es alicun forma de 'lingua' [...] del toto.{{sfnp|Laycock|2001|pp=33–34}}}} === Dictionarios === Il ha habite plure compilationes de parolas enochian facite pro formar dictionarios enochian. Un studio academic es ''The Complete Enochian Dictionary'' de [[Donald Laycock]].{{sfnp|Laycock|2001}} Etiam utile es ''Gmicalzoma: An Enochian Dictionary'' de Vinci.{{sfnp|Vinci|1992}} == Representation de numeros == Le systema numeric es inexplicabile. Il pare possibile identificar le [[numeral (linguistica)|numerales]] de 0 a 10:{{sfnp|Laycock|2001|pp=44}} *0 – T *1 – L, EL, L-O, ELO, LA, LI, LIL *2 – V, VI-I-V, VI-VI *3 – D, R *4 – S, ES *5 – O *6 – N, NORZ *7 – Q *8 – P *9 – M, EM *10 – X Totevia, le textos enochian contine numeros plus grande scribite in forma alphabetic, e il ha nulle systema discernibile detra los:{{sfnp|Laycock|2001|pp=44}} {{col-begin}} {{col-break}} *12 – OS *19 – AF *22 – OP *24 – OL *26 – OX *28 – OB, NI *31 – GA *33 – PD *42 – VX *456 – CLA *1000 – MATB {{col-break}} *1,636 – QUAR *3,663 – MIAN *5,678 – DAOX *6,332 – ERAN *6,739 – DARG *7,336 – TAXS *7,699 – ACAM *8,763 – EMOD *9,639 – MAPM *9,996 – CIAL *69,636 – PEOAL {{col-end}} Como Laycock lo exprimeva, "le test de ulle future revelation spiritual del lingua enochian sera le explication de iste systema numeric."{{sfnp|Laycock|2001|pp=44}} == Relation con altere linguas == Dee credeva que le enochian esseva le [[Lingua adamic|lingua adamic]] [[Lingua universal|universalmente parlate]] ante le [[confusion de linguas]]. Totevia, le analyse moderne monstra que le enochian es un [[lingua artificial]] simile al anglese.{{sfnp|Bowern|Lindemann|2021}} Le ordine del parolas seque de presso le anglese, excepte pro le penuria de articulos e prepositiones.{{sfnp|Laycock|2001|p=43}} Le evidentia multo scarce del [[conjugation verbal]] enochian es similmente rememorative del anglese, plus tosto que con le [[linguas semitic]] como le hebraico, que Dee diceva esser versiones depravate del lingua enochian.{{sfnp|Laycock|2001|p=43}} == Vide etiam == {{Portal|Religion|Constructed languages}} * [[Lista de terminos e traditiones magic]] * [[Magia del Renascimento]] == Notas == {{notelist}} == Referentias == === Citationes === {{Reflist|2}} ===Obras citate=== ====Fontes primari==== {{refbegin|2|indent=yes}} * {{cite web |first=John |last=Dee |author-link=John Dee |title=Sloane MS 3188 |url=http://www.bl.uk/manuscripts/FullDisplay.aspx?ref=Sloane_MS_3188 |publisher=[[British Library]] |year=1582}} * {{cite book |last1=Dee |first1=John |title=A True & Faithful Relation of what Passed for Many Yeers Between Dr. John Dee and Some Spirits |date=1659 |publisher=Antonine Publishing Company}} * {{cite book |last=Dee |first=John |editor-first=Meric |editor-last=Casaubon |editor-link=Meric Casaubon |title=A True and Faithful Relation of What Passed for Many Years Between John Dee and Some Spirits |location=New York |publisher=Magickal Childe Publishing |year=1992}} * {{cite book |first1=John |last1=Dee |first2= Joseph H. |last2=Peterson | title = John Dee's Five Books of Mystery: Original Sourcebook of Enochian Magic: From the Collected Works Known as Mysteriorum Libri Quinque | publisher = Weiser Books | location = Boston | year = 2003 | isbn = 1578631785 }} * {{cite book |first=Johannes |last=Pantheus |title=Voarchadumia Contra Alchimiam |url=https://www.scribd.com/doc/9925345/Voarchadumia-Contra-Alchimiam-Johannes-Pantheus |year=1550 |page=15v-16r |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160308052242/https://www.scribd.com/doc/9925345/Voarchadumia-Contra-Alchimiam-Johannes-Pantheus |archive-date=2016-03-08 |via=Scribd.com}} {{refend}} ====Fontes secundari==== {{refbegin|2|indent=yes}} * {{cite journal |first1=Claire L. |last1=Bowern |first2=Luke |last2=Lindemann |title=The Linguistics of the Voynich Manuscript |journal=Annual Review of Linguistics |volume=7 |pages=285–308 |date=January 2021 |doi=10.1146/annurev-linguistics-011619-030613|s2cid=228894621 }} * {{cite book |last=Churton |first=Tobias |title=The Golden Builders |url=https://archive.org/details/goldenbuildersal0000chur |publisher=Signal Publishing |year=2002 |isbn=0-9543309-0-0 }} * {{cite book |last=DuQuette |first=Lon Milo |author-link=Lon Milo DuQuette |year=2019 |title=Enochian Vision Magick: A Practical Guide to the Magick of Dr. John Dee and Edward Kelley |publisher=Red Wheel/Weiser |isbn=978-1578636846}} * {{cite book |last=Harkness |first=Deborah |year=1999 |title=John Dee's Conversations with Angels: Cabala, Alchemy, and the End of Nature |url=https://archive.org/details/johndeesconversa0000hark |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0521622288}} * {{cite book |first=Donald |last=Laycock |author-link=Donald Laycock |title=The Complete Enochian Dictionary: A Dictionary of the Angelic Language As Revealed to Dr. John Dee and Edward Kelley |url=https://archive.org/details/completeenochian0000layc_h4b2 |publisher=Weiser |location=Boston |year=2001 |isbn=1578632544}} * {{cite book | last = Leitch | first = Aaron | title = The Angelical Language, Volume II: An Encyclopedic Lexicon of the Tongue of Angels | publisher = Llewellyn Publications | location = Woodbury, MN | year = 2010b | isbn = 978-0738714912}} * {{cite web |editor=Magickal Review |title=The Angelic or Enochian Alphabet |url=http://www.themagickalreview.org/enochian/alphabet.php |website=The Magickal Review |year=2005 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110712100049/http://www.themagickalreview.org/enochian/alphabet.php |archive-date=2011-07-12 |accessdate=2026-07-10 |archivedate=2011-07-12 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110712100049/http://www.themagickalreview.org/enochian/alphabet.php }} * {{cite book |first=Leon |last=Vinci |title=Gmicalzoma: An Enochian Dictionary |location=London |publisher=Neptune Press |orig-year=1976 |year=1992}} {{refend}} == Lectura additional == {{refbegin|2|indent=yes}} * {{cite magazine |first=Egil |last=Asprem |title="Enochian" language: A proof of the existence of angels? |url=https://www.skepsis.no/%e2%80%9cenochian%e2%80%9d-language-a-proof-of-the-existence-of-angels/ |magazine=Skepsis |date=December 13, 2006 |access-date=2022-01-17}} * {{cite book | last = Eco | first = Umberto | title = The Search for the Perfect Language | url = https://archive.org/details/searchforperfect0000ecou | publisher = Fontana Press | location = London | year = 1997 | isbn = 0006863787 }} * {{citation |last=James |first=Geoffrey |title=The Enochian Evocation of Dr. John Dee |location=Newburyport, MA |publisher=Weiser Books |year=2009 |isbn=978-1578634538}}. * {{cite magazine |last = Johnson |first = Christopher Reed |title=Enochian Magick: Chris Johnson's Path into the Angelic Mysteries |magazine=Perseus Academy |url=https://perseusarcaneacademy.com/post/enochian-magick-chris-johnsons-path-into-the-angelic-mysteries/ |date=May 29, 2024 |access-date=2024-10-02}} * {{cite book | last = Leitch | first = Aaron | title = The Angelical Language, Volume I: The Complete History and Mythos of the Tongue of Angels | publisher = Llewellyn Publications | location = Woodbury, MN | year = 2010a | isbn = 978-0738714905 }} * {{cite journal |last=Norrgrén |first=H. |year=2005 |title=Interpretation and the Hieroglyphic Monad: John Dee's Reading of Pantheus's Voarchadumia |journal=[[Ambix]] |volume=52 |number=3 |pages=217–245 |doi=10.1179/000269805X77781|s2cid=170087190 }} * {{cite journal |last=Sledge |first=J. J. |year=2010 |title=Between Loagaeth and Cosening: Towards an Etiology of John Dee's Spirit Diaries |journal=[[Aries (journal)|Aries]] |volume=10 |number=1 |pages=1–35 |doi=10.1163/156798910X12584583444835}} * {{cite book |last1=Turner |first1=P. S. |last2=Turner |first2=R. |last3=Cousins |first3=R. E. |year=1989 |title=Elizabethan Magic: The Art and the Magus |publisher=Element |isbn=978-1852300838}} * {{cite book | last = Tyson | first = Donald | title = Enochian Magic for Beginners: The Original System of Angel Magic | publisher = Llewellyn Publications | location = St. Paul, MN | year = 1997 | isbn = 1567187471 }} * {{cite book | last = Yates | first = Frances | title = The Occult Philosophy in the Elizabethan Age | url = https://archive.org/details/occultphilosophy0000yate | publisher = Routledge |location=London | year = 1979 | author-link=Frances Yates | isbn = 0415254094 }} {{refend}} ==Ligamines externe== {{commonscat|Enochian language}} * [https://www.youtube.com/watch?v=Ns9zLz1x-y4 Le Lingua Enochian - Historia e Analyse del Alphabeto Magic Angelic revelate al Dr John Dee] sur YouTube {{Constructed languages}} {{Linguas artificial}} {{Authority control}} [[Categoria:Alphabetos]] [[Categoria:Linguas artificial]] [[Categoria:Introductiones del decennio 1580]] [[Categoria:Magia enochian|*]] [[Categoria:Lingua e mystica]] [[Categoria:Linguas testificate desde le seculo 16]] [[Categoria:Linguas sacre]] [[Categoria:Linguas de Anglaterra]] i57p8x5t788pje4p3vn24xnob8dbxhh 0 61075 699174 698300 2026-08-27T17:12:26Z InternetArchiveBot 40773 Add 2 books for [[Wikipedia:Verificabilitate]] (20260827)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 699174 wikitext text/x-wiki {{infobox/articulo/generic}} Le natura del [[capitalismo]] es criticate per le major parte del [[anarchismo|anarchistas]], qui rejecta le hierarchia e advoca [[societates sin stato]] basate super [[associationes voluntari]] non-[[Hierarchia|hierarchic]]<ref name="iaf-ifa.org">[http://www.iaf-ifa.org/principles/english.html "Principios del International de Federationes Anarchista"]. {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120105095946/http://www.iaf-ifa.org/principles/english.html|date=5 de januario 2012}} [[International de Federationes Anarchista]]. "Le IAF - IFA lucta pro: le abolition de tote le formas de autoritate, sia economic, politic, social, religiose, cultural o sexual".</ref><ref>[[Peter Kropotkin|Kropotkin, Peter]]. [http://www.revoltlib.com/?id=110 "Anarchismo: su philosophia e ideal"]. "Es pro isto que le Anarchia, quando illo labora pro destruer le autoritate in tote su aspectos, quando illo exige le abrogation de leges e le abolition del mechanismo que servi a imponer los, quando illo recusa tote organisation hierarchic e predica le libere accordo — al mesme tempore se effortia a mantener e aggrandir le preciose nucleo de costumes social sin le quales necun societate human o animal pote exister".</ref><ref>[http://www.theanarchistlibrary.org/HTML/The_Anarchist_FAQ_Editorial_Collective__An_Anarchist_FAQ__03_17_.html#toc2 "B.1 Pro que le anarchistas es contra le autoritate e le hierarchia?"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120615071249/http://theanarchistlibrary.org/HTML/The_Anarchist_FAQ_Editorial_Collective__An_Anarchist_FAQ__03_17_.html#toc2|date=2012-06-15}}. ''Un FAQ anarchista''. "Le anarchistas se oppone al autoritate irrational (p.ex. illegitime), in altere parolas, al hierarchia — le hierarchia essente le institutionalisation del autoritate intra un societate".</ref> [[associationes voluntari]]<ref>[[George Woodcock|Woodcock, George]]. "Anarchismo". ''[[Encyclopedia de Philosophia]]''. "ANARCHISMO, un philosophia social que rejecta le governamento autoritari e mantene que le institutiones voluntari es le plus aptes pro exprimer le tendentias social natural del homine".</ref><ref>[[Peter Kropotkin|Kropotkin, Peter]]. [http://www.revoltlib.com/?id=109 "Anarchismo"]. ''[[Encyclopædia Britannica]]''. "In un societate disvolupate super iste lineas, le associationes voluntari que jam ora comencia a comprender tote le campos del activitate human prendera un extension ancora plus grande de modo a substituer se al stato in tote su functiones".</ref> [[Anarchismo]] es generalmente definite como le philosophia [[libertari]] que considera le [[Stato (politica)|stato]] como indesirabile, innecessari e nocive<ref name="definition">{{cite journal|last=Malatesta|first=Errico|author-link=Errico Malatesta|title=Verso le anarchismo|url=http://www.marxists.org/archive/malatesta/1930s/xx/toanarchy.htm|journal=Man!|location=Los Angeles|publisher=International Group of San Francisco|oclc=3930443}}</ref> {{cite journal|last=Agrell|first=Siri|date=14 de maio 2007|title=Working for The Man|url=https://www.theglobeandmail.com/servlet/story/RTGAM.20070514.wxlanarchist14/BNStory/lifeWork/home/|url-status=dead|journal=[[The Globe and Mail]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20070516094548/http://www.theglobeandmail.com/servlet/story/RTGAM.20070514.wxlanarchist14/BNStory/lifeWork/home|archive-date=16 de maio 2007|access-date=14 de april 2008}} {{cite encyclopedia|url=http://www.britannica.com/eb/article-9117285|title=Anarchism|year=2006|encyclopedia=Encyclopædia Britannica|publisher=Encyclopædia Britannica Premium Service|archive-url=https://web.archive.org/web/20061214085638/http://www.britannica.com/eb/article-9117285|archive-date=14 de decembre 2006|url-status=live|access-date=29 de augusto 2006}} {{cite journal|year=2005|title=Anarchism|journal=The Shorter Routledge Encyclopedia of Philosophy|page=14|quote=Anarchismo es le opinion que un societate sin le stato, o governamento, es e possibile e desirabile}}. Le sequente fontes cita le anarchismo como un philosophia politic: {{cite book|title=Anarchism and Authority|last=Mclaughlin|first=Paul|publisher=Ashgate|year=2007|isbn=978-0-7546-6196-2|location=Aldershot|page=59}} {{cite book|title=The Dictionary of Human Geography|url=https://archive.org/details/dictionaryofhuma0000unse_d3i5|last=Johnston|first=R.|publisher=Blackwell Publishers|year=2000|isbn=0-631-20561-6|location=Cambridge|page=[https://archive.org/details/dictionaryofhuma0000unse_d3i5/page/24 24]}}</ref><ref name="slevin">Slevin, Carl (2003). McLean, Aiaun; McMillan, Allistair, eds. "Anarchism". ''The Concise Oxford Dictionary of Politics''. Oxford University Press.</ref> assi como opponente se al [[authoritarismo]], al [[authoritate]] illegitime e al [[organisation hierarchic]] in le conducta de [[relationes human]].<ref name="iaf-ifa.org"/><ref>[[Emma Goldman|Goldman, Emma]]. "What it Really Stands for Anarchy". ''[[Anarchism and Other Essays]]''. "Le anarchismo, alora, representa vermente le liberation del mente human del dominio del religion; le liberation del corpore human del dominio del proprietate; le liberation del catenas e restrictiones del governamento. Le anarchismo representa un ordine social basate super le libere gruppamento de individuos con le proposito de producer ricchezza social real; un ordine que garantira a cata esser human libere accesso al terra e plen gozo del necessitates del vita, secundo le desiderios, gustos e inclinationes individual".</ref><ref>[[Benjamin Tucker|Tucker, Benjamin]]. [http://www.revoltlib.com/?id=2803 ''Individual Liberty'']. "Ili discoperiva que ili deveva turnar se o a dextra o a sinistra, — sequer o le sentiero del Authoritate o le sentiero del Libertate. Marx ibat in un direction; Warren e Proudhon in le altere. Assi nasceva le Socialismo de Stato e le Anarchismo. [...] Le Authoritate prende multe formas, sed, generalmente parlate, su inimicos se divide in tres classes: primo, illes qui la abhorre e como medio e como fin de progresso, opponente se a illa de maniera aperte, declarate, sincere, coherente e universal; secundo, illes qui professa creder in illa como medio de progresso, sed qui la accepta solmente in tanto que ili pensa que illa servira a lor proprie interesses egoistic, negante la e su benedictionas al resto del mundo; tertio, illes qui diffide de illa como medio de progresso, credente in illa solmente como un fin a esser obtenite per primo conculcar la, violar la e ultragiar la. Iste tres phases de opposition al Libertate se incontra in quasi omne sphera de pensamento e activitate human. Bon representantes del prime se vide in le Ecclesia Catholic e le autocratia russe; del secunde, in le Ecclesia Protestante e le schola de Manchester de politica e economia politic; del tertie, in le atheismo de Gambetta e le socialismo de Karl Marx".</ref><ref name="Ward 1966">{{cite web|url=http://www.panarchy.org/ward/organization.1966.html|title=Anarchism as a Theory of Organization|last=Ward|first=Colin|year=1966|archive-url=https://web.archive.org/web/20100325081119/http://www.panarchy.org/ward/organization.1966.html|archive-date=25 de martio 2010<!-- Added by DASHBot. -->|access-date=1 de martio 2010}}</ref><ref>Le historico anarchista [[George Woodcock]] reporta super le anti-authoritarismo de [[Mikhail Bakunin]] e monstra opposition a formas de authoritate tanto statal como non-statal de iste modo: "Omne anarchistas nega le authoritate; multe de illes lucta contra illo". (p. 9) "[...] Bakunin non converteva le comitato central del Liga a su programma complete, sed ille les persuadeva a acceptar un recommendation remarcabilemente radical al Congresso de Berna de septembre 1868, demandante le equalitate economic e attaccante implicitamente le authoritate tanto in le Ecclesia como in le Stato".</ref><ref>{{cite book|title=The Politics of Individualism: Liberalism, Liberal Feminism and Anarchism|last=Brown|first=L. Susan|publisher=Black Rose Books Ltd. Publishing|year=2002|page=106|chapter=Anarchism as a Political Philosophy of Existential Individualism: Implications for Feminism}}</ref> Le capitalismo es generalmente considerate per le academicos como un [[systema economic]] que include le [[proprietate private]] del [[medios de production]], le creation de benes o servicios pro [[lucro (economia)|lucro]] o [[reddito]], le [[accumulation de capital]], [[Competition (economia)|mercatos competitive]] e le [[labor salariate]], les quales generalmente ha essite opponite per le major parte del anarchistas historicamente.<ref>Heilbroner, Robert L. [http://www.dictionaryofeconomics.com/article?id=pde2008_C000053&edition=current&q=state%20capitalism&topicid=&result_number=2 ''Capitalism'']. New Palgrave Dictionary of Economics, Secunde Edition (2008).</ref><ref>Tormey, Simon. ''Anticapitalism''. One World Publications, 2004. p. 10.</ref> Puisque le capitalismo es definite de diverse manieras per le fontes e il non ha un consenso general inter le academicos super le definition ni super como le termino deberea esser usate como categoria historic, le designation es applicate a un varietate de casos historic, variante in tempore, geographia, politica e cultura.<ref name="Scott">{{cite book|title=Industrialism: A Dictionary of Sociology|author=Scott, John|publisher=Oxford University Press|year=2005}}</ref> == Anarchismo e anarcho-capitalismo == === Anarcho-capitalismo === {{principal|Anarcho-capitalismo}} {{vide etiam|Questiones in anarchismo}} Le [[anarcho-capitalismo]] es un [[philosophia politic]] que propone que toto lo que es voluntari es moral, inclusive un hierarchia voluntari de empleato/empleator que le anarchistas rejecta. Le anarcho-capitalistas advoca le elimination del [[Stato (politica)|stato]] centralisate in favor del [[Individuo sovereign|auto-proprietate e soberanitate individual]], del [[proprietate private]] e del [[libere mercato]]s.<ref>{{cite encyclopedia|last1=Caplan|first1=Bryan|author-link1=Bryan Caplan|editor-first=Ronald|editor-last=Hamowy|editor-link=Ronald Hamowy|encyclopedia=The Encyclopedia of Libertarianism|chapter=Anarchism|url=https://books.google.com/books?id=yxNgXs3TkJYC|year=2008|publisher=[[SAGE Publishing|SAGE]]; [[Cato Institute]]|location=Thousand Oaks, California|doi=10.4135/9781412965811.n7|isbn= 978-1-4129-6580-4|oclc=750831024|lccn=2008009151|pages=10–13|url-access=subscription}}</ref><ref name="Stringham51">Stringham, Edward (2007). ''Anarchy and the Law: The Political Economy of Choice''. Transaction Publishers. [https://books.google.com/books?id=nft4e62nicsC&dq=anarcho-capitalism+libertarian&pg=PA51 p. 51]. {{ISBN|9781412805797}}.</ref> Le anarcho-capitalismo se developpava ex le [[Libertarianismo in le Statos Unite|libertarianismo]] anti-stato radical american e le [[Anarchismo individualista in le Statos Unite|anarchismo individualista]],<ref name="Tormey">Tormey, Simon (2004). ''Anti-capitalism: A Beginner's Guide''. Oneworld. {{ISBN|9781851683420}}.</ref><ref name="Perlin">Perlin, Terry M. (1979). ''Contemporary Anarchism''. Transaction Books.</ref><ref name="Raico">Raico, Ralph (2004). ''Authentic German Liberalism of the 19th Century''. Ecole Polytechnique, Centre de Recherce en Epistemologie Appliquee, Unité associée au CNRS.</ref><ref name="Heider">Heider, Ulrike (1994). ''Anarchism:Left, Right, and Green''. City Lights. p. 3.</ref><ref name="Outhwaite">Outhwaite, William (2002). ''The Blackwell Dictionary of Modern Social Thought''. "Anarchism". p. 21.</ref><ref name="Bottomore">Bottomore, Tom. ''Dictionary of Marxist Thought'', ''Anarchism'' entry, 1991.</ref><ref name="Ostergaard2">Ostergaard, Geofrey. [http://www.ppu.org.uk/e_publications/dd-trad6.html ''Resisting the Nation State: The Pacifist and Anarchist Tradition'']. Peace Pledge Union Publications. {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080725025426/http://www.ppu.org.uk/e_publications/dd-trad6.html|date=25 July 2008}}. Recuperate le 20 de junio 2020.</ref> hauriente del economia del [[Schola austriac]] e del [[theoria del election public]].<ref>Stringham, Edward (2005). [http://www.independent.org/publications/tir/article.asp?issueID=53&articleID=686 ''Anarchy, State, and Public Choice''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200416083651/http://www.independent.org/publications/tir/article.asp?issueID=53&articleID=686 |date=2020-04-16 }}. Cheltenham, England: Edward Elgar.</ref> Le anarcho-capitalistas se distingue del [[minarchista]]s, qui advoca un parve [[Democratia jeffersonian|stato-vigile nocturne jeffersonian]] limitate a proteger le individuos e lor proprietates contra aggressiones externe e interne; e del anarchistas, qui sustene le [[proprietate personal]] e se oppone al proprietate private del [[medios de production]], al [[interesse]], al [[Profito (economia)|profito]], al [[Renta|renta]] e al [[sclavitude salarial]] que illes considera como inherente al [[capitalismo]].<ref>{{cite web| last = McKay | first = Iain | year = 2008 | title = An Anarchist FAQ – section B.3 Why are anarchists against private property? | location = Edinburgh and Oakland | publisher = AK Press | url = https://anarchism.pageabode.com/book/b-3-why-are-anarchists-against-private-property/ | archive-url = https://web.archive.org/web/20250416072643/https://anarchism.pageabode.com/book/b-3-why-are-anarchists-against-private-property/ | archive-date = 16 April 2025 | access-date=29 June 2025 |url-status = live}}</ref> Le anarcho-capitalistas sustene que, in absentia de [[statuto]], le societate tende a autoregular se e civilisar se [[contracto|contractualmente]] per medio del disciplina spontanee e organic del libere mercato, in lo que su proponentes describe como un [[societate voluntari]].<ref>{{cite encyclopedia|last=Morris|first=Andrew|title=Anarcho-Capitalism|editor-first=Ronald|editor-last=Hamowy|editor-link=Ronald Hamowy|encyclopedia=The Encyclopedia of Libertarianism|url=https://books.google.com/books?id=yxNgXs3TkJYC|year=2008|publisher=[[SAGE Publishing|SAGE]]; [[Cato Institute]]|location=Thousand Oaks, California|doi=10.4135/9781412965811.n8|isbn=978-1-4129-6580-4|oclc=750831024|lccn=2008009151|pages=13–14|url-access=subscription}}</ref><ref name="Stringham512">Edward Stringham. [https://books.google.com/books?id=nft4e62nicsC&dq=anarcho-capitalism+libertarian&pg=PA51 ''Anarchy and the law: the political economy of choice'']. p. 51.</ref> [[Anarcho-capitalistas]] crede que le capitalismo es le absentia de coercion e, per consequente, plenmente compatibile con le philosophia del anarchismo; illes affirma que un effortio de poner fin a lo que illes considera "hierarchia voluntari" es inconsistente con le tradition philosophic de "libertate" presente in le pensamento anarchista.<ref name="AFAQV2">{{cite book|url=https://www.amazon.com/Capitalist-Manifesto-Philosophic-Laissez-Faire-Bernstein/dp/B01182AWEM|title=The Capitalist Manifesto: The Historic, Economic and Philosophic Case for Laissez-faire|last=Bernstein|first=Andrew|publisher=University of America|year=2005|isbn=0-7618-3221-1}}</ref> Alcun personas argumenta que le anarcho-capitalismo es un forma de [[anarchismo individualista]],<ref name="marx">{{cite book|title=A Dictionary of Marxist Thought|url=https://archive.org/details/dictionarymarxis00bott|url-access=limited|last=Bottomore|first=Tom|publisher=Blackwell Reference|year=1991|isbn=0-63118082-6|location=Oxford|page=[https://archive.org/details/dictionarymarxis00bott/page/n22 21]|chapter=Anarchism}}</ref><ref name="outhwaite">Outhwaite, William (2003). ''The Blackwell Dictionary of Modern Social Thought''. "Anarchism". [[Blackwell Publishing]]. p. 13. "Le lor successores de hodie, tal como Murray Rothbard, habente abandonate le theoria del valor-labor, se describe como anarcho-capitalistas".</ref><ref name="accounts">Vide le sequente fontes: *Bullosk, Alan; Trombley, Stephen (ed.) (1999). ''The Norton Dictionary of Modern Thought''. W. W. Norton & Company. p. 30. *Barry, Norman (2000). ''Modern Political Theory''. Palgrave, p. 70. *Adams, Ian (2002). ''Political Ideology Today''. Manchester University Press. {{ISBN|0-7190-6020-6}}, p. 135. *Grant, Moyra (2003). ''Key Ideas in Politics''. Nelson Thomas. p. 91. {{ISBN|0-7487-7096-8}}. *Heider, Ulrike (1994). ''Anarchism: Left, Right, and Green''. City Lights. p. 3. *[[Paul Avrich|Avrich, Paul]] (1996). ''[[Anarchist Voices: An Oral History of Anarchism in America]]''. Edicion de tasca abbreviate. p. 282. *Tormey, Simon (2004). ''Anti-Capitalism'', One World. pp. 118–119. *[[Ralph Raico|Raico, Ralph]] (2004). ''Authentic German Liberalism of the 19th Century''. École Polytechnique, Centre de Recherche en Épistémologie Appliquée, Unité associée au CNRS. *Busky, Donald (2000). ''Democratic Socialism: A Global Survey''. Praeger/Greenwood. p. 4. *Heywood, Andrew (2002). ''Politics: Second Edition''. Palgrave. p. 61. *Offer, John (2000). ''Herbert Spencer: Critical Assessments''. Routledge. p. 243.</ref> ben que isto ha essite contestate<ref name="Franks 2013">{{cite journal|last=Franks|first=Benjamin|date=August 2013|editor1-last=Freeden|editor1-first=Michael|editor2-last=Stears|editor2-first=Marc|title=Anarchism|url=https://archive.org/details/oxfordhandbookof0000unse_k5b8|journal=The Oxford Handbook of Political Ideologies|publisher=Oxford University Press|pages=[https://archive.org/details/oxfordhandbookof0000unse_k5b8/page/385 385]–404|doi=10.1093/oxfordhb/9780199585977.013.0001 |isbn=978-0-19-958597-7 }}</ref> o rejectate,<ref name="Are Libertarians 'Anarchists'">Rothbard, Murray (annos 1950). [http://archive.lewrockwell.com/rothbard/rothbard167.html "Are Libertarians 'Anarchists'?"]. Lew Rockwell.com. Recuperate le 1 de april 2020.</ref><ref>[[Wieck, David]] (1978). [https://theanarchistlibrary.org/library/david-wieck-anarchist-justice "Anarchist Justice"]. In Chapman, John W.; Pennock, J. Roland Pennock, eds. ''Anarchism: Nomos XIX''. New York: New York University Press. pp. 227–228. "Foras del historia del pensamento e action anarchista, Rothbard ha extrahite un sol filo, le filo del individualismo, e defini ille individualismo de un modo alien mesmo al spirito de un Max Stirner o de un Benjamin Tucker, de qui io presume que ille reclamarea le herentia – per non dicer de quanto alien es su via al spirito de Godwin, Proudhon, Bakunin, Kropotkin, Malatesta, e le personas historicamente anonyme qui a transverso de lor pensamentos e actiones ha tentate dar al anarchismo un significato vive. Ex iste filo, Rothbard fabrica ancora un ideologia burgese." Recuperate le 7 de april 2020.</ref><ref name="Peacott 1985">Peacott, Joe (18 de april 1985). [http://flag.blackened.net/daver/anarchism/mcelroy2.html "Reply to Wendy Mc Elroy"]. ''New Libertarian'' (14). Junio 1985. {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170207212416/http://flag.blackened.net/daver/anarchism/mcelroy2.html|date=7 de februario 2017}}. Recuperate le 7 de april 2020. "In su articulo super le anarchismo individualista in le ''New Libertarian'' de octobre 1984, Wendy McElroy affirma erroneamente que le anarchismo individualista de nostre dies es identic al capitalismo anarchista. Illa ignora le facto que il ha ancora anarchistas individualistas qui rejecta le capitalismo tanto como le communismo, in le tradition de Warren, Spooner, Tucker, e alteres. [...] Benjamin Tucker, quando ille parlava de su ideal "societate de contracto", certemente non parlava de nihil que resimila remotemente le societate capitalista contemporanee. [...] Io non disputa le definition de McElroy de se ipse como un anarchista individualista. Nonobstante, io non ama le facto que illa tenta equiparar le termino al capitalismo anarchista. Isto simplemente non es ver. Io es un anarchista individualista e io me oppone al relationes economic capitalista, voluntari o de altere typo."</ref><ref>Baker, J. W. "Native American Anarchism". ''The Raven''. '''10''' (1): 43‒62. "Il es hora que le anarchistas recognosce le contributiones de valor del theoria anarchista individualista e profita de su ideas. Il serea tanto futile como criminal lassa lo al libertarios capitalista, de qui le pretensiones super Tucker e le alteres pote solmente facer se per ignorar le violente opposition que illes habeva al exploitation capitalista e al 'libere interprisa' monopolistic supportate per le stato." Recuperate le 7 de april 2020.</ref> includente un division individualista-socialista.<ref name="Franks 2013" /> Multe alteres [[Questiones in le anarchismo#Capitalismo|nega completemente que le anarcho-capitalismo sia un forma de anarchismo]],<ref name="Capitalism">{{cite book|title=Demanding the Impossible: A History of Anarchism|url=https://archive.org/details/demandingimpossi00mars_633|url-access=limited|last=Marshall|first=Peter|publisher=PM Press|year=1993|isbn=978-1-60486-064-1|place=Oakland, California|page=[https://archive.org/details/demandingimpossi00mars_633/page/n581 565]|author-link=Peter Marshall (author, born 1946)}}: "In facto, pauc anarchistas acceptarea le 'anarcho-capitalistas' in le campo anarchista, post que illes non comparte un preoccupation pro le equalitate economic e le justitia social. Lor homines de mercato calculante e egoista serea incapace de practicar le cooperation voluntari e le adjuta mutue. Le anarcho-capitalistas, mesmo si illes rejecta le Stato, poterea per ille ration esser melio appellate libertarios de dextera in loco de anarchistas."; {{cite journal|last=Sabatini|first=Peter |date=1994–1995|title=Libertarianism: Bogus Anarchy|url=http://theanarchistlibrary.org/library/peter-sabatini-libertarianism-bogus-anarchy|journal=[[Anarchy: A Journal of Desire Armed]]|issue=41}} "Intra le libertarianismo, Rothbard representa un perspectiva minoritari que de facto argumenta pro le elimination total del stato. Nonobstante, le pretension de Rothbard de esser un anarchista es rapidemente invalidate quando se monstra que ille solmente vole un fin al stato public. In su loco, ille permitte innumerabile statos private, con cata persona forniente su proprie fortia de policia, armea e lege, o alteremente comprante iste servicios de venditores capitalista. [...] [A]si, lo que remane es un stridule anti-statismo conjuncte a un libertate vacue in un defensa banal del capitalismo. In summa, le "anarchia" del libertarianismo se reduce a un fraude liberal."; {{cite book|url=https://archive.org/details/anarchism00albe|url-access=registration|title=Anarchism: Arguments for and Against|last=Meltzer|first=Albert|date=1 de januario 2000|publisher=AK Press|isbn=978-1-873176-57-3|page=[https://archive.org/details/anarchism00albe/page/50 50]|author-link=Albert Meltzer}} "Le philosophia del "anarcho-capitalismo" imaginate per le Nove Dextera "libertari" ha nihil a facer con le anarchismo cognoscite per le movimento anarchista proprie."; {{cite book|title=Anarchist Seeds Beneath the Snow|last=Goodway|first=David|publisher=Liverpool Press|year=2006|isbn=978-1-84631-025-6|page=4|author-link=David Goodway}}: "'Libertario' e 'libertarianismo' es frequentemente empleate per anarchistas como synonymos de 'anarchista' e 'anarchismo', in grande parte como un tentativa de distantiar se del connotationes negative de 'anarchia' e su derivatos. Le situation se ha complicate enormemente in le ultime decennios con le surgimento del anarcho-capitalismo, del 'statismo minimal' e de un philosophia de laissez-faire de extrema dextera defendite per theoreticos tal como Murray Rothbard e Robert Nozick e lor adoption del parolas 'libertario' e 'libertarianismo'. Per consequente, il ha devenite ora necessari distinguer inter lor libertarianismo de dextera e le libertarianismo de sinistra del tradition anarchista."; {{cite book|url=https://books.google.com/books?id=SiqBiViUsOkC&pg=PA43|title=The Politics of Postanarchism|last=Newman|first=Saul|publisher=Edinburgh University Press|year=2010|isbn=978-0-7486-3495-8|pages=53|author-link=Saul Newman}}: "Il es importante distinguer inter le anarchismo e certe correntes de libertarianismo de dextera que a vices porta le mesme nomine (per exemplo, le anarcho-capitalismo de Murray Rothbard). Il existe un debato complexe intra iste tradition inter illes qui, como Robert Nozick, defende un 'stato minimal', e illes qui, como Rothbard, vole abolir le stato completemente e permitter que tote le transactiones sia governate solmente per le mercato. Desde un perspectiva anarchista, nonobstante, ambe positiones — le position del stato minimal (minarchista) e le position de absentia de stato ('anarchista') — neglige le problema del domination economic; in altere parolas, illes neglige le hierarchias, oppressiones e formas de exploitation que inevitabilemente surgerea in un 'libere' mercato de laissez-faire. [...] Le anarchismo, per consequente, non ha nihil a facer con iste libertarianismo de dextera, non solmente proque ille neglige le inequalitate e le domination economic, sed etiam proque in le practica (e in le theoria) ille es altemente inconsistente e contradictori. Le libertate individual invocate per le libertarios de dextera es solmente un stricte libertate economic intra le limites de un mercato capitalista, lo que, como le anarchistas monstra, non es de toto un libertate".</ref><ref>Vide le sequente fontes: *K, David (2005). ''What is Anarchism?''. Bastard Press. *Marshall, Peter (1992). ''Demanding the Impossible''. Capitulo 38. London: Fontana Press. {{ISBN|0-00-686245-4}}. *MacSaorsa, Iain (2009). ''Is 'Anarcho' Capitalism Against the State?''. Spunk Press. *Wells, Sam (Januario 1979). ''Anarcho-Capitalism is Not Anarchism, and Political Competition is Not Economic Competition''. Frontlines 1.</ref> o que le capitalismo es compatibile con le anarchismo,<ref name="Capitalism" /><ref>Vide le sequente fontes: *Peikoff, Leonard (1991). ''Objectivism: The Philosophy of Ayn Rand''. Capitulo "Government". Dutton Adult. *Doyle, Kevin (2002). ''Crypto Anarchy, Cyberstates, and Pirate Utopias''. New York: Lexington Books. pp. 447–448. *Sheehan, Seán M. (2003). ''Anarchism'' Reaktion Books. p. 17. *Kelsen, Hans (1988). ''The Communist Theory of Law''. Wm. S. Hein Publishing. p. 110. *Tellegen, Egbert; Wolsink, Maarten (1998). ''Society and Its Environment: an introduction''. Routledge. p. 64. *Jones, James (2004). ''The Merry Month of May''. Akashic Books. pp. 37–38. *Sparks, Chris. Isaacs, Stuart (2004). ''Political Theorists in Context''. Routledge. p. 238. *Bookchin, Murray (2004). ''Post-Scarcity Anarchism''. AK Press. p. 37. *Berkman, Alexander (2005). ''Life of an Anarchist''. Seven Stories Press. p. 268.</ref> considerante lo como un forma de [[Libertarianismo de dextera|libertarianismo]] del [[Nove Dextera]].<ref name="Capitalism" /> [[Anarcho-capitalistas]] supporta le [[travalio salariate]] e non supporta explicitemente le [[democratia in le loco de travalio]] e le [[autogestion del travaliatores]] como lo face le anarchistas, affirmante que le travalio salariate es sempre voluntari.<ref>Tormey, Simon (2004). ''Anti-capitalism: A Beginner's Guide''. Oneworld. p. 10. {{ISBN|9781851683420}}.</ref> Tamen, le anarchistas argumenta que certe transactiones capitalist, includente le travalio salariate, non es voluntari e que mantener le structura de classes de un societate capitalist require coercion, lo que viola tanto le principios anarchista como le [[principio de non-aggression]] del anarcho-capitalismo.<ref name="AFAQinfoshop">{{cite web| last = McKay | first = Iain | title = An Anarchist FAQ – Section F – Is "anarcho"-capitalism a type of anarchism? | year = 2008 | publisher = AK Press | location = Edinburgh and Oakland | url = https://www.anarchistfaq.org/afaq/sectionF.html | archive-url = https://web.archive.org/web/20250506011347/https://www.anarchistfaq.org/afaq/sectionF.html | archive-date = 6 May 2025 | access-date = 19 May 2025 | url-status = live}}</ref><ref>{{cite book|last=McLaughlin|first=Paul|year=2007|title=Anarchism and Authority: A Philosophical Introduction to Classical Anarchism|publisher=Ashgate Publishing|page=48|isbn=9781138276147|quote=Thus, as David Miller puts it, capitalism is regarded by anarchists as 'both coercive [...] and exploitative – it places workers in the power of their bosses, and fails to give them a just return for their contribution to production' [...].}}</ref><ref>{{cite book|last1=Cudworth|first1=Erika|last2=Nocella|first2=Anthony J. II|last3=White|first3=Richard J.|year=2015|title=Anarchism and Animal Liberation: Essays on Complementary Elements of Total Liberation|publisher=McFarland & Co.|isbn=9780786494576|quote=Anarchism is a socio-political theory which opposes all systems of domination and oppression such as racism, ableism, sexism, anti-LGBTTQIA, ageism, sizeism, government, competition, capitalism, colonialism, imperialism and punitive justice, and promotes direct democracy, collaboration, interdependence, mutual aid, diversity, peace, transformative justice and equity}}</ref><ref>{{cite web|last=Fiala|first=Andrew|date=3 October 2017|url=https://plato.stanford.edu/entries/anarchism/|title=Anarchism|website=Stanford Encyclopedia of Philosophy|access-date=20 June 2020}}</ref> Le autor e theoretico anarcho-capitalista [[Murray Rothbard]], qui coineava le termino ipse e disveloppava tal philosophia ab le annos 1950 usque al annos 1970, affirmava que le anarchismo individualista es differente del capitalismo perque le anarchistas individualista conserva le [[theoria del valor-labor]]<ref name="Are Libertarians 'Anarchists'" /> e le [[Economia socialista|doctrinas socialista]].<ref name="Martin, James J. 1953">Martin, James J. (1953). ''Men Against the State: the State the Expositors of Individualist Anarchism''. Dekalb, Illinois: The Adrian Allen Associates.</ref><ref name="Tucker, Benjamin 1970 p. 26">Tucker, Benjamin (1970). ''Liberty''. Greenwood Reprint Corporation. '''7–8'''. p. 26. "''Liberty'' has always insisted that Individualism and Socialism are not antithetical terms; that, on the contrary, the most ... not of Socialist Anarchism against Individualist Anarchism, but of Communist Socialism against Individualist Socialism."</ref><ref name="An Anarchist FAQ">{{cite book| last = McKay | first = Iain | title = An Anarchist FAQ Vol.II – Section G – Is Individualist Anarchism Capitalistic? | year = 2012 | publisher = AK Press | location = Edinburgh and Oakland | url = https://www.anarchistfaq.org/afaq/sectionG.html | archive-url = https://web.archive.org/web/20250622190200/https://www.anarchistfaq.org/afaq/sectionG.html | archive-date = 22 June 2025 | access-date = 29 June 2025 |isbn=9781849351225 |url-status = live}}</ref><ref name="Carson, Kevin 2017 p. 81">Carson, Kevin (2017). "Anarchism and Markets". In Jun, Nathan J. (2017). ''Brill's Companion to Anarchism and Philosophy''. BRILL. p. 81. {{ISBN|9789004356894}}.</ref> Commentatores anarchista non considera le anarcho-capitalismo como un forma legitime de anarchismo a causa del characteristicas coercitive percipite del capitalismo. In particular, illes argue que certe transactiones capitalista non es voluntari e que le mantenimento del structura de classes de un societate capitalista require coercion in violation de principios anarchista.<ref>{{cite book|url=http://www.akpress.org/2007/items/ananarchistfaqakpress|title=An Anarchist FAQ, Volume I|last=McKay|first=Iain|publisher=[[AK Press]]|year=2007|isbn=978-1-902593-90-6|chapter=Section F - Is "anarcho"-capitalism a type of anarchism|archive-url=https://web.archive.org/web/20120128135116/http://www.akpress.org/2007/items/ananarchistfaqakpress|archive-date=28 January 2012|url-status=dead}}</ref><ref name="AFAQinfoshop" /> In un societate anarcho-capitalista, le [[Police|application del lege]], le [[court|tribunales]] e tote le altere servicios de securitate serea operate per [[Private defense agency|competitores financiate privatemente]] seligite per le consumatores, in loco de centralmente via un [[taxation|taxation]] confiscatori. Insimul con tote le altere benes e servicios, le [[money|moneta]] serea [[Free banking|fornite privatemente e competitivemente]] in un [[open market|mercato aperte]], e le activitates [[Privacy|personal]] e [[economic|economic]] serea regulate per organisationes de resolution de disputas basate sur le victima sub le derecto de [[tort|delicto civil]] e de [[contract|contracto]], in loco de per statuto via [[punishment|punitiones]] centralmente determinate sub [[Politics|monopolios]] [[Politics|politic]] que tende a devenir corrupte in proportion a lor monopolisation.<ref name="libertarianpapers">[http://libertarianpapers.org/articles/2011/lp-3-3.pdf "Review of Kosanke's Instead of Politics – Don Stacy"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181001010127/http://libertarianpapers.org/articles/2011/lp-3-3.pdf |date=2018-10-01 }} (2011). ''Libertarian Papers''. (3:) 3.</ref> Le [[Regulatory economics|regulationes]] de affaceres, tal como le [[Corporate social responsibility|standardes corporative]], le [[public relations|relationes public]], le [[Mandatory labeling|etiquetas]] de productos, le regulas de [[consumer protection|protection del consumator]], le [[Business ethics|ethica]] e le [[labor relations|relationes laboral]], serea [[Industry self-regulation|regulate voluntariamente]] via le uso de [[trade association|associationes commercial]] competitive, [[professional association|societates professional]] e [[Standards organization|organismos de standardisation]]. In theoria, isto stabilirea un recurso de mercato pro le decisiones del interprendas e permitterea al mercato [[Consumer activism|communicar efficacemente]] con le interprendas per le uso de [[Consumer organization|uniones de consumatores]] in loco de [[Financial regulation|mandatos regulatori]] centralisate pro companias [[Regulatory agency|imponite per le stato]], lo que le anarcho-capitalistas argumenta es inefficace a causa del [[regulatory capture|captura regulatori]].<ref>Yilmaz, Yesim (20 April 1998). Policy Analysis No. 303. [https://www.cato.org/publications/policy-analysis/private-regulation-real-alternative-regulatory-reform "Private Regulation: A Real Alternative for Regulatory Reform"]. Cato Institute. p. 10.</ref> Anarcho-capitalistas como [[Hans-Hermann Hoppe]] assevera que lor philosophia precede le formas socialista de anarchismo, post que secundo illes, varie theoreticos liberal ha defendite philosophias legal e politic simile al anarcho-capitalismo.<ref>[[Hans-Hermann Hoppe|Hoppe, Hans-Hermann]] (31 December 2001). [http://archive.lewrockwell.com/hoppe/hoppe5.html "Anarcho-Capitalism: An Annotated Bibliography"]. "III. Precursors of Modern Anarcho-Capitalism". Lew Rockwell.com. Retrieved 20 June 2020.</ref> Totevia, le prime persona a usar le termino ''anarcho-capitalismo'' esseva [[Murray Rothbard]],<ref>{{cite book|last=Leeseon|first=Robert|year=2017|title=Hayek: A Collaborative Biography, Part IX: The Divine Right of the 'Free' Market|publisher=Springer|page=180|isbn=9783319607085|quote=To the original 'anarchocapitalist' (Rothbard cointed the term) [...].}}</ref> qui synthetisava a medietate del seculo 20 elementos del Schola Austriac, del [[classical liberalism|liberalismo classic]] e del anarchistas individualista american del seculo 19 [[Benjamin Tucker]] e [[Lysander Spooner]], rejectante simultaneamente lor [[labor theory of value|theoria del valor-labor]] e le normas que illes derivava de illo.<ref>''Blackwell Encyclopaedia of Political Thought'' (1987). p. 290. {{ISBN|978-0-631-17944-3}}. "A student and disciple of the Austrian economist Ludwig von Mises, Rothbard combined the ''laissez-faire'' economics of his teacher with the absolutist views of human rights and rejection of the state he had absorbed from studying the individualist American anarchists of the 19th century such as Lysander Spooner and Benjamin Tucker".</ref> Un societate anarcho-capitalista rothbardian operarea sub un "codigo legal" libertari mutualmente accordate "que serea generalmente acceptate, e que le tribunales se obligarea a sequer".<ref>Rothbard, Murray. ''For a New Liberty''. [https://www.mises.org/rothbard/newliberty11.asp "12 The Public Sector, III: Police, Law, and the Courts"].</ref> Iste pacto recognoscerea le autoproprietate, le proprietate, le contractos e le derecto de delictos civil in concordantia con le universal [[non-aggression principle|principio de non-aggression]], con le anarcho-capitalistas argumentante que illo representa le unic forma pur de anarchismo.<ref>[https://www.libertarianism.org/publications/essays/rise-fall-renaissance-classical-liberalism "The Rise, Fall, and Renaissance of Classical Liberalism"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20260316055604/https://www.libertarianism.org/publications/essays/rise-fall-renaissance-classical-liberalism |date=2026-03-16 }}. "Socialists attacked it for upholding the "anarchical" free-market system instead of "scientific" central planning".</ref><ref>[https://mises.org/library/are-libertarians-anarchists "Are Libertarians "Anarchists"?]. "It is the tragic irony of left-wing anarchism that, despite the hopes of its supporters, it is not really anarchism at all. It is either Communism or chaos".</ref> Rothbard argumentava que le systema capitalista non es propriemente anarcho-capitalista proque illo frequentemente collude con le stato, scribente: "Le differentia inter le capitalismo de mercato libere e le capitalismo de stato es precisemente le differentia inter, de un latere, le excambio pacific e voluntari, e del altere, le expropriation violente. Le capitalismo de stato crea inevitabilemente tote typo de problemas que deveni insolubile".<ref name="fpc">Rothbard, Murray (1973). [https://www.mises.org/article.aspx?Id=1559 "A Future of Peace and Capitalism"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081016170817/http://mises.org/article.aspx?Id=1559 |date=2008-10-16 }}. In Weaver, James H. ed. ''Modern Political Economy''. Boston: Allyn and Bacon. pp. 419–430.</ref> Secundo Rothbard, "lo que Marx e scriptores posterior ha facite es amalgamar duo conceptos e actiones extrememente differente e mesmo contradictori sub le mesme termino omnibus. Iste duo conceptos contradictori es lo que io appellarea 'capitalismo de mercato libere' de un latere, e 'capitalismo de stato' del altere".<ref name="fpc"/> Totevia, malgrado le affirmationes de Rothbard, le marxistas de facto face un distinction inter le [[free-market capitalism|capitalismo de mercato libere]] e le [[state capitalism|capitalismo de stato]].<ref>{{cite web|last=Dossani|first=Sameer|date=10 February 2009|url=http://www.fpif.org/fpiftxt/5860|title=Chomsky: Understanding the Crisis — Markets, the State and Hypocrisy|website=Foreign Policy In Focus|publisher=Institute for Policy Studies|archive-url=https://web.archive.org/web/20091012102636/http://www.fpif.org/fpiftxt/5860|archive-date=12 October 2009|access-date=20 June 2020|accessdate=20 July 2026|archivedate=12 October 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20091012102636/http://www.fpif.org/fpiftxt/5860}}</ref> Le termino ''capitalismo de stato'' esseva usate pro le prime vice per le politico marxista [[Wilhelm Liebknecht]] in 1896<ref>{{cite journal|first=Wilhelm|last=Liebknecht|date=August 1896|url=http://www.marxists.org/archive/liebknecht-w/1896/08/our-congress.htm|title=Our Recent Congress|journal=Justice|pages=4–29|access-date=20 June 2020}}</ref> e [[Friedrich Engels]], qui developpava le [[Marxist theory|theoria marxista]], parlava del capitalismo con proprietate estatal como un forma differente de capitalismo.<ref>{{cite book|last=Engels|first=Friedrich|year=1970|orig-date=1880|chapter-url=http://www.marxists.org/archive/marx/works/1880/soc-utop/ch03.htm|chapter=Historical Materialism|title=Socialism: Utopian and Scientific|series=Marx/Engels Selected Works|volume=3|location=Moscow|publisher=Progress Publishers|pages=95–151}}</ref> Rothbard manteneva que le anarcho-capitalismo es le unic forma ver de anarchismo — le unic forma de anarchismo que poterea possibilemente exister in le realitate, post que ille argumentava que qualcunque altere forma presuppone un imposition autoritari de ideologia politic, tal como le "redistribution del proprietate private".<ref>Rothbard, Murray (25 February 1972). [http://archive.lewrockwell.com/rothbard/rothbard103.html "Exclusive Interview With Murray Rothbard"]. ''The New Banner: A Fortnightly Libertarian Journal''. Retrieved 20 June 2020.</ref> Secundo iste argumento, le mercato libere es simplemente le situation natural que resultarea del facto que le gente es libere de autoritate, e implica le stabilimento de tote le associationes voluntari in le societate, tal como cooperativas, organisationes sin scopo lucrativ, interprendas e assi successivemente. De plus, le anarcho-capitalistas assi como le minarchistas liberal classic argumenta que le application de ideales anarchista, como propugnate per lo que illes nomina ''[[left-wing anarchists|anarchistas de sinistra]]'', requirerea un typo de organo autoritari pro imponer lo. Basate sur lor comprension del anarchismo, pro impedir per le fortia que le gente accumula capital, lo que illes crede es un objectivo de ille anarchistas, il haberea necessarimente un typo de organisation redistributive que haberea le autoritate de, in essentia, exiger un taxa e reallocar le recursos resultante a un gruppo de personas plus grande. Illes conclude que iste organo haberea inherentemente poter politic e serea nihil minus que un stato. Le differentia inter un tal arrangiamento e un systema anarcho-capitalista es lo que le anarcho-capitalistas considera como le natura voluntari del organisation intra le anarcho-capitalismo, in contrasto con un ideologia centralisate e un mechanismo de imposition associate que illes crede serea necessari sub un systema anarcho-egalitari "coercitivemente".<ref>Tame, Chris R. (October 1983). ''The Chicago School: Lessons from the Thirties for the Eighties''. Economic Affairs. p. 56.</ref> Del altere latere, le anarchistas argumenta que un stato es requirite pro mantener le proprietate private e pro permitter que le capitalismo functione.<ref name="Rocker 1938">{{cite book|last=Rocker|first=Rudolf|year=1938|title=Anarcho-Syndicalism: Theory and Practice. An Introduction to a Subject Which the Spanish War Has Brought into Overwhelming Prominence|publisher=Secker and Warburg|page=11|quote=[...] as long as within society a possessing and non-possessing group of human beings face one another in enmity, the state will be indispensable to the possessing minority for the protection for its privileges.}}</ref><ref name="Casey 2018">{{cite book|last=Casey|first=Gerard|year=2018|title=Freedom's Progress|publisher=Andrews UK Limited|page=670|isbn=978-1845409425}}</ref><ref>Black, Bob (1992). [https://theanarchistlibrary.org/library/bob-black-the-libertarian-as-conservative "The Libertarian As Conservative"]. In ''The Abolition of Work and Other Essays''. p. 144. "To my mind a right-wing anarchist is just a minarchist who'd abolish the state to his own satisfaction by calling it something else. [...] Both camps call for partial or complete privatization of state functions but neither questions the functions themselves. They don't denounce what the state does, they just object to who's doing it."</ref><ref name="Morris 2006">Morris, Brian (2006). "Global Anti-Capitalism". ''Anarchist Studies''. '''14''' (2): 170–176. "[Anarcho-capitalists] simply replaced the state with private security firms, and can hardly be described as anarchists as the term is normally understood."</ref> Rothbard etiam scribeva un articulo publicate postumemente titulate "Es le libertarios 'anarchistas'?" in le qual ille traciava le radices etymologic del philosophia anarchista, arrivante finalmente al conclusion que "nos trova que tote le anarchistas actual es collectivistas irrational, e per consequente a polos opposite de nostre position. Que necun del gruppos anarchista proclamate corresponde al position libertari, que mesmo le meliores de illes ha elementos irrealista e socialista in lor doctrinas". In ultra, ille scribeva: "Nos debe per consequente concluder que nos non es anarchistas, e que illes qui nos appella anarchistas non se trova sur un firme terreno etymologic, e es completemente ahistoric. Del altere latere, il es clar que nos tampoco es archistas: nos non crede in le stabilimento de un autoritate central tyrannic que coercera tanto le non-invasives como le invasives. Fortasse, alora, nos poterea nominar nos per un nove nomine: nonarchista".<ref>Rothbard, Murray (4 January 2008). [https://mises.org/library/are-libertarians-anarchists "Are Libertarians "Anarchists"?"] ''Mises Daily''. Mises Institute. Retrieved 20 June 2020.</ref> ==== Perspectiva anarchista ==== Inversemente, multe anarchistas non crede que le anarcho-capitalismo pote esser considerate un parte del movimento anarchista debite al facto que le anarchismo ha historicamente essite un movimento anticapitalista, e illes considera le anarchismo como fundamentalmente incompatibile con le [[capitalismo]] proque le capitalismo produce un hierarchia economic.<ref>Sabatini, Peter (Autumno/Hiberno 1994–1995). [http://theanarchistlibrary.org/library/peter-sabatini-libertarianism-bogus-anarchy "Libertarianism: Bogus Anarchy"]. ''[[Anarchy: A Journal of Desire Armed]]'' (41). "Intra le libertarismo, Rothbard representa un perspectiva minoritari que de facto argumenta pro le elimination total del stato. Tote via, le pretension de Rothbard de esser un anarchista es rapidamente invalidate quando on monstra que ille solmente vole un fin al stato public. In su loco, ille permitte innumerabile statos private, con cata persona forniente lor proprie fortia de policia, armea e lege, o alteremente achetante iste servicios de venditores capitalista. [...] [A]si que lo que remane es un stridule anti-statismo conjuncte a un vacue libertate in un defense banal del capitalismo. In summa, le "anarchia" del libertarismo se reduce a un fraude liberal".</ref><ref>[[Albert Meltzer|Meltzer, Albert]] (2000). [https://archive.org/details/anarchism00albe <!-- quote=Anarchism: Arguments For and Against. --> ''Anarchism: Arguments For and Against'']. AK Press. p. 50. "Le philosophia del "anarcho-capitalismo" imaginate per le Nove Dextra "libertari" ha nihil a facer con le anarchismo como cognoscite per le proprie movimento anarchista".</ref><ref>Goodway, David (2006). ''[[Anarchist Seeds Beneath the Snow: Left-Libertarian Thought and British Writers from William Morris to Colin Ward]]''. Liverpool: Liverpool University Press. p. 4. "'Libertari' e 'libertarismo' es frequentemente empleate per anarchistas como synonymos de 'anarchista' e 'anarchismo', in grande parte como un tentativa de distantiar se del connotationes negative de 'anarchia' e su derivatos. Le situation ha devenite multo complicate in le ultime decennios con le emergentia del anarcho-capitalismo, del 'statismo minimal' e de un philosophia de laissez-faire de extrema dextra defendite per theoreticos como Murray Rothbard e [[Robert Nozick]] e lor adoption del parolas 'libertari' e 'libertarismo'. Pro lo tanto, il ha ora devenite necessari distinguer inter lor libertarismo de dextra e le libertarismo de sinistra del tradition anarchista".</ref><ref>[[Peter Marshall (author, born 1946)|Marshall, Peter]] (2008). ''[[Demanding the Impossible: A History of Anarchism]]''. London: Harper Perennial. p. 565. "De facto, pauc anarchistas acceptarea le 'anarcho-capitalistas' in le campo anarchista, post que illes non comparte un preoccupation pro le equalitate economic e le justitia social. Lor homines de mercato calculatores e egoista serea incapace de practicar le cooperation voluntari e le adjuta mutue. Le anarcho-capitalistas, mesmo si illes de facto rejecta le Stato, poterea pro lo tanto esser melio appellate libertarios de dextra in loco de anarchistas".</ref><ref>[https://www.anarchistfaq.org/afaq/sectionF.html "Section F – Es le "anarcho"-capitalismo un typo de anarchismo?"] (2008). ''An Anarchist FAQ''. Oakland, California Edinburg, Scotland: AK Press. 558 pp. {{ISBN|978-1902593906}}. [https://web.archive.org/web/20250605071402/https://www.anarchistfaq.org/afaq/index.html Archivate]</ref><ref>[[Saul Newman|Newman, Saul]] (2010). [https://books.google.com/books?id=SiqBiViUsOkC&dq=anarcho-capitalism+right+libertarian&pg=PA43 ''The Politics of Postanarchism'']. Edinburgh University Press. p. 43. {{ISBN|0748634959}}. "Il es importante distinguer inter le anarchismo e certe correntes de libertarismo de dextra que a vices ha le mesme nomine (per exemplo, le anarcho-capitalismo de Murray Rothbard)".</ref> Durante tote su historia, le anarchismo ha essite definite per su defensores in [[Criticism of capitalism|opposition al capitalismo]], le qual, secundo illes, pote esser mantenite solmente per le violentia del stato.<ref>Fernandez, Frank (2001). ''Cuban Anarchism: The History of a Movement''. See Sharp Press. p. 6.</ref> Le anarchistas seque [[Pierre-Joseph Proudhon]] in opponer se al proprietate del locos de travalio per capitalistas, e illes visa a reimplacar le [[wage labor|labor salariate]] per associationes de travaliatores. Le anarchistas concorda etiam con le commentario de [[Peter Kropotkin]] que "le origine del conception anarchista del societate [jace in] le critica [...] del organisationes hierarchic e del conceptiones autoritari del societate" plus tosto que in un simple opposition al stato o al governamento.<ref>''Anarchism'', p. 158.</ref> Illes argumenta que le [[Wage slavery|systema salariate]] es hierarchic e autoritari per natura e, in consequentia, le capitalismo non pote esser anarchista.<ref>Morris, Brian, ''Anthropology and Anarchism,'' "Anarchy: A Journal of Desire Armed" (no. 45); Mckay, Iain, ''The legacy of Voltairine De Cleyre'', ''Anarcho-Syndicalist Review'', no. 44; Brown, L. Susan, ''The Politics of Individualism''.</ref> {{Referentias}} [[Categoria:Anarchismo]] [[Categoria:Capitalismo]] 0mw0mpl5n2w7oxc2o2cdpnsgi5gyprg 0 61088 699196 698067 2026-08-27T17:37:00Z InternetArchiveBot 40773 Add 1 book for [[Wikipedia:Verificabilitate]] (20260827)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 699196 wikitext text/x-wiki Un '''camera basse''' es le camera inferior de un legislatura [[Bicameralismo|bicameral]], ubi le altere camera es le [[camera alte]].<ref>{{cite book|title=Bicameralism |url=https://archive.org/details/bicameralism0000tseb |date=1997 |first=George |last=Tsebelis|author-link=George Tsebelis}}</ref> Ben que designate como "sub" le camera alte, in multe legislaturas in toto le mundo, le camera basse ha venite a exercer plus poter o alteremente exercer un influentia politic significative. == Attributos commun == In comparation con le camera alte, le cameras basse frequentemente presenta certe characteristicas (ben que illos varia secundo le jurisdiction). === Poteres === In un [[systema parlamentari]], le camera basse: * In le era moderne, usualmente ha multo plus poter, generalmente a causa de restrictiones super le camera alte. ** Exceptiones a isto es [[Australia]], [[Italia]] e [[Romania]], ubi le cameras alte e basse ha poteres simile. * Usualmente pote superar le camera alte in diverse manieras; per exemplo, le [[Camera de Representantes (Iapon)|Camera de Representantes de Iapon]] pote superar le [[Camera de Consilieros]] per un voto de duo tertios super le legislation ordinari. * Pote votar un [[motion de censura]] contra le [[governamento]], e, secundo le pais, votar a favor o in contra de omne candidato proponite pro capite de governamento al initio del legislatura. In un [[systema presidential]], le camera basse generalmente tende a haber: * Le poter exclusive de mitter in accusation le executive; le camera alte alora judica le [[impeachment]]. ===Status=== Le camera basse: * Pote, in un systema parlamentari, esser dissolvite per le executive, ben que il ha exceptiones como [[Norvegia]] e [[Hungaria]] * Ha controlo total o initial super le budget, le provision de fundos, e le leges monetari. * Generalmente tende a haber un [[etate de eligibilitate]] plus basse que le camera alte (pro paises con differente etates de eligibilitate pro lor cameras parlamentari). * Es plus numerose que le camera alte. ** Le [[Parliamento del Regno Unite]] constitue un exception notabile. Membros del camera basse: * Es [[election directe|eligite directamente]], dum que illes del camera alte pote occupar lor cargos per election directe o [[election indirecte]], nomination, o hereditate. * Tende a esser eligite plus frequentemente, e omnes insimul, non per mandatos scalonate. * Es generalmente distribuite [[representation proportional|in proportion al population]] de lor [[division administrative|divisiones administrative]], a differentia del camera alte, ben que isto non es un requisito. Le governamento in carga es generalmente obligate a presentar [[budget de stato|su budget]] al camera basse, le qual debe approbar lo. Il es un practica diffundite que le projectos de lege de receptas (appropriation de fundos) origina in le camera basse. Un exception notabile a isto es le [[Camera de Delegatos de West Virginia]] in le Statos Unite, le qual permite que le projectos de lege de receptas origina in qualcunque del duo cameras.<ref>{{Cite web |title=West Virginia Constitution |url=http://www.wvlegislature.gov/WVCODE/WV_CON.cfm |access-date=22 February 2021 |website=West Virginia Legislature}}</ref> == Titulos de cameras basse == Multe cameras basse es appellate in manieras como le sequentes: * [[Camera de Deputatos]] * [[Camera de Representantes (disambiguation)|Camera de Representantes]] * [[Camera de Assemblea]] * [[Camera del Communes]] * [[Camera de Delegatos (disambiguation)|Camera de Delegatos]] * [[Camera del Populo (disambiguation)|Camera del Populo]] (includente [[Lok Sabha]]) * [[Camera de Representantes]] * [[Assemblea Legislative]] * [[Assemblea National]] * [[Consilio National (disambiguation)#Corpores legislative|Consilio National]] * [[Sejm]]/[[Seimas]] {{Referentias}} [[Categoria:Cameras basse| ]] [[Categoria:Legislaturas]] cu17e1ddxq0a27b7q2uk4zcav5h8eqg 0 61111 699246 698385 2026-08-27T18:43:59Z InternetArchiveBot 40773 Add 1 book for [[Wikipedia:Verificabilitate]] (20260827)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 699246 wikitext text/x-wiki {{Infobox |name = {{lang|la|Lingua ignota}} |pronunciation = {{IPA|la|ˈlinɡwa iŋˈnoːta|}} |image = Hildegard von bingen - litterae ignotae.jpg |imageheader = |imagescale = 1.45 |imagecaption = Le 23 {{lang|la|litterae ignotae}} de S. Hildegard |creator = [[Hildegard de Bingen]] |setting = |speakers = |date = 1078-1179 |ref = |speakers2 = |fam2 = [[lingua artistic]] |posteriori = |ancestor = |dialects = |agency = |script = |iso3 = none |lingua = |linglist = |glotto = none |glottorefname = |ietf = [https://www.kreativekorp.com/clcr/ art-x-ignota] |notice = IPA }} {{Infobox writing system | type = Alphabeto | mode = | name = {{lang|la-x-medieval|Litterae ignotae}} | altname = | sample = | alt = | caption = | creator = Hildegard de Bingen | date = | time = seculo 12 | status = | fam1 = | family = | direction = sinistra a dextera | language = Lingua ignota }} {{Christian mysticism}} Un '''{{lang|la|lingua ignota}}''' ([[Latin]] pro 'lingua incognite') esseva describite per le abbatessa del seculo 12 [[Hildegard de Bingen]], qui apparentemente lo usava pro propositos mystic. Illo consiste de vocabulario sin grammatica cognoscite; le unic texto cognoscite es parolas individual incorporate in latin. Pro scriber lo, Hildegard usava un alphabeto de 23 litteras denominate {{lang|la|litterae ignotae}} (Latin pro 'litteras incognite').<ref>{{cite book |last1=Bingensis |first1=Hildegardis |url=http://dfg-viewer.de/show/?tx_dlf%5Bid%5D=http%3A%2F%2Fdokumentserver.hlb-wiesbaden.de%2FHS_2%2Fmets17.xml&tx_dlf%5Bpage%5D=934&tx_dlf%5Bdouble%5D=0&cHash=16dea2091d5605fe4f100c3fd07fdab5 |title=Riesencodex |date=1175–1190 |pages=934, 464v |access-date=2014-08-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141220122843/http://dfg-viewer.de/show/?tx_dlf%5Bid%5D=http%3A%2F%2Fdokumentserver.hlb-wiesbaden.de%2FHS_2%2Fmets17.xml&tx_dlf%5Bpage%5D=934&tx_dlf%5Bdouble%5D=0&cHash=16dea2091d5605fe4f100c3fd07fdab5 |archive-date=2014-12-20 |url-status=dead}}</ref> == Historia e corpus == Hildegard describeva partialmente le lingua in un obra intitulate {{lang|la|Ignota lingua per simplicem hominem Hildegardem prolata}}, que superviveva in duo manuscriptos, ambes datante de {{circa|1200}}, le ''[[Codex Wiesbaden]]'' e un MS Berlin (Lat. Quart. 4º 674), previemente {{lang|la|Codex Cheltenhamensis}} 9303, colligite per Sir [[Thomas Phillipps]].{{sfnp|Roth|1895|pp=390-404}} Le texto es un [[glossario]] de 1011 parolas in Lingua ignota, con [[Gloss (transliteration)|glossas]] principalmente in [[latino]], a veces in [[medio-alto german]]; le parolas appare esser [[A priori (Languages)|creationes]] {{lang|la|[[A priori (Languages)|a priori]]}}, principalmente substantivos con pauc adjectivos. Grammaticamente illo pare esser un partial [[relexification]] del latin, como, un codice o lingua formate per substituer nove vocabulario in un grammatica existente.<ref>{{cite book |last=Jeskalian |first=Barbara Jean |title=Hildegard of Bingen: the creative dimensions of a Medieval personality |publisher=Graduate Theological Union}}</ref> Multe parolas ha formas ambigue, como o {{Lang|art-DE|Zizain}} o {{Lang|art-DE|Zizam}} significant "platto". Equalmente, typos occasional appare in le manuscripto, como glossar {{Lang|art-DE|Kulzphazur}} como ''attavus'' a loco de {{Lang|la|atavus}} (ancestre) o {{Lang|art-DE|Maiz}} como ''maler'' a loco de {{Lang|la|mater}} (matre). Como un [[Artistic language|lingua personal]], Hildegard non describe un cultura o historia inventate insimul con illo. Le proposito e historia de creation de {{lang|la|lingua ignota}} es incognite, e il non es cognoscite qui, excepte su creator, esseva familiar con illo. In le seculo 19 alcunos{{who|date=July 2018}} credeva que Hildegard intendeva que su lingua esserea un [[lingua universal]] ideal.<ref>{{Cite web |last=Zui |date=18 July 2020 |title=Lingua Ignota — The Earliest Known Constructed Language? |url=https://thelanguagecloset.com/2020/07/18/lingua-ignota-the-first-constructed-languages/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20190208092421/http://www.unmasqued.com/eclecticify/ignota.php |archive-date=2019-02-08 |access-date=2022-08-29 |website=The Language Closet |language=en}}</ref> Tamen, in le seculo 21 il es presumite que Lingua ignota esseva concipite como un lingua secret; como le "musica inaudite" de Hildegard, illa lo haberea attribuite a [[inspiration divin]]. Al mesura que le lingua esseva construite per Hildegard, illo pote esser considerate un del prime [[linguas construite]] cognoscite. In un littera a Hildegard, su amico e preposito Wolmarus, timente que Hildegard morerea tosto, demanda {{lang|la|[[ubi sunt|ubi]] tunc vox inauditae melodiae? et vox inauditae linguae?}} ({{harvp|Descemet|1882|p=346}}; "ubi, dunque, le voce del melodia inaudite? E le voce del lingua inaudite?"), suggerente que le existentia del lingua de Hildegard esseva cognoscite, ma il non habeva initiatos que haberea preservate su cognoscimento post su morte. == Texto specimen == Le unic texto existente in le lingua es le sequente breve passage: {{blockquote|{{lang|la-x-medieval|O '''{{lang|art-DE|orzchis}}''' Ecclesia, armis divinis praecincta, et hyacinto ornata, tu es '''{{lang|art-DE|caldemia}}''' stigmatum '''{{lang|art-DE|loifolum}}''' et urbs scienciarum. O, o tu es etiam '''{{lang|art-DE|crizanta}}''' in alto sono, et es '''{{lang|art-DE|chorzta}}''' gemma.}}}} Iste duo phrases es scribite principalmente in latin con cinque parolas clave in Lingua ignota; como solmente un de istos es inequivocamente trovate in le glossario ({{lang|art-DE|loifol}}, "populo", un probabile portmanteau del germano "{{lang|de|Leute}}" e "{{lang|de|Volk}}"), il es clar que le vocabulario esseva plus grande que 1011 parolas. ({{harvp|Higley|2007}} trova correspondentias probabile pro altere duo parolas.) {{blockquote|"O {{lang|art-DE|orzchis}} [[Ecclesia Catholic|Ecclesia]], cincte con armas divin, e ornate con jacinto, tu es le {{lang|art-DE|caldemia}} del plagas del {{lang|art-DE|loifols}}, e le citate del scientias. O, o, e tu es le {{lang|art-DE|crizanta}} in alte sono, e tu es le {{lang|art-DE|chorzta}} gemma."}} {{lang|art-DE|Loifol}} "populo" es apparentemente inflectite como un substantivo latin del [[tertie declination]], producente le genitivo plural {{lang|art-DE|loifolum}} "del populos". {{harvp|Newman|1987}} conjectura le traduction: {{blockquote|"O ''immensurate'' Ecclesia, / cincte con armas divin / e ornata con jacinto, / tu es le ''fragrantia'' del plagas del ''nationes'' / e le citate del scientias. / O, o, e tu es ''ungite'' / inter-noble sono, / e tu es un ''scintillante'' gemma."}} == Orthographia e phonologia == Hildegard scribeva le lingua con su proprie alphabeto, Litterae Ignotae, que coperi le mesme litteras como le [[alphabeto latin]] contemporanee plus tosto que alcun sonos peculiar. Le litteras Litterae Ignotae etiam non pare haber nomines proprie. Secundo le scriptura latin del annos 1100, le litteras {{angle bracket|Uu}}, {{angle bracket|Vv}}, e {{angle bracket|Ww}} non esseva distinguite, ni {{angle bracket|Ii}} e {{angle bracket|Jj}}. {{angle bracket|Qq}} ha un littera separate, nonobstante que rarmente appare in parolas Lingua Ignota. Additionalmente, cata parola prende un majuscula initial, conveniente al modo como substantivos es majusculate in [[linguas alto-german|alto german]]. Punctuation es rarmente vidite e non describite. Modernisationes latin frequentemente scribe {{angle bracket|Vv}} e {{angle bracket|Jj}} ante un vocal ma {{angle bracket|Uu}} e {{angle bracket|Ii}} alterubi. Duple {{angle bracket|Uu}} o {{angle bracket|Vv}} es commun e es frequentemente transliterate como {{angle bracket|Ww}}. Altere scriptores usa conventiones del tempore (scribente {{angle bracket|Vv}} initialmente e {{angle bracket|Uu}} alterubi), durante que alcunos usa {{angle bracket|Ii}} e {{angle bracket|Uu}} o {{angle bracket|Vv}} in omne casos. Le uso de {{angle bracket|Vv}}, {{angle bracket|Ww}}, e {{angle bracket|Jj}} ante consonantes non es clar, ni le sequentias de {{angle bracket|uv}} in opposition a {{angle bracket|w}}. Hildegard nunquam describeva le pronunciation del lingua ma apparentemente sequi conventiones de su [[medio-alto german]] native, como usar le littera {{angle bracket|Zz}} multo plus que {{angle bracket|Ss}}. Le {{angle bracket|Zz}} de Lingua Ignota poterea haber representate {{IPAslink|s}}~{{IPAslink|z}} o {{IPAslink|ts}}, o forsan ambes dependente del parola. {{angle bracket|Ss}} a su vice probabilemente representa alcun cosa como {{IPAslink|ʂ}} o {{IPAslink|ʃ}}. In total, tamen, que sonos es representate per cata littera e in qual parola non es sempre clar. Lingua Ignota usa frequente [[Multigraph (orthography)|multigraphos]] como {{angle bracket|sch}}, {{angle bracket|th}}, {{angle bracket|ph}}, {{angle bracket|sz}}, {{angle bracket|ei}}, inter alteres. Non es clar quante denotava sonos unic non coperite per le alphabeto standard, ni si alcun sonava le mesme que specific litteras singular o altere multigraphos. Como le litteras singular, lor consistentia in pronunciation non es cognoscite. == Vocabulario == Le glossario es in un ordine hierarchic ({{lang|la|[[scala naturae]]}}), primo dante terminos pro Deo e angelos, sequite per terminos pro esseres human e terminos pro relationes familial, sequite per terminos pro partes del corpore, maladias, grados religiose e mundan, artifices, dies, menses, vestimentos, utensiles domestic, plantas, e alcun aves e insectos. Terminos pro mammiferos es absente (excepte le [[vespertilion]], {{lang|art-DE|Valveria}}, e le [[griffin|gryphon]], {{lang|art-DE|Argumzio}}, un semi-mammifero, ambe listate inter le aves). Etiam mancante es le major parte de adjectivos, numeros, e terminos grammatical, como etiam alcun verbos, adverbios, pronomines, o [[function word|parolas functional]]. Le prime 30 entratas es (secundo {{harvp|Roth|1895}}): {| class="Wikitable sortable" |- ! {{numero}} !! {{lang|la|Lingua ignota}} !! Latin !! Anglese |- | 1 || {{lang|art-DE|Aigonz}} || {{lang|la|deus}} || Deo |- | 2 || {{lang|art-DE|Aieganz}} || {{lang|la|angelus}} || angelo |- | 3 || {{lang|art-DE|Zuuenz}} || {{lang|la|sanctus}} || sancto |- | 4 || {{lang|art-DE|Livionz}}|| {{lang|la|salvator}} || salvator |- | 5 || {{lang|art-DE|Diveliz}}|| {{lang|la|diabolus}} || diabolo |- | 6 || {{lang|art-DE|Ispariz}} || {{lang|la|spiritus}} || spiritu |- | 7 || {{lang|art-DE|Inimois}} || {{lang|la|homo}} || esser human |- | 8 || {{lang|art-DE|Jur}} || {{lang|la|vir}} || homine |- | 9 || {{lang|art-DE|Vanix}} || {{lang|la|femina}} || femina |- | 10 || {{lang|art-DE|Pevearrez}}|| {{lang|la|patriarcha}} || patriarcha |- | 11 || {{lang|art-DE|Korzinthio}} || {{lang|la|propheta}} || propheta |- | 12 || {{lang|art-DE|Falschin}} || {{lang|la|[[vates]]}} || divinator |- | 13 || {{lang|art-DE|Sonziz}} || {{lang|la|apostolus}} || apostolo |- | 14 || {{lang|art-DE|Linschiol}} || {{lang|la|martir}} || martyre |- | 15 || {{lang|art-DE|Zanziver}}|| {{lang|la|confessor}} || confessor |- | 16 || {{lang|art-DE|Vrizoil}} || {{lang|la|virgo}} || virgine |- | 17 || {{lang|art-DE|Jugiza}} || {{lang|la|vidua}} || vidua |- | 18 || {{lang|art-DE|Pangizo}} || {{lang|la|penitens}} || penitente |- | 19 || {{lang|art-DE|Kulzphazur}} || {{lang|la|atavus}}|| ancestre |- | 20 || {{lang|art-DE|Phazur}} || {{lang|la|avus}} || avo |- | 21 || {{lang|art-DE|Peveriz}}|| {{lang|la|pater}} || patre |- | 22 || {{lang|art-DE|Maiz}} || {{lang|la|mater}} || matre |- | 23 || {{lang|art-DE|Hilzpeveriz}}|| {{lang|la|nutricus}} || patrastro |- | 24 || {{lang|art-DE|Hilzmaiz}} || {{lang|la|noverca}} || matrastra |- | 25 || {{lang|art-DE|Scirizin}} || {{lang|la|filius}} || filio |- | 26 || {{lang|art-DE|Hilzscifriz}} || {{lang|la|privignus}} || filiastro |- | 27 || {{lang|art-DE|Limzkil}} || {{lang|la|infans}} || infante |- | 28 || {{lang|art-DE|Zains}} || {{lang|la|puer}} || puero |- | 29 || {{lang|art-DE|Zunzial}} || {{lang|la|juvenis}}|| juventute |- | 30 || {{lang|art-DE|Bischiniz}} || {{lang|la|adolescens}} || adolescente |} Composition nominal pote esser observate in multe parolas: {{lang|art-DE|peveriz}} "patre" → {{lang|art-DE|hilz-peveriz}} "patrastro", {{lang|art-DE|maiz}} "matre" → {{lang|art-DE|hilz-maiz}} "matrastra", e {{lang|art-DE|scirizin}} "filio" → {{lang|art-DE|hilz-scifriz}} "filiastro". Derivation suffixal pote esser vidite in {{lang|art-DE|peveriz}} "patre" → {{lang|art-DE|pevearrez}} "patriarcha". Como con le orthographia, influentia del medio-alto german es evidente, como le parola "avo" engendra le parola pro "ancestre": {{lang|art-DE|phazur}} → {{lang|art-DE|kulz-phazur}}. Alcun terminos ha plus que un parola Lingua Ignota assignate a illes, como {{Lang|art-DE|abiza}} e {{Lang|art-DE|comizaz}} ambe significant "domo". Si il ha alcun distinction in uso e de qual genere non es clarificate. == Editiones == * {{harvp|Grimm|1848}}, listante solmente le 291 glossas con traductiones german. * {{harvp|Roth|1895}}, consistente del 1011 glossas. * {{harvp|Descemet|1882}} listante solmente le 181 glossas que da le nomines de plantas. * {{harvp|Portmann|Odermatt|1986}} * {{harvp|Higley|2007}}, ''Hildegard of Bingen's Unknown Language: An Edition, Translation, and Discussion'', le glossario integre del ''Riesencodex'', con additiones del MS Berlin, traductiones in anglese, e extensive commentario. == Vide etiam == *[[Hiberno-Latin]], un stilo erudite de latin litterari diffundite per monachos irlandese durante le periodo del seculo 6 al seculo 10. Illo usava parolas inusual e prestitos del greco, hebreo e irlandese. *[[Stylo hermeneutic]], un stilo de latin in le periodo roman tardive e medieval precoce characterisate per le uso extensive de parolas inusual e arcane, specialmente derivate del greco. *[[Moselle Romance]], un lingua [[Gallo-Romance languages|gallo-romance]] extincte parlate in le region, con insulas supervivente usque al seculo 11, al qual ''lingua ignota'' es hypothesate haber ligamines. *[[Glossolalia]] *[[Lingua artistic]] *[[Lingua philosophic]] == Referentias == {{reflist}} === Bibliographia === {{refbegin}} * {{cite book |last1=Bollig |first1=Traude |title=Hildegard von Bingen, Heilwerden mit der Kraft ihrer Symbole |last2=Richter |first2=Ingrid |publisher=Aurum Verlag |isbn=3-89901-006-X |language=de |ref=none}} (un assertion esoteric de deciframento del {{lang|la|litterae}} [http://heilende-symbole.de/symbole/index.html]) * {{cite book |last=Descemet |first=Charles |url=https://archive.org/stream/analectasacrasp04pitrgoog#page/n536/mode/2up |title=Analecta of Pitra |date=1882}} * {{cite journal |last=Green |first=Jonathan P. |date=2005 |title=A new gloss on Hildegard of Bingen's Lingua ignota |journal=Viator |volume=36 |pages=217-234 |ref=none}} * {{cite journal |last=Grimm |first=Wilhelm |author-link=Wilhelm Grimm |date=1848 |editor-last=Haupt |editor-first=Moriz |editor-link=Moriz Haupt |title=Wiesbader glossen |journal=Zeitschrift für deutsches Alterthum |language=de |volume=6 |page=321}} * {{cite book |last=Higley |first=Sarah L. |url=https://books.google.com/books?id=GkuK53bU4_UC |title=Hildegard of Bingen's Unknown Language: An Edition, Translation and Discussion |date=2007 |publisher=Palgrave Macmillan}} * {{cite conference |last=Moulinier |first=Laurence |editor1-last=Hamesse |editor1-first=J. |editor2-last=Jacquart |editor2-first=D. |title=Un lexique trilingue du XIIe siècle: la lingua ignota de Hildegarde de Bingen |language=fr |publisher=Brepols |publication-place=Turnhout |publication-date=2001 |pages=89-111 |isbn=2-503-51176-7 |book-title=Lexiques bilingues dans les domaines philosophique et scientifique (Moyen Âge-Renaissance), Actes du colloque international organisé par l'Ecole Pratique des Hautes Etudes-Ive Section et l'Institut Supérieur de Philosophie de l'Université Catholique de Louvain, Paris, 12-14 juin 1997 |ref=none}} * {{cite book |last=Newman |first=Barbara |author-link=Barbara Newman |title=Sister of Wisdom: St. Hildegard's Theology of the Feminine |url=https://archive.org/details/sisterofwisdomst00newm |date=1987 |publisher=University of California Press |location=Berkeley}} * {{cite book |title=Wörterbuch der unbekannten Sprache |date=1986 |publisher=Verlag Basler Hildegard-Gesellschaft |isbn=3-905143-18-6 |editor1-last=Portmann |editor1-first=Marie-Louise |location=Basel |language=de |editor2-last=Odermatt |editor2-first=Alois}} * {{cite book |last=Roth |first=Friedrich Wilhelm Emil |title=Die Althochdeutschen Glossen |date=1895 |publisher=Weidmannscher Buchhandlung |editor1-last=Steinmeyer |editor1-first=Elias |volume=3 |location=Berlin |pages=390–404 |chapter=Glossae Hildegardis |editor2-last=Eduard |editor2-first=Sievers |chapter-url=https://archive.org/stream/diealthochdeutsc03steiuoft#page/390/mode/2up}} * {{cite journal |last=Schnapp |first=Jeffrey |author-link=Jeffrey Schnapp |date=1991 |title=Virgin's words: Hildegard of Bingen's Lingua Ignota and the Development of Imaginary Languages Ancient to Modern |journal=[[Exemplaria]] |volume=3 |pages=267–298 |number=2 |ref=none}} {{refend}} == Ligamines externe == * [http://scholastic.us.to/Hildegard.html Transliterar texto al alphabeto de ''litteræ ignotæ'' de S. Hildegard.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160408093103/http://scholastic.us.to/Hildegard.html |date=2016-04-08 }} * [https://web.archive.org/web/20051110160747/http://www.langmaker.com/db/mdl_linguaignota.htm Profilo Langmaker de Lingua Ignota] * [http://www.unmasqued.com/eclecticify/ignota.php Eclecticify: Lingua Ignota]: un glossario anglese partial del Lingua Ignota per un traductor amateur. {{Hildegard of Bingen}} {{Constructed languages}} {{Linguas artificial}} [[Category:Litteratura latin del seculo 12]] [[Category:Linguas construite]] [[Category:Linguas construite introducite in le seculo 12]] [[Category:Formas del latin]] [[Category:Linguage e mysticismo]] [[Category:Linguas de Germania]] [[Category:Litteratura medieval]] [[Category:Obras de Hildegard de Bingen]] ocb1hcmlrx4itsrtwfmdsdo7yn91zg5 0 61115 699259 698378 2026-08-27T18:54:47Z InternetArchiveBot 40773 Add 1 book for [[Wikipedia:Verificabilitate]] (20260827)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 699259 wikitext text/x-wiki {{Infobox | name = Zaum | familycolor = Lingua construite | glottoname = | glottorefname = | nativename = | acceptance = | image = Zangezi.jpg | imagesize = | imagealt = Un copertura de libro pingite a mano in nigro super papiro jalnissime. In alto, scripte a mano "велемір хлебников". In le centro super curvaturas que resimila caules de plantas, "Зангези". In basso a sinistra, "москва 1922". In basso a dextra, "П.М.". | imagecaption = Le libro de [[Velimir Khlebnikov|Khlebnikov]] {{Transliteration|art|[[Zangezi]]}} (1922) | pronunciation = | fam1=[[lingua construite|linguas construite]] | fam2=[[lingua artistic|linguas artistic]] | creator = Aleksei Kruchenykh | created = 1910s | setting = Experimentation poetic | posteriori = | script = [[Alphabeto cyrillic]] | linglist = | iso3 = qmz (uso private)<ref name="CLCR">{{cite web |title=ConLang Code Registry |url=https://www.kreativekorp.com/clcr/ |website=www.kreativekorp.com |access-date=20 December 2024}}</ref> | ietf = art-x-zaum (uso private)<ref name="CLCR"/> }} '''{{Transliteration|ru|Zaum}}''' ({{langx|ru|за́умь|lit=transrational}}) es le experimentes linguistic in [[symbolismo phonetic]] e [[lingua artistic|creation de linguas]] del poetas [[Cubo-Futurismo|russe cubo-futurista]] como [[Velimir Khlebnikov]] e [[Aleksei Kruchenykh]]. Zaum es un entitate phonetic non-referential con su proprie [[ontologia]]. Le lingua consiste de [[neologismo]]s que significa nihil. Zaum es un lingua organizate per analogia phonetic e rhythmo.<ref name=":0">{{Cite book|last=Terras|first=Victor|title=Handbook of Russian Literature|url=https://archive.org/details/handbookofrussia0000vict|publisher=Yale University Press|year=1985|isbn=978-030-004-868-1|location=London|pages=[https://archive.org/details/handbookofrussia0000vict/page/530 530]}}</ref> Le litteratura zaum non pote contener alcun [[onomatopoeia]] o [[Psychopathology|statos psychopathologic]].<ref name=":1">{{Cite book|last=Kostelanetz|first=Richard|title=A Dictionary of the Avant-Gardes|publisher=Taylor&Francis|year=2013|isbn=978-113-680-619-3|location=New York}}</ref> == Uso == Aleksei Kruchenykh creava Zaum pro monstrar que le lingua esseva indefinite e indeterminate.<ref name=":1" /> Kruchenykh declarava que quando creava Zaum, ille decideva de renunciar al regulas de [[grammatica]] e [[syntaxe]]. Ille voleva conveyer le disordine del vita per introducer disordine in le lingua. Kruchenykh considerava Zaum como le manifestation de un lingua spontanee non-codificate.<ref name=":0" /> Khlebnikov credeva que le proposito de Zaum esseva trovar le significato essential del [[Root (linguistics)|radices de parolas]] in [[Consonant|sonos consonantic]]. Ille credeva que tal cognoscentia poterea adjutar a crear un nove [[lingua universal]] basate super le ration.<ref name=":0" /> Exemplos de Zaum include le poema de Kruchenykh {{Transliteration|art|[[Dyr bul shchyl]]}},{{sfn|Janecek|1996|p=49}} le libretto de Kruchenykh pro le opera futurista ''[[Victoria super le Sol]]'' con musica de [[Mikhail Matyushin]] e designo scenic de [[Kazimir Malevich]],{{sfn|Janecek|1996|p=111}} e le si-appellate "[[lingua del aves]]", "[[lingua del deos]]" e "lingua del stellas" de Khlebnikov.{{sfn|Janecek|1996|pp=137–138}} Le production poetic es forsan comparabile a illo del contemporanee [[Dadaismo]], ma le theoria linguistic o metaphysica detra Zaum esseva totalmente carente del ironia reflexive gentil de ille movimento, e in tote seriositate intendite recuperar le [[symbolismo phonetic]] de un perdite [[glottogony|lingua aboriginal]].{{sfn|Janecek|1996|p=79}} Exhibente tractos de un [[mysticismo national]] slave, Kruchenykh mirava a recuperar le primeve lingua materne slave in particular. Kruchenykh scribeva multe poemas e [[mimeograph|pamphletos]] [[mimeographate]] scripte in Zaum. Iste pamphletos combina poesia, illustrationes, e theoria.<ref name=":0" /> Le uso de Zaum attingeva su apice de 1916 a 1920 durante le [[Prime Guerra Mundial]]. A iste tempore, le zaumismo se radicava como un movimento principalmente involvite in [[artes visual]], [[litteratura]], [[poesia]], [[manifestos artistic]], [[theoria del arte]], [[theatro]], e [[designo graphic]],{{sfn|Janecek|1984|pp=149–206}} e concentrava su politica [[anti-guerra]] per un rejection del standards prevalente in [[arte]] per medio de obras cultural [[anti-arte]]. Le activitates zaum includeva reuniones public, demonstrationes, e publicationes. Le movimento influentiava stilos posterior, movimentos [[Avant-garde]] e [[downtown music]], e gruppos includente [[surrealismo]], [[nouveau réalisme]], [[Pop Art]] e [[Fluxus]].{{sfn|Knowlson|1996|p=217}} Ancora post su apice, le poesia zaum ha continuate a esser scribite. [[Serge Segay]] creava poesia zaum comenciante circa 1962.<ref name="У Голубой Лагуны">''[[Кузьминский, Константин Константинович|Кузьминский К.]], Ковалёв Г.'' [http://www.kkk-bluelagoon.ru/tom5b/transpoety.htm Антология новейшей русской поэзии у Голубой Лагуны]. — Т. 5Б.</ref> [[Ry Nikonova|Rea Nikonova]] comenciava a crear versos zaum probabilemente un poco plus tarde, circa 1964.<ref name="Zhumati">{{cite journal|last=Жумати|first=Т. П.|date=1999|title="Уктусская школа" (1965-1974) : К истории уральского андеграунда|journal=Известия Уральского государственного университета|volume=13|pages=125–127}}</ref> Lor poesia zaum pote esser vidite in numeros del famose magazine [[samizdat]] "Transponans".<ref name="Transponans">{{Cite journal|url=https://samizdatcollections.library.utoronto.ca/islandora/object/samizdat:transponans|title=Журнал теории и практики "Транспонанс": Комментированное электронное издание / Под ред. И. Кукуя. - A Work in Progress &#124; Project for the Study of Dissidence and Samizdat|website=samizdatcollections.library.utoronto.ca}}</ref> In 1990, le poeta contemporanee [[avant-garde]] Sergei Biriukov fundava un association de poetas appellate le "Academia de Zaum" in [[Tambov]]. == Etymologia e significato == Create per Kruchenykh in 1913,{{sfn|Janecek|1996|p=2}} le parola {{Transliteration|ru|zaum}} o {{Transliteration|ru|zaum'}} es componite del prefixo russe {{lang|ru|[[:wikt:за|за]]}} "ultra, detra" e del substantivo {{lang|ru-petr1708|[[:wikt:ум|умъ]]}} "le mente, {{Transliteration|grc|[[nous]]}}" e ha essite traducite como "transration", "transration" o "beyonsense".{{sfn|Janecek|1996|p=1}} Secundo le scholar Gerald Janecek, {{Transliteration|ru|zaum}} pote esser definite como linguage poetic experimental characterisate per indetermination in significato.{{sfn|Janecek|1996|p=1}} Kruchenykh, in "Declaration del Parola como Tal (1913)", declara {{Transliteration|ru|zaum}} "un lingua que non ha alcun significato definite, un lingua transrational" que "permitte un expression plus plen" durante que, ille mantene, le lingua commun del discurso quotidian "ligation".{{sfn|Janecek|1996|p=78}} Ille manteneva additionalmente, in "Declaration del Lingua Transrational (1921)", que {{Transliteration|ru|zaum}} "pote provider un lingua poetic universal, nascite organicamente, e non artificialmente, como [[Esperanto]]."{{sfn|Kruchenykh|2005|p=183}} == Major zaumniks == * Linguista e anthropologo [[Roman Jakobson#Life and work|Roman Jakobson]] * [[Velimir Khlebnikov]]<ref name=":1" /> * [[Aleksei Kruchenykh]]<ref name=":1" /> * [[Ilia Zdanevich]]<ref name=":1" /> * [[Igor Terentiev|Igor Terentev]]<ref name=":1" /> * Aleksandr Tufanov<ref name=":1" /> * [[Alexander Vvedensky (poet)|Alexander Vvedensky]]<ref name=":1" /> * [[Kazimir Malevich]]<ref name=":1" /> * [[Olga Rozanova]]<ref name=":1" /> * [[Varvara Stepanova]]<ref name=":1" /> ==Notas== {{Reflist}} ==Referentias== * {{citation|last=Janecek|first=Gerald|title=The Look of Russian Literature: Avant-Garde Visual Experiments 1900-1930|location=Princeton|publisher=Princeton University Press|year=1984|isbn=978-0691014579}} * {{citation|last=Janecek|first=Gerald|title=Zaum: The Transrational Poetry of Russian Futurism|location=San Diego|publisher=San Diego State University Press|year=1996|isbn=978-1879691414}} * {{citation|last=Kruchenykh|first=Aleksei|chapter=Declaration of Transrational Language|title=Words in Revolution: Russian Futurist Manifestoes 1912-1928|editor1=Anna Lawton|editor2=Herbert Eagle|location=Washington|publisher=New Academia Publishing|year=2005|isbn=978-0974493473}} *{{citation| last = Knowlson |first=J.| title = The Continuing Influence of Zaum| location = London| publisher = Bloomsbury| year = 1996 }} ==Ligamines externe== *[http://www.thing.net/~grist/l%26d/kruch/lkrucht1.htm Capitulo 9 de G. Janecek, ''Zaum: The Transrational Poetry of Russian Futurism''] *[http://sdsupress.sdsu.edu/codex.html ''Zaum'' de Janecek, publicate per San Diego State University Press] *[http://users.belgacom.net/nachtschimmen/zaumpaper.htm Lectura per Z. Laskewicz: "Zaum: Parolas sin Significato o Significato sin Parolas? Verso un Comprehension Musical del Linguage"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170425155841/http://users.belgacom.net/nachtschimmen/zaumpaper.htm |date=2017-04-25 }} *[http://jacketmagazine.com/27/reed.html 'Locating Zaum: Mnatsakanova on Khlebnikov'] un essayo per Brian Reed *[http://www.vavilon.ru/texts/purin3-8.html Articulo per A. Purin: "Significato e Zaum"] {{in lang|ru}} *[http://www.tstu.ru/koi/kultur/literary/lit_tamb/az.htm Academia de Zaum de Tambov], codification Cyrillic KOI8-R {{in lang|ru}} *[http://www.transfurism.com/serge-segay-books Libros samizdat e libros de artista per Serge Segay, alcun con zaum e poesia visual] *[http://www.transfurism.com/ry-nikonova-books Libros samizdat e libros de artista per Ry Nikonova, alcun con zaum e poesia visual] {{Futurism|state=expanded}} {{Constructed languages}} {{Linguas artificial}} [[Category:Linguas artistic]] [[Category:Linguage e mysticismo]] [[Category:Phonesthetica]] [[Category:Avant-garde russe]] [[Category:Litteratura russe]] [[Category:Linguas construite introducite in le annos 1910]] [[Category:Linguas de Russia]] qubuxo5krgbpcza0t4wpn2twt0j19un 0 61117 699198 698376 2026-08-27T17:37:57Z InternetArchiveBot 40773 Add 2 books for [[Wikipedia:Verificabilitate]] (20260827)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 699198 wikitext text/x-wiki {{Infobox |image = Wilkins An Essay towards a real.jpg |image_size = |border = |alt = |caption = Pagina de titulo del prime edition |author = [[John Wilkins]] |illustrator = |language = [[Lingua anglese|Anglese]] |subject = |genre = |publisher = Imprimite pro [[Samuel Gellibrand|Sa[muel] Gellibrand]], e pro [[John Martyn (publisher)|John Martyn]] scriptor del [[Royal Society]] |pub_date = 1668 |pub_place = [[London]], [[Anglaterra]] |media_type = [[Hardcover]] |pages = 454 |isbn = |isbn_note = |oclc = 4088592 |dewey = |congress = |preceded_by = <!-- pro libros in un serie --> |followed_by = <!-- pro libros in un serie --> }} '''''An Essay Towards a Real Character, and a Philosophical Language''''' (London, 1668)<ref>{{cite book|author=[[John Wilkins]]|title=An Essay Towards a Real Character, and a Philosophical Language|url=https://archive.org/details/AnEssayTowardsARealCharacterAndAPhilosophicalLanguage/page/n8/mode/1up|location=London|publisher=Imprimite pro [[Samuel Gellibrand|Sa[muel] Gellibrand]], e pro [[John Martyn (publisher)|John Martyn]] scriptor del [[Royal Society]]|year=1668|oclc=4088592}}</ref> es le plus memorate del numerose obras del [[philosopho natural]] anglese [[John Wilkins]], in le qual ille expone un nove [[lingua universal]], intendite principalmente a facilitar le communication international inter scholars, ma etiam envisionate pro uso per diplomatas, viagiatores, e mercatores. A differentia de multe schemas de lingua universal del periodo, illo esseva intendite simplemente como un [[lingua auxiliar international|auxiliar]] a — non un reimplaciamento de — le linguas natural existente.{{citation needed|date=October 2015}}<!-- pro uso futur: "So that if men should generally consent upon the same way or manner of Expression, as they do agree in the same Notion, we should then be freed from that Curse in the Confusion of Tongues, with all that unhappy consequences of it.<p>"Now this can only be done, either by 'enjoyning'' some one Language and Character to be universally learnt and practised, (which is not to be expected, till some person attain to the ''Universal Monarchy'', and perhaps it would not be done then) or else by ''proposing some such way as, by its facility and usefulness, (without the imposition of Authority) might ''invite'' and ingage men to the learning of it; which is the thing here attempted." (''Essay'', p.20)--> ==Contexto== Un del objectivos del ''Essay'' esseva provider un reimplaciamento pro le [[lingua latin]], que habeva essite le lingua international del scholars in Europa Occidental durante 1000 annos.<ref>{{cite book|first=Ute|last=Dons|title=Descriptive adequacy of early modern English grammars|url=https://books.google.com/books?id=K7ffwL7Gs14C&pg=PA21|access-date=28 March 2012|year=2004|publisher=Walter de Gruyter|isbn=978-3-11-018193-7|page=21}}</ref> [[John Amos Comenius|Comenius]] e alteres interessate in linguas international habeva criticas del characteristicas arbitrarie del latin que lo faceva plus difficile a apprender, e Wilkins etiam faceva tal punctos.<ref>{{cite book|first=Françoise|last=Waquet|translator-first=John|translator-last=Howe|title=Latin, or the Empire of a Sign|url=https://archive.org/details/latinorempireofs0000waqu|date=2001|publisher=Verso|isbn=1859846157|page=[https://archive.org/details/latinorempireofs0000waqu/page/258 258]}}</ref> Un schema pro un ''[[lingua franca]]'' basate super valores numeric habeva essite publicate per [[John Pell (mathematician)|John Pell]] (1630); e in su obra de 1640 ''Mercury or the Secret Messenger'' (1640) Wilkins habeva mentionate le possibilitate de disveloppar un [[lingua de commercio]].<ref>{{cite book|first=Daniel|last=Murphy|title=Comenius: a critical reassessment of his life and work|url=https://archive.org/details/comeniuscritical0000murp|date=1995|publisher=Irish Academic Press|pages=[https://archive.org/details/comeniuscritical0000murp/page/209 209]–10|isbn=0716525372}}</ref> [[Seth Ward (bishop)|Seth Ward]] esseva autor con Wilkins de ''Vindiciae academiarum'' (1654), un defensa del periodo del Commonwealth del systema universitari de [[Oxbridge]] contra reformatores externe. In illo Ward presentava un schema de lingua relate, ben que differente del ''Essay'' de Wilkins in alcun manieras significative.<ref name="Wilkins1984">{{cite book|first=John|last=Wilkins|title=Mercury, or, The secret and swift messenger: shewing how a man may with privacy and speed communicate his thoughts to a friend at any distance; together with an abstract of Dr. Wilkins's Essays towards a real character and a philosophical language|url=https://books.google.com/books?id=Lc38yWFv3p8C&pg=PR29|access-date=28 March 2012|year=1984|publisher=John Benjamins Publishing Company|isbn=978-90-272-3276-2|page=29}}</ref> Le ideas de Ward derivava de un numero de fontes, como [[Cyprian Kinner]] qui esseva un sequace de Comenius, [[Ramon Lull]], e [[Georg Ritschel]]. Illos continuava a influentiar [[George Dalgarno]] e etiam Wilkins.<ref>{{ODNBweb|id=28706|title=Ward, Seth|first=John|last=Henry}}</ref> Il habeva un interesse immediate in le ''Essay''; Wilkins se dice haber considerate su obra solmente in terminos de un [[prova de concepto]].<ref>{{cite book|first=Henry G.|last=Van Leeuwen|title=The problem of certainty in English thought, 1630–1690|url=https://books.google.com/books?id=RQXjQyIqVjcC&pg=PA56|access-date=28 March 2012|year=1970|publisher=Springer|isbn=978-90-247-0179-7|page=56}}</ref> Ma in le termino medie, le enthusiasmo pro iste typo de lingua construite declinava. Le problema de un [[lingua universal]] restava como un thema de debate.<ref name="Wilkins1984"/> ==Composition e influentias== Le stimulo pro Wilkins scriber le ''Essay'' veniva del Consilio del Royal Society, in 1662. Le obra esseva retardate per le [[Grande Incendio de London]] de 1666, que destroyeva parte de illo in version preliminari.<ref>{{cite book|first=Joseph L.|last=Subbiondo|title=John Wilkins and 17th-century British linguistics|url=https://books.google.com/books?id=5pP2LoB9eJkC&pg=PA144|access-date=28 March 2012|year=1992|publisher=John Benjamins Publishing Company|isbn=978-90-272-4554-0|page=144 note 34}}</ref> Le libro esseva scribite per Wilkins, assistite per [[John Ray]], [[Francis Willughby]], e alteres. Un influentia esseva le ''Ars Signorum'' de George Dalgarno.<ref>{{cite DNB|wstitle=Wilkins, John|display=Wilkins, John}}</ref> Etiam influente, como Wilkins recognosceva, esseva ''The Ground-Work or Foundation Laid ... for the Framing of a New Perfect Language'' (1652) per [[Francis Lodwick]].<ref>{{ODNBweb|id=37684|title=Lodwick, Francis|first=Vivian|last=Salmon}}</ref> ==Structura== Le obra ha cinque partes, del quales le quarte contine le discussion del "character real" e "[[lingua philosophic]]". Le tertie tracta de "grammatica philosophic" ([[grammatica universal]]). Le ultime parte es le "dictionario alphabetic".<ref>{{cite book|first=John P.|last=Considine|title=Dictionaries in Early Modern Europe: Lexicography and the Making of Heritage|url=https://books.google.com/books?id=cqBkQFiTbX4C&pg=PA298|access-date=28 March 2012|date=27 March 2008|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-88674-1|page=298}}</ref> Illo esseva compilate per [[William Lloyd (bishop of Worcester)|William Lloyd]].<ref>{{cite DNB|wstitle=Lloyd, William (1627-1717)|display=Lloyd, William (1627–1717)}}</ref> ==Schema de Wilkins== [[File:John Wilkins Lord's Prayer.jpg|thumb|Specimen del "character real" del ''Essay''. [[Joseph Moxon]] creava le symbolos pro le impression del libro.<ref>{{ODNBweb|id=19466|title=Moxon, Joseph|first=D. J.|last=Bryden}}</ref>]] Le "Character Real" de Wilkins es un familia construite de symbolos, correspondente a un [[schema de classification]] disveloppate per Wilkins e su collegas. Illo esseva intendite como un [[pasigraphia]], in altere parolas, pro provider blocos de construction elementari ex le quales poterea esser construite omne cosa e notion possibile del universo. Le Character Real non es un [[orthographia]]: i.e. illo non es un representation scripte del [[lingua parlate]]. In vice, cata symbolo representa un concepto directemente, sin (al minus in le partes initial del presentation del ''Essay'') que il ha alicun modo de vocalisar lo.<ref>{{Cite journal|last=Poole|first=William|date=2018-01-24|title=Seventeenth-Century ‘double writing’ schemes, and a 1676 letter in the phonetic script and real character of John Wilkins|url=https://royalsocietypublishing.org/doi/10.1098/rsnr.2017.0041|journal=Notes and Records: the Royal Society Journal of the History of Science|volume=72|issue=1|pages=7–23|doi=10.1098/rsnr.2017.0041|pmc=5906426|pmid=31390391}}</ref> Le inspiration pro iste approche veniva in parte de reportos europee contemporanee del [[systema de scriptura chinese]], que esseva alquanto erronee. Plus tarde in le ''Essay'' Wilkins introduce su "Lingua Philosophic", que assigna valores phonetic al Characteres Real. Pro convenientia, le discussion sequente offusca le distinction inter le Character e le Lingua de Wilkins. Le conceptos es dividite in quaranta ''Genera'' principal, cata un del quales da le prime syllaba de duo litteras del parola; un Genere es dividite in ''Differentias'', cata un del quales adde un altere littera; e Differentias es dividite in ''Species'', que adde un quarte littera. Per exemplo, ''Zi'' identifica le Genere de "bestias" (mammiferos); ''Zit'' da le Differentia de "bestias rapaci del typo canin"; ''Zitα'' da le Species de canes. (A vices le prime littera indica un supercategoria—p.ex. Z sempre indica un animal—ma isto non sempre vale.) Le Character resultante, e su vocalisation, pro un concepto date, captura assi, in alcun mesura, le [[semantica]] del concepto. Le ''Essay'' etiam proponeva ideas super pesos e mesuras similar a illos trovate plus tarde in le [[systema metric]].{{citation needed|date=June 2020}} Le section botanic del essay esseva contribuite per [[John Ray]]; le critica de [[Robert Morison]] del obra de Ray comenciava un disputa prolongate inter le duo homines.<ref name="Vines 1913">{{cite book|first=Sydney Howard|last=Vines|author-link=Sydney Howard Vines|year=1913|chapter=Robert Morison 1620–1683 and John Ray 1627–1705|editor-first=Francis Wall|editor-last=Oliver|editor-link=Francis Wall Oliver|title=Makers of British Botany|url=https://archive.org/details/makersofbritishb00olivuoft|publisher=Cambridge University Press|page=[https://archive.org/details/makersofbritishb00olivuoft/page/21 21]}}</ref> ==Effortios relate, discussiones, e referentias litterari== Le ''Essay'' ha recipite un certe quantitate de attention academic e litterari,<ref>{{Cite book |last=Fleming |first=James Dougal |title=The mirror of information in Early Modern England: John Wilkins and the universal character |date=2017 |publisher=Palgrave Mcmillan |isbn=978-3-319-40300-7 |location=Switzerland}}</ref> usualmente presentante lo como brillante ma sin sperantia. Illo ha essite describite como un texto "utopic".<ref>{{Cite journal |last=Newson |first=Georgie |date=2023-07-14 |title=An Archival Paradise: John Wilkins’s Essay Towards a Real Character and a Philosophical Language and Early Modern Info-Utopianism |url=https://scholarlypublishingcollective.org/utopian-studies/article/34/2/234/384258/An-Archival-Paradise-John-Wilkins-s-Essay-Towards |journal=Utopian Studies |language=en |volume=34 |issue=2 |pages=234–256 |doi=10.5325/utopianstudies.34.2.0234 |issn=1045-991X}}</ref> Un critica (inter multe) es que "parolas exprimante ideas strettamente correlate ha quasi le mesme forma, differente forsan solmente per lor ultime littera...[I]l esserea extrememente difficile memorisar omne iste distinctiones minute, e confusion ocurrirea, in lectura rapide e particularmente in conversation."<ref>{{cite book|last=Guérard|first=Albert Léon|author-link=Albert Léon Guérard|title=A Short History of the International Language Movement|url=https://archive.org/details/shorthistoryofin00guuoft|year=1921|pages=[https://archive.org/details/shorthistoryofin00guuoft/page/90 90]–92}}<!--In realitate es solmente un de iste 3 paginas, ma io non pote dicer qual pagina exactemente desde ubi io sede ora--></ref> ([[Umberto Eco] nota<ref>{{cite book|last=Eco|first=Umberto|year=1995|title=The Search for the Perfect Language|trans-title=Ricerca della lingua perfetta nella cultura europea|publisher=Blackwell|location=Oxford|isbn=0-631-17465-6|url-access=registration|url=https://archive.org/details/searchforperfect00ecou }}</ref> que Wilkins mesme faceva un tal error in le ''Essay,'' usante ''Gαde'' (hordeo) ubi apparentemente ''Gαpe'' (tulipano) esseva intendite.) Tamen, alteres affirma que linguas natural ha ja tal differentias minute, e que assumer que tal differentias esserea indistinguibile esserea affirmar que le linguas natural falli a isto.<!--Isto certemente non esseva le melior maniera de scriber isto; si vos pote corriger lo, per favor fac lo.--> [[George Edmonds (lawyer)|George Edmonds]] cercava de meliorar le Lingua Philosophic de Wilkins per reorganisar su grammatica e orthographia durante que manteneva su taxonomia.<ref>{{cite book|last=Edmonds|first=George|year=1856|title=A Universal Alphabet, Grammar, and Language, Comprising a Scientific Classification of the Radical Elements of Discourse: and Illustrative Translations from the Holy Scriptures and the Principal British Classics: to which is Added, A Dictionary of the Language|url=https://archive.org/details/universalalphabe00edmo|access-date=10 November 2016}}</ref> Linguas ''a priori'' plus recente (inter multe alteres) es [[Solresol]] e [[Ro (language)|Ro]]. <!--proque iste es mentionate in particular? Il ha centenas de tal propositiones!--> [[Jorge Luis Borges] discute le lingua philosophic de Wilkins in [[The Analytical Language of John Wilkins|su essayo ''El idioma analítico de John Wilkins'' (''Le Lingua Analytic de John Wilkins'')]], comparante le classification de Wilkins al fictive encyclopedia chinese ''[[Celestial Emporium of Benevolent Knowledge's Taxonomy|Celestial Emporium of Benevolent Knowledge]]'' e exprimente dubitas super alcun tentativa de un classification universal. In ''[[Quicksilver (Stephenson novel)|Quicksilver]]'' de [[Neal Stephenson]], le character [[Daniel Waterhouse] passa tempore considerabile supportante le disveloppamento del systema de classification de Wilkins.<!--que significa "supportante" — "assistente con," "defendente"?--> ==Notas== {{Reflist}} ==Lectura additional== *{{cite journal|first=Edward Neville da Costa|last=Andrade|author-link=Edward Andrade|title=The real character of bishop Wilkins|journal=[[Annals of Science]]|volume=1|issue=1|year=1936|pages=4–12|doi=10.1080/00033793600200021}} *Lewis, Rhodri. ''Language, Mind and Nature. Artificial Languages in England from Bacon to Locke'', 2012 CUP, Cambridge {{ISBN|9780521294133}} *Pinker, Steven. ''Words and Rules: The Ingredients of Language'', 2000<!--non particularmente accurate ni perspicace re le obra de Wilkins, io regretta, ma io non senti de ir a battalia super isto ora.--> ==Ligamines externe== *{{Cite book|url=https://archive.org/details/AnEssayTowardsARealCharacterAndAPhilosophicalLanguage|title=An Essay Towards a Real Character and a Philosophical Language|last=Wilkins|first=John|year=1668|location=London}} (imagines de paginas) *{{Cite book|url=http://name.umdl.umich.edu/A66045.0001.001|title=An essay towards a real character, and a philosophical language by John Wilkins|last=Wilkins|first=John|publisher=Early English Books Online: Text Creation Partnership. U of Michigan Library|year=1668}} (transcription) *[https://www.onb.ac.at/forschung/forschungsblog/artikel/john-wilkins-s-artificial-language Le Lingua Artificial de John Wilkins, blog de recerca del Biblioteca National Austriac] *[https://aidaneid.github.io/The-Universal-Language-of-John-Wilkins/dictionary.html Un version interactive del Essay, permittente usatores audir pronunciationes e vider le characteres real pro cata entrata, con altere recursos] *[https://www.crockford.com/wilkins.html Le Lingua Analytic de John Wilkins, per Jorge Luis Borges] {{Constructed languages}} {{Linguas artificial}} {{Authority control}} {{DEFAULTSORT:Essay Towards a Real Character and a Philosophical Language}} [[Category:Essayos de 1668]] [[Category:1668 in London]] [[Category:Linguas ingeniose]] [[Category:Essayos anglese]] [[Category:Essayos super lingua]] [[Category:Litteratura de philosophia del lingua]] [[Category:Essayos de scientias social]] [[Category:Obras per John Wilkins]] [[Category:Essayos in anglese]] sypphoj0t55rkkkupktqiyefdhi2cx9 0 61118 699131 698398 2026-08-27T16:39:24Z InternetArchiveBot 40773 Add 3 books for [[Wikipedia:Verificabilitate]] (20260827)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 699131 wikitext text/x-wiki {{For|le lingua create per Adalbert Baumann in 1916|Wede}} {{good article}} {{Short description|Lingua construite}} {{Infobox | name = Weltdeutsch | familycolor = construite | altname = Wede | posteriori = [[Lingua german|german]] | creator = [[Wilhelm Ostwald]] | iso3 = qdw | iso3comment = [https://www.kreativekorp.com/clcr/ (uso local)]. Etiam usate pro [[Coast Yuki language|Coast Yuki]] | ietf = [https://www.kreativekorp.com/clcr/ art-x-weltdeut] (uso local) | date = NA | fam1 = [[Lingua construite|Construite]] | fam2 = [[Lingua auxiliar international]] | fam3 = [[Lingua simplificate]] }} '''Weltdeutsch''' ({{IPA|de|ˈvɛltdɔɪtʃ|audio=de-Weltdeutsch.ogg}} {{Respell|VELT|doych}}, {{literal|Germano Mundial}}) esseva un proposition pro un [[Zonal auxiliary language|lingua auxiliar zonal]] international basate super le german per le chimico e interlinguista [[Wilhelm Ostwald]].<ref>{{Cite web |last=Says |first=Michael Noelle |date=2017-02-26 |title=German Auxiliary Languages – Weltdeutsch {{!}} © SmarterGerman 2022 |url=https://smartergerman.com/blog/weltdeutsch/ |access-date=2023-04-04 |website=smartergerman.com |language=en-US |archive-date=4 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230404220911/https://smartergerman.com/blog/weltdeutsch/ |url-status=live }}</ref> Publicate in 1916 in le ''Predicas Dominic Monistic'' ({{Langx|de|Monistische Sonntagspredigten}}) de Ostwald, Weltdeutsch esseva un reflection del avantiamento del [[nationalismo german]] durante le Prime Guerra Mundial – Ostwald habeva longe essite un pacifista, essente alineate con le {{Ill|Liga Monistic German|de|Deutscher Monistenbund}} fundate per [[Ernst Haeckel]].<ref>{{Cite journal |last=Storm |first=Jason Ānanda Josephson |author-link=Jason Josephson Storm |date=November 2021 |title=Monism and the Religion of Science: How a German New Religious Movement Birthed American Academic Philosophy |url=https://online.ucpress.edu/nr/article-abstract/25/2/12/118733/Monism-and-the-Religion-of-ScienceHow-a-German-New?redirectedFrom=fulltext |journal=[[Nova Religio]] |volume=25 |issue=2 |doi=10.1525/nr.2021.25.2.12 |s2cid=240478349 |access-date=5 April 2023 |archive-date=5 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230405153629/https://online.ucpress.edu/nr/article-abstract/25/2/12/118733/Monism-and-the-Religion-of-ScienceHow-a-German-New?redirectedFrom=fulltext |url-status=live |url-access=subscription }}</ref> Le lingua consisteva de [[german standard]] con alcun simplificationes orthographic e phonemic, ma nunquam esseva plenmente disveloppate. Post publication, il habeva pauc interesse additional in Weltdeutsch; illo non esseva adoptate per alcun institution german, e esseva denunciate como un acto de [[chauvinismo]] per le circulos interlinguistic del quales Ostwald habeva essite parte. == Contexto == [[File:Ostwald.jpg|alt=A black and white portrait of Ostwald with long, white beard, wearing a dark coloured mantle over a white shirt. Ostwald is facing to the right with his head slightly turned towards the camera.|thumb|Wilhelm Ostwald, creator de Weltdeutsch]] [[Wilhelm Ostwald]] nasceva como un [[Baltic Germans|german baltic]] in [[Riga]], e dunque esseva educate multilingue in [[Latvian language|letton]], [[German language|german]], e [[Russian language|russe]]. Ben que melio cognoscite como le laureato german del [[Nobel Prize in Chemistry|Premio Nobel de Chimia]] in 1909, Ostwald habeva un longe relation con le [[interlinguistica]], essente introducite al scientia via [[Volapük]] per le physico [[Arthur von Oettingen]] al [[University of Tartu|Universitate de Tartu]].<ref>{{Cite book |last=Ostwald |first=Wilhelm |url=https://books.google.com/books?id=1qMQwAEACAAJ |title=Lebenslinien Eine Selbstbiographie |date=1927 |others=Karl-Maria Guth |isbn= |edition= |location=Berlin |oclc=965679633 |access-date=6 April 2023 |archive-date=20 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230420173337/https://books.google.com/books?id=1qMQwAEACAAJ |url-status=live }}</ref> Ille deveniva plus tarde membro del [[Delegation for the Adoption of an International Auxiliary Language|Delegation pro le Adoption de un Lingua Auxiliar International]] al instigation de un de su fundatores, [[Louis Couturat]] (plus tarde co-creator de [[Ido]]) in octobre 1903, e plus tarde assumeva le presidentia le 20 novembre 1906,<ref name=":1" /> continuante a presider lo in 1907 quando illo introduceva Ido,<ref>{{Cite web |title=Wilhelm Ostwald on World-Language |url=http://interlanguages.net/WO.html |access-date=2023-04-10 |website=interlanguages.net |archive-date=10 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230410193126/http://interlanguages.net/WO.html |url-status=live }}</ref> disruptante grandemente le [[movimento esperantista]].<ref>{{Cite magazine |last=Schor |first=Esther |date=2009-12-30 |title=L.L. Zamenhof and the Shadow People |magazine=The New Republic |url=https://newrepublic.com/article/72110/ll-zamenhof-and-the-shadow-people |access-date=2023-04-25 |issn=0028-6583 |archive-date=25 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230425145005/https://newrepublic.com/article/72110/ll-zamenhof-and-the-shadow-people |url-status=live }}</ref> Pro le majoritate de su tempore como un proponente de un lingua international, Ostwald esseva un idista, remanente un proponente del lingua post le dissolution del Delegation, ben que ille passava multe tempore como un [[esperantista]]. Habente essite invitate a esser un del [[Visiting scholar|scholar visitante]] del [[Harvard University|Universitate de Harvard]] per [[Hugo Münsterberg]],<ref>{{Cite book |title=Information beyond borders : international cultural and intellectual exchange in the Belle Époque |date=2016 |publisher=Routledge |others=W. Boyd Rayward |isbn=978-1-315-58851-3 |location=London |pages=98 |oclc=952728882}}</ref> ille promoveva Esperanto al puncto de fundar 100 clubs esperantista a transverso le pais,<ref name=":3">{{Cite book |last=Krajewski |first=Markus |url=https://books.google.com/books?id=WDF-CwAAQBAJ |title=Language as a Scientific Tool: Shaping Scientific Language Across Time and National Traditions |date=2016-01-29 |publisher=Routledge |isbn=978-1-317-32750-9 |pages=182–190 |language=en |chapter=One Second Language for Mankind: The Rise and Decline of the World Auxiliary Language in the Belle Époque |access-date=6 April 2023 |archive-date=20 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230420173341/https://books.google.com/books?id=WDF-CwAAQBAJ |url-status=live }}</ref> e commentante durante que visitava le [[Louisiana Purchase Exposition|Exposition del Acquisition de Louisiana]]: <blockquote>{{lang|de|Da standen die Männer nebeneinander, die sich gegenseitig das Belangreichste zu sagen hatten, aber sie konnten sich nicht verständigen. Denn wenn die meisten Gelehrten und Praktiker heute auch mehrere Sprachen soweit beherrschen, dass sie Fachabhandlungen lesen können, so ist es doch von diesem Punkte noch eine weite und mühsame Reise zum mündlichen Verkehr in der fremden Sprache. So entstand aus der Not der Gedanke der internationalen Sprache von neuem.}}<ref>{{Cite book |last=Ostwald |first=Wilhelm |title=Die Forderung des Tages |publisher=Leipzig: Akademische Verlagsgesellschaft |year=1911 |pages=453 |language=de |author-link=Wilhelm Ostwald}}</ref> Traduction: Le homines qui habeva le cosas le plus importante a dicer un al altere stava ibi, ma illes non poteva comprender se. Anque si le major parte del scholar e practicantes de hodie ha maestrate plure linguas al puncto de poter leger articulos technic, il es ancora un longe e ardue viage de ibi al puncto de communication oral in le lingua estranier. Dunque, ex iste pensatas angustiose, nasceva le idea de un lingua international ancora un vice.</blockquote> Ostwald eventualmente lassava Esperanto pro Ido pro plure rationes, includente problemas con le [[Esperanto orthography|orthographia de Esperanto]], le irregularitates in [[Esperanto grammar|su grammatica]], ma le plus importantemente le "fanatismo cec frequentemente attachate a movimentos religiose."{{Sfn|Ostwald|1927|p=155}} A parte Ido, Ostwald habeva etiam adherite al [[Academia pro Interlingua]] de [[Peano]].<ref>{{Cite book |last=Guérard |first=Albert Léon |url=http://archive.org/details/shorthistoryofin00guuoft |title=A short history of the International Language Movement |date=1921 |publisher=New York : Boni |others=Robarts - University of Toronto |pages=176}}</ref> Como un [[Internationalism (politics)|internationalista]], Ostwald esseva etiam un [[Pacifism|pacifista]],<ref>{{Cite journal |last=Wall |first=Florence E. |date=January 1, 1948 |title=Wilhelm Ostwald. |url=https://pubs.acs.org/doi/abs/10.1021/ed025p2 |journal=Journal of Chemical Education |language=en |volume=25 |issue=1 |pages=2 |doi=10.1021/ed025p2 |bibcode=1948JChEd..25....2W |issn=0021-9584 |access-date=10 April 2023 |archive-date=10 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230410193125/https://pubs.acs.org/doi/abs/10.1021/ed025p2 |url-status=live |url-access=subscription }}</ref> considerante le pacifismo como un "deber scientific".<ref>{{Cite journal |last=Holt |first=Niles R. |date=5 January 2009 |title=Wilhelm Ostwald's 'The Bridge' |url=https://www.cambridge.org/core/journals/british-journal-for-the-history-of-science/article/abs/wilhelm-ostwalds-the-bridge/F9599C888DD74D01ADA6CD122B6AC933 |journal=The British Journal for the History of Science |language=en |volume=10 |issue=2 |pages=146–150 |doi=10.1017/S0007087400015399 |s2cid=144077756 |issn=1474-001X |access-date=10 April 2023 |archive-date=10 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230410193125/https://www.cambridge.org/core/journals/british-journal-for-the-history-of-science/article/abs/wilhelm-ostwalds-the-bridge/F9599C888DD74D01ADA6CD122B6AC933 |url-status=live |url-access=subscription }}</ref> [[File:Monistiche Sonntagspredigten.jpg|alt=A Brown book with a striped pattern with the book title in stylised white all-caps. There is an emblem of a fire in a firepit below the title and name of author.|thumb|Le copertura anterior del quarte volumine del ''Predicas Dominic Monistic'' de Ostwald]] Durante le [[Prime Guerra Mundial]], le [[nationalismo german]] esseva popularisate mesmo inter pacifistas como Ostwald. Ostwald esseva un signatario del [[Manifesto del Novanta-Tres]], e exprimeva su nove sentimentos nationalistic, insimul con discursos e predicas, per le creation de su ''Weltdeutsch'',<ref name=":2">{{Cite book |last=Leber |first=Christoffer |url=https://www.degruyter.com/document/doi/10.1515/9783110688283/html |title=Freethinkers in Europe: National and Transnational Secularities, 1789−1920s |date=2020-08-24 |publisher=De Gruyter |isbn=978-3-11-068828-3 |editor-last=Kosuch |editor-first=Carolin |pages=196–197 |doi=10.1515/9783110688283 |s2cid=242623815 |access-date=4 April 2023 |archive-date=4 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230404220906/https://www.degruyter.com/document/doi/10.1515/9783110688283/html |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |last=Anton |first=Günter |title=L'agado di profesoro Wilhelm Ostwald por la LINGUO INTERNACIONA IDO - Wikisource |url=https://wikisource.org/wiki/L%27agado_di_profesoro_Wilhelm_Ostwald_por_la_LINGUO_INTERNACIONA_IDO |access-date=2023-04-06 |website=wikisource.org |language=io |archive-date=28 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230428170954/https://wikisource.org/wiki/L%27agado_di_profesoro_Wilhelm_Ostwald_por_la_LINGUO_INTERNACIONA_IDO |url-status=live }}</ref> un forma simplificate de german con le objectivo de facilitar le apprentissage del lingua in paises a esser conquerite per Germania e occupate per tropas german,<ref>{{Cite book |title=Information beyond borders : international cultural and intellectual exchange in the Belle Epoque |date=2016 |others=Warden Boyd Rayward |isbn=978-1-315-58851-3 |location=London |pages=16 |oclc=1081423428}}</ref><ref>{{Cite book |last=Lins |first=Ulrich |title=Dangerous language -- esperanto under Hitler and Stalin. Volume 1 |date=2016 |publisher=Palgrave Macmillan |others=Humphrey Tonkin |isbn=978-1-137-54916-7 |location=London, England |pages=49 |oclc=985044614}}</ref> como parte del [[imperio colonial german]].<ref name=":5">{{Cite thesis |title=Constructing worlds with words : science and international language in the early twentieth century |url=https://cris.maastrichtuniversity.nl/en/publications/0e3df752-faf0-445c-9902-eb947df39804 |publisher=[[Maastricht University]] |date=2014 |doi=10.26481/dis.20140618fk |first=Fabian |last=de Kloe |access-date=10 April 2023 |archive-date=28 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230428170945/https://cris.maastrichtuniversity.nl/en/publications/constructing-worlds-with-words-science-and-international-language |url-status=live |doi-access=free }} pp. 140-144.</ref> A parte usos como un forma facile de apprender german, Ostwald etiam promoveva Weltdeutsch como un nove lingua international pro le scientia.<ref name=":5" /> In 1916, Ostwald publicava le quinte volumine de su ''Predicas Dominic Monistic'' ({{Langx|de|Monistische Sonntagspredigten}}), in le qual ille introduceva le lingua in su 36me capitulo, intitulate "''Weltdeutsch''".<ref name=":2" /> Del medio del seculo 19 usque al projecto de Ostwald, plure altere projectos con le objectivo de crear un german international per le uso de [[corpus planning|planification de corpus]] habeva existite, plure del quales esseva sub le nomine Weltdeutsch: illo del Dr. N. Lichtenstein<ref>{{Cite book |last=Barandovská-Frank |first=Vĕra |url=https://books.google.com/books?id=IxZczgEACAAJ |title=Interlingvistiko: enkonduko en la sciencon pri planlingvoj |date=2020 |publisher=Wydawnictwo Rys |isbn=978-83-65483-53-9 |pages=123 |language=eo |access-date=28 April 2023 |archive-date=25 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230425113405/https://books.google.com/books?id=IxZczgEACAAJ |url-status=live }}</ref> in su libro de 1853 ''"Pasilogy, or, World Language" (''{{Langx|de|Pasilogie, oder, Weltsprache}}),<ref>{{Cite book |last=L |first=Dr |url=https://books.google.com/books?id=elL_ts6JqcsC |title=Pasilogie oder die Weltsprache. Von Dz. L. |date=1853 |publisher=Kern |language=de |access-date=28 April 2023 |archive-date=28 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230428170945/https://books.google.com/books?id=elL_ts6JqcsC |url-status=live }}</ref> e [[Adalbert Baumann]] (etiam cognoscite como ''Wede'', inter multe incarnationes posterior).<ref>{{Cite book |last=Janton |first=Pierre |url=https://books.google.com/books?id=rTZhbJq8pJ0C&q=lichtenstein+%22weltdeutsch%22 |title=Esperanto: Language, Literature, and Community |date=1993-01-01 |publisher=SUNY Press |isbn=978-0-7914-1253-4 |pages=10 |language=en |access-date=28 April 2023 |archive-date=25 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230425113412/https://books.google.com/books?id=rTZhbJq8pJ0C&q=lichtenstein+%22weltdeutsch%22 |url-status=live }}</ref> Etiam de nota es le ''Germano Simplificate'' ({{Langx|de|Vereinfachtes Deutsch}}) de [[Oswald Salzmann]], publicate in 1913,<ref>{{Cite book |last=Salzmann |first=Oswald |url=https://books.google.com/books?id=Q-9iQwAACAAJ |title=Das vereinfachte Deutsch, die Sprache aller Völker, von Oswald Salzmann |date=1913 |publisher=O. Salzmann |language=de |access-date=28 April 2023 |archive-date=28 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230428171003/https://books.google.com/books?id=Q-9iQwAACAAJ |url-status=live }}</ref> le qual partialmente usava un extense [[reforma orthographic]] pro attinger le objectivo de simplification.<ref>{{Cite journal |last=Fáy |first=Tamás |date=2014 |title=Vereinfachtes Deutsch als Verständigungssprache |trans-title=Simplified German as a Language of Communication |url=https://matarka.hu/koz/ISSN_1219-543X/tomus_18_fasc_3_2015/ISSN_1219-543X_tomus_18_fas_3_2014_085-094.pdf |journal=Publicationes Universitatis Miskolcinensis Sectio Philosophica |volume=18 |issue=3 |access-date=28 April 2023 |archive-date=15 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230315021851/https://matarka.hu/koz/ISSN_1219-543X/tomus_18_fasc_3_2015/ISSN_1219-543X_tomus_18_fas_3_2014_085-094.pdf |lang=de |url-status=live }}</ref> Linguas create pro propositos chauvinistic habeva etiam jam existite: secundo [[Detlev Blanke]], le [[Tutonish]] de [[Elias Molee]] cade sub iste categoria.<ref>{{Cite book |title=Interlinguistics : aspects of the science of planned languages |url=https://archive.org/details/interlinguistics0000unse |date=1989 |publisher=Mouton de Gruyter |others=Dan Maxwell, Klaus Schubert |isbn=978-3-11-088611-5 |location=Berlin |pages=[https://archive.org/details/interlinguistics0000unse/page/74 74] |chapter=Planned languages - a survey of some of the main problems |oclc=815504999}}</ref> == Characteristicas == A parte del obra publicate in ''Predicas Dominic Monistic'', pauco es cognoscite sur le lingua; Ostwald lo lassava simplemente como un theoria, sin disveloppar plus su [[lexico]] o [[grammatica]].<ref name=":0">{{Cite book |last=Schweizer |first=Frank |url=https://books.google.com/books?id=qmF4DwAAQBAJ&dq=Weltdeutsch&pg=PT180 |title=Seltsame Sprache(n): Oder wie man am Amazonas bis drei zählt |date=2011-10-04 |publisher=Militzke Verlag |isbn=978-3-86189-788-0 |language=de |access-date=6 April 2023 |archive-date=28 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230428170949/https://books.google.com/books?id=qmF4DwAAQBAJ&dq=Weltdeutsch&pg=PT180 |url-status=live }}</ref> Argente que le "disperdimento inutile de energia que jace in le multiplicitate e irregularitate del formas linguistic plus ancian" necessitava esser eliminate,<ref name=":1">{{Cite book |last=Gordin |first=Michael D. |title=Scientific Babel: How Science Was Done Before and After Global English |date=2015-04-13 |publisher=University of Chicago Press |isbn=978-0-226-00029-9 |pages=129, 160–162 |language=en |chapter=In the Linguistic Shadow of the Great War |chapter-url=https://books.google.com/books?id=pAvyBgAAQBAJ&dq=Weltdeutsch&pg=PA363 |access-date=6 April 2023 |archive-date=28 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230428170951/https://books.google.com/books?id=pAvyBgAAQBAJ&dq=Weltdeutsch&pg=PA363 |url-status=live }}</ref> su lingua includeva reformas como un simplification in [[Standard German phonology|phonologia]] e [[German orthography|orthographia]], simplificante le uso del [[Grammatical gender in German|genere grammatical in le lingua]] a un [[Article (grammar)|articulo]] ("de",<ref name=":0" /> como in [[Dutch language|nederlandese]]), e le remotion del litteras <ä>, <ö>, e <ü>, correspondente al [[Phoneme|phonemas]] [ɛ], [ø], e [ʏ], assi como le [[Multigraph (orthography)|multigraphos]] <sh>, <sch>, con le digrapho <ts> reimplaciate per <z>.<ref>{{Cite journal |last=Blanke |first=Detlev |author-link=Detlev Blanke |date=January 1999 |title=Wilhelm Ostwald, Ido und die Interlinguistik |url=https://www.wilhelm-ostwald.de/joomla/attachments/article/134/Mitt.%20WOG%204(1999)1.pdf |journal=Mitteilungen der Wilhelm-Ostwald-Gesellschaft zu Großbothen e.V. |volume=4 |pages=54–55 |access-date=28 April 2023 |archive-date=4 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230404222748/https://www.wilhelm-ostwald.de/joomla/attachments/article/134/Mitt.%20WOG%204(1999)1.pdf |url-status=live }}</ref> Weltdeutsch es un de multe linguas construite simplificate e regularisate; altere exemplos in un vena similar include le ingeniero svedese August Nilson con su 1897 ''{{Ill|Lasonebr|eo}}'', le ''Pasilingua Hebraica'' de Felix Lenz, le 1907 ''{{Ill|Apolema (language)|lt=Apolema|eo|Apolema}}'' del judice francese {{Ill|Raoul de la Grasserie|eo}}, e le ''{{Ill|Lingua franca nuova|lfn|4=eo}}'' de Serafin Bernhard.<ref>{{Cite book |last=Pei |first=Mario |url=https://books.google.com/books?id=6hV0zzsyxzUC&dq=Weltdeutsch&pg=PA123 |title=One Language for the World |date=1968 |publisher=Biblo & Tannen Publishers |isbn=978-0-8196-0218-3 |pages=123 |language=en |access-date=6 April 2023 |archive-date=20 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230420173336/https://books.google.com/books?id=6hV0zzsyxzUC&dq=Weltdeutsch&pg=PA123 |url-status=live }}</ref> == Reception == Weltdeutsch esseva accipite con deception per le communitate interlinguistic, e le lingua esseva denunciate como un producto de [[chauvinismo]].<ref>{{Cite book |last=McElvenny |first=James |title=Language and meaning in the age of modernism : C.K. Ogden and his contemporaries |url=https://archive.org/details/bwb_KV-050-911 |date=2018 |isbn=978-1-4744-2504-9 |location=Edinburgh |pages=[https://archive.org/details/bwb_KV-050-911/page/140 140] |oclc=1037351840 }}</ref><ref name=":4">{{Cite book |last=Forster |first=Peter G. |url=https://books.google.com/books?id=tbgfAAAAQBAJ&dq=Weltdeutsch&pg=PA134 |title=The Esperanto Movement |date=2013-02-06 |publisher=Walter de Gruyter |isbn=978-3-11-082456-8 |pages=134 |language=en |access-date=6 April 2023 |archive-date=20 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230420173341/https://books.google.com/books?id=tbgfAAAAQBAJ&dq=Weltdeutsch&pg=PA134 |url-status=live }}</ref> Le 30 decembre 1915, Ostwald esseva accipite per un littera del collega [[Leopold Pfaundler], con qui Ostwald habeva collaborat sur le libro de 1911 ''Lingua International e Scientia'',<ref>{{Cite book |last1=Ostwald |first1=Wilhelm |url=https://books.google.com/books?id=rloKAAAAIAAJ |title=International Language and Science: Considerations on the Introduction of an International Language Into Science |last2=Jespersen |first2=Otto |last3=Lorenz |first3=Richard |last4=Couturat |first4=Louis |last5=Pflaundler |first5=Leopol |date=1910 |publisher=Constable, limited |editor-last=Donnan |editor-first=Frederick George |language=en |author-link2=Otto Jespersen |author-link3=Richard Lorenz (chemist) |author-link4=Louis Couturat |access-date=28 April 2023 |archive-date=28 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230428171012/https://books.google.com/books?id=rloKAAAAIAAJ |url-status=live }}</ref> in le qual Pfaundler scribeva: <blockquote>"Tu suggestion de un germano mundial non solmente pare esser inconsistente con nostre approccio anterior e un acto de ingratitude, ma etiam totalmente sperabile con respecto a feasibility. Dunque io face un appello a te de non continuar le plano plus, concedente nos in plus in iste tempore assediate tu continuate cooperation multo valorose etiam. Io remane malgrado le guerra in contacto con idistas svedese e danese e dince ubique le plus grande disposition a cooperar. Nos debe avantiar le obra ab iste statos neutral e Suissa, e non lassar lo dormir."<ref>{{Cite book |last=Wilhelm Ostwald Gesellschaft |title=Mitteilungen der Wilhelm-Ostwald-Gesellschaft zu Großbothen e. V Sonderheft |year=1999 |issn=1433-3910}}</ref></blockquote> A isto, Ostwald respondeva: "Io esseva multo consciente que mi suggestion de Weltdeutsch evocarea displacer e mesmo etiam protesta inter mi amicos idista", allontanante se del movimento Ido: <blockquote>"Io non tornara publicamente mi dorso a Ido, viste que illo representa un melioration multo significative super Esperanto in omne circumstantias, ma pro le rationes articulate supra io non pote etiam plus expender alcun effortio special super iste, in mi opinion, labor sin sperantia."<ref name=":1" /></blockquote> == Vide etiam == * [[Wede]], un projecto plus complete pro crear un germano international per le bavaro [[Adalbert Baumann]]. * [[Világnyelv]], un lingua per le mathematico hungare [[János Bolyai]] pro un lingua international basate sur le [[lingua hungare]]. * {{Ill|Kolonial-Deutsch|lt=Germano Colonial|de}}, un pidgin construite basate super le german per Emil Schwörer, pro uso in colonias german. * [[Ideologia linguistic]] == Referentias == {{reflist}} == Lectura additional == {{refbegin}} * {{Cite book |last=Gordin |first=Michael D. |title=Scientific Babel : how science was done before and after global English |url=https://archive.org/details/scientificbabelh00unse |date=2015 |isbn=978-0-226-00029-9 |location=Chicago |chapter=The Wizards of Ido |oclc=887849423 |ref=none}} * {{Cite book |url=https://www.degruyter.com/document/doi/10.1515/9783110688283/html |title=Freethinkers in Europe: National and Transnational Secularities, 1789−1920s |date=2020-08-24 |publisher=De Gruyter |isbn=978-3-11-068828-3 |editor-last=Kosuch |editor-first=Carolin |doi=10.1515/9783110688283|s2cid=242623815 |ref=none}} {{refend}} {{Linguas artificial}} [[Category:Linguas construite]] [[Category:Linguas germanic]] [[Category:Linguas construite introducite in le annos 1910]] [[Category:Linguas simplificate]] [[Category:Linguas auxiliar international]] [[Category:Lingua german]] [[Category:Linguas auxiliar zonal]] einpb6ptdhznzbn9xi5wl0w89nsgnnj 0 61140 699147 698626 2026-08-27T16:51:35Z InternetArchiveBot 40773 Add 1 book for [[Wikipedia:Verificabilitate]] (20260827)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 699147 wikitext text/x-wiki {{Infobox/articulo/generic}} Un '''figura de collina''' es un grande representation visual create per talliar in un declivitate ripide de un collina e revelar le geologia subjacente. Illo es un typo de [[geoglypho]] usualmente concipite pro esser vidite de longe plus tosto que de alto. In alicun casos, trenchas es excavate e fragmentos de un material plus clar que le [[substrato roccose]] natural es placiate in illos. Le nove material es frequentemente [[creta]], un forma molle e blanc de [[calcario]], lo que da origine al nomine alternative de '''figura de creta''' pro iste forma de arte. Figuras de colline tallate in le herba es un phenomeno specialmente observate in [[Anglaterra]], ubi le exemplos include le [[Gigante de Cerne Abbas]], le [[Cavallo Albe de Uffington]], e le [[Grande Homine de Wilmington]], assi como le gravuras "perdite" in [[Cambridge]], [[Oxford]] e [[Plymouth Hoe]]. A partir del seculo XVIII, multe alteres esseva addite. Multe figuras que on considerava depost longe tempore como antique se ha revelate relativemente recente quando submittite a un scrutinio archeologic moderne, al minus in lor forma actual. Solmente le [[Cavallo Albe de Uffington]] pare conservar un forma prehistoric, durante que il ha essite provate que le [[Gigante de Cerne Abbas]] data del seculo X<ref>{{cite book |last1=Allen |first1=Michael J |title=A Date with the Two Cerne Giants Reinvestigating an Iconic British Hill Figure (The National Trust Excavations 2020) |date=2020 |publisher=Windgather Press |isbn=1914427378 |url=https://www.oxbowbooks.com/9781914427374/a-date-with-the-two-cerne-giants/ |access-date=12 January 2026}}</ref>. Nihilominus, iste figuras, e lor possibile companiones perdite, ha essite iconic in le conception que le populo anglese ha de su passato. In Anglaterra il ha al minus cinquanta figuras de paisage, le majoritate de quales es in le sud.<ref>Nigel Clarke, ''The Rude Man of Cerne Abbas and Other Wessex Oddities'', Lyme Regis, Nigel J. Clarke Publications, {{ISBN|978-0-907683-07-0}}</ref> ==Historia== La creation de figuras de colina ha essite practicate desde le [[prehistoria]] e pote includer formas human e animal. Le talio de cavallos es commun, assi como symbolos plus abstracte e, in le era moderne, marcas publicitari. Le rationes pro le creation del figuras es variate e obscur. Le Cavallo de Uffington probabilemente habeva un significantia politic, viste que le figura domina le valle in basso. Illo probabilemente data del [[Etate del Ferro britannic]], viste que monetas que exhibi le symbolo ha essite trovate. Le Gigante de Cerne Abbas poterea haber identificate un loco de rassemblemento pro guerreros saxon del west<ref>{{cite book |last1=Allen |first1=Micael J |title=A Date with the Two Cerne Giants Reinvestigating an Iconic British Hill Figure (The National Trust Excavations 2020) |date=2024 |publisher=Windgather Press |isbn=9781914427374 |url=https://www.oxbowbooks.com/9781914427374/a-date-with-the-two-cerne-giants/}}</ref>. [[Wiltshire]] es un [[Contatos ceremonial de Anglaterra|contato]] con un grande numero de Cavallos Blanc; 14 ha essite registrate.<ref>{{cite web|url=http://www.wiltshirewhitehorses.org.uk/index.html|title=Wiltshire White Horses|work=wiltshirewhitehorses.org.uk|access-date=2009-11-05|archive-date=2009-04-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20090405032643/http://www.wiltshirewhitehorses.org.uk/index.html|url-status=live}}</ref> Le figuras es usualmente create per le elimination del strato superior de solo relativemente povre sur versantes de collinas appropriate. Isto expone le creta blanc infra, lo que contrasta ben con le herba verde e curte del collina, e le imagine es clarmente visibile de un distantia considerabile. Ben que le major parte del figuras es multo antique, multe es relativemente nove. [[Devizes]] in Wiltshire creava un grande cavallo blanc pro le celebrationes del Millennio de 2000, e in octobre 2009 celebrava isto con un photographia aerial de voluntarios qui formava le numero 10 pro un photo aerial.<ref>{{cite web|title=Roundway Hill and covert, Oliver's castle and Millennium White Horse|url=http://www.devizesheritage.org.uk/olivers_castle_and_roundway_hill.html|website=devizeheritage.org.uk|access-date=5 July 2015|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20150304180203/http://www.devizesheritage.org.uk/olivers_castle_and_roundway_hill.html|archive-date=4 March 2015}}</ref> Le figuras debe esser mantenite pro remaner visibile, e le population local frequentemente labora de maniera regular pro restaurar o mantener un monumento local: un mappa perdite de [[Australia]] a [[Compton Chamberlayne]], Wiltshire, esseva restaurate in 2018.<ref>{{Cite news |title=Volunteers restore Australian map to Wiltshire hillside |url=https://www.bbc.com/news/av/uk-england-wiltshire-46060246 |access-date=2024-07-29 |language=en-GB}}</ref> ==In le cultura popular== ===Poesia e prosa=== *''[[The Ballad of the White Horse]]'' per [[G. K. Chesterton]] *''[[The Scouring of the White Horse]]'' per [[Thomas Hughes|Tom Hughes]] *''[[Sun Horse, Moon Horse]]'' per [[Rosemary Sutcliff]] *''[[Witch Hill (Marcus Sedgwick)|Witch Hill]]'' per [[Marcus Sedgwick]] *''[[Find the White Horse]]'' per [[Dick King-Smith]] *''[[A Hat Full of Sky]]'' per [[Terry Pratchett]] *''[[The Dark Is Rising Sequence]]'' per [[Susan Cooper]] *''[[The Sandman (Vertigo)|The Sandman]]'' per [[Neil Gaiman]] *''[[The Language of Bees]]'' per [[Laurie R. King]] *Le Cavallo Albe de Westbury es mentionate in le romance ''[[The English Patient]]'' per [[Michael Ondaatje]], sed illo non appareva in le [[The English Patient (film)|film del romance]]. ===Videos musical=== *Le Cavallo Albe de Alton Barnes appare, multo brevemente, in le video musical de ''Staying Out for the Summer'' per [[Dodgy]].<ref>{{YouTube|eY2dcd_OtlU|Staying Out For The Summer - Dodgy}}</ref> *Le Cavallo Albe de Cherhill figura in le video musical de ''[[Doctorin' the Tardis]]'' per [[The KLF|The Timelords]]. *Le Cavallo Albe de Uffington (in forma animate) figura in le video musical de ''[[Sonnet (The Verve song)|Sonnet]]'' per [[The Verve]]. *Le Cavallo Albe de Westbury figura in le video musical de ''[[Breathe (Midge Ure song)|Breathe]]'' per [[Midge Ure]], insimul con un figura temporari del sol. ==Vide etiam== *[[Paganismo anglosaxon]] *[[Folklore anglese]] *[[Gog Magog Hills]], un assertion non verificate de geoglyphos *[[Hillside letters]], un typo simile de geoglypho commun in le west del Statos Unite, sed que usa litteras in loco de figuras *[[Lineas de Nazca]], geoglyphos gravate in le Planura de Nazca *[[Cavallo albe (mythologia)]] {{Referentias}} ==Bibliographia== *{{cite book |last=Newman |first=Paul |year=1997 |title=Lost Gods of Albion: The Chalk Hill-Figures of Britain |url=https://archive.org/details/lostgodsofalbion0000newm |edition=2e |publisher=Sutton |location=Stroud |isbn=0-7509-1563-3 }} *{{cite book |author-link=William Plenderleath |last=Plenderleath |first=W C |year=1892 |title=The White Horses of the West of England |edition=2e |publisher=Allen & Storr |location=Londra |url=https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=gri.ark:/13960/t7dr6d402&view=2up&seq=4 }} ==Ligamines externe== {{Commons|hill figure}} *[http://www.lastrefuge.co.uk/images/html/aerials_UK_historical_sites/hill_figures/ Imagines de alicun figuras de collina del Regno Unite] {{Figuras de collina}} {{Technologia prehistoric}} [[Categoria:Creta]] [[Categoria:Arte public]] [[Categoria:Figuras de collina| ]] [[Categoria:Archeologia del Regno Unite]] [[Categoria:Typos de monumentos e memoriales]] td8w88pq62rl6mj4it8pj1mzfwhc7g6 2 61141 699303 699128 2026-08-28T08:25:07Z Interlingvisto 60932 699303 wikitext text/x-wiki {{Babel|ia-2}} Mi objectivo es ameliorar le qualitate del articulos del Wikipedia in interlingua. Como interlingua es un lingua international facile a comprender, io me propone contribuer a ameliorar le qualitate e le fiabilitate del information presentate hic. == Articulos facite == * [[Figura de collina]] * [[Interdisciplinaritate]] * [[San Marino]] * [[Solutionismo]] * [[Organisation de recerca per contracto]] * [[Michel Foucault]] [[File:Cscr-featured.svg|97px]] * [[Del bon salvage al bon revolutionario]] * [[Confederation de Nationalitates Indigene de Ecuador]] * [[Universitate de Madrid]] * [[Philosophia continental]] * [[Philosophia occidental]] * [[Philosophia oriental]] * [[Niendorfer Gehege]] * [[Ugo Foscolo]] * [[Castello de Ahrensburg]] [[File:Cscr-featured.svg|97px]] * [[Johann Wolfgang von Goethe]] [[File:Cscr-featured.svg|97px]] * [[Immanuel Kant]] * [[Friedrich Schiller]] * [[Logistica]] * [[Jaime Roldós Aguilera]] * [[Terence McKenna]] * [[Edith Södergran]] * [[Abdellatif Hammouchi]] * [[Direction General pro le Securitate National]] * [[Phindu Zaie Banda]] [[io:Uzanto:Interlingvisto]] s4bh9ubq8gdja73fbb29lu82lmf24i0 699304 699303 2026-08-28T08:25:17Z Interlingvisto 60932 699304 wikitext text/x-wiki {{Babel|ia-2}} Mi objectivo es ameliorar le qualitate del articulos del Wikipedia in interlingua. Como interlingua es un lingua international facile a comprender, io me propone contribuer a ameliorar le qualitate e le fiabilitate del information presentate hic. == Articulos facite == * [[Figura de collina]] * [[Interdisciplinaritate]] * [[San Marino]] * [[Solutionismo]] * [[Organisation de recerca per contracto]] * [[Michel Foucault]] [[File:Cscr-featured.svg|37px]] * [[Del bon salvage al bon revolutionario]] * [[Confederation de Nationalitates Indigene de Ecuador]] * [[Universitate de Madrid]] * [[Philosophia continental]] * [[Philosophia occidental]] * [[Philosophia oriental]] * [[Niendorfer Gehege]] * [[Ugo Foscolo]] * [[Castello de Ahrensburg]] [[File:Cscr-featured.svg|37px]] * [[Johann Wolfgang von Goethe]] [[File:Cscr-featured.svg|37px]] * [[Immanuel Kant]] * [[Friedrich Schiller]] * [[Logistica]] * [[Jaime Roldós Aguilera]] * [[Terence McKenna]] * [[Edith Södergran]] * [[Abdellatif Hammouchi]] * [[Direction General pro le Securitate National]] * [[Phindu Zaie Banda]] [[io:Uzanto:Interlingvisto]] dr285t0asfzugmxkh7tksbcnepsbhgd 699305 699304 2026-08-28T08:25:27Z Interlingvisto 60932 699305 wikitext text/x-wiki {{Babel|ia-2}} Mi objectivo es ameliorar le qualitate del articulos del Wikipedia in interlingua. Como interlingua es un lingua international facile a comprender, io me propone contribuer a ameliorar le qualitate e le fiabilitate del information presentate hic. == Articulos facite == * [[Figura de collina]] * [[Interdisciplinaritate]] * [[San Marino]] * [[Solutionismo]] * [[Organisation de recerca per contracto]] * [[Michel Foucault]] [[File:Cscr-featured.svg|27px]] * [[Del bon salvage al bon revolutionario]] * [[Confederation de Nationalitates Indigene de Ecuador]] * [[Universitate de Madrid]] * [[Philosophia continental]] * [[Philosophia occidental]] * [[Philosophia oriental]] * [[Niendorfer Gehege]] * [[Ugo Foscolo]] * [[Castello de Ahrensburg]] [[File:Cscr-featured.svg|27px]] * [[Johann Wolfgang von Goethe]] [[File:Cscr-featured.svg|27px]] * [[Immanuel Kant]] * [[Friedrich Schiller]] * [[Logistica]] * [[Jaime Roldós Aguilera]] * [[Terence McKenna]] * [[Edith Södergran]] * [[Abdellatif Hammouchi]] * [[Direction General pro le Securitate National]] * [[Phindu Zaie Banda]] [[io:Uzanto:Interlingvisto]] 69vgs5k4xpkfhvpxgg8u88fwxqf5y6u 699306 699305 2026-08-28T08:25:37Z Interlingvisto 60932 699306 wikitext text/x-wiki {{Babel|ia-2}} Mi objectivo es ameliorar le qualitate del articulos del Wikipedia in interlingua. Como interlingua es un lingua international facile a comprender, io me propone contribuer a ameliorar le qualitate e le fiabilitate del information presentate hic. == Articulos facite == * [[Figura de collina]] * [[Interdisciplinaritate]] * [[San Marino]] * [[Solutionismo]] * [[Organisation de recerca per contracto]] * [[Michel Foucault]] [[File:Cscr-featured.svg|19px]] * [[Del bon salvage al bon revolutionario]] * [[Confederation de Nationalitates Indigene de Ecuador]] * [[Universitate de Madrid]] * [[Philosophia continental]] * [[Philosophia occidental]] * [[Philosophia oriental]] * [[Niendorfer Gehege]] * [[Ugo Foscolo]] * [[Castello de Ahrensburg]] [[File:Cscr-featured.svg|19px]] * [[Johann Wolfgang von Goethe]] [[File:Cscr-featured.svg|19px]] * [[Immanuel Kant]] * [[Friedrich Schiller]] * [[Logistica]] * [[Jaime Roldós Aguilera]] * [[Terence McKenna]] * [[Edith Södergran]] * [[Abdellatif Hammouchi]] * [[Direction General pro le Securitate National]] * [[Phindu Zaie Banda]] [[io:Uzanto:Interlingvisto]] 9p1lvtjv9plul4002fodaajggx0wf18 0 61142 699265 698642 2026-08-27T18:56:52Z InternetArchiveBot 40773 Add 1 book for [[Wikipedia:Verificabilitate]] (20260827)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 699265 wikitext text/x-wiki '''Interdisciplinaritate''',<ref>{{Cite journal |date=November 2005 |last1=Sharachchandra |first1=Lele |last2=Norgaard |first2=Richard B. |title=Practicing Interdisciplinarity |url=https://www.researchgate.net/publication/42763930 |journal=American Institute of Biological Science |volume=55 |issue=11 |pages=967–975 |doi=10.1641/0006-3568(2005)055[0967:PI]2.0.CO;2 |bibcode=2005BiSci..55..967L |via=Bioscience}}</ref> tamben cognoscite como '''studios interdisciplinari''', es le combination de multiple [[disciplina academic|disciplinas academic]] in un sol activitate (p.ex. un projecto de recerca).<ref>{{cite journal |last=Nissani |first = M. |year=1995 |title=Fruits, Salads, and Smoothies: A Working definition of Interdisciplinarity |journal = The Journal of Educational Thought |volume=29 |issue=2 |pages=121–128 |doi = 10.55016/ojs/jet.v29i2.52385 |jstor=23767672 }}</ref> Illo extrahe cognoscentias de plure campos como le sociologia, le anthropologia, le psychologia, le economia, etc. Illo es ligate a un ''[[interdisciplina]]'' o un ''campo interdisciplinari'', le qual es un unitate organisational que transcende le frontieras traditional inter [[disciplina academic|disciplinas academic]] o [[schola de pensamento|scholas de pensamento]], a mesura que nove necessitates e professiones emerge. Grande equipas de [[ingenieria]] es usualmente interdisciplinari per natura, proque le disveloppamento de un [[central electric]], [[telephono mobile]], o altere projecto require le integration de plure specialitates. Tamen, le termino «interdisciplinari» es a vices limitate a ambitos academic. Le termino ''interdisciplinari'' es applicate intra le pedagogias de education e formation pro describer studios que usa methodos e cognitiones de plure disciplinas stabilite o campos de studio traditional. Le interdisciplinaritate involve investigatores, studentes e inseniantes in le objectivos de connecter e integrar plure scholas de pensamento academic, professiones o technologias —insimul con lor perspectives specific— in le prosecution de un taska commun. Le [[epidemiologia]] del [[VIH/SIDA]] o del [[recalfamento global]] require le comprehension de diverse disciplinas pro solver problemas complexe. ''Interdisciplinari'' pote esser applicate ubi on considera que le materia ha essite negligite o mesmo mal representate in le structura disciplinari traditional de institutiones de recerca, per exemplo, [[studios feminin]] o studios de areas ethnic. Le interdisciplinaritate pote similemente esser applicate a materias complexe que pote solmente esser comprendite per combinar le perspectives de duo o plus campos. Le [[adjectivo]] ''interdisciplinari'' es le plus frequentemente usate in circulos educational quando cercatores de duo o plus disciplinas pone in commun lor approches e modifica los de maniera que illos sia melio adaptate al problema in question, includente le caso del curso inseniate in equipa ubi le studentes debe comprender un subjecto date in terminos de multiple disciplinas traditional. Le education interdisciplinari fomenta le flexibilitate cognitive e prepara le studentes a affrontar problemas complexe del mundo real per integrar cognoscentias de multiple campos. Iste approche sublinea le apprentissage active, le pensamento critic, e le capacitates de resolution de problemas, equipante le studentes con le adaptabilitate necessari in un mundo de plus in plus interconnectite.<ref>{{Cite journal |last=Debnath |first=Sukumar C. |date=2005-05-01 |title=College Student Motivation: An Interdisciplinary Approach to an Integrated Learning Systems Model |url=https://jbam.scholasticahq.com/article/14552-college-student-motivation-an-interdisciplinary-approach-to-an-integrated-learning-systems-model |journal=Journal of Behavioral and Applied Management |language=en |volume=6 |issue=3 |pages=168–188 |doi=10.21818/001c.14552}}</ref> Per exemplo, le subjecto del [[uso del terra]] pote apparer differentemente quando examinate per differente disciplinas, como le [[biologia]], [[chimia]], [[economia]], [[geographia]], e [[politica]]. ==Disveloppamento== Ben que "interdisciplinari" e "interdisciplinaritate" es frequentemente considerate como terminos del vigesime seculo, le concepto ha antecedentes historic, specialmente in le [[philosophia grec]].<ref name="ausburg">{{cite book |last = Ausburg |first = Tanya |title=Becoming Interdisciplinary: An Introduction to Interdisciplinary Studies |url = https://archive.org/details/becominginterdis0000augs |edition=2nd |location = New York |publisher=Kendall/Hunt Publishing |year=2006 }}</ref> [[Julie Thompson Klein]] attesta que "le radices del conceptos jace in un numero de ideas que resona in le discurso moderne—le ideas de un scientia unificate, cognoscentia general, synthese e le integration del cognoscentia",<ref>{{cite book |last = Klein |first = Julie Thompson |title=Interdisciplinarity: History, Theory, and Practice |url = https://archive.org/details/interdisciplinar00kleirich |url-access = registration |location=Detroit|publisher=Wayne State University |year = 1990 }}</ref> mentre que Giles Gunn dice que le [[historico|historicos]] e [[dramaturgo|dramaturgos]] [[Grecia antique|grec]] prendeva elementos de altere dominios del cognoscentia (como le [[medicina]] o le [[philosophia]]) pro comprender melio lor proprie materia.<ref>{{cite book |last = Gunn |first = Giles |chapter=Interdisciplinary Studies |editor-last = Gibaldi |editor-first = J. |title = Introduction to Scholarship in Modern Language and Literatures|chapter-url = https://archive.org/details/introductiontosc00giba |chapter-url-access = registration |location=New York |publisher=Modern Language Association |year=1992 |pages = [https://archive.org/details/introductiontosc00giba/page/239 239–240] |isbn = 978-0-87352-385-1 }}</ref> Le construction de [[vias roman]] requireva homines qui comprendeva [[agrimensura]], [[scientia de materiales]], [[logistica]] e plure altere disciplinas. Qualcunque projecto humanista de spirito aperte implica le interdisciplinaritate, e le historia monstra un multitude de casos, como le labor de Leibniz in le seculo dece-septe pro crear un systema de justitia universal, lo que requireva linguistica, economia, gestion, ethica, philosophia del derecto, politica e mesmo sinologia.<ref>{{cite journal|author=José Andrés-Gallego|title=Are Humanism and Mixed Methods Related? Leibniz's Universal (Chinese) Dream|journal=Journal of Mixed Methods Research|volume=29|issue=2|year=2015|pages=118–132|doi=10.1177/1558689813515332|s2cid=147266697}}</ref> Programmas interdisciplinari a vices nasce de un conviction commun que le disciplinas traditional es incapace de o non vole abordar un problema importante. Per exemplo, disciplinas de scientias social como le [[anthropologia]] e le [[sociologia]] prestava pauc attention al analyse social del [[technologia]] durante le major parte del seculo XX. Como resultato, multe scientificos social con interesses in le technologia ha adherite a programmas de [[scientia, technologia e societate]], que es typicamente formate per academicos proveniente de numerose disciplinas. Illos pote etiam provenir de nove disveloppamentos de recerca, como le [[nanotechnologia]], que non pote esser abordate sin combinar le approches de duo o plus disciplinas. Exemplos include le [[processamento de information quantic]], un amalgamation de [[physica quantic]] e [[informatica]], e le [[bioinformatica]], que combina le [[biologia molecular]] con le informatica. Le [[disveloppamento sustenibile]] como area de recerca tracta de problemas que require analyse e synthese a transverso del spheras economic, social e ambiental; frequentemente un integration de multiple disciplinas de scientias social e natural. Le recerca interdisciplinari es etiam fundamental pro le studio del scientias del sanitate, per exemplo in le studio de solutiones optimal pro maladias.<ref>{{cite journal|author1=J.S. Edge|author2=S.J. Hoffman|author3=C.L. Ramirez|author4=S.J. Goldie|year=2013|title=Research and Development Priorities to Achieve the "Grand Convergence": An Initial Scan of Priority Research Areas for Public Health, Implementation Science and Innovative Financing for Neglected Diseases: Working Paper for the Lancet Commission on Investing in Health|location=London, England|journal=The Lancet|url=http://globalhealth2035.org/sites/default/files/working-papers/goldie-team-rd-cih-working-paper.pdf|access-date=31 July 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161022180542/http://globalhealth2035.org/sites/default/files/working-papers/goldie-team-rd-cih-working-paper.pdf|archive-date=22 October 2016}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161022180542/http://globalhealth2035.org/sites/default/files/working-papers/goldie-team-rd-cih-working-paper.pdf |date=22 October 2016 }}</ref> Alcun institutiones de education superior offere programmas de grado accreditate in Studios Interdisciplinari. A un altere nivello, le interdisciplinaritate es viste como un remedio contra le effectos nocive de un specialisation excessive e del isolation in [[silo de information]]s. Secundo certe punctos de vista, totevia, le interdisciplinaritate es completemente tributari de illes qui se specialisa in un campo de studio —es dicer, sin specialistas, le interdisciplinaristas haberea nulle information e nulle expertos eminente a consultar. Alteres pone le foco del interdisciplinaritate sur le necessitate de transcender le disciplinas, considerante le specialisation excessive como problematic tanto epistemologicamente como politicamente. Quando le collaboration o recerca interdisciplinari resulta in nove solutiones a problemas, multe information es restituite al diverse disciplinas implicate. Per consequente, tanto le disciplinaristas como le interdisciplinaristas pote esser viste in un relation complementari le unes con le alteres. ==Exemplos== * [[Scientia del communication]]: Le studios de communication integra theorias, modellos, conceptos, etc. de altere disciplinas independente como le [[sociologia]], le [[scientia politic]] e le [[economia]], e assi los disveloppa de forma decisive.<ref>Christian Schäfer, Wie viel Politik steckt in der Kommunikationswissenschaft? Zum Stellenwert politikwissenschaftlicher Theorien in der Kommunikationswissenschaft. In: Haschke, Josef F./Moser, André M. (eds.): Politik-Deutsch, Deutsch-Politik: Aktuelle Trends und Forschungsergebnisse. Beiträge zur 6. Fachtagung des DFPK (Düsseldorfer Forum Politische Kommunikation, vol. 1; {{ISSN|2191-8791}}), Berlin: Frank & Timme, pp. 37–58.</ref> * [[Scientia ambiental]]: Le scientia ambiental es un [[scientia del terra]] interdisciplinari destinate a affrontar [[problema ambiental|problemas ambiental]] como le [[calefaction global]] e le [[pollution]], e implica le uso de un vaste gamma de [[disciplina scientific|disciplinas scientific]] includente le [[geologia]], [[chimia]], [[physica]], [[ecologia]] e [[oceanographia]].<ref>"[https://www.seas.harvard.edu/environmental-science-engineering Environmental Science & Engineering]", Harvard John A. Paulson School of Engineering and Applied Sciences. {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220828064650/https://www.seas.harvard.edu/environmental-science-engineering |date=28 de augusto 2022 }}.</ref> Le membros del corpo docente de programmas ambiental frequentemente collabora in equipas interdisciplinari pro solver complexe problemas ambiental global.<ref>"[https://evsc.as.virginia.edu/research Research]", Department of Environmental Sciences - College and Graduate School of Arts and Sciences, University of Virginia. {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220828064650/https://evsc.as.virginia.edu/research |date=28 de augusto 2022 }}.</ref> Illes qui studia areas de [[politica ambiental]] como le [[derecto ambiental]], le [[sostenibilitate]] e le [[justitia ambiental]], pote etiam cercar cognoscentia in le scientias ambiental pro disveloppar melio lor expertisa e comprension in lor campos.<ref>"[https://seas.umich.edu/academics/master-science/environmental-policy-and-planning Environmental Policy and Planning]", University of Michigan School for Environment and Sustainability. {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220828064650/https://seas.umich.edu/academics/master-science/environmental-policy-and-planning |date=28 de augusto 2022 }}.</ref> * [[Gestion del cognoscentia]]: Le disciplina del gestion del cognoscentia existe como un conglomerato de scholas de pensamento divergente sub un parapluvia global de gestion del cognoscentia, basate se sur travalios in informatica, economia, gestion de ressources human, systemas de information, comportamento organisational, philosophia, psychologia e gestion strategic.<ref>{{cite journal | last1 = Serenko | first1 = Alexander | year = 2021 | title = A Structured Literature Review of Scientometric Research of the Knowledge Management Discipline: A 2021 Update |url=http://www.aserenko.com/papers/Serenko_Structured_Literature_Review_JKM.pdf |s2cid-access=free | journal = Journal of Knowledge Management | volume = 25 | issue = 8| pages = 1889–1925 | doi = 10.1108/JKM-09-2020-0730 | s2cid = 233907050 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230312140513/http://www.aserenko.com/papers/Serenko_Structured_Literature_Review_JKM.pdf |archive-date= 12 de martio 2023 }}</ref> * [[Education in artes liberal]]: Un dominio selecte de disciplinas que transversa le humanitates, le scientias social e le scientias dur, initialmente destinate a provider un education integral. Plur de programmas de post-graduato existe sub alcun forma de [[Magister in Artes in Studios Liberal]] pro continuar a offerer iste curso de studio interdisciplinari. * [[Scientia de materiales]]: Campo que combina le aspectos scientific e de ingenieria de materiales, particularmente [[solido]]s. Illo comprehende le designo, discoperita e application de nove materiales per incorporar elementos de [[physica]], [[chimia]] e [[ingenieria]].<ref>{{Cite book |last=Ashby |first=M. F. |title=Materials: engineering, science, processing and design |date=2007 |publisher=Elsevier Butterworth-Heinemann |others=Hugh Shercliff, David Cebon |isbn=978-0-08-047149-5 |location=Oxford |oclc=123358414 }}</ref> * [[Permacultura]]: Un scientia de designo holistic que provide un marco pro prender decisiones de designo in qualcunque sphera del activitate human, sed specialmente in le uso del terra e le securitate de ressources. * Recerca de [[provenientia]]: Le recerca interdisciplinari entra in joco al clarificar le percurso de operas de arte verso collectiones de arte public e private, e etiam in relation a restos human in collectiones de historia natural.<ref>[[Nils Seethaler]]: The Charité Human Remains Project - interdisciplinary research and restitution of human remains. In: Mitteilungen der Berliner Gesellschaft für Anthropologie, Ethnologie und Urgeschichte, vol. 33, 2012, pp. 103–108.</ref> * [[Scientia del sport]]: Le scientia del sport es un scientia interdisciplinari que investiga le problemas e manifestationes in le campo del [[sport]] e del movimento in cooperation con un numero de altere scientias, como le sociologia, ethica, biologia, medicina, biomechanica o pedagogia.<ref>Klaus Willimczik: ''Sportwissenschaft interdisziplinär - Geschichte, Struktur und Gegenstand der Sportwissenschaft ''. Geschichte, Struktur und Gegenstand der Sportwissenschaft. Feldhaus Verlag, Hamburg 2001.</ref> * Scientias de transport: Le scientias de transport es un campo de scientia que tracta le problemas e eventos relevante del mundo del transportos e coopera con le disciplinas specialisate juridic, ecologic, technic, psychologic o pedagogic in le elaboration del deplacementes de personas, benes e messages que los characterisa.<ref>Hendrik Ammoser, Mirko Hoppe: ''[https://tu-dresden.de/bu/verkehr/ivw/ressourcen/dateien/diskuss/2006_2_diskusbtr_iwv.pdf?lang=de Glossary of Transport and Transport Sciences] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221207105715/http://tu-dresden.de/bu/verkehr/ivw/ressourcen/dateien/diskuss/2006_2_diskusbtr_iwv.pdf?lang=de |date=7 de decembre 2022 }}'' (PDF; 1,3&nbsp;MB), publicate in le serie ''Discussion Papers from the Institute of Economics and Transport'', [[Technische Universität Dresden]]. Dresden 2006. {{ISSN|1433-626X}}</ref> * [[Recerca de venture]]: Le recerca de venture es un area de recerca interdisciplinari situate in le [[scientias human]] que tracta del entrata conscious e del experientia de situationes limite. Pro iste proposito, le constatationes del [[theoria evolutionari]], [[anthropologia cultural]], [[scientias social]], [[recerca de comportamento]], [[psychologia differential]], [[ethica]] o [[pedagogia]] es cooperativemente processate e evaluate.<ref>Michael Apter: ''Im Rausch der Gefahr. Why more and more people seek the thrill''. Munich 1994.</ref><ref>Siegbert A. Warwitz: ''Vom Sinn des Wagens. Why people take on dangerous challenges.'' In: German Alpine Association (ed.): ''Berg 2006''. Tyrolia Publishing House. Munich-Innsbruck-Bolzano. P. 96-111.</ref> ==Exemplos historic== Il ha multe exemplos de quando un idea particular, quasi in le mesme periodo, surge in differente disciplinas. Un caso es le transition ab le approcha de focalisar se super "segmentos specialisate de attention" (adoptante un perspectiva particular), al idea de "conscientia sensori instantanee del toto", un attention al "campo total", un "senso del patrono total, de forma e function como un unitate", un "idea integral de structura e configuration". Isto ha occurrite in pictura (con [[cubismo]]), physica, poesia, communication e [[theoria educational]]. Secundo [[Marshall McLuhan]], iste [[cambio de paradigma]] esseva debite al passage ab un era configurate per le [[mechanisation]], que apportava sequentialitate, al era configurate per le velocitate instantanee del electricitate, que apportava simultaneitate.<ref>[[Marshall McLuhan]] (1964) ''[[Understanding Media]]'', p.13 {{cite web |url=http://www9.georgetown.edu/faculty/irvinem/theory/McLuhan-Understanding_Media-I-1-7.html |title=McLuhan: Understanding Media |access-date=4 de septembre 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071011132326/http://www9.georgetown.edu/faculty/irvinem/theory/McLuhan-Understanding_Media-I-1-7.html |archive-date=11 de octobre 2007 }}</ref> ==Effortios pro simplificar e defender le concepto== Un articulo in le ''Social Science Journal'' tenta provider un definition simple e de senso commun de interdisciplinaritate, evitante le difficultates de definir ille concepto e obviante le necessitate de tal conceptos connexe como [[transdisciplinaritate]], pluridisciplinaritate e multidisciplinaritate:<ref name=":0">{{Cite journal|last=Nissani|first=M.|date=1997|title=Ten cheers for interdisciplinarity: The Case for Interdisciplinary Knowledge and Research|journal=Social Science Journal|volume=34|pages=201–216|issue=2|doi=10.1016/S0362-3319(97)90051-3}}</ref> {{Citation|Pro comenciar, un disciplina pote convenientemente esser definite como omne dominio comparativemente autonome e isolate del experientia human que possede su proprie communitate de expertos. Le interdisciplinaritate es melio considerate como le reunion de componentes distinctive de duo o plus disciplinas. In le discurso academic, le interdisciplinaritate se applica typicamente a quatro dominios: cognoscentia, recerca, education e theoria. Le cognoscentia interdisciplinari implica le familiaritate con componentes de duo o plus disciplinas. Le recerca interdisciplinari combina componentes de duo o plus disciplinas in le recerca o creation de nove cognoscentias, operationes o expressiones artistic. Le education interdisciplinari fusa componentes de duo o plus disciplinas in un singule programma de instruction. Le theoria interdisciplinari prende le cognoscentia, recerca o education interdisciplinari como su principal objectos de studio.}} A su vice, le ''ricchezza'' interdisciplinari de qualescunque duo instantias de cognoscentia, recerca o education pote esser classificate per ponderar quatro variabiles: le numero de disciplinas implicate, le "distantia" inter illos, le novitate de omne combination particular, e lor grado de integration.<ref>{{Cite journal|last=Nissani|first=M.|date=1995|title=Fruits, Salads, and Smoothies: A Working Definition of Interdisciplinarity|url=http://www.uta.edu/faculty/repko/INTS_4391/SMOOTHIE.htm|journal=Journal of Educational Thought|volume=29|pages=119–126|issue=2|access-date=31 July 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160806082618/http://www.uta.edu/faculty/repko/INTS_4391/SMOOTHIE.htm|archive-date=6 August 2016}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160806082618/http://www.uta.edu/faculty/repko/INTS_4391/SMOOTHIE.htm |date=6 August 2016 }}</ref> Le cognoscentia e le recerca interdisciplinari es importante proque: # "Le creativitate require frequentemente cognoscentia interdisciplinari. # Le immigrantes face frequentemente contributiones importante a lor nove campo. # Le disciplinarios committe frequentemente errores que pote esser melio detegite per personas familiarisate con duo o plus disciplinas. # Alcun temas de recerca de valor cade in le interstitios inter le disciplinas traditional. # Multe problemas intellectual, social e practic require approches interdisciplinari. # Le cognoscentia e le recerca interdisciplinari servi a recordar nos le ideal del unitate del cognoscentia. # Le interdisciplinarios gaude de un major flexibilitate in lor recerca. # Plus que le disciplinarios de mente stricte, le interdisciplinarios se offere frequentemente le equivalente intellectual de viatjar in nove terras. # Le interdisciplinarios pote adjutar a colmar le lacunas de communication in le academia moderne, adjutante assi a mobilisar su enorme ressources intellectual in le causa de un major rationalitate e justicia social. # Per crear pontes inter disciplinas fragmentate, le interdisciplinarios poterea jocar un rolo in le defensa del libertate academic."<ref name=":0" /> ==Citationes== {{Citation|"Le mente moderne divide, specialisa, pensa in categorias: le instincto grec esseva le opposite, adoptar le perspectiva le plus ample, vider le cosas como un toto organic [...]. Le [[Jocos Olympic Antique|jocos olympic]] esseva concipite pro testar le [[arete]] del homine integre, non mermente un habilitate specialisate [...]. Le grande evento esseva le [[pentathlon]], si on ganiava isto, on esseva un homine. Inutile de dicer, on nunquam audiva parlar del cursa de Marathon usque al tempores moderne: le grecos lo haberea considerate como un monstrositate."<ref>{{cite book |title = The Greeks |url = https://archive.org/details/greeks00kitt |url-access = registration |last = Kitto |first = H.D.F. |publisher = Penguin |year = 1957 |isbn = 978-0-14-013521-3 |location = Middlesex |pages = [https://archive.org/details/greeks00kitt/page/173 173–4] }}</ref>}} {{Citation|"Anteriormente, le homines poteva esser dividite simplemente in eruditos e ignorantes, les plus o minus le un, e les plus o minus le altere. Sed vostre specialista non pote esser includite sub necun de iste duo categorias. Ille non es erudite, proque ille es formalmente ignorante de toto lo que non entra in su specialitate; sed ille non es tampoc ignorante, proque ille es 'un scientifico' e 'cognosce' multo ben su proprie minuscule portion del universo. Nos devera dicer que ille es un ignorante erudite, lo que es un cosa multo seriose, visto que illo implica que ille es un persona ignorante, non al maniera del homine ignorante, sed con tote le petulantia de un persona erudite in su proprie campo special."<ref>{{cite book |title = The Revolt of the Masses|last = Ortega y Gasset |first = José|publisher = New American Library|year = 1932|location = New York}}</ref>}} {{Citation|"Il es le costume inter aquelles qui es appellate homines 'practic' condemnar como visionari omni homine capace de un vaste perspectiva: necun homine es considerate digne de un voce in politica a minus que ille ignore o non cognosce novem decimas del factos relevante le plus importante."<ref>{{cite book |url=http://drnissani.net/MNISSANI/pagepub/NR.html |title=Lives in the Balance: the Cold War and American Politics, 1945-1991 |author1=Bertrand Russell |author2=Nissani, M. |publisher=Hollowbrook |year=1992 |isbn=978-0-89341-659-1 |access-date=15 October 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161019052230/http://drnissani.net/MNISSANI/pagepub/NR.html |archive-date=19 October 2016 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161019052230/http://drnissani.net/MNISSANI/pagepub/NR.html |date=19 October 2016 }}</ref>}} {{Referentias}} [[Categoria:Academia]] [[Categoria:Interactiones de disciplinas academic]] [[Categoria:Articulos de conceptos ample]] [[Categoria:Cognoscentia]] [[Categoria:Occupationes]] [[Categoria:Pedagogia]] [[Categoria:Philosophia del education]] n1yrzvqv1plspd31207nqgowe2kk7no 0 61144 699192 698712 2026-08-27T17:26:10Z InternetArchiveBot 40773 Add 1 book for [[Wikipedia:Verificabilitate]] (20260827)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 699192 wikitext text/x-wiki '''Solutionismo''' (derivate del anglese «Solution» pro solution o conceptos de solution<ref>{{cite web |url=https://dict.leo.org/englisch-deutsch/Solution |titulo=Solution – LEO: Übersetzung im Englisch ⇔ Deutsch Wörterbuch |consultate=2021-04-12}}</ref> e extendite con le [[suffixo]] -ismo) designa le [[ideologia]] del melioration del [[mundo]] per medio de [[Big Data]]. Secundo isto, tote le problemas del mundo pote esser solvite si on transmitte un quantitate sufficiente de datos a un [[algorithmo]] que calcula a partir de illos le melior solution. == Precursores e defensores == [[Silicon Valley]], como centro industrial de TI e de alta technologia del mundo, characterisate per le [[ideologia californian]], es considerate le fortia motrice detra le solutionismo. Hic, Google, como le plus grande collector e utilisator de datos, assume un rolo de liderato. Sub le titulo «Google vole reprogrammar le stato» appareva in le [[Frankfurter Allgemeine Zeitung]] un articulo de Adrian Lobe. In illo se dice: «Le disoccupation, secundo Google, non es un problema social, sino un malus de operation que pote esser eliminate con un pauc de manipulationes technic. Le statos es pro Google constructiones obsolete que deberea esser programmate con le [[software]] correcte...»<ref name=":0">{{cite web |autor=Adrian Lobe |url=https://www.faz.net/aktuell/feuilleton/medien/google-gruendet-in-den-usa-government-innovaton-lab-13852715.html |titulo=Google will den Staat neu programmieren |obra=faz.de |editor=Frankfurter Allgemeine Zeitung |data=2015-10-14 |consultate=2021-04-12}}</ref> In alicun citates intelligente, le corporation de [[internet]] [[Google]] es ja implicate in le presa de decisiones politic: le algorithmos de Google decide qual informationes servi al representantes del [[governamento]] como base pro lor [[decision]]es. Per exemplo, ubi on ha besonio de plus politistas, e ubi illes debe patrouillar?<ref name=":0" /> Peter Hermann vide le solutionismo como un contra-polo antagonistic al [[Karl Popper#Mesuras sociopolitic gradual (piecemeal social engineering) versus holismo|ingenieria social gradual]] de [[Karl Popper]].<ref>Peter Hermann: ''The Comedy of Big Data or: Corporate Social Responsibility Today, While Cooperations Wither Away?''. In: Matjaž Mulej, Grazyna O’Sullivan, Tjaša Štrukelj (eds.): ''Social Responsibility and Corporate Governance''. Springer 2001, Volume 2, p. 82. {{Google Books|id=Uc0AEAAAQBAJ|pagina=82|texto=in linea}}</ref> == Exclusion del fallimento == Le definition del solutionismo exclude automaticamente le fallimento de iste ideologia. Si un solution del [[algorithmo#informatica e mathematica|algorithmo]] non pare le melior via, alora il non habeva bastante datos pro un melior solution, o le esser human non es capace de recognoscer le ver utilitate. == Critica == Iste [[ideologia]] ha tamben multe criticos. A istes pertine le investigator de medios e publicista [[Evgeny Morozov]]. In su libro «To Save Everything, Click Here<ref>{{cite book |author=Evgeny Morozov |title =To save everything, click here : the folly of technological solutionism |edition=First edition |place =New York |date=2013 |ISBN=978-1-61039-138-2}}</ref>» ille describe analyticamente pro que le credentia de que plus datos duce a plus transparentia e efficientia es periculose. «Le solutionismo – le tendentia de voler solver problemas sin vermente questionar lo que los face de facto problematic – es, secundo Evgeny Morozov, un ration importante pro le qual le scandalo de surveillance non es debatite con sufficiente spirito critic», explica ille in un interview con le [[Bundeszentrale für politische Bildung]].<ref>{{cite web |autor=Merlin Münch |url=https://www.bpb.de/dialog/netzdebatte/171007/interview-evgeny-morozov-uns-steht-eine-datenapokalypse-bevor |titulo=Interview Evgeny Morozov: „Uns steht eine Datenapokalypse bevor“ |obra=bpb.de |editor=Bundeszentrale für politische Bildung |data=2013-10-23 |consultate=2021-04-12}}</ref> Eduard Kaeser scribe a iste proposito in le [[Neue Zürcher Zeitung]]: «Solutionismo significa le permutacion de problema e solution: in le passato on habeva un problema e lo solveva con un invention technic; ora on ha un invention technic e lo promove como le solution pro problemas del quales on non sape ancora de qual typo e complexitate illos es.»<ref>{{cite web |autor=Eduard Kaeser |url=https://www.nzz.ch/feuilleton/buecher/ein-netzstuermer-1.18162169 |titulo=Ein Netzstürmer |data=2013-10-09 |consultate=2021-04-12}}</ref> Michael Dobbins scribe:<ref name=":1">{{cite book |author=Michael Dobbins |editor=Wiley |title=Urban Design and People |url=https://archive.org/details/urbandesignpeopl0000dobb |edition=1 |editorial=Wiley |date=2009 |ISBN=978-0-470-13816-8 |pages=400}}</ref> «Solutionismo: il se tracta plus del definition de problemas que del solution – e le responsa es date ante que le question sia completemente formulate.»<ref name=":1" /> Adrian Lobe explica in le [[Frankfurter Allgemeine Zeitung]] que Google, con programmas como le ''Government Innovation Lab'', forni le sistema operative pro le politica. Isto poterea alterar le base de legitimation del democratia. Si Google recodifica le politica, isto poterea ducer al erosion de derectos fundamental como le [[privatitate|derecto al privatitate]].<ref name=":0" /> == Referencias == <references /> [[Categoria:Mundo digital]] [[Categoria:Mineria de datos]] [[Categoria:Ideologia]] atxsq9aqcc04z0sor44s4ys32xbwofu 0 61165 699229 698818 2026-08-27T18:20:58Z InternetArchiveBot 40773 Add 3 books for [[Wikipedia:Verificabilitate]] (20260827)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 699229 wikitext text/x-wiki '''Philosophia continental''' es un gruppo de [[philosophia occidental|philosophias occidental]] que deveniva prominente primo in le [[Europa continental|Europa continental]] del 20e seculo e que deriva de un tradition largemente [[kantianismo|kantian]], con foco super le individuo e le societate.{{sfn|Critchley|2001|p=32}}<ref name=":2">Le philosophos continental identifica usualmente tal conditiones con le subjecto o le se transcedental: {{harvnb|Solomon|1988|p=6}}, «Es con Kant que le assertiones philosophic super le se attinge proportiones nove e remarcabile. Le se deveni non solmente le foco del attention, ma le integre objecto del philosophia. Le se non es solmente un altere entitate in le mundo, ma, in un senso importante, illo crea le mundo, e le se que reflecte non solmente se cognosce, ma, cognoscente se, cognosce omne se, e le structura de omne possibile se.»</ref> Le philosophia continental include le [[idealismo german]], le [[fenomenologia (philosophia)|fenomenologia]], le [[pessimismo philosophic]], le [[existentiam]] (e su antecedentes, tal como le pensamento de [[Kierkegaard]] e [[Nietzsche]]), le [[hermeneutica]], le [[structuralismo]], le [[poststructuralismo]], le [[deconstruction]], le [[feminismo in Francia|feminismo francese]], le [[theoria psychoanalytic]], le [[posthumanismo]], le [[realismo speculative]], e le [[theoria critic]] del [[Schola de Frankfurt]], assi como certe conceptiones [[psychoanalyse freudian|psychoanalytic freudian]], [[hegelian]] e [[marxista occidental|marxista occidental]].<ref>Le lista supra include solmente le movimentos commun a ambes le listas compilate per {{harvnb|Critchley|2001|p=13}} e {{harvnb|Glendinning|2006|pp=58–65}}</ref> Il non ha consenso academic sur le definition de philosophia continental. Ante le 20e seculo, le termino «continental» esseva usate largemente pro referer se al philosophia del Europa continental.<ref>{{harvnb|Leiter|2007|p=2}}: «Como un prime approximation, nos pote dicer que le philosophia in le Europa continental in le 19e e 20e seculos es melio comprendite como un texitura connectite de traditiones, alcun del quales se superpone, ma nulle del quales domina omne le alteres.»</ref><ref>{{cite book |editor-first=Simon |editor-last=Critchley |editor2-first=William |editor2-last=Schroder|first=Simon|last=Critchley|contribution=Introduction: que es le philosophia continental?|title=A Companion to Continental Philosophy|series=Blackwell Companions to Philosophy|location=Malden, MA|publisher=Blackwell Publishing Ltd|year=1998|page=4}}</ref> Un uso aliquanto plus stricte del termino se originava inter philosophos de lingua anglese desde le secunde medietate del 20e seculo. Illes lo usa como un termino general conveniente pro referer se a un serie de pensatores e traditiones foras del movimento cognoscite como [[philosophia analytic]].<ref>{{harvnb|Critchley|2001|p=32}}: «Como tal, le philosophia continental es un invention, o, plus precisamente, un projection del academia anglo-american super un Europa continental.»</ref> Le termino philosophia continental pote marcar simplemente un [[similaritate de familia]] inter opiniones philosophic disparate; un argumento similar ha essite facite pro le philosophia analytic.<ref name="Glock 2008 p.">{{cite book |last=Glock |first=H. J. |url=[https://books.google.com/books?id=WnvhtAEACAAJ](https://books.google.com/books?id=WnvhtAEACAAJ) |title=What is Analytic Philosophy? |publisher=Cambridge University Press |year=2008 |isbn=978-0-521-87267-6 |page= |access-date=2023-08-28}}</ref> == Definition == Le termino ''philosophia continental'', in le senso supra mentionate, esseva primo latemente usate per philosophos de lingua anglese pro describer cursos universitari in le annos 1970, emergente como un nomine collectiv pro le philosophias tunc extense in Francia e Germania, tal como phenomenologia, existentialismo, structuralismo, e post-structuralismo.<ref>{{harvnb|Critchley|2001|p=38}}</ref>. Totevia, le termino (e su senso approximative) pote esser trovate al minus usque 1840, in le essay de [[John Stuart Mill]] de 1840 super [[Samuel Taylor Coleridge|Coleridge]], ubi Mill contrasta le pensamento influentiate per le [[Kantianism|kantianismo]] de "philosophia continental" e "philosophos continental" con le empirismo anglese de [[Jeremy Bentham|Bentham]] e del seculo XVIII in general.<ref>{{cite book |first=John Stuart|last=Mill|author-link=John Stuart Mill|title=On Bentham and Coleridge|location=New York|publisher=Harper & Row|series=Harper Torchbooks|year=1950|pages=104, 133, 155}}</ref> Iste notion ganiava prominentia in le initio del seculo XX quando figuras como [[Bertrand Russell]] e [[G. E. Moore]] promovia un vision de philosophia intimemente alliate con le scientias natural, progrediente per medio de analyse logic. Iste tradition, que ha venite a esser cognoscite latemente como ''philosophia analytic'', deveniva dominante in Grande Britannia e le Statos Unites ab approximativement 1930 in avante. Russell e Moore feci de un rejection del [[Hegelianism|hegelianismo]] e de su parentes philosophic un parte distinctive de lor nove mevento.<ref>{{cite book |first=Bertrand|last=Russell|author-link=Bertrand Russell|title=My Philosophical Development|url=https://archive.org/details/myphilosophicald0000russ|url-access=registration|location=London|publisher=Allen & Unwin|year=1959|page=[https://archive.org/details/myphilosophicald0000russ/page/62 62]|quote=Hegelians had all kinds of arguments to prove this or that was not 'real'. Number, space, time, matter, were all professedly convicted of being self-contradictory. Nothing was real, so we were assured, except the Absolute, which could think only of itself since there was nothing else for it to think of and which thought eternally the sort of things that idealist philosophers thought in their books.}}</ref> Commentante le historia del distinction in 1945, Russell distingueva "duo scholas de philosophia, que pote esser latemente distinguite respectivemente como le Continental e le Britannic", un division que ille videva como operational "ab le tempore de Locke"; Russell propone le sequente punctos general de distinction inter le typos continental e britannic de philosophia:<ref>Russell, Bertrand. 1945. ''[[A History of Western Philosophy]]''. Simon & Schuster. pages 643, 641. Ibid., pages 643–47.</ref> # in [[Methodologia philosophic|methodologia]], construction de [[Systema deductiv|systemas deductiv]] contra [[Rationamento inductiv|induction]] gradual; # in [[Metaphysica|metaphysica]], theologia [[Rationalismo|rationalista]] contra agnosticismo metaphysic; # in [[Ethica|ethica]], [[Deontologia|deontologia]] non-naturalista contra [[Hedonismo|hedonismo]] naturalista; e # in [[Politica|politica]], [[Authoritarismo|authoritarismo]] contra [[Liberalismo|liberalismo]]. Ab le annos 1970, totevia, philosophos in le Statos Unites e Grande Britannia ha prendite un interesse in philosophos continental ab Kant, e le traditiones philosophic in multiple paises europee ha similemente incorporate aspectos del movimento "analytic". Le philosophia analytic auto-describite florece in Francia, includente philosophos como [[Jules Vuillemin]], [[Vincent Descombes]], [[Gilles Gaston Granger]], [[François Recanati]], e [[Pascal Engel]]. Similemente, "philosophos continental" auto-describite pote esser trovate in departimentos de philosophia in le Regno Unite, America del Norte, e Australia.<ref>Vide, e.g., Brogan, Walter, and James Risser, eds. 2000. ''American Continental Philosophy: A Reader''. Indiana University Press.</ref> "Philosophia continental" es assi definite in terminos de un familia de traditiones e influentias philosophic in loco de un distinction geographic. Le question del specificitate geographic ha essite sublevate de novo plus recentemente in approches [[Postcolonialismo|postcolonial]] e decolonial a "philosophia continental", que examina criticamente le manieras in que projectos imperial e colonial europee ha influentiate le production de cognoscentia academic. Pro iste ration, [[Nelson Maldonado-Torres]] ha advocate pro "[[Philosophia post-continental|philosophia post-continental]]" como un developpemento de philosophia continental.<ref>{{cite journal | title= Critical Approaches to Continental Philosophy: Intellectual Community, Disciplinary Identity, and the Politics of Inclusion | first1= Timothy | last1= Laurie | first2= Hannah | last2= Stark | first3= Briohny | last3= Walker | journal=Parrhesia: A Journal of Critical Philosophy | volume= 30 | pages= 1–17 | year= 2019 | url= https://www.academia.edu/38122177}}</ref> ===Characteristicas=== Le termino ''philosophia continental'', como ''philosophia analytic'', care de un definition clar e pote marcar mermente un [[Resimilantia de familia|resimilantia de familia]] a traverso vistas philosophic dispar. [[Simon Glendinning]] ha suggerite que le termino esseva originalmente plus pejorativ quam descriptiv, functionante como un etiqueta pro typos de philosophia occidental rejectate o displacite per philosophos analytic.<ref>{{harvnb|Glendinning|2006|p=12}}</ref>. Nihilominus, [[Michael E. Rosen]] ha aventurate a identificar themas commun que typicamente characterisa le philosophia continental.<ref>[[Michael E. Rosen|Rosen, Michael E.]], "Continental Philosophy from Hegel", in ''Philosophy 2: Further through the Subject'', ed. [[A. C. Grayling]] (Oxford: Oxford University Press, 1999), 665.</ref> Le themas deriva de un these latemente kantian que [[Cognoscentia|cognoscentia]], [[Experientia|experientia]], e [[Realitate|realitate]] es ligate e formate per conditiones le plus ben comprehendite per [[Autoreflexion|reflexion philosophic]] in loco de exclusivemente [[Inquesta empiric|inquesta empiric]]. # Philosophos continental generalmente rejecta le vista que le [[Scientias natural|scientias natural]] es le unic o le plus accurate maniera de comprender [[Phenomeno|phenomenos natural]]. Isto contrasta con un numero de philosophos analytic qui considera lor inquestas como continue con, o subordinate a, illos del scientias natural. Philosophos continental frequentemente argumenta que le scientia depende de un "substrato pre-theoric de experientia" (un version de conditiones [[Kantianismo|kantian]] de experientia possibile o le "[[Mundo-de-vita|mundo-de-vita]]" phenomenologic) e que le methodos scientific es inadequate pro comprender plenmente tal conditiones de intelligibilitate.<ref>{{harvnb|Critchley|2001|p=115}}</ref>. # Philosophia continental usualmente considera iste conditiones de experientia possibile como variabile: determinate al minus partialmente per factores tal como contexto, spatio e tempore, lingua, cultura, o historia. Assi philosophia continental tende verso [[Historicismo|historicismo]] (o [[Historicitate (philosophia)|historicitate]]). Ubi philosophia analytic tende a tractar le philosophia in terminos de problemas discrete, capabile de esser analysate a parte de lor origines historic (multo como scientistas considera le historia del scientia inessential pro le inquesta scientific), philosophia continental typicamente suggere que "argumento philosophic non pote esser divorciate del conditiones textual e contextual de su emergentia historic."<ref>{{harvnb|Critchley|2001|p=57}}</ref>. # Philosophia continental typicamente sustene que le [[Agentia human|agentia human]] pote cambiar iste conditiones de experientia possibile: "si le experientia human es un creation contingente, tunc illo pote esser re-create in altere manieras."<ref>{{harvnb|Critchley|2001|p=64}}</ref>. Assi philosophos continental tende a prender un forte interesse in le unitate de theoria e practica, e frequentemente vide lor inquestas philosophic como intimemente relictate a transformation personal, moral, o politic. Iste tendentia es clar in le tradition marxista ("[[Theses super Feuerbach|le philosophos ha solmente ''interpretate'' le mundo, in varie manieras; le puncto, totevia, es de ''cambiar'' illo]]"), sed es etiam central in existentialismo e [[Post-structuralismo|post-structuralismo]]. # Un tracto characteristic final de philosophia continental es un emphase super [[Metaphilosophia|metaphilosophia]]. In le meado del developpemento e successo del scientias natural, philosophos continental ha frequentemente cercate redefinir le methodo e natura de philosophia.<ref>{{harvnb|Leiter|2007|p=4}}</ref>: "While forms of philosophical naturalism have been dominant in Anglophone philosophy, the vast majority of authors within the Continental traditions insist on the distinctiveness of philosophical methods and their priority to those of the natural sciences." In alicun casos (tal como idealismo german o phenomenologia), isto se manifesta como un renovation del vista traditional que le philosophia es le prime, fundamental scientia ''a priori''. In altere casos (tal como hermeneutica, theoria critic, o structuralismo), il es sostenite que le philosophia investiga un dominio que es irreductibilemente cultural o practic. E alicun philosophos continental (tal como Kierkegaard, Nietzsche, o plus tarde [[Martin Heidegger|Heidegger]]) dubita si alicun conception de philosophia pote coherentemente attinger su scopos stabilite. ==Historia== Le '''historia del philosophia continental''' (prendite in le senso plus restricte de "[[philosophia del moderne tardive]] / [[philosophia contemporanee]] continental") es generalmente considerate como incipiente con le [[Idealismo german|idealismo german]]. Dirigite per figuras como [[Johann Gottlieb Fichte|Fichte]], [[Friedrich Wilhelm Joseph Schelling|Schelling]], e plus tarde [[Georg Wilhelm Friedrich Hegel|Hegel]], le idealismo german se disveloppava a partir del obra de [[Immanuel Kant]] in le annos 1780 e 1790 e esseva intimemente ligate a [[Romanticismo|romanticismo]] e al politica revolutionari del [[Etate del Lumination|Etate del Lumination]]. Ultra le figuras central mentionate supra, importantes contributores al idealismo german includeva anque [[Friedrich Heinrich Jacobi]], [[Gottlob Ernst Schulze]], [[Karl Leonhard Reinhold]], e [[Friedrich Schleiermacher]].[[File:Henri Bergson (Nobel).jpg|alt=Henri Bergson|thumb|[[Henri Bergson]]]]Como le radices institutional de "philosophia continental" in multiple casos discende directemente de illos del phenomenologia,<ref group="lower-roman">Per exemplo, le plus grande organisation academic dedicate a promover le studio del philosophia continental es le [[Societate pro le Phenomenologia e le Philosophia Existential|Societate pro le Phenomenologia e le Philosophia Existential]].</ref> [[Edmund Husserl]] ha sempre essite un figura canonic in le philosophia continental. Nonobstante, Husserl es anque un subjecto de studio respectate in le tradition analytic.<ref>Kenny, Anthony, ed. ''Le Historia illustrate Oxford del Philosophia Occidental''. {{ISBN|0-19-285440-2}}.</ref> Le notion de Husserl del [[Noema|noema]], le contento non-psychologic del pensamento, su correspondentia con [[Gottlob Frege]], e su investigationes del natura del logica continua a suscitar interesse inter philosophos analytic. [[José Guilherme Merquior|J. G. Merquior]] argumentava que un distinction inter le philosophias analytic e continental pote esser primo clarmente identificate con [[Henri Bergson]] (1859–1941), cuje prudentia verso le scientia e elevation del [[Intuition (Bergson)|intuition]] aperiva le via al [[existentialismo]].<ref name=":3">[[J. G. Merquior|Merquior, J. G.]] 1987. ''Foucault'', serie [[Fontana Modern Masters|Fontana Modern Masters]]. University of California Press. {{ISBN|0-520-06062-8}}.</ref> Merquior scribeva: "le philosophar plus prestigiose in Francia se dirigeva per un via multo differente [del scholas analytic anglo-germanic]. On pote dicer que toto comenciava con Henri Bergson."<ref name=":3" /> [[File:Heidegger 2 (1960).jpg|thumb|[[Martin Heidegger]]]] Un illustration de alcun importantes differentias inter le stilos ''analytic'' e ''continental'' del philosophia pote esser trovate in "Elimination del Metaphysica per Analysi Logic del Linguage" de [[Rudolf Carnap]] (1932; "Überwindung der Metaphysik durch Logische Analyse der Sprache"), un articulo que alcun observatores{{Who|date=September 2011}} ha describite como particularmente [[polemica|polemic]]. Le articulo de Carnap argumenta que le lecture de Heidegger "Que es le Metaphysica?" viola le syntaxe logic pro crear pseudo-statements sin senso.<ref>Gregory, Wanda T. 2001. "[https://web.archive.org/web/20060821213605/http://www.unt.edu/csph/Vol_01_winter00/torres-gregory_art.htm Heidegger, Carnap e Quine al Crocevia del Linguage]." ''Studios Currente in Phenomenologia e Hermeneutica'' 1 (hyeme). Archivate del http://www.unt.edu/csph/Vol_01_winter00/torres-gregory_art.htm original] 2006-08-21.</ref><ref>Stone, Abraham D. 2005. "[http://people.ucsc.edu/~abestone/papers/uberwindung.pdf Heidegger e Carnap super le Superation del Metaphysica]." Capitulo 8 in ''Martin Heidegger'', edite per [[Stephen Mulhall|S. Mulhall]]. {{doi|10.4324/9781315249636}}.</ref> In ultra, Carnap susteneva que un numero de metaphysicos german del epocha esseva simile a Heidegger in scriber statements que esseva sin senso syntactic. ===Philosophia german del 19e seculo=== Altere theoricos e philosophos major durante iste periodo include [[Sigmund Freud]] e [[Friedrich Nietzsche]], cuje obra influentiava decisivemente le tradition continental. [[Sigmund Freud]] esseva un neurologista austriac e le fundator del psychoanalyse. Su quadro theoric deveniva multo influente in le philosophia continental del vintesime seculo, le theoria critic, e le analyse cultural. [[Friedrich Nietzsche]] esseva un philosopho german cuje critica radical del moralitate, veritate, e metaphysica faceva de ille un del figuras le plus decisive del philosophia Continental, specialmente per su influentia sur le existentialismo, le phenomenologia, e le post-structuralismo. Con le ascension del [[Nazismo]], un numero de philosophos german, specialmente illes de descendentia [[Judaismo|judaic]] o con sympathias politic de sinistra o liberal (como multe membros del [[Circulo de Viena]] e del [[Schola de Frankfurt]]), fugiva verso le mundo anglofono a causa del persecution del judeos e plus tarde del [[Secunde Guerra Mundial]]; [[Hannah Arendt]], [[Herbert Marcuse]], [[Leo Strauss]], [[Theodor W. Adorno]], e [[Walter Kaufmann (philosophe)|Walter Kaufmann]] es probabilemente le plus notabile de iste unda, arrivante in le fin del annos 1930 e le initio del annos 1940. Illes philosophos qui remaneva — si illes remaneva del toto in le academia — debeva reconciliar se con le controlo [[Nazi]] del universidades. Altere, como [[Martin Heidegger]], inter le plus eminente philosophos german qui remaneva in Germania, [[Martin Heidegger e le Nazismo|se allineava con le Nazismo]] quando illo arrivava al poter. ===Philosophia francese del 20e seculo=== {{Vide etiam|Philosophia francese del 20e seculo}} Tanto ante como post le [[Secunde Guerra Mundial|Secunde Guerra Mundial]] cresceva le interesse pro le [[Philosophia german|philosophia german]] in [[Francia]]. Un nove interesse pro le [[communismo]] se traduceva in un interesse pro Marx e Hegel, qui deveniva studiate extensivemente pro le prime vice in le systema universitari politicamento conservator del [[Tertie Republica Francese|Tertie Republica]]. Al mesme tempore le philosophia phenomenologic de Husserl e Heidegger deveniva de plus in plus influente, forsan a causa de su resonantias con philosophias francese que accordava grande importantia al perspective in prime persona (un idea trovate in formas divergente como le [[Cartesianismo]], le [[Spiritualismo (philosophia)|spiritualismo]], e le [[Bergsonismo|Bergsonismo]]). Le plus importante figura in iste popularisation del phenomenologia esseva le autor e philosopho [[Jean-Paul Sartre]], qui appellava su philosophia ''[[Existentialismo|existentialismo]]''. Un altere corrente major del pensamento continental es le [[Structuralismo|structuralismo]]/[[Post-structuralismo|post-structuralismo]]. Influenciate per le [[Linguistica structural|linguistica structural]] de [[Ferdinand de Saussure]], anthropologos francese como [[Claude Lévi-Strauss]] comenciava a applicar le paradigma structural al humanitates. [[Jacques Lacan]], le psychoanalysta francese, es anque influentiate per le linguistica saussurian. In le annos 1960 e 1970, le post-structuralistas disveloppava varie criticas del structuralismo. Pensatores post-structuralista include [[Michel Foucault]], [[Jacques Derrida]] e [[Gilles Deleuze]]. Post iste unda, durante le major parte del fin del vintesime seculo, le tradition ha essite portate in le vintesime-prime seculo per [[Quentin Meillassoux]], [[Tristan Garcia]], [[Francois Laruelle]], e alteres. ===Disveloppamentos anglo-american recente=== Del initio del vintesime seculo usque al annos 1960, philosophos continentales esseva discutite solmente intermittentemente in universitates britannic e american, nonobstante un influxo de philosophos continentales, specialmente [[Judeos german|studentes judeo-german]] de Nietzsche e Heidegger, verso le Statos Unite a causa del persecution del judeos e plus tarde del [[Secunde Guerra Mundial|Secunde Guerra Mundial]]; [[Hannah Arendt]], [[Herbert Marcuse]], [[Leo Strauss]], [[Theodor W. Adorno]], e [[Walter Kaufmann (philosophe)|Walter Kaufmann]] es probabilemente le plus notabile de iste unda, arrivante in le fin del annos 1930 e le initio del annos 1940. Le developpamentos anglo-american recente ganava multo plus de visibilitate per theoricos influente como [[Slavoj Žižek]], qui se basava super Hegel, Marx, e le psychoanalyse lacanian pro disveloppar un critica del ideologia, e [[Judith Butler]], cuje obra in le philosophia feminista e le theoria queer, formate per le post-structuralismo e le hereditate de Foucault, deveniva central al debates sur subjectivitate, poter, e performativitate. == Contrasto con le philosophia analytic == Le [[philosophia analytic]]–continental es un termino usate pro describer un schisma percipite intra le [[philosophia occidental]] del vintesime e vinti-unesime seculos. Iste division ha essite traditionalmente comprendite in terminos de differentias in [[methodologia]], materia studiate, disveloppamento historic o geographic, o credentias fundamental, como describite supra. Le debatto del vinti-unesime seculo sur iste division se concentra frequentemente non super le detalios o definitiones de cata tradition, ma plus tosto super si iste distinctiones resta justificabile e constructive pro comprender e participar al practica philosophic contemporanee. In le canones del philosophia analytic e continental, il existe subcampos con quasi nulle interrelation con le altere tradition — per exemplo, le [[philosophia del mente]] inter le pensatores [[philosophia analytic|analytic]] e le [[fenomenologia (philosophia)|fenomenologia]] inter le pensatores continental — lo que conduce al idea que le etiquetas conserva alcun veritate, malgrado que illos pote generalisar excessivemente.<ref>{{Cite web |title=Analytic versus Continental Philosophy {{!}} Issue 74 {{!}} Philosophy Now |url=https://philosophynow.org/issues/74/Analytic_versus_Continental_Philosophy |access-date=2025-10-04 |website=philosophynow.org}}</ref> Malgrado que le validitate ideologic del division es questionate, le distinction remane particularmente relevante pro le organisation del philosophia in le academia, ubi le publicationes in revistas<ref>{{Cite web |title=The Philosophical Review |url=https://read.dukeupress.edu/the-philosophical-review/pages/About}}</ref><ref>{{Cite web |title=Philosophy Today |url=https://www.pdcnet.org/philtoday}}</ref> e le departamentos universitari<ref name=":02">{{Cite web |last=Weinberg |first=Justin |date=2022-10-03 |title=A New Topography of Philosophy: Analytic, Continental, and Philosophy of Science - Daily Nous |url=https://dailynous.com/2022/10/03/a-new-topography-of-philosophy-analytic-continental-philosophy-of-science/,%20https://dailynous.com/2022/10/03/a-new-topography-of-philosophy-analytic-continental-philosophy-of-science/|access-date=2025-10-03 |language=en-US}}</ref> se identifica frequentemente como continental o analytic. Le universitates anglo-american es de maniera predominante [[philosophia analytic|analytic]]<ref>{{Cite web |title=The PhilPapers Surveys |url=https://philpapers.org/surveys/ |access-date=2025-10-04 |website=philpapers.org |language=en}}</ref><ref>{{Cite journal |last=Bourget |first=David |last2=Chalmers |first2=David J. |date=2014 |title=What Do Philosophers Believe? |url=https://philarchive.org/rec/BOUWDP|journal=Philosophical Studies |volume=170 |issue=3 |pages=465–500 |doi=10.1007/s11098-013-0259-7}}</ref>, durante que naturalmente multe universitates in Germania e Francia ha un orientation continental. Malgrado le persistentia del division in multe manieras, le limites que separa le philosophia [[philosophia analytic|analytic]] e continental, particularmente in le identification de departamentos universitari, ha devenite progressivemente minus marcate, proque plus programas adopta un approcho pluralistic.<ref>{{Cite web |title=Doctoral - Philosophy |url=https://www.bc.edu/bc-web/schools/morrissey/departments/philosophy/graduate/phd.html|access-date=2025-10-03 |website=Boston College |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Doctoral Program in Philosophy {{!}} Villanova University |url=https://www1.villanova.edu/university/liberal-arts-sciences/programs/philosophy/doctoral-program.html|access-date=2025-10-03 |website=www1.villanova.edu}}</ref><ref>{{Cite web |title=Graduate Programs {{!}} Department of Philosophy |url=https://www.stonybrook.edu/commcms/philosophy/graduate/index.php|access-date=2025-10-03 |website=www.stonybrook.edu|language=en}}</ref> Le [[philosophia del scientia]] ha equalmente devenite plus popular e ha comenciate a devenir le foco principal in certe programas,<ref name=":02" /> diminuente un distinction binari. Le prevalentia del division analytic–continental in le programas universitari es parte del ration pro le qual William Blattner<ref>{{Cite web |title=Prof. William Blattner |url=https://sites.google.com/a/georgetown.edu/prof-william-blattner/|access-date=2025-10-03 |website=sites.google.com |language=en-US}}</ref> sustene que le division non es profundemente radicate in differentias ideologic o methodologic, ma plus tosto in factores sociologic e academic-politic.<ref name=":12">{{Cite web |title=Prof. William Blattner - Continental & Analytic Philosophy |url=https://sites.google.com/a/georgetown.edu/prof-william-blattner/continental-analytic-philosophy|access-date=2025-10-03 |website=sites.google.com |language=en-US}}</ref> Il argumenta que multe del autores le plus communmente associate con le philosophia continental ha «nihil in commun methodologic, stylistic, o doctrinal».<ref name=":12" /> E le characteristic logic o scientific frequentemente attribuite al philosophia analytic falla, proque certe philosophos «continental», como [[Edmund Husserl]], esseva interessate al mathematica e usava frequentemente instrumentos logic, durante que multe philosophos «analytic» qui tractava de ethica, philosophia politic, o litteratura non lo faceva.<ref name=":12" /> Blattner indica etiam al obras que establi un ponte inter le division, tal como le uso de [[Martin Heidegger]] e altere philosophos traditionalmente continental in le recerca super intelligentia artificial, assi como un renascentia del interesse in [[pragmatismo]]. == Notas == <references group="lower-roman"/> {{Ref}} == Fontes == *{{cite book |first=Babette|last=Babich|author-link=Babette Babich|title ="On the Analytic-Continental Divide in Philosophy: Nietzsche's Lying Truth, Heidegger's Speaking Language, and Philosophy." In: C. G. Prado, ed., A House Divided: Comparing Analytic and Continental Philosophy|location=Amherst, New York|publisher=Prometheus/Humanity Books|year=2003 |pages=63–103}} *{{cite book |first=Simon|last=Critchley|author-link=Simon Critchley|title=Continental Philosophy: A Very Short Introduction|url=https://archive.org/details/continentalphilo0000crit|location=Oxford; New York|publisher=Oxford University Press|year=2001|isbn=978-0-19-285359-2}} *{{cite book |first=Andrew |last=Cutrofello|title=Continental Philosophy: A Contemporary Introduction|url=https://archive.org/details/continentalphilo0000cutr |series=Routledge Contemporary Introductions to Philosophy|location=New York; Abingdon|publisher=Routledge Taylor & Francis Group |year=2005}} *{{cite book |first=Simon|last=Glendinning|year=2006|title=The idea of continental philosophy: a philosophical chronicle|location=Edinburgh|publisher=Edinburgh University Press Ltd}} *{{cite book |editor-first=Brian|editor-last=Leiter|editor2-first=Michael |editor2-last=Rosen|title=The Oxford Handbook of Continental Philosophy|location=Oxford; New York|publisher=Oxford University Press|year=2007|ref=CITEREFLeiter2007}} *{{cite book |first=Alan D. |last=Schrift |title=The History of Continental Philosophy. 8 Volumes. |year=2010 |location=Chicago; Illinois |publisher=University of Chicago Press Press}} *{{cite book |first=Robert C.|last=Solomon|author-link=Robert C. Solomon|title=Continental philosophy since 1750: the rise and fall of the self|url=https://archive.org/details/continentalphilo0000solo|year=1988|location=Oxford; New York|publisher=Oxford University Press}} *{{cite book |first=Anthony |last=Kenny|title=A New History of Western Philosophy, Volume IV: Philosophy in the Modern World| location=New York |publisher=Oxford University Press |year=2007}} [[Categoria:Philosophia continental| ]] [[Categoria:Philosophia contemporanee]] [[Categoria:Theoria critic]] [[Categoria:Historia intellectual]] [[Categoria:Scholas e traditiones philosophic]] [[Categoria:Poststructuralismo]] [[Categoria:Postmodernismo]] [[Categoria:Cultura occidental]] n3p83wl4gbs0sg2r4kmbmgdqs8ms2x3 0 61169 699250 698847 2026-08-27T18:48:07Z InternetArchiveBot 40773 Add 4 books for [[Wikipedia:Verificabilitate]] (20260827)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 699250 wikitext text/x-wiki '''Philosophia oriental''' (tamben appellate '''philosophia asian''' o '''philosophia del Est''') include le diverse [[philosophia|philosophias]] que originava in [[Asia Oriental|Est]] e [[Asia del Sud]], includente le [[philosophia chinese]], [[philosophia japonese]], [[philosophia corean]] e [[philosophia vietnamese]], que es dominante in Asia Oriental;<ref name="Source1">{{cite book|last1=Elman |first1=Benjamin A. |last2=Duncan |first2=John B. |last3=Ooms |first3=Herman |title=Rethinking Confucianism: Past and present in China, Japan, Korea, and Vietnam |date=2005}}</ref> e le [[philosophia indian]] (includente le [[philosophia hindu]], [[philosophia jainista]], [[philosophia buddhista]]), que es dominante in le [[Subcontinente indian|Asia del Sud]], [[Asia del Sud-Est]], [[Tibet]], [[Japon]] e [[Mongolia]].<ref>Ram-Prasad, Chakravarthi; "Eastern philosophy" (2005)</ref><ref>Fischer-Schreiber, Ehrhard, Friedrichs; ''Encyclopedia of Eastern Philosophy and Religion'' (1994)</ref> ==Philosophia indian== {{AP|Philosophia indian}} [[File:திருவள்ளுவர் கலைப் படைப்பு.jpg|thumb|left|upright=.7|[[Valluvar]], le philosopho tamil del era post-[[Sangam]]]] [[Philosophia indian]] se refere al antique traditiones philosophic ({{langx|sa|dárśana}}; 'visiones del mundo', 'inseniamentos')<ref>{{Cite web |url=http://spokensanskrit.de/index.php?tinput=darzana&direction=SE&script=HK&link=yes&beginning=0 |title=Spoken Sanskrit, ''darzana'' |access-date=2 March 2018 |archive-date=6 January 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160106200706/http://spokensanskrit.de/index.php?tinput=darzana&direction=SE&script=HK&link=yes&beginning=0 |url-status=live }}</ref> del [[subcontinente indian]]. Le [[hinduismo]] pote haber radices que se remonta al tempo del [[civilisation del Valle del Indo]].<ref>Larson, Gerald James (1995) ''India's Agony over religion '' SUNY Press {{ISBN|0-7914-2412-X}}. "Il ha alcun evidentia que le traditiones jain pote esser mesmo plus antique que le traditiones buddhista, possibilemente remontante al tempo del civilisation del valle del Indo, e que Vardhamana, in loco de esser un "fundator" per se, esseva simplemente un portavoce principal de un tradition multo plus antique. p. 27"</ref><ref>Joel Diederik Beversluis (2000) In: ''Sourcebook of the World's Religions: An Interfaith Guide to Religion and Spirituality'', New World Library: Novato, CA {{ISBN|1-57731-121-3}} Originari del subcontinente indian, le jainismo es un del religiones le plus antique de su patria e de facto del mundo, habente origines prehistoric ante 3000 a.C. e le propagation del cultura indo-aryan... p. 81</ref><ref>Jainismo per Sra. [[Natalya Romanovna Guseva|N.R. Guseva]] p. 44</ref> Le scholas orthodoxe principal surgeva in alcun momento inter le initio del [[Era Commun]] e le [[Imperio Gupta]].<ref>Students' Britannica India (2000), Volume 4, Encyclopædia Britannica, {{ISBN|978-0-85229-760-5}}, p. 316</ref> Iste scholas hindu disveloppava lo que ha essite appellate le «synthese hindu», fusionante elementos orthodoxe [[brahmanic]] e unorthodoxe del buddhismo e del [[jainismo]].<ref>Hiltebeitel, Alf (2007), Hinduism. In: Joseph Kitagawa, "The Religious Traditions of Asia: Religion, History, and Culture", Routledge</ref> Le pensamento hindu tamben se propagava verso le est al [[imperio Srivijaya]] indonesian e al [[Imperio Khmer]] cambodgian. Iste traditiones religiose-philosophic esseva plus tarde gruppate sub le etiquetta de [[hinduismo]]. Le hinduismo es le religion, o modo de vita, dominante{{refn|group=note|name="definition"|Le hinduismo es variemente definite como un «religion», «un insimul de credentias e practicas religiose», «tradition religiose», «un modo de vita» ({{sfn|Sharma|2003|pp=12–13}}) etc. Pro un discussion super le thema, vide: «Establishing the boundaries» in {{sfnlink|Flood|2008|pp=1–17}}.}} in [[Asia del Sud]]. Illo include le [[shivaismo]], le [[vaishnavismo]] e le [[shaktismo]]{{sfn|Nath|2001|p=31}} inter numerose [[denominationes hindu|altere traditiones]], e un ample spectro de [[Dharmaśāstra|leges e prescriptiones]] de «moralitate quotidian» basate super le [[karma]], le [[dharma]] e le normas social. Le hinduismo es un categorisation de distincte punctos de vista intellectual o philosophic, plus tosto que un insimul rigide e commun de credentias.{{sfn|Georgis|2010|p=62}} Le hinduismo, con circa un milliardo de sequitores<ref>{{cite web|title=The Global Religious Landscape – Hinduism|url=http://www.pewforum.org/global-religious-landscape-hindu.aspx|work=A Report on the Size and Distribution of the World's Major Religious Groups as of 2010|publisher=The pew foundation|access-date=31 March 2013|date=2012-12-18|archive-date=6 May 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130506104814/http://www.pewforum.org/global-religious-landscape-hindu.aspx|url-status=live}}</ref> es le [[Gruppos religiose major|tertia plus grande religion del mundo]], post le [[christianismo]] e le [[islam]]. Le hinduismo ha essite appellate le «[[plus antique religion]]» del mundo e es traditionalmente appellate ''[[Sanātanī|Sanātana Dharma]]'', «le [[dharma|lege]] eterne» o «le via eterne»;{{sfn|Bowker|2000}}{{sfn|Harvey|2001|p=xiii}}{{sfn|Knott|1998|p=5}} ultra le origines human.{{sfn|Knott|1998|p=5}} Le eruditos occidental considera le hinduismo como un fusion{{refn|group=note|name=Lockard|{{harvnb|Lockard|2007|p=50}}: «Le incontros que resultava del migration aryan reuniva plure populos e culturas multo differente, reconfigurante le societate indian. Durante multe seculos occurreva un fusion de [[populos indo-aryan|aryan]] e [[populos dravidic|dravidic]], un processo complexe que le historiatores ha etiquettate como le synthese indo-aryan.» {{harvnb|Lockard|2007|p=52}}: «Le hinduismo pote esser vidite historicamente como un synthese de credentias aryan con traditiones harappan e altere traditiones dravidic que se disveloppava durante multe seculos.»}} o synthese{{sfn|Samuel|2010|p=193}}{{refn|group=note|name="Hiltebeitel-synthesis"|{{harvnb|Hiltebeitel|2007|p=12}}: «Un periodo de consolidation, a vices identificate como un de „synthese hindu“, „synthese brahmanic“ o „synthese orthodoxe“, ha loco inter le epocha del ultime Upanishads vedic (c. 500 a.C.) e le periodo del ascendentia imperial Gupta (c. 320–467 d.C.).»}}{{sfn|Samuel|2010|p=193}} de varie culturas e traditiones indian,{{sfn|Hiltebeitel|2007|p=12}}{{sfn|Flood|1996|p=16}}{{sfn|Lockard|2007|p=50}} con radices diverse{{sfn|Narayanan|2009|p=11}}{{refn|group=note| Inter su radices es le [[religion vedic historic|religion vedic]] del ultime [[periodo vedic]] ({{harvnb|Flood|1996|p=16}}) e su emphase super le stato del brahmanes ({{harvnb|Samuel|2010|pp=48–53}}), sed tamben le religiones del [[civilisation del Valle del Indus]],{{sfn|Narayanan|2009|p=11}}{{sfn|Lockard|2007|p=52}}{{sfn|Hiltebeitel|2007|p=3}}{{sfn|Jones|Ryan|2006|p=xviii}} le traditiones [[Sramana]] o de renunciatores del [[Imperio Maurya|nord-est de India]],{{sfn|Flood|1996|p=16}}{{sfn|Gomez|2013|p=42}} e «traditiones popular o [[Adivasi|local]]».{{sfn|Flood|1996|p=16}}}} e sin un sol fundador.{{sfn|Osborne|2005|p=9}} Iste scholas hindu disveloppava lo que ha essite appellate le «synthese hindu», fusionante elementos orthodoxe [[brahmanic]] e unorthodoxe del buddhismo e del [[jainismo]].<ref>Hiltebeitel, Alf (2007), Hinduism. In: Joseph Kitagawa, "The Religious Traditions of Asia: Religion, History, and Culture", Routledge</ref> Le pensamento hindu tamben se propagava verso le est al [[imperio Srivijaya]] indonesian e al [[Imperio Khmer]] cambodgian. Iste traditiones religiose-philosophic esseva plus tarde gruppate sub le etiquetta de [[hinduismo]]. Le hinduismo es le religion, o modo de vita, dominante{{refn|group=note|name="definition"|Le hinduismo es variemente definite como un «religion», «un insimul de credentias e practicas religiose», «tradition religiose», «un modo de vita» ({{sfn|Sharma|2003|pp=12–13}}) etc. Pro un discussion super le thema, vide: «Establishing the boundaries» in {{sfnlink|Flood|2008|pp=1–17}}.}} in [[Asia del Sud]]. Illo include le [[shivaismo]], le [[vaishnavismo]] e le [[shaktismo]]{{sfn|Nath|2001|p=31}} inter numerose [[denominationes hindu|altere traditiones]], e un ample spectro de [[Dharmaśāstra|leges e prescriptiones]] de «moralitate quotidian» basate super le [[karma]], le [[dharma]] e le normas social. Le hinduismo es un categorisation de distincte punctos de vista intellectual o philosophic, plus tosto que un insimul rigide e commun de credentias.{{sfn|Georgis|2010|p=62}} Le hinduismo, con circa un milliardo de sequitores<ref>{{cite web|title=The Global Religious Landscape – Hinduism|url=http://www.pewforum.org/global-religious-landscape-hindu.aspx|work=A Report on the Size and Distribution of the World's Major Religious Groups as of 2010|publisher=The pew foundation|access-date=31 March 2013|date=2012-12-18|archive-date=6 May 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130506104814/http://www.pewforum.org/global-religious-landscape-hindu.aspx|url-status=live}}</ref> es le [[Gruppos religiose major|tertia plus grande religion del mundo]], post le [[christianismo]] e le [[islam]]. Le hinduismo ha essite appellate le «[[plus antique religion]]» del mundo e es traditionalmente appellate ''[[Sanātanī|Sanātana Dharma]]'', «le [[dharma|lege]] eterne» o «le via eterne»;{{sfn|Bowker|2000}}{{sfn|Harvey|2001|p=xiii}}{{sfn|Knott|1998|p=5}} ultra le origines human.{{sfn|Knott|1998|p=5}} Le eruditos occidental considera le hinduismo como un fusion{{refn|group=note|name=Lockard|{{harvnb|Lockard|2007|p=50}}: «Le incontros que resultava del migration aryan reuniva plure populos e culturas multo differente, reconfigurante le societate indian. Durante multe seculos occurreva un fusion de [[populos indo-aryan|aryan]] e [[populos dravidic|dravidic]], un processo complexe que le historiatores ha etiquettate como le synthese indo-aryan.» {{harvnb|Lockard|2007|p=52}}: «Le hinduismo pote esser vidite historicamente como un synthese de credentias aryan con traditiones harappan e altere traditiones dravidic que se disveloppava durante multe seculos.»}} o synthese{{sfn|Samuel|2010|p=193}}{{refn|group=note|name="Hiltebeitel-synthesis"|{{harvnb|Hiltebeitel|2007|p=12}}: «Un periodo de consolidation, a vices identificate como un de „synthese hindu“, „synthese brahmanic“ o „synthese orthodoxe“, ha loco inter le epocha del ultime Upanishads vedic (c. 500 a.C.) e le periodo del ascendentia imperial Gupta (c. 320–467 d.C.).»}}{{sfn|Samuel|2010|p=193}} de varie culturas e traditiones indian,{{sfn|Hiltebeitel|2007|p=12}}{{sfn|Flood|1996|p=16}}{{sfn|Lockard|2007|p=50}} con radices diverse{{sfn|Narayanan|2009|p=11}}{{refn|group=note| Inter su radices es le [[religion vedic historic|religion vedic]] del ultime [[periodo vedic]] ({{harvnb|Flood|1996|p=16}}) e su emphase super le stato del brahmanes ({{harvnb|Samuel|2010|pp=48–53}}), sed tamben le religiones del [[civilisation del Valle del Indus]],{{sfn|Narayanan|2009|p=11}}{{sfn|Lockard|2007|p=52}}{{sfn|Hiltebeitel|2007|p=3}}{{sfn|Jones|Ryan|2006|p=xviii}} le traditiones [[Sramana]] o de renunciatores del [[Imperio Maurya|nord-est de India]],{{sfn|Flood|1996|p=16}}{{sfn|Gomez|2013|p=42}} e «traditiones popular o [[Adivasi|local]]».{{sfn|Flood|1996|p=16}}}} e sin un sol fundador.{{sfn|Osborne|2005|p=9}} Disveloppamentos posterior include le disveloppamento de [[Tantra]] e influentias irano-islamic. Le buddhismo disparasceva in grande parte de India post le [[conquesta musulman in le subcontinente indian]], supervivente in le regiones himalayan e in le India del sud.<ref>{{cite book|author=Randall Collins|title=he Sociology of Philosophies|url=https://books.google.com/books?id=2HS1DOZ35EgC|year=2009|publisher=Harvard University Press|isbn=978-0-674-02977-4|pages=184–185|access-date=2 March 2018|archive-date=11 January 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230111053959/https://books.google.com/books?id=2HS1DOZ35EgC|url-status=live}}</ref> Le periodo moderne precoce videva le florescentia de [[Navya-Nyāya]] (le 'nove ration') sub philosophos como [[Raghunatha Siromani]] (c. 1460–1540), qui fundava le tradition, [[Jayarama Pancanana]], [[Mahadeva Punatamakara]] e [[Yashovijaya]] (qui formulava un responsa jainista).<ref>Ganeri, Jonardon. ''The Lost Age of Reason Philosophy in Early Modern India 1450–1700'', Oxford U. press.</ref> ===Scholas oriental=== Le principal scholas philosophic indian es classificate como orthodoxe o heterodoxe – [[Āstika e nāstika|āstika o nāstika]] – dependente de un de tres criterios alternative: si illo crede que le [[Vedas]] es un fonte valide de cognoscentia; si le schola crede in le premissas de [[Brahman]] e [[Atman (Hinduismo)|Atman]]; e si le schola crede in le vita post-morte e in [[Deva (Hinduismo)|Devas]].<ref>John Bowker, ''Oxford Dictionary of World Religions'', p. 259</ref><ref>{{cite book |author=Wendy Doniger |title=On Hinduism |url=https://books.google.com/books?id=c8vRAgAAQBAJ |year=2014 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-936008-6 |page=46 |access-date=2 de martio 2018 |archive-date=3 de julio 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230703144429/https://books.google.com/books?id=c8vRAgAAQBAJ |url-status=live }}</ref> Il ha sex scholas major de orthodoxe [[philosophia hindu]] indian—[[Nyaya]], [[Vaisheshika]], [[Samkhya]], [[Yoga (philosophia)|Yoga]], [[Mīmāṃsā]] e [[Vedanta]], e cinque scholas major heterodoxe—[[jainismo|jain]], [[buddhismo|buddhista]], [[Ajivika]], [[Ajñana]] e [[Cārvāka]]. Totevia, il ha altere methodos de classification; [[Vidyaranya]] pro exemplo identifica dece-sex scholas de philosophia hindu indian per includer illos que pertine al traditiones [[shivaismo|śaiva]] e [[Raseśvara]].<ref name="cowell">Cowell, E.B.; Gough, A.E. (1882). Sarva-Darsana Sangraha of Madhava Acharya: Review of Different Systems of Hindu Philosophy. New Delhi: Indian Books Centre/Sri Satguru Publications. {{ISBN|81-7030-875-5}}, p. xii.</ref><ref name="nicholson">Nicholson, pp. 158–162.</ref> Cata schola de philosophia hindu ha un extensive litteratura [[Epistemologia|epistemologic]] appellate ''[[Pramana]]-sastras''.<ref name=kp>Karl Potter (2002), Presuppositions of India's Philosophies, Motilal Banarsidass, {{ISBN|81-208-0779-0}}, pp. 25–26</ref><ref name=pbil>[[Purushottama Bilimoria|P Bilimoria]] (1993), Pramāṇa epistemology: Some recent developments, in Asian philosophy – Volume 7 (Editor: G Floistad), Springer, {{ISBN|978-94-010-5107-1}}, pp. 137–154</ref> In le [[Historia del hinduismo|historia hindu]], le distinction del sex scholas orthodoxe era currente in le [[periodo Gupta]], le "etate de auro" del hinduismo. Con le disparition de Vaisheshika e Mīmāṃsā, illo deveniva obsolete verso le Medievo tardive, quando le varie subscholas de Vedanta ([[Dvaita]] "dualismo", Advaita Vedanta "non-dualismo" e alteres) comenciava a acquirer prominentia como le divisiones principal del philosophia religiose. Nyaya superviveva usque in le seculo 17 como ''Navya Nyaya'' "Neo-Nyaya", dum que Samkhya perdeva gradualmente su status de schola independente, con su doctrinas absorbite in Yoga e Vedanta. ====Sāmkhya e Yoga==== [[Sāmkhya|Sāmkhya]] es un [[dualismo mente-corpore|tradition philosophic dualista]] basate sur le [[Sāṃkhyakārikā]] (circa 320–540 EC),<ref>Gerald James Larson (2011), Classical Sāṃkhya: An Interpretation of Its History and Meaning, Motilal Banarsidass, {{ISBN|978-81-208-0503-3}}, pp. 146–147</ref> durante que le [[Yoga (philosophia)|schola del Yoga]] esseva un tradition intimemente associate que poneva le accento super le [[Dhyāna in Hinduismo|meditation]] e le [[Kaivalya|liberation]], cuje texto principal es le [[Sutras del Yoga de Patañjali|sutras del Yoga]] (circa 400 EC).<ref>Maas, Philipp A. (2006). ''Samādhipāda: das erste Kapitel des Pātañjalayogaśāstra zum ersten Mal kritisch ediert''. Aachen: Shaker. {{ISBN|3-8322-4987-7}}.</ref> Elementos de ideas proto-Sāmkhya pote, tamen, esser retraciate usque al periodo del prime [[Upanishad]].<ref>GJ Larson, RS Bhattacharya and K Potter (2014), The Encyclopedia of Indian Philosophies, Volume 4, Princeton University Press, {{ISBN|978-0-691-60441-1}}, pp. 4–5</ref> Un del principal differentias inter le duo scholas intimemente associate esseva que Yoga admitteva le existentia de un Deo, durante que le majoritate del pensatores de [[Sāmkhya|Sāmkhya]] criticava iste idea.<ref>Roy Perrett (2007), Samkhya-Yoga Ethics, Indian Ethics: Classical Traditions and Contemporary Challenges (Editors: Purusottama Bilimoria et al), Volume 1, {{ISBN|978-0-7546-3301-3}}, p. 151</ref> Sāmkhya [[epistemologia]] accepta tres del sex [[pramāṇa]]s (pruvas) como le sol medios digne de fide pro obtener cognoscentia; ''pratyakṣa'' ([[perception|perception]]), ''anumāṇa'' ([[inferentia]]) e ''śabda'' (parola/testimonio de fontes digne de fide).<ref name="ReferenceA">John A. Grimes, A Concise Dictionary of Indian Philosophy: Sanskrit Terms Defined in English, State University of New York Press, {{ISBN|978-0-7914-3067-5}}, p. 238</ref> Le schola disveloppava un exposition theoric complexe del evolution del [[Purusha|conscientia]] e del [[Prakṛti|materia]]. Le fontes de Sāmkhya argumenta que le universo consiste de duo realitates, [[Purusha|puruṣa]] ([[conscientia]]) e [[prakṛti]] ([[materia]]). Como monstrate per le ''[[Samkhyapravachana Sutra|Sāṁkhyapravacana Sūtra]]'' (circa 14e centennio EC), Sāmkhya continuava a disveloppar se durante le periodo medieval. ====Nyāya==== Le [[Nyāya|schola Nyāya]] de [[epistemologia]] explora le [[Pramāṇa|fontes de cognoscentia]] (''Pramāṇa'') e es basate super le ''[[Nyāya Sūtras|Sutras de Nyāya]]'' (circa le 6e seculo ante le era commun e le 2e seculo EC).<ref>Jeaneane Fowler (2002), Perspectives of Reality: An Introduction to the Philosophy of Hinduism, Sussex Academic Press, {{ISBN|978-1-898723-94-3}}, p. 129</ref> [[Nyāya]] sustene que le suffrentia human resulta del ignorantia e que le liberation resulta del cognoscentia correcte. Per consequente, illes cercava investigar le fontes del cognoscentia correcte o epistemologia. [[Nyāya]] traditionalmente accepta quatro ''[[Pramāṇa|pramāṇas]]'' como medios digne de fide pro obtener cognoscentia – ''Pratyakṣa'' ([[perception]]), ''Anumāṇa'' ([[inferentia]]), ''Upamāṇa'' ([[comparation]] e [[analogia]]) e ''Śabda'' ([[parola]], testimonio de expertos digne de fide del passato o del presente).<ref name="ReferenceA"/> [[Nyāya]] etiam traditionalmente defendava un forma de [[Realismo (philosophical)|realismo]] philosophic.<ref>Oliver Leaman (2006), Nyaya, in ''Encyclopaedia of Asian Philosophy'', Routledge, {{ISBN|978-0-415-86253-0}}, pp. 405–407</ref> Le ''[[Nyāya Sūtras|Sutras de Nyāya]]'' esseva un texto multo influente in le philosophia indian, ponente le fundamentos pro le discussiones epistemologic classic indian inter le varie scholas philosophic. Illo include, per exemplo, le classic replicas hindu contra le argumentos buddhista del non-sé ([[anatta|anattā]]).<ref>P Bilimoria and JN Mohanty (2003), Relativism, Suffering and Beyond, Oxford University Press, {{ISBN|978-0-19-566207-8}}, pp. i–ix with Introduction and Chapter 3</ref> Le obra etiam es famose pro argumentar contra un Deo creator ([[Ishvara|Īśvara]]),<ref>John Clayton (2010), Religions, Reasons and Gods: Essays in Cross-cultural Philosophy of Religion, Cambridge University Press, {{ISBN|978-0-521-12627-4}}, p. 150</ref> un debatte que deveniva central al [[Hinduismo|hinduismo]] durante le periodo medieval. ====Vaiśeṣika==== [[Vaisheshika|Vaiśeṣika]] es un schola naturalista de [[atomismo]], que accepta solmente duo fontes de cognoscentia, [[perception]] e [[inferentia]].<ref>DPS Bhawuk (2011), Spirituality and Indian Psychology (Editor: [[Anthony J. Marsella]]), Springer, {{ISBN|978-1-4419-8109-7}}, p. 172</ref> Iste philosophia susteneva que le universo esseva reducibile a ''paramāṇu'' ([[atom|atomos]]), que es indestructibile (''anitya''), indivisibile, e possede un specie special de dimension, appellate "parve" (''aṇu''). Toto lo que nos experientia es un composite de iste atomos.<ref>[[http://plato.stanford.edu/entries/early-modern-india/#VaiAto](http://plato.stanford.edu/entries/early-modern-india/#VaiAto) Le philosophia analytic in India del prime periodo moderne] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190318135737/https://plato.stanford.edu/entries/early-modern-india/#VaiAto |date=18 martio 2019 }} J Ganeri, Stanford Encyclopedia of Philosophy</ref> Vaiśeṣika classificava tote le objectos del experientia in lo que illes appellava ''padārtha''s (literalmente: «le signification de un parola»), que includeva sex categorias; ''dravya'' (substantia), ''guṇa'' (qualitate), ''karma'' (activitate), ''sāmānya'' (generalitate), ''viśeṣa'' (particularitate) e ''samavāya'' (inherentia). Plus tarde, le ''Vaiśeṣika''s (''Śrīdhara'', Udayana e ''Śivāditya'') addeva un altere categoria, ''[[abhava|abhāva]]'' (non-existentia). Le prime tres categorias es definite como ''artha'' (lo que pote esser percipite) e illes ha un existentia objective real. Le ultime tres categorias es definite como ''budhyapekṣam'' (producto del discrimination intellectual) e illes es categorias logic.<ref>[[Vaisheshika#CITEREFRadhakrishnan2006|Radhakrishnan 2006]], pp. 183–186</ref> ====Mīmāṃsā==== [[Mīmāṃsā]] es un schola de [[orthopraxia|orthopraxia ritual]], cognoscite pro su studio e interpretation [[Hermeneutica|hermeneutic]] del [[Vedas|Vedas]].<ref name="Oliver Leaman 2006">Oliver Leaman (2006), Shruti, in ''Encyclopaedia of Asian Philosophy'', Routledge, {{ISBN|978-0-415-86253-0}}, p. 503</ref> Le studio del ''[[dharma]]'' como deber ritual e social esseva central al tradition. Illes etiam susteneva que le Vedas esseva «eternal, sin autor, [e] infallibile» e que le injunctiones vedic e le [[mantra|mantras]] usate in le rituales constitue actiones prescriptive de importantia primari.<ref name="Oliver Leaman 2006"/> A causa de lor foco super le studio e le interpretation de textos, Mīmāṃsā disveloppava etiam theorias de [[philology|philologia]] e del [[philosophia del linguage|philosophia del linguage]] que influentiava altere scholas indian.<ref>Peter M. Scharf, ''The Denotation of Generic Terms in Ancient Indian Philosophy'' (1996), Chapter 3</ref> Illes susteneva que le scopo primari del linguage esseva de ''prescriber'' actiones correcte, rituales e [[dharma]] (deber o virtute).<ref>Chris Bartley (2013), Purva Mimamsa, in ''Encyclopaedia of Asian Philosophy'' (Editor: Oliver Leaman), Routledge, {{ISBN|978-0-415-86253-0}}, pp. 443–445</ref> Mīmāṃsā es etiam in grande parte atheista, sustinente que le evidentia pro le existentia de Deo es insufficiente e que le deos nominate in le Vedas non ha existentia extra lor nomines, mantras e potentia.<ref>[[Harold Coward|Coward, Harold]] (2008). [https://books.google.com/books?id=LkE_8uch5P0C ''The perfectibility of human nature in eastern and western thought''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221206144339/https://books.google.com/books?id=LkE_8uch5P0C |date=6 December 2022 }}. p. 114. {{ISBN|978-0-7914-7336-8}}.</ref> Un texto clave del schola Mīmāṃsā es le [[Sutras Purva Mimamsa|Mīmāṃsā Sūtra]] de [[Jaimini]], e inter le major scholares de Mīmāṃsā se trova [[Prabhākara]] (circa 7e seculo) e [[Kumārila Bhaṭṭa]] ([[Floruit|fl.]] circa 700). Le schola Mīmāṃsā influentiava fortemente [[Vedanta|Vedānta]], etiam cognoscite como ''Uttara-Mīmāṃsā''. Tamen, durante que Mīmāṃsā poneva le accento super ''karmakāṇḍa'' (le studio del actiones ritual) per concentrar se super le quatro prime [[Vedas]], le scholas Vedānta poneva le accento super ''jñānakāṇḍa'' (le studio del cognoscentia), attingente al partes posterior del Vedas, como le [[Upaniṣads]].<ref name="Oliver Leaman 2006"/> ====Vedānta==== [[File:Raja Ravi Varma - Sankaracharya.jpg|thumb|right|x250px|[[Adi Shankara|Ādi Śaṅkara]] (8e seculo EC), le principal exponente del [[Advaita|Vedānta Advaita]]]] [[Vedānta]] (significante «fin del [[Vedas|Vedas]]») o ''Uttara-Mīmāṃsā'', es un gruppo de traditiones que se concentra super le questiones philosophic trovate in le [[Prasthanatrayi|Prasthānatrayī]] (le tres fontes), que es le ''[[Principal Upanishads|Upanishad principal]]'', le ''[[Brahma Sutras|Sutras de Brahma]]'' e le ''[[Bhagavad Gita|Bhagavad Gītā]]''.<ref>[[Vedanta#CITEREFRanganathan|Ranganathan]]; [[Vedanta#CITEREFHiriyanna1948|Hiriyanna 1948]], pp. 19, 21–25, 150–152; [[Vedanta#CITEREFGrimes1990|Grimes 1990]], pp. 6–7</ref> [[Vedānta]] considera le Vedas, particularmente le [[Upanishads|Upanishad]], como un fonte digne de fide de cognoscentia. Le preoccupation central de iste scholas es le natura de e le relation inter ''[[Brahman]]'' (realitate ultime, conscientia universal), ''[[Ātman (Hinduism)|Ātman]]'' (anima individual) e ''[[Prakriti|Prakṛti]]'' (mundo empiric). Le sub-traditiones de [[Vedānta]] include [[Advaita Vedanta|Advaita]] (non-dualismo), [[Vishishtadvaita|Viśiṣṭādvaita]] (non-dualismo qualificate), [[Dvaita|Dvaita]] (dualismo) e [[Bhedabheda|Bhedābheda]] (differentia e non-differentia).<ref>[[http://faculty.washington.edu/prem/Colloquium03%E2%80%93DiffVedantas.pdf](http://faculty.washington.edu/prem/Colloquium03%E2%80%93DiffVedantas.pdf) Prem Pahlajrai, Asian Languages and Literature, University of Washington, ''Vedanta: A Comparative Analysis of Diverse Schools'']{{Dead link|date=July 2018 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> A causa del popularitate del [[movimento bhakti|movimento bhakti]], [[Vedānta]] deveniva le corrente dominante del [[hinduismo|hinduismo]] in le periodo post-medieval. ====Altere==== Durante que le enumeration classic del philosophias indian lista sex scholas orthodoxe, existe altere scholas que es a vices considerate orthodoxe. Illo include:<ref name="cowell"/> * [[Pasupata|Paśupata]], un schola [[Asceticism|ascetic]] de [[Shaivism|Śaivismo]] fundate per [[Lakulisha|Lākuliśa]] (≈2e seculo EC). * [[Shaiva Siddhanta|Śaiva Siddhānta]], un schola de [[Shaivism|Śaivismo]] dualista que esseva fortemente influentiate per Sāmkhya. * [[Pratyabhijna|Pratyabhijña]] (recognoscentia), le schola de [[Utpaladeva|Utpaladeva]] (10e seculo) e [[Abhinavagupta|Abhinavagupta]] (975–1025 EC), un forma de [[tantra|tantra]] shaivista non-dual. * [[Rasesvara|Raseśvara]], le schola mercurial. * [[Panini|Pāṇini]] Darśana, le schola del [[grammatica|grammaticos]] (que clarifica le theoria de [[Sphota|Sphoṭa]]). == Notas == <references group="note"/> {{Ref}} ==Fontes== {{refbegin}} * {{Cite book | last =Bowker | first =John | year =2000 | title =The Concise Oxford Dictionary of World Religions | url =https://archive.org/details/isbn_9780192800947 | publisher =Oxford University Press }} * {{Cite book | last =Flood | first =Gavin D. | author-link = Gavin Flood | year =1996 | title =An Introduction to Hinduism | url =https://archive.org/details/introductiontohi0000floo_n5j0 | publisher =Cambridge University Press }} * {{Cite book |last=Flood |first=Gavin |title=The Blackwell Companion to Hinduism |publisher=John Wiley & Sons |year=2008 |author-link=Gavin Flood}} * {{Cite book | last =Georgis | first =Faris | year =2010 | title =Alone in Unity: Torments of an Iraqi God-Seeker in North America | publisher =Dorrance Publishing | isbn =978-1-4349-0951-0 | url =https://books.google.com/books?id=vFZrxLjtiI8C&pg=PA62 }} * {{Cite book | last =Gomez | first =Luis O. | year =2013 | title =Buddhism in India. In: Joseph Kitagawa, "The Religious Traditions of Asia: Religion, History, and Culture" | publisher =Routledge | url =https://books.google.com/books?id=9fyzAAAAQBAJ&pg=PA42 | isbn =978-1-136-87590-8 | access-date =27 January 2016 | archive-date =3 July 2023 | archive-url =https://web.archive.org/web/20230703151512/https://books.google.com/books?id=9fyzAAAAQBAJ&pg=PA42 | url-status =live }} * {{Cite book | last =Harvey | first =Andrew | author-link = Andrew Harvey (religious writer) | year =2001 | title =Teachings of the Hindu Mystics | url =https://archive.org/details/teachingsofhindu0000unse | publisher =Shambhala | isbn =978-1-57062-449-0 }} * {{Cite book | last =Hiltebeitel | first =Alf | year =2007 | title =Hinduism. In: Joseph Kitagawa, "The Religious Traditions of Asia: Religion, History, and Culture". Digital printing 2007 | publisher =Routledge | url =https://books.google.com/books?id=9fyzAAAAQBAJ | isbn =978-1-136-87590-8 | access-date =27 January 2016 | archive-date =3 July 2023 | archive-url =https://web.archive.org/web/20230703151449/https://books.google.com/books?id=9fyzAAAAQBAJ | url-status =live }} * {{Cite book | last1 =Jones | first1 =Constance | last2 =Ryan | first2 =James D. | year =2006 | title =Encyclopedia of Hinduism | publisher =Infobase Publishing | url =https://books.google.com/books?id=OgMmceadQ3gC&q=hinduism+neolithic&pg=PR17 | isbn =978-0-8160-7564-5 | access-date =31 October 2020 | archive-date =3 July 2023 | archive-url =https://web.archive.org/web/20230703151504/https://books.google.com/books?id=OgMmceadQ3gC&q=hinduism+neolithic&pg=PR17 | url-status =live }} * {{Cite book |last=Knott |first=Kim |url=https://books.google.com/books?id=p4kzNzII3zAC&pg=PA6 |title=Hinduism: A Very Short Introduction |publisher=Oxford University Press |year=1998 |isbn=978-0-19-160645-8 |access-date=10 February 2023 |archive-date=3 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230703151955/https://books.google.com/books?id=p4kzNzII3zAC&pg=PA6 |url-status=live }} * {{Cite book |author=Kamil Zvelebil |title=The Smile of Murugan: On Tamil Literature of South India |url=https://books.google.com/books?id=degUAAAAIAAJ&pg=PA155 |access-date=7 March 2018 |year=1973 |publisher=E.J. Brill |location=Leiden |isbn=978-90-04-03591-1 |archive-date=5 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230405220135/https://books.google.com/books?id=degUAAAAIAAJ&pg=PA155 |url-status=live }} * {{Cite book | last =Lockard | first =Craig A. | year =2007 | title =Societies, Networks, and Transitions. Volume I: to 1500 | publisher =Cengage Learning | url =https://books.google.com/books?id=yJPlCpzOY_QC&pg=PA50 | isbn =978-0-618-38612-3 | access-date =27 January 2016 | archive-date =3 July 2023 | archive-url =https://web.archive.org/web/20230703151955/https://books.google.com/books?id=yJPlCpzOY_QC&pg=PA50 | url-status =live }} * {{Cite book |author=Mohan Lal |title=Encyclopaedia of Indian Literature: Sasay to Zorgot |url=https://books.google.com/books?id=KnPoYxrRfc0C&pg=PA4341 |year=1992 |publisher=Sahitya Akademi |isbn=978-81-260-1221-3 }} * {{cite book|author=P.S. Sundaram|title=Kural (Tiruvalluvar)|url=https://books.google.com/books?id=aPpv2F2RRgcC|year=1990|publisher=Penguin Books|isbn=978-93-5118-015-9|ref={{sfnRef|Sundaram, 1990}}|access-date=7 July 2022|archive-date=5 April 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230405220115/https://books.google.com/books?id=aPpv2F2RRgcC|url-status=live}} * {{cite book |author=Kaushik Roy |title=Hinduism and the Ethics of Warfare in South Asia: From Antiquity to the Present |url=https://books.google.com/books?id=vRE3n1VwDTIC |year=2012 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1-107-01736-8 }} * {{cite book |author=Swamiji Iraianban |title=Ambrosia of Thirukkural |url=https://books.google.com/books?id=dPmMQoJkXV0C&pg=PA13 |year=1997 |publisher=Abhinav Publications |isbn=978-81-7017-346-5 }} * {{cite book |author=W. J. Johnson |title=A dictionary of Hinduism |url=https://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780198610250.001.0001/acref-9780198610250-e-2475?rskey=HcmgW0&result=1 |year=2009 |publisher=Oxford University Press |location=Oxford, UK |access-date=12 March 2021 |series=Oxford Reference |isbn=978-01-98610-25-0 |ref={{sfnRef|Johnson, 2009}} |archive-date=28 July 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210728145953/https://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780198610250.001.0001/acref-9780198610250-e-2475?rskey=HcmgW0&result=1 |url-status=live }} * {{cite book |author= M. S. Purnalingam Pillai |title= Tamil Literature |year= 2015 |edition= |publisher=International Institute of Tamil Studies | location= Chennai |language=|pages=75 | ref={{sfnRef|Pillai, 2015}} }} * {{Cite book | last =Narayanan | first =Vasudha | year =2009 | title =Hinduism | publisher =The Rosen Publishing Group | url =https://books.google.com/books?id=E0Mm6S1XFYAC | isbn =978-1-4358-5620-2 | access-date =27 January 2016 | archive-date =3 July 2023 | archive-url =https://web.archive.org/web/20230703151957/https://books.google.com/books?id=E0Mm6S1XFYAC | url-status =live }} * {{Cite book | last =Nath | first =Vijay | date =March–April 2001 | title =From 'Brahmanism' to 'Hinduism': Negotiating the Myth of the Great Tradition | journal =Social Scientist | volume =29 | issue =3/4 | pages =19–50 | doi=10.2307/3518337 |jstor=3518337 }} * {{Cite book |last= Osborne|first=E|year=2005|title=Accessing R.E. Founders & Leaders, Buddhism, Hinduism and Sikhism Teacher's Book Mainstream|publisher= Folens Limited }} * {{Cite book | last =Samuel | first =Geoffrey | year =2010 | title =The Origins of Yoga and Tantra. Indic Religions to the Thirteenth Century | publisher =Cambridge University Press }} * {{Cite book |last=Sharma |first=Arvind |title=The Study of Hinduism |url=https://archive.org/details/studyofhinduism0000unse |publisher=[[University of South Carolina Press]] |year=2003 |author-link=Arvind Sharma}} {{refend}} [[Categoria:Philosophia oriental| ]] [[Categoria:Cultura de Asia]] [[Categoria:Historia de Asia]] [[Categoria:Articulos que contine clips de video]] [[Categoria:Philosophia per region]] l69ylh8ylkxpzupaxk74lk416k0kc5o 0 61174 699297 698904 2026-08-28T08:09:17Z Interlingvisto 60932 699297 wikitext text/x-wiki {{eminente}} [[File:Schloss Ahrensburg-msu-1507-.jpg|thumb|upright=1.6|Castello de Ahrensburg, vista del nord super le fatciata de entrata]] [[File:Schloss Ahrensburg-msu-1460-.jpg|thumb|upright|Vista del sud-est super le fatciata del jardin, in le primo plano le fossa externe del castello]] Le '''Castello de Ahrensburg''' se trova in le citate de [[Ahrensburg]] (nominate secundo le districto del castello) in le [[Schleswig-Holstein]] meridional, circa 30&nbsp;kilometros al nord-est del centro de [[Hamburgo]]. Le parve [[castello de aqua]] es de facto un [[maniero]] e como tal esseva olim le centro de un [[proprietate nobiliari]]. Tamen, le edificio es designate como [[castello]] jam depost le 18e seculo.<ref>Le denomination ''[[castello]]'' in Schleswig-Holstein (e Mecklemburgo) esseva reservate exclusivemente al sedes de soveranos o de episcopos.</ref> Le castello es un del principal ovras del [[architectura del Renascentia]] in Schleswig-Holstein. Illo pertine al attractiones le plus cognoscite del stato federal e es accessibile al publico. Al area del castello pertine, in plus del casa señorial, le ancian [[Ecclesia del castello de Ahrensburg|capella del dominio]] con su si-nominate [[Gottesbuden de Ahrensburg|«Gottesbuden»]] assi como un parco del castello amenajate in le stilo de [[Englischer Landschaftsgarten|jardines paisagistic anglese]]. == Uso == [[File:Schlossbrücke Ahrensburg.1.ajb.jpg|thumb|Ponte verso le insula del castello, in le fundo le castello de Ahrensburg]] [[File:Schloss Ahrensburg - Löwe.jpg|thumb|Leones al ponte de accesso al castello]] Le edificio renascentista, originalmente protegite per simples fortificationes, se trovava desde le 16e seculo in le possession de varie lineas del familia [[Rantzau (familia nobil)|Rantzau]], pertinente al [[Equites Originarii|vetere nobilitate de Holstein]]. Post un periodo de declino economic, le dominio e le castello de Ahrensburg passava in le 18e seculo al familia [[Schimmelmann]], elevate al nobilitate, sub le qual le casa del proprietario esseva transformate in un elaborate residentia rural. Le Schimmelmann remaneva in Ahrensburg durante plure generationes; postea le proprietate esseva vendite in 1932. Post que le castello habeva servite a varie fines durante le periodo del [[Secunde Guerra Mundial|Secunde Guerra Mundial]], illo alberga hodie un museo concentrate super le cultura nobil de Schleswig-Holstein. [[Matrimonio|Matrimonios]] per le oficina del stato civil de Ahrensburg es possibile in le piano basse, in le ''Sala del jardin'', o in le secunde piano, in le ''Salon Louis Seize'' o in le biblioteca.<ref>Fundation Castello Ahrensburg: ''Maritar se in le castello de conto de fadas.'' (folieto 09/2016).</ref> == Historia == === Del castello de Arnesvelde al dominio de Ahrensburg === [[File:Burg Arnesvelde Darstellung von 1897.png|thumb|Castello de Arnesvelde in un representation historicizante del 19e seculo secundo le modello del castello super le [[Tabula de Rantzau]]]] [[File:Daniel Rantzau 2.jpg|thumb|Daniel Rantzau, le prime proprietario]] In le proximitate del castello actual existeva ja in le [[Medievo]] un sede fortificate de un proprietario feudal, le dicite [[Castello de Arnesvelde]], que pertineva al [[Comites de Schauenburg e Holstein|comites de Schauenburg]].<ref name="dehio136">Dehio: ''Manual del monumentos artistic german. Hamburg, Schleswig-Holstein'', Deutscher Kunstverlag, München 1994, p. 136. ISBN 978-3-422-03033-6.</ref> In 1327 le complexo, con le terras adjacente, passava al [[Monasterio de Reinfeld|monasterio de Reinfeld]], ubi illo remaneva durante le sequente seculos.<ref name="dehio136" /> Le parve castello esseva rarmente usate e comenciava con le tempore a ruinar. Durante le [[Reformation]], le monasterio esseva [[Secularisation|secularisate]] in le 16e seculo, e Arnesvelde passava al possession del rege danese [[Federico II (Dania e Norvegia)|Federico II]]. Ille lo concedeva in 1564 primo al familia Blome.<ref name="Behrens17">Angela Behrens: ''Le dominio nobil de Ahrensburg ab 1715 usque 1867'', Wachholtz, Neumünster 2006, p. 17.</ref> Le 9 martio 1567, le comandante [[Daniel Rantzau]] qui serviva al rege danese recipeva le restos del castello como remuneration pro su servicios e compensation pro debitos que le rege habeva verso ille. Insieme con le castello, ille recipeva le quatro villages Woldenhorn, Ahrensfelde, Meilsdorf e Bünningstedt.<ref>{{Archivio web |url=http://www.historischer-arbeitskreis-ahrensburg.de/Die_Rantzaus_in_Ahrensburg.htm |text=Le epocha del Rantzaus in Ahrensburg. |wayback=20141222034601}} Pagina web del «Circulo historic de labor de Ahrensburg».</ref> Rantzau, qui proveniva del ramo [[Westensee (commune)|Nienhofer]] del familia alora le plus influente de Schleswig-Holstein, cadeva ja duo annos plus tarde in un battalia pro le fortification svedese de [[Varberg]], sin haber unquam entrate in su nove proprietate. Proque ille moriva sin infantes, le hereditate passava a su fratre [[Peter Rantzau]], qui fundava con le terras un grande economia feudal.<ref name="sa.de-geschichte">[https://www.schloss-ahrensburg.de/das-schloss/geschichte/ Summario del historia del castello.] schloss-ahrensburg.de; consultate le 6 decembre 2009.</ref> === 16e al 18e seculo: un casa del proprietario del familia Rantzau === Peter Rantzau prendeva possession del terras circum le futuro castello in 1569.<ref name="dehio136" /> A nord del village Woldenhorn — incorporate in le actual citate de Ahrensburg — nasceva un grande corte feudal, que deveniva le centro economic del complexo.<ref name="Lühning10">Frauke Lühning: ''Castello Ahrensburg'', p. 10.</ref> Inter le edificios del dominio e le village al sud, in un basse valle fluvial per le qual curreva le [[Hunnau]], Peter Rantzau faceva construer le casa del proprietario. Pro le edificio construite circa 1585, le restos del castello de Arnesvelde, situate alcun kilometros al sud, esseva demolite e le material esseva in parte reutilisate in Ahrensburg; del castello medieval remane solmente alcun terraplenes e fossatos devenite selvatic. Le nomine del castello se transferiva al nove proprietate.<ref name="Behrens17" /> Le cosino de Peter Rantzau del [[Breitenburg|ramo de Breitenburg]] del familia, le humanista [[Heinrich Rantzau]], summarizava le cambio de loco del edificio con parolas poetic: {{Citation|Ecce me, castello, que in le bucca del tempore debe viver,<br>Arnsburg io devenira, nominate con un nomine ben convenibile,<br>solitari io jaceva e mi petras putrescente dispareva in ruinas.<br>Ora io me leva de novo, plus belle in un loco plus belle.<ref>Frauke Lühning, Hans Schadendorff: ''Castello Ahrensburg''. 3e edition. Wachholtz, Neumünster 1991, ISBN 3-529-02950-5 (= ''Guida a museos de Schleswig-Holstein. Volumine 1.''), p. 6.</ref>}} Le casa del proprietario esseva construite in le forma traditional del dicite [[Casa multiple|casa multiple]] e equipate como un moderne e elaborate residentia renascentista. Heinrich Rantzau describeva le casa e su equipamento in 1597 — probabilemente con un poco de exaggeration — como ''«un edificio erigite a costas incomprehensibile, cuje cameras esseva vestite de auro e argento»''. Le casa debeva servir a Peter Rantzau principalmente como residentia pro su etate vetere e, secundo su voluntate, postea ''«pro tempore eterne»''<ref>Habich, D. Lafrenz, H. Schulze, L. Wilde: ''Castellos e complexos de dominos in Schleswig-Holstein'', L&H Verlag, Hamburg 1998, p. 201. ISBN 978-3-928119-24-5.</ref> como sede ancestral de su ramo familial. Con le [[Capella del castello|capella del castello]], completate in 1596 in le proximitate immediate del dominio, ille creava anque le sepulcreto pro se e su descendentes. Le sonio de gloria durabile de su linea terminava tamen ja in le generation sequente, proque su filio Daniel moriva sin descendentes masculini. Nonobstante, le dominio remaneva como hereditate in le possession del Rantzaus multo ramificate, e le casa del proprietario alberga usque al 18e seculo in total septe generationes del familia.<ref name="sa.de-geschichte" /> Un periodo initial de prosperitate economic del dominio se exprimeva anque in le [[Cabinas de Deo|cabinas de Deo]] al ecclesia del castello, un institution de assistentia pro laboratores vetere eationen del dominio fundate per Peter Rantzau. A differentia del membros del familia Rantzau de Breitenburg, qui provideva plure [[Statthalter (Schleswig-Holstein)|gubernatores]] regal e assi participava activemente in le politica territorial, le dominos de Ahrensburg remaneva in le historia del ducatus plus tosto insignificante. Durante iste epocha, le casa del proprietario esseva ante toto le elaborate edificio residential de un dominio nobil e minus un loco de cultura del corte principesco. A partir del 17e seculo, le proprietate de Ahrensburg travessava plure crises financiari, causate anque per le consequentias del [[Guerra del Trenta Annos|Guerra del Trenta Annos]]. In le 18e seculo le Rantzaus entrava in ultra in conflictos con lor empregados del dominio,<ref name="Lühning8">Frauke Lühning: ''Castello Ahrensburg'', p. 8.</ref> qui, ben que secundo lor stato esseva [[Servitude|servos]], deveniva sempre plus exigente de melior conditiones de vita, e le conflictes culminava in rebelliones prolongate.<ref name="sa.de-geschichte" /> Iste periodo de conflictos inter le servos e le proprietarios es occasionalmente designate in le litteratura local como ''Guerra del agricultores de Ahrensburg de trenta annos''.<ref name="Behrens34">Angela Behrens: ''Le dominio nobil de Ahrensburg ab 1715 usque 1867'', Wachholtz, Neumünster 2006, p. 34.</ref> Le dominio cognosceva un ultime periodo de prosperitate post haber passate per hereditate e matrimonio a Detlev Rantzau del [[Putlos|ramo de Putlos]] del familia.<ref name="Behrens64">Angela Behrens: ''Le dominio nobil de Ahrensburg ab 1715 usque 1867'', Wachholtz, Neumünster 2006, p. 64.</ref> Quando Detlev Rantzau moriva in 1746, le familia non poteva plus mantener le possession gravemente indebitate, e illo esseva offerite pro vendita in le medie del 18e seculo.<ref>{{Archivio web |url=http://www.historischer-arbeitskreis-ahrensburg.de/gutshof.htm |text=Description extensive del economia del dominio de Ahrensburg. |wayback=20141220054908}} Pagina web del Circulo historic de labor de Ahrensburg.</ref> === 18e al 20e seculo: le residentia estive del familia de Schimmelmann === [[File:Heinrich Schimmelmann.jpg|thumb|Sub Heinrich Carl von Schimmelmann le castello de Ahrensburg viveva su epocha de splendore cultural. Pictura de [[Stefano Torelli]], 1762]] [[File:Ahrensburg-Sammlung Duncker (5413600).jpg|thumb|sinistre|Castello Ahrensburg circa 1869, litographia in le collection de [[Alexander Duncker]]]] [[File:Wappen Ahrensburg.JPG|thumb|Arma de Schimmelmann supra le entrata principal]] Post haber ja desde januario 1759 negotiatate con le ultime administrator del dominio Christian Rantzau, le mercator [[Heinrich Carl von Schimmelmann]], originari de Vorpommern, comprava le dominio gravemente indebitate in maio del mesme anno pro 180.000 [[Reichstaler|taler imperial]].<ref name="Behrens166">Angela Behrens: ''Le dominio nobil de Ahrensburg ab 1715 usque 1867'', p. 166.</ref> Schimmelmann habeva ascendite in 1756 durante le [[Guerra de Septem Annos|Guerra de Septem Annos]] al rango de fornitor de cereales del armea prussian e, per circumstantias favorabile, habeva acquirite le stock del [[Manufatura de porcelana de Meissen|manufactura de porcelana de Meissen]]. Con le ''auro blanc'' — un parte del [[Porcelana|porcelana]] es ancora hodie exponite in le castello — ille acquireva un parte de su considerable fortuna. Schimmelmann participava como mercante de servos, proprietario de plantationes e proprietario de manufacturas in tote le tres punctos del [[Commercio triangular atlantic|commercio triangular atlantic]] e deveniva tosto un del homines le plus ric de su epocha. Su habilitates como financier le conduceva usque al corte danese, ubi in 1768 ille esseva nominate thesaurario regal. [[Copenhague]] deveniva su residentia principal, ubi ille acquireva proxime al palatios de [[Castello Amalienborg|Amalienborg]] le dicite ''Palais de Berkent'', le actual ''Odd Fellow Palæet''. Su affaires le conduceva regularmente anque a Hamburg e al [[District de Altona|Altona]] administrate alora per Danmark. In Hamburg ille acquireva le ''Palais de Gottorp'' proxime al [[Ecclesia principal Sancte Michael (Hamburg)|ecclesia Sancte Michael]] como residentia urban. Ahrensburg, in contrasto, debeva servir le como residentia rural situate proxime al citates de Hamburg e Altona, assi como le casa del proprietario que ille habeva anque acquirite in [[Hamburg-Wandsbek|Wandsbek]]. Schimmelmann faceva transformar le casa del proprietario de Ahrensburg in un parve castello rural de stilo baroc tarde, que esseva su residentia estive usque al completion del [[Castello de Wandsbek|nove edificio in Wandsbek]] in 1778. Le [[Schimmelmann|familia Schimmelmann]] quitava normalmente Copenhague in maio de cata anno e remaneva usque a novembre in Ahrensburg, ubi illo esseva servite per un media de vinti-cinque empregados domestic. Le Schimmelmann, originari del burguesia, esseva elevate al rango de [[Baron|baron]] e finalmente in 1779<ref>''Almanac genealogic de Gotha del casas comital 1869'', anno 42, Justus Perthes, Gotha 1868, [https://www.digitale-sammlungen.de/de/view/bsb10428569?page=794,795 pp. 768 e sequente]</ref> al de [[Comte|comte]] danese, e maritava su filios con le nobilitate rural holsteinian-danese.<ref name="Lühning18">Frauke Lühning: ''Castello Ahrensburg'', p. 18.</ref> Le casa del proprietario deveniva un centro social del cultura de dominos de Holstein e anque le rege danese [[Christian VII (Dania e Norvegia)|Christian VII]] lo visitava plure vices. Le edificio viveva in iste epocha su periodo de splendore e Schimmelmann scribeva super su residentia rural: ''«Io ha tanto amor pro Ahrensburg […] illo es mi sol placer»''.<ref name="Lühning15">Frauke Lühning: ''Castello Ahrensburg'', p. 15.</ref> Con le completion del nove castello de Wandsbek in 1778, Ahrensburg esseva visitate minus frequentemente. Post le morte del thesaurario, le infantes divideva le hereditate, que includeva sex casas de proprietarios e palatios. Le dominio de Ahrensburg passava al filio Friedrich Joseph Schimmelmann. Sub su governamento, le innovation le plus progressiste esseva le abolition del [[Servitude|servitude]] in 1788,<ref name="Lühning10" /> ma, proque ille non poteva continuar le successful affaires de su patre, ille indebitava le proprietate sempre plus. Con le initio del 19e seculo le crise economic se approfundava ancora per le consequentias del [[Guerres de coalition|Guerres napoleonian]], que affligeva tanto le proxime Hamburg como le regno danese.<ref name="Lühning17">Frauke Lühning: ''Castello Ahrensburg'', p. 17.</ref> Solmente al medie del seculo le stagnation terminava, e per successiones hereditari le varie possessiones de Schimmelmann esseva reunite de novo in un persona, [[Ernst von Schimmelmann|Ernst comte von Schimmelmann]], un pronepote del thesaurario. Durante iste periodo le casa del proprietario esseva modernisate e le vetere corte economic del insula del castello esseva demolite; nove edificios annexe esseva erigite al est del [[Lago del molino|lago del molino]]. Le economia del dominio, completate per un prospere [[Allevamento equin|allevamento de cavallos]], esseva continuate usque al initio del 20e seculo. Usque al incorporation per Prussia in 1867 le dominio esseva anque un [[Tribunal patrimonial|tribunal patrimonial]].<ref>[[Johann Friedrich Kratzsch]]: ''Vista tabular del organisation del justitia de tote le statos del Confederation German'', 1836, p. 68, [https://books.google.de/books?id=g0BLAAAAcAAJ&printsec=frontcover&hl=de&sa=X&ei=7orPVN_cBYbgyQOH_4CoBA&ved=0CCAQ6AEwAA#v=onepage&q=Holstein&f=false version digital]</ref> Con le fin del [[Prime Guerra Mundial|Prime Guerra Mundial]], le dominio viveva un ultime grande crise. Le vetere forma del dominio feudal habeva devenite obsolete; le [[Depression economic|depressiones]] del annos 1920 e le subsequente [[Grande Depression|crise economic mundial]] conduceva a un nove superindebitamento, que resultava in le vendita del dominio e del casa del proprietario. Usque a 1932 in total septe generationes del familia von Schimmelmann viveva in le castello, tanto como durante le epocha del familia Rantzau.<ref name="Lühning18" /> Le ultime representante notabile del Schimmelmann esseva le membro del Casa del Dominos prussian [[Karl von Schimmelmann|Carl Gustav Ernst von Schimmelmann]] (* 1848; † 1922), cameriere del camera regal prussian, maritate con Betty Skeel, de origine del vetere nobilitate danese.<ref>''Almanac genealogic de Gotha del casas comital 1894'', anno 67, Justus Perthes, Gotha 1893, [https://www.google.de/books/edition/Gothaisches_genealogisches_Taschenbuch_d/ochC6Ycb6VEC?hl=de&gbpv=1&dq=Ahrensburg+Schimmelmann&pg=PA932&printsec=frontcover p. 932 e sequente]</ref> Lor secunde filio, con familia e descendentes, Heinrich Carl von Schimmelmann (* 1890; † 1971), remaneva ancora comte feudal de Lindenborg e ''beneficiario'' de un fundo de succession del fideicommisso familial Schimmelmann (monetari).<ref>[[Hans Friedrich von Ehrenkrook]], Friedrich Wilhelm Euler, [[Walter von Hueck]]: [[Manual genealogic del nobilitate]]: ''Casas comital'', B (nobilitate de brevet), tomo II, tomo 23 del serie complete GHdA, C. A. Starke, Limburg an der Lahn 1960, pp. 366–371. ISBN 3-7980-0723-3.</ref> === Del 20e seculo al presentia === [[File:Festsaal Schloss Ahrensburg.jpg|thumb|Sala festive del castello de Ahrensburg]] [[File:Kinosommer Schloss Ahrensburg.jpg|thumb|Estate de cinema]] Le terras del dominio esseva vendite a varie compratores, ma le interesse pro le vetere casa del proprietario esseva debile, assi que illo stava vacue desde 1932. Le inventario esseva ja in parte vendite in subhasta desde 1927,<ref>[https://www.google.de/books/edition/Versteigerung_im_Schlo%C3%9F_Ahrensburg_bei/_GzCoQEACAAJ?hl=de&bshm=rime/1 ''Subhasta in le castello de Ahrensburg presso Hamburg, a commission del senior comte C. O. v. Schimmelmann; prime e rar collection de porcelana de Meissen, pinturas de prime classe de veteres maestros, tapisserias – Aubussons, tapetes persian antique, multe mobilia antique, argento, ivorio, arte minor, rare arte chinese e japonese; subhasta: lunedi 30 maio, martedi 31 maio (1927).'' ] Salas de subhasta Wagner e Wagner, Berlin, ed. Dr. Joachim Pincus.</ref> In 1929 le cassa de sparnio local comprava le objectos ancora disponibile pro 25.000 [[Reichsmark|marchas imperial]].<ref name="Behrens18">Angela Behrens: ''Le dominio nobil de Ahrensburg ab 1715 usque 1867'', p. 18.</ref> Per le initiative de un citatano de Ahrensburg, le cassa de sparnio local comprava anque le castello, que ja esseva visitabile desde 1932,<ref name="Behrens18" /> e establiva in 1935 un prime museo. In 1938 esseva fundate un association del castello con le objectivo de preservar le casa del proprietario.<ref name="Lühning18" /> Durante le Secunde Guerra Mundial le museo esseva claudite in 1941, le inventario esseva transferite a altere locos e le castello esseva celate sub [[Rete de camuflage|redes de camuflage]]. Durante le guerra — que illo superava largemente sin damnos — illo serviva inter altere cosas in 1943 como [[Hospital militar|hospital militar]] e in 1944 como sede del [[Observatorio maritime german|Observatorio maritime german]].<ref name="Behrens18" /> Post le fin del guerra, le castello alberga brevemente un posto de commandamento del armea britannic, e postea recipeva plus de 400 refugiatos.<ref name="Behrens18" /> In 1947 un [[Schola professional|schola professional]] se installava ibi e remaneva usque a 1954.<ref name="Behrens18" /> Le association del castello, sub le direction de Hans Schadendorff, se esforçava durante le [[Periodo postbellic in Germania|periodo postbellic]] pro reaperir le museo, lo que occurreva in 1955. Durante le decennios sequente, le complexo del castello esseva renovate per etapas, specialmente inter 1984 e 1986 sub le direction de [[Horst von Bassewitz]].<ref>[https://www.stormarnlexikon.de/schlossahrensburg_bau/ ''Casa del proprietario Castello Ahrensburg''.] In: Lexico de Stormarn in linea, consultate le 18 martio 2019.</ref> Illo serviva inter altere cosas como scenario pro le filmes german de [[Filmes de Edgar Wallace|Edgar Wallace]] ''[[Le archero verde (film)|Le archero verde]]'' e ''[[Le comitessa estranie (film)|Le comitessa estranie]]''. Alcun vistas exterior de ''[[Le mortes oculos de London (film)|Le oculos morte de London]]'' esseva filmate presso le ecclesia del castello. Le castello esseva anque loco de filmation del adaptation de conto de fadas del [[ARD]] ''[[Le brave parve sartor (2008)|Le brave parve sartor]]''. Le 21 februario 2003 le castello esseva integrate in un [[Fundation de jure civil|fundation de jure civil]] create per le Land Schleswig-Holstein, le [[District de Stormarn|district de Stormarn]], le citate de Ahrensburg e le Cassa de Sparnio de Stormarn.<ref name="Stiftung">[https://www.schloss-ahrensburg.de/das-schloss/stiftung/ Fundation.] schloss-ahrensburg.de; consultate le 23 januario 2017.</ref> Secundo su proprie informationes, le fundation recipe subsidios public in quantitate decrescente; le budget total necessari del institution es auto-financiate a un bon duo tertios.<ref name="SHZ">[http://www.shz.de/artikel/111/das-schloss-wird-fuer-560-000-euro-aufgepeppt.html Le castello es renovate pro 560 000 euros.] shz.de, 6 augusto 2009; consultate le 11 decembre 2009.</ref> Del 2002 al 2006 le fundation recipeva del budget territorial un subsidio annual de 25.600 euros.<ref>Budget del Land Schleswig-Holstein, anno fiscal 2007/2008, p. 54.</ref> Le conservation del edificio es finanziate inter altere per le entratas del museo aperte durante tote le anno<ref>[https://www.kreis-stormarn.de/freizeit-und-tourismus/museen/index.html#SchlossA Museos in le district de Stormarn: Le castello de Ahrensburg.] kreis-stormarn.de; consultate le 23 januario 2017.</ref>; usque a 30.000 visitatores es registrate annualmente. Altere entratas resulta del diverse concept de uso del complexo del castello; festivitates e concertos regular es organise. Alcun cameras del castello pote anque esser affittate pro eventos; per exemplo, le affitto del camera de matrimonio genera usque a 40.000 euros per anno.<ref name="SHZ" /> Un grande programma pro infantes, con plus de 250 eventos per anno, debe anque suscitar le interesse del generation juvene pro le castello. Del 2009 al 2016, gratias a fundos public, un total de 2,6 milliones de euros esseva investite in un renovation complete del edificio. Durante le mesme periodo, anque con fundos public, le fossato del castello esseva deslimate e le parco del castello renovate.<ref name="SHZ" /> Le edificio recipe subsidios per donationes e initiatives private del ''Circulo de amicos Castello Ahrensburg e. V.'', que desde su fundation in 1992 ha potite poner a disposition plus de 560.000 euros (stato in april 2021) pro labores de renovation e acquirimentos.<ref>[https://www.schloss-ahrensburg.de/das-schloss/freundeskreis/ Promotion.] schloss-ahrensburg.de; consultate le 2 april 2021.</ref> Altere supporto proveni del ''Fundation del cassa de sparnio Castello Ahrensburg'', dotate de un patrimonio de 400.000 euros (stato al fin de 2016),<ref>{{Fonte Internet |autor= |url=https://www.stiftungen-sparkasse-holstein.de/stiftungen/sparkassen-stiftung-schloss-ahrensburg/ |titulo=Fundation del cassa de sparnio Castello Ahrensburg |opera= |editore= |data= |accesso=2017-01-23}}</ref> que coopera intimemente con le ''Fundation Castello Ahrensburg''<ref name="Stiftung" />. == Edificio del castello == [[File:Schloss Ahrensburg, Südfassade.JPG|thumb|Vista del faciada sud]] [[File:Schloss Ahrensburg Mai 2015d.jpg|thumb|Vista del faciada est]] Originalmente solmente le edificios del dominos territorial, isto es, del rege o del duces designate in Schleswig e Holstein, habeva le privilegio de esser designate como castellos.<ref name="Lühning6">Frauke Lühning: ''Castello Ahrensburg'', p. 6.</ref><ref name="Jansen8">Kurt Janssen (ed.): ''Ahrensburg – Castello e ecclesia'', p. 8.</ref> Iste costume esseva tamen rompite in certe mesura, secundo le stato e le influentia del constructor concernite. Ja [[Christian zu Rantzau (Statthalter)|Christian zu Rantzau]], le gubernator del rege danese, faceva applicar in 1651 al capella de su [[Castello Breitenburg|Breitenburg]] un inscription in le qual le casa del proprietario ibi esseva designate como castello. Le casa del proprietario de Ahrensburg es anque designate como castello desde le 18e seculo a causa de su importantia e su position in le historia del arte de Schleswig-Holstein.<ref name="Behrens14">Angela Behrens: ''Le dominio nobil de Ahrensburg ab 1715 usque 1867'', p. 14.</ref> === Description del edificio === [[File:Schloss Ahrensburg Wetterfahne 2015.jpg|thumb|sinistre|Vane del vento del turres]] Le castello sta super un insula circumfluite per le [[Hunnau]] e es circumdate per un fossato domestic. Le edificio esseva construite verso le fin del 16e seculo; le labores de construction esseva completate circa 1585. Le architecto del castello de Ahrensburg es incognite. Pro le casa del proprietario esseva usate in parte material de construction del demolite castello de Arnesvelde. Le corpore del edificio, con le cellar, es quasi cubic, con un superficie de circa 18 per 20 metros. Le tres [[Casa longitudinal (edificio residential)|casas longitudinal]] blanchite, situate le un al latere del altere, es typic del architectura de dominos de Holstein e se trovava in forma similar in multe complexos de iste epocha. Le frontones del casas es curvate e decorate con parve [[Obelisco|obeliscos]]; le fenestras que rumpe simmetricamente le corpore del edificio habeva originalmente encadrementos decorative e crucias de fenestra in [[Arenaria|arenaria]]. Le cubo es flancate per quatro turres octogonal slender. Iste turres non esseva ancora presente in le prime projecto del casa e esseva addite al casa del proprietario durante le construction.<ref name="Lühning9">Frauke Lühning: ''Castello Ahrensburg'', p. 9.</ref> Illes possede cappas coperite de [[Cupro|cupro]], que forma un contraste con le tetos del casas longitudinal, coperite de [[Tegula|tegulas]] rubie. Le vanes del vento del turres, cata un in le forma de un medie cavallo con cavaliero, rememora le fundator del proprietate, Daniel Rantzau, qui, secundo le tradition, esseva occidite in le battalia de Varberg insimul con su cavallo per un globo de cannon. === Classification stylistic === [[File:Nütschau Herrenhaus.JPG|thumb|Le casa del proprietario de Nütschau, un casa multiple construite quasi al mesme tempore in formas plus simple]] Varios historicos del arte describe le casa del proprietario como un del prestationes le plus mature del architectura renascentista in le ducatus.<ref name="Lühning9" /><ref name="habich204">Habich, D. Lafrenz, H. Schulze, L. Wilde: ''Castellos e complexos de dominos in Schleswig-Holstein''. p. 204.</ref> Le castello uni referentias stylistic del [[Renascentia nederlandese|Renascentia nederlandese]] con le formas traditional e local de construction de Schleswig-Holstein. Es un del pauc casas de iste epocha in le pais que, salvo le tinctura blanc e alcun detalios del faciada, ha conservate su aspecto exterior quasi sin alterationes. Le castello esseva originalmente sin intonaco blanc; le faciadas de later rubie e le aperturas del fenestras esseva structurate per elementos de arenaria.<ref name="dehio138">G. Dehio: ''Manual del monumentos artistic german. Hamburg, Schleswig-Holstein'', p. 138.</ref> Edificios un tempore de similar importantia, como le [[Casa del proprietario del dominio Rantzau|casa del proprietario del dominio Rantzau]] o le castello de Wandsbek, esseva largemente remodelate durante le epocha baroc o demolite plus tarde; altere edificios renascentista, como le [[Priorato Sancte Ansgar (Nütschau)|casa del proprietario de Nütschau]], esseva construite in un maniera multo plus rustica. In le castello de Ahrensburg le traditional [[Casa duplicate (Schleswig-Holstein)|casa duplicate]] de Schleswig-Holstein attingeva su forma artisticamente perfecte.<ref name="Lühning9" /> Ben que le casas duplicate esseva ja diffundite desde le Medievo como edificios residential in le castellos aquatic regional, casas triple o mesmo multiplemente escalonate se diffundeva solmente in le 16e seculo. Illos anque non esseva sempre planificate in un sol phase, como Ahrensburg, ma esseva expandite quando necessari, como per exemplo le [[Dominio Ehlerstorf|casa del proprietario de Ehlerstorf]].<ref>G. Dehio: ''Manual del monumentos artistic german. Hamburg, Schleswig-Holstein'', p. 882.</ref> Le turres del edificios habeva usque alora principalmente un function practic. Assi, le casas duplicate plus vetere esseva frequentemente sin turres; alteres, como Breitenburg o [[Dominio Wahlstorf|Wahlstorf]], habeva solmente un turre de scala; le original [[Castello de Kiel]] habeva duo turres de scala. Le [[Castello Glücksburg (Glücksburg)|castello de Glücksburg]], le equivalente territorial del edificio de Ahrensburg, esseva le prime casa multiple equipate con quatro turres angular marcante, que, in ultra, esseva concepite desde le initio como pavillones residential e non como turres de scala. [[File:Schloss Gluecksburg msu 2018 -7111.jpg|thumb|Castello Glücksburg]] Le symmetria de Glücksburg se repete in Ahrensburg. Le similaritate inter le duo edificios es evidente, ma le castello de Glücksburg, que es in su dimensiones fundamental ben un tertio plus grande, consiste de formas architectural plus simple; le casas longitudinal es de equal dimension, e le pesante turres excede le [[Corniche del tecto|corniche del tecto]] solmente marginalmente. Le casa del proprietario plus parve ha in contrasto [[Proportion (architectura)|proportiones]] plus equilibrate.<ref name="Lühning6" /> Ben que le edificio pare al prime vista un cubo componite de tres casas identic, solmente al secunde vista se revela que le casas lateral es un poco plus estreite que le casa longitudinal central, perque le faciadas pare minus stricte. Le slender turres angular excede per un quarte piano le edificio altrimenti de tres pisos e es coronate per alte cappas [[Lanterna (architectura)|a forma de lanternas]]. Le influentia del Renascentia nederlandese se trova tanto in le frontones curvate con lor decorationes como in le cappas curvate del turres. Ahrensburg es considerate le ultime creation importante del dicite ''epocha aurate ranzauian'',<ref>H. R. Rosemann (ed.) ''Guide artistic de Reclam: Niedersachsen, citates hanseatic, Schleswig-Holstein''. Philipp Reclam Jun., Stuttgart 1967, p. 12.</ref> un epocha durante le qual plus de septanta dominos de Schleswig-Holstein esseva in le possession del familia de vetere nobilitate. Le forma architectural del casa duplicate attingeva su apice con le completion del castello de Ahrensburg.<ref name="Jansen8" /><ref name="Lühning9" /> Le subsequente casas renascentista de proprietarios de iste typo, como illos construite in le 17e seculo super le [[Dominio Wensin|dominio Wensin]] o super le [[Dominio Jersbek|dominio Jersbek]], esseva de novo plus simple. Le traditional casas multiple esseva finalmente reimplaciate per le plus moderne complexos baroc del 18e seculo, como illos que se trova super le [[Dominio Güldenstein|dominio Güldenstein]] o super le [[Dominio Pronstorf|dominio Pronstorf]]. === Remodelation del 18e seculo === Post que Heinrich Carl von Schimmelmann habeva acquirite le dominio, le complexo usque alora ancora marcate per le Renascentia esseva remodelate a partir de 1759.<ref name="dehio138" /> Schimmelmann faceva preparar extensive projectos pro le remodelation del castello, de su edificios annexe e del jardins, ma le planos esseva realisate solmente a un scala plus reducite.<ref name="dehio137">G. Dehio: ''Manual del monumentos artistic german. Hamburg, Schleswig-Holstein'', p. 137.</ref> Pro le castello esseva previste un remodelation in le formas de un palais baroc. Simile al remodelation del [[Castello de Kiel|castello de Kiel]] sub [[Ernst Georg Sonnin]], le corpore del edificio del casa del proprietario de Ahrensburg, formate per casas longitudinal con tetos individual, debeva esser completemente transformate in su aspecto per un grande [[Tecto mansard|tecto mansard]] uniforme e le elimination del frontones renascentista. Finalmente, Schimmelmann optava tamen solmente pro minor remodelationes e mesmo faceva reconstruer le vetere frontones in lor forma original.<ref name="dehio138" /> Le fossato domestic esseva reimplete in 1759; le faciada usque alora rubie de later esseva blanchite e le encadrementos de arenaria del fenestras esseva removite.<ref name="Lühning16">Frauke Lühning: ''Castello Ahrensburg'', p. 16.</ref> In le interior del castello, in contrasto, esseva apportate cambios plus grande.<ref name="dehio138" /> === Intern spacios === [[File:Aburg Grundriss.png|thumb|sinistre|Schematic plan del pisos durante le periodo del Renaissance; le scala helicoidal plus tarde removite e le division del spacios facite durante le epocha de Schimmelmann es marcate in gris]] [[File:Blaues Wohnzimmer neu.jpg|thumb|Salon blau]] [[File:Schloss Ahrensburg Pelliciakabinett 2015.jpg|thumb|Gabinete Pellicia]] Le mansion ha quatro pisos: le cellar, que se trova partialmente infra le nivello del aqua, attinge in altor le bordo del fossato; le piso residencial inferior, con le entrata del castello, es quasi al nivello del terreno circumjacente; supra illo se trova le piso median e le piso superior, post le qual seque le tres solarios parallele. Le castello es, secundo su structura exterior, dividite in tres partes tamben al interior. Le plano original se extende trans tote le quatro pisos e esseva simile a illo de Glücksburg, ben que in un variante reducite. Como ibi, le edificio central contineva salas que se extendeva trans tote le edificio, dum le edificios lateral esseva dividite per un muro central in duo partes.<ref name="habich204" /> In le edificio longitudinal occidental se trovava originalmente un scala helicoidal interior,<ref name="dehio138" /> que tamen plus tarde esseva removite. Tres altere scalas helicoidal se trova in le turres, que, como in Glücksburg, contineva initialmente parve [[camera|cabinettes]] octogonal.<ref name="dehio138" /> Post que Carl Heinrich Schimmelmann habeva acquirite le castello in le 18e seculo, ille faceva completamente transformar le interior del edificio; ergo, quasi nihil del decoration Renaissance del casa ha supervivite. Le vestibulo de entrata continuante esseva dividite in duo partes a partir de 1760, e le salons in le edificios lateral esseva etiam partialmente separate per parietes divisori.<ref name="dehio138" /> Le salas esseva nove decorate in le stilo del [[Rococo]] e un grande scala aperte esseva installate, que perforava le pisos in le edificio longitudinal dextere. A causa del fossato que habeva essite colmate, le castello poteva ora esser attingite directemente ab le horto al nivello del terreno, de modo que, a latere del entrata principal nordic, un secunde portal esseva incorporate in le faciada meridional. Sub le successores de Schimmelmann, le castello esseva ancora renovate in le 19e seculo.<ref name="dehio137" /> Alcun del spacios interior recipeva decoration in le stilo del [[Classicismo]] e le grande [[sala del cavalieros]] del piso median esseva dividite in duo salas minor. === Visita === [[File:J v Reventlow.jpg|thumb|Le portrait originalmente pingite per [[Angelika Kauffmann]] de [[Friederike Juliane von Reventlow|Julia Schimmelmann]] pende in le ''Sala Emkendorf''. Le pictura hodierne es un replica; le original es disparite desde le Secunde Guerra Mundial.]] Le museo del castello permitte visitar le piso residencial inferior e le piso residencial median del mansion. Le salas del cellar es date in location per le fundation pro eventos private; le secunde piso superior es aperte durante le fines de septimana. Le series de salas que pote esser visitate, in le quales un grande parte del inventario historic ha essite reunite, proveni tote del epocha de Schimmelmann. Le mobiles proveni partialmente de manufacturas regional, e partialmente esseva acquirite durante extensive viages del membros del familia in Italia. Proque le castello servi como museo del cultura del nobilitate de Schleswig-Holstein, on trova ibi etiam mobiles e pinturas proveniente de altere mansiones del region. Inter le obras de arte conservate del decoration original se trova nature morte con animales de Tobias Stranover, paisages de Philipp Hackert e tapetes murari pingite per [[Giuseppe Anselmo Pellicia]] in le stilo del antiquitate classic.<ref name="dehio138" /> Le edificio es accessibile per un ponte de petra al latere nord del castello, que conduce directemente al simple [[Vestibulo]] del piso residencial inferior. Al est de illo se trova le sala de comedor revestite con ligno de quercia obscur, cuje pannellos proveni de un [[manufactura]] parisian. Le pannellos, fabricate in le secunde medietate del 18e seculo, ancora porta sur lor retro le instructiones de montage del artesanos francese. Per un salon plus parve on arriva al sala del horto, decorate con grande [[nature morte|nature mortes florales]], que es connectite con le exterior per un parve ponte. Per un altere salon, le percurso del museo conduce circum le vestibulo e intra in le grande scala. Le scala proprie es un construction baroc de quercia, libere e independente, que conduce al pisos superior. In le piso median se trova, ultra le ancian cameras de dormir e de habitar del familia comtal, duo grande salas que desde le medietate del 19e seculo occupa le loco del ancian sala del cavalieros continuante. Le denominate Sala Emkendorf refere, per su grande portraits, al relation familiar con le [[Gut Emkendorf|mansion del mesme nom]] prope [[Kiel]]. Post le Sala Emkendorf se trova le secunde grande spatio del piso median, le sala de festivitates con un [[parquet]] a forma de stella, cuje decoration actual data de 1855. Le piso superior del castello contine, con le biblioteca e le denominate camera [[Louis-seize]], duo spacios que non es visibile durante le operation normal del museo; hic se trova etiam tres spacios pro le programma infantil. Altere spacios es usate per le administration del castello. == Ambito del castello == === Insula del castello e horto === [[File:Karte Schloss Ahrensburg.png|thumb|Plano de situation del district del castello]] Le castello emerge directemente ex un fossato, que esseva construite insimul con le edificio in le 16e seculo. Ben que tal fossatos habeva perdite quasi tote utilitate [[fortification|fortificatori]] desde le fin del Medievo, illos esseva tamen conservate apud multe mansiones de Schleswig-Holstein como expression de fortia e dignitate.<ref name="Lühning9" /> Quando Schimmelmann assumeva le castello in le medietate del 18e seculo, le fossato, con su apparentia defensive, non correspondeva plus al gusto del epocha e esseva colmate; le edificio poteva pro le prime vice esser accessibile directemente e sin pontes. In le seculos sequente, iste mesura tamen conduceva a un humidification crescente del cellar, proque le fossato in le valle paludose del Aue habeva servite etiam como un sorta de [[Drainage del solo|drainage]].<ref name="Lühning16" /> De 1983 a 1985 le fossato esseva reconstruite<ref name="dehio137" /> e desde alora le castello es de novo circumdate per aqua de duo lateres. Le castello se trova in le parte meridional del rectangular insula del castello. Illa esseva originalmente parcialmente fortificate per su fossato alimentate per le Hunnau, un affluent del [[Alster]], e per un vallo circumferente. Le longe stagno del castello, formate al est per le fossato expandite, serviva como bacino de retenita pro le operation de un molino a aqua, que un vice esseva parte del exploitation del dominio. Le stagno del castello es hodie un aqua date in affitto al ''Anglerverein Ahrensburg von 1958 e.&nbsp;V.''<ref>[http://www.ava1958.de/schlossteich.html Sito web del association] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170401033431/http://www.ava1958.de/schlossteich.html |date=2017-04-01 }}, consultate le 15 maio 2010</ref> Sur le terreno nord del insula se trovava usque al medietate del 19e seculo varie edificios auxiliar. Le constructiones de iste corte economic esseva partialmente demolite sub Heinrich Carl Schimmelmann in le quadro del planificate transformation del complexo del castello.<ref name="Lühning10" /> [[Georg Greggenhofer]] designava in lor loco un grande casa del porta, que deberea servir como [[Casa del cavallero|casa del cavallero]] combinate con un edificio economic.<ref name="dehio137" /> Le complexo in forma de U haberea essite disegnate similmente al casa del porta de Greggenhofer sur [[Gut Hasselburg|le dominio de Hasselburg]] e haberea quasi circumclaudite le castello, superante lo plure vices in superficie. Le edificio baroc tamen non passava le stato de plano,<ref name="dehio138" /> ni le projecto de [[Carl Gottlob Horn]] de 1766, que haberea connectite le castello al latere del corte per muros semicircular con duo alas.<ref name="buttlar105">Adrian von Buttlar, M. M. Meyer: ''Hortos historic in Schleswig-Holstein''. 2e edition. Boyens & Co., Heide 1998, ISBN 3-8042-0790-1, p. 105.</ref> [[File:Ahrensburg Castle-1-2019-msu-.jpg|thumb|sinistre|Insula del castello e horto]] Le horto del castello, que se trovava extra le terreno del castello al loco del hodierne [[scuderia]] e serviva principalmente como horto de cocina, haberea essite transformate secundo le plano de Greggenhofer in un grande [[Horto baroc|parco baroc]].<ref name="buttlar104">Adrian von Buttlar, M. M. Meyer: ''Hortos historic in Schleswig-Holstein''. 2e edition. Boyens & Co., Heide 1998, ISBN 3-8042-0790-1, p. 104.</ref> Le projecto prevedeva dotar le horto ante le mansion con grande [[Parterre de broderie|parterres de broderie]] e divider su area occidental extra le insula del castello in nov [[bosquet|bosquetes]]. Al punctos de interseccion de longe [[axe visual|axes visual]] esseva previste plure [[pavilion|paviliones]]. Iste transformation comprehensiva tamen non esseva initiate e Schimmelmann se concentrava in loco de illo sur le creation de un parco representative apud le castello de Wandsbek.<ref name="buttlar104" /> Le hortos baroc del insula del castello de Ahrensburg esseva realisate in minor escala per Carl Gottlob Horn. De iste parco remane solmente le alées de tilios del insula del castello, duo vasos de arenisca situate in le parco e duo leones que flanquea le ponte del castello.<ref name="gartenrouten">[http://www.gartenrouten-sh.de/index.php?id=schlossahrensburg Schloss Ahrensburg.] gartenrouten-sh.de; consultate le 6 decembre 2009.</ref> Le parve parco del castello, tal como se presenta hodie, esseva arrangiate in le 19e seculo in le stilo del [[Horto paisagistic anglese|hortos paisagistic anglese]].<ref name="dehio139">Dehio: ''Manual del monumentos artistic de Germania. Hamburg, Schleswig-Holstein''. p. 139.</ref> Le terreno esseva etiam modificate topographicamente e recipeva un character levemente collinose. Le camminos in le valle herbose del Hunnau extra le insula conduce al capella, situate a un certe distantia, con su [[Gottesbuden|habitationes del pauperes]]. === Ecclesia del castello e habitationes del pauperes === [[File:Ahrensburger Schlosskapelle.JPG|thumb|Vista trans le sala del ecclesia verso le altar]] In le campo visual del mansion se trova le [[ecclesia del castello de Ahrensburg]]. Le edificio sacre esseva construite inter 1594 e 1596 sub Peter Rantzau como capella del dominio e loco de sepultura, e dedicate a su [[Patrono|patrono nominal]], le sancte apostolo [[Simon Petro|Petro]].<ref name="dehio136" /><ref>Wilfried Pioch: ''Le ecclesia del castello de Ahrensburg e su historia''. In: ''Ahrensburg: Comtes, professores e pastores. 400 annos de castello e ecclesia''. Citate de Ahrensburg, Husum 1995, p. 259–373, hic p. 261.</ref> Illa substitueva un edificio predecessor plus parve sur le cemeterio del communitate local. Originalmente denominate ecclesia de Woldenhorner, le edificio es appellate ecclesia del castello solmente desde le 19e seculo. Le ecclesia servi hodie como ecclesia del communitate evangelic-lutheran del citate de Ahrensburg. Le simple [[Ecclesia de sala|edificio a sala]] consiste de un corpore cubic, al latere nord del qual se adjunge un parve capella sepulcral addite sub Detlev Rantzau in le 18e seculo. Sur le faciada occidental se trova un basse turre, construite sub Heinrich Carl Schimmelmann in loco de un campanile independente. Le turre esseva coronate usque a 1804 per un casco de cupro; postea illo esseva substituite per le tecto a tenda truncate que existe ancora. Le [[Turre de tecto|turre sur le cresta del tecto]] serviva como puncto de attraction pro le axe visual que comenciava detra le ecclesia e passava trans le insediamento de Woldenhorner. In contraste con le mansion Renaissance alora “moderne”, le ecclesia esseva ancora caracterisate per formas del [[Architectura gotic de bricca|gotico de bricca]], lo que es ancora visibile in le fenestras a [[Arco acuminate|arco acuminate]]. Le tecto plan con le volta a fan e le stellas que imita le firmamento es unic de iste forma in Schleswig-Holstein. De le decoration original del ecclesia remane solmente poc elementos; le inventario baroc hodierne del ecclesia data principalmente del prime medietate del 18e seculo e esseva commandate per Detlev Rantzau.<ref name="dehio136" /><ref name="Behrens67">Angela Behrens: ''Le dominio nobil de Ahrensburg de 1715 a 1867'', Wachholtz, Neumünster 2006, p. 67.</ref> A sinistra e a dextera del altar major se trova le [[Logia patronal|logias patronal]] del dominos del dominio de Ahrensburg; in le annexe del capella ha supervivite plure monumentos sepulcral del familia Rantzau. In 1639, sub Kay Rantzau, esseva construite un tribuna pro organo pro accomodar un [[Organo|organo]] a duo manuales del constructor [[Friedrich Stellwagen]] (1603–1660).<ref>Heike Angermann: ''Diedrich Becker, Musico. Approche a un musico e su epocha.'' 2013 ([https://opus.bibliothek.uni-wuerzburg.de/volltexte/2013/8055/pdf/Diedrich_Becker_musicus_1._Band.pdf online]) (PDF; 2,2&nbsp;MB) p. 23</ref> [[File:Gottesbuden Ahrensburg.JPG|thumb|Le habitationes del pauperes e le capella del castello viste ab le nord]] Al nord e al sud del ecclesia se trova le denominate [[Gottesbuden Ahrensburg|habitationes del pauperes]]. Illos consiste de duo edificios residential longe, a un sol piso, que circumdava le ancian cemeterio e originalmente formava un area claudite per muros al est e al west. Le casas contineva habitationes pro membros indigente del exploitation del dominio, pro ancianos e malades, pro le quales le proprietario del dominio se sentiva responsabile; isto esseva un novitate a ille tempore e, nonobstante le obligation existente del proprietarios de dominios de provider assistentia a lor servi, non esseva in alcun maniera habitual in tote le dominios.<ref name="Lühning10" /> Peter Rantzau disponeva in su testamento que le fundation pro le pauperes deberea continuar a existir etiam post su morte e mesmo menaciava con ''“le punition de Deo e tote le malheur hic sur terra”'' illes qui se enrichirea a expensas del fundation o la negligeria. Le edificios historic esseva construite contemporaneemente con le ecclesia per disposition de Peter Rantzau<ref name="dehio136" /> e contine dece-un —&nbsp;anteriormente dece-duo&nbsp;— apartamentos consistente de un cocina e un camera de habitar, que ha essite habitate durante plus de 400 annos e serve ancora a fines social.<ref>[https://www.abendblatt.de/region/stormarn/article208462375/Der-gute-Geist-der-Ahrensburger-Gottesbuden.html Articulo super le habitationes del pauperes.] Abendblatt; consultate le 23 januario 2017.</ref> Le location del spacios administrate per le communitate ecclesiastic se face usque hodie contra un compensation symbolic. === Le ancian corte economic e le scuderia === Usque al medietate del 19e seculo, un parte del edificios auxiliar pertinente al exploitation del dominio se trovava ancora sur le insula del castello. Sub Ernst Schimmelmann, iste edificios esseva demolite a partir de 1856 e le hortos del insula esseva in vice extendite verso le nord.<ref name="Behrens358">Angela Behrens: ''Le dominio nobil de Ahrensburg de 1715 a 1867''. p. 358.</ref> Le edificios al est del castello, sur le loco del ancian horto del castello e del anterior [[Vorwerk|dominio exterior]], esseva substituite per nove constructiones.<ref name="Lühning21">Frauke Lühning: ''Castello Ahrensburg''. p. 21.</ref> [[File:Marstall Ahrensburg.JPG|thumb|Le scuderia al est del castello]] Le area de entrata del insula del castello recipeva inter 1841 e 1843 le ponte con arcos de granito e in 1845 un [[Neogotico|casa del porta neogotic]], que deberea esser demolite in 1960 a causa de su ruina.<ref name="Lühning21" /> Opposite se trova le [[Marstall|scuderia]], construite a partir de 1846,<ref name="Behrens358" /> le sol edificio importante de iste periodo de construction que ha supervivite. Desde 2000 illo servi como [[Kulturzentrum Marstall|centro cultural del citate de Ahrensburg]].<ref name="Behrens19">Angela Behrens: ''Le dominio nobil de Ahrensburg de 1715 a 1867''. Wachholtz, Neumünster 2006, p. 19.</ref> Le grande edificio in [[Stilo del arco de medio puncto|stilo de arco de medio puncto]] esseva construite in 1845 e contineva non solmente stallos, ma etiam habitationes de servicio pro le empleatos del dominio. Detra le edificio a tres alas, le corte economic esseva renovate e dotate de stabules pro bestiame, magasinos de cereales, un sala de equitation e [[Serra|serras]]. In 1896 un incendio destrueva un grande parte del edificios. Le nove constructiones erigite postea existe partialmente ancora; le ancian corte economic, tamen, non esseva plus necessari post le abolition del exploitation del dominio e passava in proprietate private. Al west del insula del castello se trovava le denominate ''Bagatelle'', un vice un [[Meierhof|dominio agricole]] del dominio principal. Le lavatorio de le epocha de Schimmelmann ha supervivite e servi desde un renovation complete, partialmente voluntari, in 2005 al association civic local.<ref>[https://www.abendblatt.de/daten/2002/10/25/84967.html Notitia.] [[Hamburger Abendblatt]], 25 octobre 2002; consultate le 6 decembre 2009.</ref><ref>[http://www.ahrensburger-buergerverein.de/Das-Buergerhaus Le “Casa Civic”.] Sito web del Association Civic de Ahrensburg; consultate le 23 januario 2017.</ref> === Le citate planificate del 18e seculo === Le extensiones del complexo del castello commandate sub Heinrich Carl von Schimmelmann esseva realisate solmente in un extension limitate, ma le planos concerneva etiam le village de Woldenhorn situate ante le dominio.<ref name="dehio136" /> Secundo le voluntate de Schimmelmann, le loco deberea esser transformate in un parve [[Citate ideal|citate ideal]], lo que esseva effectuate usque a 1766 per le demolition del ancian centro del village e su reconstruction subsequente.<ref name="dehio136" /> Le planos pro iste projecto proveniva probabilemente del constructor de [[Ludwigslust]], [[Johann Joachim Busch]].<ref>{{Webarchiv |url=http://www.historischer-arbeitskreis-ahrensburg.de/Hans_Schadendorff.htm |text=Recercas del historiograph Hans Schadendorff. |wayback=20141222034426}} Pagina web del “Historischer Arbeitskreis Ahrensburg”.</ref> Le turre sur le cresta del tecto del ecclesia del castello serviva como [[Puncto de vista|puncto de vista]] de un axe visual que conduce ab ibi trans le ancian placia del mercato e un [[Anger|spatio commun]] verso le sud, ubi tres [[Via radial|vias radial]] concepite como [[Allee|alées]] disbrancha al denominate ''Rondeel'' verso le ambiente circumjacente. Le citate ideal de Woldenhorner esseva le sol fundation planificate de un loco in Schleswig-Holstein durante le 18e seculo. Le structura del parve insediamento se conformava al hierarchia de alora del classes social. Infra le ecclesia del castello, in le campo visual del mansion, se trovava le casas del [[Official del dominio|officiales del dominio]], post illos sequeva le casas del mercatores e finalmente le casas e cortes del agricultores.<ref name="gartenrouten" /> In addition al agricultores residente, secundo le exemplo de Ludwigslust, artesanos e commerciantes esseva installate pro adjutar a reactivar economicamente le area del dominio. Le grande planos de Schimmelmann tamen non poteva esser realisate, e Woldenhorn remaneva pro le momento un loco relativemente insignificante, que esseva renominate Ahrensburg in 1867<ref name="dehio136" /> e elevate al rango de citate in 1949. Del constructiones del 18e seculo, solmente poc ha supervivite in Ahrensburg/Woldenhorn. Le vias radial esseva intersecate ja in le 19e seculo per le linea ferroviari e in le 20e seculo per un moderne organisation del traffico; multe del ancian casas esseva demolite in le periodo postguerra e substituite per edificios functional. Le spatio rectangular commun tamen continua a formar le centro del loco, e ab le aere le structura del installation baroc es ancora recognoscibile. == Reception == Le serie de audiohistorias infantil ''Schubiduu...uh'' de [[Harald Dzubilla|Peter Riesenburg]] e [[Hans Joachim Herwald|Hans-Joachim Herrwald]] tracta de un spectro que vive in le castello de Ahrensburg. == Bibliographia (ordinate alphabetic) == * Angela Behrens: ''Le dominio nobil de Ahrensburg 1715–1867.'' Wachholtz, Neumünster 2006, ISBN 978-3-529-07128-7 (= ''Quadernos de Stormarn 23; [http://hsozkult.geschichte.hu-berlin.de/rezensionen/2007-3-066 recension]''). (''“Citate”'') * [[Georg Dehio]]: ''[[Manual del monumentos artistic de Germania]]. Hamburg, Schleswig-Holstein.'' Deutscher Kunstverlag, München 1994, ISBN 3-422-03033-6, p. 136–139. * [[Johannes Habich]], Deert Lafrenz, Heiko KL. Schulze, Lutz Wilde: ''Castellos e complexos de dominios in Schleswig-Holstein.'' L&H Verlag, Hamburg 1998, ISBN 3-928119-24-9, p. 200–207. * [[Peter Hirschfeld (Kunsthistoriker)|Peter Hirschfeld]]: ''Mansiones e castellos in Schleswig-Holstein.'' [[Deutscher Kunstverlag|Edition German de Arte]], München 1980, ISBN 3-422-00712-1. * Kurt Janssen (ed.), H. Schadendorff, Lutz Abel: ''Ahrensburg – Castello e ecclesia.'' Graphische Kunst- und Verlagsanstalt Gries, Ahrensburg 1967. * Deert Lafrenz: ''Cortes agricole e mansiones in Schleswig-Holstein.'' 2e edition. Ed. [[Landesamt für Denkmalpflege Schleswig-Holstein|Officio regional pro le conservation del monumentos de Schleswig-Holstein]], Michael Imhof Verlag, Petersberg 2015, ISBN 978-3-86568-971-9, p. 32. * Frauke Lühning: ''Castello Ahrensburg.'' Wachholtz, Neumünster 2007, ISBN 978-3-529-07211-6. * Frauke Lühning, Hans Schadendorff: ''Castello Ahrensburg.'' Wachholtz, Neumünster 1982, ISBN 3-529-02828-2. * ''Vendita al auction del Castello Ahrensburg apud Hamburg sur mandato del Comte C. O. v. Schimmelmann. Ahrensburg''. Druck Gebrüder Rülf, Berlin 1927. [https://digi.ub.uni-heidelberg.de/diglit/wagner_wagner_pincus1927_05_30/0003/image,info Digitalisation] == Ligamines externe == {{Commonscat|Ahrensburg Castle|Castello Ahrensburg}} * [https://www.schloss-ahrensburg.de/ Castello Ahrensburg] * [https://www.marstall-ahrensburg.de/ Centro cultural Marstall Ahrensburg] * [https://wissen-ahrensburg.de/ Base de cognoscentia private non-official sur Ahrensburg in construction] {{Ref}} [[Categoria:Castello aquatic in Schleswig-Holstein|Ahrensburg]] [[Categoria:Parco in Schleswig-Holstein|Ahrensburg]] [[Categoria:Domo senorial in Schleswig-Holstein|Ahrensburg]] [[Categoria:Edificio renascentista in Schleswig-Holstein|Ahrensburg]] [[Categoria:Monumento cultural in Ahrensburg|Castello]] [[Categoria:Edificio in Ahrensburg]] [[Categoria:Edificate in le annos 1580]] [[Categoria:Castello in Europa|Ahrensburg]] [[Categoria:Parco in Europa]] [[Categoria:Museo de interiores in Germania]] [[Categoria:Castello in le districto de Stormarn|Ahrensburg]] [[Categoria:Museo in le districto de Stormarn]] [[Categoria:Schimmelmann]] [[Categoria:Edificio residential in le districto de Stormarn]] [[Categoria:Tribunal patrimonial (Ducato de Holstein)|Ahrensburg]] [[Categoria:Domanio nobiliari (Schleswig-Holstein)|Ahrensburg]] ae4cot5kd704o0k8xuoch86njfsefl7 1 61175 699299 698932 2026-08-28T08:10:18Z Interlingvisto 60932 699299 wikitext text/x-wiki {{infocassa initia}} {{IC eminente}} {{Traduction|de|Johann Wolfgang von Goethe|269303432}} [[Usator:Interlingvisto|Interlingvisto]] ([[Discussion Usator:Interlingvisto|discussion]]) 09:26, 24 augusto 2026 (UTC) {{infocassa fini}} 0ydgar2t9co2q66nos0b0rrtwzwly79 699300 699299 2026-08-28T08:10:25Z Interlingvisto 60932 699300 wikitext text/x-wiki {{infocassa initia}} {{IC eminente}} {{infocassa fini}} {{Traduction|de|Johann Wolfgang von Goethe|269303432}} [[Usator:Interlingvisto|Interlingvisto]] ([[Discussion Usator:Interlingvisto|discussion]]) 09:26, 24 augusto 2026 (UTC) t646eb00by912zbgw2tcqjjf0ao7mak 0 61185 699239 699046 2026-08-27T18:38:42Z InternetArchiveBot 40773 Add 2 books for [[Wikipedia:Verificabilitate]] (20260827)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 699239 wikitext text/x-wiki {{Infobox/articulo/persona}} '''Terence Kemp McKenna''' (16 de novembre de 1946 – 3 de april 2000) esseva un [[Etnobotanica|etnobotanista]], conferentiante e autor american qui advocava le uso responsabile de [[Planta psychoactive|plantes]] e [[Fungo psilocybin|fungos]] psychedelic naturalmente occurrente. Il parlava e scribeva sur un varietate de subjectos, includente le [[Droga psychedelic|drogas psychedelic]], le [[Entheogen|entheogenos]] de origine vegetal, le [[Shamanismo|shamanismo]], le [[Metaphysica|metaphysica]], le [[Alchimia|alchimia]], le [[Lingua|linguage]], le [[Philosophia|philosophia]], le [[Cultura|cultura]], le [[Technologia|technologia]], le [[Ethnomycologia|ethnomycologia]], le [[Environmentalismo|environmentalismo]] e le origines theoretic del [[Conscientia|conscientia]] human. Il esseva appellate le «[[Timothy Leary|Timothy Leary]] del annos 1990»,<ref>{{cite book |last=Znamenski |first=Andrei A. |title=The Beauty of the Primitive: Shamanism and Western Imagination |url=https://archive.org/details/beautyofprimitiv0000znam |year=2007 |publisher=[[Oxford University Press]] |isbn=978-0-19-803849-8 |page=[https://archive.org/details/beautyofprimitiv0000znam/page/138 138]}}</ref><ref>{{cite book |last=Horgan |first=John |author-link=John Horgan (journalist) |title=Rational Mysticism: Spirituality Meets Science in the Search for Enlightenment |year=2004 |publisher=[[Houghton Mifflin Harcourt]] |isbn=978-0-547-34780-6 |page=177}}</ref> «un del principal autoritates sur le fundamentos [[Ontologia|ontologic]] del shamanismo»,<ref name="Mavericks">{{cite book |title=Mavericks of the Mind: Conversations for the New Millennium |url=https://archive.org/details/mavericksofmindc00brow |year=1993 |publisher=[[Crossing Press]] |location=Freedom, California |isbn=978-0-89594-601-0 |pages=[https://archive.org/details/mavericksofmindc00brow/page/9 9]–24 |editor1-first=David Jay |editor1-last=Brown |editor1-link=David Jay Brown |editor2-first=Rebecca McClen |editor2-last=Novick |chapter=Mushrooms, Elves And Magic}}</ref> e le «voce intellectual del [[Rave|cultura rave]]».<ref name="Partridge2006">{{cite book |last=Partridge |first=Christopher |author-link=Christopher Partridge |title=Reenchantment of the West |chapter=Ch. 3: Cleansing the Doors of Perception: The Contemporary Sacralization of Psychedelics |series=Alternative Spiritualities, Sacralization, Popular Culture, and Occulture |volume=2 |year=2006 |publisher=[[Continuum International Publishing Group|Continuum]] |isbn=978-0-567-55271-6 |page=113}}</ref> Le reception critic de le obra de McKenna esseva profundemente polarizate: su criticos le accusava de promover ideas periculose e poneva in question su [[Sanitate mental|sanitate mental]], durante que alteres laudava su scriptura como innovative, humoristic e intellectualmente provocative. Nascite in [[Colorado]], ille disveloppava al etate juvene un fascination pro le natura, le psychologia e le [[Vision (spiritualitate)|experientias visionari]]. Su viages per [[Asia]] e [[America del Sud]] durante le annos 1960 e 1970 formava su theorias sur le [[Psychedelic|psychedelicos]] de origine vegetal, particularmente le [[fungo psilocybin]], que ille contribueva a popularisar per methodos de cultivo e per su scripturas. McKenna deveniva un icone del [[Controcultura|controcultura]] durante le annos 1980 e 1990, presentante conferentias sur le psychedelicos, le linguage e le [[Metaphysica|metaphysica]], durante que ille publicava libros influente e cofundava Botanical Dimensions in Hawaii. Il moriva in 2000 a causa de un [[Tumor cerebral|cancere cerebral]]. McKenna esseva un importante defensor del uso responsabile de psychedelicos natural — particularmente le fungos psilocybin, le [[Ayahuasca]] e le [[Dimethyltryptamina|DMT]] — que, secundo ille, permitteva acceder a profunde experientias visionari, [[Dimension|dimensiones alternative]] e communication con [[Intelligentia|entitates intelligente]]. Il se opponeva al [[Droga synthetic|drogas synthetic]] e al [[Religion organisate|religion organisate]], preferente le traditiones shamanic e le experientias spiritual directe e de origine vegetal. Il speculava que le fungos psilocybin poterea esser un forma de [[Vita extraterrestre|vita extraterrestre intelligente]] e proponeva le controverse [[Theoria del simia lapidate|«theoria del simia lapidate»]], argumentante que le psychedelicos catalysava le [[Evolution human|evolution human]], le linguage e le cultura. Su philosophia plus large imaginava un «reviviscimento archaic» como responsa curative al problemas del [[Era moderne|civilisation moderne]]. McKenna formulava un concepto sur le natura del tempore basate super [[Fractal|patrones fractal]] que ille pretendeva haber discoperite in le ''[[I Ching]]'', que ille appellava theoria del novitate,<ref name=Mavericks /><ref name=Jenkins /> proponiente que illo prediceva le fin del tempore e un transition del conscientia in le anno 2012.<ref name=Jenkins /><ref name=EsquireJacobson /><ref name=Dery21C /><ref name=ScientificAHorgan /> Su promotion del theoria del novitate e de su connexion con le [[Calendario maya]] es considerate un del factores que contribueva al diffusion general del credentias associate al [[Phenomeno 2012|phenomeno 2012]].<ref name="Krupp2009"/> Le theoria del novitate es considerate [[Pseudoscientia|pseudoscientia]].<ref name=bruce/><ref name=normark/> {{Ref}} [[Categoria:Alchimistas]] [[Categoria:Scriptores]] [[Categoria:Mysticos]] [[Categoria:Collectores de libros e manuscriptos]] [[Categoria:Activistas pro le cannabis]] [[Categoria:Criticos de religiones]] [[Categoria:Scepticos religiose]] [[Categoria:Ethnobotanicos]] [[Categoria:I Ching]] [[Categoria:Numerologos]] 5a5f2qnugqts6c0l9ofms3wk1bg2nqo 0 61196 699189 699097 2026-08-27T17:24:08Z InternetArchiveBot 40773 Add 2 books for [[Wikipedia:Verificabilitate]] (20260827)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 699189 wikitext text/x-wiki {{Infobox/articulo/persona}} '''Edith Irene Södergran''', nascite le [[4 de april]] [[1892]] in [[Sanct Petersburg]], morite le [[24 de junio]] [[1923]] in [[Raivola]],<ref>Ström, pagina 188</ref> esseva un [[Finlandeses de lingua svedese|poeta de lingua svedese de Finlandia]]. Edith Södergran debutava al etate de 24 annos con le [[Collection poetic|collection poetic]] ''[[Dikter (collection poetic de Edith Södergran)|Dikter]]'' (1916). In total, illa publicava quatro collectiones poetic e un collection de [[Aphorismo|aphorismos]]. [[Postume|Postumemente]] esseva publicate le collection poetic ''[[Landet som icke är]]'' (1925). Illa esseva un del prime representantes del [[Modernismo|modernismo]] in le litteratura de lingua svedese,<ref>Ström, paginas 83–89</ref> influentiate per le [[Symbolismo|symbolismo]] francese, le [[Expressionismo|expressionismo]] german e le [[Futurismo|futurismo]] russe. Insimul con [[Hagar Olsson]], Södergran voleva introducer le mundo al «nove specie». «Sed le contento que illa poneva in su discurso sur» iste nove specie cambiava rapidemente: «In 1918 illo esseva fundate sur [[Zarathustra]], create per [[Friedrich Nietzsche]], le anno sequente le stella guida esseva [[Rudolf Steiner]], postea illo se spostava verso [[Christo]] e intra un silentio lyric, que esseva rumpite solmente le anno ante su morte.»<ref name="Lönnroth et. al., s. 155">Lönnroth et al., pagina 155.</ref> Le biographia de Södergran ha essite partialmente controversate, proque le [[Material de fontes|material de fontes]] es escasse e le prime [[Biographia|biographos]], como le influente [[Gunnar Tideström]], traheva de illo conclusiones de grande extension, que postea habeva un grande diffusion.<ref>Rahikainen, ''Poeten och hennes apostlar'', paginas 8–9</ref> Le investigation sur Södergran es ergo dividite in duo correntes principal: le corrente biographic-psychologic basa su interpretation del poemas de Södergran super detalios de su vita (su [[Tuberculose|tuberculose]] de longe duration, per exemplo), durante que le corrente plus [[Contextualismo|contextual]] compara le poesia de Södergran con celle de su contemporaneos, usa un lectura [[Historia del ideas|historiographic del ideas]] de su poemas e examina varie constructiones theoric (como su connexion con [[Friedrich Nietzsche|Nietzsche]]).<ref name="Rahikainen13">Rahikainen, ''Poeten och hennes apostlar'', paginas 10–13</ref> Le investigation ha in grande mesura abandonate le modello de interpretation biographic-psychologic in favor de studia contextual, historiographic del ideas e analytico del textos.<ref>{{Webbref|titel=På fria villkor|url=https://www.sls.fi/sv/utgivning/pa-fria-villkor|verk=Svenska litteratursällskapet i Finland|datum=2018-11-01|hämtdatum=2021-03-05|språk=sv}}</ref> Su influentia sur le [[Imagineria|imagineria]], le rhythmo e le stilo associative e libere del lyrica svedese moderne e del lyrica de rock es evidente e pote esser observate, inter alteres, in le obras de [[Gunnar Ekelöf]], [[Elmer Diktonius]], [[Eva Ström]], [[Eva-Stina Byggmästar]], [[Catharina Gripenberg|Catarina Gripenberg]], [[Mare Kandre]], [[Gunnar Harding]], [[Eva Runefelt]] e [[Eva Dahlgren]]. == Biographia == === Infantia e juventute === [[File:Edith Södergran, 5 years old.jpg|thumb|upright|Edith Södergran al etate de 5 annos.]] Södergran esseva nascite in un familia del classe medie superior in [[Sanct Petersburg]]. Su genitores esseva Matts<!-- Hans forename esseva realmente "Matts". Non modificar. --> Södergran<ref name="Rahikainen22">Rahikainen: ''Poeten och hennes apostlar'', paginas 22–23</ref> e Helena, nascite Holmroos. Le patre esseva un mechanico originari de [[Österbotten (regione historic)|Österbotten]], durante que le matre esseva un habitante de secunde generation de Sanct Petersburg, con radices in [[Nagu]].<ref name="Rahikainen22" /> Södergran esseva le sol infante commun del genitores. Le patre esseva viduo post que su prime sposa moriva de [[Tuberculose|tuberculose]]<ref name=":2">{{Bokref|efternamn=Rahikainen|förnamn=Agneta|titel=Edith Södergran Stjärnfangerskan|datum=2023|hämtdatum=2026|år=2023|sid=14}}</ref> e lor duo infantes moriva juvene; le matre habeva etiam, plure annos ante, parturite un filio extra-marital, qui moriva solmente post alcun dies.<ref name="Ström16"/><ref name=":2" /> Le matre proveniva de un familia plus benestante,<ref name=":2" /> ubi le position del feminas intra le familia pare haber essite forte.<ref name="Ström16"/> Es etiam clar que existeva un forte ligamine de confidentia inter Södergran e su matre.<ref>Ström, pagina 17</ref> Le matre esseva le prime lectora e critica del poeta. {{cita|Le relation exclusive inter matre e filia esseva de maxime importantia pro Södergran, particularmente per su bon confidentia in se mesme, fortificate per su matre, un imagine de se que personas externe poterea perciper como impertinente e pretentiose.|[[Agneta Rahikainen]], ''Poeten och hennes apostlar''<ref name="Rahikainen22" />}} In principio, quasi nihil es cognoscite super le relation con le patre.<ref>Ström, paginas 17–18</ref> Possibilemente le matre multo presente e le patre absente esseva le causa proque Södergran habeva le possibilitate de occupar le scena e esser al centro del attention de su matre.<ref name="Rahikainen22" /> Como infante, Södergran legeva multo, super toto contos, e illa amava multo le animales.<ref name=":0">{{Bokref|titel=Kampen om Edith: Biografi och myt om Edith Södergran|url=|år=2014|hämtdatum=2021-05-05|isbn=978-951-52-3342-4|oclc=881225201|förnamn=Agneta|efternamn=Rahikainen|sid=184–185}}</ref> Quando Södergran habeva solmente alcun menses, le familia se moveva al village de [[Raivola]] in le [[Istmo carelian]], ubi su avô maternal Gabriel Holmroos comprava un villa pro illes.<ref name="Ström16">Ström, pagina 16</ref> Illes fugiva le capital russe pro evitar un epidemia de cholera. Le villa habeva 12 cameras e esseva un del plus de 600 villas de ligno ornate simile, pro le qual le istmo esseva famose. Ante le [[Prime Guerra Mundial]], plus de 100 000 visitatores estival veniva de Sanct Petersburg al Istmo carelian.<ref>Burman, Carina: [http://www.svd.se/doden-gjorde-helgon-av-edith-sodergran ''Döden gjorde helgon av Edith Södergran'']. ''Svenska Dagbladet'', 20 maio 2014. Consultate le 8 septembre 2015.</ref> Raivola habeva bon communicationes con Sanct Petersburg (le viage per train durava duo horas) e [[Viborg, Russia|Viborg]].<ref name="Rahikainen122">Rahikainen, ''Poeten och hennes apostlar'', pagina 122</ref> Poco postea, le patre obteneva un posto como director de un [[Serreria|serreria]]. Post tres annos, le empresa cadeva in [[Bancarrotta|bancarrotta]] e le familia non poteva pagar lor debitas. Tamen, Gabriel Holmroos moriva alcun menses plus tarde e le hereditate esseva dividite inter Helena Södergran e su matre.<ref name="Ström16" /> Con le moneta del hereditate, Helena Södergran pagava le debitas del familia, lo que les permitteva de recuperar lor stabilitate economic.<ref name="Ström16" /> [[File:Edith Södergran's mother Helena - 14150407260.jpg|thumb|upright|Helena Södergran, matre de Edith Södergran.]] Il existe non multe imagines del patre de Edith Södergran, sed multo plus del matre. Helena Södergran habeva studiate in un del prestigiose scholas german pro pueras de Sanct Petersburg, le S:t Annenschule.<ref>Rahikainen, ''Kampen om Edith'', pagina 40</ref> Edith Södergran habeva un relation multo special con su matre. Helena adorava su filia e le relation con illa esseva importante. Quando Edith Södergran entrava al schola in 1902, illa e su matre veniva a passar le periodos escolar in Sanct Petersburg, ubi illas habitava in un casa de ligno presso le station ferroviari finlandese. Le patre remaneva in Raivola, ben que ille esseva disoccupate durante periodos prolongate.<ref name="ström22">Rahikainen, ''Kampen om Edith'', pagina 42</ref> Le villa in Raivola habeva dece-duo cameras. In addition, existeva un casa plus parve, que esseva affittate a un viro estonian. Il habeva etiam un sauna e edificios auxiliar. Al latere del casa del Södergran se trovava le ecclesia orthodoxe russe del village.<ref>Ström, pagina 134</ref> Ekelöf considerava plus tarde que il esseva impossibile comprender le poesia de Södergran sin haber visitate Raivola.<ref>Rahikainen, ''Kampen om Edith'', paginas 287–288</ref> (Isto es ver solmente con modificationes: le [[Henry Parland|fratres Parland]] cresceva presso Viborg e [[Tito Colliander|Colliander]] in Sanct Petersburg).<ref name="ström22" /> <gallery mode="packed"> File:The "big house" at Raivola.jpg|Le casa grande. File:Edith Södergran´s house in Raivola.jpg|Le casa viste ab un altere angulo. File:The "small house" in Ravola. Ortodox church in the background.jpg|Le casa parve. File:Washbasins. Raivola.jpg|Edificio auxiliar con bassinos pro lavar. File:Södergran's sauna.jpg|Le sauna. </gallery> Le familia Södergran habeva un puera adoptive de Raivola, Singa Maria Lötjönen<ref name=":2" /><ref name=":1">{{Webbref|titel=1961 Dikter : 1907-1909. 1, Inledning och kommentar ..., s. 48|url=https://digi.kansalliskirjasto.fi/teos/binding/2256760?page=48|verk=digi.kansalliskirjasto.fi|hämtdatum=2025-09-07|språk=sv|sid=45-48}}</ref>, qui habitava durante un breve periodo con le familia in Sanct Petersburg, sed illa non se sentiva ben e fugiva a casa per le vias ferroviari, ubi illa esseva occidite per un train.<ref name=":0" /> Non se sape como Södergran reagiva al morte de su soror adoptive, sed Singa esseva plus tarde le destinataria de un poema.<ref>Ström, pagina 23</ref> Le solitudine es qualcosa que Eva Ström, basate super «recente investigation psychologic», considera como possibile fonte de su forte confidentia in se mesme e de su fide in su proprie capacitate.<ref name="ström22" /> Durante su annos de schola, Södergran frequentava plure compagnes, inter illas Thusnelda Thomson e Paula Orlowskij; iste ultime etiam passava alcun estates con le familia Södergran.<ref name="Rahikainen23">Rahikainen, ''Poeten och hennes apostlar'', pagina 23</ref> === Scholaritate === Edith Södergran, secundo lo que se sape, non frequentava un schola pro infantes parve, sed esseva educate a casa e plus tarde in germano per un institutrice private. Isto esseva pro permitter la a entrar in un del plus prestigiose scholas german de puellas. Södergran entrava in le prime classe in 1902–1903 al Höhere Mädchenschule,<ref name="Rahikainen22">{{Bokref|efternomo=Rahikainen|prenomo=Agneta|titulo=Poeten och hennes apostlar: En biomytografisk analys av Edith Södergranbilden|anno=2014|editor=Helsingfors universitet|loco=Helsingfors|ISBN=978-952-10-9791-1|pagine=22–23}}</ref><ref name="Enckell1961">{{Bokref|efternomo=Enckell|prenomo=Olof|titulo=Vaxdukshäftet: En studie i Edith Södergrans ungdomsdiktning|anno=1961|editor=Söderström|loco=Helsingfors}}</ref> in le traditional Petrischule (rus. Петришуле, germ. Die deutsche Hauptschule zu S Petri) in Sankt Petersburg, ubi illa studiava usque a 1909. Le schola esseva un del plus prestigiose del citate, con un grande biblioteca escolar e professores competente.<!-- Referentia necessari pro iste assertion --> Le curso esseva de septe annos e terminava con le examination final del schola. Le schola accordava multe importantia al arte e cultura; le maestro de ballet del ballet imperial inseniava le dansa, e durante le instruction artistic le studentes poteva visitar le [[Hermitage]] e le Museo Russe. De su tempore in le schola remane un parve taccuino in le qual Södergran colleccionava citationes ex libros que illa legeva, lo que monstra que illa cognosceva le classics de su epocha del litteratura mundial.<ref name="WittBrattstrom20-46">{{Bokref|efternomo=Witt-Brattström|prenomo=Ebba|titulo=Ediths jag: Edith Södergran och modernismens födelse|anno=1997|editor=Norstedts|loco=Stockholm|ISBN=91-1-971402-5|pagine=20–46}}</ref><ref name="Strom28">{{Bokref|efternomo=Ström|prenomo=Eva|titulo=Edith Södergran|anno=1994|editor=Natur och Kultur|loco=Stockholm|ISBN=91-27-03527-1|pagina=28}}</ref><ref name="Enckell1961" /> In le schola il habeva studentes de multe nationalitates, inter altere infantes german, russe, finnic, baltogerman e scandinav.<!-- Referentia necessari pro iste assertion --> Le direction principal del instruction esseva le [[linguas moderne]]. Södergran apprendeva germano, francese, anglese e russe, ma illa non recipeva instruction in su proprie lingua maternal, le svedese, e su cognoscentia del [[grammatica svedese|grammatica]] e orthographia svedese remaneva un poco vacillante. Le [[germano]] esseva, del resto, le lingua le plus frequentemente parlate tanto in le schola como inter Södergran e su amicos.<ref name="Ström32">{{Bokref|efternomo=Ström|prenomo=Eva|titulo=Edith Södergran|anno=1994|editor=Natur och Kultur|loco=Stockholm|ISBN=91-27-03527-1|pagina=32}}</ref>[[File Södergran - 14150405960.jpg|thumb|upright|Södergran, a 12 annos.<ref name="Ström31">{{Bokref|efternomo=Ström|prenomo=Eva|titulo=Edith Södergran|anno=1994|editor=Natur och Kultur|loco=Stockholm|ISBN=91-27-03527-1|pagina=31}}</ref>]]Södergran esseva un studente intelligente con un rapide capacitate de comprehension. Illa non debeva non plus dedicar multo tempore al [[deber escolar|deberes]]. Un de su condiscipulos la describiva como le plus dotate studente del classe. Su major interesse esseva le lectiones de francese. Isto esseva in parte debite al professor Henri Cottier. A ille Södergran dedicava alcun de su poemas juvenil. Illos es conservate in un quaderno nigre que in le investigationes super Södergran ha essite appellate le Vaxdukshäftet. Illos esseva publicate pro le prime vice per Olof Enckell sub le titulo ''Vaxdukshäftet'' (1961).<ref name="Ström32" /><ref name="Enckell1961" /> Iste annos de schola coincideva con agitationes politic e forte tensiones social que pote ben haber influentiate le conception del mundo de Södergran.<ref name="Ström30">{{Bokref|efternomo=Ström|prenomo=Eva|titulo=Edith Södergran|anno=1994|editor=Natur och Kultur|loco=Stockholm|ISBN=91-27-03527-1|pagina=30}}</ref> Le schola esseva situate in le centro del citate, proxime al [[Palatio de Hiverne]]. Le agitationes que conduceva al Revolution russe comenciava con demonstrationes e tumultos ja in 1905, lo que habeva etiam un consequentia pro Södergran. Le schola esseva per exemplo claudite durante duo dies in le occasione del [[Domingo sanguinose (1905)|Domingo sanguinose]] in januario 1905, quando plus de mille citatanos pacific, includente feminas e infantes, esseva falciate per le [[tsar]] [[Nicola II de Russia|garda de Nicola II]].<ref name="Ström29">{{Bokref|efternomo=Ström|prenomo=Eva|titulo=Edith Södergran|anno=1994|editor=Natur och Kultur|loco=Stockholm|ISBN=91-27-03527-1|pagina=29}}</ref> Le insurrectiones lassava etiam lor marcas in le poesia de Södergran, como in le poema «Wenn sich die Sonne neigt», ubi illa scribe super cadaveres tumefacte que flotta in le verdes undas del fluvio Neva.<ref name="WittBrattstrom20-53">{{Bokref|efternomo=Witt-Brattström|prenomo=Ebba|titulo=Ediths jag: Edith Södergran och modernismens födelse|anno=1997|editor=Norstedts|loco=Stockholm|ISBN=91-1-971402-5|pagine=20–53}}</ref><ref name="Rahikainen69">{{Bokref|efternomo=Rahikainen|prenomo=Agneta|titulo=Poeten och hennes apostlar: En biomytografisk analys av Edith Södergranbilden|anno=2014|editor=Helsingfors universitet|loco=Helsingfors|ISBN=978-952-10-9791-1|pagina=69}}</ref> In 1911 Södergran planificava prender como candidate private le examination final del schola al [[Laurellska skolan]] in Helsinki, ma illa non compliva su plano. Probabilemente isto esseva ligate al facto que illa al mesme tempore viagiava a [[Suisse]] pro reciper curas in un sanatorio.<ref name="Rahikainen22" /> === Morte del patre === Södergran continuava su studios, ma in 1904 su patre se malava de [[tuberculose pulmonar]] (TBC).<ref name="Strom24">{{Bokref|efternomo=Ström|prenomo=Eva|titulo=Edith Södergran|anno=1994|editor=Natur och Kultur|loco=Stockholm|ISBN=91-27-03527-1|pagine=24–25}}</ref> In su diario medical se mentiona que ille etiam suffreva de alcoholismo. In maio 1906 ille esseva admittite al [[Nummela sanatorium]] in [[Nyland]].<ref name="Strom24" /> In octobre 1907 Matts Södergran moriva. Il es incerto qual esseva le relation inter Edith Södergran e su patre, proque illa non lo mentiona multo in le cartas o notas conservate.<ref>{{Bokref|efternomo=Ström|prenomo=Eva|titulo=Edith Södergran|anno=1994|editor=Natur och Kultur|loco=Stockholm|ISBN=91-27-03527-1|pagina=26}}</ref> === Le photographa Södergran === Södergran possedeva un camera [[Kodak Brownie]] e esseva un photographa amateur active. Le major parte de su photographias esseva facite inter 1910 e 1917. Post 1917 le situation economic del familia Södergran esseva tanto mal que illa non habeva le medios de comprar film e facer lo revelar.<ref name="Strom141">{{Bokref|efternomo=Ström|prenomo=Eva|titulo=Edith Södergran|anno=1994|editor=Natur och Kultur|loco=Stockholm|ISBN=91-27-03527-1|pagina=141}}</ref><ref name="RahikainenKamera">{{Cita libro|autor=Agneta Rahikainen|capitulo=Edith Södergran och kameran|titulo=Som en eld över askan: Edith Södergrans fotografier|anno=1993|editor=Svenska litteratursällskapet i Finland|loco=Helsingfors|pagine=10–15}}</ref> Le motivos esseva prendite de su ambiente proxime, lo que significava tanto photographias turistic de Davos como imagines del proprietate de Södergran in le [[Istmo de Karelia]]. In total, 280 positive original e 135 [[pellicula negative|negativos]] es conservate in le archivo de Edith Södergran. Plure de su photographias ha essite publicate in le libro ''Som en eld över askan'' (1993).<ref name="Strom141" /> ''En annan Edith'' de [[Nina Ulmaja]] (2023) contine 180 photographias alternate con informationes biographic e es construite como un intercambio de cartas inter le autrice e Edith Södergran.<ref name="Ulmaja2023">{{Cita libro|autor=Nina Ulmaja|titulo=En annan Edith|anno=2023|editor=Norstedts|loco=Stockholm|ISBN=978-91-1-311687-7}}</ref><ref>{{Cita web|titulo=Nina Ulmaja förminskar Edith Södergran till en modig rebelltjej|url=https://www.dn.se/kultur/nina-ulmaja-forminskar-edith-sodergran-till-en-modig-rebelltjej/|obra=Dagens Nyheter|fecha=2023-04-26|fechaacceso=2023-05-23|idioma=sv}}</ref> <gallery mode="packed"> File:The lake Onkamo.jpg|Le lac Onkamo. File:Two cats on the stairs. Raivola.jpg|Duo cattos. File:Winter in Raivola.jpg|Inverno in Raivola. File:Wood logs on Onkamo.jpg|Flottation sur le lac Onkamo. </gallery> ==='Vaxdukshäftet' e le prime scriptura=== Le poemas del que ha devenite cognoscite como ''Vaxdukshäftet''{{efn|Le nomine esseva coniate per Olof Enckell con le publication del quaderno.<ref name="Rahikainen23">{{Bokref|efternomo=Rahikainen|prenomo=Agneta|titulo=Poeten och hennes apostlar: En biomytografisk analys av Edith Södergranbilden|anno=2014|editor=Helsingfors universitet|loco=Helsingfors|ISBN=978-952-10-9791-1|pagine=23}}</ref>}} esseva componite inter januario 1907 e le estate de 1909.<ref name="Strom40">{{Bokref|efternomo=Ström|prenomo=Eva|titulo=Edith Södergran|anno=1994|editor=Natur och Kultur|loco=Stockholm|ISBN=91-27-03527-1|pagina=40}}</ref> Le quaderno integre contine 238 poemas, lo que representa circa le medietate de su production conservate.<ref name="Rahikainen23" /> Le major parte del poemas es in le germano del schola, alcun poemas es in francese e un in russe. Assatis bruscamente illa passa a scriber exclusivemente in svedese; isto occurre in 1908.<ref name="Rahikainen58-72">{{Bokref|efternomo=Rahikainen|prenomo=Agneta|titulo=Kampen om Edith: Biografi och myt om Edith Södergran|anno=2014|editor=Svenska litteratursällskapet i Finland|loco=Helsingfors|ISBN=978-951-52-3342-4|pagine=58–72}}</ref> Inter le poemas de ''Vaxdukshäftet'' que representa le annos de schola de Södergran, il ha, ultra le poemas amorose dedicate a Cottier e, in minor mesura, a le puella coetanee «K.» o «Käfrin»,<ref>{{Bokref|efternomo=Ström|prenomo=Eva|titulo=Edith Södergran|anno=1994|editor=Natur och Kultur|loco=Stockholm|ISBN=91-27-03527-1|pagina=39}}</ref> etiam poemas con [[politica|motivos politic]] super Sankt Petersburg e le regime del tsar, ma etiam super le contraste inter le citate e le campania.<ref name="Strom31">{{Bokref|efternomo=Ström|prenomo=Eva|titulo=Edith Södergran|anno=1994|editor=Natur och Kultur|loco=Stockholm|ISBN=91-27-03527-1|pagina=31}}</ref> Le poemas de ''Vaxdukshäftet'' es predominantemente in [[forma fixe]], specialmente inspirate per [[Heinrich Heine]], qui esseva assidumente legite in le schola.<ref name="Strom34">{{Bokref|efternomo=Ström|prenomo=Eva|titulo=Edith Södergran|anno=1994|editor=Natur och Kultur|loco=Stockholm|ISBN=91-27-03527-1|pagina=34}}</ref> Alcun del poemas ha motivos de conto de fadas simile a illos que appare in su poesia posterior, ma illa scribe etiam poemas super esser poeta, un thema al qual illa retornava plus tarde in su production.<ref>{{Bokref|efternomo=Witt-Brattström|prenomo=Ebba|titulo=Ediths jag: Edith Södergran och modernismens födelse|anno=1997|editor=Norstedts|loco=Stockholm|ISBN=91-1-971402-5|pagine=20–53}}</ref> Como juvene, Södergran esseva critic del religion christian e exprimeva ja in su juventute un angustia existential. In le quaderno il ha, inter altere cosas, un poema ironic super su proprie autopsia.<ref name="Rahikainen58-72" /><ref name="WittBrattstrom20-53">{{Bokref|efternomo=Witt-Brattström|prenomo=Ebba|titulo=Ediths jag: Edith Södergran och modernismens födelse|anno=1997|editor=Norstedts|loco=Stockholm|ISBN=91-1-971402-5|pagine=20–53}}</ref><ref>{{Cita web|titulo=«Jag är lag i mig själv»|url=https://nordicwomensliterature.net/se/2011/01/04/jag-ar-lag-i-mig-sjalv/|obra=Nordisk kvinnolitteraturhistoria|autor=Ebba Witt-Brattström|fechaacceso=2021-05-18|idioma=sv}}</ref> Le quaderno esseva plus tarde date a Elmer Diktonius, qui in 1957 lo transmitteva al [[Societate litterari svedese in Finlandia]].<ref name="Strom33">{{Bokref|efternomo=Ström|prenomo=Eva|titulo=Edith Södergran|anno=1994|editor=Natur och Kultur|loco=Stockholm|ISBN=91-27-03527-1|pagina=33}}</ref> On sape que il existeva plure quadernos de poemas, inter illos un que dispariva quando le [[Blancos|parte blanc]] del [[Guerra civil finnic|guerra civil finnic]] usava le villa de Södergran in Raivola como sala de comedor.<ref name="Strom33" /> In 1908 Södergran decideva passar completemente al svedese; le poemas in germano cessava subitemente le 3 octobre 1908. Le prime poemas in svedese del ''Vaxdukshäftet'' es a vices linguisticamente maladresse, ma il es evidente que illa cercava nove formas de expression que assomiglia a le poemas de su collection de debut, ''[[Dikter (collection de poemas de Edith Södergran)|Dikter]]''. Le investigadores non sape proque Edith Södergran cambiava subitemente de lingua, ma il es evidente que le cambio de lingua esseva ligate al cambio de stilo e tematica. Le svedese, le lingua del casa, esseva probabilemente plus proxime a su io interior, que illa voleva ora exprimer in forma poetic. In 1909 illa publicava un poema, «Hoppet», in un folio pro membros del organisation juvenile del [[Partito Popular Svedese de Finlandia]], ''Vårbrytning''.<ref name="Rahikainen61-71">{{Bokref|efternomo=Rahikainen|prenomo=Agneta|titulo=Kampen om Edith: Biografi och myt om Edith Södergran|anno=2014|editor=Svenska litteratursällskapet i Finland|loco=Helsingfors|ISBN=978-951-52-3342-4|pagine=61–62, 70–71}}</ref> === Maladia e convalescentia === [[File:Edith Södergran - 14150403530.jpg|thumb|upright|Södergran, self-retrato.]] In le fin de 1908, Edith Södergran se maladeva de [[tuberculose pulmonar]]. A ille tempore le perspectivas de un recuperation complete de tuberculose pulmonar non esseva particularmente bon. Solmente con le diffusion de [[streptomicina]] post le Secunde Guerra Mundial deveniva possibile curar le morbo. 70–80 % del personas acutemente malade moriva intra un periodo de dece annos.<ref name="Strom47">{{Bokref|efternomo=Ström|prenomo=Eva|titulo=Edith Södergran|anno=1994|editor=Natur och Kultur|loco=Stockholm|ISBN=91-27-03527-1|pagina=47}}</ref> Inter le methodos de cura esseva inter altere aere fresc, exercitio e alimento nutritive.<ref name="Rahikainen25">{{Bokref|efternomo=Rahikainen|prenomo=Agneta|titulo=Poeten och hennes apostlar: En biomytografisk analys av Edith Södergranbilden|anno=2014|editor=Helsingfors universitet|loco=Helsingfors|ISBN=978-952-10-9791-1|pagine=25–26}}</ref> A pena un mense post le diagnose, le 25 de januario 1909, illa esseva admittite al [[Nummela sanatorium]]. Södergran restava a Nummela, con breve interrupciones, durante in total un anno e quatro menses (480 dies), usque al 4 de maio 1911, multo plus longe que le normal cinque menses que le personas de medios modeste poteva permitter se.<ref name="Rahikainen26">{{Bokref|efternomo=Rahikainen|prenomo=Agneta|titulo=Poeten och hennes apostlar: En biomytografisk analys av Edith Södergranbilden|anno=2014|editor=Helsingfors universitet|loco=Helsingfors|ISBN=978-952-10-9791-1|pagina=26}}</ref> [[File:Edith Södergran in her sickbed, Arosa.jpg|thumb|Södergran in su lecto de malade in [[Arosa]].]] Secundo investigationes plus recente, le integre estancia hospitalari de Södergran esseva relativamente positive. Poco post su arrivata a Nummela, Södergran faceva le cognoscentia del altere pacientes. Le facto que le sanatorio esseva tan parve favoriva contactos frequente con le altere pacientes, in particular con Siiri Böök, con qui illa comenciava un correspondentia. Le litteras es allegre e positive.<ref name="Rahikainen25" /> Södergran monstra in le litteras interesse pro su condiscipulos qui passava le examination final in 1909. Le situation economic de Södergran permitteva le melior cura que Nummela poteva offerer, e secundo le jornal medical illa se sentiva le plus del tempore ben.<ref name="Rahikainen25" /> Isto permitteva a illa retornar occasionalmente a Raivola, ubi, inter altere, illa studiava un curso de finnic pro poter passar le examination final del schola. Durante le longe dies, Södergran se refugiava in su imagination in altere paises e scribeva poemas super locos exotique.<ref name="Strom51">{{Bokref|efternomo=Ström|prenomo=Eva|titulo=Edith Södergran|anno=1994|editor=Natur och Kultur|loco=Stockholm|ISBN=91-27-03527-1|pagina=51}}</ref> Durante le annos sequente, su stato alternava inter periodos melior e pejor, lo que es typic pro le tuberculose.<ref name="Rahikainen44">{{Bokref|efternomo=Rahikainen|prenomo=Agneta|titulo=Kampen om Edith: Biografi och myt om Edith Södergran|anno=2014|editor=Förlaget|loco=Helsingfors|ISBN=978-951-52-3342-4|pagina=44}}</ref> [[File:Doctor Ludwig von Muralt (14336272064).jpg|thumb|upright|Doctor Ludwig von Muralt.]] [[File:The sanitarium Davos-Dorf (14357228353).jpg|thumb|Le sanatorio Davos-Dorf, photographate per Södergran.]] Proque le situation economic de Södergran esseva bon a ille tempore, illa decideva cercar ancora melior curas in un sanatorio in [[Suisse]], que esseva le centro del tratamento del tuberculose in Europa. Initialmente illa soggiornava in un sanatorio in Arosa, ma esseva discontenta con le cura ibi.<ref name="Rahikainen83">{{Bokref|efternomo=Rahikainen|prenomo=Agneta|titulo=Kampen om Edith: Biografi och myt om Edith Södergran|anno=2014|editor=Förlaget|loco=Helsingfors|ISBN=978-951-52-3342-4|pagine=83–85}}</ref> In januario 1912 illa se transferiva al sanatorio Davos-Dorf, ubi illa esseva curate per le alora famose Dr [[Ludwig von Muralt]]. Illa le admirava multo e le photographava.<ref name="Rahikainen28">{{Bokref|efternomo=Rahikainen|prenomo=Agneta|titulo=Poeten och hennes apostlar: En biomytografisk analys av Edith Södergranbilden|anno=2014|editor=Helsingfors universitet|loco=Helsingfors|ISBN=978-952-10-9791-1|pagina=28}}</ref> Dr von Muralt proponeva un assi appellate [[pneumothorax]] sinistre. Isto significava que durante un operation on perforava le pulmone e le impleva repetitemente de [[azoto]]. Le pulmone perforate deveniva inservibile, ma illo poteva «reposar». Iste esseva un intervention commun a ille tempore.<ref name="Rahikainen28b">{{Bokref|efternomo=Ström|prenomo=Eva|titulo=Edith Södergran|anno=1994|editor=Natur och Kultur|loco=Stockholm|ISBN=91-27-03527-1|pagina=53}}; {{Bokref|efternomo=Rahikainen|prenomo=Agneta|titulo=Poeten och hennes apostlar: En biomytografisk analys av Edith Södergranbilden|anno=2014|editor=Helsingfors universitet|loco=Helsingfors|ISBN=978-952-10-9791-1|pagina=28}}; {{Bokref|efternomo=Rahikainen|prenomo=Agneta|titulo=Kampen om Edith: Biografi och myt om Edith Södergran|anno=2014|editor=Förlaget|loco=Helsingfors|ISBN=978-951-52-3342-4|pagina=92}}</ref> [[File:Arnold Boecklin-fiedelnder Tod.jpg|thumb|upright|[[Arnold Böcklin]], autoritratto con [[Morte]] qui joca le violino.]] Le tractamento e le convalescentia requireva que illa sequeva un regime stricte con dieta ric in grassia, reposo e promenadas fortificante. In Davos illa habeva etiam le occasion de explorar le vita cultural del citate. Ibi il habeva theatros, expositiones de arte, un orchestra symphonic, restaurants e multe possibilitates de education pro le juvene Södergran, simil al offerta cultural de Sankt Petersburg.<ref name="Rahikainen28" /> Södergran comenciava apprender le [[italiano]], ma recipeva etiam instruction private in anglese pro poter leger [[Charles Dickens]] e [[Algernon Swinburne]] in le linguas original. In addition, Södergran se interessava multo al arte visual e explorava le museos de arte in le citates vicin. Su artista favorite esseva [[Arnold Böcklin]].<ref name="Strom57">{{Bokref|efternomo=Ström|prenomo=Eva|titulo=Edith Södergran|anno=1994|editor=Natur och Kultur|loco=Stockholm|ISBN=91-27-03527-1|pagina=57}}</ref> Le contacto con le litteratura e le altere formation cultural deveniva importante pro le sequente vita litterari de Södergran e un elemento al qual illa retornava in su obra.<ref name="Rahikainen28" /> Probabilemente le estancia in Suisse esseva etiam su prime contacto con le [[futurismo]], in le forma del revista expressionista ''[[Der Sturm]]''.<ref name="Rahikainen27">{{Bokref|efternomo=Rahikainen|prenomo=Agneta|titulo=Poeten och hennes apostlar: En biomytografisk analys av Edith Södergranbilden|anno=2014|editor=Helsingfors universitet|loco=Helsingfors|ISBN=978-952-10-9791-1|pagina=27}}</ref> Illa continuava su correspondentia con su amicos, inter illes su amica Jenny Barcker in Helsinki e le governante Kirsti Kaikkonen. Del periodo del sanatorio se conserva un taccuino, ''English Compositions'', in le qual illa scribeva breve textos biographic e summarios de articulos que illa legeva in anglese. In le quaderno il se trova un [[essay]] super, inter altere, le [[suffragio feminin]] e le movimento del [[suffragettes]]. Illa se interessava al situation politic in Finlandia e al suffragio feminin, introducite in Finlandia in 1906.<ref name="Rahikainen28" /> Tamen, illa non votava pro le prime vice usque al electiones parlamentar del primavera 1919. Post maio 1912, on non poteva plus deteger bacterios tubercular in ulle del pulmones de Södergran. Matre e filia Södergran approfittava del occasion pro viagiar in Europa e visitava, inter altere, [[Lucerna]] e grande citates como [[Berlin]], [[Munich]] e [[Zurich]]. Illas viagiava etiam a Italia in le primavera de 1913. In maio 1913 illas retornava a Raivola. In le autumno illas retornava a Davos. Dr von Muralt la mandava a casa in martio 1914 proque illa non habeva plus problemas respiratori. Postea illa debeva solmente visitar Nummela regularmente pro replenisar le azoto in le pulmone sinistre. Ma le tentativas esseva sin successo e etiam multo dolorose, e finalmente Södergran refusava ulle altere tractamento.<ref name="Rahikainen28" /> Le eruption del Prime Guerra Mundial significava que Södergran non poteva plus retornar a Davos.<ref name="Strom59">{{Bokref|efternomo=Ström|prenomo=Eva|titulo=Edith Södergran|anno=1994|editor=Natur och Kultur|loco=Stockholm|ISBN=91-27-03527-1|pagine=59–60}}</ref> === Debuto litterari === Södergran voleva testar si su poesia esseva apta al publication.<ref name="Rahikainen29">Rahikainen: ''Poeten och hennes apostlar'', pagina 29</ref> Durante un visita a Helsinki in 1915, illa monstrava su poemas, probabilemente le quaderno de poemas que dispariva,<ref name="Rahikainen29" /> al autor e critic [[Arvid Mörne]], qui esseva multo incoragiante. Le critic litterari Gunnar Castrén esseva plus dubitante, forsan etiam proque ille considerava Södergran troppo pretentiose.<ref name="Rahikainen29" /> Le facto que illa visitava personas litterari de lingua svedese es significative pro le decision de Södergran de scriber in svedese. In maio 1916, Södergran contactava le autor [[Runar Schildt]] pro explorar le possibilitates de publicar su obras per [[Schildts|Schildts förlag]]. Su cosino, le editor [[Holger Schildt]], acceptava su poesia pro publication e publicava le libro de poemas in le Natal de 1916, tamen sin poter offerer a illa ulle [[honorar]].<ref name="Rahikainen29" /><ref name="Strom59">Ström, paginas 59–64</ref> Le collection de poemas introduceva le nove femina in le poesia svedese e se basava super le scriptos de [[Ellen Key]] e le essay ''Vom neuen Weibe und seiner Liebe'' de [[Elisabeth Dauthendey]].<ref name="Rahikainen30">Rahikainen: ''Poeten och hennes apostlar'', pagina 30. Vide etiam Witt-Brattström 1997, paginas 205–246 e Birgitta Holm, ”Edith Södergran och den nya kvinnan”, ''Tidskrift för litteraturvetenskap'' 1990, paginas 57–64.</ref> Un del ideas central de Dauthendey esseva que le femina debe concentrar se super su amicas. Le poemas del debut de Södergran include etiam poemas amorose e poemas que tracta de varie manieras le desiro erotic e le [[sexualitate]] del femina.<ref name="Strom67">Ström, pagina 67</ref> In ''[[Dikter (diktsamling av Edith Södergran)|Dikter]]'' se trova plure del poemas le plus cognoscite de Södergran, per exemplo le narrative "Dagen svalnar…", super le concentration del homine super le corporeal in loco del qualitates spiritual del femina. Le ultime stropha del poema dice: {{citation2| Du sökte en blomma<br> och fann en frukt.<br> Du sökte en källa<br> och fann ett hav.<br> Du sökte en kvinna<br> och fann en själ –<br> du är besviken. |col2= Tu cercava un flor<br> e trovava un fructo.<br> Tu cercava un fonte<br> e trovava un mar.<br> Tu cercava un femina<br> e trovava un anima –<br> tu es disappunctate. |Edith Södergran|llengua1={{sv}}|llengua2={{ia}}}} Un altere poema ben cognoscite es ''Vierge Moderne'' ("Le virgine moderne"), que poterea esser inspirate per le figura [[androgyn]]a de [[Tintomara]] de [[Carl Jonas Love Almqvist]]. Le poema contine forte symbolos erotic e ha sovente essite interpretate per medio de un linguage de symbolos psychoanalytic.<ref name="Rahikainen121">Rahikainen: ''Kampen om Edith'', pagina 121.</ref> Le poema es inter le plus frequentemente citate e comencia con le stropha: ”Io non es un femina. Io es un neutro./ Io es un infante, un page e un decision audace.” A su epocha, iste poema esseva un del plus radicales.<ref name="Strom72">Ström, paginas 72–73</ref> In le forma, ''[[Dikter (diktsamling av Edith Södergran)|Dikter]]'' se distingue considerabilemente de ''Vaxdukshäftet''. Le poemas del debut es plus libere in lor forma e manca rimas, lo que rompeva con le poesia svedese traditional representate, per exemplo, per [[Johan Ludvig Runeberg]] e [[Zacharias Topelius]]. In contrasto, le descriptiones del natura e le pessimisme de [[Fin de siècle|fin-de-siècle]] esseva elementos que ja habeva apparite anteriormente in le poesia nordic. Le collection de poemas se radica in un tradition romantic, ma introduce simultaneemente un forma e un thematic completemente nove in le poesia.<ref name="Strom86">Ström, pagina 86</ref> Ebba Witt-Brattström ha sublineate forte influentias del poetas feminine del etate argentee russe e etiam del poeta german [[Else Lasker-Schüler|Elsa Lasker-Schüler]].<ref name="WittBrattstrom93">Witt-Brattström, paginas 93–133.</ref> Illa monstra etiam como reminiscientias del periodo del sanatorio in Davos reapparer in le collection del debut.<ref name="WittBrattstrom139">Witt-Brattström, paginas 139–164.</ref> Le libro del debut recipeva grande attention in le sectiones cultural del quotidianos.<ref name="Strom88">Ström, paginas 88–89</ref> Le collection esseva recensite, inter alteres, in [[Dagens press]], [[Hufvudstadsbladet]], [[Finsk tidskrift]] e [[Nya Argus]].<ref name="Strom88" /> In total, illa recipeva nove recensiones, quatro plus que Hagar Olsson recipeva pro su debut in le mesme anno. Ben que le presse provincial exprimeva un certe surprisa super le nove stilo, le libro recipeva generalmente recensiones favorabile in le principal quotidianos e revistas. Hodie le debut de Södergran es considerate le initio del modernismo lyric in le Nord.<ref name="Strom88" /> Södergran mesme esseva tamen disappunctate per le numerose errores de correction del libro e esseva etiam insatisfacite con le selection del poemas. Le editor habeva supprimite poemas que illa voleva includer.<ref name="Rahikainen30" /> === Krigsåren === In 1917 esseva un anno turbulente pro Edith Södergran. In februario, un revolution eruptava in Russia como consequentia del [[Prime Guerra Mundial]], que apportava un crise economic, fame e chaos. Le imperator [[Nikolaj II de Russia|Nikolaj II]] esseva destituite e un governamento interimari prendeva le poter. In septembre 1917, Södergran viagiava a Helsinki<ref name="Ström90">Ström, pp. 90</ref>, ubi illa incontrava plure criticos e personas del mundo litterari: Runar Schildt, [[Ruth Hedvall]], [[Olaf Homén]], [[Jarl Hemmer]], [[Hjalmar Procopé (poeta)|Hjalmar Procopé]], [[Gunnar Finne]], le cantante de opera [[Alexis af Enehjelm]], [[Ture Janson]], [[Eino Leino]], [[Juhani Aho]], [[L. Onerva]] e [[Hans Ruin]]. Le reuniones esseva un maniera tanto de promover se mesme como de obtener legitimita como autor.<ref name="Rahikainen31">Rahikainen, ''Poeten och hennes apostlar'', p. 31</ref> Illa voleva devenir parte del establimento litterari. Le incontro con Ruin es un del poc que ha essite documentate per notas immediate in su diario, durante que le majoritate del altere rencontres esseva notate annos plus tarde. Tamen, le notas de Ruin esseva revise ante de esser transmittite a Gunnar Tideström, e es super iste version modificate que un grande parte del recerca se ha basate. Secundo Rahikainen, le visita a Helsinki terminava con le deception de Södergran, proque le autores que illa incontrava pareva esser tanto conventional e burgese. Solmente le bohemic Eino Leino correspondeva a su expectationes.<ref name="Rahikainen32">Rahikainen, ''Poeten och hennes apostlar'', pp. 32–33</ref> [[File:First Red Guards in Petrograd, fall 1917 cropped.jpg|thumb|Le [[Revolution de Octobre]] in Petrograd in 1917.]] Le [[Revolution de Octobre]] significava que le regime imperial esseva definitivemente terminate, quando le [[bolchevicos]], conducite per [[Lenin]], prendeva le poter. Postea le fortunas private esseva confiscate e le bursa collabeva.<ref name="Rahikainen33">Rahikainen, ''Poeten och hennes apostlar'', p. 33</ref> Le ressources economic de Södergran e de su matre deveniva assi subitemente sin valor,<ref>Lönnroth et al., p. 152.</ref> proque illos esseva investite in [[valores mobil]] russe e ukrainian.<ref name="Ström94">Ström, p. 94</ref> Postea Södergran viveva del vendita de partes de lor proprietate, de ingresos temporari e del adjuta economic del editor e de altere autores.<ref name="Rahikainen33" /> Finlandia [[Independente de Finlandia|se declarava independente]] le 6 de decembre 1917. Isto conduceva tosto al [[Guerra civil finlandese]]. A partir de januario 1918, le [[Istmo de Karelia]] deveniva un zona de guerra, quando le [[Guardia Rubie (Finlandia)|Guardias Rubie]] occupava le region.<ref name="Rahikainen33" /> Plus tarde, post que le parte blanc habeva prendite le controlo, Södergran e su matre affittava le grande villa al stato major del parte blanc. Le sympathias burgese del familia e su antipathia verso le parte rubie, cuje actiones habeva causate le perdita de lor pecunia, ha inducite plure biographos de Södergran (per exemplo Tideström e Ström<ref>Ström, p. 95</ref>) a concluder que Edith Södergran e su matre se habeva alignate con le parte blanc. Secundo Rahikainen, tamen, nihil in le litteras de Södergran indica que illa haberea prendite un position. Le facto que le familia accommodava le parte blanc in lor villa esseva plus le resultato de un necessitate que un expression de lor position politic. In addition, illes habeva un servitrice, Aino, qui esseva un membro del Guardia Rubie.<ref>{{Bokref|titulo=''Kampen om Edith : biografi och myt om Edith Södergran''|url=https://www.worldcat.org/oclc/881225201|data=2014|data de accesso=2021-05-17|isbn=978-951-52-3342-4|oclc=881225201|prenom=Agneta|nom=Rahikainen|pp. 130–131}}</ref> Gradualmente le parte blanc prendeva le controlo de territorios sempre plus grande in Finlandia, e a medie de maio 1918 le guerra terminava. Le guerra causava un crise economic e fame in Finlandia, aggravate per le mala recolta de 1917.<ref name="Ström94" /> Le frontiera con Russia al latere oriental del Istmo de Karelia esseva claudite, lo que affectava le population de Raivola. Illes viveva in grande parte del visitatores russe estive, e dependeva del connexion ferroviari con Petersburg. Södergran perdeva le contacto con su amicos in le citate, e multe de illes esseva germanos baltic qui fugiva o esseva internate.<ref name="Rahikainen34">Rahikainen, ''Poeten och hennes apostlar'', p. 34</ref> ===''Septemberlyran''=== Le tempore durante le guerra, Edith Södergran dedicava se in parte al scriptura de poemas. In junio 1918, poc post le fin del guerra, illa recipeva un demanda de Runar Schildt pro ulteriore material que poterea esser publicate le mesme Natal. Pro le prime vice, illa recipeva etiam un honorario (500 [[Marco finlandese|marcos]]) pro su poemas.<ref name="Rahikainen35">Rahikainen, ''Poeten och hennes apostlar'', pp. 34–35</ref> ''[[Septemberlyran]]'' contineva in le original (le edition de 1918) 31 poemas,<ref name="Ström, pp. 103–104">Ström, pp. 103–104</ref> de que 9 es datate de septembre 1918.<ref name="Rahikainen34" /> Un version posterior (de 1949) contine in addition 14 poemas: 7 que [[Gunnar Tideström]] habeva prendite de ''Landet som icke är'', que non habeva essite publicate, e 7 que le editor habeva anteriormente eliminate. Le version de Tideström es illo sur que se basa le majoritate del editiones posterior, ma illo non es dunque basate sur le collection original. In addition, le ordine del poemas differe inter le duo versiones. In 1990, le version original esseva publicate per le [[Societate de litteratura svedese in Finlandia]], que ha publicate le scriptos complete de Edith Södergran con commentarios.<ref name="Ström, pp. 103–104"/> In comparation con ''[[Dikter (collection de poemas de Edith Södergran)|Dikter]]'', que pote esser considerate plus oniric e symbolic, ''Septemberlyran'' es expressionistic e [[Friedrich Nietzsche|nietzschean]]. Su poesia habeva entrate in un nove phase, e, inspirate per le ideal artistic de Nietzsche, illa aperi le libro con un introduction forti in le qual illa explica su nove orientation. Introductiones esseva alora relativamente inusual. In le introduction del libro, illa describe su nove poetica, in le qual illa approba le fortia dionysiac del creation, spontanee e instinctive. Illa conclude con le celebre sententia: «Il non me conveni facer me minor que io es.»<ref>{{Bokref|titulo=''Kampen om Edith : biografi och myt om Edith Södergran''|url=https://www.worldcat.org/oclc/881225201|data=2014|data de accesso=2021-05-17|isbn=978-951-52-3342-4|oclc=881225201|prenom=Agneta|nom=Rahikainen|p. 137}}</ref> ===Inspiration per Nietzsche=== [[File:Nietzsche187c.jpg|thumb|upright|[[Friedrich Nietzsche]], qui inspirava Södergran.]] Un generation plus vetule de artistas e intellectuales ante Södergran habeva discoperite le scriptos de [[Friedrich Nietzsche]], e su ideas comenciava a diffunder se sempre plus durante le annos 1870 e finalmente habeva un influentia crescente super le artistas etiam in le nord de Europa.<ref>Ström, p. 98</ref> Södergran legeva Nietzsche, non solmente ''[[Sålunda talade Zarathustra|Ainsi parlava Zarathustra]]'', ma etiam ''[[Bortier del ben e del mal|Ultra le ben e le mal]]'' e probabilemente etiam ''[[Ecce Homo (libro de Friedrich Nietzsche)|Ecce Homo]]''.<ref>Ström, pp. 98–99</ref> In ille illa trovava le fortia de resister a un vita quotidian disagradabile e humilianti.<ref>Ström, p. 97</ref> [[Clas Zilliacus]] considera que tanto nietzscheanos como christianos, mysticos e [[Antroposophia|anthroposophos]] ha potite trovar conviction in su poesia.<ref name="s151">Lönnroth et al., p. 151.</ref> Le elementos nietzschean appare principalmente in su tres collectiones de 1918–1920. Le questiones de como «conservar corage e dignitate ante le suffrentia, miseria e maladia mortal» deveniva central.<ref>Lönnroth et al., p. 153.</ref> [[Carl-Göran Ekerwald]], qui scribeva un biographia de Nietzsche, considera que Nietzsche non cercava un paradiso ultra le morte, ma videva le recuperation e le equilibrio como un paradiso.<ref>Le position de Ekerwald es describite in Ström, p. 99</ref> In addition, Nietzsche criticava le [[ration]], qualcosa que Södergran, con su maniera [[intuition|intuitive]] de scriber, appreciava.<ref>Ström, p. 100</ref> Le ideas de Nietzsche super le dimension [[heroismo|heroic]] de affirmar le dolor inspirava le scriptura de Södergran. Ebba Witt-Brattström sublinea como Södergran ancorava su ideologia e su linguage in le rhetoric e ideologia de Nietzsche. Plure altere autoras faceva le mesme. Illas trovava supporto pro lor conception del nove femina in su maniera de describer le artista. Investigatores posterior ha sostenite que le articulo del lector, in combination con le nota introductori, es un del prime manifestos litterari publicate per un femina. Le annos 1910 esseva le epocha auree del manifestos artistic, e Södergran esseva probabilemente inspirate per le manifesto futurista.<ref>Ström, p. 101</ref> ===Le debatte litterari circa ''Septemberlyran''=== Ja ante que le libro habeva essite recensite, Södergran scribeva mesme un contribution al rubrica del lectores in le jornal de Helsingfors ''[[Dagens Press]]'' le vespere de Anno Nove 1918, pro explicar un parte de su intentiones con le poemas. Iste texto es un del prime tractatos de [[poetica]] scribite per un femina in le nord de Europa (post [[Fredrika Runeberg]] e su ''Min pennas saga'', scribite al fin del annos 1860 e al initio del annos 1870, ma publicate solmente in 1946).<ref>Ulla Evers, «Det är makten, som darrar i min sko, det är makten, som rör sig i min klännings veck. Edith Södergran utmanar den manliga litterära hegemonin» (1998), p. 125. Citato in Rahikainen, ''Poeten och hennes apostlar'', pp. 36–37</ref> {{Citation|Iste libro non es intendite pro le publico, quasi mesmo pro le circulos intellectual superior, ma solmente pro le poc individuos qui sta le plus proxime al limite del futuro.<br/> […] Le nove appare clarmente in «Es io un mentitor», «Le train del futuro» e le ultime fragmento. Ex iste poemas flue un foco plus alte, un passion plus potente que non solmente ex le obras artistic de mi passato. Io non pote adjutar ille qui non senti que es le selvage sanguine del futuro que pulsa in iste poemas.<br /> Le foco interior es le cosa le plus importante que le esser human possede. Le Terra pertine a illes qui porta intra se le musica le plus alte. Io me adressa al individuos rar e les exhorta a elevar lor musica interior, lo que significa construer super le futuro.<br /> Io mesme sacrifica cata atomo de mi fortia a mi alte objectivo, io vive le vita de un sancto, io me immerge in le plus alte cosas producite per le spirito human, io evita omne influentias de natura inferior. Io considera le vetule societate como le cellula-matre, que debe esser supportate usque le individuos erige le nove mundo. Io exhorta le individuos a laborar solmente pro le immortalitate (un expression false), a facer de se mesme le plus alte possibile – a poner se al servicio del futuro.<br /> Mi libro non habera fallite su objectivo si un sol individuo percepe le enormitate de iste arte. Io es felice de haber facite iste poemas; il existe nulle mesura con le qual on pote mesurar le amplitud del servicio que le editor ha facite pro me, publicante los. Nove tempores se apropinqua. Lo que [[Jarl Hemmer|Hemmer]] evoca in su poema «Le Columna» se prepara in le realitate. Io spero que io non remane sol con le grande cosa que io ha a portar.|Edith Södergran, «Individuell konst», 1918<ref>Citato in Rahikainen, ''Poeten och hennes apostlar'', pp. 36–37</ref>}} In vice de clarificar le libro, le contribution (insimul con le introduction) provocava le prime debatte circa le poesia incomprehensibile del modernismo in le lingua svedese<ref>Ström, p. 121</ref> – un debatte que esseva simile al debattes circa, inter altere, [[Birger Sjöberg]], [[Peter Weiss]] e [[Erik Lindegren]]. Le debatte circa ''Septemberlyran'' habeva loco principalmente in le alora conservator jornal national ''[[Hufvudstadsbladet]]''. Plure del commentarios concerneva le facto que un poeta femina relativemente incognite se describiva sin hesitation como talentose e con pretensiones proprie.<ref>Rahikainen, ''Poeten och hennes apostlar'', pp. 36–37</ref> [[Hagar Olsson]] (1893–1978), qui scribeva pro ''[[Dagens Press]]'' e esseva un critic influente, appellava le poesia de Södergran «banal», ma monstrava tamen appreciar su elementos nietzschean e modernista. Le recension de Olsson faceva que Södergran scribeva un littera alora passionat e irate a illa. Isto deveniva le initio de un amicitia e alliance que durava tote le vita. Le proprie obra de Olsson como autor, tamen, ha durante longe tempore essite eclipsate per su amicitia con Södergran.<ref>Ström, pp. 131–132</ref> ===Le amicitia con Hagar Olsson=== [[File:Hagar Olsson.jpg|thumb|upright|[[Hagar Olsson]], con qui Södergran correspondeva durante multe annos post le publication de ''[[Septemberlyran]]'', e qui insimul con [[Elmer Diktonius]] publicava postumemente le obra de Södergran ''Landet som icke är''.]] Södergran e Hagar Olsson comenciava a corresponder in januario 1919. {{Citation|Que etate ha vos? Sanitate? Nervos? Io desira que vos essere san e habe le fortia. Date un breve biographia! Seniora o seniorina? Qual grado de instruction? Io: residentia: Raivola, Petrischülerin, tuberculose a 16 annos, Nummela, Davos, pneumothorax artificial, attende le invention del medicamento contra le tuberculose|Ex le secunde littera de Edith Södergran a Hagar Olsson<ref name="Rahikainen40">Rahikainen, ''Poeten och hennes apostlar'', p. 40</ref>}} Il habeva multe similitudes inter Södergran e Olsson: illas esseva quasi coetanee, ambes habeva crescite in le [[Istmo de Karelia]], habeva un fundo social e un nivello de instruction similar. Hagar Olsson, filia de un pastor, habeva studiate in un del melior scholas pro puellas de Finlandia, in Viborg. Ambes esseva curiosas citatanas del mundo e parlava plure linguas. Illas questionava le structuras traditional de poter patriarcal e se interessava al ideas circa le nove femina; insuper, illas esseva fascinante per [[Friedrich Nietzsche]] e le nove litteratura, que plus tarde venirea a esser appellate modernismo. Tamen, in contraste con Olsson, Södergran habeva viagiate plus per Europa e cognosceva melio le poesia russe contemporanee. Olsson, per contra, habeva un sfera de interesses plus ample e laborava pro un salario.<ref name="Rahikainen41">Rahikainen, ''Poeten och hennes apostlar'', p. 41</ref> Al initio, lor relation girava circum le nietzscheanismo e le futurismo, per exemplo circa le maniera de diffunder le cognoscentia de iste estheticas in Finlandia. Le futurista alora le plus famose, [[Igor Severjanin]] (Igor Vasiljevich Lotarev), un autor que Södergran admirava, esseva un del personas que illa voleva invitar pro fundar un colonia artistic.<ref name="Rahikainen42">Rahikainen, ''Poeten och hennes apostlar'', p. 42</ref> Ja in februario del mesme anno, le amicas se incontrava pro le prime vice, quando Olsson visitava Raivola durante alcun dies. In total, illas se incontrarea cinque vices.<ref>Ström, pp. 138–140</ref> Durante le quatro annos sequente, usque al morte de Södergran, illa inviava plus de 90 litteras a Olsson (inter le 250 que ha essite conservate).<ref name="Rahikainen42" /> Iste litteras es le principal fonte de information super le vita de Södergran durante plus de tres annos. Isto es problematic, proque Södergran describe rarmente su vita private e, quando illa lo face, illa procura presentar se como un artista creative.<ref name="Rahikainen42" /> Al initio del correspondentia, le tono del litteras de Södergran es exuberantemente positive, ma quando Olsson deveni le poeta, illa deveni sempre plus irritate e mesmo [[gelosia|gelose]].<ref name="Rahikainen42" /> Olsson representava un cambiamento pro Södergran, qui, como [[unic filia|filia unic]], habeva essite adorate per su matre e habeva frequentemente obtenite lo que illa voleva.<ref name="Ström137">Ström, p. 137</ref> In le litteras a Hagar Olsson, Södergran appare a vices como un amica satis difficile e exigente.<ref>Ström, pp. 138–139</ref> In 1955, Olsson publicava partes del correspondentia inter illa e Södergran, con commentarios de Olsson.<ref name="Ström137" /> Tamen, le litteras de Olsson a Södergran non ha essite conservate, lo que significa que su parte in le relation esseva reconstruite posteriormente, 30 annos plus tarde.<ref name="Rahikainen43">Rahikainen, ''Poeten och hennes apostlar'', p. 43</ref> Esseva etiam Olsson qui redigeva le collection de poemas ''[[Rosenaltaret]]'' e poneva Södergran in contacto con Elmer Diktonius in martio 1922, lo que, in alcun mesura, deveniva un alleviamento pro Hagar Olsson como interlocutrice intellectual de Södergran. Ebba Witt-Brattström ha sublineate como le duo se inspirava reciprocamente in un forma de «modernismo sororal».<ref name="Ström140">Ström, p. 140</ref> Verso le fin del vita de Södergran, le amicas se allontanava e lor contacto concerneva principalmente le labores de traduction de Södergran, ma un del ultime litteras de Södergran esseva adressate a Olsson.<ref name="Ström140" /> === Poesia posterior e aforismos === Le annos 1918–1919 constitue le periodos plus productive de Södergran. Solmente cinque menses post ''Septemberlyran'' appare su proxime collection de poemas, ''Rosenaltaret'' (1919).<ref>Ström, pag. 141–142</ref> Como le vice precedente, illa recipe 500 marcas como honorario del editoria Schildts. Le collection es, como su predecessor, orientate verso le [[bellett|bellezza]] e le sentimento de esser seligite.<ref>Ström, pag. 148</ref> Un serie de poemas dedicate anonymemente a Olsson, «le soror», se trova in ''[[Rosenaltaret]]''.<ref>Tideström, ''Edith Södergran'', 1991 pag. 166–188; Olsson, ''Ediths brev'' 1973 (1955) pag. 11–43</ref> Le serie esseva plus ludic que le altere poemas e esseva insimul un del favoritas personal de Södergran.<ref>Ström, pag. 151</ref> Un altere poema es dedicate al doctor Ludwig von Muralt.<ref>Ström, pag. 152</ref> Le collection es plen de motifs de contos de fe, como reginas, feos e elfos, e equalmente de motifs del litteratura de horrore, como phantomas, demones e vampiros. In plus, il ha forte allusiones nietzschean, con un sacerdotessa de templo como un del voces narrante e [[Zarathustra]] mentionate. Le deos [[Diana]], [[Afrodite]] e [[Vishnu]] appare tamben. Ebba Witt-Brattström sublinea le motivo recurrente de Blancaneve, particularmente forte in ''Rosenaltaret'', ma ja presente in ''Vaxdukshäftet''.<ref name="Rahikainen46">Rahikainen, pag. 46</ref> Le reception de ''Rosenaltaret'' esseva plus frigide, ma le critic e autor [[Arvid Mörne]], in ''Dagens Press'', considerava que ''Rosenaltaret'' revelava «un imagination poetic extraordinari».<ref>''Dagens Press'', citate in Ström, pag. 153</ref> In 1919 Södergran submitteva tamben duo altere libros al editoria Schildts, que esseva intendite esser publicate insimul sub le titulo ''Planeterna stiga''.<ref name="Rahikainen46" /> Un de illos esseva un collection de aforismos, que esseva publicate como obra separate e recipeva le titulo ''Brokiga iakttagelser''. Le tenue volumine contineva 74 aforismos e esseva publicate in le autumno de ille anno. ''Brokiga iakttagelser'' non ha recipite tanto attention como le altere textos de Södergran. Inter le aforismos se trova plure que gira circa [[Napoleon I|Napoleon]] e [[Friedrich Nietzsche|Nietzsche]], lo que pote esser ligate al necessitate de Södergran de un leader forte capace de cambiar le situation sur le Istmo Carelian.<ref>Ström, pag. 155</ref> [[Tua Forsström]] critica in su [[essay]] ''Den heta villan'' le elitismo de Södergran e indica specialmente ''Brokiga iakttagelser'', que, secundo Forsström, face del collection de aforismos le puncto le plus basse del obra de Södergran.<ref name="Ström155">Citate in Ström, pag. 155–156</ref> Le recerca posterior ha tamen attribuite plus meritos al collection, e in 2010 [[Ellerströms förlag|Ellerströms]] publicava un volumine collective con tote le aforismos, tanto ''Brokiga iakttagelser'' como le serie de aforismos ''Tankar om naturen'' de 1922, e, como supplemento, alcun notas del tempore passate in le sanatorios. Le secunde libro, le collection de poemas ''Framtidens skugga'', esseva differite per le editoria pro non perturbar le venditas del collection de aforismos.<ref>Ström, pag. 154</ref> Le separation del libros dava al collection de aforismos un peso que Södergran nunquam habeva intendite dar a illo.<ref>Ström, pag. 157</ref> Le tempore permitteva tamben a Södergran de entrar in un nove fase, e illa mesmo considerava le poema «Animalisk hymn», submittite tarde, como obsolete e insipide.<ref name="Rahikainen46" /> Con le collection de poemas ''[[Framtidens skugga]]'' – le prime proposition pro le titulo esseva «Köttets mysterier» – culmina le visiones exhortative de Södergran, e le ardor quasi [[cosmic]] del poemas parla de un mundo renovate post le guerras e catastropha que ora devastava le terra<ref>Ström, pag. 160–161</ref> – Raivola, como jam mentionate, esseva un zona de guerra in 1918, e etiam plus tarde Södergran poteva audir le detonations del cannones desde le fenestra del cocina. Illa poteva sequer le [[Kronstadtupproret|insurrection in le base naval russe de Kronstadt]], situate a alcun decenas de kilometros verso le sud in le [[Golfo de Finlandia]]. Alcun poemas gira circa un figura feminine que jongla con planetas e stellas, dum alteres se distanzia del superhomine nietzschean que proclama e avança, pro retornar verso un natura plus tranquille, como in le prime collection de poemas de Södergran.<ref name="Rahikainen46" /> In le poema «Makt», illa scribe: «Io seque nulle lege. Io es le lege in me mesme./ Io es le homine qui prende.» Le poeta assume le rol de [[sibilla]], duce militar o simplemente del intermediaria eligite per [[Eros]]: {{citation2|[…] Jag känner dig, Eros: <br /> du är icke man och kvinna, <br /> du är den kraft <br /> som sitter nerhukad i templet <br /> för att resa sig, vildare än ett skrän, <br /> häftigare än en slungad sten <br /> slunga ut förkunnelsens träffande ord över världen, <br /> ur det allsmäktiga templets dörr |col2= […] Io te cognosce, Eros: <br /> tu non es viro ni femina, <br /> tu es le fortia <br /> que sede curvate in le templo <br /> pro levar se, plus selvage que un crito, <br /> plus vehemente que un petra lanceate <br /> e lancear super le mundo le parolas incisive del proclamation, <br /> ex le porta del omnipotente templo. |''[[Framtidens skugga]]''|llengua1={{sv}}|llengua2={{ia}}}} Malgrado le tono visionari, Edith Södergran esseva [[ateismo|ateista]] durante iste periodo de exaltation. Le transformation que illa describe, secundo su conception, deberea esser create per un nove humanitate ducite per «le spirito le plus forte» (le superhomines de Nietzsche, vide per exemplo le poemas ''Botgörarna'' e ''Först vill jag bestiga Chimborazzo''). Quando illa gradualmente dava loco in su poemas a un confidentia plus positive in le natura e le divinitate, isto significava un certe alleviation del expectationes ecstatic que le manteneva elevate super le vita quotidian – un attender e accumulation de energia que non poteva esser mantenite indefinitemente – ma etiam un comenciamento de congedo del visiones nietzschean del futuro. Le secunde parte de ''Framtidens skugga'' contine plure poemas super le morte.<ref>Ström, pag. 163</ref> Durante le autumno de 1919, [[Irene Leopold]] comparava in un recension in ''Hufvudstadsbladet'' le lyrica in prosa de Södergran e Olsson, describente illas, insimul con [[Ragnar Ekelund]], como le sol «expressionistas pur-sang» de Finlandia.<ref>Rahikainen, pag. 47</ref> === Antroposofi e christianismo === Durante 1920, Södergran contraheva le [[grippe espaniol]] e remaneva in lecto con febre.<ref>Rahikainen, p. 46–48</ref> Illa usava le tempore inter alia pro leger. Post haber legite e multo appreciate le libro de Hagar Olsson ''Kvinnan och nåden'', Södergran comenciava a approximar se al conceptiones christian, quo deveniva plus e plus visibile in su textos posterior. Isto produceva, inter alia, un tentativa, que Olsson considerava impossibile, de conciliar [[Deo]] e Nietzsche.<ref>Ström, p. 156–157</ref> Post esser initialmente sceptic — ab su juventute illa habeva timite le supernatural — illa legeva plus textos [[antroposophia|antroposophic]] de [[Rudolf Steiner]], con crescente enthusiasm. Södergran voleva recrutar plus anthroposophos e communica su nove interesse a Olsson e al autores [[Vilhelm Ekelund]], [[Frans Eemil Sillanpää]] e Elmer Diktonius. Illa supponeva que illes condivideva su enthusiasm, ma esseva disappointate quando Olsson non divideva su fascination.<ref>Rahikainen, p. 47–48</ref> Post haber recipite duo summas de moneta inesperate — un del editoria [[Schildts]] e un collectate per le [[Finlands svenska författareförening]] — Södergran poteva adherer al Societate Anthroposophic, proque certe partes del textos de Steiner esseva accessibile solmente al membros.<ref>Rahikainen, p. 48</ref> Un fonte importante de inspiration esseva le obra de Steiner ''Kärnpunkterna i den sociala frågan'', que Södergran associava con le doctrinas de Nietzsche.<ref>Ström, p. 170–171</ref> Inter le biographos existe speculationes super le orientation politic de Södergran. Tanto Tideström como Ström considera que Södergran esseva un "innocente politic", un opinion que illes fundava inter alia super le notas commemorative de Helena Södergran e super un questionario pro le encyclopedia ''[[Vem och vad]]'', al qual le poeta respondeva. Ebba Witt-Brattström, in contrasto, sustine que Södergran esseva multo consciente politic e habeva interesses politic radical, que illa exprimeva per su poesia, specialmente in su poemas de juventute.<ref>Ström, p. 172–174</ref> Post un periodo de grande difficultates — su amate catto Totti esseva occidite per un colpo de arma, le pandemia de [[grippe espaniol]] habeva affectate su vita, e matre e filia Södergran se trovava in difficultates economic — le problemas de conciliar le doctrinas de Nietzsche e Steiner faceva que Södergran considerava abandonar le poesia. Illa sentiva que le antroposophia impediva la crear. Su extase del ''Septemberlyran'' habeva disparite e con illo etiam le desiro de scriber.<ref>Ström, p. 174–176</ref> Illa continuava tamen a explorar le doctrinas de Steiner, se implicava marginalmente in le operationes de adjuta del [[Croce Rubie]] e considerava laborar como traductrice.<ref>Ström, p. 177</ref> Specialmente illa se interessava al refugiatos qui transversava le glacie veniente de [[Kronstadt]], durante le revolta del marinarios russe contra le direction bolchevique. Le marinarios esseva internate in campos de concentration sur le [[Istmo Kareli|Istmo de Karelia]].<ref name=":0" /> In le autumno de 1920, Södergran incontrava Svea Öberg, un soror del congregation que etiam viveva in [[Raivola]]. Öberg inspirava Södergran a leger le [[Nove Testamento]] e le [[Psalterio]], quo intensificava su desiderio de un religion plus orientate verso le sentimento que le philosophia natural de Steiner.<ref name=":0" /> Le vespere de anno nove de 1921, Södergran revelava que illa esseva occupate a traducer al germano le romanzo aliquanto pompose de Olsson, ''Kvinnan och nåden''.<ref>Rahikainen, p. 51</ref> === Relation con Elmer Diktonius === In martio 1922 Södergran incontra pro le prime vice [[Elmer Diktonius]] (1896–1961), qui, al invitation de Hagar Olsson, habeva viagiate a Raivola. Le juvene Diktonius habeva un fundo musical, ma habeva recentemente debuttate como autor e critico litterari, e Olsson videva in ille un possibile nove amico pro Södergran. Södergran e Diktonius se accordava ben. Postea Diktonius reportava a Olsson: {{Citation|Si, tu sape: illa irradia vermente. Södergran. E io ha vidite nulle persona rider como illa. Tanto superhomine e tanto pauc homine. Nulle corpore, ma un testa magnific. Illa diceva: Hagar me odia certo. Io la assecurava que no, on non pote odiar un tal persona.|[[Elmer Diktonius]]<ref>Elmer Diktonius, ''Brev'' (1995), p. 52, citate in Rahikainen, p. 51</ref>}} Illa se describe assi a Diktonius: «Mi destino exterior ha tres lineas marcate: solitate, maladia, nulle realisation de desiros terrestre.»<ref>Södergran, Edith, ''Brev. Edith Södergrans samlade skrifter 2'', Helsingfors: SSLS 1996, citate in Rahikainen, p. 51</ref> Durante iste periodo, Södergran habeva plure conflictos con Olsson e, durante certe periodos, cessava scriber a illa e se adressava in vice a Diktonius, inter altere cosas pro demandar poemas a traducer al germano.<ref name="Rahikainen, sid 52">Rahikainen, p. 52</ref> Durante 1922 Södergran laborava a traducer autores de poesia finland-svedese — inter illes Diktonius, Hagar Olsson, [[Ragnar Rudolf Eklund]], [[Erik Grotenfelt]], [[Jarl Hemmer]] e se mesme — al germano, pro lor diffusion ulterior in le mundo.<ref name="Ström140">Ström, p. 140</ref><ref name="Ström178">Ström, p. 178–180</ref> Le projecto esseva ambiciose, e Hagar Olsson avertiva Södergran que traductiones de poetas bastante incognite essereb probabilemente refusate in Germania, qualcosa que, secundo illa, poterea gravemente affliger Södergran.<ref name="Ström178" /> In le autumno de 1922, Södergran terminava su labor de traduction e lo inviava, per medio de alcun amicos, al editoria german [[Rowohlt]]. Le crise del economia german post le Prime Guerra Mundial faceva que le libro de Södergran esseva refusate. Illa decideva alora de pagar le impression con su proprie pecunia, ma post plure discussiones con le editoria german, illa cambiava de idea e ardeva le manuscripto, con le exception de su traduction del romanzo de Olsson ''Kvinnan och nåden'' (1919).<ref name=":0" /> ===''Ultra'' e un crescente celebritate=== Durante 1922, Olsson e alcun altere personas fundava le revista litterari modernista ''[[Ultra (tidskrift)|Ultra]]''. Olsson tentava persuader Södergran a contribuer, ma illa esseva inicialmente hesitante, proque illa timeva que le revista esseva troppo politic.<ref>[http://tidningenkulturen.se/index.php/litteratur/litteratur-portraett/15225-edith-soedergran-ett-svaerd-i-kampen-foer-framtiden- Edith Södergran, un spada in le lucta pro le futuro] {{Wayback|url=http://tidningenkulturen.se/index.php/litteratur/litteratur-portraett/15225-edith-soedergran-ett-svaerd-i-kampen-foer-framtiden-|date=20151223045615}}, [[Elisabeth Brännström]], [[Tidningen Kulturen]], consultate le 22 decembre 2015</ref> Post haber vidite le prime numero ante su publication, tamen, illa inviava plure contributiones, tanto poemas como essays,<ref name="Rahikainen53">Rahikainen, p. 52–54</ref> e un articulo super su idol, le ego-futurista [[Igor Severjanin]].<ref>Ström, p. 181–182</ref> Olsson riusciva finalmente a persuader le redaction que ''Ultra'' deberea publicar un numero thematic dedicate a Edith Södergran. In ille numero esseva publicate plure poemas de Södergran, insimul con un articulo de Diktonius con le titulo «Edith Södergran. Kritisk hyllning».<ref>[http://bluemountain.princeton.edu/bluemtn/cgi-bin/bluemtn?a=d&d=bmtnabn19221031-01.2.8&e=-------en-20--1--txt-IN----- Kritisk hyllning] {{Wayback|url=http://bluemountain.princeton.edu/bluemtn/cgi-bin/bluemtn?a=d&d=bmtnabn19221031-01.2.8&e=-------en-20--1--txt-IN----- |date=20151223044556 }}, Elmer Diktonius, Tidskriften Ultra, Project Blue Mountain, [[Princeton University]], consultate le 22 decembre 2015</ref> Tamen, Södergran habeva jam passate a un nove fase de su poesia e non voleva recognoscer se in le description admirative que Diktonius faceva de illa e de su poemas.<ref name="Rahikainen53" /> Ben que ''Ultra'' nunquam deveniva un projecto de longe duration, illo contribueva a facer que sempre plus lectores discoperiva Södergran, e Diktonius faceva su parte pro diffunder su poemas. Inter altere cosas, ille dedicava un articulo integre a Södergran in un grande serie de articulos in ''[[Arbetarbladet (Finland)|Arbetarbladet]]'', ubi ille tractava le mal maniera in que illa habeva essite tractate per le criticos e le facto que su poemas non esseva plus disponibile pro compra.<ref name="Rahikainen53" /> Plus tarde ille scribeva super illa etiam in le jornal ''[[Frihet (tidning)|Frihet]]'' e in plure jornales e revistas finlandese.<ref name="Rahikainen53" /> Le crescente celebritate de Södergran se manifesta etiam in su participation in un anthologia de poemas in januario 1923, quando le investigador litterari [[Erik Kihlman]] publicava ''Ur Finlands svenska lyrik''. Le obra contine ni minus que 14 poemas de Södergran.<ref name="Rahikainen53" /> In le mesme periodo, illa abandonava finalmente le periodo nietzschean, inter alia como consequentia del correspondentia con Elmer Diktonius.<ref>Ström, p. 182–183</ref> Illa comprendeva que su poesia poterea haber incitate a un politica destructive e nocive. Isto esseva qualcosa pro le qual illa non voleva assumer responsabilitate.<ref>Ström, p. 185</ref> Durante le secunde medietate de 1922, illa comenciava ergo a scriber de novo. Illa scribeva tanto poemas como aphorismos, in le quales se trova un melancholia natural e un resignation ante le morte.<ref>Ström, p. 185–187</ref> === Le ultime tempore === In le autumno e inverno de 1922, e durante le primavera de 1923, Södergran habeva sempre plus de difficultate a respirar e su stato general se deteriorava.<ref>Ström, p. 187</ref> Simultaneemente, su relation con Olsson meliorava, e Olsson voleva que Helena Södergran inviava su filia a un sanatorio. Ma le filia habeva ja decidite in 1914 de refusar ulteriores curationes hospitalari.<ref name="Rahikainen55">Rahikainen, p. 55–56</ref> Durante le primavera de 1923, illa recipeva un donation anonym (de Jarl Hemmer, transmittite per Hagar Olsson).<ref name="Ström188">Ström, p. 188</ref> In su ultime litteras a Olsson, Diktonius e alteres, Södergran describeva como illa suffereva de sever [[dispnea]]. Tamen, illa remaneva de bon humor.<ref name="Rahikainen55" /> {{Citation|Non oblida me ora, forte tempesta. Io recipeva un carta de Hagar, le campos de narcissus de Les Avants. Isto es un tempore multo dur pro me ora. Debile. Io non supporta le stimulation del lumine, ni le sonos.|Ex un del ultime litteras de Edith Södergran, a Elmer Diktonius<ref name="Rahikainen55" />}} Durante le ultime tempore de su vita, illa destrueva tote le litteras que illa habeva recipite, insimul con plure poemas.<ref>Ström, p. 193</ref> Illa non voleva conservar nihil pro «le vermes de cadavere qui scribe biographias».<ref>Rahikainen, ''Kampen om Edith'', p. 207</ref> Edith Södergran moriva quietemente e pacificamente le die de [[San Johanne]] 1923, in su domo in [[Raivola]].<ref name="Ström188" /> Post su morte, su matre trovava lo que probabilemente esseva su ultime poemas, ''Ankomst till Hades'' e le devote ''Landet som icke är'', que plus tarde deveniva un del poemas plus amate de Södergran.<ref name="Ström188" /> Ambes ha essite interpretate como religiose, ma illes non presenta signos inequivocamente christian-religiose.<ref name="Rahikainen55" /> Le morte de Södergran esseva un choc pro le major parte de su proximes. Hagar Olsson se sentiva culpabile pro non haber visitate Raivola recentemente, un circumstantia que possibilemente esseva le ration pro le qual illa non scribeva un necrologio ante un medie anno post le morte de su amica.<ref name="Rahikainenkap4" /> Elmer Diktonius, in vice, scribeva un [[necrologio]] in ''Arbetarbladet'': {{Citation|Le juvene generation de poetas del Nord ha perdite su grande parve matre. Le mundo ha perdite un del plus grande feminas creative de tote le tempore. Finlandia ha perdite qualcosa que illo rarmente possedeva: un genio, un mente genial.|Elmer Diktonius, ''Arbetarbladet'', 6 junio 1923, citate in Rahikainen, cap. 4<ref name="Rahikainenkap4" />}} Diktonius accentuava tamben quanto malade Södergran habeva essite. Le contraste inter le maladia e su genio es le imagine que ille voleva crear, e como un del personas qui scribeva le plus super Södergran, ille contribuiva a propagar iste imagine.<ref name="Rahikainenkap4" /> Ma Diktonius reagiva tamben al facto que [[Arthur Eklund]] habeva describite le loco natal de Södergran, Raivola, como provincial. Iste imagine de Raivola se diffundeva plus tarde e entrava tamben in le studios super Södergran.<ref name="Rahikainenkap4" /> [[Ture Janson]] scribeva un texto de tono humorous in ''[[Allas Journal]]'' super plure personas recentemente decedite, e deveniva assi un del prime personas a qualificar Södergran como modernista.<ref name="Rahikainenkap4" /> Le anteriormente aliquanto critic Jarl Hemmer comparava illa con [[Santa Birgitta]], [[Emanuel Swedenborg|Swedenborg]] e [[Carl Jonas Love Almqvist|Almqvist]], proque tote illes divideva elementos [[Profetia|profetic]].<ref name="Rahikainenkap3" /> Multes del textos commemorative redigite poc post le morte de Södergran abandonava le question de si su poemas esseva bon o mal e comenciava in vice a discuter su loco in le [[canone cultural|canone cultural]] del litteratura de Finlandia in lingua svedese, proque deveniva clar que su poesia habeva venite pro remaner.<ref name="Rahikainenkap4" /> === Le sepulcro de Södergran e le ultime poemas === [[File:Могила Эдит Седергран.jpg|thumb|Le lapide commemorative de Edith Södergran.]] Södergran esseva interrate in le cemeterio del village, con un simple cruce de ligno como monumento sepulcral.<ref name="Ström190">Ström, p. 190–191</ref> Un poco plus de trenta personas del village esseva presente.<ref name="Rahikainen55" /> Su ultime poemas esseva colligite e redigite per Elmer Diktonius e recipeva un prefacio de Hagar Olsson. Le editoria Schildts pagava 2000 marchas pro le collection de poemas, le plus grande honorario unquam pagate pro un del libros de Södergran.<ref name="Ström190" /> Le collection esseva publicate in 1925 sub le titulo ''[[Landet som icke är]]''. Post le morte de su filia, Helena Södergran videva admiratores e jornalistas visitar Raivola. Dece annos post le morte de Södergran, le simple cruce de ligno esseva reimplaciate per un lapide commemorative create per le sculptor Wäinö Aaltonen. Le lapide esseva destruite durante le Secunde Guerra Mundial, quando le ecclesia e le cemeterio de Raivola esseva devastate. In 1960, le [[Finlands svenska författareförening]] erigeva un nove lapide commemorative con un poema de Södergran como inscription:<ref name="Ström190" /> {{citation2|Se här är evighetens strand,<br /> här brusar strömmen förbi,<br /> och döden spelar i buskarna<br /> sin samma entoniga melodi.|col2=Vide hic le litore del eternitate,<br /> hic le corrente murmura passante,<br /> e le morte joca inter le arbustos<br /> su sempre monotone melodia.|''Ankomst till Hades''|llengua1={{sv}}|llengua2={{ia}}}} Le matre remaneva in le village usque 1939.<ref name="Ström190" /> Quando le village esseva evacuate durante le [[Guerra de inverno]], Helena Södergran se transfereva a Jorois e moriva poc postea. Pauco post, Raivola esseva destruite, e tanto le ecclesia como le domo de Södergran esseva comburite. Desde alora, le monumento sepulcral de Edith Södergran ha disparite.<ref name="Ström190" /> Per le [[Pace de Moscova|Pace de Moscova]] de 1940, le village deveniva territorio sovietic e hodie ancora pertine a Russia. In russo, Raivola se appella Rosjtjino ({{lang-ru|Рощино}}). Usque al dissolution del [[Union Sovietic]], le possibilitate de visitar le village esseva multo limitate.<ref name="Ström190" /> Nihil resta hodie del domo de Edith Södergran. In 1995, le ecclesia orthodoxe esseva reconstruite in le mesme loco que le ecclesia precedente. In 1992, cento annos post le nascentia de Södergran, un statua de su catto favorite Totti esseva erigite in le jardin de Södergran.<ref name="Ström190" /> <gallery> File:Edith Södergran's grave with a wooden cross and a bench.jpg|Le sepulcro de Södergran, con un simple cruce de ligno. File:Edith Södergran's grave, the memorial stone replaced the wooden cross, 1937.jpg|Le lapide commemorative erigite per le [[Finlands svenska författareförening]] in 1933 e disparite durante le [[Guerra de inverno]]. File:Parland Tallqvist.jpg|[[Oscar Parland]] (a sinistra) e [[J.O. Tallqvist]] parlava quando le [[monumento commemorative]] a Edith Södergran esseva inaugurate in 1960 in [[Raivola]]. </gallery> == Obra litterari == [[File:Landet som icke är.jpeg|right|thumb|Le copertura de ''Landet som icke är'', publicate postumemente in 1925.]] Le production de Södergran non es particularmente extensive — cinque collectiones de poemas, un libro de aphorismos, duo collectiones de poemas non publicate e un correspondentia de litteras (240 litteras es conservate). Secundo le investigator de Södergran [[Agneta Rahikainen]], tote su obra pote esser continite «in un sol volumine de 375 paginas».<ref name="Rahikainen6">[[Agneta Rahikainen]], [https://helda.helsinki.fi/bitstream/handle/10138/44023/rahikainen_avhandling.pdf ''Poeten och hennes apostlar – En biomytografisk analys av Edith Södergranbilden''] (pdf), dissertation academic, Facultate de Humanitates, [[Universitate de Helsinki]], 2014, p. 6–7</ref> Su periodo active como poeta se extende super circa 15 annos.<ref name="Rahikainen6" /> Illa scribeva su poemas in germano, francese, russo e svedese, e su obra ha essite traducite in circa trenta linguas, inter illos russo, anglese, espaniol<ref>Le traduction espaniol es mentionate inter altere in [[Ana Paula Tavares]]: ''Salomes huvud'' (2014), Panta Rei</ref>, khmer e chinese. In contrasto, existe un quantitate considerabile de investigationes, libros, [[monographia]]s e altere textos super Södergran e su obra.<ref name="Åttio">Backman, Carita e Siv Storå: ''Åttio år – Edith Södergran – verk och reception'' (1996), Svenska litteratursällskapet i Finland</ref> Solmente inter 1980 e 2014 esseva producite al minus dece dissertationes doctoral super Södergran.<ref name="Rahikainen6" /> Le poemas de Södergran esseva frequentemente classificate como [[expressionismo]], ma plus tarde le expression lyric se expandiva e illa deveniva considerate un modernista.<ref name="Bokskogen" /> {{Citation|Illa creava un nove linguage, un metalinguage. Le parolas rememora le svedese, ma le similitude es deceptive. Plus secur es considerar los como [[eolic]] e consultar un dictionario, e iste dictionario es le poesia de Södergran.|Citate de Lönnroth et al., ''Den svenska litteraturen'' vol. 3, p. 151.<ref name="Lönnroth et al., s. 155"/>}} Le litteratura finland-svedese del initio del 20e seculo consisteva in grande parte de representationes del [[paisaneria]], con foco super le archipelago e le campania.<ref name="Rahikainenkap3" /> Le poesia de Södergran, con su orientation plus europee e su forma libere, esseva pionieristic. Illa deveniva un modello stilistic importante del lyric modernista in svedese e habeva plure sequitores in Finlandia; inter illes se distingue [[Elmer Diktonius]] (1896–1961), [[Gunnar Björling]] (1887–1960) e [[Rabbe Enckell]] (1903–74). In Svedia, illa deveniva un guida importante pro numerose poetas, ab [[Gunnar Ekelöf]] e [[Karin Boye]] in avante, e Ekelöf scribeva in un littera a [[W. H. Auden]] le sequente super Södergran: {{Citation|Illa es un poeta lyric multo grande, a mi judicio del mesme classe que [[Anna Achmatova|Akhmatova]] o ancora plus grande, un juvene svedese in le dispersion, un del nostre byzantinas, coragiose e amorose como vostre [[Emily Brontë]]. Es triste que un tal ave rar debe esser sepultate pro le mundo in un tumba super le qual le guerra ha passate plure vices. Illa pertine al mundo, mesmo si su lingua pote parer un ancian dialecto [[eolic]].|Citate de Lönnroth et al., ''Den svenska litteraturen'' vol. 3, p. 151.<ref name="s151"/>}} Le investigator [[Holger Lillqvist]] tamen considera que le modernistas Hagar Olsson, Rabbe Enckell, Gunnar Ekelöf e Elmer Diktonius influentiava le imagine de Södergran con le intention de construer le modernismo como movimento e le mito del genio solitari e incomprehendite.<ref name="RahikainenLillqvist" /> Pro isto, su destino ha essite comparate, inter altere, con le de altere autores solitari con biographias devenite mythic, como [[Emily Brontë]], [[Arthur Rimbaud]], [[Franz Kafka]], [[Emily Dickinson]] e [[Sylvia Plath]].<ref name="RahikainenLillqvist" /> Le facto que Södergran habitava in le remote zona frontalier de Karelia, sin grande influentia intellectual proveniente del culturas del grande citates, deveniva un imagine commun, etiam sustenite per le amicos de Södergran, Olsson e Diktonius. Possibilemente Södergran non habeva narrate multo a illes super su vita in Svizzera o super su annos al schola in Petersburg, o forsan le ultime annos, quando illa viveva in conditiones paupere, influentiava tote le imagine de su fundo personal.<ref name="Rahikainenkap4" /> === Divisiones e interpretationes === Le opera litterari de Södergran es variabile, ma illo ha quandoque essite dividite in alcun phases: le poemas de juventute, que es romantic; le prime collection de poemas, plus symbolic e decadent; le tres collectiones sequente, que es expressionistic; e le poemas plus tarde, religiose e de tono plus moderate, con motivos natural.<ref name="Rahikainen6">Rahikainen: Poeten och hennes apostlar, pagina 6</ref> Un del prime personas qui divideva le scriptura de Södergran in periodos esseva [[Agnes Langenskjöld]], in su libro ''Litterära studier'' (1923). Illa considerava que le debut habeva "un desiderio de vita dirigite verso le exterior", que illo esseva sequite per "un meditation mystic dirigite verso le interior", deinde per "un inebriation intellectual sin mesura", e que illo terminava con un "melancholia incurabile, de coloration [[Panteismo|panteistic]]".<ref name="Rahikainenkap4">Rahikainen: Poeten och hennes apostlar, capitulo 4</ref> Olof Enckell qualifica le poemas del annos de schola e juventute de "bagatellar" e de typic "poesia de convento", dum Tideström appella le poemas juvene "poesia de puella scholastic".<ref name="Rahikainen25">Rahikainen: Poeten och hennes apostlar, pagina 25</ref> [[Ernst Brunner]] ha dividite su production in le partes "alienation", "elevation" e "sublimation".<ref>Brunner, Ernst: "Till fots genom solsystemen. En studie i Edith Södergrans expressionism", 1985</ref> Le grande variationes inter sentimentos e expressiones que differ inter se, per exemplo le gaudio de viver e le desiderio de morte, ha create numerose possibilitates de interpretation. Sub le direction de Gunnar Tideström e Olof Enckell, su obra ha essite legite in un maniera biographic e psychologic: con le appoio de Hagar Olsson, illes ha fortemente promovite le imagine de Södergran como un infante natural autodidacte, solitari e isolate, semper gravemente malade.<ref name="Rahikainen13" /> Plus recentemente, le recerca sur Södergran ha devenite sempre plus centrate sur le analyse del textos, e su biographia ha equalmente essite revisate. Investigatores como [[Holger Lillqvist]] considera que forsan il non es plus possibile leger Södergran sin esser influentiate per le imagine generalmente diffundite de illa como un persona mortalmente malade.<ref name="RahikainenLillqvist">Lillqvist, Holger: Avgrund och paradis, 2001, mentionate in Rahikainen, Poeten och hennes apostlar, pagina 16</ref> Lillqvist considera etiam que Södergran pertine plus tosto al tradition litterari romantic-symbolistic, o al tradition postromantic, que al [[Modernistisk litteratur|modernismo]].<ref>Lillqvist, Holger: Avgrund och paradis, 2001, discutite in Rahikainen, Poeten och hennes apostlar, capitulo 4</ref> Quando Södergran cambiava su lingua principal in 1908, ab germano a svedese, illa passava ab un poesia de forma fixe a un poesia plus libere; le [[rim]]es esseva substituite per pensamentos plus associative, e le forma per le vita emotional.<ref>Rahikainen: Poeten och hennes apostlar, pagina 24</ref> === Le recognition de Södergran === Le reputation de Södergran como poeta durante su vita es discutite. Le prime investigadores e lor sequaces considerava que Södergran non habeva essite multo discutite per le criticos. In parte, isto esseva debite al facto que illes non comprendeva su obras, e il deberea passar longe tempore post su morte ante que le appreciation de su grande talento se stabilisarea. Quattuordecim annos post le morte de Södergran, per exemplo, le autor [[Jarl Hemmer]] considerava que su poesia esseva sin dubita importante, ma ille non credeva que illa poterea esser appreciate per le grande publico: «Nulle parco public del multitudine essera illa jammais; a isto se opone le abundantia de umbras terribile e de lumine ardente, de plantas rampante que captiva e de flores con un odor morbide e estranie.» Ille adde tamen immediatemente: «Ma le dece prime visitatores ha jam devenite cento – nihil impedi que un die illes deveni mille.»<ref name="Bokskogen">''Bokskogen'', paginas 165–170, [[Trygve Söderling]], Söderstöms, 2006, {{ISBN|951-52-2281-8}}</ref> Le recerca plus recente, como celle de Rahikainen (2014), sustene que Södergran debutava in un epocha durante le qual le poesia finlandese de lingua svedese habeva comenciate a florir. Inter altere cosas, le forma plus libere de su poesia e su position como poeta femina qui *non* dava a su collectiones titulos como «Tentativas de poesia» faceva que ja su prime collection de poemas recipeva recensiones in un grande numero de periodicos in Finlandia. In general, le feuilletons e recensiones publicate sub [[pseudonym]]os esseva plus criticos verso le poesia de Södergran, durante que le recensiones per autores o criticos litterari esseva positive.<ref name="Rahikainenkap3">Rahikainen, Poeten och hennes apostlar, capitulo 3. Le reception contemporanee – Le arte de esser mal comprendite</ref> Ja le secunde collection de poemas de Södergran (''Septemberlyran'', 1918) e le declaration de principios que illa habeva publicate provocava un vehemente intercambio de opiniones in le medios, con le participation de plure personas del plus alte circulos litterari, inter illes [[Runar Schildt]], qui diceva con orgolio que Schildts förlag «assumeva» le «responsabilitate» pro «toto lo que Edith Södergran face o omitte de facer».<ref name="Rahikainenkap3" /> Quasi tote le poemas de Södergran que esseva publicate appareva presso Schildts förlag, ben que le editor non faceva alcun profito con lor venditas; le casa editorial la susteneva etiam economicamente, ultra le honorario habitual.<ref name="Rahikainenkap3" /> Le simple facto que illa esseva mentionate in paginas humoristic pote esser considerate un signo que illa esseva sufficientemente cognoscite per un publico plus large.<ref name="Rahikainenkap3" /> In ultra, illa recipeva in duo occasiones un auxilio economic del association de autores.<ref name="Rahikainenkap3" /> Tanto Elmer Diktonius como Hagar Olsson ha describite quanto Södergran esseva deridite durante su vita, proque illo «pertineva [...] al rol del persona qui rompe con le tradition esser mal comprendite e deridite, specialmente per criticos representante le burguesia».<ref name="Rahikainenkap3" /> Diktonius scribeva, inter altere cosas, in [[Arbetarbladet]] («Södergran som uppfostrare», 1926), sur le influentia del ideal nietzschean del [[Übermensch|superhomine]] sur Södergran e sur le maniera in le qual illa esseva attaccate, inter altere rationes proque le publico non comprendeva su poesia e proque illa esseva femina. Le assertiones de Diktonius e plus tarde de Tideström sur le reception critic de Södergran esseva in parte transmittite sin sufficientemente esser questionate per le historiographos posterior.<ref name="Rahikainenkap3" /> Le persona qui scribeva le plus super Södergran e su poesia durante su vita esseva le critic burgese [[Karl Bruhn]], qui publicava sex articulos e recensiones continente judicios tanto positive como negative. Diktonius reinterpretava tamen iste textos como si illes esseva exclusivemente negative.<ref name="Rahikainenkap3" /> Comparate con le majoritate del altere poetas e autores del mesme epocha, le collectiones de poemas de Södergran recipeva multo attention, con un debut que obteneva dece mentionamentos e contributiones.<ref name="Rahikainenkap3" /> In su necrologio de Södergran, Olsson comparava Södergran con un poeta homine, probabilemente Jarl Hemmer, con le intention de monstrar que Södergran esseva un ''underdog'', ma que illa durarea longe. Illa scribeva inter altere: «Edith Södergran viveva in su poema; illa esseva nascite, respirava, amava e moriva in illo», un phrase que plus tarde esseva interpretate como un indication que le poesia de Södergran deberea esser interpretate biographicamente. Iste imagine de su autorato remaneva dominante usque al ultime vinti annos, quando multe nove recercas esseva publicate.<ref name="Rahikainenkap4" /> Olsson describite etiam Södergran como mal interpretate e admitteva que su proprie description del poemas de Södergran como «tingeltangelfasoner» esseva incorrecte.<ref name="Rahikainenkap4" /> [[Roger Holmström]] considera que Olsson habeva sentite tanto culpabile pro haber viagiate via poco ante le morte de Södergran que illa cercava de reparar su culpa mantenente viva le poesia de Södergran,<ref>Holmström, Roger: Hagar Olsson och den öppna horisonten, pagina 77, citate in Rahikainen, capitulo 4.</ref> ma Rahikainen considera que poterea haber existite etiam un rivalitate inter le duo autoras, interrompite per le morte de Södergran, post le qual Olsson poteva communicar a alteres su proprie version modificate de Södergran.<ref name="Rahikainenkap4" /> Post un pausa inter 1919 e 1925, durante le qual illa non scribeva plus que alcun parolas dispersate sur Södergran, Olsson comenciava a scriber un serie de essays sur illa. Iste essays influentiava fortemente le imagine postume de Södergran, proque Olsson esseva interpretate como un testimonio veridic qui insimul habeva cognoscite personalmente Södergran.<ref name="Rahikainenkap4" /> Ponente Södergran in le prime linea de un nove movimento litterari, Diktonius e Olsson reussi etiam a collocar se mesme in positiones central inter le interpretes de Södergran. Per exemplo, illes comenciava a comparar le obras poetic posterior con celle de Södergran.<ref name="Rahikainenkap4" /> Diktonius e Olsson non esseva tamen sol in lor effortio de diffunder le cognoscentia de Södergran: {{Citation|Ben que le circulo circum [[Ultra (revista)|Ultra]] usava Södergran pro lor proprie scopos, esseva per medio de illes que le cognoscentia de Södergran e de su importantia pro le historia litterari comenciava a diffunder se.|[[Biografiskt lexikon för Finland]]<ref>*{{BLF|4814|namn=Södergran, Edith}}</ref>}} Plus tarde, le poemas de Södergran ha essite publicate in un grande numero de anthologias. Il existe etiam plure piezas de teatro basate super le vita de Edith Södergran. Su poemas ha equalmente essite presentate sur le scena.<ref>[http://www.gwo.se/konserter-biljetter/konsertarkiv/landet-som-icke-%C3%A4r_-19821757 Landet som icke är – poemas de Edith Södergran] {{Wayback|url=http://www.gwo.se/konserter-biljetter/konsertarkiv/landet-som-icke-%C3%A4r_-19821757|date=20160409215815}}, [[Gothenburg Wind Orchestra]], consultate le 29 martio 2016</ref> === Le poemas de Södergran === Le poemas forsan le plus citate de Södergran es «Dagen svalnar…» e «Landet som icke är».<ref>[[http://minnesvart.com/edith-sodergran/ Edith Södergran] {{Wayback|url=http://minnesvart.com/edith-sodergran/ |date=20160322103813 }}, Minnesvärt.se, consultate le 29 martio 2016</ref><ref>[http://www.allehanda.se/kultur/bocker/sjalfull-poesi-av-edith-sodergran Själfull poesi av Edith Södergran], Allehanda, Lars Landström, consultate le 29 martio 2016</ref> In ambe poemas es transmittite atmospheras como le desiro ardente, le expectation, le oscillation inter proximitate e distantia – e un forte [[autoestima]]. Le «io» que appare in su poemas es in general caracterisate per orgolio e monstra frequentemente etiam tractos distinctivemente feminin, ben que le poeta assume insimul le rolos del propheta, del chassator, del principe e del guerrero. Su lingua, imagines e stilo porta un forte impronta feminin, e isto la ha facite un importante modello pro multe poetas lyric posterior feminin. Su autoestima in relation con le homines es forte – «Le homine es un speculo false que le filia del sol, irate, jecta contra le pariete del rupe» (del poema «Violetta skymningar»). Tanto como poeta que como persona, illa monstrava frequentemente un attitude ludic verso le maniera in que le homines se comporta.<ref name=Bokskogen/> In altere momentos illa poteva monstrar un serietate intransigente o un desiro de poter. Iste amplitudine ha essite confirmate per personas qui la cognosceva, per exemplo Hagar Olsson; illo es etiam clarmente visibile in su litteras a Olsson e Diktonius.<ref>Olsson 1955, ''Ediths brev'', passim, vide specialmente paginas 37 e sequente e 87 e sequente in le edition de 1973</ref> In le production de Södergran, le poeta es un principe, un attitude que poteva apparer provocatori quando illo es traducite directemente in le forma in que le «io» assume le roles de rege e propheta, ma que esseva le expression de un conception del artista como un figura creative, inspirate e «orphic»; un conception que esseva relativemente diffundite circa le cambio de seculo ([[Stefan George]], [[Gustav Mahler]], [[Konstantin Balmont]]). Le autoestima intensificate, insimul con le influentias de Nietzsche, es le plus evidente in le collectiones ''Septemberlyran'', ''Rosenaltaret'' e ''Framtidens skugga''.<ref>Brunner, ''Till fots genom solsystemen'', 1985, pagina 176</ref> Le «io» poetic de Södergran non es identic con le persona private Södergran. Il se tracta de un rol que illa visita e explora, al qual illa recurre a vices como refugio, ma que es tamen clarmente distincte de illa mesme. Södergran poetava super un nove mundo que deberea emerger del chaos e del guerras de su epocha, ben que il non es clar quanto proximemente su expectationes esseva ligate a lealties politic directe, per exemplo al idea de un disfacimento del regime [[bolsjevic]] in Russia. Tideström sustene que Södergran esseva in le fundo sympathisante con le [[De vita|Finlandia «blanc»]] e con le interventiones in Russia de 1918–20, e que isto se exprime in su poemas.<ref>Tideström 1991, pagina 141</ref> Hagar Olsson e Elmer Diktonius, qui mesme habeva forti sympathias [[socialista]], contestava iste interpretation. === Le recerca sur Södergran === Nonobstante le grande fluxo de recercas, biographias e textos de vulgarisation scientific que ha essite publicate super Södergran, le fontes original es multo pauc. Il existe principalmente tres rationes pro isto: * Södergran evitava discuter su vita private in scriptura * un parte del material esseva destruite, o per Södergran mesme o per su matre * multe del personas qui habeva cognoscite Södergran esseva disperse per le revolution russe Isto ha conducite al facto que le pauc documentos existente ha essite interpretate e reinterpretate.<ref>Rahikainen, ''Poeten och hennes apostlar'', paginas 7–8</ref> Le labor es rendite ancora plus difficile per le facto que Södergran esseva un persona complexe qui, plure vices durante su vita, cambiava su punctos de vista e su stilo. == Notas == <references group="lower-alpha"/> {{Ref}} === Fontes imprimite === * {{cite book |last=Brunner |first=Ernst |title=Till fots genom solsystemen: en studie i Edith Södergrans expressionism |year=1985 |publisher=Bonnier |location=Stockholm |isbn=91-0-046428-7 |id=LIBRIS 7146984 }} * {{cite book |last=Evers |first=Ulla |title=Hettan av en gud: en studie i skapandetemat hos Edith Södergran = The heat of a god: a study of the theme of creation in the works of Edith Södergran |series=Skrifter utgivna av Litteraturvetenskapliga institutionen vid Göteborgs universitet, 0348-4653 ; 24 |year=1992 |publisher=Litteraturvetenskapliga institutionen, Univ. |location=Göteborg |isbn=91-86270-29-X |id=LIBRIS 7756427 }} * {{cite book |editor-last=Lönnroth |editor-first=Lars |editor2-last=Delblanc |editor2-first=Sven |editor3-last=Göransson |editor3-first=Sverker |editor4-last=Zilliacus |editor4-first=Clas |title=Den svenska litteraturen. 3, Från modernism till massmedial marknad: 1920-1995 |year=1999 |publisher=Bonnier |location=Stockholm |language=sv |isbn=91-0-056775-2 |id=LIBRIS 8233784 |chapter=Avantgardet i öster – finlandssvensk modernism |pages=151–156 }} * {{cite book |title=På fria villkor: Edith Södergran-studier |series=Skrifter utgivna av svenska litteratursällskapet i Finland, 0039-6842 ; 751 |year=2011 |publisher=Svenska litteratursällskapet i Finland |location=Helsingfors |isbn=978-951-583-222-1 |id=LIBRIS 12055082 }} * {{cite book |last=Rahikainen |first=Agneta |title=Kampen om Edith: Biografi och myt om Edith Södergran |publisher=Schilds & Söderströms |year=2014 |isbn=978-951-52-3342-4 }} * {{cite book |last=Rahikainen |first=Agneta |title=Poeten och hennes apostlar: En biomytografisk analys av Edith Södergranbilden |edition=Diss. |location=Helsingfors |publisher=Helsingfors universitet |year=2014 |isbn=978-952-10-9790-4 }} * {{cite book |last=Ström |first=Eva |title=Edith Södergran |series=Litterära profiler, 99-1548962-5 |year=1994 |publisher=Natur och kultur |location=Stockholm |isbn=91-27-03527-1 |id=LIBRIS 7229092 }} * {{cite book |last=Södergran |first=Edith |author2=Olsson, Hagar |title=Ediths brev: brev från Edith Södergran till Hagar Olsson |year=1973 |publisher=Schildts |location=Jakobstad |isbn=951-50-0040-8 |id=LIBRIS 7844407 }} * {{cite book |last=Tideström |first=Gunnar |title=Edith Södergran |year=1949 |publisher=Schildt |location=Helsingfors |id=LIBRIS 2746214 }} * {{cite book |last=Witt-Brattström |first=Ebba |title=Ediths jag: Edith Södergran och modernismens födelse |url=https://archive.org/details/edithsjagedithsd0000witt |year=1997 |publisher=Norstedt |location=Stockholm |isbn=91-1-971402-5 |id=LIBRIS 7157327 }} == Lectura ulterior == * {{cite book |last=Ahlander |first=Dag Sebastian |title=Fönster mot kosmos: En bok om Edith Södergran |year=2006 |publisher=Natur och kultur |location=Stockholm |isbn=91-27-10591-1 |id=LIBRIS 10162814 }} * {{cite book |last=Brunner |first=Ernst |title=Edith: Roman |url=https://archive.org/details/edithroman0000brun |year=1992 |publisher=Bonnier |location=Stockholm |isbn=91-0-055486-3 |id=LIBRIS 7148914 }} * {{cite book |last=Ekelöf |first=Gunnar |title=Edith Södergran: Studier |year=1968 |publisher=[Svenska akademien] |location=[Stockholm] |id=LIBRIS 646480 }} * {{cite book |last=Enckell |first=Olof |title=Historiska och litteraturhistoriska studier 33 |year=1958 |pages=82–99 |url=https://digi.kansalliskirjasto.fi/teos/binding/2110117?page=84 |id=LIBRIS 3441890 |chapter=Edith Södergran och den estetiska idealismen |series=SSLS 365 |publisher=Svenska litteratursällskapet i Finland |location=Helsingfors }} * {{cite book |last=Enckell |first=Olof |title=Esteticism och nietzscheanism i Edith Södergrans lyrik |url=https://litteraturbanken.se/forfattare/EnckellO/titlar/Esteticism/sida/3/faksimil?om-boken |series=Skrifter utgivna av Svenska litteratursällskapet i Finland, 321. Studier i finlandssvensk modernism, 1. ISSN 0039-6842 |year=1949 |location=Helsingfors |id=LIBRIS 450672 }} * {{cite book |last=Enckell |first=Olof |title=Vaxdukshäftet: en studie i Edith Södergrans ungdomsdiktning |year=1961 |publisher=Wahlström & Widstrand |location=Stockholm |id=LIBRIS 365145 }} * {{cite book |last=Evers |first=Ulla |title=Studier i Edith Södergrans lyrik |year=1982 |publisher=Univ., Litteraturvet. inst. |location=Göteborg |id=LIBRIS 9218713 }} * {{cite book |last=Hackman |first=Boel |title=Jag kan sjunga hur jag vill: tankevärld och konstsyn i Edith Södergrans diktning |year=2000 |publisher=Söderström |location=Helsingfors |isbn=951-52-1857-8 |id=LIBRIS 8384936 }} * {{cite book |last=Holmström |first=Roger |title=Festskrift till Johan Wrede 18.10.1995 |year=1995 |pages=139–144 |url=https://digi.kansalliskirjasto.fi/teos/binding/2653353?page=1 |series=SSLS 594 |publisher=Svenska litteratursällskapet i Finland |location=Helsingfors |id=LIBRIS 7903071 |isbn=9515830184 |chapter=Från Södergran till Carpelan – några exempel på ‘experimentets tradition’ i finlandssvensk modernism }} * {{cite book |title=Historiska och litteraturhistoriska studier 67 |year=1992 |url=https://digi.kansalliskirjasto.fi/teos/binding/2653422?page=1 |id=LIBRIS 3441961 |series=SSLS 575 |publisher=Svenska litteratursällskapet i Finland |location=Helsingfors |isbn=951-9018-88-3 }} * {{cite book |last=Jänicke |first=Gisbert |title=Edith Södergran diktare på två språk |year=1984 |url=https://digi.kansalliskirjasto.fi/teos/binding/2253815?page=1 |series=SSLS 518 |publisher=Svenska litteratursällskapet i Finland |location=Helsingfors }} * {{cite book |last=Lilja |first=Eva |title=Metrik och modernism. Rapport från Tredje nordiska metrikkonferensen på Hanaholmens kulturcentrum den 10–12 oktober 1991 |year=1993 |pages=11–21 |url=https://digi.kansalliskirjasto.fi/teos/binding/2653473?page=1 |series=SSLS 584 |publisher=Svenska litteratursällskapet i Finland |location=Helsingfors |isbn=9515830044 |id=LIBRIS 7903062 |chapter=Södergrans ikoner |editor1-last=Huldén |editor1-first=Lars |editor2-last=Solstrand-Pipping |editor2-first=Helena }} * {{cite book |last=Lillqvist |first=Holger |title=Festskrift till Johan Wrede 18.10.1995 |year=1995 |pages=163–172 |url=https://digi.kansalliskirjasto.fi/teos/binding/2653353?page=1 |series=SSLS 594 |publisher=Svenska litteratursällskapet i Finland |location=Helsingfors |id=LIBRIS 7903071 |isbn=9515830184 |chapter=Att välja sin verklighet. Harry Martinson och Edith Södergran }} * {{cite book |last=Lillqvist |first=Holger |title=Finlands svenska litteraturhistoria. Andra delen: 1900-talet. Uppslagsdel |editor-last=Zilliacus |editor-first=Clas |year=2000 |pages=100–101 |publisher=Svenska litteratursällskapet i Finland – Atlantis |location=Helsingfors–Stockholm |isbn=91-748-6893-4 |id=LIBRIS 2772714 |chapter=Södergranreceptionen }} * {{cite book |last=Lillqvist |first=Holger |title=Avgrund och paradis: Studier i den estetiska idealismens litterära tradition med särskild hänsyn till Edith Södergran |url=https://litteraturbanken.se/forfattare/LillqvistH/titlar/AvgrundOchParadis/sida/I/faksimil?om-boken |series=Skrifter utgivna av Svenska litteratursällskapet i Finland, 627. ISSN 0039-6842 |year=2001 |location=Helsingfors |isbn=951-583-061-3 |id=LIBRIS 8385896 }} * {{cite journal |last=Lillqvist |first=Holger |year=2002 |title=Bilden av Södergran |journal=Källan |issue=2002:1 |url=https://www.sls.fi/sv/utgivning/kallan-20021 }} * {{cite journal |last=Lillqvist |first=Holger |year=2005 |title=Edith Södergran och 30-talet |journal=Källan |issue=2005:2 |url=https://www.sls.fi/sv/utgivning/kallan-20052 }} * {{cite book |last=Lindström |first=Maj-Britt |title=Festskrift till Olof Enckell 12.3.1970 |year=1970 |editor1-last=Barck |editor1-first=P. O. |editor2-last=Wrede |editor2-first=Johan |editor3-last=Svedberg |editor3-first=Ingmar |pages=203–213 |chapter=“Sången om oceanen” – revolution och sublimation |id=LIBRIS 356133 |publisher=Svenska litteratursällskapet i Finland |location=Helsingfors |series=SSLS 437 |url=https://digi.kansalliskirjasto.fi/teos/binding/2653408?page=1 }} * {{cite book |last=Pettersson |first=Torsten |title=Fem par finlandssvenska författare konfronteras |year=1995 |pages=35–46 |url=https://digi.kansalliskirjasto.fi/teos/binding/2653464?page=1 |series=SSLS 592 |publisher=Svenska litteratursällskapet i Finland |location=Helsingfors |isbn=951-58-3016-8 |id=LIBRIS 7903069 |chapter=Den dubbla blicken hos Edith Södergran |editor-last=Holmström |editor-first=Roger }} * {{cite book |last=Pettersson |first=Torsten |title=Gåtans namn: Tankens och känslans mönster hos nio finlandssvenska modernister |pages=27–60 |publisher=Svenska litteratursällskapet i Finland |location=Helsingfors |chapter=Lekarnas lek (Edith Södergran) |isbn=9174865439 |id=LIBRIS 8374735 |series=SSLS 629 |url=https://digi.kansalliskirjasto.fi/teos/binding/2653374?page=1 |year=2001 }} * {{cite book |author=Poesifestivalen i Nässjö |author2=Silkeberg, Marie |title=Om kärleken i nittiotalsdikten: Edith Södergran möter Karin Boye. Italiensk poesi |year=1999 |publisher=Konst- och kulturavd., Landstinget i Jönköpings län |location=Jönköping |isbn=91-972522-7-1 |id=LIBRIS 7797427 }} * {{cite book |last=Rahikainen |first=Agneta |title=Historiska och litteraturhistoriska studier 68 |year=1993 |pages=219–232 |series=SSLS 581 |publisher=Svenska litteratursällskapet i Finland |location=Helsingfors |id=LIBRIS 3441962 |isbn=9519018999 |chapter=“Skada att Ni är en karl, med Hagar är det så fritt.” Edith Södergrans brev till Elmer Diktonius }} * {{cite journal |last=Rahikainen |first=Agneta |year=2002 |title=Trädgården i centrum. Fredrika Runebergs och Edith Södergrans litterära hem |journal=Källan |issue=2002:1 |url=https://www.sls.fi/sv/utgivning/kallan-20021 }} * {{cite journal |last=Rahikainen |first=Agneta |year=2014 |title=Edith Södergran bakom bilden |journal=Källan |issue=2014:1 |url=https://www.sls.fi/sv/utgivning/kallan-20141 }} * {{cite book |last=Rahikainen |first=Agneta |title=Historiska och litteraturhistoriska studier 91 |year=2016 |pages=217–245 |series=SSLS 807 |publisher=Svenska litteratursällskapet i Finland |location=Helsingfors |id=LIBRIS 19943183 |isbn=978-951-58-3346-4 |chapter=Ett mått på berömmelse: Edith Södergran i översättning }} * {{cite book |last=Rahikainen |first=Agneta |title=Edith Södergran: Stjärnfångerskan |location=Helsingfors |publisher=Schildts & Söderströms |year=2023 |isbn=978-951-52-6044-4 }} * {{cite book |last=Saarenheimo |first=Kerttu |title=Historiska och litteraturhistoriska studier 65 |year=1990 |pages=143–164 |url=https://digi.kansalliskirjasto.fi/teos/binding/2653533?page=1 |series=SSLS 560 |location=Helsingfors |publisher=Svenska litteratursällskapet i Finland |chapter=Edith Södergran och fackelbärarna |isbn=951-9018-58-1 |id=LIBRIS 3441959 }} * {{cite book |last=Schoolfield |first=George C. |title=Festskrift till Johan Wrede 18.10.1995 |year=1995 |pages=145–150 |url=https://digi.kansalliskirjasto.fi/teos/binding/2653353?page=1 |series=SSLS 594 |publisher=Svenska litteratursällskapet i Finland |location=Helsingfors |id=LIBRIS 7903071 |isbn=9515830184 |chapter=Blasting and Bombardiering: Tentative Suggestions on Edith Södergran’s ‘Visan från molnet’ }} * {{cite book |last=Sigrell |first=Bo |title=Att dikta sig fri från verkligheten: Tove Ditlevsen, Edith Södergran, Gunvor Hofmo |year=2009 |publisher=Gidlund |location=Möklinta |isbn=978-91-7844-777-0 |id=LIBRIS 11331504 }} * {{cite book |last=Södergran |first=Edith |title=Som en eld över askan: Edith Södergrans fotografier |series=Skrifter utgivna av Svenska litteratursällskapet i Finland, 582. ISSN 0039-6842 |year=1993 |publisher=Svenska litteratursällsk. i Finland |location=Helsingfors |isbn=951-583-000-1 |id=LIBRIS 7903060 }} * {{cite journal |title=Tema Edith Södergran |journal=Horisont |volume=39 |year=1992 |issue=1 |issn=0439-5530 |publisher=Horisont |location=Vasa |id=LIBRIS 1313696 }} * {{cite book |last=Therman |first=Erik |title=Edith Södergran |year=1936 |location=[Stockholm] |id=LIBRIS 3121901 }} * {{cite book |editor-last=Toftegaard Pedersen |editor-first=Arne |title=På fria villkor: Edith Södergran-studier |series=Skrifter utgivna av Svenska litteratursällskapet i Finland 751 |year=2011 |location=Helsingfors |publisher=Svenska litteratursällskapet i Finland |publisher2=Bokförlaget Atlantis |location2=Stockholm |isbn=978-951-583-222-1 |url=https://litteraturbanken.se/forfattare/PedersenToftegaardA/titlar/PaFriaVillkor/sida/3/faksimil?om-boken }} * {{cite book |title=Two women writers from Finland: Edith Södergran (1892–1923) and Hagar Olsson (1893–1978): Papers from the Symposium at Yale University, October 21–23, 1993 |year=1995 |publisher=Lockharton Press |location=Edinburgh |isbn=1-874665-05-2 |id=LIBRIS 6879060 }} * {{cite book |last=Villalobos |first=Héctor Areyuna |title=Edith Södergrans sista alster: Ett bidrag till studiet av några av de sista dikter som skaldinnan skrev mellan 1920 och 1923 |year=1981 |publisher=Stockholms universitet. Litteraturvetenskapliga inst. |id=LIBRIS 12655793 }} * {{cite book |title=En väg leder vidare och stjärnorna är intensiva också här: 20 år med Edith Södergran-sällskapet |year=2005 |publisher=Edith Södergran-sällskapet |location=Helsingfors |isbn=952-9185-53-7 |id=LIBRIS 10138674 }} * {{cite book |last=Willner |first=Sven |title=Vandring i labyrint och andra essäer |year=1994 |publisher=Söderström |location=Helsingfors |isbn=951-52-1498-X |id=LIBRIS 7846036 }} * {{cite book |last=Witt-Brattström |first=Ebba |title=Festskrift till Johan Wrede 18.10.1995 |year=1995 |pages=131–138 |url=https://digi.kansalliskirjasto.fi/teos/binding/2653353?page=1 |series=SSLS 594 |publisher=Svenska litteratursällskapet i Finland |location=Helsingfors |id=LIBRIS 7903071 |isbn=951-58-3018-4 |chapter=“Har icke denna skönhet legat död bland oss i tusen år?” Den poetiska kroppen hos Edith Södergran }} * {{cite book |last=Wrede |first=Johan |title=Historiska och litteraturhistoriska studier 70 |year=1995 |pages=149–169 |url=https://digi.kansalliskirjasto.fi/teos/binding/2653382?page=1 |series=SSLS 590 |location=Helsingfors |publisher=Svenska litteratursällskapet i Finland |chapter=Över dessa dyrbara blad ... Arvid Mörne om Edith Södergran |isbn=951-58-3013-3 |id=LIBRIS 3441934 }} == Ligamines externe == * [https://www.finna.fi/Content/edith-sodergran?mc_cid=13b62cb6c3&mc_eid=71b2855e1f ''Finna.fi: Edith Södergran'']. Le collection ha essite compilate per le Svenska litteratursällskapet i Finland. * [https://www.flickr.com/photos/slsarkiva/sets/72157644581542379/# Photographies de Edith Södergran, liberemente disponibile sur Flickr (del archivo del Svenska litteratursällskapet i Finland)] * Material de archivo presso le Svenska litteratursällskapet i Finland: **[https://sls.finna.fi/Collection/sls.SLSA+566 SLSA 566 Archivo de Edith Södergran (1875–1993)] **[https://sls.finna.fi/Collection/sls.SLSA+578+b SLS 578 b Concernente le origine e le familia paterne del autora Edith Södergran – Le familia Södergrann (1945)] **[https://sls.finna.fi/Collection/sls.SLSA+774 SLSA 774 Material super Södergran del patrimonio de Hagar Olsson (1872–1949)] **[https://sls.finna.fi/Collection/sls.SLSA+777 SLSA 777 Documentos concernente le revista ''Quosego'' (1907–1929)] **[https://sls.finna.fi/Collection/sls.SLSA+785 SLSA 785 Litteras de Gunnar Tideström (1946–1949)] **[https://sls.finna.fi/Collection/sls.SLSA+873 SLSA 873 Questionario super Södergran compilate per Thomas Warburton (1983)] **[https://sls.finna.fi/Collection/sls.SLSA+946 SLSA 946 Poemas de Edith Södergran e Elmer Diktonius] **[https://sls.finna.fi/Collection/sls.SLSA+977 SLSA 977 Recerca super le imagine de Södergran] **[https://sls.finna.fi/Collection/sls.SLSA+978 SLSA 978 Archivo del Societate Edith Södergran (1983–2014)] **[https://sls.finna.fi/Collection/sls.SLSA+995 SLSA 995 Litteras a Jenny e Uno Barcker (1908–1921)] **[https://sls.finna.fi/Collection/sls.SLSA+1109 SLSA 1109 Concordantia de Edith Södergran] **[https://sls.finna.fi/Collection/sls.SLSA+1170 SLSA 1170 Material concernente le publication del litteras de Edith Södergran (1989–1996)] **[https://sls.finna.fi/Collection/sls.SLSA+1223 SLSA 1223 Cartas postal de Edith e Helena Södergran a Kirsti Moilanen (1912–1926)] **[https://sls.finna.fi/Collection/sls.SLSA+1377 SLSA 1377 Litteras de Edith Södergran (1903–1923)] [[Categoria:Poetas]] [[Categoria:Scriptores]] [[Categoria:Expressionistas]] [[Categoria:Feminas]] 1uczjqdwc2ewdxi0176s2xqlf4gh6n8 0 61204 699282 2026-08-28T07:33:25Z Interlingvisto 60932 Pagina create con “{{Infobox/articulo/persona}} '''Alessandro Manzoni''', nascite '''Alessandro Francesco Tommaso Antonio Manzoni''' ([[Milan]]), ([[7 de martio]] [[1785]] – [[Milan]], [[22 de maio]] [[1873]]) esseva un [[scriptor]], [[poeta]] e [[dramaturgo]] [[Italia|italian]], e anque [[Senator del Regno de Italia|senator del Regno de Italia]]. Considerate como un del major romancieros italian de tote le tempo pro le celeberrime romanzo ''[[Le promesse sposes]]'', capite fundamen...” 699282 wikitext text/x-wiki {{Infobox/articulo/persona}} '''Alessandro Manzoni''', nascite '''Alessandro Francesco Tommaso Antonio Manzoni''' ([[Milan]]), ([[7 de martio]] [[1785]] – [[Milan]], [[22 de maio]] [[1873]]) esseva un [[scriptor]], [[poeta]] e [[dramaturgo]] [[Italia|italian]], e anque [[Senator del Regno de Italia|senator del Regno de Italia]]. Considerate como un del major romancieros italian de tote le tempo pro le celeberrime romanzo ''[[Le promesse sposes]]'', capite fundamental del [[litteratura italian]],<ref name="Treccani">{{Treccani|alessandro-manzoni|Manzóni, Alessandro|accesso=16 januario 2026}}</ref> Manzoni habeva le merito de haber jectate le bases pro le romanzo moderne e de haber assi promovite le unitate linguistic italian, sur le tracia del litteratura moralmente e civilmente ingajate proprie del [[Illuminismo italian]]. Passate del periodo [[neoclassic]] a illo [[romantismo|romantic]], Manzoni, devenite un fervente catholic de tendentias [[Christianismo liberal|liberal]], lassava un marca indelebile anque in le [[historia del theatro italian]] (pro haber rumpite le tres [[unitates aristotelic]]) e in le poesia, gratias al nascentia del pluralismo vocal con le ''[[Hymnos Sacre]]'' e al disveloppamento del poesia civil. Le successo e le numerose recognitiones public (ille esseva [[Senator del Regno de Italia|senator del Regno de Italia]]) esseva accompaniate per problemas de sanitate ([[neurosis]], [[agoraphobia]]) e familiar (le numerose mortes que affligeva le vita domestic), que le reduceva a un progressive isolation existential. Nonobstante isto, ille remaneva in contacto per correspondentia con le melior cultura europee, ab [[Goethe]] usque a [[Antonio Rosmini]], subiente anque le influentia de [[Walter Scott]] pro le genere del romanzo historic. == Biographia == === Origines familiar === ==== Familia ==== {{Vider anque|Manzoni (familia)}} [[File:Pietro Manzoni.jpg|left|thumb|alt=Portrait de Pietro Manzoni|Pietro Manzoni, ''Casa Manzoni'', [[Brusuglio]]<ref>{{cita|Ginzburg|p. 345}}.</ref>.]] Per le latere maternal Alessandro Manzoni proveniva del illustre familia del [[Beccaria (familia)|Beccaria]]; le avo esseva [[Cesare Beccaria]], autor del tractato ''[[Dei delitti e delle pene|Del delitos e del penas]]'' e un del principal promotores del [[Illuminismo in Italia|Illuminismo lombard]]. Secundo le mesme Manzoni, ille e su avo se videva solmente un vice, al occasion del visita de su matre al celebre genitor.<ref>Manzoni rememora assi le incontro in {{cita|Fabris|p. 94}}: {{Citation|Io me rememora de haber le vidite un sol vice, e io rememora su figura. Mi matre, ante de poner me in collegio, me duceva a salutar le; e ille iva prender chocolates pro me. Il me pare ancora vider le avo e le armario.}} </ref> Le parentela con le Beccaria le rendeva insuper cosino distante del scriptor [[scapigliatura|scapigliate]] [[Carlo Dossi]].<ref>{{Cita|Lioce}}.</ref> Plus modeste esseva in vice le familia paternal:<ref group="N">Pro un quadro general del historia del familia Manzoni ab Giacomo (initio del XVI seculo) usque a Alessandro Manzoni, vide: {{Cita testo |autore=Pietro Pensa |titolo=Familia Manzoni: ille ramo del casato |rivista=Broletto |volume=2 |anno=1985 |pagine=62-69 |città=Como |issn=2388-1232 |url=http://pietro.pensa.it |accesso=23 julio 2015}}</ref> don [[Pietro Manzoni|Pietro Antonio Pasino Manzoni]] (1657-1736), le patre de Alessandro, descendeva de un nobile familia de [[Barzio]], in [[Valsassina]], stabilite in [[1612]] in [[Lecco]] (in le localitate de [[Caleotto]]) sequente al matrimonio de [[Giacomo Maria Manzoni]] con Ludovica Airoldi in 1611.<ref>{{Cita|Pensa}}.</ref> Ben que Pietro Manzoni habeva postea recipite le feudo de [[Cascine di Garbagna Novarese#Moncucco|Moncucco]] in le [[Provincia de Novara|Novarese]] in [[1691]]<ref>{{Cita web|http://www.storiadimilano.it/Repertori/cronologia_manzoni.htm|titulo=Chronologia del vita de A. Manzoni e del edificios habitate per ille|accesso=16 januario 2026|autore=Paolo Colussi|editore=Historia de Milano|data=9 april 2012}}</ref><ref>{{Cita|Parenti|p. 12}}:{{Citazione|Le feudo de Moncucco pertineva al Manzoni, qui lo habeva acquirite del Camera Regia de Milano, con le assenso de Carlo II, rege de Hispania, ja desde le 23 de februario 1691, per opera de Don Pietro Antonio.}}</ref><ref>{{Cita|Bonfiglioli|p. 8}}.</ref><ref>{{Cita|Casalis|p. 600}}:{{Citazione|Moncucco, dependentia de Mirasole in le basse Novarese: se trova super le Arbogna: esseva le signoria del Manzoni del loco de Caleotto in le territorio de Lecco.}}</ref> e in virtute de isto illes esseva contes, in Milano le titulo non esseva valide proque esseva «estranie».<ref name=":5">{{DBI|autore=Piero Floriani|nomeurl=alessandro-manzoni|accesso=16 januario 2026}}</ref><ref name="infeudazione" group="N">Alcun autores, como {{Cita|de Feo|p. 27}} e {{Cita|Bonfiglioli|p. 8}}, reporta 1773 como anno del infeudation de Moncucco al Manzoni: il se tracta de un evidente error chronologic, proque [[Carlo II de Hispania]] habeva morite in 1700 e le Novarese, ante le [[guerra de succession espaniol]], faceva parte del [[Ducato de Milano]], alora sub le egida de [[Madrid]].</ref> Initialmente don Pietro presentava al govern austriac un requesta official de recognition, ma pois prefereva non insister.<ref>{{cita|De Gubernatis|p. 21, nota 4}}.</ref> In omne caso, quando Roma attribuera multo plus tarde le citatinitate al Manzoni, le titulo comital apparera sur le acto official e sera mantenite per su descendentes. ==== Manzoni e Giovanni Verri ==== Ben que le patre legitim esseva Pietro Manzoni, il es multo probabile que le patre natural de Alessandro esseva un amante de Giulia, [[Giovanni Verri]] (le fratre minor de [[Alessandro Verri|Alessandro]] e [[Pietro Verri]]).<ref name=":5"/><ref name=":0">{{cita|Tellini|pp. 16-17}}: {{citazione|Le patre natural es tamen Giovanni Verri — ja amante de Giulia desde 1780…}}</ref> Con Giovanni, un homine attractive e libertin, de dece-septe annos plus vetule que illa, Giulia habeva initiate un relation ja in 1780, continuante la mesmo post le matrimonio.<ref name=":0"/><ref>{{Cita web|url=http://archiviostorico.corriere.it |titolo=Verri, Manzoni, Beccaria: tres familias pro Giulia |autore=Giulia Beccaria e Ermanno Paccagnini |editore=Corriere della Sera |data=15 decembre 2001 |accesso=17 januario 2026 |citazione=Accesso limitate per medio de subscription.}}</ref> Secundo lo que esseva reportate per [[Niccolò Tommaseo]], il pare que Verri esseva le ver patre del scriptor e que iste esseva plenmente al currente: «Anque de Pietro Verri <nowiki>[Manzoni]</nowiki> ille parla con reverentia, tanto plus que ille sape, e su matre non lo dissimulava, esser le nepote de ille, isto es, le filio de un de su fratres».<ref>{{Cita|Tommaseo|p. 54}}.</ref> === Le infantia e le adolescentia === ==== Galbiate e le separation del genitores ==== Alessandro Manzoni<ref>{{cita|De Gubernatis|p. 18, nota 2}}: {{citazione|Al infante esseva imposte le nomines Alessandro, Francesco, Tommaso, Antonio. Le prime nomine esseva illo del patre de Don Pietro, isto es le avo de Manzoni, alora ja morte; le secunde nomine esseva illo del parino Don Francesco Arrigoni. Le nomine Tommaso gli esseva imposte, sin dubita, proque le Ecclesia celebra le 7 de martio Sancto Tommaso. Antonio esseva le nomine de un cosino canonico in San Nazaro; ma illo pote anque esser venite a Manzoni de un madrina Antonietta, circa le qual, tamen, usque nunc nos vermente non sape nihil.}}</ref> nasceva in Milano, alora parte del [[Imperio Habsburgic]], al numero 20 de via San Damiano<ref name=":9">{{cita|Tonelli|p. 5}}.</ref> (correspondente al actual via Visconti di Modrone n.º 16),<ref>{{Cita web|url=http://www.storiadimilano.it/Repertori/cronologia_manzoni.htm|titulo=Chronologia Manzoni|autore=Paolo Colussi|accesso=18 januario 2026}}</ref><ref>{{Cita web|url = https://www.comune.milano.it/documents/76991511/269691898/36+Via+Visconti+di+Modrone.pdf/b3df31d2-89cc-e78d-dc19-d70c02d850b3?t=1627550354266|titulo = 36 Via Visconti di Modrone|autore = Commune de Milano|sito = comune.milano.it/municipio1|data = 2020|lingua = IT|formato = PDF|p = 2|accesso = 18 januario 2026}}</ref> le 7 de martio 1785, de [[Giulia Beccaria]] e, officialmente, de don [[Pietro Manzoni]].<ref>{{cita|Tellini|p. 16}}</ref> Ille passava le prime annos de vita principalmente in le ''[[cascina]] Costa'' de [[Galbiate]], tenite a balia per Caterina Panzeri, un contadina del loco,<ref name=":1">{{cita|Boneschi|p. 172}}</ref><ref>{{cita|Tellini|p. 17}}.</ref> un facto atestate per le placa ancora presente super le edificio. Postea ille passava alcun periodos in le [[Villa Manzoni|villa rustic]] del [[Caleotto]], proprietate del familia paternal, habitation ubi ille amara retornar como adulto e que ille vendera, non sin regretos, in 1818. Sequente le separation del genitores,<ref group=N>Le separation occurreva, legalmente, le 23 de februario 1792; postea, ab 1795 — ma le relation habeva comenciate multo ante, forsan in 1790, anno in que illes pare haber se incontrate — Giulia Beccaria comenciava a cohabitar con le cult e ric [[Carlo Imbonati]], prime in Anglaterra, pois in Francia, a Paris ({{cita|Tellini|p. 17}}).</ref> Manzoni esseva educate in collegios religiose. ==== Le education religiose a Merate e a Lugano ==== [[File:Appiani Giulia Beccaria Alessandro Manzoni.jpg|thumb|alt=Portrait de Giulia Beccaria con su filio Alessandro como infante|[[Andrea Appiani]], ''Portrait de Giulia Beccaria e su filio Alessandro Manzoni como infante'', 1790. Le portrait esseva donate per Giulia a Verri, un evento que fortifica le supposite illegitimitate de Alessandro<ref>{{cita|Ginzburg|p. 9}}: {{citazione|Le pictor Andrea Appiani faceva un portrait de Giulia con le infante. In le portrait, Giulia es vestite como amazona. Illa ha un facie dure, ossee e fatigate. Illa reguarda in le vacuo. Nulle teneressa visibile verso ille infante que se appoia al su geniculo. Le infante ha quatro annos. Giulia donava le portrait a Giovanni Verri.}}</ref>]] Le 13 de octobre 1791<ref name=":2">{{Cita web|url=http://www.casadelmanzoni.it/content/la-vita|titulo=Chronologia del vita e del obras de Alessandro Manzoni|accesso=18 januario 2026|editore=Casa del Manzoni|data=2014|urlarchivio=https://web.archive.org/web/20151011153809/http://www.casadelmanzoni.it/content/la-vita|dataarchivio=11 octobre 2015|urlmorto=sì}}</ref> ille esseva accompagnate per su matre a [[Merate]] al collegio San Bartolomeo del [[Somaschi]], ubi ille remaneva durante cinque annos. Esseva un periodo dur; le parve Alessandro pativa del absentia de su matre<ref group=N>Manzoni rememorava sempre como su matre, pro facilitar le separation de su filio, se retirava clandestinmente profittante de un momento de distraction de ille (vide: {{cita|Trombatore 1957|p. 250}}).</ref> e suffreva del relation difficile tanto con su companiones de schola, violente,<ref group=N>Inter le motivos de derision poteva esser anque ille forma de [[balbutiation]] que comenciava a manifestar se precisemente durante ille annos (vide: {{cita|Trombatore 1957|pp. 250-251}}).</ref> como con le docentes, qui le puniva frequentemente.<ref>{{cita|Tonelli|p. 9}}.</ref> Le litteratura in ille annos esseva ja pro ille un consolation e un passion: durante le recreation, le scriptor contara, «…io me claudeva <nowiki>[…]</nowiki> in un camera, e ibi io componeva versos».<ref>{{cita|Fabris|p. 86}}.</ref> In april 1796 ille passava al [[Ecclesia de Sant'Antonio Abate (Lugano)|collegio de Sant'Antonio]] a [[Lugano]], ancora gerite per le Somaschi, pro remaner ibi usque a septembre 1798.<ref name=":2"/> In le mesme 1796 arrivava al [[laco de Lugano]] le somasco [[Francesco Soave]], celebre erudito e pedagogista; ben que il sia completemente improbabile que Manzoni le habeva como maestro (excepto forsan pro alcun dies), su figura exerceva super le infante un notabile influentia.<ref>{{cita|Trombatore 1957|p. 252}}.</ref> Vetule e proxime al morte, le autor de ''[[Le promesse sposes]]'' rememorava: «Io amava le patre Soave, e me pareva vider circa su capite un aureola de gloria».<ref>{{cita|Fabris|p. 95}}.</ref> Al fin de 1798 ille passava al collegio Longone de Milano, gerite per le [[Barnabitas]],<ref name=":10">{{cita|Tonelli|p. 15}}.</ref> e postea se transferiva a [[Castellazzo de' Barzi]], ubi le instituto habeva stabilite provisoriamente su sede a causa del manovras bellic,<ref name=":2" /> pro pois retornar le 7 de augusto [[1799]] a Milano.<ref name=":10" /> Il non es clar quanto tempore le adolescente remaneva presso le Barnabitas; le hypothese plus acceptate le considera alumno del schola usque a junio [[1801]].<ref>{{cita|Tonelli|p. 16}}</ref> Nonobstante le isolation al qual ille esseva fortiate per le ambiente clause e bigot, Alessandro succedeva a establir alcun amicitias durabile, como illas con le companiones de classe Giulio Visconti e [[Federico Confalonieri]]. Un die non precisate del anno scholastic 1800-1801, pois, le escolares recipeva un visita que suscitava in le juvene Alessandro un grande emotion: le arrivata de [[Vincenzo Monti]], que ille legeva avidemente e considerava le plus grande poeta vivente, «esseva pro ille como un apparition de un Deo».<ref>{{cita|Carcano|pp. 7-8}}.</ref> ==== Le formation cultural ==== [[File:VincenzoMonti.jpg|thumb|left|alt=Portrait de Vincenzo Monti|[[Andrea Appiani]], ''Portrait de Vincenzo Monti'', [[Pictura a oleo|oleo]] super [[Pictura super tela|tela]], 1809, [[Pinacotheca de Brera]].]] Le formation cultural de Manzoni es imbibite de mythologia e litteratura latin, como appare clarmente del poemas adolescent. Duo autores classic, in particular, es su preferitos, [[Virgilio]] e [[Horatio]],<ref name=":3">{{cita|Tellini|p. 18}}.</ref> ma notabile es anque le influentia de [[Dante]] e [[Petrarca]];<ref>In le sonetto ''A le Musa'', Manzoni enumera Dante e Petrarca como glorias poetic ({{cita|Trombatore 1961|p. 198}}).</ref> inter le contemporaneos, tamen, insimul con Monti, [[Giuseppe Parini|Parini]] e [[Vittorio Alfieri|Alfieri]] ha un rol importante.<ref>{{cita|Fabris|p. 86}}: {{citazione|Ille die io recitava pro me le ''Caduta'' de Parini; e, post sortir del camera, io recipeva le noticia que Parini habeva morite: e illo esseva un del impressiones le plus forte e dolorose de mi vita.}}</ref><ref>{{cita|Tonelli|p. 18}}</ref><ref>{{cita|Trombatore 1957|p. 286}}</ref><ref>{{cita|Langella|p. 14}}</ref> Si on exclude le precedente exercitios de stilo,<ref group=N>Manzoni comenciava a scriber versos al etate de nove annos ({{cita|Fabris|p. 94}}.)</ref> su prime experientias poetic remonta al medietate de 1801, quando ille comenciava a rediger ''[[Del trionfo della libertà|Del triumpho del libertate]]'',<ref>{{cita|Trombatore 1957|pp. 270-271}}.</ref> in le qual on pote relevar un vena satiric e polemic que habera un rol non negligibile in le Manzoni adolescente, ben que illa ja se mitigara al medietate del decennio. Nos possede anque le traductiones, in endecasillabos non-rimate, de alcun partes del libro quinte del ''[[Eneide]]'' e del ''[[Satiras (Horatio)|Satira]]'' tertie (libro prime) de Horatio, junto a un epigramma mutilate in le qual ille attacca un certe fra' Volpino que, sub un false apparentia, representa le vice-rector del collegio patre Gaetano Volpini.<ref>{{cita|Giordano|p. 45}}</ref> ==== Un juvene dissolute ==== [[File:Manzoni a Venezia.jpg|thumb|left|alt=Lapide commemorative de Manzoni a Venesia|Lapide in memoria de Manzoni a Venesia, Campo San Maurizio, Palazzo Bellavite.]] Sortite del mundo anguste del Longone, ab le estate de 1801 usque a 1805 ille viveva con su patre ancian, alternante le sojornos in le tenuta de [[Caleotto]]<ref name=":3" /> con le vita urban.<ref>Don Pietro resideva, insimul con un soror ex-monaca e un avunculo monsignor, presso [[Porta Vittoria (Milano)|Porta Tosa]] ({{cita|Carcano|p. 8}}).</ref> Durante ille periodo ille frequentava le ambiente illuministic del aristocratia e del alte burguesia milanese, dedicante un grande parte de su tempore al divertimento e in particular al joco de hasard; ille jocava in le [[Ridotto (teatro)|ridotto]] del [[Teatro alla Scala]] usque a que, secundo lo que pare, un reproche de Monti le convinceva a renunciar al vitio.<ref>{{cita|Momigliano|p. 5}}</ref> Illo esseva anque le epocha de su prime amor, illo pro Luigina Visconti, soror de [[Ermes Visconti|Ermes]]; de iste experientia nos sape lo que le poeta ipse revelava in 1807 in un littera a [[Claude Fauriel]]: a [[Genova]], in facto, ille la habeva casualmente revistate, ja maritate al marchese [[Gian Carlo Di Negro]], e le episodio habeva despertate in ille le nostalgia e le displacer de haberla perdite.<ref>«''Je vous ai peut-être dejà conté que j'eus dans mon adolescence (1801), une très-forte et très-pure passion pour une jeune fille''», ille scribeva le 19 de martio 1807 a Fauriel, «[…] ''Ce qui me donne un peu de torture, c'est la pensée que c'est un peu de ma faute que je l'ai perdue''» (forsan io vos ha ja dicite que io habeva, in le adolescentia, un passion multo forte e pure pro un puella […] Lo que me tormenta un pauc es pensar que, si io la ha perdite, es in parte mi culpa). Vide: {{cita|Sforza|p. 33}}.</ref> Ultra iste divertimentos, le juventute de Manzoni es anque marcate per un sojorno a [[Venezia]] (de octobre 1803 a maio 1804<ref name=":2" /><ref name=":4">{{cita|Tellini|p. 19}}.</ref>) apud su cosino Giovanni Manzoni. Durante iste periodo ille habeva le occasion de cognoscer le nobildonna [[Isabella Teotochi Albrizzi]], que in un tempore esseva musa de [[Foscolo]],<ref name=":4"/> e de scriber tres del quatro ''[[Opere de Alessandro Manzoni|Sermones]]''.<ref>{{cita|Tellini|pp. 37 e ss.}}</ref> Le motivo del sojorno venetian non es clar, del qual Alessandro conservava anque in su etate avanzate un rememoration multo belle,<ref>{{cita|Venosta|p. 55}}</ref> ma il non pare haber habite rationes politic, sed plus tosto le desiro del patre de allontanar le de un stilo de vita dissipate.<ref name=":4"/> ==== Le Milano illuministic ==== [[File:Manzoni 1805.jpg|thumb|alt=Portrait de Alessandro Manzoni in 1805|Anonime anglese, ''Alessandro Manzoni in 1805'', oleo super tela, actualmente in le [[Casa Manzoni]] de via del Morone, [[Milano]]. [[Natalia Ginzburg]], con multe probabilitate, describe iste portrait, quando illa scribe: «Alibi ille ha un dense crin disordinate, le oculos nubilose e sembla [[Ugo Foscolo]]»<ref>{{cita|Ginzburg|p. 23}}.</ref>]] Le complacentia neoclassic del tempore inspirava a ille le prime compositiones de un certe relieve, modulate super le obra de Vincenzo Monti, idol literari del momento; ultra ille, Manzoni se volveva a Parini, portavoz del ideales [[illuministas]] e del necessitate de moralisation, al poeta [[Ugo Foscolo]], a [[Francesco Lomonaco]], un exiliate [[Basilicata|lucano]],<ref>{{cita|Trombatore 1957|p. 277}}.</ref><ref group=N>Le relation con Lomonaco esseva bastante proxime. Si Manzoni monstrava haber grande estima pro ille, Lomonaco includeva como epigraphe a su ''Vite del excellentes Italianos'' le [[sonetto]] manzonian ''Pro le vita de Dante'' de 1802. A dece-septe annos, dunque, le juvene poeta videva pro le prime vice un proprie texto publicate ({{cita|Tellini|pp. 52-53, nota 5}}).</ref> e a [[Vincenzo Cuoco]], defensor del theorias [[Giambattista Vico|vichian]],<ref>{{cita|Tellini|pp. 18-19}}.</ref> anque ille exiliate de Napoles post le restauration bourbonic de 1799 e considerate le «prime ver maestro de Manzoni».<ref>{{cita|Langella|p. 16}}.</ref> Le proximitate al ambiente neoclassic, e in particular a su campion Vincenzo Monti, incitava le juvene a frequentar alcun cursos de eloquentia date per le poeta romagnol al [[universitate de Pavia]] inter 1802 e 1803.<ref name=":5"/> In le registratores del atheneo le nomine de Alessandro non appare, ma il es quasi certe que ille sequeva le lectiones montian.<ref name=":5"/> Ultra le cognoscite admiration pro Monti e le opinion de illustre studiosos,<ref>De iste idea, per exemplo, {{cita|Piumati|p. 3}} e {{cita|De Gubernatis|p. 60}}.</ref> le hypothese pare esser confirmate per le correspondentia del periodo. Le correspondentes de Manzoni, in facto, es quasi omnes studentes (o ex-studentes) del universitate, ab [[Andrea Mustoxidi]] a [[Giovan Battista Pagani]], ab Ignazio Calderari a [[Ermes Visconti]] e a Luigi Arese.<ref name=":5" /><ref group="N">Arese e Pagani esseva ja amicos de Manzoni desde le tempore del Collegio Longone ({{cita|Nigro|p. 3}}). Concernente le figuras de Luigi Arese e Ignazio Calderari, {{Cita|Sforza|p. 5, n. 3 e 5}} presenta le sequente retratos: «Le conte Luigi Arese Lucini de Milano, de qui Manzoni parla plure vices e con calidissime affection in su litteras. Il habeva le disgrazia de perder su patre in le flor del etate, e de cader in le manos de intrigantes, qui le haberea spoliato, si ille spontanee le 5 de julio 1805 non se habeva messe sub le tutela del doctor Gaetano Garbagnati, renunciante al administration de su proprie substantias. Le 1 de septembre 1806 ille faceva testamento; ille instituiva como heredes le fratres; ille legava le horologio de auro a Giovambattista Pagani» (n. 3); «Le conte Ignazio Calderari, un altere del amicos juvene del Nostre; qui le adresseva varie litteras [...] Nasceva in 1793; moriva in decembre 1838» (n. 4).</ref><ref>{{cita|Tonelli|p. 25}}</ref> Le contexto academic le poneva anque in contacto con duo professores [[jansenistas]], [[Giuseppe Zola (teologo)|Giuseppe Zola]] e [[Pietro Tamburini]], docentes respectivemente de «historia del leges e del costumes» e de «philosophia moral, jure natural e public»;<ref group=N>Pro un analyse general de Tamburini e Zola, vide: Paola Vismara, ''Pietro Tamburini e le "despotismo pontifical"'', in {{Cita|Negruzzo|pp. 95-114}}; Annibale Zambarbieri, ''Le gusto del historia. Giuseppe Zola al initio de su docencia pavian'', in {{Cita|Negruzzo|pp. 115-132}}.</ref> lor ideas in defensa del moral le influentiava profundemente, introducente le pro le prime vice al pensamento jansenista. Tamburini condemnava le [[Curia roman|Curia roman]] pro su deformationes, ma videva in le catholicismo un modello indispensabile. Pro le elevatezza de su dissertationes, ille pareva a Manzoni un puncto de referentia al pari de Zola, definite «supreme» in un littera a Pagani del 6 de septembre 1804.<ref>{{cita|Sforza|p. 9}}; le epiteto esseva exprimite in occasion de un ''Sermon'' componite alcun menses antea a Venesia. Manzoni precava su amico de submitter lo al judicio de Zola.</ref> Del puncto de vista literari, a iste periodo pertine ''[[Del trionfo della libertà|Del triumpho del libertate]]'', ''[[Opere di Alessandro Manzoni|Adda]]'' e ''Le quatro sermones'', que porta le impression de Monti e de Parini, ma anque le echo de Virgilio e Horatio. === Le sojorno parisin (1805-1810) === ==== Le morte de Carlo Imbonati e le reunion con le matre ==== [[File:Carlo Imbonati.png|thumb|left|alt=Cameo representante le profilo de Carlo Imbonati|[[Cameo]] del XIX seculo representante le profilo de Carlo Imbonati.]] In 1805 Manzoni esseva invitate per su matre e per [[Carlo Imbonati]] a [[Paris]], apparentemente sub le suggestion de Monti<ref>{{cita|Ginzburg|p. 16}}</ref>. Alessandro acceptava con entusiasmo, ma non habeva tempore de cognoscer le conte, a cuje missiva ille respondeva con parolas de calor e recognition que Imbonati non legeva jammais; ille moriva, in facto, le 15 de martio, lassante Beccaria como herede universal de su patrimonio<ref>{{cita|Boneschi|p. 219}}</ref><ref name=":6">{{cita|Tellini|p. 20}}</ref>, ma anque afflicte e in necessitate de amor filial.<ref>{{cita|Boneschi|p. 218}}: {{citazione|Le vacuo lassate per Carlo le pare un abysso que tosto inglutira anque illa. In junio illa scribe al fidel amico [[Francesco Melzi d'Eril]]: "Car Melzi, si vos videva le mortifere tristessa que me consume, o car Melzi, vos haberea pietate de me. Le pensamento que io debe haber un die de deman es un pena que renasce sempre pro me e tamen io es fortiate a implorar iste die de deman e a tremular que illo me escapa… e a vos io pote dicer lo: le universo integre es extinguite pro me".}}</ref>. Le juvene, alora de vinti annos, arrivava in le capital francese le 12 de julio,<ref name=":2"/><ref name=":6"/>, die in le qual le policia local le concedeva le permitto de sojorno.<ref>{{cita|Bonghi, ''Obras inedite o rare''}}</ref> Manzoni, qui pro le defuncto scribeva le carme ''[[In morte di Carlo Imbonati|In le morte de Carlo Imbonati]]'', discoperiva haber un matre, e ab ille momento lor camminos, separate usque alora, se incrociava pro non separar se plus. Usque a 1841, anno del morte de Beccaria, le duo stabiliva un relation multo stricte, cuje profunditate emerge del litteras del scriptor in innumerose occasiones; ja le 31 de augusto 1805 ille revelava a [[Vincenzo Monti]] haber trovate «mi felicitate […] inter le bracios de un matre», e viver solmente «pro mi Giulia».<ref>{{Cita|Sforza|p. 12}}</ref> ==== Le circulo parisian: le ''Idéologues'' e Claude Fauriel ==== {{Vedi etiam|Idéologues}} [[File:Claude Fauriel.jpg|thumb|alt=Portrait de Claude Fauriel|''Claude Fauriel'', Castello de Bignon, Francia.]] Con su matre ille sojorna al numero 3 de [[place Vendôme]]. Multo frequentemente matre e filio se rendeva a Auteuil,<ref group=N>Le commune de Auteuil, que faceva parte del departimento del Seine, cessava de exister in 1860, e su territorio esseva repartite inter Paris e Boulogne-Billancourt.</ref> citate ubi se reuniva le circulo intellectual sub le patronato del vidua del philosopho [[Helvétius]],<ref name=":2"/> e al ''Maisonnette'' de [[Meulan]], ubi Manzoni passava duo annos, participante al circulo literari del cosidicte ''[[Idéologues]]'': philosophos de schola del undececente seculo, heredes del illuminismo del septe- e octo seculos ma orientate verso questiones concrete in le societate, e per isto precursors de themas [[romanticismo|romantic]] (como le attention al classes paupere e al emotion).<ref name=":7"/> Un rol importante in le gruppo del ''Idéologues'' (constituite, inter alteres, per [[Volney]], [[Dominique-Joseph Garat|Garat]], [[Destutt de Tracy]] e le danese [[Jens Baggesen|Baggesen]]<ref>{{cita|Carcano|pp. 8-9}}</ref>) esseva tenite per [[Claude Fauriel]],<ref name=":7">{{cita|Tellini|p. 60}}</ref><ref group=N>Fauriel habeva un rol significative in le evolution del poetica manzonian: le erudite francese inculcava in Alessandro, in facto, un grande interesse pro le historia e le faceva comprender que ille non debe scriber secundo modellos rigide e fixe in le tempore, ma debe esser capace de exprimer sentimentos que le permitte scriber in un maniera plus "ver", de modo a "tocar" le corde del lector: {{Citazione|Le Vero historic remane le cardine del obra, ma recede a un position de scrupulose supporto functional que rende credibile e verisimile le invention|{{cita|Tellini|p. 152}}}}</ref> con qui Alessandro contraheva un amicitia que durava per multe annos; le frequentation esseva facilitate per le ligamine inter Giulia e le amante de Fauriel, [[Sophie de Condorcet]],<ref>{{cita|Ginzburg|p. 13}}.</ref> e per le plus ancian [[Pierre Cabanis]],<ref>Manzoni cognosceva e admirava Cabanis e, post su morte, le rememorava con affection «…''cet homme rare''…» (iste homine rare), non poteva rememorar «…''les promenades d'Auteuil sans souffrir''» (le promenades de Auteuil sin suffrer). {{cita|Sforza|pp. 72-73}}.</ref> autor del ''Lettre sur les causes premières'', texto orientate in senso [[spiritualismo|spiritualista]] e impregnante de spirito religiose, ben que le [[Essere supremo|Essere supreme]] cuje existentia es admittite non coincide completemente con le Deo christian secundo le conception del [[Ecclesia (communitate)|Ecclesia]].<ref>{{Cita libro|autore=Pierre Jean Georges Cabanis|titulo=Lettre, posthume et inédite de Cabanis à M. F*** sur les causes premières, avec des notes par F. Bérard|url=https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k5426351q.texteImage#|accesso=2 april 2024|anno=1824|editore=Gabon et Compagnie, Libraires|citate=Paris|lingua=Fr|OCLC=555572949}}</ref> A Paris, dunque, Alessandro entrava in contacto con le cultura francese classicizante, assimilante le [[sensismo]], le theorias [[Voltaire|volterrian]] e le evolution del rationalismo verso positiones [[Romanticismo|romantic]]. Nos possede pauc litteras relative al annos 1805-1807, e non es dunque possibile definir con precision le importantia pro Manzoni de tote le textos e autores que ille cognosceva o studiava plus profundemente durante le prime annos francese; Fauriel e Cabanis emerge tamen como le duo principal punctos de referentia; un certe importantia debeva anque haber [[Ponce-Denis Écouchard-Lebrun|Lebrun]], recognoscite, in un littera a Pagani del 12 de martio 1806, como «grand'homine», «poeta supreme» e «lirico transcendente».<ref>{{Cita|Sforza|p. 15}}.</ref> Il pote anque esser parolas de circumstantia, dictate per un amicitia ancora recente e per le gratitude pro le parolas laudative que «Pindare Lebrun»<ref group=N>Assi ille esseva appellate per le contemporaneos pro le stilo modelate super illo del poeta grec (vide {{cita|Bognetti|p. 109}}).</ref> le habeva adressate, honorante le con un proprie composition. Le stilo del poeta francese, improntate a un classicismo emphatic e conventional, non pare in facto conciliar se con le poetica manzonian, ma le poemetto ''[[Opere di Alessandro Manzoni|Urania]]'' (concepite inter 1806 e 1807 e postea lente portate a completion durante le annos sequente) portara partialmente su impression.<ref>Pro le integre paragrapho vide {{cita|Tonelli|pp. 65 e ss.}}</ref> ==== Le interludio italian (1806-1807) e le morte de don Pietro ==== [[File:Sophiedecondorcet.jpg|left|thumb|alt=Portrait de Sophie de Condorcet|''Sophie de Condorcet''. Su salon esseva un del punctos de incontro del ''Idéologues''.]] In junio 1806 matre e filio lassava pro le prime vice Paris, pro regular le ultime formalitates legal relative al hereditate de Imbonati, in le qual figurava etiam le [[Brusuglio|villa de Brusuglio]];<ref name=":5"/><ref>{{cita|Tellini|pp. 20-21}}.</ref> in septembre illes esseva totevia ja de retorno in Francia, como demonstra un littera de Manzoni a Ignazio Calderari.<ref>Le littera, del 7 septembre, se trova in {{cita|Sforza|pp. 23-25}}.</ref> Un secunde spostamento data de februario 1807: un littera a Fauriel, scribite le 17,<ref>{{Cita|Sforza|pp. 30-31}}.</ref> confirma que in ille die Manzoni se trovava in [[Susa (Italia)|Susa]] e habeva transite le [[Moncenisio]], durante que de altere testimonios epistolar nos sape que le mense sequente ille se trovava in [[Genova]].<ref>{{cita|Sforza|pp. 32-36}}.</ref> Le 20 martio, in procinto de partir pro [[Torino]], ille apprendeva que su patre esseva gravemente malade<ref name=":5"/> (ben que in realitate ille habeva morite ja duo dies ante<ref name=":2" />) e, durante le viage verso Milano, apprendeva de su morte. Il sembla totevia que Giulia e Alessandro non entrava in le citate ni participava al funerales, preferente passar alcun dies in le nove proprietate de Brusuglio e pois traversar de novo le [[Alpes]].<ref name="Ginz">{{cita|Ginzburg|p. 19}}</ref> Le parolas con le quales ille affronta in su litteras le morte de su patre pare plus tosto frigide; in le missiva a Fauriel del 8 april, vinti dies post le [[funeral]], ille adrese a Pietro un ultime voto: «''Paix et honneur à sa cendre''» (pace e honor a su cinere);<ref>''Carteggio Manzoni-Fauriel'' (a cura de I. Botta), Milano, Centro Nazionale Studi Manzoniani, 2003, p. 26.</ref> in le littera a Pagani del 24 martio, die in le qual ille recipeva le noticia del decesso, ille face referentia al motivo «ben dolorose» que le habeva appellate a Milano, pro continuar pois con altere argumentos, como le satisfaction de revider le amico Calderari e le affection pro su matre, «parlando del qual io trovara sempre plus debile e monche omne expression».<ref>{{cita|Sforza|p. 37}}</ref> In maio Alessandro, nominate per su patre herede universal,<ref name="Ginz" /> esseva de novo a Paris. ==== Le matrimonio e le nascentia del filia Giulia ==== [[File:Famiglia Manzoni.jpg|thumb|alt=Portrait del familia Manzoni per Ernesta Legnani Bisi|Le familia Manzoni al epocha del viage a Firenze, designo de [[Ernesta Legnani Bisi]].]] Desde tempore Giulia Beccaria cercava un sposa pro su filio; etiam le viage primaveral de 1807 habeva essite intraprite con iste objectivo, devenite jam preminente. Post le fallimento del projecto de fidanzar Alessandro con Augustine, filia del philosopho [[Destutt de Tracy]], a causa del basse grado de nobilitate del Manzoni,<ref name=":8">{{cita|Ginzburg|p. 24}}.</ref> Beccaria cognosceva a Paris Charlotte Blondel,<ref name=":11">{{cita|Tonelli|p. 85}}.</ref> parentate con le familia [[calvinista]] del [[ginevrino|bankero genevrin]] François Louis Blondel. Ille viveva in Milano con su sposa Marie e le filia de sedec annos [[Enrichetta Blondel|Enrichetta]] in le [[palatio Imbonati]], que le comite habeva vendite a ille annos ante.<ref name=":11"/> Le contactos esseva initiate per medio de Charlotte e, in septembre, le Manzoni partiva verso le citate milanese pro cognoscer Enrichetta — del qual habeva essite date excellent referentias — e su genitores. Le incontro, occurrite a [[Blevio]] in le fin de septembre 1807,<ref name=":8" /> non decepeva le sperantias; Manzoni remaneva incantate per le dulcesse e puritate del puella. Le matrimonio, que se revelara multo felice e essera coronate per le nascentia de dece filios, esseva celebrate le 6 februario 1808 in Milano:<ref name=":2"/><ref name=":12">{{cita|Tellini|p. 22}}</ref> prime con rito civil apud le municipio e, quaranta-cinque minutas plus tarde, con rito calvinista in via del Marino, ubi se trovava le casa del Blondel.<ref name=":12"/> Post haber regular le ultime questiones ligate al hereditate de Imbonati, le nove sposi, accompaniate per Giulia, se establi al numero 22 del Boulevard des Bains Chinois, a Paris.<ref>{{Cita|Parenti|pp. 70-71}}</ref><ref group=N>Le ration del partita de Milano pro Paris essevaationen, super toto, al scandalo del matrimonio inter un catholico (solmente de nomine) e un protestante, cosa que suscita le hostilitate del bon societate e del clero milanese ({{cita|Ginzburg|p. 25}}.)</ref> Le 23 decembre del mesme anno nasceva Giulia Claudia,<ref name=":12"/><ref name=":13">{{cita|Ginzburg|p. 26}}</ref> futur prime sposa de [[Massimo d'Azeglio]], que esseva baptisate le 23 augusto 1809 in le ecclesia [[giansenista]] de San Nicola presso [[Meulan]], secundo le rito catholic e con Fauriel como [[padrino]].<ref name=":13"/><ref name="Tel24">{{Cita|Tellini|p. 24}}</ref> Le decision de baptisar con rito catholic le primogenita, prendite per un patre indifferente desde le puncto de vista religiose e per un matre calvinista, es le indice de un cambiamento radical in le sensibilitate spiritual del familia. === Le conversion: un debatto aperte === [[File:Manzoni Blondel.jpg|thumb|left|alt=Miniatura de Alessandro e Enrichetta le die del nuptias|Miniatura de Alessandro e Enrichetta le die del nuptias.]] Le conversion al catholicismo de Manzoni es un thema super le qual non solmente le criticos, ma etiam le cognoscitores e le membros del familia del scriptor ha sempre discutite, obtenente del autor de ''I promessi sposi''<ref>{{cita|Tonelli|p. 96}}:{{citazione|…il Manzoni evita sempre di discorrere, anche coi congiunti più intimi, sulle cause, o circostanze particolari, che avevano determinato il suo ritorno alla fede; e una volta che il figliastro [[Stefano Stampa]] glielo aveva apertamente richiesto, si contentò di rispondere assai vagamente: "È stata la grazia di Dio, mio caro, è stata la grazia di Dio"; e alla stessa domanda della figlia Vittoria, analoga risposta.}}</ref> responsas aleatori; un reserva que rende omne studio critic inevitabilemente opinabile e incomplete. Le importantia del conversion, fundamental pro comprender le evolution thematic e spiritual de Manzoni durante le «quindecim annos creative», es sovente ligate a un legenda hagiographic que volerea un conversion repentine, attribuite al disorientation de Enrichetta in 1810. In realitate, le percurso que reconduceva Manzoni e su familia al practica religiose catholic esseva multo plus longe, debite a un serie de factores combinate inter illes. ==== Le duo litteras al Calderari (1806) ==== [[File:Jacques-Louis David 018.jpg|thumb|right|alt=Portrait del Papa Pio VII per Jacques-Louis David|[[Jacques-Louis David]], ''Pio VII'', [[oleo sur tabula|oleo sur tabula]], 1805, [[Louvre]]. Le concession del pontifice a Manzoni de poter celebrar le nuptias con rito catholic esseva un passo fundamental pro le regularisation religiose del copula.]] Un certe importantia ha duo litteras que Manzoni inviava a Ignazio Calderari concernente le maladia que conduceva al morte lor amico commun Luigi Arese. In le prime, del 17 septembre 1806, ille deplora que in loco del personas car le moribundo debe haber al latere de su lecto «l'orribile figura di un prete»,<ref>{{cita|Sforza|p. 26}}</ref><ref>{{cita|De Gubernatis|p. 125}}</ref> ma le 30 octobre, post le morte de Arese, sempre al Calderari ille exclama: «Oh sì! ci rivedremo! Se questa speranza non raddolcisse il desiderio dei buoni e l'orrore della presenza dei perversi, che sarebbe la vita?».<ref>{{cita|Sforza|p. 29}}</ref> Si de un latere es confirmate le reaction anticlerical ja observate in le prime obras, al mesme tempore Manzoni demonstra conformar se al spirito christian, prefigurante un existentia post le morte. ==== Le supplica a Pio VII ==== Post le baptismo catholic de Giulia in augusto 1809, Manzoni, in accordo con su sposa, adreseva un supplica a [[papa Pio VII]] a fin que, «pentito del fallo commesso», le autoritate pontifical poneva «un opportuno riparo, capace di rendere tranquilla la di lui coscienza [del supplicante, cioè del Manzoni]»,<ref>{{Cita|Manzoni cent'anni dopo|p. 49}}.</ref> rendente possibile celebrar de novo le matrimonio, iste vice secundo le rito catholic.<ref name="Tel24"/> In novembre arrivava le authorization papal con un rescripto del [[Michele Di Pietro|cardinal Di Pietro]] datate del 30 octobre,<ref>{{cita|Parenti|pp. 72-73}}.</ref> e le 15 februario [[1810]], in le casa de [[Ferdinando Marescalchi]], le curate del [[ecclesia del Madeleine|ecclesia de la Madeleine]] officiava le ceremonia.<ref>{{cita|Tonelli|p. 103}}</ref> ==== Degola e San Rocco (1809-1810) ==== [[File:Manzoni - Chiesa St.Roch.jpg|thumb|alt=Lapide in le ecclesia de Saint-Roch a Paris que commemora le conversion de Manzoni|Lapide ponite sur le prime pilastro sinistre del nave lateral del ecclesia parisian de Saint-Roch, que commemora le conversion de Alessandro Manzoni.]] Al initio de [[1809]] le Manzoni habeva facite cognoscentias importante, forsan decisive pro orientar Alessandro verso le practica religiose. Pierre Jean Agier, presidente del Corte de appello parisian, Giambattista Somis, ja consiliere del Corte de appello de [[Torino]], [[Ferdinando Marescalchi]], ministro del Relationes externe del [[Regno d'Italia (1805-1814)|Regno d'Italia]] [[napoleonico]],<ref>{{Treccani|ferdinando-marescalchi_(Dizionario-Biografico)|Marescalchi, Ferdinando|accesso=22 decembre 2015}}</ref> e Anne Marie Caroline Geymüller, un femina de [[Basilea]] devenite vidua de un official del guardia suisse del rege [[Luigi XVI]], faceva parte de un ambiente fortemente catholic e [[giansenista]].<ref>{{cita|Boneschi|p. 246}}</ref> Iste ultime, insuper, habeva [[Acto de abiura|renunciate solemnemente a]] le [[calvinismo]] in [[1805]] per opera de un [[abbate]] genevrin giansenista que le Manzoni cognosceva justo in le autumno de 1809, [[Eustachio Degola]],<ref>{{cita|Tonelli|pp. 102-103}}; pro le influentia de Geymüller e Degola vide A. Gazier, ''Manzoni à Port-Royal'', in ''Revue Bleue'', 1º martio 1908, e A. de Gubernatis, ''Eustachio Degola, le clero constitutional e le conversion del familia Manzoni'', Firenze, Barbera, 1882. Talvota, le cognomine se trova etiam in le forma con le accent tonic (Dègola, como reportate etiam sur le [pagina homonyme del Treccani]).</ref> le qual habeva un enorme importantia pro le conversion de Alessandro e de su familia. Le conversion de Manzoni, tamen, es multo plus cognoscite pro le appellate «miraculo de San Rocco».<ref>{{Cita web|1=http://www.internetculturale.it/opencms/directories/ViaggiNelTesto/manzoni/a9.html|2=Le conversion religiose|3=22 julio 2015|autore=Massimiliano Mancini|editore=Internet Culturale|urlarchivio=https://web.archive.org/web/20130623103016/http://www.internetculturale.it/opencms/directories/ViaggiNelTesto/manzoni/a9.html|dataarchivio=23 junio 2013|urlmorto=sì}}</ref> Le 2 april 1810, durante le festivitates pro le nuptias de Napoleone I e [[Maria Luisa d'Austria]], improvisemente explodeva alcun mortarettos e le turba que impleva le stratas separava Manzoni de su sposa,<ref>{{cita|Ginzburg|p. 29}}.</ref><ref>{{cita|Boneschi|p. 248}}.</ref> le qual, pulsate per le gente, se trovava sur le scalones del [[Ecclesia de San Rocco (Parigi)|ecclesia de San Rocco]], in rue Saint-Honoré, e se refugia. In le silentio e serenitate de ille templo ille implorava le gratia de retrovar su consorte e, al exito, convertite, poteva reabraciar la.<ref>{{cita|Tonelli|p. 96}}</ref> [[File:Alessandro Manzoni, incisione di Ardinghi.jpg|thumb|alt=Incision de Alessandro Manzoni a 25 annos|Alessandro Manzoni circa le etate de 25 annos in un incision de Ardinghi, in ''Lettere di Alessandro Manzoni'', a cura de [[Angelo de Gubernatis]], Paolo Carrara, Milano 1881.]] Un altere version, reportate per [[Giulio Carcano]], narra in vice de un Manzoni frustrate que, assediate per dubitas spiritual, se haberea rendite in San Rocco clamante: «O Deo! Si tu existe, revela te a me!»,<ref>{{cita|Carcano|p. 11}}.</ref> exiente pois como credente. ==== Degola e le relationes con le Manzoni ==== Initialmente le sacerdote habeva le carga de preparar Enrichetta Blondel al abiura del calvinismo.<ref>{{cita|Boneschi|p. 247}}:{{citazione|Le 9 april 1810 initia formalmente le instruction catholic de Enrichetta.}}</ref> Ille le demandava de scriber summarios del lectiones de religion catholic (appellate ''ristretti''), pro corriger los pois ipse.<ref>{{cita|Ginzburg|p. 28}}</ref> Le abiura esseva subscripte in un acto official le 3 maio 1810 e celebrate solemnemente le 22 maio in le [[ecclesia de Saint-Séverin]], in presentia del circulo jansenista e del abbate Degola.<ref name="ReferenceB">{{cita|Ginzburg|p. 30}}</ref> Le influentia del sacerdote jansenista es innegabile: le rememora le longe correspondentia que le sacerdote genovese manteneva con Manzoni, con su sposa e con Giulia Beccaria.<ref>{{cita|Tonelli|pp. 115 e ss.}}</ref> Es relativemente facile reconstruer le etapas per le quales Blondel se convertite al catholicismo, ma le motivo non es clar. Probabilemente Manzoni, qui esseva «un animo non veramente ribelle», acceptava con fastidio un matrimonio non benedicte, e iste situation, quando le filia esseva inscribite in le registro del baptismos, debeva metter le in imbarasso.<ref>{{cita|Momigliano|p. 16}}</ref> === Le retorno in Italia (1810-1812) === ==== Inter via del Morone e Brusuglio. Le familia ==== [[File:8862 - Milano - P.za Belgiojoso - Casa del Manzoni - Foto Giovanni Dall'Orto - 14-Apr-2007.jpg|left|thumb|alt=Fachada del Casa Manzoni a Milano|Le [[Casa Manzoni]], viste ab [[piazza Belgioioso]] a [[Milano]]. Acquirite in 1813 per le scriptor, illo esseva le residentia urban de su familia usque a 1873, anno del morte de Manzoni. Hodie illo alberga le "Museo manzoniano", le "Centro de studi manzoniani" e le "[[Società Storica Lombarda|Società Storica lombarda]]".<ref>{{Cita web|url=[http://www.casadelmanzoni.it|titolo=Casa](http://www.casadelmanzoni.it|titolo=Casa) del Manzoni|accesso=21 januario 2026|editore=Casa del Manzoni}}</ref>]] Quanto le spirito de Manzoni se habeva cambiate durante le ultime menses del residentia parisin, o melio, quanto illo esseva in contradiction con le valores e le modelos precedente, es difficile dicer. Certemente le grande citate francese, capital del belle mundo e del intellectuales del epocha, non exerceva plus alcun fascino super ille.<ref name="ReferenceB"/><ref>Ciò emerge da {{cita|Sforza|p. 90}}:{{citazione|Solo la vostra presenza mi lega ancora a questa città, che per il resto non esercita su di me alcuna attrattiva.|Lettera al Fauriel (29 maggio 1810)|Il n'y a que vous qui m'attachez encore à ce Paris que je n'aime point du tout pour tout le reste.|lingua=fr}}</ref> In besonio de tranquillitate, Manzoni quitava [[Parigi]] con le familia le 2 junio, dirigite verso [[Brusuglio]], ubi ille arrivava, malgrado alcun inconvenientes,<ref>{{cita|Ginzburg|p. 31}}:{{citazione|Arrivati a Lione, s'ammalò Giulia e s'ammalò la bambina [Giulia Claudia]. Enrichetta era incinta, o credeva di esserlo; soffriva di disturbi che le sembravano segni di gravidanza. Manzoni dovette farsi togliere un dente.}}</ref> alcun septimanas plus tarde. Ibi, tamen, ille incontrava le ira del familia Blondel, irate per le conversion de Enrichetta al catholicismo, un resentimento que non diminuiva con le passar del annos.<ref>{{cita|Ginzburg|pp. 30-31}}</ref> Le Manzoni alternava periodos a Brusuglio e in le citate, habente durante le belle saison lor residentia in le villa extra le porta, ubi Alessandro se dedicava al agricultura. A Milano illes se establiva durante quasi duo annos al numero 3883 de via S. Vito al Carobbio,<ref>{{cita|Boneschi|p. 251}}</ref> pro pois passar un anno in le [[Casa Beccaria|palatio del Beccaria]], in [[via Brera]], usque al 2 octobre 1813, quando le scriptor acquisiva un casa in via del Morone, al numero 1171 (hodie 1).<ref name="Par97">{{cita|Parenti|p. 97}}</ref> Manzoni habeva sempre essite habituate a viver in medio del verdor: le nove habitation, que dava super piazza Belgioioso, habeva «un jardin proprie interne, con un certe qual sensation de claustro, absolutemente lo que esseva convenibile al indole de Manzoni».<ref>{{cita|Radius|p. 55}}</ref> In via del Morone le autor haberea passate le resto de su vita. Durante le annos sequente le membros del familia, qui alternava lor residentia inter le palatio urban e le villa de Brusuglio, cresceva in numero.<ref name="Family">{{Cita web|url=http://www.casadelmanzoni.it/content/la-famiglia-manzoni#n10|titolo=La Famiglia Manzoni|accesso=21 januario 2026|editore=Casa del Manzoni|urlarchivio=https://web.archive.org/web/20160311035010/http://www.casadelmanzoni.it/content/la-famiglia-manzoni#n10|dataarchivio=11 martio 2016|urlmorto=sì}}</ref> Post Luigia, nascite e morte le mesme die (5 septembre 1811), le 21 julio 1813 nasceva in via Brera le prime filio mascule, [[Pietro Luigi Manzoni|Pietro Luigi]]. Le 25 julio 1815 le casa de via del Morone esseva allietate per le nascentia de Cristina,<ref name=":5"/><ref name="Par97" /> posteriormente sposa de Cristoforo Baroggi. Durante le annos sequente nasceva anque Sofia (12 novembre 1817), sposa de Lodovico Trotti; [[Enrico Manzoni|Enrico]] (7 junio 1819); Clara (augusto 1821), qui viveva duo annos; Vittoria (martio 1822), sposa desde 1846 de [[Giovanni Battista Giorgini (1818-1908)|Giovanni Battista Giorgini]]); [[Filippo Manzoni|Filippo]] (martio 1826), sposo de Erminia Catena; e Matilde in maio 1830, le ultime, morte celibe.<ref name=":5"/> ==== De Degola a Luigi Tosi: le nove guida spiritual ==== [[File:Luigi Tosi.jpg|thumb|alt=Portrait de Luigi Tosi|Luigi Tosi.]] Ante de partir, le Manzoni habeva demandate al sacerdote jansenista de indicar les un persona digne de confidentia que poterea continuar su opera de assistentia spiritual.<ref>{{cita|Parenti|p. 81}}</ref> Le 30 maio Degola scribeva un littera de recommendation pro don [[Luigi Tosi (vescovo)|Luigi Tosi]], canonic de [[Basilica di Sant'Ambrogio|San Ambrosio]] e etiam ille jansenista.<ref>{{cita|Tonelli|p. 120}}</ref> Tanto Giulia como Alessandro habeva un excellente impression de Tosi, como se pote deducer del parolas del scriptor: «Le dignissime Canonic Tosi esseva visitate per mi matre e me <nowiki>[…]</nowiki>, e esseva trovate un digne amico de Degola; e isto suffice pro su elogio».<ref>{{cita|Sforza|p. 98}}</ref> Le sacerdote se recava regularmente etiam a Brusuglio, quando le familia ibi remaneva, e manteneva su function de [[guida spiritual]] durante multe annos, etiam post su election a [[diocesi di Pavia|episcopo de Pavia]], occurrite in 1823. A Alessandro, como a su sposa e a su matre, le [[eucaristia]] non habeva ancora essite administrate. Post un breve preparation, Manzoni se [[Penitenza (sacramento)|confessava]] le 27 augusto e le 15 septembre, insimul con Giulia e Enrichetta, se accostava pro le prime vice al Communion,<ref>{{cita|Tellini|pp. 24-25}}</ref> ben que le percurso de conversion complete esseva ancora multo longe. De facto, in augusto 1811, le neophyto inviava a Degola e Tosi litteras in le quales ille les demandava respectivemente de orar «proque place al Senior scuoter mi lentor in su servicio e liberar me de un tepore que me tormenta e me humilia», e affirmava que «malgrado mi profunde indignitate, io senti quanto le Omnipotentia del Gratia Divine pote operar in me».<ref>{{cita|Sforza|p. 127}}</ref> === Le quindecim annos creative (1812-1827) === {{vedi anche|Obras de Alessandro Manzoni}} [[File:Molteni Giuseppe, Alessandro Manzoni.jpg|left|thumb|alt=Portrait de Alessandro Manzoni per Giuseppe Molteni|[[Giuseppe Molteni]], ''Alessandro Manzoni'', oleo sur tela, 1835, [[Pinacoteca de Brera]].]] ==== Introduction ==== Expression jam adoptate per le critica litterari,<ref>{{Cita|Guglielmino-Grosser|p. 229}}; {{Cita|Marchese|p. 28}}.</ref> le ''quindecim annos creative'' sole indicar ille arco temporal durante le qual Manzoni, jam convertite al catholicismo e al ideas romantic, se dedicava al redaction de su obras litterari principal, ab le poesia sacre usque al poesia civil, ab le essayes philosophic-religiose usque al tragedias, pro arrivar finalmente al redaction del prime grande romanzo del historia del litteratura italian. In tote iste generes, Manzoni introduceva elementos nove e revolutionari in relation al tradition litterari: le ''Hymnos Sacre'' revela le coralitate del poesia christian de Manzoni;<ref name="GG230">{{Cita|Guglielmino-Grosser|p. 230}}.</ref> le tragedias, in nomine del verisimilitude, se distacca del unitates aristotelic e revela ille interesse progressive pro le sentimentos human que trovara lor plen expression in le romanzo. ==== Le ''Hymnos Sacre'' ==== {{Vedi anche|Hymnos sacre}} Ab iste momento su vita e su arte essera plenmente conforme al fide e al necessitate de divulgar la per le exemplo e per le obras. In 1812 ille comenciava le redaction del ''[[Hymnos sacre]]''. Ille voleva scriber in iste ordine ''Le Natal'', ''Le Epiphania'', ''Le Passion'', ''Le Resurrection'', ''Le Ascension'', ''Le Pentecoste'', ''Le Corpore del Senior'', ''Le Cathedra de Sancte Petro'', ''Le Assumption'', ''Le Nomine de Maria'', ''Omnes Sanctos'' e ''Le Mortos'',<ref>{{cita|Tonelli|p. 137}}</ref> ma ille portava a termino solmente cinque: ''Le Resurrection'', ''Le nomine de Maria'', ''Le Natal'', ''Le Passion'' e ''[[Le Pentecoste (Hymnos sacre)|Le Pentecoste]]''. Le prime quatro esseva scribite inter april 1812 e octobre 1815 e publicate in un volumine presso le editor milanese Pietro Agnelli al fin de 1815,<ref>{{cita|Tellini|p. 26}}</ref> durante que le redaction de ''Le Pentecoste'', initiate in 1817, esseva completate solmente cinque annos plus tarde, retardate per altere obras al quales le autor se dedicava in le mesme annos, inter le quales se distingue le duo tragedias e le prime version del romanzo. ''Le Omnes Sanctos'' (1830-1847) remaneva in stato de fragmento, como altere possibile additiones al ''Hymnos'' (''[[Le Natal de 1833]]'' e le brevissime ''Deo in le natura''). Le poesia religiose de Manzoni es completate per le ''Strophes pro un Prime Communion''. Le intention del autor es un poesia popular, del qual le stilo se allontana talora proque ancora influentiate per le formation [[neoclassica]],<ref>{{cita|Galletti|pp. 105 e ss.}}</ref> pro retornar pois al communitate del credentes (le ''[[ecclesia]]'' christian) que leva, insimul con le poeta, un canto de laude a Deo, le unic securitate contra le mal sempre dominante in le Historia.<ref>{{cita|Ferroni|p. 46}}:{{citazione|Le voce del poeta se immerge in le medio del populo que vive le rito, e al mesme tempore participa, con spirito agonistic, al conflicto sempre in curso inter le ben e le mal.}}</ref><ref>{{Cita|Guglielmino-Grosser|pp. 229-230}}.</ref> Iste dimension coral emerge super toto in le ''Pentecoste'', ubi le «filios de Eva» (v. 71), dispersate in tote le mundo, trova unitate in le fide in Deo.<ref name="GG230"/> ==== Le 1814 e le ''Odes'' ''civil'' ==== [[File:Prina lynched.jpg|thumb|alt=Impression de epocha representante le linciamento de Giuseppe Prina|Le linciamento de Giuseppe Prina in un impression de epocha.]] Durante que Manzoni elaborava le ''Hymnos Sacre'', le situation politic international se deteriorava rapidemente: [[Napoleone Bonaparte|Napoleone]], fortemente debilititate post le disastrose [[Campania de Russia]] de 1812, cadeva in le grande [[Battalia de Lipsia]] de 1813. In consequentia, anque le [[Stato satellite|Statos satellites francese]], inter le qual [[Regno d'Italia (1805-1814)|Regno d'Italia]], cadeva sub le colpos del coalition austro-russe, obligante [[Eugenio di Beauharnais]] a fugir de Milano e permittente assi al austriacos de [[Campania de Italia (1813-1814)|reentrar in Lombardia]]. Manzoni viveva iste momentos dramatic con grande angustia, assistente ab su palatio de via del Morone, le 20 april 1814, al linciamento del ministro del financias [[Giuseppe Prina]], le violentia del qual (vivamente deplorate per le scriptor) es narrate in un littera a Fauriel.<ref>{{cita|Ginzburg|pp. 43-44}}:{{citazione|La nostra casa per l'appunto è situata molto vicino a quella dov'egli abitava di modo che abbiamo udito per alcun ore le grida di quelli che lo andavano cercando, il che tenne mia madre e mia moglie in angosce crudeli, anche perché pensavano che non si fermassero a questo. E invero alcuni malintenzionati volevano approfittare di quel momento d'anarchia per prolungarlo, ma la guardia civica seppe fermarlo con coraggio, una prudenza e un'operosità quanto mai degni di lode.}}</ref> A parte le episodio de Prina, Manzoni participava intensemente al [[Cade del Regno d'Italia (1814)|tentativo de mantener independente le Alta Italia]] con un regno cuje sovrano haberea essite justo le viceré Eugenio di Beauharnais, subscribente un petition presso le potencias victoriose reunite a [[Parigi]].<ref>{{cita|Fabris|p. 98}}</ref> Poeticamente ille contribuiva al sentimento patriotic con le redaction de duo [[Canzon (metrica)|canzones]], ambes remanente incomplete:<ref>{{cita|Tellini|pp. 83-85}}</ref> ''[[April 1814]]'', in le qual le terre-moto politic milanese es evocate in un perspectiva patriotic e de denuncia contra le politica napoleonian,<ref>{{cita|Nigro|p. 44}}:{{citazione|Manzoni ha scritto la canzone antinapoleonica ''Aprile 1814'' nel linguaggio (rivoltato) delle illusioni della rimeria napoleonica, […]}}</ref> e ''[[Le proclamation de Rimini]]'' (april 1815), in le qual ille reflecte super le [[Proclamation de Rimini|discurso del mesme nomine]] tenite per [[Gioacchino Murat]] pro le defension de Italia, presentante le como un liberator inviate per Deo pro subtraher le italianos al sclavitude.<ref>''Il proclama di Rimini'', p. 699, vv. 36-44: «Egli è sorto, per Dio! Sì, per Colui / Che un dì trascelse il giovinetto ebreo / Che del fratello il percussor percosse; / E fattol duce e salvator de' suoi, / Degli avari ladron sul capo reo / L'ardua furia soffiò dell'onde rosse; / Per quel Dio che talora a stranie posse, / Certo in pena, il valor d'un popol trade;…».</ref> ==== Manzoni e le debatto inter classicistas e romanticos ==== [[File:Sulla maniera e la utilità delle traduzioni.pdf|thumb|left|alt=Prime pagina del articulo de Madame de Staël super le Biblioteca Italiana|Anne Louise Germaine de Staël, ''Super le maniera e le utilitate del traductiones'', traduction de Pietro Giordani in le ''[[Biblioteca Italiana]]'' (januario 1816). Le articulo suscita le initio del debatto inter classicistas e romanticos.]] Le annos sequente al conversion esseva assatis significative pro le panorama litterari e italian. Italia, ancora ligate a un firme tradition classicista, esseva obligate a confrontar se con le nove clima romantic europee. In januario 1816, le intellectual francese [[Madame de Staël]] publicava, traducite in italiano in le prime numero del ''[[Biblioteca Italiana]]'', un articulo intitulate ''[[Super le maniera e le utilitate del traductiones]]'', in le qual illa criticava le italianos qui se obstinava a remaner ligate a un rhetorica vacue, ignorante le novitates proveniente de Germania e de Anglaterra.<ref>{{cita|Ferroni|p. 27}}</ref><ref>{{Cita web|url=http://www.internetculturale.it/opencms/directories/ViaggiNelTesto/manzoni/a11.html|titolo=Le polemiche romantiche|accesso=23 januario 2026|autore=Massimiliano Mancini|editore=Internet Culturale|urlarchivio=https://web.archive.org/web/20150924035719/http://www.internetculturale.it/opencms/directories/ViaggiNelTesto/manzoni/a11.html|dataarchivio=24 septembre 2015|urlmorto=sì}}</ref> Al successive ''querelle'' inter classicistas (con [[Pietro Giordani]] al testa) e romanticos (inter le qual se distingue [[Ludovico di Breme]] e [[Giovanni Berchet]]), Manzoni non participava activemente. Ben que ille esseva del parte del romanticos e participava al ''Cameretta'' litterari animate per [[Ermes Visconti]], [[Gaetano Cattaneo]], [[Tommaso Grossi]] e super toto per le poeta dialectal [[Carlo Porta]],<ref>{{cita|Ferroni|p. 31}}.</ref><ref>{{Cita web|url=http://www.internetculturale.it/opencms/directories/ViaggiNelTesto/manzoni/a12.html|titolo=Le Cameretta portiana|accesso=23 januario 2016|autore=Massimiliano Mancini|editore=Internet Culturale|urlarchivio=https://web.archive.org/web/20150924035721/http://www.internetculturale.it/opencms/directories/ViaggiNelTesto/manzoni/a12.html|dataarchivio=24 septembre 2015|urlmorto=sì}}</ref> ille refusava de collaborar tanto con le ''Biblioteca Italiana'' como con ''[[Le Conciliator]]''.<ref name=":5"/> Ultra le interesse pro le poetic christian, esseva determinante le [[neurosi|neurosis depressive]] que colpava Manzoni desde 1810 e su difficultate a parlar in publico, factores que le fortiava a un vita retirate in su possessiones de Brusuglio o in le quiete de su palatio milanese.<ref name="tellini">{{cita|Tellini|pp. 24-27}}</ref> ==== Le production teatral ==== {{Vedi etiam|Pensamento e poetica de Alessandro Manzoni}} Decisive esseva le impression que Manzoni lassava in le [[historia del teatro italian]]. Il interveniva super le structura e le finalitate mesme del drama, que, secundo le scriptor, non debe describer le abstracte ma le verosimil e le motiones del anima del protagonistas, excludente le artificialitate del [[unidades aristotelic]].<ref>{{cita|Tellini|p. 88}}</ref> Le fructos de iste reflexiones, emergite in le ''[[Littera a Monsieur Chauvet]]'' (1820), se collige in le tragedia ''[[Le Comte de Carmagnola]]'',<ref>Initiate le 15 januario 1816, illo esseva editate a Milano solmente in 1820 presso le editor Vincenzo Ferrario ({{Cita|Tellini|p. 90}}).</ref> cuje redaction esseva retardate per le problemas de natura nervose que affligeva le autor<ref>{{Cita|Floriani}}:{{Citazione|A chiusura del biennio, riprendendo i contatti con Fauriel nelle tre lettere del 1816, il M<nowiki>[anzoni]</nowiki> sembrava un altro uomo [...] in quella del 25 marzo rievocò i tempi di Meulan, confessando i disturbi nervosi ma anche l'entusiasmo per il lavoro (una tragedia dedicata a lui, "son meilleur ami").}}</ref> e per le labor in le ''Observationes super le moral catholic''.<ref>{{Cita|Floriani}}:{{Citazione|Il lavoro sul Carmagnola durò fino al settembre 1819. Mentre lo scriveva il M<nowiki>[anzoni]</nowiki> compose la Pentecoste, iniziata nel giugno 1817 e sospesa alla definizione di 10 strofe, poi rifiutate. Nel 1818 il Carmagnola fu a sua volta sospeso, uscendo poi, per cura di E<nowiki>[rmes]</nowiki> Visconti, all’inizio del 1820, mentre il M<nowiki>[anzoni]</nowiki> si trovava a Parigi.}}</ref> Le secunde tragedia, ''[[Adelchi (Manzoni)|Adelchi]]'', esseva editate in 1822, durante que in le mente comenciava a delinear se le vision narrative del romanzo.<ref name=":5"/> ==== Le crise de 1817 e le ''Observationes super le moral catholic'' (1818-1819) ==== {{Vedi etiam|Observationes super le moral catholic}} [[File:Jean Charles Simonde de Sismondi (1773-1842).png|thumb|left|alt=Portrait de Jean Charles Léonard Simonde de Sismondi|[[Jean Charles Léonard Simonde de Sismondi]].]] In le primavera de 1817 Manzoni habeva un breve crise spiritual,<ref>{{cita|Tonelli|p. 160}}</ref> determinate per plure factores, in particular per le appoio del Ecclesia al restauration: le liberal Manzoni non comprendeva le conflicto inter le religion christian, in le qual ille fermemente credeva, e le orientation politic del Ecclesia catholic, que ille non compartiva.<ref>{{cita|Tellini|p. 101}}</ref> Le disillusion que resulta conduceva al aggravation de su maladia nervose e a un consequent refrigeration in le practica religiose, como se deduce de un littera de [[Luigi Tosi (vescovo)|Tosi]] a [[Eustachio Degola|Degola]], in le qual le patre spiritual del scriptor communicava le superamento del crise (14 junio 1817).<ref>Pro approfondir le question del crise spiritual vide {{cita|Accame Bobbio}}.</ref> Anque con le futuro [[vescovo de Pavia|episcopo de Pavia]] il habeva un parve conflicto, tosto oblidate, quando Manzoni habeva manifestate le desiro de retornar pro un periodo a Parigi, incontrante un opposition que le pareva exagerate.<ref name=":15">{{cita|Tonelli|p. 161}}</ref> Le sacerdote videva in le transferimento un periculo pro le fide del discipulo, qui desiderava in vice revider [[Claude Fauriel|Fauriel]] e sperava obtener beneficio pro su problemas nervose. Manzoni demandava totevia de poter partir, ma in maio le policia le refusava le passaportes.<ref>{{cita|Tonelli|pp. 179-180}}</ref> Temporarimente abandonate le hypothese parisian, Manzoni interrumpeva le ''Comte de Carmagnola'' e se retirava in le campania, ubi ille se immersava in le lectura de textos philosophic que servirea de base al ''Observationes super le moral catholic''.<ref name=":15"/> Le annotationes manzonian al autores studiate es utile pro discoperir qual libros ille studiava in ille menses e como ille les judicava: illas a [[John Locke|Locke]], a [[Étienne Bonnot de Condillac|Condillac]] e a [[Destutt de Tracy]] demonstra le distantia de Manzoni ab lor pensamento.<ref name=":15"/> In preparar le ''Observationes'', su attention se dirigeva super toto al ''[[Historia del Republicas Italiane]]'' de [[Jean Charles Léonard Simonde de Sismondi|Sismondi]], cuje dece-sexte e ultime volumina sortiva a Parigi in 1818. Le obra contineva in le ultime tomo violente accusationes contra le catholicismo, lo que suscitava un reaction indignate del canonico Tosi, qui demandava a Manzoni de responder.<ref group=N>Secundo {{cita|De Gubernatis|pp. 146-147}}, Tosi obligava Manzoni, como penitentia pro le vita anticlerical e atheistic de su prime juventute, a scriber un tractato in defension del religion catholic, arrivante mesmo a «chiude<nowiki>[re]</nowiki> in camera Alessandro Manzoni, perché mandasse innanzi il libro sulla ''Morale cattolica'' che non voleva andare avanti».</ref> Iste [[apologetica|obra apologetic]] esseva publicate in 1819 con le titulo ''Super le Moral Catholic, observationes de Alessandro Manzoni, Parte prime''.<ref>{{Cita web|url=http://www.internetculturale.it/opencms/directories/ViaggiNelTesto/manzoni/b32.html|titolo=La ''Morale Cattolica''|accesso=24 januario 2026|autore=Massimiliano Mancini|editore=Internet Culturale|urlarchivio=https://web.archive.org/web/20150924035735/http://www.internetculturale.it/opencms/directories/ViaggiNelTesto/manzoni/b32.html|dataarchivio=24 septembre 2015|urlmorto=sì}}</ref> ==== Le secunde residentia parisian (1819-1820) ==== [[File:Thierry, Augustin, BNF Gallica.jpg|thumb|alt=Portrait del historiographico Augustin Thierry|[[Augustin Thierry]].]] Ja desde [[1817]] Manzoni pensava de retornar a [[Paris]], loco felice del juventute ubi ille sperava poter sanar del crises de nervos sempre plus accentuate.<ref>Isto se deduce de un littera que le oncle de Manzoni, [[Giulio Beccaria]], inviava a su nepote qui non succedeva a recuperar su sanitate ({{Cita|Ginzburg|p. 53}}).</ref> Le partita, tamen, esseva sempre remandate a causa del difficultate de obtener le passaportes.<ref>{{Cita|Ginzburg|p. 49}}</ref> Illos esseva concedite per le autoritates austriac solmente in [[1819]], e le integre familia partiva pro [[Francia]] le 14 septembre.<ref>{{cita|Tonelli|p. 188}}</ref> In le capital francese Manzoni frequentava le historiographico [[Augustin Thierry]] e le philosopho [[Victor Cousin]].<ref>{{cita|Tellini|p. 29}}</ref> Le cognoscentia de Thierry influentiava de maniera importante le conception manzonian del historia, e un certe importantia habeva etiam le [[spiritualismo]] de Cousin. Ben que le ideas de iste ultime non esseva totalmente heterodoxe in materia de religion, certe de su affirmationes le impressionava, como: «Sans Dieu, l'homme et la nature restent un mystère» (sin Deo, le homine e le natura remane un mysterio),<ref>{{cita|Cousin|p. 31}}; a notar que le curso universitari de Cousin habeva loco justamente durante le residentia parisian de Manzoni.</ref> o «La loi suprème, c'est […] la sainteté, le dévouement, la charité, l'amour du prochain; c'est surtout l'amour de Dieu» («Le lege supreme consiste […] super toto in le sanctitate, le devotion, le caritate, in le amor del proximo; illo se manifesta super toto in le amor de Deo»).<ref>{{cita|Cousin|p. 112}}</ref> Manzoni, tamen, non trovava beneficio in le residentia parisian: le crises de nervos non habeva passate, e ille comenciava sentir nostalgia de su casa. Assi, post justo un anno, le 25 julio partiva de Paris con tote le familia pro retornar a Milano le 8 augusto.<ref name=":2"/> Passate le estate, comenciava le annos le plus frenetic del quindecim annos creative, in le quales Alessandro elaborava ille conceptos religiose e providentialistic que trovarea lor culmino in [[Adelchi (Manzoni)|''Adelchi'']] e in le [[Il cinque maggio|''Cinque maggio'']], bases fundamental pro le structura de ''[[I promessi sposi]]'', insimul con le initio del reflection linguistic, structural e artistic super le genere del romanzo ipse. ==== Le biennio 1820-1822: le bases del romanzo ==== {{Vedi anche|Il cinque maggio|Marzo 1821|Adelchi (Manzoni)}} [[File:Steuben - Mort de Napoleon.jpg|thumb|left|alt=Pictura del morte de Napoleone a Sancta Helena|[[Charles de Steuben]], ''Morte di Napoleone I a Sant'Elena, il 5 maggio 1821'', oleo sur tela, 1828.]] In novembre de [[1820]] Manzoni comenciava le tragedia de [[Adelchi (Manzoni)|''Adelchi'']].<ref name=":16">{{cita|Tellini|p. 120}}</ref> Post haber completate un prime abboço in le primavera de [[1821]], ille se distaccava subitamente de illo pro reprender le poesia civil con le redaction de ''Marzo 1821'', ode celebrante le presupponite invasion del [[Lombardo-Veneto]] per le tropas sardo-piemontese post le abdication de [[Vittorio Emanuele I]]. Scribite inter le 15 e le 17 martio,<ref name=":16"/> iste ode revela, in comparation con illos de septe annos ante, un major compactitate structural e securitate tanto in le linguage como in le tractamento del estados de anima del patriotas. Post que le euphoria general se extingueva post le fallimento del [[motos de 1820-1821]], Manzoni reprendeva le [[Adelchi (Manzoni)|''Adelchi'']], comenciante a studiar varie fontes historic (reelaborate in le coeve ensayo ''[[Discorso sopra alcuni punti della storia longobardica in Italia]]'')<ref name=":5"/> a fin que existeva concordantia inter le ''vero historic'' (le eventos realmente occurrite) e le ''vero poetic'' (le ''inventio'' narrative), conception apprendite al schola de Thierry e del ''idéologues''. [[File:Adelchi.jpg|thumb|right|alt=Illustration del morte de Adelchi|Representation del morte de Adelchi]] Le anno [[1821]], tamen, esseva plen de eventos significative: ultra le motos supra mentionate, le 5 maio moriva sur le [[isola de Sancta Helena]] le exiliate [[Napoleone Bonaparte]]. Le novella arrivava in Europa solmente in julio; Manzoni la legeva in le ''[[Gazzetta di Milano (1816-1875)|Gazzetta de Milano]]'' le 17 julio 1821<ref name=":17">{{cita|Tellini|p. 138}}</ref> e remaneva profundemente turbate. Fascinate per le titanismo e le genio de Napoleone,<ref group=N>Le vv. 31-36 del Ode monstra le admiration de Manzoni pro le condottiero: «Fu vera gloria? Ai posteri / l'ardua sentenza: nui / chiniam la fronte al Massimo / Fattor, che volle in lui / del creator suo spirito / più vasta orma stampar».</ref> inter le 18 e le 20 julio<ref name=":17"/> ille componeva [[Il cinque maggio|''Le cinque maio'']]. In le ode, le scriptor vide le grandor del Imperator non tanto in le actos terrestre, quanto in haber comprendite, per medio del suffrentias del exilio, le vanitate del glorias passate e le importantia absolute del [[Salvation (religion)|Salvation]]. Le parallelo con le vicissitudes de [[Adelchi (principe)|''Adelchi'']] e de [[Desiderata (moglie di Carlo Magno)|''Ermengarda'']] monstra le formulation de ille ''provvida sventura'' que devenira central in ''[[I promessi sposi]]''. ==== Del ''Fermo e Lucia'' a ''I promessi sposi'' (1821-1827) ==== {{Vedi etiam|I promessi sposi}} [[File:I promessi sposi-008.jpg|left|thumb|alt=Antiporta del edition de 1840 de I promessi sposi|[[Frontispicio#antiporta|Antiporta]] del edition de ''I promessi sposi'' de 1840, illustrate per [[Francesco Gonin]].]] Manzoni initiava le redaction de ''Fermo e Lucia'' le 24 april 1821,<ref group="N" name="Manz.B.II">«24 Ap.le 1821» e «17 7bre 1823» es le datas apposite respectivemente al initio e al fin del prime manuscripto autograph anepigraph del ''Fermo e Lucia''. Vide: {{Cita manoscritto|autore=Alessandro Manzoni|titulo=[Fermo e Lucia]|url=https://www.alessandromanzoni.org/manoscritti/624|data=24 april 1821-17 septembre 1823|citate=Milano|ente=[[Bibliotheca National Braidense]]|collocation=Manz.B.II}}.</ref> ma initialmente interrumpeva le labor.<ref>Illo es apprendite del littera a [[Claude Fauriel]] del 3 novembre 1821, in le qual Manzoni declara: «mon roman à peine commencé a été mis de côté», "mi romanzo appena incominciato è stato messo da parte" ({{Cita|Sforza|p. 213}}).</ref> In le quiete del villa de Brusuglio ille lo habeva comenciate post haber legite romanos europee, specialmente anglese, in particular le [[Ivanhoe|''Ivanhoe'']] de [[Walter Scott]] traducite in francese,<ref name=":18">{{cita|Tonelli||p. 242}}.</ref> proque le [[litteratura italian]] se habeva concentrate usque alora super altere generes prosaic. Sequentemente le methodologia ja adoptate pro le tragedias, le autor initiava un ver e proprie labor de documentation historic, fundate super le lectura del ''Historia patria'' de [[Giuseppe Ripamonti]] e del ensayo ''Sul commercio de' commestibili e caro prezzo del vitto'' de [[Melchiorre Gioia]].<ref>{{Cita|Varotti|p. 26}}</ref> Le prime minuta del ''Fermo e Lucia'' (titulo suggerite per le amico Ermes Visconti, como testificate in un littera del 3 april 1822 a [[Gaetano Cattaneo]],<ref>{{Cita|Vitale|p. 58}}</ref>) terminate le 17 septembre 1823,<ref group="N" name="Manz.B.II" /> consiste de folios de protocollo dividite in duo columnas: a dextera le texto, a sinistra le correctiones. Le secunde redaction del romanzo con le titulo ''Gli sposi promessi'', post le finition de [[Adelchi (Manzoni)|''Adelchi'']] e le composition de [[Il cinque maggio|''Le cinque maio'']], es databile inter 1823 e 1825. Le obra esseva finalmente publicate ab 1825 a 1827 con le titulo definitive ''I promessi sposi''. Le passage de ''Fermo e Lucia'' – cuje structura narrative resultava pauco harmoniose a causa del division in tomos e de ample partes dedicate al [[Monaca di Monza|soror Gertrude]]<ref>{{Cita|Guglielmino-Grosser|p. 232}}:{{Citazione|[…] nel caso di Gertrude quel che diventa la "sventurata rispose" era una lunga dettagliata descrizione della caduta nell'abiezione da parte della monaca, […]}}</ref> – a ''I promessi sposi'' esseva alquanto travaliate pro le redefinition del architectura del obra.<ref>{{cita|Tellini|pp. 164-167}}</ref> Ultra le problema expositive, Manzoni se rendeva conto del linguage artificiose e litterari usate per ille, elemento que non correspondeva al exigentias realistic verso le qual tendeva su poetica.<ref>{{cita|Tellini|p. 171}}:{{citazione|…dopo lo studio attento dei classici, la lettura degli stranieri principalmente francesi, la conversazione colta con i propri concittadini, lo scrittore italiano può… accoglie<nowiki>[re]</nowiki> ciò che resta nella cosiddetta "buona lingua" illustre… Di tale fatta è appunto la veste linguistica del ''Fermo e Lucia'': una miscela di laboratorio costruita ''in vitro''…}}</ref> Eligente le [[Dialetti toscani|toscan]] como lingua colloquial pro su personas,<ref name=":20">{{cita|Ferroni|p. 64}}</ref> ille publicava le dicite ''ventisettana'' (nomine date al prime edition de ''I promessi sposi'') ma, conscie del necessitate de ascoltar directemente le eloquentia de ille region, decideva de partir pro [[Florentia]]. === Le viage in Toscana (1827) === ==== Le Gabinetto Vieusseux e le bases del ''Quarantana'' ==== [[File:Giovan Pietro Vieusseux.jpg|thumb|right|alt=Portrait de Giovan Pietro Vieusseux|Photographia de Gian Pietro Vieusseux, fundator del correspondente loco cultural]]In [[1827]] Manzoni se transfereva a [[Florentia]] pro proceder al redaction final del romanzo, corrigite al nivello formal e stylistic, de maniera a entrar in contacto con e "viver" le lingua florentin del personas cultivate, que representava pro le autor le sol lingua del Italia unite. Le viage, initiate le 15 julio, videva le integre familia Manzoni (le filios, le vetere matre Giulia e le sposa Enrichetta) passar per [[Pavia]] – ubi illes se fermava pro salutar le canonico Tosi, devenite [[episcopato de Pavia|episcopo del citate]] –, [[Genova]], [[Lucca]], [[Pisa]]<ref name=":2" /> e arrivar le 29 augusto al capital del [[Granducato de Toscana]].<ref>{{cita|Tellini|p. 234}}</ref> [[File:Alessandro Manzoni FI.jpg|thumb|left|alt=Lapide commemorative del residentia de Manzoni a Florentia|Lapide in memoria del periodo florentin de Manzoni]]Le residentia, que durava usque a octobre, esseva un triunfo pro le scriptor: le membros del [[Gabinetto Vieusseux]] (con a lor testa [[Niccolò Tommaseo]], le mesme [[Giovan Pietro Vieusseux]], [[Giovanni Battista Niccolini]] e [[Gino Capponi]])<ref>{{cita|Tonelli|p. 247}}</ref><ref>{{cita|Tellini|pp. 234-235}}</ref> le recipeva con tote le honores. Anque [[Giacomo Leopardi|Leopardi]], qui non admirava ni compartiva le ideologia e le poetica manzonian, le salutava cordialmente.<ref>Le relationes inter le duo maxime representantes del romanticismo italian esseva characterisate per un cordialitate forçate, debite a visiones litterari e moral opposite. Leopardi, de su parte, non comprendeva le admiration pro le romanzo de Manzoni ({{cita|Tortoreto|pp. 322-336}}.)</ref> Le fama de ''I promessi sposi'' superava presto le circulos litterari, perveniente al corte granducal, ubi [[Leopoldo II de Toscana|Leopoldo II]] in persona recipeva le romanciero. Durante iste encontros, exigente pro Manzoni a causa de su problemas nervose, ille approfundava su investigation linguistic per le contacto directe tanto con le nobilitate florentin como con le populo, e notava le similaritate del terminologia usate per le duo classes. Le fructo de iste observationes esseva fundamental pro le selection del florentin (in loco del toscan generic) como lingua quotidian pro le personas de su romanzo,<ref name=":20"/> selection que le conduceva a revider le obra durante le annos trenta e a publicar lo definitivemente in 1840 (de ubi le nomine de ''Quarantana'') insimul con le ''[[Historia del columna infame]]''. Iste ultime ensayo reprende e disveloppa le thema del [[untor|untor]] e del [[peste]], que ja habeva occupate un parte tanto importante in le romanzo e del qual illo inicialmente constitueva un ''excursus'' historic. === Le annos del silentio (1827-1873) === [[File:Ritratto di Teresa Manzoni Stampa Borri by Francesco Hayez.jpg|min|Francesco Hayez, ''[[Portrait de Teresa Manzoni Stampa Borri|Portrait de Teresa Manzoni Borri Stampa]]'', [[Pictura a oleo|oleo]] sur [[Pictura sur tela|tela]], 1849, [[Pinacotheca de Brera]].]] ==== Le prime luctos familial e le secunde matrimonio ==== Le quiete familiar super le qual Manzoni habeva organisate su regime de vita quotidian se frangeva a partir del annos trenta, quando le colpeva le prime luctos familial: le prime esseva illo de su amate sposa Enrichetta, morte le 25 decembre [[1833]] de [[Tuberculose#Altere nomines pro le tuberculose|tabe mesenteric]],<ref>{{cita|Cantù|p. 128}}</ref> contractate a consequentia del numerose gravitationes.<ref>{{cita|Boneschi|p. 348}}</ref> Le dolor de Manzoni esseva tanto grande que, quando in 1834 ille cercava de scriber ''[[Le Natal de 1833]]'', ille non succedeva a completar le obra.<ref>{{cita|Tellini|p. 296}}</ref> Post Enrichetta ille videva morir su amate filia primogenite Giulia, ja sposa de [[Massimo d'Azeglio]], le 20 septembre 1834.<ref>{{Cita|Boneschi|p. 353}}</ref> Le 2 januario [[1837]],<ref>{{cita|Boneschi|p. 363}}</ref> gratias al intervention de su matre e de su amico [[Tommaso Grossi]],<ref>Giulia Beccaria, secundo lo que rememora [[Marta Boneschi]], esseva preoccupate del condition spiritual e psychologic de su filio, preoccupation que illa non celava a Tommaso Grossi ({{cita|Boneschi|pp. 361-362}}).</ref> ille se maritava con [[Teresa Borri]], vidua del conte Decio Stampa e matre de [[Stefano Stampa]], figura al qual Manzoni esseva multo attachate.<ref>Le filiaste de Manzoni, in 1885, publicava un libro ric de anecdotas, phrases e habitos de su patre per matrimonio, in le tentativa de completar e meliorar le portrait que Cantù nos habeva transmittite: {{cita|Stampa|p. 292}}.</ref> Le nove sposa, al contrario de Enrichetta, esseva dotate de un forte personalitate e de un bon cultura litterari.<ref>{{Cita|Tellini|p. 37}}</ref> A causa de su character protective verso le marito, Teresa entrava tosto in conflicto tanto con le vetere socera como con Grossi, qui debeva abandonar le palatio de via del Morone ubi ille habita ab plus de vinti annos.<ref>{{cita|Boneschi|p. 365}}</ref> Le annos sequente esseva ancora marcate per le morte de multe de su car personas: de su filia Cristina (27 maio 1841),<ref name="Bon381">{{Cita|Boneschi|p. 381}}</ref> sequite duo menses plus tarde per le matre Giulia Beccaria (7 julio)<ref name="Bon381" /> e, finalmente, per le amico [[Claude Fauriel|Fauriel]] (15 julio 1844).<ref>{{cita|Ginzburg|p. 193}}</ref> === Le 1848 e le exilio a Lesa: Antonio Rosmini e le critica al romance === {{Vedi etiam|Cinque dies de Milano|Antonio Rosmini}} [[File:Giuseppe Garibaldi visiting Alessandro Manzoni on 15 March 1862.jpg|left|thumb|alt=Pictura de Garibaldi que visita Manzoni|[[Sebastiano De Albertis]], ''[[Giuseppe Garibaldi]] visita Alessandro Manzoni le 15 martio 1862'', [[Pictura a oleo|oleo]] sur [[Pictura sur tela|tela]], 1863. Garibaldi non esseva le sol personalitate politic importante a visitar Manzoni: [[Camillo Benso, conte de Cavour|Cavour]], [[Vittorio Emanuele II]], le estadista anglese [[William Gladstone]],<ref name=":2"/> [[Giuseppe Verdi]] e le [[principes de Piemonte]] [[Umberto I de Savoia|Umberto]] e [[Margherita de Savoia|Margherita]] voleva cognoscer le personalmente.<ref>{{Cita|Bracalini|pp. 66-67}}</ref>]] Milano, como le altere grande citates europee, non esseva immun al [[Motos de 1848|revoltationes que explodeva in tote Europa]]: durante le famose [[cinque dies de Milano|cinque dies]] le patriotas succedeva a expulsar, ben que momentaneemente, le austriacos del [[feldmaresciallo]] [[Radetzky]]. Inter iste homines imbibite del {{'}}, epopeia del Risorgimento'' era etiam le filio de vinti-duo annos de Manzoni, Filippo, qui terminava in carcere al initio del combattimentos.<ref>{{Cita|Cantù|p. 284}}</ref> Si le filio combatteva sur le barricadas, le patre publicava ille odas politic (''[[Aprile 1814]]'', ''[[Le proclamation de Rimini]]'' e ''[[Martio 1821]]'') que, per timor del represalia austriac, ille habeva nunquam publicate.<ref>{{Cita|Tellini|pp. 40-41}}</ref> Al momento del retorno de Radetzky, Manzoni, timente de suffrer repercussion per su supporto moral al causa del Risorgimento, se refugiava a [[Lesa]], ubi su sposa Teresa habeva un villa.<ref>{{cita|Tellini|p. 41}}</ref> Le residentia in Lesa, que durava usque a 1850, non esseva un exilio sterile: a [[Stresa]], non longe, viveva le philosopho e sacerdote [[Antonio Rosmini]], cognoscite de Manzoni ja desde 1827.<ref>{{Cita|Bonola, ''Carteggio''|p. XIII}}</ref> Le retiro al [[laco Maggiore]] serviva al scriptor pro cognoscer melio le anima e le pensamento de Rosmini, de qui ille apprecia profundemente le personalitate e le pietate, ultra le discussiones religiose, linguistic e politic,<ref>Vide, pro un relation inter le duo homines ab un puncto de vista human e intellectual, {{Cita|Riconda|titulo = Manzoni e Rosmini}}.</ref> como se pote deducer del copiose correspondentia epistolar inter le duo.<ref>{{cita|Bonola, ''Carteggio''}}</ref> Ab le puncto de vista strictemente litterari, iste annos videva Manzoni rejectar ille equilibrio inter le vero historic e le vero poetic establite in su romance. Attrahite de plus in plus per le studios linguistic, historic e philosophic, ille senti sempre plus necessari e urgente le recerca del «veritate objective», condemnante – in le ensayo ''[[Obras de Alessandro Manzoni#Del romance historic e, in general, del compositiones miscite de historia e invention|Del romance historic]]'' e in le dialogo ''[[Obras de Alessandro Manzoni|Del Invention]]'', ambes publicate in 1850 – le commixtion inter ''inventio'' e ''historia''.<ref>{{cita|Ferroni|pp. 66-68}}</ref> ==== Le annos del Risorgimento: luctos private e symbolo del Patria ==== {{Vedi etiam|Del unitate del lingua e del medios pro diffunder la}} [[File:Illustrazione popolare 1873 - Funerali di Manzoni.jpg|thumb|right|alt=Incision del funerales de Alessandro Manzoni a Milano|Le funerales de Alessandro Manzoni, in un incision del epocha: {{Citazione|A mediedie le feretro, precedite per le cento bandieras del scholas e del associationes operari e per le representationes italian, se dirigeva al Cimiterio Monumental, passante per le vias major.|2 = {{Cita|Venosta|pp. 157-158}}}}]] Le annos sequente esseva multo dolorose: in 1853 moriva Tommaso Grossi, in 1855 le amico Rosmini e le anno sequente le filia Matilde, malate desde longe tempore de [[tuberculose]];<ref>{{cita|Tellini|p. 42}}</ref> in 1858 le oncle Giulio Beccaria<ref>{{cita|Boneschi|p. 394}}</ref> e in 1861 le sposa Teresa, cuje salute habeva essite irreparabilemente compromisse annos ante per un graviditate difficile.<ref>{{Cita web|url=http://www.giuliamarucelli.it/teresa-borri-manzoni-vedova-stampa/ |titulo=Teresa Borri Manzoni (vidua Stampa)|autore=Giulia Marucelli|editore=Giuliamarucelli.it|data=9 julio 2012|accesso=26 januario 2026}}</ref> Iste serie de luctos esseva alternate per le conferimento de honorificationes per le nascite [[Regno d'Italia (1861-1946)|Regno d'Italia]] e per le visitas de illustre hospites. Le 29 februario [[1860]], ancora ante le proclamation official del nove stato unitari, Manzoni esseva nominate [[Senatores del VII legislatura del Regno de Sardinia|senator del Regno de Sardinia]] per meritos verso le patria.<ref>{{Cita web |url=http://notes9.senato.it |titulo=Ficha del senator Alessandro Manzoni |accesso=26 januario 2026 |editore=Senato del Republica |urlarchivio=https://web.archive.org/web/20100126122348/http://notes9.senato.it |dataarchivio=26 januario 2010 |urlmorto=sì}}</ref> Con iste cargo ille votava in [[1864]] in favor del transferimento del capital ab [[Torino]] a [[Firenze]] usque a [[Roma]] esser liberate.<ref name=":2"/> Ab le puncto de vista intellectual, durante le ultime annos ille scribeva ensayos historic, inter illes ''([[Le Revolution francese de 1789 e le Revolution italian de 1859: ensayo comparative]])'',<ref>{{Cita|Mazza Tonucci|pp. 114-115}}</ref> e ensayos linguistic concernente le lingua italian. Como presidente del commission parlamentar sur le lingua, Manzoni redigeva in [[1868]] un relation sur le italiano (''[[Del unitate del lingua e del medios pro diffunder la]]'') adresse al ministro Broglio, in le qual ille cercava un solution practic pro diffunder le florentin in tote Italia.<ref>{{cita|Tellini|pp. 45-46}}</ref> Le 28 junio [[1872]] ille esseva nominate citatano honorari de Roma.<ref>{{cita|Beltrami|p. 126}}</ref> === Le morte e le funerales === [[File:Veduta della chiesa di San Fedele con la statua di Manzoni, Milano.jpg|thumb|left|alt=Fachada del ecclesia de San Fedele a Milano con le monumento a Manzoni|Le ecclesia de San Fedele, ab cuje scalones Manzoni cadeva battente le testa; ante illo le monumento al poeta, inaugurate in 1883.]] Manzoni, a parte le disturbos nervose del qual ille suffreva e un maladia que le colpava in 1858, gaudeva generalmente de bon salute.<ref>{{cita|Cantù|p. 318}}</ref> Le anno [[1873]] esseva tamen le ultime de su vita: le 6 januario ille cadeva battente le testa contra un scalon al exito del [[Ecclesia de San Fedele (Milano)|ecclesia de San Fedele]],<ref name=":5"/><ref>{{cita|Fabris|p. 122}}</ref> causante se un [[trauma cranial]]. Le scriptor se accorgeva, ja post alcun dies, que su facultates intellectual comenciava lentemente a declinar,<ref>{{cita|Fabris|p. 124}}:{{citazione|Ma qualche giorno dopo quel 6 gennaio, egli disse a don Natale Cerioli: "Non si accorge Lei di un decadimento in me? Tutte le idee mi si confondono: non sono più io".}}</ref> usque a cader in un stato [[catatonic]] durante le ultime menses de su vita. Le suffrentias esseva aggravate per le morte del filio major Pietro Luigi, occurrite le 28 april.<ref name="Family" /> Le 22 maio al horas sex e quindec minutas del vespere, Manzoni expirava a causa de un [[meningitis]] contrahite in consequentia del trauma.<ref>{{Cita|Onoranze funebri ad Alessandro Manzoni|p. 27}}</ref> Le corpore esseva imbalsamate per septe medicos incaricate per le Municipio de Milano inter le 24 e le 27 maio.<ref>{{Cita|Onoranze funebri ad Alessandro Manzoni|p. 14; p. 16}}</ref> Al solemne funerales de Stato, celebrate in le [[Duomo de Milano]] le 29 maio, participava le maxime autoritates del Regno,<ref name="ReferenceA">{{Cita|Onoranze funebri ad Alessandro Manzoni|p. 3}}</ref> inter illes le futuro rege [[Umberto I de Savoia|Umberto I]], le [[Ministros del affaires externe del Regno d'Italia|ministro del affaires externe]] [[Emilio Visconti Venosta]] e le representationes del [[Camera del deputatos (Italia)|Camera]] e del [[Senato del Regno (Italia)|Senato]]<ref>[[Archivo historic del Senato del Republica]], ''Memoriaweb'', newsletter n. 39 (serie nove), julio 2023, [https://www.senato.it/application/xmanager/projects/leg19/file/Manzoni.pdf ''Memorias de Alessandro Manzoni in le Senato del Regno''], paginas 15 e sequente</ref> e del Provincias e del Citates del Regno.<ref name="ReferenceA"/> Felice Venosta narra le detalios, describente le stato de animo in le qual se trovava le citate: {{Citazione|Per le vias un crito de venditores de photographias del grande poeta, de portraits de omne formato, de omne precio… Le parietes del casas esseva tapissate de avisos portante le nomine de Manzoni […] le homines esseva tote in le vias, e medie Milano, sin exaggerar, voleva sequer le feretro al Cimiterio.<ref>{{Cita|Venosta|p. 155}}</ref>|}} == Le debatto super Manzoni == [[File:Tomba Manzoni.jpg|left|min|Tomba de Manzoni al ''Famedio'' del Cimiterio monumental de Milano.]] === Le attacco del catholicos reactionari === Le disparition de Alessandro Manzoni non suscitava un unanime cordolio: le mundo catholic plus [[Cattolicismo intransigente|reactionari e clerical]], per exemplo, non deplorava su morte.<ref>Un quadro complete sur {{Cita|Azzolin|p. 26 e ss.|cidAzz}}.</ref><ref>{{cita|Badini Confalonieri|p. 165}}:{{Citazione|Le antipathia del intransigentes <nowiki>[catholicos reactionari]</nowiki> pro le scriptor lombarde ha un longe historia, como es ben note, e va del colpos, in le anno de su morte, del ''Civiltà Cattolica'', al opiniones convergente de [[don Bosco]] e de Davide Albertario...}}</ref><ref>Interesante es le studio de {{Cita|Badini Confalonieri}} super le relation inter Manzoni e alcun catholicos intransigente, inter illes le "prime" ultramontanista [[Félicité de Lamennais|Lamennais]].</ref> Anzi, le jesuitas de ''[[La Civiltà Cattolica]]'' passava su morte sub silentio, pro pois lancear se contra le scriptor in le articulo del 26 de junio 1873, ''Alessandro Manzoni e Giuseppe Puccianti''.<ref>{{cita|''La Civiltà Cattolica''|pp. 77-78}}</ref><ref group=N>Pro un rapide introduction a Puccianti, defensor del manzonismo in linguistica, vide: {{Treccani|giuseppe-puccianti|Puccianti, Giuseppe|accesso=26 janvier 2026}}.</ref> In le grave dissidio inter le duo animas del catholicismo italian del epocha, Manzoni esseva considerate le standard per medio del qual le liberales poteva effectuar lor politica laicista e le demolition del poter temporal del papas.<ref group="N">Durante le [[Oitocento]], le christianismo catholic europee esseva dividite inter le [[catholicismo reactionari]], fidel al alliance inter throno e altare, e le [[Christianismo liberal|liberal]], que voleva conciliar le aspirationes del mundo moderne con le fide catholic. Iste ultime linea de tendentia esseva exprimite, in Francia per [[Félicité de Lamennais]] e [[Augustin Thierry]], e in Italia per [[Gino Capponi]], [[Antonio Rosmini]], [[Raffaello Lambruschini]] e Manzoni ({{cita|Giudice-Bruni|pp. 206-207}}). Manzoni, de facto, non condivideva le union inter le [[poter temporal]] e le poter spiritual ({{cita|Cantù|pp. 304-305}}), tanto que ille votava, in su qualitate de senator del Regno de Italia in 1861, pro le transferimento del capital de [[Turin]] a [[Roma]], capital ancora del Stato Pontificio; e acceptava, in 1872, le [[cittadinantia honorari]] del citate del Papas nuper conquerite.({{cita|Tellini|p. 45}})</ref> A iste proposito don [[Davide Albertario]], un del plus ardente criticos del religiositate manzonian e "paradigma" del accusationes dirigite per le zelantes contra le liberal Manzoni,<ref>Vigorelli, p. 462 nota, in {{Cita|Albertario}}:{{Citazione|Io ha volite reportar integralmente le articulo de don A[lbertario], proque iste esseva purtroppo le position del clericalismo official, como demonstra simile positiones, a ille tempore, del «Civiltà Cattolica»...}}</ref> non sparniava criticas dur super le ambiguitate del comportamento de Alessandro: [[File:Davide Albertario.jpg|min|Don Davide Albertario (1846-1902), un del plus acharnate oppositores del religiositate e del opera manzonian.]] {{Citazione|Manzoni non videva o non voleva vider le inganno que le revolution celava detra su promessas de unitate italian [...] Il ergo non se jungeva al defensores del fide; lassava de latere le alte interesses del catholic e faceva su proprie illos del revolution; non pro isto negava le catholicismo, ma lo portava con se in le campo inimic, e le inimicos le accolligeva con applauso, ille e le divin prisionero <nowiki>[le Papa, n.d.a]</nowiki>.<ref>|{{Cita|Albertario}}, p. 457}}</ref>|}}[[Benedetto Croce]], in 1941, reportava que ancora post plure annos le catholicos "intransigente" faceva audir lor voce per medio de [[Giovanni Papini]]:<ref>{{Cita|Croce 1941|p. 387}}</ref> {{Citazione|Alessandro Manzoni, ric del sucros le plus venenose del [[Illuminismo|illuminismo]] francese, non vide in le Catholicismo nisi un humanitarismo social con alcun ritos a gustar plus tosto que a aprofundar; attende que mori tote le [[Jansenismo|jansenistas]] italian pro renunciar a su prime tentationes de rigorista fastidiose, e mesmo non le renuncia; representa un Episcopo tanto grande que il es difficile trovar le in le vita e in le historia, extra del Sanctos, durante su sancto non lo es; representa un fratre, troppo dissimile de su pares e superiores; un monacha homicida, lascive e proxeneta; representa un parochiano tanto vile que [[San Johannes Bosco]] nunquam le perdonara; non dice un sol parola, in su longe vita, in defensa del Pontificato roman in le [[Oitocento]], sfidante condemnationes authentic del Santa Sede, al qual obediva, con suffrentia, Episcopos, sacerdotes, laicos; e malgrado toto isto, tote le catholicos le considera le scriptor catholic per excellentia e alcun mesmo le proponerea voluntarimente como sancto.<ref>{{Cita|Croce 1941|p. 386}}</ref>|}} === Le critica litterari super Manzoni === {{Vedi anche|I promessi sposi#Fortuna del romanzo e critica letteraria}} ==== Le mito manzonian: inter luces e umbras ==== [[File:Gadda 1921.jpg|thumb|right|alt=Portrait del scriptor Carlo Emilio Gadda in 1921|Le scriptor milanese [[Carlo Emilio Gadda]].]] Le prime biographias de Manzoni esseva scribite per [[Cesare Cantù]] ([[1885]]), [[Stefano Stampa]], qui publicava su obra anque in 1885 como responsa a alcun inexactitudes de Cantù,<ref name=":14">Vide le integre obra de {{Cita|Stampa}}, cuje scopo es precisamente corriger le inexactitudes del prime biographos.</ref> Cristoforo Fabris, [[Angelo De Gubernatis]] ([[1879]]), durante un parte del litteras esseva publicate per [[Giovanni Sforza (storico)|Giovanni Sforza]] in [[1882]]. Le figura enigmatic del scriptor, constantemente affligite per symptomas depressive e relegite a un vita retirate, incitava [[Paolo Bellezza]] a componer le essay ''Genio e follia in Alessandro Manzoni'' (1898), in le qual ille analysava bizarre phobias del scriptor, como agoraphobia, continue syncopes e le timor del pozzangheras.<ref>{{cita|Albani}}</ref> Manzoni non esseva tamen solmente objecto de investigationes [[Psychoanalyse|psychoanalytic]], ma anque de criticas litterari: primo per le [[Scapigliati]], qui videva in ille le expression del respectabilitate burgese detestate.<ref group="N">Significative es le poema ''Preludio'' de [[Emilio Praga]], in le qual le scapigliato annuncia le hora del «antecristos» in opposition al «Casto poeta que Italia adora» (vv. 13-16). Vide: {{Cita libro|autore=[[Emilio Praga]]|sezione=Preludio|titolo=Penombre|città=Milano|editore=Casa editrice degli autori-editori|anno=1864|pp=5-6}}</ref> Sequeva le criticas de [[Giosuè Carducci]], admirator de ''[[Adelchi (Manzoni)|Adelchi]]'' ma implacabile verso le romanzo,<ref>{{cita|Tellini|p. 323}}</ref> e de [[Luigi Settembrini]], autor del ''Dialogo tra Manzoni e Leopardi'', in le qual ille deride le fide catholic del scriptor.<ref>{{Cita web|url=https://www.zibaldoni.it/2015/05/29/i-funerali-del-manzoni-dialogo-tra-giacomo-leopardi-ed-alessandro-manzoni/|titolo=Dialogo inter Giacomo Leopardi e Alessandro Manzoni|accesso=27 januario 2026}}</ref> Admiratio sin condition veniva, in vice, de [[Francesco de Sanctis]], [[Giovanni Verga]], [[Luigi Capuana]]<ref>{{cita|Tellini|p. 324}}</ref> e [[Giovanni Pascoli]], qui dedicava al romanzo le essay ''L'eco d'una notte mitica'' (1896).<ref>{{cita|Pascoli|pp. 2, 5}}</ref> In le [[Ventesime seculo]], a causa del movimentos anticlassicista del [[avantgardias]], del evolution del lingua e del adolcamento del figura del romanziere que esseva inseniate in le scholas, Manzoni suffreva varie criticas de litteratos e intellectuales: inter illes le "prime" [[Benedetto Croce|Croce]]<ref>In 1921 Benedetto Croce, con su essay {{cita|''Manzoni''}}, affundava le romanzo a causa de su forte impronta religiose, cosa que non facerea de ''I promessi sposi'' un ver obra de arte. In 1952, tamen, ille recognosceva le vitalitate del obra manzonian, admitte que se habeva errate ({{cita|''Tornando sul Manzoni''}}).</ref> e le marxista [[Antonio Gramsci|Gramsci]], qui le accusava de paternalismo. Le plus importante apologia del periodo esseva facite per le philosopho [[Giovanni Gentile]], qui in 1923 le definiva, in un conferentia al [[Teatro alla Scala|Scala]], un «grande maestro national»<ref>{{cita|Gentile|pp. 1-31}}</ref> como jam habeva facite [[Giuseppe Mazzini|Mazzini]] e [[Vincenzo Gioberti|Gioberti]], recognoscente in ille le promotor de ille [[Idealismo|idealismo]] [[religion|religiose]], in le qual Gentile se recognosceva, que constitueva pro ille le fundamentos del [[Risorgimento italian]].<ref>Exemplo de action que prendeva le vita seriemente, Manzoni esseva pro Gentile «le grande liberator del populo italian ab le secular servitude del litteratura, del arte pur, del indifferentismo e del dilettantismo, del rhetoric e del classicismo vacue e formal». ({{cita|Gentile|op. cit., pp. 21-22}})</ref> In defensa de Manzoni se situava anque [[Carlo Emilio Gadda]], qui a su debut publicava in 1927 le ''Apologia manzoniana'',<ref>{{Cita|Gadda|pp. 333-343}}</ref> e in 1960 attaccava le plano de [[Alberto Moravia]] de relegar le su proposition linguistic.<ref>{{cita|Tellini|pp. 330-331}}</ref> Solmente in le Secunde Novecento, gratias al studios de [[Luigi Russo]], [[Giovanni Getto]], [[Lanfranco Caretti]], [[Ezio Raimondi]] e [[Salvatore Silvano Nigro]], se ha succedite a "liberar" Manzoni del patina ideologic con le qual ille habeva essite revestite jam al immediate post su morte, analysante con un oculo plus libere de prejudicios su poetica e, anque, le modernitate del obra.<ref>{{cita|Tellini|pp. 335-336}}</ref> == Pensamento e poetica == {{Vedi anche|Pensamento e poetica de Alessandro Manzoni}}[[File:Giuseppe Parini.jpg|min|Francesco Rosaspina, ''[[Giuseppe Parini]]'', [[litographia]] del XVIII seculo. Parini, insimul con le tradition illuminista lombarde, esseva fundamental pro le disveloppamento del litteratura civil manzonian, un apporto que non cessava (ma que se accentuava) post le conversion de Manzoni al romanticismo.]] === Inter illuminismo e romanticismo === ==== Le initios neoclassic e illuminista ==== Post le prime juventute, characterisate per un formation fundate super le studio del grande classicos antique e italian, Manzoni entrava in contacto primo con le jacobinismo italian ([[Francesco Lomonaco|Lomonaco]] e [[Vincenzo Cuoco|Cuoco]]), postea, ab 1805, con le gruppo del ''[[Idéologues]]'' francese ([[Claude Fauriel|Fauriel]], [[Pierre Jean Georges Cabanis|Cabanis]]). Le resultato esseva le adhesion, usque al ultime annos del [[annos 1800|prime decennio del Oitocento]], a un illuminismo sceptic in le campo religiose, in le qual predominava le valor del [[libertate]] propugnate per le ideales revolutionari.<ref>{{cita|Ferroni|p. 42}}</ref><ref>Pro un vision plus ample del production antimonarchic e jacobin del Manzoni adolescente, vide {{cita|Langella|pp. 11-20}}.</ref> Manzoni filtrava iste tendentias con le apportos paideutico-educative proprie del lection de [[Giuseppe Parini]], de su avo [[Cesare Beccaria]] e de [[Pietro Verri]].<ref>{{cita|Ferroni|p. 27}}:{{citazione|Comparate al lineas general de illo europee, le Romanticismo italian… se distingue per su cautela e moderation<nowiki>[…]</nowiki> Super toto in su phases initial, illo conserva un relative continuitate con aspectos del Illuminismo (specialmente le lombarde), del qual illo comparti le recerca de un litteratura "utile", que collabora al "perfectionamento" del civilisation.}}</ref> ==== Post le conversion: le Manzoni illuminista ==== Ni mesmo post le conversion al Catholicismo in 1810 e le refutation del versos del ''Urania'' (1809), Manzoni abandonava totalmente le apporto illuminista del ration, del conscientia individual, e del valores de su prime education. Reconoscente le rolo civil del litterato (hereditate del illuminismo milanese e del Alfieri), Manzoni interveniva plure vices in le vicissitudes del historia, como attesta le ''Odes civil'' del 1814 e del 1821. Le manifesto de iste vocation "civil" es plenmente exprimite in le littera ''[[Super le romanticismo]]'' inviate al marchese [[Cesare Taparelli d'Azeglio]] (1823),<ref>{{cita|Ferroni|p. 238}}</ref> in le qual le scriptor reaffirma le valor social que un obra de arte litterari debe haber como principal finalitate: {{Citazione|Le principio, de necessitate tanto plus indeterminate quanto plus extendite, me sembla poter esser isto: que le poesia o le litteratura in general debe proponer se le utile como scopo, le vero como subjecto, e le interessante como medio.}} <small>(''Super le romanticismo'', Littera al marchese Cesare Taparelli d'Azeglio, 22 septembre 1823.)</small><ref>''Al marchese Cesare Taparelli d'Azeglio'', in {{Cita|''Epistolario''|I, pp. 277-317, in particular p. 306|Sforza}}. Iste phrase es continite in le redaction original del missiva, non destinate al publication, durante illo non esseva repetite in le version re-elaborate e reducite de 1870.</ref> ==== Le affinita con le romanticismo ==== Le elemento romantic in le production poetic manzonian emerge in le ''Hymnos Sacros'', ubi pro le prime vice le io del poeta se eclipsa in favor de un universalitate coral que eleva su clamore de sperantia e su confidentia in Deo.<ref>{{cita|Raimondi 1967|p. 443}}:{{citazione|Precisemente in le momento in que le scriptor prende conscientia del io, illo dispare in un poesia del nos per virtute de un reduction o mortification sublimante del experientia personal que… postula un ordine mysteriose, un ligamine de communion inter le homines e le cosas…}}</ref> Le multitudine del homines, le sentimento religiose e le attention al motiones del anima es tote elementos que approxima Manzoni al nascent movimento romantic, ligante le cultura milanese e illo transalpin per ligamines aesthetic affine. Ultra le dimension "ecclesial" del religiositate manzonian, il non se pote oblidar, concernente le attention al populo, le apporto fundamental del historiographia francese de [[Augustin Thierry]] e del ''[[idéologues]]'', qui propugnava de centrar le historia super le humiles: parve personas que frequentemente cade in le oblivion proque illes non es objecto de interesse pro le chronistas lor contemporanee e que suffre le decisiones del potentes.<ref>{{cita|Millefiorini|p. 173}}</ref> === Le catholicismo manzonian === ==== Le rolo del Providentia e le jansenismo ==== [[File:Jacques-bénigne bossuet.jpg|thumb|left|alt=Portrait de Jacques-Bénigne Bossuet|Bossuet esseva un del plus importante predicatores francese del ''grand siècle'', inter le modellos fundamental pro le religiositate manzonian.]] Perdite, al fin del prime decennio del Oitocento, le sperantia de attinger le serenitate per medio del ration, le vita e le historia pareva a Manzoni immergite in un van disordine dolorose: il esseva necessari trovar un fin salvific que adjutarea le homine tanto a constituir un codice ethic terren, quanto a supportar le males del mundo in anticipation del pace celeste.<ref>{{Cita|Macchia|p. 27}}:{{citazione|[Manzoni] abbraciava le fide christian non proque illo le salvarea de su obsessiones, ma proque super illos il poterea meditar e combatter dramaticamente}}</ref> Le critic [[Alessandro Passerin d'Entrèves]] sublinea le importantia que habeva [[Blaise Pascal]] e le grande moralistas francese del [[Seicento]] (inter illes [[Jacques-Bénigne Bossuet|Bossuet]]) in le formation religiose del scriptor: ab illes ille traheva le ambition de cognoscer le anima human e «le conviction que le [[christianismo]] es le unic explication possibile del natura human, que ha essite le religion christian que revelava le homine al homine»,<ref>{{Cita|Passerin d'Entrèves|p. 209}}</ref> trovante in lor inseniamentos le confidentia in le religion como instrumento de supportation del infelicitate. Le confidentia in Deo es le puncto de separation ab le [[Pensamento e poetica de Giacomo Leopardi|pessimismo]] de [[Giacomo Leopardi]].<ref group="N">Ambes le scriptores es assertor del violentia que colpe le homine durante su existentia, ma le differentia concerne le sperantia ultime al qual le homine es destinate: si pro Leopardi, como explicate in le ''[[Analyse del Operette morali|Dialogo del Natura e de un Islandese]]'', le cyclo existential del mundo es destinate a resolver se in un cyclo mechanic de destruction e morte, Manzoni reface de cader in iste pessimismo "cosmic" gratias al confidentia que ille pone in le Providentia divine. Vide, pro aprofundar, le essay de {{Cita|Tortoreto}}. Alcun versos e alcun selectiones stylistic del ''Ognissanti'', fragmento manzonian de 1847, ha essite ponite in opposition con le imagine del ''Ginestra''; in particular: «A Quello demanda, o sdegnoso, / Perché sull’inospite piagge, / All’alito d’aure selvagge, / Fa sorgere il tremulo fior, / Che spiega dinanzi a Lui solo / La pompa del candido velo, / Che spande ai deserti del cielo / Gli olezzi del calice, e muor. / E voi che, gran tempo, per ciechi / Sentier di lusinghe funeste / Correndo all’abisso, cadeste / In grembo a un’immensa pietà» (A. Manzoni, ''Ognissanti'')<br />in opposition a<br />«E tu, lenta ginestra, / Che di selve odorate / Queste campagne dispogliate adorni, / Anche tu presto alla crudel possanza / Soccomberai del sotterraneo foco,( [...] ) E piegherai / Sotto il fascio mortal non renitente / Il tuo capo innocente: / Ma non piegato insino allora indarno / Codardamente supplicando innanzi / Al futuro oppressor; ma non eretto / Con forsennato orgoglio inver le stelle, / Né sul deserto, dove / E la sede e i natali / Non per voler ma per fortuna avesti; / Ma più saggia, ma tanto / Meno inferma dell'uom, quanto le frali / Tue stirpi non credesti / O dal fato o da te fatte immortali». (G. Leopardi, ''La ginestra'').<br />Le flor de Leopardi symbolisa le heroismo sin sperantia final, durante illo de Manzoni spera sempre le intervention final del Gratia resolutori, in le vicissitudes historic (le ''provida sventura'') e ultra. Cfr. notas al ''Canti'', ed. Garzanti, pag. 324, que cita [[Piero Bigongiari|Bigongiari]], [[Giuseppe De Robertis|De Robertis]] e [[Franco Fortini|Fortini]].</ref> Super un terreno tanto impregnante de pessimismo existential, le Providentia, id es le modo mysteriose con que Deo age in le vita human, dispensante le Salvation a su filios, joca un rolo fundamental. Apprehendite al schola del moralista del seculo XVII Bossuet,<ref>Vide in general le essay de {{Cita|Parisi}}, cuje introduction es jam eloquente super le thema:{{Citazione|Pro studiar Manzoni il es necessari prender in consideration, ultra le cultura europee del prime '800, illo del seculos precedente, con attention particular al catholicismo elaborate in Francia per autores del seculo XVII como Bossuet, Nicole e Pascal.|{{Cita|Parisi|p. 1}}}}</ref> le Providentia joccara un rolo fundamental non solmente intra ''I promessi sposi'', ma anque in le altere obras "minor":<ref>{{cita|Tonelli|p. 221}}</ref> le varie personas manzonian debera suffrer patimentos e injustitias intra un mundo corrupte e dominate per un decadentia civil, moral e cultural,<ref group="N">{{Cita|Frare|pp. 147-165}} revoca, in facto, le condemnation cultural, moral e civil del intellectuales del Oitocento contra le [[Barocco]] e dunque le seculo XVII, in tanto que seculo «stupide e sfarzose» (p. 155), «impregnate de superstition e de magia, provincial e retardate» (p. 156) e expression, in general, del mal governamento espaniol in [[Lombardia]].</ref> e solmente le action del Providentia (appellate, in iste contexto dolorose, anque con le nomine de ''provida sventura'') permittera les de devenir victimas e de obtener ille justitia attendite vanmente sur le terra e que essera in vice dispensate in le Celo.<ref>{{Cita|Parisi|p. 90}}, analysante le morale de Bossuet, se concentra super le valor "providential" del disaventuras que pote occurrer al homines juste:{{Citazione|Deo mira al salute ultime del conscientia <nowiki>[…]</nowiki> Le suffrentias que colpe un persona trova in iste perspectiva su justification ethic: Enrichetta de Francia, qui sin su disaventuras haberea peccate de orgolio, ha recipite gratias a illos le consolationes promittite a illes qui plora. Le disventura ha essite 'providential' como illo que colpe le Ermengarda manzonian.}}</ref> Iste vision tanto pessimista del mundo es debite, anque, al tonalitates profundemente [[jansenista]] que le directores spiritual de Manzoni, Degola primo e Tosi postea, le impartiva in affrontar le vicissitudes human. In realitate, tamen, Manzoni remaneva sempre, del puncto de vista dogmatic, un catholic, mantenente solmente un sever morale de vita proxime al ambientes jansenista. Como sublinea [[Giuseppe Langella]], super le question fundamental del [[Gratia (theologia)|Gratia]]: «Manzoni se conforma sin reservationes al inseniamento official del Ecclesia, confide in le exhortation apostolic del [[evangelio secundo Matthaeo]]:<ref>{{Treccani|et-aperietur-vobis-pulsate|Discurso del monte|accesso=28 januario 2026}}</ref> ''"petite, et dabitur vobis"''… Nulle discrimination, dunque, in le offerta misericordiose del gratia. Manzoni es peremptori: le adjuta divin non es negate a nulle qui lo demanda…».<ref>{{cita|Langella|p. 159}}. Citante le passage del Evangelio, [[Giuseppe Langella|Langella]] intende relevar le paternitate divine que soccurre e veni in adjuta de su filios quando illes lo demanda, explicante assi le concepto del Providentia christian.</ref> === Manzoni dramaturgo e romanziere === [[File:Manzoni 1829.jpg|thumb|right|alt=Portrait de Alessandro Manzoni in 1829|Portrait de Alessandro Manzoni ab un [[aquarello]] de 1829, reproducite in {{cita|Cantù}}.|241x241px]] ==== Inter morale e realismo ==== Le scena, secundo Manzoni, non debe vehicular passiones e forte emotiones, in le exasperation del io, ma inducer le spectator a meditar: al «identification emotional» de Racine e del teatro francese il debe substituer le «emotion meditate», pro dicer lo con [[Gino Tellini]].<ref>{{cita|Tellini|p. 92}}</ref> Le vicissitude e le representation debe transmitter un message christian sin pro isto presentar un realitate idyllic: al contrario, Manzoni va in cerca de personas qui, como [[Francesco Bussone]], le conte de Carmagnola, se oppone al mal que domina le societate, mesmo al precio del vita.<ref>{{Cita|Ferroni|p. 47}}</ref> Le importante es que le dramaturgo cerca le veritate e remane fidel al realitate historic (le ''vero storico''), lassante al poeta le carga de investigar le sentimentos del protagonista in un determinante contexto. Se delinea assi ille forte vena realistic que dominara anque le economia del romanzo, ab ''Fermo e Lucia'' usque al ''Quarantana'' de ''I promessi sposi'', ubi le [[realismo (litteratura)|realismo]] emerge precisamente del ultime capitulo: il non ha un fin felice, ma un continuation del vita quotidian signate per le disaventuras del protagonistas.<ref>Vide, super iste puncto, le essay de {{Cita|Forti|titulo=Manzoni e le refus del idylle}}, e le libro de {{cita|Raimondi, ''Le Romanzo sin idylle''}}.</ref> Le allontanamento de [[Lecco]] de Renzo e Lucia e le reprise del activitates es le fructo del selection de facer continuar le vitas del duo protagonistas intra le quotidianitate historic.<ref>{{Cita|Ferroni|p. 58}}</ref> [[File:7005 - Milano - Monumento al Manzoni in p.zza San Fedele - Foto Giovanni Dall'Orto 8-Mar-2007.jpg|thumb|left|alt=Statua in bronzo de Alessandro Manzoni super alte pedestallo in le placia San Fedele|[[Monumento a Alessandro Manzoni (Milano)|Monumento a Alessandro Manzoni]], in [[placia San Fedele]], a [[Milano]]. Erigite in 1883 per obra de [[Francesco Barzaghi]], illo es situate ante le ecclesia de San Fedele, de cuje gradus le scriptor cadeva, reportante le [[trauma cranial]] que le conduceva al morte.]] === Le ''Question del lingua'' in Manzoni === {{Vedi etiam|question del lingua}} Manzoni, sub le impulsion del romantismo e de su necessitate de establir un dialogo con un vaste publico heterogenee, se proponeva le scopo de trovar un lingua que presentava un vocabulario plen de terminos ligate al uso quotidian e al campos specific del cognoscentia, reducente le secular disparitate inter le lingua parlate e illo scribite. Isto percurso, initiate ja con le redaction del ''Fermo e Lucia'', videva le scriptor passar, inter 1821 e 1827, del compromisso del ''bon lingua'' litterari al approximation al [[dialectos toscane|toscano]]. Le investigation se concludeva, post annos de studios facilitate etiam per le presentia del governante florentine [[Emilia Luti]], in 1840 con le revision de ''I promessi sposi'' sur le modello del florentino cultivate. Iste modello presentava, ancora plus que le toscano generic, un dimension unitaria inter le oral e le litterari. In facto, inter le edition de 1827 e illo de 1840 esseva eliminate tote le lemmata toscane municipal que esseva distante del uso del florentino currente. Iste selection, ben que approbate per le ministro [[Emilio Broglio]] in le relation de 1868, non esseva acceptate per tote le contemporaneos: [[Carlo Tenca]], in un articulo del 11 januario 1851 in le revista «Crepuscolo», se opponeva al solution manzonian. Le mesme valeva pro le [[Scapigliatura|Scapigliati]] e pro [[Giosuè Carducci|Carducci]], durante que [[Francesco d'Ovidio]], [[Carlo Collodi]], [[Edmondo de Amicis]] e [[Carlo Emilio Gadda]] se refereva al lingua del romanzo, initiando le phenomeno del ''manzonismo''. == Le ''homine'' Manzoni == === Un vita a prime vista tranquille === Alessandro Manzoni in 1870, al etate de octanta-cinque annos. Como consequentia de su stilo de vita extrememente reservate, il non es facile de inquadrar Manzoni como homine. Il viveva principalmente retirate del vita public, mantenente se estranie al principal eventos mondan del citate — salvo le frequentation del [[Salotto Maffei|salon intellectual tenite per Clara Maffei]] — e distante del participation politic active al grande motiones nationalistic del [[Risorgimento]]. Tamen, il manteneva un position culturalmente e moralmente favorabile al causa del Unification (como testifica ''Adelchi'' e ''Marzo 1821''), que lo conduceva a acceptar le nomination como senator vitalicie durante su senectute. Le ration de iste attitude, ultra su character, debe esser cercate in su continue disturbi neurotic (que ille curava con longissime promenadas e un stilo de vita extrememente regular) como agoraphobia, attaccos de panico, hypochondria, lipothymias, varie phobias, inter illos le [[demophobia|timor del turba]], le [[ceraunophobia|timor del tonitros]] e le [[hydrophobia (psychopathologia)|hydrophobia]], iste ultime comprendite como timor del poças d'aqua. Amante del vita tranquille, il menava apparentemente un vita silentiose inter Brusuglio — ubi ille se delectava con [[botanica]] e [[horticultura]] — e via del Morone, dedicate a su studios e al cura del familia. Tamen, a causa del complexos que lo affligeva, ille mesme esseva frequentemente objecto del curas de su proximos. Il cultivava insimul amicities plus proxime, ben que ille evitava nove cognoscentias con le quales se sentiva embarrassate. In le vita quotidian, ille usava principalmente le [[dialecto milanese]]. Inapte in le administration de su bens, ille monstrava al contrario grande attention al mundo circumstante, judicate con placide ironia le eventos politic e social e adoptante auto-ironia verso su proprie males. Le personas proxime sublineava su cortesia, su memoria vivissime e su capacitate discursive elegante, ben que minate per le [[balbuzie]]. === Le description physic === [[File:Alessandro Manzoni - foto.jpg|miniatura|alt=Portrait photographic de Alessandro Manzoni in 1868|Portrait photographic de Alessandro Manzoni (1868)]] Le filiastero Stefano Stampa offere un portrait physiognomic assai detaliate de su patre affine, delineante etiam su movimentos e ille ''risetto'' que indicava su character ironic: {{Citazione|Manzoni esseva de [[statura]] medie, sì, ma medie plus tosto alte. Io possede le mesura de su persona, e illo esseva de 1 metro, 72 centimetros e 3 millimetros… Ille esseva de corpore ''slanciate'', ma nullemente ''gracile''; plus tosto larg de spatulas e ben conformate de torso… Con belle bracchios e belle gambas, ille haberea apparite un homine integremente ben proportionate, si ille non haberea habite, non le collo curte, sed le spatulas un pauc alte verso le capite, lo que le dava un aere un pauc incurvate <nowiki>[…]</nowiki> Su testa esseva longe de esser parve <nowiki>[…]</nowiki> In su juventute ille habeva le capillos castanee <nowiki>[…]</nowiki> Le oculos de Manzoni, tamen, non esseva parve, sed de grandor ordinari, de color azur tendente al verdastro. Le fronte alte e indicante le intelligentia. Le bucca non esseva large, sed de grandor medie, e con ''labios acuminate'', sur le quales ''ordinariemente'' appareva ille risetto ben definite per Cantù, ''de qui scherza e non deride''.}} <small>(''Alessandro Manzoni. Si m'eût été donné'')</small><ref>{{cita|Stampa|I, pp. 329-331}}</ref> == In le cultura de massa == {{Vedi anche|I promessi sposi#Nella cultura di massa}} [[File:Giuseppe Verdi by Giovanni Boldini.jpg|thumb|left|alt=Portrait de Giuseppe Verdi per Giovanni Boldini|[[Giovanni Boldini]], ''Portrait de Giuseppe Verdi'', 1886. Le compositor de Parma commemorava Manzoni juste un anno post su morte con su ''Missa de Requiem''.]] Le mesme die de su morte, le municipalitate de Milano decretava de dar al ''via del Giardino'', presso le qual Manzoni habeva habitate desde 1813, le nomine del scriptor; le placas con le nove designation ''Via Alessandro Manzoni'' esseva jam fixate le matino del 23 de maio.<ref>{{Cita libro|autore=[[Alfredo Comandini]]|titolo=L'Italia nei cento anni del secolo XIX (1801-1900) giorno per giorno illustrata|url=https://archive.org/details/litalianeicentoa05comauoft/mode/2up/|anno=1930-1942|editore=Antonio Vallardi|città=Milano|p=182|volume=V|capitolo=23 maggio 1873|url_capitolo=https://archive.org/details/litalianeicentoa05comauoft/page/182/mode/2up/search/manzoni}} </ref> Analogemente, le principal citates italian intitularono un via o un corso a su nomine. In [[1874]], al prime anniversario de su morte, [[Giuseppe Verdi]] dirigeva personalmente in le [[chiesa di San Marco di Milano|ecclesia de San Marco de Milano]] le [[Requiem (Verdi)|Missa de Requiem]], componite pro honorar su memoria.<ref>{{Cita|Barbiera|p. 274}}</ref><ref group="N">Verdi sentiva devotion verso le autor de ''I promessi sposi'', non solmente pro su prosa e su arte, ma etiam pro le alte valor moral e civil que Manzoni propugnava con su autoritate moral. Isto es demonstrate per un littera de 1867 que le compositor inviava al commun amica Clara Maffei, plen de emotion e reverentia verso Manzoni. Vide: {{Cita|Verdi|pp. 390-391}}.</ref> Le 22 de maio [[1883]], al decennial de su morte, in presentia del [[Tommaso di Savoia-Genova|duca de Genova]] e de un representation parlamentar, le corpore esseva transferite con un ceremonia public al [[famedio]] del [[Cimitero monumentale di Milano]], in un sepulcro de granito rubie con solmente su nomine inscripte; in le postmeridie esseva inaugurate le [[monumento ad Alessandro Manzoni (Milano)|monumento in Piazza San Fedele]], opera de [[Francesco Barzaghi]].<ref>{{Cita web|url=http://www.arte.it/opera/tomba-di-alessandro-manzoni-1693|titolo=Tomba di Alessandro Manzoni|editore=ARTE.it|accesso=26 gennaio 2026|urlmorto=no|urlarchivio=https://web.archive.org/web/20251109103705/https://www.arte.it/opera/tomba-di-alessandro-manzoni-1693}}</ref><ref>{{cita pubblicazione|data=27 maggio 1883|titolo=La festa manzoniana|rivista=Illustrazione Italiana|p=326|accesso=31 gennaio 2026|url=http://teca.bsmc.it/pub/images/materiale_a_stampa/periodico/RAV0070589/RAV0070589_1883_00021/RAV0070589_1883_00021_006.jpg|urlarchivio=https://web.archive.org/web/20171210015712/http://teca.bsmc.it/pub/images/materiale_a_stampa/periodico/RAV0070589/RAV0070589_1883_00021/RAV0070589_1883_00021_006.jpg|dataarchivio=10 dicembre 2017|urlmorto=sì}}</ref> Le 29 de decembre [[1923]], al occasion del cinquantesimo anniversario del morte, le [[Regno d'Italia (1861-1946)|Regno de Italia]] emitteva un [[Cinquantenario della morte di Manzoni|serie commemorative de sex francobollos]], cedite in parte al comité promotore del celebration.<ref>Pro le detalios super le serie philatelic, vide le articulo: [[Cinquantenario della morte di Manzoni]].</ref> [[File:Sergio Mattarella at the 150th anniversary of Alessandro Manzoni's death - Milan 22 May 2023 - 01.jpg|thumb|right|alt=Sergio Mattarella al Famedio de Milano in 2023|Sergio Mattarella in visita al Famedio le 22 de maio 2023, al occasion del centocinquantesimo anniversario del morte de Manzoni.]] Anque in le secunde medietate del vintesimo seculo e in le prime annos del 2000, le figura de Manzoni esseva evocate in occasiones plus o minus official: in 1973 esseva celebrate le prime centenario de su disparition e, in iste occasion, [[papa Paolo VI]] inviava al [[cardinale]] e [[arcevescovo de Milano]] [[Giovanni Colombo (cardinale)|Giovanni Colombo]] un message in le qual le pontifice brescian refaceva le percurso existential e christian del scriptor.<ref>{{Cita web|url=https://www.vatican.va/content/paul-vi/it/speeches/1973/may/documents/hf_p-vi_spe_19730519_centenario-manzoni.html|titolo=Nel I centenario della morte di Alessandro Manzoni, 19 maggio 1973 {{!}} Paolo VI|sito=[www.vatican.va|accesso=31](http://www.vatican.va|accesso=31) gennaio 2026}}</ref> In ultra, alcun [[500 lire "Manzoni"|liras con su profilo esseva coniate al occasion del bicentenario de su nascentia]] (1985). Al centocinquantesimo anniversario de su disparition, celebrate in 2023, Manzoni esseva commemorate al nivello national tanto per le [[Parlamento italiano|Parlamento]]<ref>{{Cita web|autore=Pierfranco Bruni|url=https://www.corrierenazionale.net/2024/01/16/manzoni-150-presentato-alla-camera-dei-deputati-a-roma/|titolo=“Manzoni 150” presentato alla Camera dei Deputati a Roma|editore=Il Corriere Nazionale|data=16 gennaio 2024|accesso=2 gennaio 2025}}</ref> como per le [[Presidente della Repubblica Italiana|capo del Stato]] [[Sergio Mattarella]], qui visitava le [[Cimitero monumentale di Milano|Famedio]] pro commemorar le homine de litteras.<ref>{{Cita web|lingua=it|autore=Segretariato generale della Presidenza della Repubblica-Servizio sistemi informatici|url=https://www.quirinale.it/elementi/89670|titolo=150° anniversario della morte di Alessandro Manzoni|sito=Quirinale|accesso=2025-01-02}}</ref> In ultra, gratias al intervention del [[Centro nazionale di studi manzoniani]]<ref>{{Cita web|url=https://www.casadelmanzoni.it/content/manifestazioni-il-150esimo-anniversario-dalla-morte-di-manzoni|titolo=MANIFESTAZIONI PER IL 150ESIMO ANNIVERSARIO DALLA MORTE DI MANZONI {{!}} Casa Manzoni|sito=[www.casadelmanzoni.it|accesso=2025-01-02](http://www.casadelmanzoni.it|accesso=2025-01-02)}}</ref> e al sensibilitate del archiepiscopato milanese,<ref>{{Cita web|lingua=it-IT|url=https://www.chiesadimilano.it/news/arte-cultura/omaggio-a-manzoni-nel-duomo-di-milano-1778422.html|titolo=Omaggio a Manzoni nel Duomo di Milano – Chiesa di Milano|accesso=2025-01-02}}</ref> esseva organise alcun eventos pro commemorar Manzoni: le publication del edition critic de ''I promessi sposi'' e del ''[[Osservazioni sulla morale cattolica]]'', per exemplo, per le prime; e le lectura in le Duomo, del 9 de maio al 31 de maio 2023, del romanzo. Finalmente, rememora le [[parodie]] de ''I promessi sposi'' ([[I promessi sposi (Quartetto Cetra)|celle del Quartetto Cetra in 1985]] e [[I promessi sposi (miniserie televisiva 1990)|celle de ''Il Trio'' in 1990]]) e le varie adaptationes televisive, ab [[I promessi sposi (miniserie televisiva 1967)|celle de 1967]] usque al [[I promessi sposi (miniserie televisiva 1989)|adaptation dirigite per Salvatore Nocita in 1989]]. In 2023, al occasion del 150e anniversario del disparition de Alessandro Manzoni, esseva coniate un moneta commemorative de [[2 euro commemorativi|2 euros]] que representa le effigie del scriptor.<ref>{{Cita web|url=https://eurocollezione.altervista.org/_ITALIA_/_2_euro_2023_commemorativo_Manzoni.htm|titolo=ITALIA 2023 : 2 € commemorativo "150º anniv. morte Alessandro Manzoni"|sito=eurocollezione.altervista.org|accesso=2025-11-14}}</ref> {{Ref}} [[Categoria:Alessandro Manzoni| ]] [[Categoria:Cavalleros del Ordine del Sanctos Mauricio e Lazaro]] [[Categoria:Cavalleros del Ordine de Sancto Joseph]] [[Categoria:Cavalleros del Ordine Pour le Mérite]] [[Categoria:Cavalleros de grande croce del Ordine del Corona de Italia]] [[Categoria:Sepultate in le Cimiterio Monumental de Milano]] [[Categoria:Membros del Accademia del Scientias de Torino]] [[Categoria:Poetas romantic]] [[Categoria:Scriptor romantice]] [[Categoria:Scriptor catholic]] [[Categoria:Scriptor del realismo]] [[Categoria:Personas ligate al Accademia Roveretana del Agiati]] [[Categoria:Academicos del Crusca]] [[Categoria:Senatores del VII legislatura del Regno de Sardinia]] [[Categoria:Senatores del VIII legislatura del Regno de Italia]] [[Categoria:Senatores del IX legislatura del Regno de Italia]] [[Categoria:Senatores del X legislatura del Regno de Italia]] [[Categoria:Senatores del XI legislatura del Regno de Italia]] [[Categoria:Personalitates commemorate con funerales de Stato]] kk0fu99k6xsvpr7akz5nd61exq81i58 699283 699282 2026-08-28T07:41:53Z Interlingvisto 60932 699283 wikitext text/x-wiki {{Infobox/articulo/persona}} '''Alessandro Manzoni''', nascite '''Alessandro Francesco Tommaso Antonio Manzoni''' ([[Milan]]), ([[7 de martio]] [[1785]] – [[Milan]], [[22 de maio]] [[1873]]) esseva un [[scriptor]], [[poeta]] e [[dramaturgo]] [[Italia|italian]], e anque [[Senator del Regno de Italia|senator del Regno de Italia]]. Considerate como un del major romancieros italian de tote le tempo pro le celeberrime romanzo ''[[Le promesse sposes]]'', capite fundamental del [[litteratura italian]],<ref name="Treccani">{{Treccani|alessandro-manzoni|Manzóni, Alessandro|accesso=16 januario 2026}}</ref> Manzoni habeva le merito de haber jectate le bases pro le romanzo moderne e de haber assi promovite le unitate linguistic italian, sur le tracia del litteratura moralmente e civilmente ingajate proprie del [[Illuminismo italian]]. Passate del periodo [[neoclassic]] a illo [[romantismo|romantic]], Manzoni, devenite un fervente catholic de tendentias [[Christianismo liberal|liberal]], lassava un marca indelebile anque in le [[historia del theatro italian]] (pro haber rumpite le tres [[unitates aristotelic]]) e in le poesia, gratias al nascentia del pluralismo vocal con le ''[[Hymnos Sacre]]'' e al disveloppamento del poesia civil. Le successo e le numerose recognitiones public (ille esseva [[Senator del Regno de Italia|senator del Regno de Italia]]) esseva accompaniate per problemas de sanitate ([[neurosis]], [[agoraphobia]]) e familiar (le numerose mortes que affligeva le vita domestic), que le reduceva a un progressive isolation existential. Nonobstante isto, ille remaneva in contacto per correspondentia con le melior cultura europee, ab [[Goethe]] usque a [[Antonio Rosmini]], subiente anque le influentia de [[Walter Scott]] pro le genere del romanzo historic. == Biographia == === Origines familiar === ==== Familia ==== {{Vider anque|Manzoni (familia)}} [[File:Pietro Manzoni.jpg|left|thumb|alt=Portrait de Pietro Manzoni|Pietro Manzoni, ''Casa Manzoni'', [[Brusuglio]]<ref>{{cita|Ginzburg|p. 345}}.</ref>.]] Per le latere maternal Alessandro Manzoni proveniva del illustre familia del [[Beccaria (familia)|Beccaria]]; le avo esseva [[Cesare Beccaria]], autor del tractato ''[[Dei delitti e delle pene|Del delitos e del penas]]'' e un del principal promotores del [[Illuminismo in Italia|Illuminismo lombard]]. Secundo le mesme Manzoni, ille e su avo se videva solmente un vice, al occasion del visita de su matre al celebre genitor.<ref>Manzoni rememora assi le incontro in {{cita|Fabris|p. 94}}: {{Citation|Io me rememora de haber le vidite un sol vice, e io rememora su figura. Mi matre, ante de poner me in collegio, me duceva a salutar le; e ille iva prender chocolates pro me. Il me pare ancora vider le avo e le armario.}} </ref> Le parentela con le Beccaria le rendeva insuper cosino distante del scriptor [[scapigliatura|scapigliate]] [[Carlo Dossi]].<ref>{{Cita|Lioce}}.</ref> Plus modeste esseva in vice le familia paternal:<ref group="N">Pro un quadro general del historia del familia Manzoni ab Giacomo (initio del XVI seculo) usque a Alessandro Manzoni, vide: {{Cita testo |autore=Pietro Pensa |titolo=Familia Manzoni: ille ramo del casato |rivista=Broletto |volume=2 |anno=1985 |pagine=62-69 |città=Como |issn=2388-1232 |url=http://pietro.pensa.it |accesso=23 julio 2015}}</ref> don [[Pietro Manzoni|Pietro Antonio Pasino Manzoni]] (1657-1736), le patre de Alessandro, descendeva de un nobile familia de [[Barzio]], in [[Valsassina]], stabilite in [[1612]] in [[Lecco]] (in le localitate de [[Caleotto]]) sequente al matrimonio de [[Giacomo Maria Manzoni]] con Ludovica Airoldi in 1611.<ref>{{Cita|Pensa}}.</ref> Ben que Pietro Manzoni habeva postea recipite le feudo de [[Cascine di Garbagna Novarese#Moncucco|Moncucco]] in le [[Provincia de Novara|Novarese]] in [[1691]]<ref>{{Cita web|http://www.storiadimilano.it/Repertori/cronologia_manzoni.htm|titulo=Chronologia del vita de A. Manzoni e del edificios habitate per ille|accesso=16 januario 2026|autore=Paolo Colussi|editore=Historia de Milano|data=9 april 2012}}</ref><ref>{{Cita|Parenti|p. 12}}:{{Citation|Le feudo de Moncucco pertineva al Manzoni, qui lo habeva acquirite del Camera Regia de Milano, con le assenso de Carlo II, rege de Hispania, ja desde le 23 de februario 1691, per opera de Don Pietro Antonio.}}</ref><ref>{{Cita|Bonfiglioli|p. 8}}.</ref><ref>{{Cita|Casalis|p. 600}}:{{Citation|Moncucco, dependentia de Mirasole in le basse Novarese: se trova super le Arbogna: esseva le signoria del Manzoni del loco de Caleotto in le territorio de Lecco.}}</ref> e in virtute de isto illes esseva contes, in Milano le titulo non esseva valide proque esseva «estranie».<ref name=":5">{{DBI|autore=Piero Floriani|nomeurl=alessandro-manzoni|accesso=16 januario 2026}}</ref><ref name="infeudazione" group="N">Alcun autores, como {{Cita|de Feo|p. 27}} e {{Cita|Bonfiglioli|p. 8}}, reporta 1773 como anno del infeudation de Moncucco al Manzoni: il se tracta de un evidente error chronologic, proque [[Carlo II de Hispania]] habeva morite in 1700 e le Novarese, ante le [[guerra de succession espaniol]], faceva parte del [[Ducato de Milano]], alora sub le egida de [[Madrid]].</ref> Initialmente don Pietro presentava al govern austriac un requesta official de recognition, ma pois prefereva non insister.<ref>{{cita|De Gubernatis|p. 21, nota 4}}.</ref> In omne caso, quando Roma attribuera multo plus tarde le citatinitate al Manzoni, le titulo comital apparera sur le acto official e sera mantenite per su descendentes. ==== Manzoni e Giovanni Verri ==== Ben que le patre legitim esseva Pietro Manzoni, il es multo probabile que le patre natural de Alessandro esseva un amante de Giulia, [[Giovanni Verri]] (le fratre minor de [[Alessandro Verri|Alessandro]] e [[Pietro Verri]]).<ref name=":5"/><ref name=":0">{{cita|Tellini|pp. 16-17}}: {{Citation|Le patre natural es tamen Giovanni Verri — ja amante de Giulia desde 1780…}}</ref> Con Giovanni, un homine attractive e libertin, de dece-septe annos plus vetule que illa, Giulia habeva initiate un relation ja in 1780, continuante la mesmo post le matrimonio.<ref name=":0"/><ref>{{Cita web|url=http://archiviostorico.corriere.it |titolo=Verri, Manzoni, Beccaria: tres familias pro Giulia |autore=Giulia Beccaria e Ermanno Paccagnini |editore=Corriere della Sera |data=15 decembre 2001 |accesso=17 januario 2026 |citazione=Accesso limitate per medio de subscription.}}</ref> Secundo lo que esseva reportate per [[Niccolò Tommaseo]], il pare que Verri esseva le ver patre del scriptor e que iste esseva plenmente al currente: «Anque de Pietro Verri <nowiki>[Manzoni]</nowiki> ille parla con reverentia, tanto plus que ille sape, e su matre non lo dissimulava, esser le nepote de ille, isto es, le filio de un de su fratres».<ref>{{Cita|Tommaseo|p. 54}}.</ref> === Le infantia e le adolescentia === ==== Galbiate e le separation del genitores ==== Alessandro Manzoni<ref>{{cita|De Gubernatis|p. 18, nota 2}}: {{Citation|Al infante esseva imposte le nomines Alessandro, Francesco, Tommaso, Antonio. Le prime nomine esseva illo del patre de Don Pietro, isto es le avo de Manzoni, alora ja morte; le secunde nomine esseva illo del parino Don Francesco Arrigoni. Le nomine Tommaso gli esseva imposte, sin dubita, proque le Ecclesia celebra le 7 de martio Sancto Tommaso. Antonio esseva le nomine de un cosino canonico in San Nazaro; ma illo pote anque esser venite a Manzoni de un madrina Antonietta, circa le qual, tamen, usque nunc nos vermente non sape nihil.}}</ref> nasceva in Milano, alora parte del [[Imperio Habsburgic]], al numero 20 de via San Damiano<ref name=":9">{{cita|Tonelli|p. 5}}.</ref> (correspondente al actual via Visconti di Modrone n.º 16),<ref>{{Cita web|url=http://www.storiadimilano.it/Repertori/cronologia_manzoni.htm|titulo=Chronologia Manzoni|autore=Paolo Colussi|accesso=18 januario 2026}}</ref><ref>{{Cita web|url = https://www.comune.milano.it/documents/76991511/269691898/36+Via+Visconti+di+Modrone.pdf/b3df31d2-89cc-e78d-dc19-d70c02d850b3?t=1627550354266|titulo = 36 Via Visconti di Modrone|autore = Commune de Milano|sito = comune.milano.it/municipio1|data = 2020|lingua = IT|formato = PDF|p = 2|accesso = 18 januario 2026}}</ref> le 7 de martio 1785, de [[Giulia Beccaria]] e, officialmente, de don [[Pietro Manzoni]].<ref>{{cita|Tellini|p. 16}}</ref> Ille passava le prime annos de vita principalmente in le ''[[cascina]] Costa'' de [[Galbiate]], tenite a balia per Caterina Panzeri, un contadina del loco,<ref name=":1">{{cita|Boneschi|p. 172}}</ref><ref>{{cita|Tellini|p. 17}}.</ref> un facto atestate per le placa ancora presente super le edificio. Postea ille passava alcun periodos in le [[Villa Manzoni|villa rustic]] del [[Caleotto]], proprietate del familia paternal, habitation ubi ille amara retornar como adulto e que ille vendera, non sin regretos, in 1818. Sequente le separation del genitores,<ref group=N>Le separation occurreva, legalmente, le 23 de februario 1792; postea, ab 1795 — ma le relation habeva comenciate multo ante, forsan in 1790, anno in que illes pare haber se incontrate — Giulia Beccaria comenciava a cohabitar con le cult e ric [[Carlo Imbonati]], prime in Anglaterra, pois in Francia, a Paris ({{cita|Tellini|p. 17}}).</ref> Manzoni esseva educate in collegios religiose. ==== Le education religiose a Merate e a Lugano ==== [[File:Appiani Giulia Beccaria Alessandro Manzoni.jpg|thumb|alt=Portrait de Giulia Beccaria con su filio Alessandro como infante|[[Andrea Appiani]], ''Portrait de Giulia Beccaria e su filio Alessandro Manzoni como infante'', 1790. Le portrait esseva donate per Giulia a Verri, un evento que fortifica le supposite illegitimitate de Alessandro<ref>{{cita|Ginzburg|p. 9}}: {{Citation|Le pictor Andrea Appiani faceva un portrait de Giulia con le infante. In le portrait, Giulia es vestite como amazona. Illa ha un facie dure, ossee e fatigate. Illa reguarda in le vacuo. Nulle teneressa visibile verso ille infante que se appoia al su geniculo. Le infante ha quatro annos. Giulia donava le portrait a Giovanni Verri.}}</ref>]] Le 13 de octobre 1791<ref name=":2">{{Cita web|url=http://www.casadelmanzoni.it/content/la-vita|titulo=Chronologia del vita e del obras de Alessandro Manzoni|accesso=18 januario 2026|editore=Casa del Manzoni|data=2014|urlarchivio=https://web.archive.org/web/20151011153809/http://www.casadelmanzoni.it/content/la-vita|dataarchivio=11 octobre 2015|urlmorto=sì}}</ref> ille esseva accompagnate per su matre a [[Merate]] al collegio San Bartolomeo del [[Somaschi]], ubi ille remaneva durante cinque annos. Esseva un periodo dur; le parve Alessandro pativa del absentia de su matre<ref group=N>Manzoni rememorava sempre como su matre, pro facilitar le separation de su filio, se retirava clandestinmente profittante de un momento de distraction de ille (vide: {{cita|Trombatore 1957|p. 250}}).</ref> e suffreva del relation difficile tanto con su companiones de schola, violente,<ref group=N>Inter le motivos de derision poteva esser anque ille forma de [[balbutiation]] que comenciava a manifestar se precisemente durante ille annos (vide: {{cita|Trombatore 1957|pp. 250-251}}).</ref> como con le docentes, qui le puniva frequentemente.<ref>{{cita|Tonelli|p. 9}}.</ref> Le litteratura in ille annos esseva ja pro ille un consolation e un passion: durante le recreation, le scriptor contara, «…io me claudeva <nowiki>[…]</nowiki> in un camera, e ibi io componeva versos».<ref>{{cita|Fabris|p. 86}}.</ref> In april 1796 ille passava al [[Ecclesia de Sant'Antonio Abate (Lugano)|collegio de Sant'Antonio]] a [[Lugano]], ancora gerite per le Somaschi, pro remaner ibi usque a septembre 1798.<ref name=":2"/> In le mesme 1796 arrivava al [[laco de Lugano]] le somasco [[Francesco Soave]], celebre erudito e pedagogista; ben que il sia completemente improbabile que Manzoni le habeva como maestro (excepto forsan pro alcun dies), su figura exerceva super le infante un notabile influentia.<ref>{{cita|Trombatore 1957|p. 252}}.</ref> Vetule e proxime al morte, le autor de ''[[Le promesse sposes]]'' rememorava: «Io amava le patre Soave, e me pareva vider circa su capite un aureola de gloria».<ref>{{cita|Fabris|p. 95}}.</ref> Al fin de 1798 ille passava al collegio Longone de Milano, gerite per le [[Barnabitas]],<ref name=":10">{{cita|Tonelli|p. 15}}.</ref> e postea se transferiva a [[Castellazzo de' Barzi]], ubi le instituto habeva stabilite provisoriamente su sede a causa del manovras bellic,<ref name=":2" /> pro pois retornar le 7 de augusto [[1799]] a Milano.<ref name=":10" /> Il non es clar quanto tempore le adolescente remaneva presso le Barnabitas; le hypothese plus acceptate le considera alumno del schola usque a junio [[1801]].<ref>{{cita|Tonelli|p. 16}}</ref> Nonobstante le isolation al qual ille esseva fortiate per le ambiente clause e bigot, Alessandro succedeva a establir alcun amicitias durabile, como illas con le companiones de classe Giulio Visconti e [[Federico Confalonieri]]. Un die non precisate del anno scholastic 1800-1801, pois, le escolares recipeva un visita que suscitava in le juvene Alessandro un grande emotion: le arrivata de [[Vincenzo Monti]], que ille legeva avidemente e considerava le plus grande poeta vivente, «esseva pro ille como un apparition de un Deo».<ref>{{cita|Carcano|pp. 7-8}}.</ref> ==== Le formation cultural ==== [[File:VincenzoMonti.jpg|thumb|left|alt=Portrait de Vincenzo Monti|[[Andrea Appiani]], ''Portrait de Vincenzo Monti'', [[Pictura a oleo|oleo]] super [[Pictura super tela|tela]], 1809, [[Pinacotheca de Brera]].]] Le formation cultural de Manzoni es imbibite de mythologia e litteratura latin, como appare clarmente del poemas adolescent. Duo autores classic, in particular, es su preferitos, [[Virgilio]] e [[Horatio]],<ref name=":3">{{cita|Tellini|p. 18}}.</ref> ma notabile es anque le influentia de [[Dante]] e [[Petrarca]];<ref>In le sonetto ''A le Musa'', Manzoni enumera Dante e Petrarca como glorias poetic ({{cita|Trombatore 1961|p. 198}}).</ref> inter le contemporaneos, tamen, insimul con Monti, [[Giuseppe Parini|Parini]] e [[Vittorio Alfieri|Alfieri]] ha un rol importante.<ref>{{cita|Fabris|p. 86}}: {{Citation|Ille die io recitava pro me le ''Caduta'' de Parini; e, post sortir del camera, io recipeva le noticia que Parini habeva morite: e illo esseva un del impressiones le plus forte e dolorose de mi vita.}}</ref><ref>{{cita|Tonelli|p. 18}}</ref><ref>{{cita|Trombatore 1957|p. 286}}</ref><ref>{{cita|Langella|p. 14}}</ref> Si on exclude le precedente exercitios de stilo,<ref group=N>Manzoni comenciava a scriber versos al etate de nove annos ({{cita|Fabris|p. 94}}.)</ref> su prime experientias poetic remonta al medietate de 1801, quando ille comenciava a rediger ''[[Del trionfo della libertà|Del triumpho del libertate]]'',<ref>{{cita|Trombatore 1957|pp. 270-271}}.</ref> in le qual on pote relevar un vena satiric e polemic que habera un rol non negligibile in le Manzoni adolescente, ben que illa ja se mitigara al medietate del decennio. Nos possede anque le traductiones, in endecasillabos non-rimate, de alcun partes del libro quinte del ''[[Eneide]]'' e del ''[[Satiras (Horatio)|Satira]]'' tertie (libro prime) de Horatio, junto a un epigramma mutilate in le qual ille attacca un certe fra' Volpino que, sub un false apparentia, representa le vice-rector del collegio patre Gaetano Volpini.<ref>{{cita|Giordano|p. 45}}</ref> ==== Un juvene dissolute ==== [[File:Manzoni a Venezia.jpg|thumb|left|alt=Lapide commemorative de Manzoni a Venesia|Lapide in memoria de Manzoni a Venesia, Campo San Maurizio, Palazzo Bellavite.]] Sortite del mundo anguste del Longone, ab le estate de 1801 usque a 1805 ille viveva con su patre ancian, alternante le sojornos in le tenuta de [[Caleotto]]<ref name=":3" /> con le vita urban.<ref>Don Pietro resideva, insimul con un soror ex-monaca e un avunculo monsignor, presso [[Porta Vittoria (Milano)|Porta Tosa]] ({{cita|Carcano|p. 8}}).</ref> Durante ille periodo ille frequentava le ambiente illuministic del aristocratia e del alte burguesia milanese, dedicante un grande parte de su tempore al divertimento e in particular al joco de hasard; ille jocava in le [[Ridotto (teatro)|ridotto]] del [[Teatro alla Scala]] usque a que, secundo lo que pare, un reproche de Monti le convinceva a renunciar al vitio.<ref>{{cita|Momigliano|p. 5}}</ref> Illo esseva anque le epocha de su prime amor, illo pro Luigina Visconti, soror de [[Ermes Visconti|Ermes]]; de iste experientia nos sape lo que le poeta ipse revelava in 1807 in un littera a [[Claude Fauriel]]: a [[Genova]], in facto, ille la habeva casualmente revistate, ja maritate al marchese [[Gian Carlo Di Negro]], e le episodio habeva despertate in ille le nostalgia e le displacer de haberla perdite.<ref>«''Je vous ai peut-être dejà conté que j'eus dans mon adolescence (1801), une très-forte et très-pure passion pour une jeune fille''», ille scribeva le 19 de martio 1807 a Fauriel, «[…] ''Ce qui me donne un peu de torture, c'est la pensée que c'est un peu de ma faute que je l'ai perdue''» (forsan io vos ha ja dicite que io habeva, in le adolescentia, un passion multo forte e pure pro un puella […] Lo que me tormenta un pauc es pensar que, si io la ha perdite, es in parte mi culpa). Vide: {{cita|Sforza|p. 33}}.</ref> Ultra iste divertimentos, le juventute de Manzoni es anque marcate per un sojorno a [[Venezia]] (de octobre 1803 a maio 1804<ref name=":2" /><ref name=":4">{{cita|Tellini|p. 19}}.</ref>) apud su cosino Giovanni Manzoni. Durante iste periodo ille habeva le occasion de cognoscer le nobildonna [[Isabella Teotochi Albrizzi]], que in un tempore esseva musa de [[Foscolo]],<ref name=":4"/> e de scriber tres del quatro ''[[Opere de Alessandro Manzoni|Sermones]]''.<ref>{{cita|Tellini|pp. 37 e ss.}}</ref> Le motivo del sojorno venetian non es clar, del qual Alessandro conservava anque in su etate avanzate un rememoration multo belle,<ref>{{cita|Venosta|p. 55}}</ref> ma il non pare haber habite rationes politic, sed plus tosto le desiro del patre de allontanar le de un stilo de vita dissipate.<ref name=":4"/> ==== Le Milano illuministic ==== [[File:Manzoni 1805.jpg|thumb|alt=Portrait de Alessandro Manzoni in 1805|Anonime anglese, ''Alessandro Manzoni in 1805'', oleo super tela, actualmente in le [[Casa Manzoni]] de via del Morone, [[Milano]]. [[Natalia Ginzburg]], con multe probabilitate, describe iste portrait, quando illa scribe: «Alibi ille ha un dense crin disordinate, le oculos nubilose e sembla [[Ugo Foscolo]]»<ref>{{cita|Ginzburg|p. 23}}.</ref>]] Le complacentia neoclassic del tempore inspirava a ille le prime compositiones de un certe relieve, modulate super le obra de Vincenzo Monti, idol literari del momento; ultra ille, Manzoni se volveva a Parini, portavoz del ideales [[illuministas]] e del necessitate de moralisation, al poeta [[Ugo Foscolo]], a [[Francesco Lomonaco]], un exiliate [[Basilicata|lucano]],<ref>{{cita|Trombatore 1957|p. 277}}.</ref><ref group=N>Le relation con Lomonaco esseva bastante proxime. Si Manzoni monstrava haber grande estima pro ille, Lomonaco includeva como epigraphe a su ''Vite del excellentes Italianos'' le [[sonetto]] manzonian ''Pro le vita de Dante'' de 1802. A dece-septe annos, dunque, le juvene poeta videva pro le prime vice un proprie texto publicate ({{cita|Tellini|pp. 52-53, nota 5}}).</ref> e a [[Vincenzo Cuoco]], defensor del theorias [[Giambattista Vico|vichian]],<ref>{{cita|Tellini|pp. 18-19}}.</ref> anque ille exiliate de Napoles post le restauration bourbonic de 1799 e considerate le «prime ver maestro de Manzoni».<ref>{{cita|Langella|p. 16}}.</ref> Le proximitate al ambiente neoclassic, e in particular a su campion Vincenzo Monti, incitava le juvene a frequentar alcun cursos de eloquentia date per le poeta romagnol al [[universitate de Pavia]] inter 1802 e 1803.<ref name=":5"/> In le registratores del atheneo le nomine de Alessandro non appare, ma il es quasi certe que ille sequeva le lectiones montian.<ref name=":5"/> Ultra le cognoscite admiration pro Monti e le opinion de illustre studiosos,<ref>De iste idea, per exemplo, {{cita|Piumati|p. 3}} e {{cita|De Gubernatis|p. 60}}.</ref> le hypothese pare esser confirmate per le correspondentia del periodo. Le correspondentes de Manzoni, in facto, es quasi omnes studentes (o ex-studentes) del universitate, ab [[Andrea Mustoxidi]] a [[Giovan Battista Pagani]], ab Ignazio Calderari a [[Ermes Visconti]] e a Luigi Arese.<ref name=":5" /><ref group="N">Arese e Pagani esseva ja amicos de Manzoni desde le tempore del Collegio Longone ({{cita|Nigro|p. 3}}). Concernente le figuras de Luigi Arese e Ignazio Calderari, {{Cita|Sforza|p. 5, n. 3 e 5}} presenta le sequente retratos: «Le conte Luigi Arese Lucini de Milano, de qui Manzoni parla plure vices e con calidissime affection in su litteras. Il habeva le disgrazia de perder su patre in le flor del etate, e de cader in le manos de intrigantes, qui le haberea spoliato, si ille spontanee le 5 de julio 1805 non se habeva messe sub le tutela del doctor Gaetano Garbagnati, renunciante al administration de su proprie substantias. Le 1 de septembre 1806 ille faceva testamento; ille instituiva como heredes le fratres; ille legava le horologio de auro a Giovambattista Pagani» (n. 3); «Le conte Ignazio Calderari, un altere del amicos juvene del Nostre; qui le adresseva varie litteras [...] Nasceva in 1793; moriva in decembre 1838» (n. 4).</ref><ref>{{cita|Tonelli|p. 25}}</ref> Le contexto academic le poneva anque in contacto con duo professores [[jansenistas]], [[Giuseppe Zola (teologo)|Giuseppe Zola]] e [[Pietro Tamburini]], docentes respectivemente de «historia del leges e del costumes» e de «philosophia moral, jure natural e public»;<ref group=N>Pro un analyse general de Tamburini e Zola, vide: Paola Vismara, ''Pietro Tamburini e le "despotismo pontifical"'', in {{Cita|Negruzzo|pp. 95-114}}; Annibale Zambarbieri, ''Le gusto del historia. Giuseppe Zola al initio de su docencia pavian'', in {{Cita|Negruzzo|pp. 115-132}}.</ref> lor ideas in defensa del moral le influentiava profundemente, introducente le pro le prime vice al pensamento jansenista. Tamburini condemnava le [[Curia roman|Curia roman]] pro su deformationes, ma videva in le catholicismo un modello indispensabile. Pro le elevatezza de su dissertationes, ille pareva a Manzoni un puncto de referentia al pari de Zola, definite «supreme» in un littera a Pagani del 6 de septembre 1804.<ref>{{cita|Sforza|p. 9}}; le epiteto esseva exprimite in occasion de un ''Sermon'' componite alcun menses antea a Venesia. Manzoni precava su amico de submitter lo al judicio de Zola.</ref> Del puncto de vista literari, a iste periodo pertine ''[[Del trionfo della libertà|Del triumpho del libertate]]'', ''[[Opere di Alessandro Manzoni|Adda]]'' e ''Le quatro sermones'', que porta le impression de Monti e de Parini, ma anque le echo de Virgilio e Horatio. === Le sojorno parisin (1805-1810) === ==== Le morte de Carlo Imbonati e le reunion con le matre ==== [[File:Carlo Imbonati.png|thumb|left|alt=Cameo representante le profilo de Carlo Imbonati|[[Cameo]] del XIX seculo representante le profilo de Carlo Imbonati.]] In 1805 Manzoni esseva invitate per su matre e per [[Carlo Imbonati]] a [[Paris]], apparentemente sub le suggestion de Monti<ref>{{cita|Ginzburg|p. 16}}</ref>. Alessandro acceptava con entusiasmo, ma non habeva tempore de cognoscer le conte, a cuje missiva ille respondeva con parolas de calor e recognition que Imbonati non legeva jammais; ille moriva, in facto, le 15 de martio, lassante Beccaria como herede universal de su patrimonio<ref>{{cita|Boneschi|p. 219}}</ref><ref name=":6">{{cita|Tellini|p. 20}}</ref>, ma anque afflicte e in necessitate de amor filial.<ref>{{cita|Boneschi|p. 218}}: {{Citation|Le vacuo lassate per Carlo le pare un abysso que tosto inglutira anque illa. In junio illa scribe al fidel amico [[Francesco Melzi d'Eril]]: "Car Melzi, si vos videva le mortifere tristessa que me consume, o car Melzi, vos haberea pietate de me. Le pensamento que io debe haber un die de deman es un pena que renasce sempre pro me e tamen io es fortiate a implorar iste die de deman e a tremular que illo me escapa… e a vos io pote dicer lo: le universo integre es extinguite pro me".}}</ref>. Le juvene, alora de vinti annos, arrivava in le capital francese le 12 de julio,<ref name=":2"/><ref name=":6"/>, die in le qual le policia local le concedeva le permitto de sojorno.<ref>{{cita|Bonghi, ''Obras inedite o rare''}}</ref> Manzoni, qui pro le defuncto scribeva le carme ''[[In morte di Carlo Imbonati|In le morte de Carlo Imbonati]]'', discoperiva haber un matre, e ab ille momento lor camminos, separate usque alora, se incrociava pro non separar se plus. Usque a 1841, anno del morte de Beccaria, le duo stabiliva un relation multo stricte, cuje profunditate emerge del litteras del scriptor in innumerose occasiones; ja le 31 de augusto 1805 ille revelava a [[Vincenzo Monti]] haber trovate «mi felicitate […] inter le bracios de un matre», e viver solmente «pro mi Giulia».<ref>{{Cita|Sforza|p. 12}}</ref> ==== Le circulo parisian: le ''Idéologues'' e Claude Fauriel ==== {{Vedi etiam|Idéologues}} [[File:Claude Fauriel.jpg|thumb|alt=Portrait de Claude Fauriel|''Claude Fauriel'', Castello de Bignon, Francia.]] Con su matre ille sojorna al numero 3 de [[place Vendôme]]. Multo frequentemente matre e filio se rendeva a Auteuil,<ref group=N>Le commune de Auteuil, que faceva parte del departimento del Seine, cessava de exister in 1860, e su territorio esseva repartite inter Paris e Boulogne-Billancourt.</ref> citate ubi se reuniva le circulo intellectual sub le patronato del vidua del philosopho [[Helvétius]],<ref name=":2"/> e al ''Maisonnette'' de [[Meulan]], ubi Manzoni passava duo annos, participante al circulo literari del cosidicte ''[[Idéologues]]'': philosophos de schola del undececente seculo, heredes del illuminismo del septe- e octo seculos ma orientate verso questiones concrete in le societate, e per isto precursors de themas [[romanticismo|romantic]] (como le attention al classes paupere e al emotion).<ref name=":7"/> Un rol importante in le gruppo del ''Idéologues'' (constituite, inter alteres, per [[Volney]], [[Dominique-Joseph Garat|Garat]], [[Destutt de Tracy]] e le danese [[Jens Baggesen|Baggesen]]<ref>{{cita|Carcano|pp. 8-9}}</ref>) esseva tenite per [[Claude Fauriel]],<ref name=":7">{{cita|Tellini|p. 60}}</ref><ref group=N>Fauriel habeva un rol significative in le evolution del poetica manzonian: le erudite francese inculcava in Alessandro, in facto, un grande interesse pro le historia e le faceva comprender que ille non debe scriber secundo modellos rigide e fixe in le tempore, ma debe esser capace de exprimer sentimentos que le permitte scriber in un maniera plus "ver", de modo a "tocar" le corde del lector: {{Citation|Le Vero historic remane le cardine del obra, ma recede a un position de scrupulose supporto functional que rende credibile e verisimile le invention|{{cita|Tellini|p. 152}}}}</ref> con qui Alessandro contraheva un amicitia que durava per multe annos; le frequentation esseva facilitate per le ligamine inter Giulia e le amante de Fauriel, [[Sophie de Condorcet]],<ref>{{cita|Ginzburg|p. 13}}.</ref> e per le plus ancian [[Pierre Cabanis]],<ref>Manzoni cognosceva e admirava Cabanis e, post su morte, le rememorava con affection «…''cet homme rare''…» (iste homine rare), non poteva rememorar «…''les promenades d'Auteuil sans souffrir''» (le promenades de Auteuil sin suffrer). {{cita|Sforza|pp. 72-73}}.</ref> autor del ''Lettre sur les causes premières'', texto orientate in senso [[spiritualismo|spiritualista]] e impregnante de spirito religiose, ben que le [[Essere supremo|Essere supreme]] cuje existentia es admittite non coincide completemente con le Deo christian secundo le conception del [[Ecclesia (communitate)|Ecclesia]].<ref>{{Cita libro|autore=Pierre Jean Georges Cabanis|titulo=Lettre, posthume et inédite de Cabanis à M. F*** sur les causes premières, avec des notes par F. Bérard|url=https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k5426351q.texteImage#|accesso=2 april 2024|anno=1824|editore=Gabon et Compagnie, Libraires|citate=Paris|lingua=Fr|OCLC=555572949}}</ref> A Paris, dunque, Alessandro entrava in contacto con le cultura francese classicizante, assimilante le [[sensismo]], le theorias [[Voltaire|volterrian]] e le evolution del rationalismo verso positiones [[Romanticismo|romantic]]. Nos possede pauc litteras relative al annos 1805-1807, e non es dunque possibile definir con precision le importantia pro Manzoni de tote le textos e autores que ille cognosceva o studiava plus profundemente durante le prime annos francese; Fauriel e Cabanis emerge tamen como le duo principal punctos de referentia; un certe importantia debeva anque haber [[Ponce-Denis Écouchard-Lebrun|Lebrun]], recognoscite, in un littera a Pagani del 12 de martio 1806, como «grand'homine», «poeta supreme» e «lirico transcendente».<ref>{{Cita|Sforza|p. 15}}.</ref> Il pote anque esser parolas de circumstantia, dictate per un amicitia ancora recente e per le gratitude pro le parolas laudative que «Pindare Lebrun»<ref group=N>Assi ille esseva appellate per le contemporaneos pro le stilo modelate super illo del poeta grec (vide {{cita|Bognetti|p. 109}}).</ref> le habeva adressate, honorante le con un proprie composition. Le stilo del poeta francese, improntate a un classicismo emphatic e conventional, non pare in facto conciliar se con le poetica manzonian, ma le poemetto ''[[Opere di Alessandro Manzoni|Urania]]'' (concepite inter 1806 e 1807 e postea lente portate a completion durante le annos sequente) portara partialmente su impression.<ref>Pro le integre paragrapho vide {{cita|Tonelli|pp. 65 e ss.}}</ref> ==== Le interludio italian (1806-1807) e le morte de don Pietro ==== [[File:Sophiedecondorcet.jpg|left|thumb|alt=Portrait de Sophie de Condorcet|''Sophie de Condorcet''. Su salon esseva un del punctos de incontro del ''Idéologues''.]] In junio 1806 matre e filio lassava pro le prime vice Paris, pro regular le ultime formalitates legal relative al hereditate de Imbonati, in le qual figurava etiam le [[Brusuglio|villa de Brusuglio]];<ref name=":5"/><ref>{{cita|Tellini|pp. 20-21}}.</ref> in septembre illes esseva totevia ja de retorno in Francia, como demonstra un littera de Manzoni a Ignazio Calderari.<ref>Le littera, del 7 septembre, se trova in {{cita|Sforza|pp. 23-25}}.</ref> Un secunde spostamento data de februario 1807: un littera a Fauriel, scribite le 17,<ref>{{Cita|Sforza|pp. 30-31}}.</ref> confirma que in ille die Manzoni se trovava in [[Susa (Italia)|Susa]] e habeva transite le [[Moncenisio]], durante que de altere testimonios epistolar nos sape que le mense sequente ille se trovava in [[Genova]].<ref>{{cita|Sforza|pp. 32-36}}.</ref> Le 20 martio, in procinto de partir pro [[Torino]], ille apprendeva que su patre esseva gravemente malade<ref name=":5"/> (ben que in realitate ille habeva morite ja duo dies ante<ref name=":2" />) e, durante le viage verso Milano, apprendeva de su morte. Il sembla totevia que Giulia e Alessandro non entrava in le citate ni participava al funerales, preferente passar alcun dies in le nove proprietate de Brusuglio e pois traversar de novo le [[Alpes]].<ref name="Ginz">{{cita|Ginzburg|p. 19}}</ref> Le parolas con le quales ille affronta in su litteras le morte de su patre pare plus tosto frigide; in le missiva a Fauriel del 8 april, vinti dies post le [[funeral]], ille adrese a Pietro un ultime voto: «''Paix et honneur à sa cendre''» (pace e honor a su cinere);<ref>''Carteggio Manzoni-Fauriel'' (a cura de I. Botta), Milano, Centro Nazionale Studi Manzoniani, 2003, p. 26.</ref> in le littera a Pagani del 24 martio, die in le qual ille recipeva le noticia del decesso, ille face referentia al motivo «ben dolorose» que le habeva appellate a Milano, pro continuar pois con altere argumentos, como le satisfaction de revider le amico Calderari e le affection pro su matre, «parlando del qual io trovara sempre plus debile e monche omne expression».<ref>{{cita|Sforza|p. 37}}</ref> In maio Alessandro, nominate per su patre herede universal,<ref name="Ginz" /> esseva de novo a Paris. ==== Le matrimonio e le nascentia del filia Giulia ==== [[File:Famiglia Manzoni.jpg|thumb|alt=Portrait del familia Manzoni per Ernesta Legnani Bisi|Le familia Manzoni al epocha del viage a Firenze, designo de [[Ernesta Legnani Bisi]].]] Desde tempore Giulia Beccaria cercava un sposa pro su filio; etiam le viage primaveral de 1807 habeva essite intraprite con iste objectivo, devenite jam preminente. Post le fallimento del projecto de fidanzar Alessandro con Augustine, filia del philosopho [[Destutt de Tracy]], a causa del basse grado de nobilitate del Manzoni,<ref name=":8">{{cita|Ginzburg|p. 24}}.</ref> Beccaria cognosceva a Paris Charlotte Blondel,<ref name=":11">{{cita|Tonelli|p. 85}}.</ref> parentate con le familia [[calvinista]] del [[ginevrino|bankero genevrin]] François Louis Blondel. Ille viveva in Milano con su sposa Marie e le filia de sedec annos [[Enrichetta Blondel|Enrichetta]] in le [[palatio Imbonati]], que le comite habeva vendite a ille annos ante.<ref name=":11"/> Le contactos esseva initiate per medio de Charlotte e, in septembre, le Manzoni partiva verso le citate milanese pro cognoscer Enrichetta — del qual habeva essite date excellent referentias — e su genitores. Le incontro, occurrite a [[Blevio]] in le fin de septembre 1807,<ref name=":8" /> non decepeva le sperantias; Manzoni remaneva incantate per le dulcesse e puritate del puella. Le matrimonio, que se revelara multo felice e essera coronate per le nascentia de dece filios, esseva celebrate le 6 februario 1808 in Milano:<ref name=":2"/><ref name=":12">{{cita|Tellini|p. 22}}</ref> prime con rito civil apud le municipio e, quaranta-cinque minutas plus tarde, con rito calvinista in via del Marino, ubi se trovava le casa del Blondel.<ref name=":12"/> Post haber regular le ultime questiones ligate al hereditate de Imbonati, le nove sposi, accompaniate per Giulia, se establi al numero 22 del Boulevard des Bains Chinois, a Paris.<ref>{{Cita|Parenti|pp. 70-71}}</ref><ref group=N>Le ration del partita de Milano pro Paris essevaationen, super toto, al scandalo del matrimonio inter un catholico (solmente de nomine) e un protestante, cosa que suscita le hostilitate del bon societate e del clero milanese ({{cita|Ginzburg|p. 25}}.)</ref> Le 23 decembre del mesme anno nasceva Giulia Claudia,<ref name=":12"/><ref name=":13">{{cita|Ginzburg|p. 26}}</ref> futur prime sposa de [[Massimo d'Azeglio]], que esseva baptisate le 23 augusto 1809 in le ecclesia [[giansenista]] de San Nicola presso [[Meulan]], secundo le rito catholic e con Fauriel como [[padrino]].<ref name=":13"/><ref name="Tel24">{{Cita|Tellini|p. 24}}</ref> Le decision de baptisar con rito catholic le primogenita, prendite per un patre indifferente desde le puncto de vista religiose e per un matre calvinista, es le indice de un cambiamento radical in le sensibilitate spiritual del familia. === Le conversion: un debatto aperte === [[File:Manzoni Blondel.jpg|thumb|left|alt=Miniatura de Alessandro e Enrichetta le die del nuptias|Miniatura de Alessandro e Enrichetta le die del nuptias.]] Le conversion al catholicismo de Manzoni es un thema super le qual non solmente le criticos, ma etiam le cognoscitores e le membros del familia del scriptor ha sempre discutite, obtenente del autor de ''I promessi sposi''<ref>{{cita|Tonelli|p. 96}}:{{Citation|…il Manzoni evita sempre di discorrere, anche coi congiunti più intimi, sulle cause, o circostanze particolari, che avevano determinato il suo ritorno alla fede; e una volta che il figliastro [[Stefano Stampa]] glielo aveva apertamente richiesto, si contentò di rispondere assai vagamente: "È stata la grazia di Dio, mio caro, è stata la grazia di Dio"; e alla stessa domanda della figlia Vittoria, analoga risposta.}}</ref> responsas aleatori; un reserva que rende omne studio critic inevitabilemente opinabile e incomplete. Le importantia del conversion, fundamental pro comprender le evolution thematic e spiritual de Manzoni durante le «quindecim annos creative», es sovente ligate a un legenda hagiographic que volerea un conversion repentine, attribuite al disorientation de Enrichetta in 1810. In realitate, le percurso que reconduceva Manzoni e su familia al practica religiose catholic esseva multo plus longe, debite a un serie de factores combinate inter illes. ==== Le duo litteras al Calderari (1806) ==== [[File:Jacques-Louis David 018.jpg|thumb|right|alt=Portrait del Papa Pio VII per Jacques-Louis David|[[Jacques-Louis David]], ''Pio VII'', [[oleo sur tabula|oleo sur tabula]], 1805, [[Louvre]]. Le concession del pontifice a Manzoni de poter celebrar le nuptias con rito catholic esseva un passo fundamental pro le regularisation religiose del copula.]] Un certe importantia ha duo litteras que Manzoni inviava a Ignazio Calderari concernente le maladia que conduceva al morte lor amico commun Luigi Arese. In le prime, del 17 septembre 1806, ille deplora que in loco del personas car le moribundo debe haber al latere de su lecto «l'orribile figura di un prete»,<ref>{{cita|Sforza|p. 26}}</ref><ref>{{cita|De Gubernatis|p. 125}}</ref> ma le 30 octobre, post le morte de Arese, sempre al Calderari ille exclama: «Oh sì! ci rivedremo! Se questa speranza non raddolcisse il desiderio dei buoni e l'orrore della presenza dei perversi, che sarebbe la vita?».<ref>{{cita|Sforza|p. 29}}</ref> Si de un latere es confirmate le reaction anticlerical ja observate in le prime obras, al mesme tempore Manzoni demonstra conformar se al spirito christian, prefigurante un existentia post le morte. ==== Le supplica a Pio VII ==== Post le baptismo catholic de Giulia in augusto 1809, Manzoni, in accordo con su sposa, adreseva un supplica a [[papa Pio VII]] a fin que, «pentito del fallo commesso», le autoritate pontifical poneva «un opportuno riparo, capace di rendere tranquilla la di lui coscienza [del supplicante, cioè del Manzoni]»,<ref>{{Cita|Manzoni cent'anni dopo|p. 49}}.</ref> rendente possibile celebrar de novo le matrimonio, iste vice secundo le rito catholic.<ref name="Tel24"/> In novembre arrivava le authorization papal con un rescripto del [[Michele Di Pietro|cardinal Di Pietro]] datate del 30 octobre,<ref>{{cita|Parenti|pp. 72-73}}.</ref> e le 15 februario [[1810]], in le casa de [[Ferdinando Marescalchi]], le curate del [[ecclesia del Madeleine|ecclesia de la Madeleine]] officiava le ceremonia.<ref>{{cita|Tonelli|p. 103}}</ref> ==== Degola e San Rocco (1809-1810) ==== [[File:Manzoni - Chiesa St.Roch.jpg|thumb|alt=Lapide in le ecclesia de Saint-Roch a Paris que commemora le conversion de Manzoni|Lapide ponite sur le prime pilastro sinistre del nave lateral del ecclesia parisian de Saint-Roch, que commemora le conversion de Alessandro Manzoni.]] Al initio de [[1809]] le Manzoni habeva facite cognoscentias importante, forsan decisive pro orientar Alessandro verso le practica religiose. Pierre Jean Agier, presidente del Corte de appello parisian, Giambattista Somis, ja consiliere del Corte de appello de [[Torino]], [[Ferdinando Marescalchi]], ministro del Relationes externe del [[Regno de Italia (1805-1814)|Regno de Italia]] [[napoleonico]],<ref>{{Treccani|ferdinando-marescalchi_(Dizionario-Biografico)|Marescalchi, Ferdinando|accesso=22 decembre 2015}}</ref> e Anne Marie Caroline Geymüller, un femina de [[Basilea]] devenite vidua de un official del guardia suisse del rege [[Luigi XVI]], faceva parte de un ambiente fortemente catholic e [[giansenista]].<ref>{{cita|Boneschi|p. 246}}</ref> Iste ultime, insuper, habeva [[Acto de abiura|renunciate solemnemente a]] le [[calvinismo]] in [[1805]] per opera de un [[abbate]] genevrin giansenista que le Manzoni cognosceva justo in le autumno de 1809, [[Eustachio Degola]],<ref>{{cita|Tonelli|pp. 102-103}}; pro le influentia de Geymüller e Degola vide A. Gazier, ''Manzoni à Port-Royal'', in ''Revue Bleue'', 1º martio 1908, e A. de Gubernatis, ''Eustachio Degola, le clero constitutional e le conversion del familia Manzoni'', Firenze, Barbera, 1882. Talvota, le cognomine se trova etiam in le forma con le accent tonic (Dègola, como reportate etiam sur le [pagina homonyme del Treccani]).</ref> le qual habeva un enorme importantia pro le conversion de Alessandro e de su familia. Le conversion de Manzoni, tamen, es multo plus cognoscite pro le appellate «miraculo de San Rocco».<ref>{{Cita web|1=http://www.internetculturale.it/opencms/directories/ViaggiNelTesto/manzoni/a9.html|2=Le conversion religiose|3=22 julio 2015|autore=Massimiliano Mancini|editore=Internet Culturale|urlarchivio=https://web.archive.org/web/20130623103016/http://www.internetculturale.it/opencms/directories/ViaggiNelTesto/manzoni/a9.html|dataarchivio=23 junio 2013|urlmorto=sì}}</ref> Le 2 april 1810, durante le festivitates pro le nuptias de Napoleone I e [[Maria Luisa de Austria]], improvisemente explodeva alcun mortarettos e le turba que impleva le stratas separava Manzoni de su sposa,<ref>{{cita|Ginzburg|p. 29}}.</ref><ref>{{cita|Boneschi|p. 248}}.</ref> le qual, pulsate per le gente, se trovava sur le scalones del [[Ecclesia de San Rocco (Parigi)|ecclesia de San Rocco]], in rue Saint-Honoré, e se refugia. In le silentio e serenitate de ille templo ille implorava le gratia de retrovar su consorte e, al exito, convertite, poteva reabraciar la.<ref>{{cita|Tonelli|p. 96}}</ref> [[File:Alessandro Manzoni, incisione di Ardinghi.jpg|thumb|alt=Incision de Alessandro Manzoni a 25 annos|Alessandro Manzoni circa le etate de 25 annos in un incision de Ardinghi, in ''Lettere di Alessandro Manzoni'', a cura de [[Angelo de Gubernatis]], Paolo Carrara, Milano 1881.]] Un altere version, reportate per [[Giulio Carcano]], narra in vice de un Manzoni frustrate que, assediate per dubitas spiritual, se haberea rendite in San Rocco clamante: «O Deo! Si tu existe, revela te a me!»,<ref>{{cita|Carcano|p. 11}}.</ref> exiente pois como credente. ==== Degola e le relationes con le Manzoni ==== Initialmente le sacerdote habeva le carga de preparar Enrichetta Blondel al abiura del calvinismo.<ref>{{cita|Boneschi|p. 247}}:{{Citation|Le 9 april 1810 initia formalmente le instruction catholic de Enrichetta.}}</ref> Ille le demandava de scriber summarios del lectiones de religion catholic (appellate ''ristretti''), pro corriger los pois ipse.<ref>{{cita|Ginzburg|p. 28}}</ref> Le abiura esseva subscripte in un acto official le 3 maio 1810 e celebrate solemnemente le 22 maio in le [[ecclesia de Saint-Séverin]], in presentia del circulo jansenista e del abbate Degola.<ref name="ReferenceB">{{cita|Ginzburg|p. 30}}</ref> Le influentia del sacerdote jansenista es innegabile: le rememora le longe correspondentia que le sacerdote genovese manteneva con Manzoni, con su sposa e con Giulia Beccaria.<ref>{{cita|Tonelli|pp. 115 e ss.}}</ref> Es relativemente facile reconstruer le etapas per le quales Blondel se convertite al catholicismo, ma le motivo non es clar. Probabilemente Manzoni, qui esseva «un animo non veramente ribelle», acceptava con fastidio un matrimonio non benedicte, e iste situation, quando le filia esseva inscribite in le registro del baptismos, debeva metter le in imbarasso.<ref>{{cita|Momigliano|p. 16}}</ref> === Le retorno in Italia (1810-1812) === ==== Inter via del Morone e Brusuglio. Le familia ==== [[File:8862 - Milano - P.za Belgiojoso - Casa del Manzoni - Foto Giovanni Dall'Orto - 14-Apr-2007.jpg|left|thumb|alt=Fachada del Casa Manzoni a Milano|Le [[Casa Manzoni]], viste ab [[piazza Belgioioso]] a [[Milano]]. Acquirite in 1813 per le scriptor, illo esseva le residentia urban de su familia usque a 1873, anno del morte de Manzoni. Hodie illo alberga le "Museo manzoniano", le "Centro de studi manzoniani" e le "[[Società Storica Lombarda|Società Storica lombarda]]".<ref>{{Cita web|url=[http://www.casadelmanzoni.it|titolo=Casa](http://www.casadelmanzoni.it|titolo=Casa) del Manzoni|accesso=21 januario 2026|editore=Casa del Manzoni}}</ref>]] Quanto le spirito de Manzoni se habeva cambiate durante le ultime menses del residentia parisin, o melio, quanto illo esseva in contradiction con le valores e le modelos precedente, es difficile dicer. Certemente le grande citate francese, capital del belle mundo e del intellectuales del epocha, non exerceva plus alcun fascino super ille.<ref name="ReferenceB"/><ref>Ciò emerge da {{cita|Sforza|p. 90}}:{{Citation|Solo la vostra presenza mi lega ancora a questa città, che per il resto non esercita su di me alcuna attrattiva.|Lettera al Fauriel (29 maggio 1810)|Il n'y a que vous qui m'attachez encore à ce Paris que je n'aime point du tout pour tout le reste.|lingua=fr}}</ref> In besonio de tranquillitate, Manzoni quitava [[Parigi]] con le familia le 2 junio, dirigite verso [[Brusuglio]], ubi ille arrivava, malgrado alcun inconvenientes,<ref>{{cita|Ginzburg|p. 31}}:{{Citation|Arrivati a Lione, s'ammalò Giulia e s'ammalò la bambina [Giulia Claudia]. Enrichetta era incinta, o credeva di esserlo; soffriva di disturbi che le sembravano segni di gravidanza. Manzoni dovette farsi togliere un dente.}}</ref> alcun septimanas plus tarde. Ibi, tamen, ille incontrava le ira del familia Blondel, irate per le conversion de Enrichetta al catholicismo, un resentimento que non diminuiva con le passar del annos.<ref>{{cita|Ginzburg|pp. 30-31}}</ref> Le Manzoni alternava periodos a Brusuglio e in le citate, habente durante le belle saison lor residentia in le villa extra le porta, ubi Alessandro se dedicava al agricultura. A Milano illes se establiva durante quasi duo annos al numero 3883 de via S. Vito al Carobbio,<ref>{{cita|Boneschi|p. 251}}</ref> pro pois passar un anno in le [[Casa Beccaria|palatio del Beccaria]], in [[via Brera]], usque al 2 octobre 1813, quando le scriptor acquisiva un casa in via del Morone, al numero 1171 (hodie 1).<ref name="Par97">{{cita|Parenti|p. 97}}</ref> Manzoni habeva sempre essite habituate a viver in medio del verdor: le nove habitation, que dava super piazza Belgioioso, habeva «un jardin proprie interne, con un certe qual sensation de claustro, absolutemente lo que esseva convenibile al indole de Manzoni».<ref>{{cita|Radius|p. 55}}</ref> In via del Morone le autor haberea passate le resto de su vita. Durante le annos sequente le membros del familia, qui alternava lor residentia inter le palatio urban e le villa de Brusuglio, cresceva in numero.<ref name="Family">{{Cita web|url=http://www.casadelmanzoni.it/content/la-famiglia-manzoni#n10|titolo=La Famiglia Manzoni|accesso=21 januario 2026|editore=Casa del Manzoni|urlarchivio=https://web.archive.org/web/20160311035010/http://www.casadelmanzoni.it/content/la-famiglia-manzoni#n10|dataarchivio=11 martio 2016|urlmorto=sì}}</ref> Post Luigia, nascite e morte le mesme die (5 septembre 1811), le 21 julio 1813 nasceva in via Brera le prime filio mascule, [[Pietro Luigi Manzoni|Pietro Luigi]]. Le 25 julio 1815 le casa de via del Morone esseva allietate per le nascentia de Cristina,<ref name=":5"/><ref name="Par97" /> posteriormente sposa de Cristoforo Baroggi. Durante le annos sequente nasceva anque Sofia (12 novembre 1817), sposa de Lodovico Trotti; [[Enrico Manzoni|Enrico]] (7 junio 1819); Clara (augusto 1821), qui viveva duo annos; Vittoria (martio 1822), sposa desde 1846 de [[Giovanni Battista Giorgini (1818-1908)|Giovanni Battista Giorgini]]); [[Filippo Manzoni|Filippo]] (martio 1826), sposo de Erminia Catena; e Matilde in maio 1830, le ultime, morte celibe.<ref name=":5"/> ==== De Degola a Luigi Tosi: le nove guida spiritual ==== [[File:Luigi Tosi.jpg|thumb|alt=Portrait de Luigi Tosi|Luigi Tosi.]] Ante de partir, le Manzoni habeva demandate al sacerdote jansenista de indicar les un persona digne de confidentia que poterea continuar su opera de assistentia spiritual.<ref>{{cita|Parenti|p. 81}}</ref> Le 30 maio Degola scribeva un littera de recommendation pro don [[Luigi Tosi (vescovo)|Luigi Tosi]], canonic de [[Basilica di Sant'Ambrogio|San Ambrosio]] e etiam ille jansenista.<ref>{{cita|Tonelli|p. 120}}</ref> Tanto Giulia como Alessandro habeva un excellente impression de Tosi, como se pote deducer del parolas del scriptor: «Le dignissime Canonic Tosi esseva visitate per mi matre e me <nowiki>[…]</nowiki>, e esseva trovate un digne amico de Degola; e isto suffice pro su elogio».<ref>{{cita|Sforza|p. 98}}</ref> Le sacerdote se recava regularmente etiam a Brusuglio, quando le familia ibi remaneva, e manteneva su function de [[guida spiritual]] durante multe annos, etiam post su election a [[diocesi di Pavia|episcopo de Pavia]], occurrite in 1823. A Alessandro, como a su sposa e a su matre, le [[eucaristia]] non habeva ancora essite administrate. Post un breve preparation, Manzoni se [[Penitenza (sacramento)|confessava]] le 27 augusto e le 15 septembre, insimul con Giulia e Enrichetta, se accostava pro le prime vice al Communion,<ref>{{cita|Tellini|pp. 24-25}}</ref> ben que le percurso de conversion complete esseva ancora multo longe. De facto, in augusto 1811, le neophyto inviava a Degola e Tosi litteras in le quales ille les demandava respectivemente de orar «proque place al Senior scuoter mi lentor in su servicio e liberar me de un tepore que me tormenta e me humilia», e affirmava que «malgrado mi profunde indignitate, io senti quanto le Omnipotentia del Gratia Divine pote operar in me».<ref>{{cita|Sforza|p. 127}}</ref> === Le quindecim annos creative (1812-1827) === {{vedi anche|Obras de Alessandro Manzoni}} [[File:Molteni Giuseppe, Alessandro Manzoni.jpg|left|thumb|alt=Portrait de Alessandro Manzoni per Giuseppe Molteni|[[Giuseppe Molteni]], ''Alessandro Manzoni'', oleo sur tela, 1835, [[Pinacoteca de Brera]].]] ==== Introduction ==== Expression jam adoptate per le critica litterari,<ref>{{Cita|Guglielmino-Grosser|p. 229}}; {{Cita|Marchese|p. 28}}.</ref> le ''quindecim annos creative'' sole indicar ille arco temporal durante le qual Manzoni, jam convertite al catholicismo e al ideas romantic, se dedicava al redaction de su obras litterari principal, ab le poesia sacre usque al poesia civil, ab le essayes philosophic-religiose usque al tragedias, pro arrivar finalmente al redaction del prime grande romanzo del historia del litteratura italian. In tote iste generes, Manzoni introduceva elementos nove e revolutionari in relation al tradition litterari: le ''Hymnos Sacre'' revela le coralitate del poesia christian de Manzoni;<ref name="GG230">{{Cita|Guglielmino-Grosser|p. 230}}.</ref> le tragedias, in nomine del verisimilitude, se distacca del unitates aristotelic e revela ille interesse progressive pro le sentimentos human que trovara lor plen expression in le romanzo. ==== Le ''Hymnos Sacre'' ==== {{Vedi anche|Hymnos sacre}} Ab iste momento su vita e su arte essera plenmente conforme al fide e al necessitate de divulgar la per le exemplo e per le obras. In 1812 ille comenciava le redaction del ''[[Hymnos sacre]]''. Ille voleva scriber in iste ordine ''Le Natal'', ''Le Epiphania'', ''Le Passion'', ''Le Resurrection'', ''Le Ascension'', ''Le Pentecoste'', ''Le Corpore del Senior'', ''Le Cathedra de Sancte Petro'', ''Le Assumption'', ''Le Nomine de Maria'', ''Omnes Sanctos'' e ''Le Mortos'',<ref>{{cita|Tonelli|p. 137}}</ref> ma ille portava a termino solmente cinque: ''Le Resurrection'', ''Le nomine de Maria'', ''Le Natal'', ''Le Passion'' e ''[[Le Pentecoste (Hymnos sacre)|Le Pentecoste]]''. Le prime quatro esseva scribite inter april 1812 e octobre 1815 e publicate in un volumine presso le editor milanese Pietro Agnelli al fin de 1815,<ref>{{cita|Tellini|p. 26}}</ref> durante que le redaction de ''Le Pentecoste'', initiate in 1817, esseva completate solmente cinque annos plus tarde, retardate per altere obras al quales le autor se dedicava in le mesme annos, inter le quales se distingue le duo tragedias e le prime version del romanzo. ''Le Omnes Sanctos'' (1830-1847) remaneva in stato de fragmento, como altere possibile additiones al ''Hymnos'' (''[[Le Natal de 1833]]'' e le brevissime ''Deo in le natura''). Le poesia religiose de Manzoni es completate per le ''Strophes pro un Prime Communion''. Le intention del autor es un poesia popular, del qual le stilo se allontana talora proque ancora influentiate per le formation [[neoclassica]],<ref>{{cita|Galletti|pp. 105 e ss.}}</ref> pro retornar pois al communitate del credentes (le ''[[ecclesia]]'' christian) que leva, insimul con le poeta, un canto de laude a Deo, le unic securitate contra le mal sempre dominante in le Historia.<ref>{{cita|Ferroni|p. 46}}:{{Citation|Le voce del poeta se immerge in le medio del populo que vive le rito, e al mesme tempore participa, con spirito agonistic, al conflicto sempre in curso inter le ben e le mal.}}</ref><ref>{{Cita|Guglielmino-Grosser|pp. 229-230}}.</ref> Iste dimension coral emerge super toto in le ''Pentecoste'', ubi le «filios de Eva» (v. 71), dispersate in tote le mundo, trova unitate in le fide in Deo.<ref name="GG230"/> ==== Le 1814 e le ''Odes'' ''civil'' ==== [[File:Prina lynched.jpg|thumb|alt=Impression de epocha representante le linciamento de Giuseppe Prina|Le linciamento de Giuseppe Prina in un impression de epocha.]] Durante que Manzoni elaborava le ''Hymnos Sacre'', le situation politic international se deteriorava rapidemente: [[Napoleone Bonaparte|Napoleone]], fortemente debilititate post le disastrose [[Campania de Russia]] de 1812, cadeva in le grande [[Battalia de Lipsia]] de 1813. In consequentia, anque le [[Stato satellite|Statos satellites francese]], inter le qual [[Regno de Italia (1805-1814)|Regno de Italia]], cadeva sub le colpos del coalition austro-russe, obligante [[Eugenio di Beauharnais]] a fugir de Milano e permittente assi al austriacos de [[Campania de Italia (1813-1814)|reentrar in Lombardia]]. Manzoni viveva iste momentos dramatic con grande angustia, assistente ab su palatio de via del Morone, le 20 april 1814, al linciamento del ministro del financias [[Giuseppe Prina]], le violentia del qual (vivamente deplorate per le scriptor) es narrate in un littera a Fauriel.<ref>{{cita|Ginzburg|pp. 43-44}}:{{Citation|La nostra casa per l'appunto è situata molto vicino a quella dov'egli abitava di modo che abbiamo udito per alcun ore le grida di quelli che lo andavano cercando, il che tenne mia madre e mia moglie in angosce crudeli, anche perché pensavano che non si fermassero a questo. E invero alcuni malintenzionati volevano approfittare di quel momento d'anarchia per prolungarlo, ma la guardia civica seppe fermarlo con coraggio, una prudenza e un'operosità quanto mai degni di lode.}}</ref> A parte le episodio de Prina, Manzoni participava intensemente al [[Cade del Regno de Italia (1814)|tentativo de mantener independente le Alta Italia]] con un regno cuje sovrano haberea essite justo le viceré Eugenio di Beauharnais, subscribente un petition presso le potencias victoriose reunite a [[Parigi]].<ref>{{cita|Fabris|p. 98}}</ref> Poeticamente ille contribuiva al sentimento patriotic con le redaction de duo [[Canzon (metrica)|canzones]], ambes remanente incomplete:<ref>{{cita|Tellini|pp. 83-85}}</ref> ''[[April 1814]]'', in le qual le terre-moto politic milanese es evocate in un perspectiva patriotic e de denuncia contra le politica napoleonian,<ref>{{cita|Nigro|p. 44}}:{{Citation|Manzoni ha scritto la canzone antinapoleonica ''Aprile 1814'' nel linguaggio (rivoltato) delle illusioni della rimeria napoleonica, […]}}</ref> e ''[[Le proclamation de Rimini]]'' (april 1815), in le qual ille reflecte super le [[Proclamation de Rimini|discurso del mesme nomine]] tenite per [[Gioacchino Murat]] pro le defension de Italia, presentante le como un liberator inviate per Deo pro subtraher le italianos al sclavitude.<ref>''Il proclama di Rimini'', p. 699, vv. 36-44: «Egli è sorto, per Dio! Sì, per Colui / Che un dì trascelse il giovinetto ebreo / Che del fratello il percussor percosse; / E fattol duce e salvator de' suoi, / Degli avari ladron sul capo reo / L'ardua furia soffiò dell'onde rosse; / Per quel Dio che talora a stranie posse, / Certo in pena, il valor d'un popol trade;…».</ref> ==== Manzoni e le debatto inter classicistas e romanticos ==== [[File:Sulla maniera e la utilità delle traduzioni.pdf|thumb|left|alt=Prime pagina del articulo de Madame de Staël super le Biblioteca Italiana|Anne Louise Germaine de Staël, ''Super le maniera e le utilitate del traductiones'', traduction de Pietro Giordani in le ''[[Biblioteca Italiana]]'' (januario 1816). Le articulo suscita le initio del debatto inter classicistas e romanticos.]] Le annos sequente al conversion esseva assatis significative pro le panorama litterari e italian. Italia, ancora ligate a un firme tradition classicista, esseva obligate a confrontar se con le nove clima romantic europee. In januario 1816, le intellectual francese [[Madame de Staël]] publicava, traducite in italiano in le prime numero del ''[[Biblioteca Italiana]]'', un articulo intitulate ''[[Super le maniera e le utilitate del traductiones]]'', in le qual illa criticava le italianos qui se obstinava a remaner ligate a un rhetorica vacue, ignorante le novitates proveniente de Germania e de Anglaterra.<ref>{{cita|Ferroni|p. 27}}</ref><ref>{{Cita web|url=http://www.internetculturale.it/opencms/directories/ViaggiNelTesto/manzoni/a11.html|titolo=Le polemiche romantiche|accesso=23 januario 2026|autore=Massimiliano Mancini|editore=Internet Culturale|urlarchivio=https://web.archive.org/web/20150924035719/http://www.internetculturale.it/opencms/directories/ViaggiNelTesto/manzoni/a11.html|dataarchivio=24 septembre 2015|urlmorto=sì}}</ref> Al successive ''querelle'' inter classicistas (con [[Pietro Giordani]] al testa) e romanticos (inter le qual se distingue [[Ludovico di Breme]] e [[Giovanni Berchet]]), Manzoni non participava activemente. Ben que ille esseva del parte del romanticos e participava al ''Cameretta'' litterari animate per [[Ermes Visconti]], [[Gaetano Cattaneo]], [[Tommaso Grossi]] e super toto per le poeta dialectal [[Carlo Porta]],<ref>{{cita|Ferroni|p. 31}}.</ref><ref>{{Cita web|url=http://www.internetculturale.it/opencms/directories/ViaggiNelTesto/manzoni/a12.html|titolo=Le Cameretta portiana|accesso=23 januario 2016|autore=Massimiliano Mancini|editore=Internet Culturale|urlarchivio=https://web.archive.org/web/20150924035721/http://www.internetculturale.it/opencms/directories/ViaggiNelTesto/manzoni/a12.html|dataarchivio=24 septembre 2015|urlmorto=sì}}</ref> ille refusava de collaborar tanto con le ''Biblioteca Italiana'' como con ''[[Le Conciliator]]''.<ref name=":5"/> Ultra le interesse pro le poetic christian, esseva determinante le [[neurosi|neurosis depressive]] que colpava Manzoni desde 1810 e su difficultate a parlar in publico, factores que le fortiava a un vita retirate in su possessiones de Brusuglio o in le quiete de su palatio milanese.<ref name="tellini">{{cita|Tellini|pp. 24-27}}</ref> ==== Le production teatral ==== {{Vedi etiam|Pensamento e poetica de Alessandro Manzoni}} Decisive esseva le impression que Manzoni lassava in le [[historia del teatro italian]]. Il interveniva super le structura e le finalitate mesme del drama, que, secundo le scriptor, non debe describer le abstracte ma le verosimil e le motiones del anima del protagonistas, excludente le artificialitate del [[unidades aristotelic]].<ref>{{cita|Tellini|p. 88}}</ref> Le fructos de iste reflexiones, emergite in le ''[[Littera a Monsieur Chauvet]]'' (1820), se collige in le tragedia ''[[Le Comte de Carmagnola]]'',<ref>Initiate le 15 januario 1816, illo esseva editate a Milano solmente in 1820 presso le editor Vincenzo Ferrario ({{Cita|Tellini|p. 90}}).</ref> cuje redaction esseva retardate per le problemas de natura nervose que affligeva le autor<ref>{{Cita|Floriani}}:{{Citation|A chiusura del biennio, riprendendo i contatti con Fauriel nelle tre lettere del 1816, il M<nowiki>[anzoni]</nowiki> sembrava un altro uomo [...] in quella del 25 marzo rievocò i tempi di Meulan, confessando i disturbi nervosi ma anche l'entusiasmo per il lavoro (una tragedia dedicata a lui, "son meilleur ami").}}</ref> e per le labor in le ''Observationes super le moral catholic''.<ref>{{Cita|Floriani}}:{{Citation|Il lavoro sul Carmagnola durò fino al settembre 1819. Mentre lo scriveva il M<nowiki>[anzoni]</nowiki> compose la Pentecoste, iniziata nel giugno 1817 e sospesa alla definizione di 10 strofe, poi rifiutate. Nel 1818 il Carmagnola fu a sua volta sospeso, uscendo poi, per cura di E<nowiki>[rmes]</nowiki> Visconti, all’inizio del 1820, mentre il M<nowiki>[anzoni]</nowiki> si trovava a Parigi.}}</ref> Le secunde tragedia, ''[[Adelchi (Manzoni)|Adelchi]]'', esseva editate in 1822, durante que in le mente comenciava a delinear se le vision narrative del romanzo.<ref name=":5"/> ==== Le crise de 1817 e le ''Observationes super le moral catholic'' (1818-1819) ==== {{Vedi etiam|Observationes super le moral catholic}} [[File:Jean Charles Simonde de Sismondi (1773-1842).png|thumb|left|alt=Portrait de Jean Charles Léonard Simonde de Sismondi|[[Jean Charles Léonard Simonde de Sismondi]].]] In le primavera de 1817 Manzoni habeva un breve crise spiritual,<ref>{{cita|Tonelli|p. 160}}</ref> determinate per plure factores, in particular per le appoio del Ecclesia al restauration: le liberal Manzoni non comprendeva le conflicto inter le religion christian, in le qual ille fermemente credeva, e le orientation politic del Ecclesia catholic, que ille non compartiva.<ref>{{cita|Tellini|p. 101}}</ref> Le disillusion que resulta conduceva al aggravation de su maladia nervose e a un consequent refrigeration in le practica religiose, como se deduce de un littera de [[Luigi Tosi (vescovo)|Tosi]] a [[Eustachio Degola|Degola]], in le qual le patre spiritual del scriptor communicava le superamento del crise (14 junio 1817).<ref>Pro approfondir le question del crise spiritual vide {{cita|Accame Bobbio}}.</ref> Anque con le futuro [[vescovo de Pavia|episcopo de Pavia]] il habeva un parve conflicto, tosto oblidate, quando Manzoni habeva manifestate le desiro de retornar pro un periodo a Parigi, incontrante un opposition que le pareva exagerate.<ref name=":15">{{cita|Tonelli|p. 161}}</ref> Le sacerdote videva in le transferimento un periculo pro le fide del discipulo, qui desiderava in vice revider [[Claude Fauriel|Fauriel]] e sperava obtener beneficio pro su problemas nervose. Manzoni demandava totevia de poter partir, ma in maio le policia le refusava le passaportes.<ref>{{cita|Tonelli|pp. 179-180}}</ref> Temporarimente abandonate le hypothese parisian, Manzoni interrumpeva le ''Comte de Carmagnola'' e se retirava in le campania, ubi ille se immersava in le lectura de textos philosophic que servirea de base al ''Observationes super le moral catholic''.<ref name=":15"/> Le annotationes manzonian al autores studiate es utile pro discoperir qual libros ille studiava in ille menses e como ille les judicava: illas a [[John Locke|Locke]], a [[Étienne Bonnot de Condillac|Condillac]] e a [[Destutt de Tracy]] demonstra le distantia de Manzoni ab lor pensamento.<ref name=":15"/> In preparar le ''Observationes'', su attention se dirigeva super toto al ''[[Historia del Republicas Italiane]]'' de [[Jean Charles Léonard Simonde de Sismondi|Sismondi]], cuje dece-sexte e ultime volumina sortiva a Parigi in 1818. Le obra contineva in le ultime tomo violente accusationes contra le catholicismo, lo que suscitava un reaction indignate del canonico Tosi, qui demandava a Manzoni de responder.<ref group=N>Secundo {{cita|De Gubernatis|pp. 146-147}}, Tosi obligava Manzoni, como penitentia pro le vita anticlerical e atheistic de su prime juventute, a scriber un tractato in defension del religion catholic, arrivante mesmo a «chiude<nowiki>[re]</nowiki> in camera Alessandro Manzoni, perché mandasse innanzi il libro sulla ''Morale cattolica'' che non voleva andare avanti».</ref> Iste [[apologetica|obra apologetic]] esseva publicate in 1819 con le titulo ''Super le Moral Catholic, observationes de Alessandro Manzoni, Parte prime''.<ref>{{Cita web|url=http://www.internetculturale.it/opencms/directories/ViaggiNelTesto/manzoni/b32.html|titolo=La ''Morale Cattolica''|accesso=24 januario 2026|autore=Massimiliano Mancini|editore=Internet Culturale|urlarchivio=https://web.archive.org/web/20150924035735/http://www.internetculturale.it/opencms/directories/ViaggiNelTesto/manzoni/b32.html|dataarchivio=24 septembre 2015|urlmorto=sì}}</ref> ==== Le secunde residentia parisian (1819-1820) ==== [[File:Thierry, Augustin, BNF Gallica.jpg|thumb|alt=Portrait del historiographico Augustin Thierry|[[Augustin Thierry]].]] Ja desde [[1817]] Manzoni pensava de retornar a [[Paris]], loco felice del juventute ubi ille sperava poter sanar del crises de nervos sempre plus accentuate.<ref>Isto se deduce de un littera que le oncle de Manzoni, [[Giulio Beccaria]], inviava a su nepote qui non succedeva a recuperar su sanitate ({{Cita|Ginzburg|p. 53}}).</ref> Le partita, tamen, esseva sempre remandate a causa del difficultate de obtener le passaportes.<ref>{{Cita|Ginzburg|p. 49}}</ref> Illos esseva concedite per le autoritates austriac solmente in [[1819]], e le integre familia partiva pro [[Francia]] le 14 septembre.<ref>{{cita|Tonelli|p. 188}}</ref> In le capital francese Manzoni frequentava le historiographico [[Augustin Thierry]] e le philosopho [[Victor Cousin]].<ref>{{cita|Tellini|p. 29}}</ref> Le cognoscentia de Thierry influentiava de maniera importante le conception manzonian del historia, e un certe importantia habeva etiam le [[spiritualismo]] de Cousin. Ben que le ideas de iste ultime non esseva totalmente heterodoxe in materia de religion, certe de su affirmationes le impressionava, como: «Sans Dieu, l'homme et la nature restent un mystère» (sin Deo, le homine e le natura remane un mysterio),<ref>{{cita|Cousin|p. 31}}; a notar que le curso universitari de Cousin habeva loco justamente durante le residentia parisian de Manzoni.</ref> o «La loi suprème, c'est […] la sainteté, le dévouement, la charité, l'amour du prochain; c'est surtout l'amour de Dieu» («Le lege supreme consiste […] super toto in le sanctitate, le devotion, le caritate, in le amor del proximo; illo se manifesta super toto in le amor de Deo»).<ref>{{cita|Cousin|p. 112}}</ref> Manzoni, tamen, non trovava beneficio in le residentia parisian: le crises de nervos non habeva passate, e ille comenciava sentir nostalgia de su casa. Assi, post justo un anno, le 25 julio partiva de Paris con tote le familia pro retornar a Milano le 8 augusto.<ref name=":2"/> Passate le estate, comenciava le annos le plus frenetic del quindecim annos creative, in le quales Alessandro elaborava ille conceptos religiose e providentialistic que trovarea lor culmino in [[Adelchi (Manzoni)|''Adelchi'']] e in le [[Il cinque maggio|''Cinque maggio'']], bases fundamental pro le structura de ''[[I promessi sposi]]'', insimul con le initio del reflection linguistic, structural e artistic super le genere del romanzo ipse. ==== Le biennio 1820-1822: le bases del romanzo ==== {{Vedi anche|Il cinque maggio|Marzo 1821|Adelchi (Manzoni)}} [[File:Steuben - Mort de Napoleon.jpg|thumb|left|alt=Pictura del morte de Napoleone a Sancta Helena|[[Charles de Steuben]], ''Morte di Napoleone I a Sant'Elena, il 5 maggio 1821'', oleo sur tela, 1828.]] In novembre de [[1820]] Manzoni comenciava le tragedia de [[Adelchi (Manzoni)|''Adelchi'']].<ref name=":16">{{cita|Tellini|p. 120}}</ref> Post haber completate un prime abboço in le primavera de [[1821]], ille se distaccava subitamente de illo pro reprender le poesia civil con le redaction de ''Marzo 1821'', ode celebrante le presupponite invasion del [[Lombardo-Veneto]] per le tropas sardo-piemontese post le abdication de [[Vittorio Emanuele I]]. Scribite inter le 15 e le 17 martio,<ref name=":16"/> iste ode revela, in comparation con illos de septe annos ante, un major compactitate structural e securitate tanto in le linguage como in le tractamento del estados de anima del patriotas. Post que le euphoria general se extingueva post le fallimento del [[motos de 1820-1821]], Manzoni reprendeva le [[Adelchi (Manzoni)|''Adelchi'']], comenciante a studiar varie fontes historic (reelaborate in le coeve ensayo ''[[Discorso sopra alcuni punti della storia longobardica in Italia]]'')<ref name=":5"/> a fin que existeva concordantia inter le ''vero historic'' (le eventos realmente occurrite) e le ''vero poetic'' (le ''inventio'' narrative), conception apprendite al schola de Thierry e del ''idéologues''. [[File:Adelchi.jpg|thumb|right|alt=Illustration del morte de Adelchi|Representation del morte de Adelchi]] Le anno [[1821]], tamen, esseva plen de eventos significative: ultra le motos supra mentionate, le 5 maio moriva sur le [[isola de Sancta Helena]] le exiliate [[Napoleone Bonaparte]]. Le novella arrivava in Europa solmente in julio; Manzoni la legeva in le ''[[Gazzetta di Milano (1816-1875)|Gazzetta de Milano]]'' le 17 julio 1821<ref name=":17">{{cita|Tellini|p. 138}}</ref> e remaneva profundemente turbate. Fascinate per le titanismo e le genio de Napoleone,<ref group=N>Le vv. 31-36 del Ode monstra le admiration de Manzoni pro le condottiero: «Fu vera gloria? Ai posteri / l'ardua sentenza: nui / chiniam la fronte al Massimo / Fattor, che volle in lui / del creator suo spirito / più vasta orma stampar».</ref> inter le 18 e le 20 julio<ref name=":17"/> ille componeva [[Il cinque maggio|''Le cinque maio'']]. In le ode, le scriptor vide le grandor del Imperator non tanto in le actos terrestre, quanto in haber comprendite, per medio del suffrentias del exilio, le vanitate del glorias passate e le importantia absolute del [[Salvation (religion)|Salvation]]. Le parallelo con le vicissitudes de [[Adelchi (principe)|''Adelchi'']] e de [[Desiderata (moglie di Carlo Magno)|''Ermengarda'']] monstra le formulation de ille ''provvida sventura'' que devenira central in ''[[I promessi sposi]]''. ==== Del ''Fermo e Lucia'' a ''I promessi sposi'' (1821-1827) ==== {{Vedi etiam|I promessi sposi}} [[File:I promessi sposi-008.jpg|left|thumb|alt=Antiporta del edition de 1840 de I promessi sposi|[[Frontispicio#antiporta|Antiporta]] del edition de ''I promessi sposi'' de 1840, illustrate per [[Francesco Gonin]].]] Manzoni initiava le redaction de ''Fermo e Lucia'' le 24 april 1821,<ref group="N" name="Manz.B.II">«24 Ap.le 1821» e «17 7bre 1823» es le datas apposite respectivemente al initio e al fin del prime manuscripto autograph anepigraph del ''Fermo e Lucia''. Vide: {{Cita manoscritto|autore=Alessandro Manzoni|titulo=[Fermo e Lucia]|url=https://www.alessandromanzoni.org/manoscritti/624|data=24 april 1821-17 septembre 1823|citate=Milano|ente=[[Bibliotheca National Braidense]]|collocation=Manz.B.II}}.</ref> ma initialmente interrumpeva le labor.<ref>Illo es apprendite del littera a [[Claude Fauriel]] del 3 novembre 1821, in le qual Manzoni declara: «mon roman à peine commencé a été mis de côté», "mi romanzo appena incominciato è stato messo da parte" ({{Cita|Sforza|p. 213}}).</ref> In le quiete del villa de Brusuglio ille lo habeva comenciate post haber legite romanos europee, specialmente anglese, in particular le [[Ivanhoe|''Ivanhoe'']] de [[Walter Scott]] traducite in francese,<ref name=":18">{{cita|Tonelli||p. 242}}.</ref> proque le [[litteratura italian]] se habeva concentrate usque alora super altere generes prosaic. Sequentemente le methodologia ja adoptate pro le tragedias, le autor initiava un ver e proprie labor de documentation historic, fundate super le lectura del ''Historia patria'' de [[Giuseppe Ripamonti]] e del ensayo ''Sul commercio de' commestibili e caro prezzo del vitto'' de [[Melchiorre Gioia]].<ref>{{Cita|Varotti|p. 26}}</ref> Le prime minuta del ''Fermo e Lucia'' (titulo suggerite per le amico Ermes Visconti, como testificate in un littera del 3 april 1822 a [[Gaetano Cattaneo]],<ref>{{Cita|Vitale|p. 58}}</ref>) terminate le 17 septembre 1823,<ref group="N" name="Manz.B.II" /> consiste de folios de protocollo dividite in duo columnas: a dextera le texto, a sinistra le correctiones. Le secunde redaction del romanzo con le titulo ''Gli sposi promessi'', post le finition de [[Adelchi (Manzoni)|''Adelchi'']] e le composition de [[Il cinque maggio|''Le cinque maio'']], es databile inter 1823 e 1825. Le obra esseva finalmente publicate ab 1825 a 1827 con le titulo definitive ''I promessi sposi''. Le passage de ''Fermo e Lucia'' – cuje structura narrative resultava pauco harmoniose a causa del division in tomos e de ample partes dedicate al [[Monaca di Monza|soror Gertrude]]<ref>{{Cita|Guglielmino-Grosser|p. 232}}:{{Citation|[…] nel caso di Gertrude quel che diventa la "sventurata rispose" era una lunga dettagliata descrizione della caduta nell'abiezione da parte della monaca, […]}}</ref> – a ''I promessi sposi'' esseva alquanto travaliate pro le redefinition del architectura del obra.<ref>{{cita|Tellini|pp. 164-167}}</ref> Ultra le problema expositive, Manzoni se rendeva conto del linguage artificiose e litterari usate per ille, elemento que non correspondeva al exigentias realistic verso le qual tendeva su poetica.<ref>{{cita|Tellini|p. 171}}:{{Citation|…dopo lo studio attento dei classici, la lettura degli stranieri principalmente francesi, la conversazione colta con i propri concittadini, lo scrittore italiano può… accoglie<nowiki>[re]</nowiki> ciò che resta nella cosiddetta "buona lingua" illustre… Di tale fatta è appunto la veste linguistica del ''Fermo e Lucia'': una miscela di laboratorio costruita ''in vitro''…}}</ref> Eligente le [[Dialetti toscani|toscan]] como lingua colloquial pro su personas,<ref name=":20">{{cita|Ferroni|p. 64}}</ref> ille publicava le dicite ''ventisettana'' (nomine date al prime edition de ''I promessi sposi'') ma, conscie del necessitate de ascoltar directemente le eloquentia de ille region, decideva de partir pro [[Florentia]]. === Le viage in Toscana (1827) === ==== Le Gabinetto Vieusseux e le bases del ''Quarantana'' ==== [[File:Giovan Pietro Vieusseux.jpg|thumb|right|alt=Portrait de Giovan Pietro Vieusseux|Photographia de Gian Pietro Vieusseux, fundator del correspondente loco cultural]]In [[1827]] Manzoni se transfereva a [[Florentia]] pro proceder al redaction final del romanzo, corrigite al nivello formal e stylistic, de maniera a entrar in contacto con e "viver" le lingua florentin del personas cultivate, que representava pro le autor le sol lingua del Italia unite. Le viage, initiate le 15 julio, videva le integre familia Manzoni (le filios, le vetere matre Giulia e le sposa Enrichetta) passar per [[Pavia]] – ubi illes se fermava pro salutar le canonico Tosi, devenite [[episcopato de Pavia|episcopo del citate]] –, [[Genova]], [[Lucca]], [[Pisa]]<ref name=":2" /> e arrivar le 29 augusto al capital del [[Granducato de Toscana]].<ref>{{cita|Tellini|p. 234}}</ref> [[File:Alessandro Manzoni FI.jpg|thumb|left|alt=Lapide commemorative del residentia de Manzoni a Florentia|Lapide in memoria del periodo florentin de Manzoni]]Le residentia, que durava usque a octobre, esseva un triunfo pro le scriptor: le membros del [[Gabinetto Vieusseux]] (con a lor testa [[Niccolò Tommaseo]], le mesme [[Giovan Pietro Vieusseux]], [[Giovanni Battista Niccolini]] e [[Gino Capponi]])<ref>{{cita|Tonelli|p. 247}}</ref><ref>{{cita|Tellini|pp. 234-235}}</ref> le recipeva con tote le honores. Anque [[Giacomo Leopardi|Leopardi]], qui non admirava ni compartiva le ideologia e le poetica manzonian, le salutava cordialmente.<ref>Le relationes inter le duo maxime representantes del romanticismo italian esseva characterisate per un cordialitate forçate, debite a visiones litterari e moral opposite. Leopardi, de su parte, non comprendeva le admiration pro le romanzo de Manzoni ({{cita|Tortoreto|pp. 322-336}}.)</ref> Le fama de ''I promessi sposi'' superava presto le circulos litterari, perveniente al corte granducal, ubi [[Leopoldo II de Toscana|Leopoldo II]] in persona recipeva le romanciero. Durante iste encontros, exigente pro Manzoni a causa de su problemas nervose, ille approfundava su investigation linguistic per le contacto directe tanto con le nobilitate florentin como con le populo, e notava le similaritate del terminologia usate per le duo classes. Le fructo de iste observationes esseva fundamental pro le selection del florentin (in loco del toscan generic) como lingua quotidian pro le personas de su romanzo,<ref name=":20"/> selection que le conduceva a revider le obra durante le annos trenta e a publicar lo definitivemente in 1840 (de ubi le nomine de ''Quarantana'') insimul con le ''[[Historia del columna infame]]''. Iste ultime ensayo reprende e disveloppa le thema del [[untor|untor]] e del [[peste]], que ja habeva occupate un parte tanto importante in le romanzo e del qual illo inicialmente constitueva un ''excursus'' historic. === Le annos del silentio (1827-1873) === [[File:Ritratto di Teresa Manzoni Stampa Borri by Francesco Hayez.jpg|min|Francesco Hayez, ''[[Portrait de Teresa Manzoni Stampa Borri|Portrait de Teresa Manzoni Borri Stampa]]'', [[Pictura a oleo|oleo]] sur [[Pictura sur tela|tela]], 1849, [[Pinacotheca de Brera]].]] ==== Le prime luctos familial e le secunde matrimonio ==== Le quiete familiar super le qual Manzoni habeva organisate su regime de vita quotidian se frangeva a partir del annos trenta, quando le colpeva le prime luctos familial: le prime esseva illo de su amate sposa Enrichetta, morte le 25 decembre [[1833]] de [[Tuberculose#Altere nomines pro le tuberculose|tabe mesenteric]],<ref>{{cita|Cantù|p. 128}}</ref> contractate a consequentia del numerose gravitationes.<ref>{{cita|Boneschi|p. 348}}</ref> Le dolor de Manzoni esseva tanto grande que, quando in 1834 ille cercava de scriber ''[[Le Natal de 1833]]'', ille non succedeva a completar le obra.<ref>{{cita|Tellini|p. 296}}</ref> Post Enrichetta ille videva morir su amate filia primogenite Giulia, ja sposa de [[Massimo d'Azeglio]], le 20 septembre 1834.<ref>{{Cita|Boneschi|p. 353}}</ref> Le 2 januario [[1837]],<ref>{{cita|Boneschi|p. 363}}</ref> gratias al intervention de su matre e de su amico [[Tommaso Grossi]],<ref>Giulia Beccaria, secundo lo que rememora [[Marta Boneschi]], esseva preoccupate del condition spiritual e psychologic de su filio, preoccupation que illa non celava a Tommaso Grossi ({{cita|Boneschi|pp. 361-362}}).</ref> ille se maritava con [[Teresa Borri]], vidua del conte Decio Stampa e matre de [[Stefano Stampa]], figura al qual Manzoni esseva multo attachate.<ref>Le filiaste de Manzoni, in 1885, publicava un libro ric de anecdotas, phrases e habitos de su patre per matrimonio, in le tentativa de completar e meliorar le portrait que Cantù nos habeva transmittite: {{cita|Stampa|p. 292}}.</ref> Le nove sposa, al contrario de Enrichetta, esseva dotate de un forte personalitate e de un bon cultura litterari.<ref>{{Cita|Tellini|p. 37}}</ref> A causa de su character protective verso le marito, Teresa entrava tosto in conflicto tanto con le vetere socera como con Grossi, qui debeva abandonar le palatio de via del Morone ubi ille habita ab plus de vinti annos.<ref>{{cita|Boneschi|p. 365}}</ref> Le annos sequente esseva ancora marcate per le morte de multe de su car personas: de su filia Cristina (27 maio 1841),<ref name="Bon381">{{Cita|Boneschi|p. 381}}</ref> sequite duo menses plus tarde per le matre Giulia Beccaria (7 julio)<ref name="Bon381" /> e, finalmente, per le amico [[Claude Fauriel|Fauriel]] (15 julio 1844).<ref>{{cita|Ginzburg|p. 193}}</ref> === Le 1848 e le exilio a Lesa: Antonio Rosmini e le critica al romance === {{Vedi etiam|Cinque dies de Milano|Antonio Rosmini}} [[File:Giuseppe Garibaldi visiting Alessandro Manzoni on 15 March 1862.jpg|left|thumb|alt=Pictura de Garibaldi que visita Manzoni|[[Sebastiano De Albertis]], ''[[Giuseppe Garibaldi]] visita Alessandro Manzoni le 15 martio 1862'', [[Pictura a oleo|oleo]] sur [[Pictura sur tela|tela]], 1863. Garibaldi non esseva le sol personalitate politic importante a visitar Manzoni: [[Camillo Benso, conte de Cavour|Cavour]], [[Vittorio Emanuele II]], le estadista anglese [[William Gladstone]],<ref name=":2"/> [[Giuseppe Verdi]] e le [[principes de Piemonte]] [[Umberto I de Savoia|Umberto]] e [[Margherita de Savoia|Margherita]] voleva cognoscer le personalmente.<ref>{{Cita|Bracalini|pp. 66-67}}</ref>]] Milano, como le altere grande citates europee, non esseva immun al [[Motos de 1848|revoltationes que explodeva in tote Europa]]: durante le famose [[cinque dies de Milano|cinque dies]] le patriotas succedeva a expulsar, ben que momentaneemente, le austriacos del [[feldmaresciallo]] [[Radetzky]]. Inter iste homines imbibite del {{'}}, epopeia del Risorgimento'' era etiam le filio de vinti-duo annos de Manzoni, Filippo, qui terminava in carcere al initio del combattimentos.<ref>{{Cita|Cantù|p. 284}}</ref> Si le filio combatteva sur le barricadas, le patre publicava ille odas politic (''[[Aprile 1814]]'', ''[[Le proclamation de Rimini]]'' e ''[[Martio 1821]]'') que, per timor del represalia austriac, ille habeva nunquam publicate.<ref>{{Cita|Tellini|pp. 40-41}}</ref> Al momento del retorno de Radetzky, Manzoni, timente de suffrer repercussion per su supporto moral al causa del Risorgimento, se refugiava a [[Lesa]], ubi su sposa Teresa habeva un villa.<ref>{{cita|Tellini|p. 41}}</ref> Le residentia in Lesa, que durava usque a 1850, non esseva un exilio sterile: a [[Stresa]], non longe, viveva le philosopho e sacerdote [[Antonio Rosmini]], cognoscite de Manzoni ja desde 1827.<ref>{{Cita|Bonola, ''Carteggio''|p. XIII}}</ref> Le retiro al [[laco Maggiore]] serviva al scriptor pro cognoscer melio le anima e le pensamento de Rosmini, de qui ille apprecia profundemente le personalitate e le pietate, ultra le discussiones religiose, linguistic e politic,<ref>Vide, pro un relation inter le duo homines ab un puncto de vista human e intellectual, {{Cita|Riconda|titulo = Manzoni e Rosmini}}.</ref> como se pote deducer del copiose correspondentia epistolar inter le duo.<ref>{{cita|Bonola, ''Carteggio''}}</ref> Ab le puncto de vista strictemente litterari, iste annos videva Manzoni rejectar ille equilibrio inter le vero historic e le vero poetic establite in su romance. Attrahite de plus in plus per le studios linguistic, historic e philosophic, ille senti sempre plus necessari e urgente le recerca del «veritate objective», condemnante – in le ensayo ''[[Obras de Alessandro Manzoni#Del romance historic e, in general, del compositiones miscite de historia e invention|Del romance historic]]'' e in le dialogo ''[[Obras de Alessandro Manzoni|Del Invention]]'', ambes publicate in 1850 – le commixtion inter ''inventio'' e ''historia''.<ref>{{cita|Ferroni|pp. 66-68}}</ref> ==== Le annos del Risorgimento: luctos private e symbolo del Patria ==== {{Vedi etiam|Del unitate del lingua e del medios pro diffunder la}} [[File:Illustrazione popolare 1873 - Funerali di Manzoni.jpg|thumb|right|alt=Incision del funerales de Alessandro Manzoni a Milano|Le funerales de Alessandro Manzoni, in un incision del epocha: {{Citation|A mediedie le feretro, precedite per le cento bandieras del scholas e del associationes operari e per le representationes italian, se dirigeva al Cimiterio Monumental, passante per le vias major.|2 = {{Cita|Venosta|pp. 157-158}}}}]] Le annos sequente esseva multo dolorose: in 1853 moriva Tommaso Grossi, in 1855 le amico Rosmini e le anno sequente le filia Matilde, malate desde longe tempore de [[tuberculose]];<ref>{{cita|Tellini|p. 42}}</ref> in 1858 le oncle Giulio Beccaria<ref>{{cita|Boneschi|p. 394}}</ref> e in 1861 le sposa Teresa, cuje salute habeva essite irreparabilemente compromisse annos ante per un graviditate difficile.<ref>{{Cita web|url=http://www.giuliamarucelli.it/teresa-borri-manzoni-vedova-stampa/ |titulo=Teresa Borri Manzoni (vidua Stampa)|autore=Giulia Marucelli|editore=Giuliamarucelli.it|data=9 julio 2012|accesso=26 januario 2026}}</ref> Iste serie de luctos esseva alternate per le conferimento de honorificationes per le nascite [[Regno de Italia (1861-1946)|Regno de Italia]] e per le visitas de illustre hospites. Le 29 februario [[1860]], ancora ante le proclamation official del nove stato unitari, Manzoni esseva nominate [[Senatores del VII legislatura del Regno de Sardinia|senator del Regno de Sardinia]] per meritos verso le patria.<ref>{{Cita web |url=http://notes9.senato.it |titulo=Ficha del senator Alessandro Manzoni |accesso=26 januario 2026 |editore=Senato del Republica |urlarchivio=https://web.archive.org/web/20100126122348/http://notes9.senato.it |dataarchivio=26 januario 2010 |urlmorto=sì}}</ref> Con iste cargo ille votava in [[1864]] in favor del transferimento del capital ab [[Torino]] a [[Firenze]] usque a [[Roma]] esser liberate.<ref name=":2"/> Ab le puncto de vista intellectual, durante le ultime annos ille scribeva ensayos historic, inter illes ''([[Le Revolution francese de 1789 e le Revolution italian de 1859: ensayo comparative]])'',<ref>{{Cita|Mazza Tonucci|pp. 114-115}}</ref> e ensayos linguistic concernente le lingua italian. Como presidente del commission parlamentar sur le lingua, Manzoni redigeva in [[1868]] un relation sur le italiano (''[[Del unitate del lingua e del medios pro diffunder la]]'') adresse al ministro Broglio, in le qual ille cercava un solution practic pro diffunder le florentin in tote Italia.<ref>{{cita|Tellini|pp. 45-46}}</ref> Le 28 junio [[1872]] ille esseva nominate citatano honorari de Roma.<ref>{{cita|Beltrami|p. 126}}</ref> === Le morte e le funerales === [[File:Veduta della chiesa di San Fedele con la statua di Manzoni, Milano.jpg|thumb|left|alt=Fachada del ecclesia de San Fedele a Milano con le monumento a Manzoni|Le ecclesia de San Fedele, ab cuje scalones Manzoni cadeva battente le testa; ante illo le monumento al poeta, inaugurate in 1883.]] Manzoni, a parte le disturbos nervose del qual ille suffreva e un maladia que le colpava in 1858, gaudeva generalmente de bon salute.<ref>{{cita|Cantù|p. 318}}</ref> Le anno [[1873]] esseva tamen le ultime de su vita: le 6 januario ille cadeva battente le testa contra un scalon al exito del [[Ecclesia de San Fedele (Milano)|ecclesia de San Fedele]],<ref name=":5"/><ref>{{cita|Fabris|p. 122}}</ref> causante se un [[trauma cranial]]. Le scriptor se accorgeva, ja post alcun dies, que su facultates intellectual comenciava lentemente a declinar,<ref>{{cita|Fabris|p. 124}}:{{Citation|Ma qualche giorno dopo quel 6 gennaio, egli disse a don Natale Cerioli: "Non si accorge Lei di un decadimento in me? Tutte le idee mi si confondono: non sono più io".}}</ref> usque a cader in un stato [[catatonic]] durante le ultime menses de su vita. Le suffrentias esseva aggravate per le morte del filio major Pietro Luigi, occurrite le 28 april.<ref name="Family" /> Le 22 maio al horas sex e quindec minutas del vespere, Manzoni expirava a causa de un [[meningitis]] contrahite in consequentia del trauma.<ref>{{Cita|Onoranze funebri ad Alessandro Manzoni|p. 27}}</ref> Le corpore esseva imbalsamate per septe medicos incaricate per le Municipio de Milano inter le 24 e le 27 maio.<ref>{{Cita|Onoranze funebri ad Alessandro Manzoni|p. 14; p. 16}}</ref> Al solemne funerales de Stato, celebrate in le [[Duomo de Milano]] le 29 maio, participava le maxime autoritates del Regno,<ref name="ReferenceA">{{Cita|Onoranze funebri ad Alessandro Manzoni|p. 3}}</ref> inter illes le futuro rege [[Umberto I de Savoia|Umberto I]], le [[Ministros del affaires externe del Regno de Italia|ministro del affaires externe]] [[Emilio Visconti Venosta]] e le representationes del [[Camera del deputatos (Italia)|Camera]] e del [[Senato del Regno (Italia)|Senato]]<ref>[[Archivo historic del Senato del Republica]], ''Memoriaweb'', newsletter n. 39 (serie nove), julio 2023, [https://www.senato.it/application/xmanager/projects/leg19/file/Manzoni.pdf ''Memorias de Alessandro Manzoni in le Senato del Regno''], paginas 15 e sequente</ref> e del Provincias e del Citates del Regno.<ref name="ReferenceA"/> Felice Venosta narra le detalios, describente le stato de animo in le qual se trovava le citate: {{Citation|Per le vias un crito de venditores de photographias del grande poeta, de portraits de omne formato, de omne precio… Le parietes del casas esseva tapissate de avisos portante le nomine de Manzoni […] le homines esseva tote in le vias, e medie Milano, sin exaggerar, voleva sequer le feretro al Cimiterio.<ref>{{Cita|Venosta|p. 155}}</ref>|}} == Le debatto super Manzoni == [[File:Tomba Manzoni.jpg|left|min|Tomba de Manzoni al ''Famedio'' del Cimiterio monumental de Milano.]] === Le attacco del catholicos reactionari === Le disparition de Alessandro Manzoni non suscitava un unanime cordolio: le mundo catholic plus [[Cattolicismo intransigente|reactionari e clerical]], per exemplo, non deplorava su morte.<ref>Un quadro complete sur {{Cita|Azzolin|p. 26 e ss.|cidAzz}}.</ref><ref>{{cita|Badini Confalonieri|p. 165}}:{{Citation|Le antipathia del intransigentes <nowiki>[catholicos reactionari]</nowiki> pro le scriptor lombarde ha un longe historia, como es ben note, e va del colpos, in le anno de su morte, del ''Civiltà Cattolica'', al opiniones convergente de [[don Bosco]] e de Davide Albertario...}}</ref><ref>Interesante es le studio de {{Cita|Badini Confalonieri}} super le relation inter Manzoni e alcun catholicos intransigente, inter illes le "prime" ultramontanista [[Félicité de Lamennais|Lamennais]].</ref> Anzi, le jesuitas de ''[[La Civiltà Cattolica]]'' passava su morte sub silentio, pro pois lancear se contra le scriptor in le articulo del 26 de junio 1873, ''Alessandro Manzoni e Giuseppe Puccianti''.<ref>{{cita|''La Civiltà Cattolica''|pp. 77-78}}</ref><ref group=N>Pro un rapide introduction a Puccianti, defensor del manzonismo in linguistica, vide: {{Treccani|giuseppe-puccianti|Puccianti, Giuseppe|accesso=26 janvier 2026}}.</ref> In le grave dissidio inter le duo animas del catholicismo italian del epocha, Manzoni esseva considerate le standard per medio del qual le liberales poteva effectuar lor politica laicista e le demolition del poter temporal del papas.<ref group="N">Durante le [[Oitocento]], le christianismo catholic europee esseva dividite inter le [[catholicismo reactionari]], fidel al alliance inter throno e altare, e le [[Christianismo liberal|liberal]], que voleva conciliar le aspirationes del mundo moderne con le fide catholic. Iste ultime linea de tendentia esseva exprimite, in Francia per [[Félicité de Lamennais]] e [[Augustin Thierry]], e in Italia per [[Gino Capponi]], [[Antonio Rosmini]], [[Raffaello Lambruschini]] e Manzoni ({{cita|Giudice-Bruni|pp. 206-207}}). Manzoni, de facto, non condivideva le union inter le [[poter temporal]] e le poter spiritual ({{cita|Cantù|pp. 304-305}}), tanto que ille votava, in su qualitate de senator del Regno de Italia in 1861, pro le transferimento del capital de [[Turin]] a [[Roma]], capital ancora del Stato Pontificio; e acceptava, in 1872, le [[cittadinantia honorari]] del citate del Papas nuper conquerite.({{cita|Tellini|p. 45}})</ref> A iste proposito don [[Davide Albertario]], un del plus ardente criticos del religiositate manzonian e "paradigma" del accusationes dirigite per le zelantes contra le liberal Manzoni,<ref>Vigorelli, p. 462 nota, in {{Cita|Albertario}}:{{Citation|Io ha volite reportar integralmente le articulo de don A[lbertario], proque iste esseva purtroppo le position del clericalismo official, como demonstra simile positiones, a ille tempore, del «Civiltà Cattolica»...}}</ref> non sparniava criticas dur super le ambiguitate del comportamento de Alessandro: [[File:Davide Albertario.jpg|min|Don Davide Albertario (1846-1902), un del plus acharnate oppositores del religiositate e del opera manzonian.]] {{Citation|Manzoni non videva o non voleva vider le inganno que le revolution celava detra su promessas de unitate italian [...] Il ergo non se jungeva al defensores del fide; lassava de latere le alte interesses del catholic e faceva su proprie illos del revolution; non pro isto negava le catholicismo, ma lo portava con se in le campo inimic, e le inimicos le accolligeva con applauso, ille e le divin prisionero <nowiki>[le Papa, n.d.a]</nowiki>.<ref>|{{Cita|Albertario}}, p. 457}}</ref>|}}[[Benedetto Croce]], in 1941, reportava que ancora post plure annos le catholicos "intransigente" faceva audir lor voce per medio de [[Giovanni Papini]]:<ref>{{Cita|Croce 1941|p. 387}}</ref> {{Citation|Alessandro Manzoni, ric del sucros le plus venenose del [[Illuminismo|illuminismo]] francese, non vide in le Catholicismo nisi un humanitarismo social con alcun ritos a gustar plus tosto que a aprofundar; attende que mori tote le [[Jansenismo|jansenistas]] italian pro renunciar a su prime tentationes de rigorista fastidiose, e mesmo non le renuncia; representa un Episcopo tanto grande que il es difficile trovar le in le vita e in le historia, extra del Sanctos, durante su sancto non lo es; representa un fratre, troppo dissimile de su pares e superiores; un monacha homicida, lascive e proxeneta; representa un parochiano tanto vile que [[San Johannes Bosco]] nunquam le perdonara; non dice un sol parola, in su longe vita, in defensa del Pontificato roman in le [[Oitocento]], sfidante condemnationes authentic del Santa Sede, al qual obediva, con suffrentia, Episcopos, sacerdotes, laicos; e malgrado toto isto, tote le catholicos le considera le scriptor catholic per excellentia e alcun mesmo le proponerea voluntarimente como sancto.<ref>{{Cita|Croce 1941|p. 386}}</ref>|}} === Le critica litterari super Manzoni === {{Vedi anche|I promessi sposi#Fortuna del romanzo e critica letteraria}} ==== Le mito manzonian: inter luces e umbras ==== [[File:Gadda 1921.jpg|thumb|right|alt=Portrait del scriptor Carlo Emilio Gadda in 1921|Le scriptor milanese [[Carlo Emilio Gadda]].]] Le prime biographias de Manzoni esseva scribite per [[Cesare Cantù]] ([[1885]]), [[Stefano Stampa]], qui publicava su obra anque in 1885 como responsa a alcun inexactitudes de Cantù,<ref name=":14">Vide le integre obra de {{Cita|Stampa}}, cuje scopo es precisamente corriger le inexactitudes del prime biographos.</ref> Cristoforo Fabris, [[Angelo De Gubernatis]] ([[1879]]), durante un parte del litteras esseva publicate per [[Giovanni Sforza (storico)|Giovanni Sforza]] in [[1882]]. Le figura enigmatic del scriptor, constantemente affligite per symptomas depressive e relegite a un vita retirate, incitava [[Paolo Bellezza]] a componer le essay ''Genio e follia in Alessandro Manzoni'' (1898), in le qual ille analysava bizarre phobias del scriptor, como agoraphobia, continue syncopes e le timor del pozzangheras.<ref>{{cita|Albani}}</ref> Manzoni non esseva tamen solmente objecto de investigationes [[Psychoanalyse|psychoanalytic]], ma anque de criticas litterari: primo per le [[Scapigliati]], qui videva in ille le expression del respectabilitate burgese detestate.<ref group="N">Significative es le poema ''Preludio'' de [[Emilio Praga]], in le qual le scapigliato annuncia le hora del «antecristos» in opposition al «Casto poeta que Italia adora» (vv. 13-16). Vide: {{Cita libro|autore=[[Emilio Praga]]|sezione=Preludio|titolo=Penombre|città=Milano|editore=Casa editrice degli autori-editori|anno=1864|pp=5-6}}</ref> Sequeva le criticas de [[Giosuè Carducci]], admirator de ''[[Adelchi (Manzoni)|Adelchi]]'' ma implacabile verso le romanzo,<ref>{{cita|Tellini|p. 323}}</ref> e de [[Luigi Settembrini]], autor del ''Dialogo tra Manzoni e Leopardi'', in le qual ille deride le fide catholic del scriptor.<ref>{{Cita web|url=https://www.zibaldoni.it/2015/05/29/i-funerali-del-manzoni-dialogo-tra-giacomo-leopardi-ed-alessandro-manzoni/|titolo=Dialogo inter Giacomo Leopardi e Alessandro Manzoni|accesso=27 januario 2026}}</ref> Admiratio sin condition veniva, in vice, de [[Francesco de Sanctis]], [[Giovanni Verga]], [[Luigi Capuana]]<ref>{{cita|Tellini|p. 324}}</ref> e [[Giovanni Pascoli]], qui dedicava al romanzo le essay ''L'eco d'una notte mitica'' (1896).<ref>{{cita|Pascoli|pp. 2, 5}}</ref> In le [[Ventesime seculo]], a causa del movimentos anticlassicista del [[avantgardias]], del evolution del lingua e del adolcamento del figura del romanziere que esseva inseniate in le scholas, Manzoni suffreva varie criticas de litteratos e intellectuales: inter illes le "prime" [[Benedetto Croce|Croce]]<ref>In 1921 Benedetto Croce, con su essay {{cita|''Manzoni''}}, affundava le romanzo a causa de su forte impronta religiose, cosa que non facerea de ''I promessi sposi'' un ver obra de arte. In 1952, tamen, ille recognosceva le vitalitate del obra manzonian, admitte que se habeva errate ({{cita|''Tornando sul Manzoni''}}).</ref> e le marxista [[Antonio Gramsci|Gramsci]], qui le accusava de paternalismo. Le plus importante apologia del periodo esseva facite per le philosopho [[Giovanni Gentile]], qui in 1923 le definiva, in un conferentia al [[Teatro alla Scala|Scala]], un «grande maestro national»<ref>{{cita|Gentile|pp. 1-31}}</ref> como jam habeva facite [[Giuseppe Mazzini|Mazzini]] e [[Vincenzo Gioberti|Gioberti]], recognoscente in ille le promotor de ille [[Idealismo|idealismo]] [[religion|religiose]], in le qual Gentile se recognosceva, que constitueva pro ille le fundamentos del [[Risorgimento italian]].<ref>Exemplo de action que prendeva le vita seriemente, Manzoni esseva pro Gentile «le grande liberator del populo italian ab le secular servitude del litteratura, del arte pur, del indifferentismo e del dilettantismo, del rhetoric e del classicismo vacue e formal». ({{cita|Gentile|op. cit., pp. 21-22}})</ref> In defensa de Manzoni se situava anque [[Carlo Emilio Gadda]], qui a su debut publicava in 1927 le ''Apologia manzoniana'',<ref>{{Cita|Gadda|pp. 333-343}}</ref> e in 1960 attaccava le plano de [[Alberto Moravia]] de relegar le su proposition linguistic.<ref>{{cita|Tellini|pp. 330-331}}</ref> Solmente in le Secunde Novecento, gratias al studios de [[Luigi Russo]], [[Giovanni Getto]], [[Lanfranco Caretti]], [[Ezio Raimondi]] e [[Salvatore Silvano Nigro]], se ha succedite a "liberar" Manzoni del patina ideologic con le qual ille habeva essite revestite jam al immediate post su morte, analysante con un oculo plus libere de prejudicios su poetica e, anque, le modernitate del obra.<ref>{{cita|Tellini|pp. 335-336}}</ref> == Pensamento e poetica == {{Vedi anche|Pensamento e poetica de Alessandro Manzoni}}[[File:Giuseppe Parini.jpg|min|Francesco Rosaspina, ''[[Giuseppe Parini]]'', [[litographia]] del XVIII seculo. Parini, insimul con le tradition illuminista lombarde, esseva fundamental pro le disveloppamento del litteratura civil manzonian, un apporto que non cessava (ma que se accentuava) post le conversion de Manzoni al romanticismo.]] === Inter illuminismo e romanticismo === ==== Le initios neoclassic e illuminista ==== Post le prime juventute, characterisate per un formation fundate super le studio del grande classicos antique e italian, Manzoni entrava in contacto primo con le jacobinismo italian ([[Francesco Lomonaco|Lomonaco]] e [[Vincenzo Cuoco|Cuoco]]), postea, ab 1805, con le gruppo del ''[[Idéologues]]'' francese ([[Claude Fauriel|Fauriel]], [[Pierre Jean Georges Cabanis|Cabanis]]). Le resultato esseva le adhesion, usque al ultime annos del [[annos 1800|prime decennio del Oitocento]], a un illuminismo sceptic in le campo religiose, in le qual predominava le valor del [[libertate]] propugnate per le ideales revolutionari.<ref>{{cita|Ferroni|p. 42}}</ref><ref>Pro un vision plus ample del production antimonarchic e jacobin del Manzoni adolescente, vide {{cita|Langella|pp. 11-20}}.</ref> Manzoni filtrava iste tendentias con le apportos paideutico-educative proprie del lection de [[Giuseppe Parini]], de su avo [[Cesare Beccaria]] e de [[Pietro Verri]].<ref>{{cita|Ferroni|p. 27}}:{{Citation|Comparate al lineas general de illo europee, le Romanticismo italian… se distingue per su cautela e moderation<nowiki>[…]</nowiki> Super toto in su phases initial, illo conserva un relative continuitate con aspectos del Illuminismo (specialmente le lombarde), del qual illo comparti le recerca de un litteratura "utile", que collabora al "perfectionamento" del civilisation.}}</ref> ==== Post le conversion: le Manzoni illuminista ==== Ni mesmo post le conversion al Catholicismo in 1810 e le refutation del versos del ''Urania'' (1809), Manzoni abandonava totalmente le apporto illuminista del ration, del conscientia individual, e del valores de su prime education. Reconoscente le rolo civil del litterato (hereditate del illuminismo milanese e del Alfieri), Manzoni interveniva plure vices in le vicissitudes del historia, como attesta le ''Odes civil'' del 1814 e del 1821. Le manifesto de iste vocation "civil" es plenmente exprimite in le littera ''[[Super le romanticismo]]'' inviate al marchese [[Cesare Taparelli d'Azeglio]] (1823),<ref>{{cita|Ferroni|p. 238}}</ref> in le qual le scriptor reaffirma le valor social que un obra de arte litterari debe haber como principal finalitate: {{Citation|Le principio, de necessitate tanto plus indeterminate quanto plus extendite, me sembla poter esser isto: que le poesia o le litteratura in general debe proponer se le utile como scopo, le vero como subjecto, e le interessante como medio.}} <small>(''Super le romanticismo'', Littera al marchese Cesare Taparelli d'Azeglio, 22 septembre 1823.)</small><ref>''Al marchese Cesare Taparelli d'Azeglio'', in {{Cita|''Epistolario''|I, pp. 277-317, in particular p. 306|Sforza}}. Iste phrase es continite in le redaction original del missiva, non destinate al publication, durante illo non esseva repetite in le version re-elaborate e reducite de 1870.</ref> ==== Le affinita con le romanticismo ==== Le elemento romantic in le production poetic manzonian emerge in le ''Hymnos Sacros'', ubi pro le prime vice le io del poeta se eclipsa in favor de un universalitate coral que eleva su clamore de sperantia e su confidentia in Deo.<ref>{{cita|Raimondi 1967|p. 443}}:{{Citation|Precisemente in le momento in que le scriptor prende conscientia del io, illo dispare in un poesia del nos per virtute de un reduction o mortification sublimante del experientia personal que… postula un ordine mysteriose, un ligamine de communion inter le homines e le cosas…}}</ref> Le multitudine del homines, le sentimento religiose e le attention al motiones del anima es tote elementos que approxima Manzoni al nascent movimento romantic, ligante le cultura milanese e illo transalpin per ligamines aesthetic affine. Ultra le dimension "ecclesial" del religiositate manzonian, il non se pote oblidar, concernente le attention al populo, le apporto fundamental del historiographia francese de [[Augustin Thierry]] e del ''[[idéologues]]'', qui propugnava de centrar le historia super le humiles: parve personas que frequentemente cade in le oblivion proque illes non es objecto de interesse pro le chronistas lor contemporanee e que suffre le decisiones del potentes.<ref>{{cita|Millefiorini|p. 173}}</ref> === Le catholicismo manzonian === ==== Le rolo del Providentia e le jansenismo ==== [[File:Jacques-bénigne bossuet.jpg|thumb|left|alt=Portrait de Jacques-Bénigne Bossuet|Bossuet esseva un del plus importante predicatores francese del ''grand siècle'', inter le modellos fundamental pro le religiositate manzonian.]] Perdite, al fin del prime decennio del Oitocento, le sperantia de attinger le serenitate per medio del ration, le vita e le historia pareva a Manzoni immergite in un van disordine dolorose: il esseva necessari trovar un fin salvific que adjutarea le homine tanto a constituir un codice ethic terren, quanto a supportar le males del mundo in anticipation del pace celeste.<ref>{{Cita|Macchia|p. 27}}:{{Citation|[Manzoni] abbraciava le fide christian non proque illo le salvarea de su obsessiones, ma proque super illos il poterea meditar e combatter dramaticamente}}</ref> Le critic [[Alessandro Passerin d'Entrèves]] sublinea le importantia que habeva [[Blaise Pascal]] e le grande moralistas francese del [[Seicento]] (inter illes [[Jacques-Bénigne Bossuet|Bossuet]]) in le formation religiose del scriptor: ab illes ille traheva le ambition de cognoscer le anima human e «le conviction que le [[christianismo]] es le unic explication possibile del natura human, que ha essite le religion christian que revelava le homine al homine»,<ref>{{Cita|Passerin d'Entrèves|p. 209}}</ref> trovante in lor inseniamentos le confidentia in le religion como instrumento de supportation del infelicitate. Le confidentia in Deo es le puncto de separation ab le [[Pensamento e poetica de Giacomo Leopardi|pessimismo]] de [[Giacomo Leopardi]].<ref group="N">Ambes le scriptores es assertor del violentia que colpe le homine durante su existentia, ma le differentia concerne le sperantia ultime al qual le homine es destinate: si pro Leopardi, como explicate in le ''[[Analyse del Operette morali|Dialogo del Natura e de un Islandese]]'', le cyclo existential del mundo es destinate a resolver se in un cyclo mechanic de destruction e morte, Manzoni reface de cader in iste pessimismo "cosmic" gratias al confidentia que ille pone in le Providentia divine. Vide, pro aprofundar, le essay de {{Cita|Tortoreto}}. Alcun versos e alcun selectiones stylistic del ''Ognissanti'', fragmento manzonian de 1847, ha essite ponite in opposition con le imagine del ''Ginestra''; in particular: «A Quello demanda, o sdegnoso, / Perché sull’inospite piagge, / All’alito d’aure selvagge, / Fa sorgere il tremulo fior, / Che spiega dinanzi a Lui solo / La pompa del candido velo, / Che spande ai deserti del cielo / Gli olezzi del calice, e muor. / E voi che, gran tempo, per ciechi / Sentier di lusinghe funeste / Correndo all’abisso, cadeste / In grembo a un’immensa pietà» (A. Manzoni, ''Ognissanti'')<br />in opposition a<br />«E tu, lenta ginestra, / Che di selve odorate / Queste campagne dispogliate adorni, / Anche tu presto alla crudel possanza / Soccomberai del sotterraneo foco,( [...] ) E piegherai / Sotto il fascio mortal non renitente / Il tuo capo innocente: / Ma non piegato insino allora indarno / Codardamente supplicando innanzi / Al futuro oppressor; ma non eretto / Con forsennato orgoglio inver le stelle, / Né sul deserto, dove / E la sede e i natali / Non per voler ma per fortuna avesti; / Ma più saggia, ma tanto / Meno inferma dell'uom, quanto le frali / Tue stirpi non credesti / O dal fato o da te fatte immortali». (G. Leopardi, ''La ginestra'').<br />Le flor de Leopardi symbolisa le heroismo sin sperantia final, durante illo de Manzoni spera sempre le intervention final del Gratia resolutori, in le vicissitudes historic (le ''provida sventura'') e ultra. Cfr. notas al ''Canti'', ed. Garzanti, pag. 324, que cita [[Piero Bigongiari|Bigongiari]], [[Giuseppe De Robertis|De Robertis]] e [[Franco Fortini|Fortini]].</ref> Super un terreno tanto impregnante de pessimismo existential, le Providentia, id es le modo mysteriose con que Deo age in le vita human, dispensante le Salvation a su filios, joca un rolo fundamental. Apprehendite al schola del moralista del seculo XVII Bossuet,<ref>Vide in general le essay de {{Cita|Parisi}}, cuje introduction es jam eloquente super le thema:{{Citation|Pro studiar Manzoni il es necessari prender in consideration, ultra le cultura europee del prime '800, illo del seculos precedente, con attention particular al catholicismo elaborate in Francia per autores del seculo XVII como Bossuet, Nicole e Pascal.|{{Cita|Parisi|p. 1}}}}</ref> le Providentia joccara un rolo fundamental non solmente intra ''I promessi sposi'', ma anque in le altere obras "minor":<ref>{{cita|Tonelli|p. 221}}</ref> le varie personas manzonian debera suffrer patimentos e injustitias intra un mundo corrupte e dominate per un decadentia civil, moral e cultural,<ref group="N">{{Cita|Frare|pp. 147-165}} revoca, in facto, le condemnation cultural, moral e civil del intellectuales del Oitocento contra le [[Barocco]] e dunque le seculo XVII, in tanto que seculo «stupide e sfarzose» (p. 155), «impregnate de superstition e de magia, provincial e retardate» (p. 156) e expression, in general, del mal governamento espaniol in [[Lombardia]].</ref> e solmente le action del Providentia (appellate, in iste contexto dolorose, anque con le nomine de ''provida sventura'') permittera les de devenir victimas e de obtener ille justitia attendite vanmente sur le terra e que essera in vice dispensate in le Celo.<ref>{{Cita|Parisi|p. 90}}, analysante le morale de Bossuet, se concentra super le valor "providential" del disaventuras que pote occurrer al homines juste:{{Citation|Deo mira al salute ultime del conscientia <nowiki>[…]</nowiki> Le suffrentias que colpe un persona trova in iste perspectiva su justification ethic: Enrichetta de Francia, qui sin su disaventuras haberea peccate de orgolio, ha recipite gratias a illos le consolationes promittite a illes qui plora. Le disventura ha essite 'providential' como illo que colpe le Ermengarda manzonian.}}</ref> Iste vision tanto pessimista del mundo es debite, anque, al tonalitates profundemente [[jansenista]] que le directores spiritual de Manzoni, Degola primo e Tosi postea, le impartiva in affrontar le vicissitudes human. In realitate, tamen, Manzoni remaneva sempre, del puncto de vista dogmatic, un catholic, mantenente solmente un sever morale de vita proxime al ambientes jansenista. Como sublinea [[Giuseppe Langella]], super le question fundamental del [[Gratia (theologia)|Gratia]]: «Manzoni se conforma sin reservationes al inseniamento official del Ecclesia, confide in le exhortation apostolic del [[evangelio secundo Matthaeo]]:<ref>{{Treccani|et-aperietur-vobis-pulsate|Discurso del monte|accesso=28 januario 2026}}</ref> ''"petite, et dabitur vobis"''… Nulle discrimination, dunque, in le offerta misericordiose del gratia. Manzoni es peremptori: le adjuta divin non es negate a nulle qui lo demanda…».<ref>{{cita|Langella|p. 159}}. Citante le passage del Evangelio, [[Giuseppe Langella|Langella]] intende relevar le paternitate divine que soccurre e veni in adjuta de su filios quando illes lo demanda, explicante assi le concepto del Providentia christian.</ref> === Manzoni dramaturgo e romanziere === [[File:Manzoni 1829.jpg|thumb|right|alt=Portrait de Alessandro Manzoni in 1829|Portrait de Alessandro Manzoni ab un [[aquarello]] de 1829, reproducite in {{cita|Cantù}}.|241x241px]] ==== Inter morale e realismo ==== Le scena, secundo Manzoni, non debe vehicular passiones e forte emotiones, in le exasperation del io, ma inducer le spectator a meditar: al «identification emotional» de Racine e del teatro francese il debe substituer le «emotion meditate», pro dicer lo con [[Gino Tellini]].<ref>{{cita|Tellini|p. 92}}</ref> Le vicissitude e le representation debe transmitter un message christian sin pro isto presentar un realitate idyllic: al contrario, Manzoni va in cerca de personas qui, como [[Francesco Bussone]], le conte de Carmagnola, se oppone al mal que domina le societate, mesmo al precio del vita.<ref>{{Cita|Ferroni|p. 47}}</ref> Le importante es que le dramaturgo cerca le veritate e remane fidel al realitate historic (le ''vero storico''), lassante al poeta le carga de investigar le sentimentos del protagonista in un determinante contexto. Se delinea assi ille forte vena realistic que dominara anque le economia del romanzo, ab ''Fermo e Lucia'' usque al ''Quarantana'' de ''I promessi sposi'', ubi le [[realismo (litteratura)|realismo]] emerge precisamente del ultime capitulo: il non ha un fin felice, ma un continuation del vita quotidian signate per le disaventuras del protagonistas.<ref>Vide, super iste puncto, le essay de {{Cita|Forti|titulo=Manzoni e le refus del idylle}}, e le libro de {{cita|Raimondi, ''Le Romanzo sin idylle''}}.</ref> Le allontanamento de [[Lecco]] de Renzo e Lucia e le reprise del activitates es le fructo del selection de facer continuar le vitas del duo protagonistas intra le quotidianitate historic.<ref>{{Cita|Ferroni|p. 58}}</ref> [[File:7005 - Milano - Monumento al Manzoni in p.zza San Fedele - Foto Giovanni Dall'Orto 8-Mar-2007.jpg|thumb|left|alt=Statua in bronzo de Alessandro Manzoni super alte pedestallo in le placia San Fedele|[[Monumento a Alessandro Manzoni (Milano)|Monumento a Alessandro Manzoni]], in [[placia San Fedele]], a [[Milano]]. Erigite in 1883 per obra de [[Francesco Barzaghi]], illo es situate ante le ecclesia de San Fedele, de cuje gradus le scriptor cadeva, reportante le [[trauma cranial]] que le conduceva al morte.]] === Le ''Question del lingua'' in Manzoni === {{Vedi etiam|question del lingua}} Manzoni, sub le impulsion del romantismo e de su necessitate de establir un dialogo con un vaste publico heterogenee, se proponeva le scopo de trovar un lingua que presentava un vocabulario plen de terminos ligate al uso quotidian e al campos specific del cognoscentia, reducente le secular disparitate inter le lingua parlate e illo scribite. Isto percurso, initiate ja con le redaction del ''Fermo e Lucia'', videva le scriptor passar, inter 1821 e 1827, del compromisso del ''bon lingua'' litterari al approximation al [[dialectos toscane|toscano]]. Le investigation se concludeva, post annos de studios facilitate etiam per le presentia del governante florentine [[Emilia Luti]], in 1840 con le revision de ''I promessi sposi'' sur le modello del florentino cultivate. Iste modello presentava, ancora plus que le toscano generic, un dimension unitaria inter le oral e le litterari. In facto, inter le edition de 1827 e illo de 1840 esseva eliminate tote le lemmata toscane municipal que esseva distante del uso del florentino currente. Iste selection, ben que approbate per le ministro [[Emilio Broglio]] in le relation de 1868, non esseva acceptate per tote le contemporaneos: [[Carlo Tenca]], in un articulo del 11 januario 1851 in le revista «Crepuscolo», se opponeva al solution manzonian. Le mesme valeva pro le [[Scapigliatura|Scapigliati]] e pro [[Giosuè Carducci|Carducci]], durante que [[Francesco d'Ovidio]], [[Carlo Collodi]], [[Edmondo de Amicis]] e [[Carlo Emilio Gadda]] se refereva al lingua del romanzo, initiando le phenomeno del ''manzonismo''. == Le ''homine'' Manzoni == === Un vita a prime vista tranquille === Alessandro Manzoni in 1870, al etate de octanta-cinque annos. Como consequentia de su stilo de vita extrememente reservate, il non es facile de inquadrar Manzoni como homine. Il viveva principalmente retirate del vita public, mantenente se estranie al principal eventos mondan del citate — salvo le frequentation del [[Salotto Maffei|salon intellectual tenite per Clara Maffei]] — e distante del participation politic active al grande motiones nationalistic del [[Risorgimento]]. Tamen, il manteneva un position culturalmente e moralmente favorabile al causa del Unification (como testifica ''Adelchi'' e ''Marzo 1821''), que lo conduceva a acceptar le nomination como senator vitalicie durante su senectute. Le ration de iste attitude, ultra su character, debe esser cercate in su continue disturbi neurotic (que ille curava con longissime promenadas e un stilo de vita extrememente regular) como agoraphobia, attaccos de panico, hypochondria, lipothymias, varie phobias, inter illos le [[demophobia|timor del turba]], le [[ceraunophobia|timor del tonitros]] e le [[hydrophobia (psychopathologia)|hydrophobia]], iste ultime comprendite como timor del poças d'aqua. Amante del vita tranquille, il menava apparentemente un vita silentiose inter Brusuglio — ubi ille se delectava con [[botanica]] e [[horticultura]] — e via del Morone, dedicate a su studios e al cura del familia. Tamen, a causa del complexos que lo affligeva, ille mesme esseva frequentemente objecto del curas de su proximos. Il cultivava insimul amicities plus proxime, ben que ille evitava nove cognoscentias con le quales se sentiva embarrassate. In le vita quotidian, ille usava principalmente le [[dialecto milanese]]. Inapte in le administration de su bens, ille monstrava al contrario grande attention al mundo circumstante, judicate con placide ironia le eventos politic e social e adoptante auto-ironia verso su proprie males. Le personas proxime sublineava su cortesia, su memoria vivissime e su capacitate discursive elegante, ben que minate per le [[balbuzie]]. === Le description physic === [[File:Alessandro Manzoni - foto.jpg|miniatura|alt=Portrait photographic de Alessandro Manzoni in 1868|Portrait photographic de Alessandro Manzoni (1868)]] Le filiastero Stefano Stampa offere un portrait physiognomic assai detaliate de su patre affine, delineante etiam su movimentos e ille ''risetto'' que indicava su character ironic: {{Citation|Manzoni esseva de [[statura]] medie, sì, ma medie plus tosto alte. Io possede le mesura de su persona, e illo esseva de 1 metro, 72 centimetros e 3 millimetros… Ille esseva de corpore ''slanciate'', ma nullemente ''gracile''; plus tosto larg de spatulas e ben conformate de torso… Con belle bracchios e belle gambas, ille haberea apparite un homine integremente ben proportionate, si ille non haberea habite, non le collo curte, sed le spatulas un pauc alte verso le capite, lo que le dava un aere un pauc incurvate <nowiki>[…]</nowiki> Su testa esseva longe de esser parve <nowiki>[…]</nowiki> In su juventute ille habeva le capillos castanee <nowiki>[…]</nowiki> Le oculos de Manzoni, tamen, non esseva parve, sed de grandor ordinari, de color azur tendente al verdastro. Le fronte alte e indicante le intelligentia. Le bucca non esseva large, sed de grandor medie, e con ''labios acuminate'', sur le quales ''ordinariemente'' appareva ille risetto ben definite per Cantù, ''de qui scherza e non deride''.}} <small>(''Alessandro Manzoni. Si m'eût été donné'')</small><ref>{{cita|Stampa|I, pp. 329-331}}</ref> == In le cultura de massa == {{Vedi anche|I promessi sposi#Nella cultura di massa}} [[File:Giuseppe Verdi by Giovanni Boldini.jpg|thumb|left|alt=Portrait de Giuseppe Verdi per Giovanni Boldini|[[Giovanni Boldini]], ''Portrait de Giuseppe Verdi'', 1886. Le compositor de Parma commemorava Manzoni juste un anno post su morte con su ''Missa de Requiem''.]] Le mesme die de su morte, le municipalitate de Milano decretava de dar al ''via del Giardino'', presso le qual Manzoni habeva habitate desde 1813, le nomine del scriptor; le placas con le nove designation ''Via Alessandro Manzoni'' esseva jam fixate le matino del 23 de maio.<ref>{{Cita libro|autore=[[Alfredo Comandini]]|titolo=L'Italia nei cento anni del secolo XIX (1801-1900) giorno per giorno illustrata|url=https://archive.org/details/litalianeicentoa05comauoft/mode/2up/|anno=1930-1942|editore=Antonio Vallardi|città=Milano|p=182|volume=V|capitolo=23 maggio 1873|url_capitolo=https://archive.org/details/litalianeicentoa05comauoft/page/182/mode/2up/search/manzoni}} </ref> Analogemente, le principal citates italian intitularono un via o un corso a su nomine. In [[1874]], al prime anniversario de su morte, [[Giuseppe Verdi]] dirigeva personalmente in le [[chiesa di San Marco di Milano|ecclesia de San Marco de Milano]] le [[Requiem (Verdi)|Missa de Requiem]], componite pro honorar su memoria.<ref>{{Cita|Barbiera|p. 274}}</ref><ref group="N">Verdi sentiva devotion verso le autor de ''I promessi sposi'', non solmente pro su prosa e su arte, ma etiam pro le alte valor moral e civil que Manzoni propugnava con su autoritate moral. Isto es demonstrate per un littera de 1867 que le compositor inviava al commun amica Clara Maffei, plen de emotion e reverentia verso Manzoni. Vide: {{Cita|Verdi|pp. 390-391}}.</ref> Le 22 de maio [[1883]], al decennial de su morte, in presentia del [[Tommaso di Savoia-Genova|duca de Genova]] e de un representation parlamentar, le corpore esseva transferite con un ceremonia public al [[famedio]] del [[Cimitero monumentale di Milano]], in un sepulcro de granito rubie con solmente su nomine inscripte; in le postmeridie esseva inaugurate le [[monumento ad Alessandro Manzoni (Milano)|monumento in Piazza San Fedele]], opera de [[Francesco Barzaghi]].<ref>{{Cita web|url=http://www.arte.it/opera/tomba-di-alessandro-manzoni-1693|titolo=Tomba di Alessandro Manzoni|editore=ARTE.it|accesso=26 gennaio 2026|urlmorto=no|urlarchivio=https://web.archive.org/web/20251109103705/https://www.arte.it/opera/tomba-di-alessandro-manzoni-1693}}</ref><ref>{{cita pubblicazione|data=27 maggio 1883|titolo=La festa manzoniana|rivista=Illustrazione Italiana|p=326|accesso=31 gennaio 2026|url=http://teca.bsmc.it/pub/images/materiale_a_stampa/periodico/RAV0070589/RAV0070589_1883_00021/RAV0070589_1883_00021_006.jpg|urlarchivio=https://web.archive.org/web/20171210015712/http://teca.bsmc.it/pub/images/materiale_a_stampa/periodico/RAV0070589/RAV0070589_1883_00021/RAV0070589_1883_00021_006.jpg|dataarchivio=10 dicembre 2017|urlmorto=sì}}</ref> Le 29 de decembre [[1923]], al occasion del cinquantesimo anniversario del morte, le [[Regno de Italia (1861-1946)|Regno de Italia]] emitteva un [[Cinquantenario della morte di Manzoni|serie commemorative de sex francobollos]], cedite in parte al comité promotore del celebration.<ref>Pro le detalios super le serie philatelic, vide le articulo: [[Cinquantenario della morte di Manzoni]].</ref> [[File:Sergio Mattarella at the 150th anniversary of Alessandro Manzoni's death - Milan 22 May 2023 - 01.jpg|thumb|right|alt=Sergio Mattarella al Famedio de Milano in 2023|Sergio Mattarella in visita al Famedio le 22 de maio 2023, al occasion del centocinquantesimo anniversario del morte de Manzoni.]] Anque in le secunde medietate del vintesimo seculo e in le prime annos del 2000, le figura de Manzoni esseva evocate in occasiones plus o minus official: in 1973 esseva celebrate le prime centenario de su disparition e, in iste occasion, [[papa Paolo VI]] inviava al [[cardinale]] e [[arcevescovo de Milano]] [[Giovanni Colombo (cardinale)|Giovanni Colombo]] un message in le qual le pontifice brescian refaceva le percurso existential e christian del scriptor.<ref>{{Cita web|url=https://www.vatican.va/content/paul-vi/it/speeches/1973/may/documents/hf_p-vi_spe_19730519_centenario-manzoni.html|titolo=Nel I centenario della morte di Alessandro Manzoni, 19 maggio 1973 {{!}} Paolo VI|sito=[www.vatican.va|accesso=31](http://www.vatican.va|accesso=31) gennaio 2026}}</ref> In ultra, alcun [[500 lire "Manzoni"|liras con su profilo esseva coniate al occasion del bicentenario de su nascentia]] (1985). Al centocinquantesimo anniversario de su disparition, celebrate in 2023, Manzoni esseva commemorate al nivello national tanto per le [[Parlamento italiano|Parlamento]]<ref>{{Cita web|autore=Pierfranco Bruni|url=https://www.corrierenazionale.net/2024/01/16/manzoni-150-presentato-alla-camera-dei-deputati-a-roma/|titolo=“Manzoni 150” presentato alla Camera dei Deputati a Roma|editore=Il Corriere Nazionale|data=16 gennaio 2024|accesso=2 gennaio 2025}}</ref> como per le [[Presidente della Repubblica Italiana|capo del Stato]] [[Sergio Mattarella]], qui visitava le [[Cimitero monumentale di Milano|Famedio]] pro commemorar le homine de litteras.<ref>{{Cita web|lingua=it|autore=Segretariato generale della Presidenza della Repubblica-Servizio sistemi informatici|url=https://www.quirinale.it/elementi/89670|titolo=150° anniversario della morte di Alessandro Manzoni|sito=Quirinale|accesso=2025-01-02}}</ref> In ultra, gratias al intervention del [[Centro nazionale di studi manzoniani]]<ref>{{Cita web|url=https://www.casadelmanzoni.it/content/manifestazioni-il-150esimo-anniversario-dalla-morte-di-manzoni|titolo=MANIFESTAZIONI PER IL 150ESIMO ANNIVERSARIO DALLA MORTE DI MANZONI {{!}} Casa Manzoni|sito=[www.casadelmanzoni.it|accesso=2025-01-02](http://www.casadelmanzoni.it|accesso=2025-01-02)}}</ref> e al sensibilitate del archiepiscopato milanese,<ref>{{Cita web|lingua=it-IT|url=https://www.chiesadimilano.it/news/arte-cultura/omaggio-a-manzoni-nel-duomo-di-milano-1778422.html|titolo=Omaggio a Manzoni nel Duomo di Milano – Chiesa di Milano|accesso=2025-01-02}}</ref> esseva organise alcun eventos pro commemorar Manzoni: le publication del edition critic de ''I promessi sposi'' e del ''[[Osservazioni sulla morale cattolica]]'', per exemplo, per le prime; e le lectura in le Duomo, del 9 de maio al 31 de maio 2023, del romanzo. Finalmente, rememora le [[parodie]] de ''I promessi sposi'' ([[I promessi sposi (Quartetto Cetra)|celle del Quartetto Cetra in 1985]] e [[I promessi sposi (miniserie televisiva 1990)|celle de ''Il Trio'' in 1990]]) e le varie adaptationes televisive, ab [[I promessi sposi (miniserie televisiva 1967)|celle de 1967]] usque al [[I promessi sposi (miniserie televisiva 1989)|adaptation dirigite per Salvatore Nocita in 1989]]. In 2023, al occasion del 150e anniversario del disparition de Alessandro Manzoni, esseva coniate un moneta commemorative de [[2 euro commemorativi|2 euros]] que representa le effigie del scriptor.<ref>{{Cita web|url=https://eurocollezione.altervista.org/_ITALIA_/_2_euro_2023_commemorativo_Manzoni.htm|titolo=ITALIA 2023 : 2 € commemorativo "150º anniv. morte Alessandro Manzoni"|sito=eurocollezione.altervista.org|accesso=2025-11-14}}</ref> {{Ref}} [[Categoria:Alessandro Manzoni| ]] [[Categoria:Cavalleros del Ordine del Sanctos Mauricio e Lazaro]] [[Categoria:Cavalleros del Ordine de Sancto Joseph]] [[Categoria:Cavalleros del Ordine Pour le Mérite]] [[Categoria:Cavalleros de grande croce del Ordine del Corona de Italia]] [[Categoria:Sepultate in le Cimiterio Monumental de Milano]] [[Categoria:Membros del Accademia del Scientias de Torino]] [[Categoria:Poetas romantic]] [[Categoria:Scriptor romantice]] [[Categoria:Scriptor catholic]] [[Categoria:Scriptor del realismo]] [[Categoria:Personas ligate al Accademia Roveretana del Agiati]] [[Categoria:Academicos del Crusca]] [[Categoria:Senatores del VII legislatura del Regno de Sardinia]] [[Categoria:Senatores del VIII legislatura del Regno de Italia]] [[Categoria:Senatores del IX legislatura del Regno de Italia]] [[Categoria:Senatores del X legislatura del Regno de Italia]] [[Categoria:Senatores del XI legislatura del Regno de Italia]] [[Categoria:Personalitates commemorate con funerales de Stato]] t3obxgmfr2so4p7kld9deup0iyaye37 699284 699283 2026-08-28T07:42:26Z Interlingvisto 60932 699284 wikitext text/x-wiki {{Infobox/articulo/persona}} '''Alessandro Manzoni''', nascite '''Alessandro Francesco Tommaso Antonio Manzoni''' ([[Milan]]), ([[7 de martio]] [[1785]] – [[Milan]], [[22 de maio]] [[1873]]) esseva un [[scriptor]], [[poeta]] e [[dramaturgo]] [[Italia|italian]], e anque [[Senator del Regno de Italia|senator del Regno de Italia]]. Considerate como un del major romancieros italian de tote le tempo pro le celeberrime romanzo ''[[Le promesse sposes]]'', capite fundamental del [[litteratura italian]],<ref name="Treccani">{{Treccani|alessandro-manzoni|Manzóni, Alessandro|accesso=16 januario 2026}}</ref> Manzoni habeva le merito de haber jectate le bases pro le romanzo moderne e de haber assi promovite le unitate linguistic italian, sur le tracia del litteratura moralmente e civilmente ingajate proprie del [[Illuminismo italian]]. Passate del periodo [[neoclassic]] a illo [[romantismo|romantic]], Manzoni, devenite un fervente catholic de tendentias [[Christianismo liberal|liberal]], lassava un marca indelebile anque in le [[historia del theatro italian]] (pro haber rumpite le tres [[unitates aristotelic]]) e in le poesia, gratias al nascentia del pluralismo vocal con le ''[[Hymnos Sacre]]'' e al disveloppamento del poesia civil. Le successo e le numerose recognitiones public (ille esseva [[Senator del Regno de Italia|senator del Regno de Italia]]) esseva accompaniate per problemas de sanitate ([[neurosis]], [[agoraphobia]]) e familiar (le numerose mortes que affligeva le vita domestic), que le reduceva a un progressive isolation existential. Nonobstante isto, ille remaneva in contacto per correspondentia con le melior cultura europee, ab [[Goethe]] usque a [[Antonio Rosmini]], subiente anque le influentia de [[Walter Scott]] pro le genere del romanzo historic. == Biographia == === Origines familiar === ==== Familia ==== {{Vider anque|Manzoni (familia)}} [[File:Pietro Manzoni.jpg|left|thumb|alt=Portrait de Pietro Manzoni|Pietro Manzoni, ''Casa Manzoni'', [[Brusuglio]]<ref>{{cita|Ginzburg|p. 345}}.</ref>.]] Per le latere maternal Alessandro Manzoni proveniva del illustre familia del [[Beccaria (familia)|Beccaria]]; le avo esseva [[Cesare Beccaria]], autor del tractato ''[[Dei delitti e delle pene|Del delitos e del penas]]'' e un del principal promotores del [[Illuminismo in Italia|Illuminismo lombard]]. Secundo le mesme Manzoni, ille e su avo se videva solmente un vice, al occasion del visita de su matre al celebre genitor.<ref>Manzoni rememora assi le incontro in {{cita|Fabris|p. 94}}: {{Citation|Io me rememora de haber le vidite un sol vice, e io rememora su figura. Mi matre, ante de poner me in collegio, me duceva a salutar le; e ille iva prender chocolates pro me. Il me pare ancora vider le avo e le armario.}} </ref> Le parentela con le Beccaria le rendeva insuper cosino distante del scriptor [[scapigliatura|scapigliate]] [[Carlo Dossi]].<ref>{{Cita|Lioce}}.</ref> Plus modeste esseva in vice le familia paternal:<ref group="N">Pro un quadro general del historia del familia Manzoni ab Giacomo (initio del XVI seculo) usque a Alessandro Manzoni, vide: {{Cita testo |autore=Pietro Pensa |titolo=Familia Manzoni: ille ramo del casato |rivista=Broletto |volume=2 |anno=1985 |pagine=62-69 |città=Como |issn=2388-1232 |url=http://pietro.pensa.it |accesso=23 julio 2015}}</ref> don [[Pietro Manzoni|Pietro Antonio Pasino Manzoni]] (1657-1736), le patre de Alessandro, descendeva de un nobile familia de [[Barzio]], in [[Valsassina]], stabilite in [[1612]] in [[Lecco]] (in le localitate de [[Caleotto]]) sequente al matrimonio de [[Giacomo Maria Manzoni]] con Ludovica Airoldi in 1611.<ref>{{Cita|Pensa}}.</ref> Ben que Pietro Manzoni habeva postea recipite le feudo de [[Cascine di Garbagna Novarese#Moncucco|Moncucco]] in le [[Provincia de Novara|Novarese]] in [[1691]]<ref>{{Cita web|http://www.storiadimilano.it/Repertori/cronologia_manzoni.htm|titulo=Chronologia del vita de A. Manzoni e del edificios habitate per ille|accesso=16 januario 2026|autore=Paolo Colussi|editore=Historia de Milano|data=9 april 2012}}</ref><ref>{{Cita|Parenti|p. 12}}:{{Citation|Le feudo de Moncucco pertineva al Manzoni, qui lo habeva acquirite del Camera Regia de Milano, con le assenso de Carlo II, rege de Hispania, ja desde le 23 de februario 1691, per opera de Don Pietro Antonio.}}</ref><ref>{{Cita|Bonfiglioli|p. 8}}.</ref><ref>{{Cita|Casalis|p. 600}}:{{Citation|Moncucco, dependentia de Mirasole in le basse Novarese: se trova super le Arbogna: esseva le signoria del Manzoni del loco de Caleotto in le territorio de Lecco.}}</ref> e in virtute de isto illes esseva contes, in Milano le titulo non esseva valide proque esseva «estranie».<ref name=":5">{{DBI|autore=Piero Floriani|nomeurl=alessandro-manzoni|accesso=16 januario 2026}}</ref><ref name="infeudazione" group="N">Alcun autores, como {{Cita|de Feo|p. 27}} e {{Cita|Bonfiglioli|p. 8}}, reporta 1773 como anno del infeudation de Moncucco al Manzoni: il se tracta de un evidente error chronologic, proque [[Carlo II de Hispania]] habeva morite in 1700 e le Novarese, ante le [[guerra de succession espaniol]], faceva parte del [[Ducato de Milano]], alora sub le egida de [[Madrid]].</ref> Initialmente don Pietro presentava al govern austriac un requesta official de recognition, ma pois prefereva non insister.<ref>{{cita|De Gubernatis|p. 21, nota 4}}.</ref> In omne caso, quando Roma attribuera multo plus tarde le citatinitate al Manzoni, le titulo comital apparera sur le acto official e sera mantenite per su descendentes. ==== Manzoni e Giovanni Verri ==== Ben que le patre legitim esseva Pietro Manzoni, il es multo probabile que le patre natural de Alessandro esseva un amante de Giulia, [[Giovanni Verri]] (le fratre minor de [[Alessandro Verri|Alessandro]] e [[Pietro Verri]]).<ref name=":5"/><ref name=":0">{{cita|Tellini|pp. 16-17}}: {{Citation|Le patre natural es tamen Giovanni Verri — ja amante de Giulia desde 1780…}}</ref> Con Giovanni, un homine attractive e libertin, de dece-septe annos plus vetule que illa, Giulia habeva initiate un relation ja in 1780, continuante la mesmo post le matrimonio.<ref name=":0"/><ref>{{Cita web|url=http://archiviostorico.corriere.it |titolo=Verri, Manzoni, Beccaria: tres familias pro Giulia |autore=Giulia Beccaria e Ermanno Paccagnini |editore=Corriere della Sera |data=15 decembre 2001 |accesso=17 januario 2026 |citazione=Accesso limitate per medio de subscription.}}</ref> Secundo lo que esseva reportate per [[Niccolò Tommaseo]], il pare que Verri esseva le ver patre del scriptor e que iste esseva plenmente al currente: «Anque de Pietro Verri <nowiki>[Manzoni]</nowiki> ille parla con reverentia, tanto plus que ille sape, e su matre non lo dissimulava, esser le nepote de ille, isto es, le filio de un de su fratres».<ref>{{Cita|Tommaseo|p. 54}}.</ref> === Le infantia e le adolescentia === ==== Galbiate e le separation del genitores ==== Alessandro Manzoni<ref>{{cita|De Gubernatis|p. 18, nota 2}}: {{Citation|Al infante esseva imposte le nomines Alessandro, Francesco, Tommaso, Antonio. Le prime nomine esseva illo del patre de Don Pietro, isto es le avo de Manzoni, alora ja morte; le secunde nomine esseva illo del parino Don Francesco Arrigoni. Le nomine Tommaso gli esseva imposte, sin dubita, proque le Ecclesia celebra le 7 de martio Sancto Tommaso. Antonio esseva le nomine de un cosino canonico in San Nazaro; ma illo pote anque esser venite a Manzoni de un madrina Antonietta, circa le qual, tamen, usque nunc nos vermente non sape nihil.}}</ref> nasceva in Milano, alora parte del [[Imperio Habsburgic]], al numero 20 de via San Damiano<ref name=":9">{{cita|Tonelli|p. 5}}.</ref> (correspondente al actual via Visconti di Modrone n.º 16),<ref>{{Cita web|url=http://www.storiadimilano.it/Repertori/cronologia_manzoni.htm|titulo=Chronologia Manzoni|autore=Paolo Colussi|accesso=18 januario 2026}}</ref><ref>{{Cita web|url = https://www.comune.milano.it/documents/76991511/269691898/36+Via+Visconti+di+Modrone.pdf/b3df31d2-89cc-e78d-dc19-d70c02d850b3?t=1627550354266|titulo = 36 Via Visconti di Modrone|autore = Commune de Milano|sito = comune.milano.it/municipio1|data = 2020|lingua = IT|formato = PDF|p = 2|accesso = 18 januario 2026}}</ref> le 7 de martio 1785, de [[Giulia Beccaria]] e, officialmente, de don [[Pietro Manzoni]].<ref>{{cita|Tellini|p. 16}}</ref> Ille passava le prime annos de vita principalmente in le ''[[cascina]] Costa'' de [[Galbiate]], tenite a balia per Caterina Panzeri, un contadina del loco,<ref name=":1">{{cita|Boneschi|p. 172}}</ref><ref>{{cita|Tellini|p. 17}}.</ref> un facto atestate per le placa ancora presente super le edificio. Postea ille passava alcun periodos in le [[Villa Manzoni|villa rustic]] del [[Caleotto]], proprietate del familia paternal, habitation ubi ille amara retornar como adulto e que ille vendera, non sin regretos, in 1818. Sequente le separation del genitores,<ref group=N>Le separation occurreva, legalmente, le 23 de februario 1792; postea, ab 1795 — ma le relation habeva comenciate multo ante, forsan in 1790, anno in que illes pare haber se incontrate — Giulia Beccaria comenciava a cohabitar con le cult e ric [[Carlo Imbonati]], prime in Anglaterra, pois in Francia, a Paris ({{cita|Tellini|p. 17}}).</ref> Manzoni esseva educate in collegios religiose. ==== Le education religiose a Merate e a Lugano ==== [[File:Appiani Giulia Beccaria Alessandro Manzoni.jpg|thumb|alt=Portrait de Giulia Beccaria con su filio Alessandro como infante|[[Andrea Appiani]], ''Portrait de Giulia Beccaria e su filio Alessandro Manzoni como infante'', 1790. Le portrait esseva donate per Giulia a Verri, un evento que fortifica le supposite illegitimitate de Alessandro<ref>{{cita|Ginzburg|p. 9}}: {{Citation|Le pictor Andrea Appiani faceva un portrait de Giulia con le infante. In le portrait, Giulia es vestite como amazona. Illa ha un facie dure, ossee e fatigate. Illa reguarda in le vacuo. Nulle teneressa visibile verso ille infante que se appoia al su geniculo. Le infante ha quatro annos. Giulia donava le portrait a Giovanni Verri.}}</ref>]] Le 13 de octobre 1791<ref name=":2">{{Cita web|url=http://www.casadelmanzoni.it/content/la-vita|titulo=Chronologia del vita e del obras de Alessandro Manzoni|accesso=18 januario 2026|editore=Casa del Manzoni|data=2014|urlarchivio=https://web.archive.org/web/20151011153809/http://www.casadelmanzoni.it/content/la-vita|dataarchivio=11 octobre 2015|urlmorto=sì}}</ref> ille esseva accompagnate per su matre a [[Merate]] al collegio San Bartolomeo del [[Somaschi]], ubi ille remaneva durante cinque annos. Esseva un periodo dur; le parve Alessandro pativa del absentia de su matre<ref group=N>Manzoni rememorava sempre como su matre, pro facilitar le separation de su filio, se retirava clandestinmente profittante de un momento de distraction de ille (vide: {{cita|Trombatore 1957|p. 250}}).</ref> e suffreva del relation difficile tanto con su companiones de schola, violente,<ref group=N>Inter le motivos de derision poteva esser anque ille forma de [[balbutiation]] que comenciava a manifestar se precisemente durante ille annos (vide: {{cita|Trombatore 1957|pp. 250-251}}).</ref> como con le docentes, qui le puniva frequentemente.<ref>{{cita|Tonelli|p. 9}}.</ref> Le litteratura in ille annos esseva ja pro ille un consolation e un passion: durante le recreation, le scriptor contara, «…io me claudeva <nowiki>[…]</nowiki> in un camera, e ibi io componeva versos».<ref>{{cita|Fabris|p. 86}}.</ref> In april 1796 ille passava al [[Ecclesia de Sant'Antonio Abate (Lugano)|collegio de Sant'Antonio]] a [[Lugano]], ancora gerite per le Somaschi, pro remaner ibi usque a septembre 1798.<ref name=":2"/> In le mesme 1796 arrivava al [[laco de Lugano]] le somasco [[Francesco Soave]], celebre erudito e pedagogista; ben que il sia completemente improbabile que Manzoni le habeva como maestro (excepto forsan pro alcun dies), su figura exerceva super le infante un notabile influentia.<ref>{{cita|Trombatore 1957|p. 252}}.</ref> Vetule e proxime al morte, le autor de ''[[Le promesse sposes]]'' rememorava: «Io amava le patre Soave, e me pareva vider circa su capite un aureola de gloria».<ref>{{cita|Fabris|p. 95}}.</ref> Al fin de 1798 ille passava al collegio Longone de Milano, gerite per le [[Barnabitas]],<ref name=":10">{{cita|Tonelli|p. 15}}.</ref> e postea se transferiva a [[Castellazzo de' Barzi]], ubi le instituto habeva stabilite provisoriamente su sede a causa del manovras bellic,<ref name=":2" /> pro pois retornar le 7 de augusto [[1799]] a Milano.<ref name=":10" /> Il non es clar quanto tempore le adolescente remaneva presso le Barnabitas; le hypothese plus acceptate le considera alumno del schola usque a junio [[1801]].<ref>{{cita|Tonelli|p. 16}}</ref> Nonobstante le isolation al qual ille esseva fortiate per le ambiente clause e bigot, Alessandro succedeva a establir alcun amicitias durabile, como illas con le companiones de classe Giulio Visconti e [[Federico Confalonieri]]. Un die non precisate del anno scholastic 1800-1801, pois, le escolares recipeva un visita que suscitava in le juvene Alessandro un grande emotion: le arrivata de [[Vincenzo Monti]], que ille legeva avidemente e considerava le plus grande poeta vivente, «esseva pro ille como un apparition de un Deo».<ref>{{cita|Carcano|pp. 7-8}}.</ref> ==== Le formation cultural ==== [[File:VincenzoMonti.jpg|thumb|left|alt=Portrait de Vincenzo Monti|[[Andrea Appiani]], ''Portrait de Vincenzo Monti'', [[Pictura a oleo|oleo]] super [[Pictura super tela|tela]], 1809, [[Pinacotheca de Brera]].]] Le formation cultural de Manzoni es imbibite de mythologia e litteratura latin, como appare clarmente del poemas adolescent. Duo autores classic, in particular, es su preferitos, [[Virgilio]] e [[Horatio]],<ref name=":3">{{cita|Tellini|p. 18}}.</ref> ma notabile es anque le influentia de [[Dante]] e [[Petrarca]];<ref>In le sonetto ''A le Musa'', Manzoni enumera Dante e Petrarca como glorias poetic ({{cita|Trombatore 1961|p. 198}}).</ref> inter le contemporaneos, tamen, insimul con Monti, [[Giuseppe Parini|Parini]] e [[Vittorio Alfieri|Alfieri]] ha un rol importante.<ref>{{cita|Fabris|p. 86}}: {{Citation|Ille die io recitava pro me le ''Caduta'' de Parini; e, post sortir del camera, io recipeva le noticia que Parini habeva morite: e illo esseva un del impressiones le plus forte e dolorose de mi vita.}}</ref><ref>{{cita|Tonelli|p. 18}}</ref><ref>{{cita|Trombatore 1957|p. 286}}</ref><ref>{{cita|Langella|p. 14}}</ref> Si on exclude le precedente exercitios de stilo,<ref group=N>Manzoni comenciava a scriber versos al etate de nove annos ({{cita|Fabris|p. 94}}.)</ref> su prime experientias poetic remonta al medietate de 1801, quando ille comenciava a rediger ''[[Del trionfo della libertà|Del triumpho del libertate]]'',<ref>{{cita|Trombatore 1957|pp. 270-271}}.</ref> in le qual on pote relevar un vena satiric e polemic que habera un rol non negligibile in le Manzoni adolescente, ben que illa ja se mitigara al medietate del decennio. Nos possede anque le traductiones, in endecasillabos non-rimate, de alcun partes del libro quinte del ''[[Eneide]]'' e del ''[[Satiras (Horatio)|Satira]]'' tertie (libro prime) de Horatio, junto a un epigramma mutilate in le qual ille attacca un certe fra' Volpino que, sub un false apparentia, representa le vice-rector del collegio patre Gaetano Volpini.<ref>{{cita|Giordano|p. 45}}</ref> ==== Un juvene dissolute ==== [[File:Manzoni a Venezia.jpg|thumb|left|alt=Lapide commemorative de Manzoni a Venesia|Lapide in memoria de Manzoni a Venesia, Campo San Maurizio, Palazzo Bellavite.]] Sortite del mundo anguste del Longone, ab le estate de 1801 usque a 1805 ille viveva con su patre ancian, alternante le sojornos in le tenuta de [[Caleotto]]<ref name=":3" /> con le vita urban.<ref>Don Pietro resideva, insimul con un soror ex-monaca e un avunculo monsignor, presso [[Porta Vittoria (Milano)|Porta Tosa]] ({{cita|Carcano|p. 8}}).</ref> Durante ille periodo ille frequentava le ambiente illuministic del aristocratia e del alte burguesia milanese, dedicante un grande parte de su tempore al divertimento e in particular al joco de hasard; ille jocava in le [[Ridotto (teatro)|ridotto]] del [[Teatro alla Scala]] usque a que, secundo lo que pare, un reproche de Monti le convinceva a renunciar al vitio.<ref>{{cita|Momigliano|p. 5}}</ref> Illo esseva anque le epocha de su prime amor, illo pro Luigina Visconti, soror de [[Ermes Visconti|Ermes]]; de iste experientia nos sape lo que le poeta ipse revelava in 1807 in un littera a [[Claude Fauriel]]: a [[Genova]], in facto, ille la habeva casualmente revistate, ja maritate al marchese [[Gian Carlo Di Negro]], e le episodio habeva despertate in ille le nostalgia e le displacer de haberla perdite.<ref>«''Je vous ai peut-être dejà conté que j'eus dans mon adolescence (1801), une très-forte et très-pure passion pour une jeune fille''», ille scribeva le 19 de martio 1807 a Fauriel, «[…] ''Ce qui me donne un peu de torture, c'est la pensée que c'est un peu de ma faute que je l'ai perdue''» (forsan io vos ha ja dicite que io habeva, in le adolescentia, un passion multo forte e pure pro un puella […] Lo que me tormenta un pauc es pensar que, si io la ha perdite, es in parte mi culpa). Vide: {{cita|Sforza|p. 33}}.</ref> Ultra iste divertimentos, le juventute de Manzoni es anque marcate per un sojorno a [[Venezia]] (de octobre 1803 a maio 1804<ref name=":2" /><ref name=":4">{{cita|Tellini|p. 19}}.</ref>) apud su cosino Giovanni Manzoni. Durante iste periodo ille habeva le occasion de cognoscer le nobildonna [[Isabella Teotochi Albrizzi]], que in un tempore esseva musa de [[Foscolo]],<ref name=":4"/> e de scriber tres del quatro ''[[Opere de Alessandro Manzoni|Sermones]]''.<ref>{{cita|Tellini|pp. 37 e ss.}}</ref> Le motivo del sojorno venetian non es clar, del qual Alessandro conservava anque in su etate avanzate un rememoration multo belle,<ref>{{cita|Venosta|p. 55}}</ref> ma il non pare haber habite rationes politic, sed plus tosto le desiro del patre de allontanar le de un stilo de vita dissipate.<ref name=":4"/> ==== Le Milano illuministic ==== [[File:Manzoni 1805.jpg|thumb|alt=Portrait de Alessandro Manzoni in 1805|Anonime anglese, ''Alessandro Manzoni in 1805'', oleo super tela, actualmente in le [[Casa Manzoni]] de via del Morone, [[Milano]]. [[Natalia Ginzburg]], con multe probabilitate, describe iste portrait, quando illa scribe: «Alibi ille ha un dense crin disordinate, le oculos nubilose e sembla [[Ugo Foscolo]]»<ref>{{cita|Ginzburg|p. 23}}.</ref>]] Le complacentia neoclassic del tempore inspirava a ille le prime compositiones de un certe relieve, modulate super le obra de Vincenzo Monti, idol literari del momento; ultra ille, Manzoni se volveva a Parini, portavoz del ideales [[illuministas]] e del necessitate de moralisation, al poeta [[Ugo Foscolo]], a [[Francesco Lomonaco]], un exiliate [[Basilicata|lucano]],<ref>{{cita|Trombatore 1957|p. 277}}.</ref><ref group=N>Le relation con Lomonaco esseva bastante proxime. Si Manzoni monstrava haber grande estima pro ille, Lomonaco includeva como epigraphe a su ''Vite del excellentes Italianos'' le [[sonetto]] manzonian ''Pro le vita de Dante'' de 1802. A dece-septe annos, dunque, le juvene poeta videva pro le prime vice un proprie texto publicate ({{cita|Tellini|pp. 52-53, nota 5}}).</ref> e a [[Vincenzo Cuoco]], defensor del theorias [[Giambattista Vico|vichian]],<ref>{{cita|Tellini|pp. 18-19}}.</ref> anque ille exiliate de Napoles post le restauration bourbonic de 1799 e considerate le «prime ver maestro de Manzoni».<ref>{{cita|Langella|p. 16}}.</ref> Le proximitate al ambiente neoclassic, e in particular a su campion Vincenzo Monti, incitava le juvene a frequentar alcun cursos de eloquentia date per le poeta romagnol al [[universitate de Pavia]] inter 1802 e 1803.<ref name=":5"/> In le registratores del atheneo le nomine de Alessandro non appare, ma il es quasi certe que ille sequeva le lectiones montian.<ref name=":5"/> Ultra le cognoscite admiration pro Monti e le opinion de illustre studiosos,<ref>De iste idea, per exemplo, {{cita|Piumati|p. 3}} e {{cita|De Gubernatis|p. 60}}.</ref> le hypothese pare esser confirmate per le correspondentia del periodo. Le correspondentes de Manzoni, in facto, es quasi omnes studentes (o ex-studentes) del universitate, ab [[Andrea Mustoxidi]] a [[Giovan Battista Pagani]], ab Ignazio Calderari a [[Ermes Visconti]] e a Luigi Arese.<ref name=":5" /><ref group="N">Arese e Pagani esseva ja amicos de Manzoni desde le tempore del Collegio Longone ({{cita|Nigro|p. 3}}). Concernente le figuras de Luigi Arese e Ignazio Calderari, {{Cita|Sforza|p. 5, n. 3 e 5}} presenta le sequente retratos: «Le conte Luigi Arese Lucini de Milano, de qui Manzoni parla plure vices e con calidissime affection in su litteras. Il habeva le disgrazia de perder su patre in le flor del etate, e de cader in le manos de intrigantes, qui le haberea spoliato, si ille spontanee le 5 de julio 1805 non se habeva messe sub le tutela del doctor Gaetano Garbagnati, renunciante al administration de su proprie substantias. Le 1 de septembre 1806 ille faceva testamento; ille instituiva como heredes le fratres; ille legava le horologio de auro a Giovambattista Pagani» (n. 3); «Le conte Ignazio Calderari, un altere del amicos juvene del Nostre; qui le adresseva varie litteras [...] Nasceva in 1793; moriva in decembre 1838» (n. 4).</ref><ref>{{cita|Tonelli|p. 25}}</ref> Le contexto academic le poneva anque in contacto con duo professores [[jansenistas]], [[Giuseppe Zola (teologo)|Giuseppe Zola]] e [[Pietro Tamburini]], docentes respectivemente de «historia del leges e del costumes» e de «philosophia moral, jure natural e public»;<ref group=N>Pro un analyse general de Tamburini e Zola, vide: Paola Vismara, ''Pietro Tamburini e le "despotismo pontifical"'', in {{Cita|Negruzzo|pp. 95-114}}; Annibale Zambarbieri, ''Le gusto del historia. Giuseppe Zola al initio de su docencia pavian'', in {{Cita|Negruzzo|pp. 115-132}}.</ref> lor ideas in defensa del moral le influentiava profundemente, introducente le pro le prime vice al pensamento jansenista. Tamburini condemnava le [[Curia roman|Curia roman]] pro su deformationes, ma videva in le catholicismo un modello indispensabile. Pro le elevatezza de su dissertationes, ille pareva a Manzoni un puncto de referentia al pari de Zola, definite «supreme» in un littera a Pagani del 6 de septembre 1804.<ref>{{cita|Sforza|p. 9}}; le epiteto esseva exprimite in occasion de un ''Sermon'' componite alcun menses antea a Venesia. Manzoni precava su amico de submitter lo al judicio de Zola.</ref> Del puncto de vista literari, a iste periodo pertine ''[[Del trionfo della libertà|Del triumpho del libertate]]'', ''[[Opere di Alessandro Manzoni|Adda]]'' e ''Le quatro sermones'', que porta le impression de Monti e de Parini, ma anque le echo de Virgilio e Horatio. === Le sojorno parisin (1805-1810) === ==== Le morte de Carlo Imbonati e le reunion con le matre ==== [[File:Carlo Imbonati.png|thumb|left|alt=Cameo representante le profilo de Carlo Imbonati|[[Cameo]] del XIX seculo representante le profilo de Carlo Imbonati.]] In 1805 Manzoni esseva invitate per su matre e per [[Carlo Imbonati]] a [[Paris]], apparentemente sub le suggestion de Monti<ref>{{cita|Ginzburg|p. 16}}</ref>. Alessandro acceptava con entusiasmo, ma non habeva tempore de cognoscer le conte, a cuje missiva ille respondeva con parolas de calor e recognition que Imbonati non legeva jammais; ille moriva, in facto, le 15 de martio, lassante Beccaria como herede universal de su patrimonio<ref>{{cita|Boneschi|p. 219}}</ref><ref name=":6">{{cita|Tellini|p. 20}}</ref>, ma anque afflicte e in necessitate de amor filial.<ref>{{cita|Boneschi|p. 218}}: {{Citation|Le vacuo lassate per Carlo le pare un abysso que tosto inglutira anque illa. In junio illa scribe al fidel amico [[Francesco Melzi d'Eril]]: "Car Melzi, si vos videva le mortifere tristessa que me consume, o car Melzi, vos haberea pietate de me. Le pensamento que io debe haber un die de deman es un pena que renasce sempre pro me e tamen io es fortiate a implorar iste die de deman e a tremular que illo me escapa… e a vos io pote dicer lo: le universo integre es extinguite pro me".}}</ref>. Le juvene, alora de vinti annos, arrivava in le capital francese le 12 de julio,<ref name=":2"/><ref name=":6"/>, die in le qual le policia local le concedeva le permitto de sojorno.<ref>{{cita|Bonghi, ''Obras inedite o rare''}}</ref> Manzoni, qui pro le defuncto scribeva le carme ''[[In morte di Carlo Imbonati|In le morte de Carlo Imbonati]]'', discoperiva haber un matre, e ab ille momento lor camminos, separate usque alora, se incrociava pro non separar se plus. Usque a 1841, anno del morte de Beccaria, le duo stabiliva un relation multo stricte, cuje profunditate emerge del litteras del scriptor in innumerose occasiones; ja le 31 de augusto 1805 ille revelava a [[Vincenzo Monti]] haber trovate «mi felicitate […] inter le bracios de un matre», e viver solmente «pro mi Giulia».<ref>{{Cita|Sforza|p. 12}}</ref> ==== Le circulo parisian: le ''Idéologues'' e Claude Fauriel ==== {{Vedi etiam|Idéologues}} [[File:Claude Fauriel.jpg|thumb|alt=Portrait de Claude Fauriel|''Claude Fauriel'', Castello de Bignon, Francia.]] Con su matre ille sojorna al numero 3 de [[place Vendôme]]. Multo frequentemente matre e filio se rendeva a Auteuil,<ref group=N>Le commune de Auteuil, que faceva parte del departimento del Seine, cessava de exister in 1860, e su territorio esseva repartite inter Paris e Boulogne-Billancourt.</ref> citate ubi se reuniva le circulo intellectual sub le patronato del vidua del philosopho [[Helvétius]],<ref name=":2"/> e al ''Maisonnette'' de [[Meulan]], ubi Manzoni passava duo annos, participante al circulo literari del cosidicte ''[[Idéologues]]'': philosophos de schola del undececente seculo, heredes del illuminismo del septe- e octo seculos ma orientate verso questiones concrete in le societate, e per isto precursors de themas [[romanticismo|romantic]] (como le attention al classes paupere e al emotion).<ref name=":7"/> Un rol importante in le gruppo del ''Idéologues'' (constituite, inter alteres, per [[Volney]], [[Dominique-Joseph Garat|Garat]], [[Destutt de Tracy]] e le danese [[Jens Baggesen|Baggesen]]<ref>{{cita|Carcano|pp. 8-9}}</ref>) esseva tenite per [[Claude Fauriel]],<ref name=":7">{{cita|Tellini|p. 60}}</ref><ref group=N>Fauriel habeva un rol significative in le evolution del poetica manzonian: le erudite francese inculcava in Alessandro, in facto, un grande interesse pro le historia e le faceva comprender que ille non debe scriber secundo modellos rigide e fixe in le tempore, ma debe esser capace de exprimer sentimentos que le permitte scriber in un maniera plus "ver", de modo a "tocar" le corde del lector: {{Citation|Le Vero historic remane le cardine del obra, ma recede a un position de scrupulose supporto functional que rende credibile e verisimile le invention|{{cita|Tellini|p. 152}}}}</ref> con qui Alessandro contraheva un amicitia que durava per multe annos; le frequentation esseva facilitate per le ligamine inter Giulia e le amante de Fauriel, [[Sophie de Condorcet]],<ref>{{cita|Ginzburg|p. 13}}.</ref> e per le plus ancian [[Pierre Cabanis]],<ref>Manzoni cognosceva e admirava Cabanis e, post su morte, le rememorava con affection «…''cet homme rare''…» (iste homine rare), non poteva rememorar «…''les promenades d'Auteuil sans souffrir''» (le promenades de Auteuil sin suffrer). {{cita|Sforza|pp. 72-73}}.</ref> autor del ''Lettre sur les causes premières'', texto orientate in senso [[spiritualismo|spiritualista]] e impregnante de spirito religiose, ben que le [[Essere supremo|Essere supreme]] cuje existentia es admittite non coincide completemente con le Deo christian secundo le conception del [[Ecclesia (communitate)|Ecclesia]].<ref>{{Cita libro|autore=Pierre Jean Georges Cabanis|titulo=Lettre, posthume et inédite de Cabanis à M. F*** sur les causes premières, avec des notes par F. Bérard|url=https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k5426351q.texteImage#|accesso=2 april 2024|anno=1824|editore=Gabon et Compagnie, Libraires|citate=Paris|lingua=Fr|OCLC=555572949}}</ref> A Paris, dunque, Alessandro entrava in contacto con le cultura francese classicizante, assimilante le [[sensismo]], le theorias [[Voltaire|volterrian]] e le evolution del rationalismo verso positiones [[Romanticismo|romantic]]. Nos possede pauc litteras relative al annos 1805-1807, e non es dunque possibile definir con precision le importantia pro Manzoni de tote le textos e autores que ille cognosceva o studiava plus profundemente durante le prime annos francese; Fauriel e Cabanis emerge tamen como le duo principal punctos de referentia; un certe importantia debeva anque haber [[Ponce-Denis Écouchard-Lebrun|Lebrun]], recognoscite, in un littera a Pagani del 12 de martio 1806, como «grand'homine», «poeta supreme» e «lirico transcendente».<ref>{{Cita|Sforza|p. 15}}.</ref> Il pote anque esser parolas de circumstantia, dictate per un amicitia ancora recente e per le gratitude pro le parolas laudative que «Pindare Lebrun»<ref group=N>Assi ille esseva appellate per le contemporaneos pro le stilo modelate super illo del poeta grec (vide {{cita|Bognetti|p. 109}}).</ref> le habeva adressate, honorante le con un proprie composition. Le stilo del poeta francese, improntate a un classicismo emphatic e conventional, non pare in facto conciliar se con le poetica manzonian, ma le poemetto ''[[Opere di Alessandro Manzoni|Urania]]'' (concepite inter 1806 e 1807 e postea lente portate a completion durante le annos sequente) portara partialmente su impression.<ref>Pro le integre paragrapho vide {{cita|Tonelli|pp. 65 e ss.}}</ref> ==== Le interludio italian (1806-1807) e le morte de don Pietro ==== [[File:Sophiedecondorcet.jpg|left|thumb|alt=Portrait de Sophie de Condorcet|''Sophie de Condorcet''. Su salon esseva un del punctos de incontro del ''Idéologues''.]] In junio 1806 matre e filio lassava pro le prime vice Paris, pro regular le ultime formalitates legal relative al hereditate de Imbonati, in le qual figurava etiam le [[Brusuglio|villa de Brusuglio]];<ref name=":5"/><ref>{{cita|Tellini|pp. 20-21}}.</ref> in septembre illes esseva totevia ja de retorno in Francia, como demonstra un littera de Manzoni a Ignazio Calderari.<ref>Le littera, del 7 septembre, se trova in {{cita|Sforza|pp. 23-25}}.</ref> Un secunde spostamento data de februario 1807: un littera a Fauriel, scribite le 17,<ref>{{Cita|Sforza|pp. 30-31}}.</ref> confirma que in ille die Manzoni se trovava in [[Susa (Italia)|Susa]] e habeva transite le [[Moncenisio]], durante que de altere testimonios epistolar nos sape que le mense sequente ille se trovava in [[Genova]].<ref>{{cita|Sforza|pp. 32-36}}.</ref> Le 20 martio, in procinto de partir pro [[Torino]], ille apprendeva que su patre esseva gravemente malade<ref name=":5"/> (ben que in realitate ille habeva morite ja duo dies ante<ref name=":2" />) e, durante le viage verso Milano, apprendeva de su morte. Il sembla totevia que Giulia e Alessandro non entrava in le citate ni participava al funerales, preferente passar alcun dies in le nove proprietate de Brusuglio e pois traversar de novo le [[Alpes]].<ref name="Ginz">{{cita|Ginzburg|p. 19}}</ref> Le parolas con le quales ille affronta in su litteras le morte de su patre pare plus tosto frigide; in le missiva a Fauriel del 8 april, vinti dies post le [[funeral]], ille adrese a Pietro un ultime voto: «''Paix et honneur à sa cendre''» (pace e honor a su cinere);<ref>''Carteggio Manzoni-Fauriel'' (a cura de I. Botta), Milano, Centro Nazionale Studi Manzoniani, 2003, p. 26.</ref> in le littera a Pagani del 24 martio, die in le qual ille recipeva le noticia del decesso, ille face referentia al motivo «ben dolorose» que le habeva appellate a Milano, pro continuar pois con altere argumentos, como le satisfaction de revider le amico Calderari e le affection pro su matre, «parlando del qual io trovara sempre plus debile e monche omne expression».<ref>{{cita|Sforza|p. 37}}</ref> In maio Alessandro, nominate per su patre herede universal,<ref name="Ginz" /> esseva de novo a Paris. ==== Le matrimonio e le nascentia del filia Giulia ==== [[File:Famiglia Manzoni.jpg|thumb|alt=Portrait del familia Manzoni per Ernesta Legnani Bisi|Le familia Manzoni al epocha del viage a Firenze, designo de [[Ernesta Legnani Bisi]].]] Desde tempore Giulia Beccaria cercava un sposa pro su filio; etiam le viage primaveral de 1807 habeva essite intraprite con iste objectivo, devenite jam preminente. Post le fallimento del projecto de fidanzar Alessandro con Augustine, filia del philosopho [[Destutt de Tracy]], a causa del basse grado de nobilitate del Manzoni,<ref name=":8">{{cita|Ginzburg|p. 24}}.</ref> Beccaria cognosceva a Paris Charlotte Blondel,<ref name=":11">{{cita|Tonelli|p. 85}}.</ref> parentate con le familia [[calvinista]] del [[ginevrino|bankero genevrin]] François Louis Blondel. Ille viveva in Milano con su sposa Marie e le filia de sedec annos [[Enrichetta Blondel|Enrichetta]] in le [[palatio Imbonati]], que le comite habeva vendite a ille annos ante.<ref name=":11"/> Le contactos esseva initiate per medio de Charlotte e, in septembre, le Manzoni partiva verso le citate milanese pro cognoscer Enrichetta — del qual habeva essite date excellent referentias — e su genitores. Le incontro, occurrite a [[Blevio]] in le fin de septembre 1807,<ref name=":8" /> non decepeva le sperantias; Manzoni remaneva incantate per le dulcesse e puritate del puella. Le matrimonio, que se revelara multo felice e essera coronate per le nascentia de dece filios, esseva celebrate le 6 februario 1808 in Milano:<ref name=":2"/><ref name=":12">{{cita|Tellini|p. 22}}</ref> prime con rito civil apud le municipio e, quaranta-cinque minutas plus tarde, con rito calvinista in via del Marino, ubi se trovava le casa del Blondel.<ref name=":12"/> Post haber regular le ultime questiones ligate al hereditate de Imbonati, le nove sposi, accompaniate per Giulia, se establi al numero 22 del Boulevard des Bains Chinois, a Paris.<ref>{{Cita|Parenti|pp. 70-71}}</ref><ref group=N>Le ration del partita de Milano pro Paris essevaationen, super toto, al scandalo del matrimonio inter un catholico (solmente de nomine) e un protestante, cosa que suscita le hostilitate del bon societate e del clero milanese ({{cita|Ginzburg|p. 25}}.)</ref> Le 23 decembre del mesme anno nasceva Giulia Claudia,<ref name=":12"/><ref name=":13">{{cita|Ginzburg|p. 26}}</ref> futur prime sposa de [[Massimo d'Azeglio]], que esseva baptisate le 23 augusto 1809 in le ecclesia [[giansenista]] de San Nicola presso [[Meulan]], secundo le rito catholic e con Fauriel como [[padrino]].<ref name=":13"/><ref name="Tel24">{{Cita|Tellini|p. 24}}</ref> Le decision de baptisar con rito catholic le primogenita, prendite per un patre indifferente desde le puncto de vista religiose e per un matre calvinista, es le indice de un cambiamento radical in le sensibilitate spiritual del familia. === Le conversion: un debatto aperte === [[File:Manzoni Blondel.jpg|thumb|left|alt=Miniatura de Alessandro e Enrichetta le die del nuptias|Miniatura de Alessandro e Enrichetta le die del nuptias.]] Le conversion al catholicismo de Manzoni es un thema super le qual non solmente le criticos, ma etiam le cognoscitores e le membros del familia del scriptor ha sempre discutite, obtenente del autor de ''I promessi sposi''<ref>{{cita|Tonelli|p. 96}}:{{Citation|…il Manzoni evita sempre di discorrere, anche coi congiunti più intimi, sulle cause, o circostanze particolari, che avevano determinato il suo ritorno alla fede; e una volta che il figliastro [[Stefano Stampa]] glielo aveva apertamente richiesto, si contentò di rispondere assai vagamente: "È stata la grazia di Dio, mio caro, è stata la grazia di Dio"; e alla stessa domanda della figlia Vittoria, analoga risposta.}}</ref> responsas aleatori; un reserva que rende omne studio critic inevitabilemente opinabile e incomplete. Le importantia del conversion, fundamental pro comprender le evolution thematic e spiritual de Manzoni durante le «quindecim annos creative», es sovente ligate a un legenda hagiographic que volerea un conversion repentine, attribuite al disorientation de Enrichetta in 1810. In realitate, le percurso que reconduceva Manzoni e su familia al practica religiose catholic esseva multo plus longe, debite a un serie de factores combinate inter illes. ==== Le duo litteras al Calderari (1806) ==== [[File:Jacques-Louis David 018.jpg|thumb|right|alt=Portrait del Papa Pio VII per Jacques-Louis David|[[Jacques-Louis David]], ''Pio VII'', [[oleo sur tabula|oleo sur tabula]], 1805, [[Louvre]]. Le concession del pontifice a Manzoni de poter celebrar le nuptias con rito catholic esseva un passo fundamental pro le regularisation religiose del copula.]] Un certe importantia ha duo litteras que Manzoni inviava a Ignazio Calderari concernente le maladia que conduceva al morte lor amico commun Luigi Arese. In le prime, del 17 septembre 1806, ille deplora que in loco del personas car le moribundo debe haber al latere de su lecto «l'orribile figura di un prete»,<ref>{{cita|Sforza|p. 26}}</ref><ref>{{cita|De Gubernatis|p. 125}}</ref> ma le 30 octobre, post le morte de Arese, sempre al Calderari ille exclama: «Oh sì! ci rivedremo! Se questa speranza non raddolcisse il desiderio dei buoni e l'orrore della presenza dei perversi, che sarebbe la vita?».<ref>{{cita|Sforza|p. 29}}</ref> Si de un latere es confirmate le reaction anticlerical ja observate in le prime obras, al mesme tempore Manzoni demonstra conformar se al spirito christian, prefigurante un existentia post le morte. ==== Le supplica a Pio VII ==== Post le baptismo catholic de Giulia in augusto 1809, Manzoni, in accordo con su sposa, adreseva un supplica a [[papa Pio VII]] a fin que, «pentito del fallo commesso», le autoritate pontifical poneva «un opportuno riparo, capace di rendere tranquilla la di lui coscienza [del supplicante, cioè del Manzoni]»,<ref>{{Cita|Manzoni cent'anni dopo|p. 49}}.</ref> rendente possibile celebrar de novo le matrimonio, iste vice secundo le rito catholic.<ref name="Tel24"/> In novembre arrivava le authorization papal con un rescripto del [[Michele Di Pietro|cardinal Di Pietro]] datate del 30 octobre,<ref>{{cita|Parenti|pp. 72-73}}.</ref> e le 15 februario [[1810]], in le casa de [[Ferdinando Marescalchi]], le curate del [[ecclesia del Madeleine|ecclesia de la Madeleine]] officiava le ceremonia.<ref>{{cita|Tonelli|p. 103}}</ref> ==== Degola e San Rocco (1809-1810) ==== [[File:Manzoni - Chiesa St.Roch.jpg|thumb|alt=Lapide in le ecclesia de Saint-Roch a Paris que commemora le conversion de Manzoni|Lapide ponite sur le prime pilastro sinistre del nave lateral del ecclesia parisian de Saint-Roch, que commemora le conversion de Alessandro Manzoni.]] Al initio de [[1809]] le Manzoni habeva facite cognoscentias importante, forsan decisive pro orientar Alessandro verso le practica religiose. Pierre Jean Agier, presidente del Corte de appello parisian, Giambattista Somis, ja consiliere del Corte de appello de [[Torino]], [[Ferdinando Marescalchi]], ministro del Relationes externe del [[Regno de Italia (1805-1814)|Regno de Italia]] [[napoleonico]],<ref>{{Treccani|ferdinando-marescalchi_(Dizionario-Biografico)|Marescalchi, Ferdinando|accesso=22 decembre 2015}}</ref> e Anne Marie Caroline Geymüller, un femina de [[Basilea]] devenite vidua de un official del guardia suisse del rege [[Luigi XVI]], faceva parte de un ambiente fortemente catholic e [[giansenista]].<ref>{{cita|Boneschi|p. 246}}</ref> Iste ultime, insuper, habeva [[Acto de abiura|renunciate solemnemente a]] le [[calvinismo]] in [[1805]] per opera de un [[abbate]] genevrin giansenista que le Manzoni cognosceva justo in le autumno de 1809, [[Eustachio Degola]],<ref>{{cita|Tonelli|pp. 102-103}}; pro le influentia de Geymüller e Degola vide A. Gazier, ''Manzoni à Port-Royal'', in ''Revue Bleue'', 1º martio 1908, e A. de Gubernatis, ''Eustachio Degola, le clero constitutional e le conversion del familia Manzoni'', Firenze, Barbera, 1882. Talvota, le cognomine se trova etiam in le forma con le accent tonic (Dègola, como reportate etiam sur le [pagina homonyme del Treccani]).</ref> le qual habeva un enorme importantia pro le conversion de Alessandro e de su familia. Le conversion de Manzoni, tamen, es multo plus cognoscite pro le appellate «miraculo de San Rocco».<ref>{{Cita web|1=http://www.internetculturale.it/opencms/directories/ViaggiNelTesto/manzoni/a9.html|2=Le conversion religiose|3=22 julio 2015|autore=Massimiliano Mancini|editore=Internet Culturale|urlarchivio=https://web.archive.org/web/20130623103016/http://www.internetculturale.it/opencms/directories/ViaggiNelTesto/manzoni/a9.html|dataarchivio=23 junio 2013|urlmorto=sì}}</ref> Le 2 april 1810, durante le festivitates pro le nuptias de Napoleone I e [[Maria Luisa de Austria]], improvisemente explodeva alcun mortarettos e le turba que impleva le stratas separava Manzoni de su sposa,<ref>{{cita|Ginzburg|p. 29}}.</ref><ref>{{cita|Boneschi|p. 248}}.</ref> le qual, pulsate per le gente, se trovava sur le scalones del [[Ecclesia de San Rocco (Parigi)|ecclesia de San Rocco]], in rue Saint-Honoré, e se refugia. In le silentio e serenitate de ille templo ille implorava le gratia de retrovar su consorte e, al exito, convertite, poteva reabraciar la.<ref>{{cita|Tonelli|p. 96}}</ref> [[File:Alessandro Manzoni, incisione di Ardinghi.jpg|thumb|alt=Incision de Alessandro Manzoni a 25 annos|Alessandro Manzoni circa le etate de 25 annos in un incision de Ardinghi, in ''Lettere di Alessandro Manzoni'', a cura de [[Angelo de Gubernatis]], Paolo Carrara, Milano 1881.]] Un altere version, reportate per [[Giulio Carcano]], narra in vice de un Manzoni frustrate que, assediate per dubitas spiritual, se haberea rendite in San Rocco clamante: «O Deo! Si tu existe, revela te a me!»,<ref>{{cita|Carcano|p. 11}}.</ref> exiente pois como credente. ==== Degola e le relationes con le Manzoni ==== Initialmente le sacerdote habeva le carga de preparar Enrichetta Blondel al abiura del calvinismo.<ref>{{cita|Boneschi|p. 247}}:{{Citation|Le 9 april 1810 initia formalmente le instruction catholic de Enrichetta.}}</ref> Ille le demandava de scriber summarios del lectiones de religion catholic (appellate ''ristretti''), pro corriger los pois ipse.<ref>{{cita|Ginzburg|p. 28}}</ref> Le abiura esseva subscripte in un acto official le 3 maio 1810 e celebrate solemnemente le 22 maio in le [[ecclesia de Saint-Séverin]], in presentia del circulo jansenista e del abbate Degola.<ref name="ReferenceB">{{cita|Ginzburg|p. 30}}</ref> Le influentia del sacerdote jansenista es innegabile: le rememora le longe correspondentia que le sacerdote genovese manteneva con Manzoni, con su sposa e con Giulia Beccaria.<ref>{{cita|Tonelli|pp. 115 e ss.}}</ref> Es relativemente facile reconstruer le etapas per le quales Blondel se convertite al catholicismo, ma le motivo non es clar. Probabilemente Manzoni, qui esseva «un animo non veramente ribelle», acceptava con fastidio un matrimonio non benedicte, e iste situation, quando le filia esseva inscribite in le registro del baptismos, debeva metter le in imbarasso.<ref>{{cita|Momigliano|p. 16}}</ref> === Le retorno in Italia (1810-1812) === ==== Inter via del Morone e Brusuglio. Le familia ==== [[File:8862 - Milano - P.za Belgiojoso - Casa del Manzoni - Foto Giovanni Dall'Orto - 14-Apr-2007.jpg|left|thumb|alt=Fachada del Casa Manzoni a Milano|Le [[Casa Manzoni]], viste ab [[piazza Belgioioso]] a [[Milano]]. Acquirite in 1813 per le scriptor, illo esseva le residentia urban de su familia usque a 1873, anno del morte de Manzoni. Hodie illo alberga le "Museo manzoniano", le "Centro de studi manzoniani" e le "[[Società Storica Lombarda|Società Storica lombarda]]".<ref>{{Cita web|url=[http://www.casadelmanzoni.it|titolo=Casa](http://www.casadelmanzoni.it|titolo=Casa) del Manzoni|accesso=21 januario 2026|editore=Casa del Manzoni}}</ref>]] Quanto le spirito de Manzoni se habeva cambiate durante le ultime menses del residentia parisin, o melio, quanto illo esseva in contradiction con le valores e le modelos precedente, es difficile dicer. Certemente le grande citate francese, capital del belle mundo e del intellectuales del epocha, non exerceva plus alcun fascino super ille.<ref name="ReferenceB"/><ref>Ciò emerge da {{cita|Sforza|p. 90}}:{{Citation|Solo la vostra presenza mi lega ancora a questa città, che per il resto non esercita su di me alcuna attrattiva.|Lettera al Fauriel (29 maggio 1810)|Il n'y a que vous qui m'attachez encore à ce Paris que je n'aime point du tout pour tout le reste.|lingua=fr}}</ref> In besonio de tranquillitate, Manzoni quitava [[Parigi]] con le familia le 2 junio, dirigite verso [[Brusuglio]], ubi ille arrivava, malgrado alcun inconvenientes,<ref>{{cita|Ginzburg|p. 31}}:{{Citation|Arrivati a Lione, s'ammalò Giulia e s'ammalò la bambina [Giulia Claudia]. Enrichetta era incinta, o credeva di esserlo; soffriva di disturbi che le sembravano segni di gravidanza. Manzoni dovette farsi togliere un dente.}}</ref> alcun septimanas plus tarde. Ibi, tamen, ille incontrava le ira del familia Blondel, irate per le conversion de Enrichetta al catholicismo, un resentimento que non diminuiva con le passar del annos.<ref>{{cita|Ginzburg|pp. 30-31}}</ref> Le Manzoni alternava periodos a Brusuglio e in le citate, habente durante le belle saison lor residentia in le villa extra le porta, ubi Alessandro se dedicava al agricultura. A Milano illes se establiva durante quasi duo annos al numero 3883 de via S. Vito al Carobbio,<ref>{{cita|Boneschi|p. 251}}</ref> pro pois passar un anno in le [[Casa Beccaria|palatio del Beccaria]], in [[via Brera]], usque al 2 octobre 1813, quando le scriptor acquisiva un casa in via del Morone, al numero 1171 (hodie 1).<ref name="Par97">{{cita|Parenti|p. 97}}</ref> Manzoni habeva sempre essite habituate a viver in medio del verdor: le nove habitation, que dava super piazza Belgioioso, habeva «un jardin proprie interne, con un certe qual sensation de claustro, absolutemente lo que esseva convenibile al indole de Manzoni».<ref>{{cita|Radius|p. 55}}</ref> In via del Morone le autor haberea passate le resto de su vita. Durante le annos sequente le membros del familia, qui alternava lor residentia inter le palatio urban e le villa de Brusuglio, cresceva in numero.<ref name="Family">{{Cita web|url=http://www.casadelmanzoni.it/content/la-famiglia-manzoni#n10|titolo=La Famiglia Manzoni|accesso=21 januario 2026|editore=Casa del Manzoni|urlarchivio=https://web.archive.org/web/20160311035010/http://www.casadelmanzoni.it/content/la-famiglia-manzoni#n10|dataarchivio=11 martio 2016|urlmorto=sì}}</ref> Post Luigia, nascite e morte le mesme die (5 septembre 1811), le 21 julio 1813 nasceva in via Brera le prime filio mascule, [[Pietro Luigi Manzoni|Pietro Luigi]]. Le 25 julio 1815 le casa de via del Morone esseva allietate per le nascentia de Cristina,<ref name=":5"/><ref name="Par97" /> posteriormente sposa de Cristoforo Baroggi. Durante le annos sequente nasceva anque Sofia (12 novembre 1817), sposa de Lodovico Trotti; [[Enrico Manzoni|Enrico]] (7 junio 1819); Clara (augusto 1821), qui viveva duo annos; Vittoria (martio 1822), sposa desde 1846 de [[Giovanni Battista Giorgini (1818-1908)|Giovanni Battista Giorgini]]); [[Filippo Manzoni|Filippo]] (martio 1826), sposo de Erminia Catena; e Matilde in maio 1830, le ultime, morte celibe.<ref name=":5"/> ==== De Degola a Luigi Tosi: le nove guida spiritual ==== [[File:Luigi Tosi.jpg|thumb|alt=Portrait de Luigi Tosi|Luigi Tosi.]] Ante de partir, le Manzoni habeva demandate al sacerdote jansenista de indicar les un persona digne de confidentia que poterea continuar su opera de assistentia spiritual.<ref>{{cita|Parenti|p. 81}}</ref> Le 30 maio Degola scribeva un littera de recommendation pro don [[Luigi Tosi (vescovo)|Luigi Tosi]], canonic de [[Basilica di Sant'Ambrogio|San Ambrosio]] e etiam ille jansenista.<ref>{{cita|Tonelli|p. 120}}</ref> Tanto Giulia como Alessandro habeva un excellente impression de Tosi, como se pote deducer del parolas del scriptor: «Le dignissime Canonic Tosi esseva visitate per mi matre e me <nowiki>[…]</nowiki>, e esseva trovate un digne amico de Degola; e isto suffice pro su elogio».<ref>{{cita|Sforza|p. 98}}</ref> Le sacerdote se recava regularmente etiam a Brusuglio, quando le familia ibi remaneva, e manteneva su function de [[guida spiritual]] durante multe annos, etiam post su election a [[diocesi di Pavia|episcopo de Pavia]], occurrite in 1823. A Alessandro, como a su sposa e a su matre, le [[eucaristia]] non habeva ancora essite administrate. Post un breve preparation, Manzoni se [[Penitenza (sacramento)|confessava]] le 27 augusto e le 15 septembre, insimul con Giulia e Enrichetta, se accostava pro le prime vice al Communion,<ref>{{cita|Tellini|pp. 24-25}}</ref> ben que le percurso de conversion complete esseva ancora multo longe. De facto, in augusto 1811, le neophyto inviava a Degola e Tosi litteras in le quales ille les demandava respectivemente de orar «proque place al Senior scuoter mi lentor in su servicio e liberar me de un tepore que me tormenta e me humilia», e affirmava que «malgrado mi profunde indignitate, io senti quanto le Omnipotentia del Gratia Divine pote operar in me».<ref>{{cita|Sforza|p. 127}}</ref> === Le quindecim annos creative (1812-1827) === {{VA|Obras de Alessandro Manzoni}} [[File:Molteni Giuseppe, Alessandro Manzoni.jpg|left|thumb|alt=Portrait de Alessandro Manzoni per Giuseppe Molteni|[[Giuseppe Molteni]], ''Alessandro Manzoni'', oleo sur tela, 1835, [[Pinacoteca de Brera]].]] ==== Introduction ==== Expression jam adoptate per le critica litterari,<ref>{{Cita|Guglielmino-Grosser|p. 229}}; {{Cita|Marchese|p. 28}}.</ref> le ''quindecim annos creative'' sole indicar ille arco temporal durante le qual Manzoni, jam convertite al catholicismo e al ideas romantic, se dedicava al redaction de su obras litterari principal, ab le poesia sacre usque al poesia civil, ab le essayes philosophic-religiose usque al tragedias, pro arrivar finalmente al redaction del prime grande romanzo del historia del litteratura italian. In tote iste generes, Manzoni introduceva elementos nove e revolutionari in relation al tradition litterari: le ''Hymnos Sacre'' revela le coralitate del poesia christian de Manzoni;<ref name="GG230">{{Cita|Guglielmino-Grosser|p. 230}}.</ref> le tragedias, in nomine del verisimilitude, se distacca del unitates aristotelic e revela ille interesse progressive pro le sentimentos human que trovara lor plen expression in le romanzo. ==== Le ''Hymnos Sacre'' ==== {{Vedi anche|Hymnos sacre}} Ab iste momento su vita e su arte essera plenmente conforme al fide e al necessitate de divulgar la per le exemplo e per le obras. In 1812 ille comenciava le redaction del ''[[Hymnos sacre]]''. Ille voleva scriber in iste ordine ''Le Natal'', ''Le Epiphania'', ''Le Passion'', ''Le Resurrection'', ''Le Ascension'', ''Le Pentecoste'', ''Le Corpore del Senior'', ''Le Cathedra de Sancte Petro'', ''Le Assumption'', ''Le Nomine de Maria'', ''Omnes Sanctos'' e ''Le Mortos'',<ref>{{cita|Tonelli|p. 137}}</ref> ma ille portava a termino solmente cinque: ''Le Resurrection'', ''Le nomine de Maria'', ''Le Natal'', ''Le Passion'' e ''[[Le Pentecoste (Hymnos sacre)|Le Pentecoste]]''. Le prime quatro esseva scribite inter april 1812 e octobre 1815 e publicate in un volumine presso le editor milanese Pietro Agnelli al fin de 1815,<ref>{{cita|Tellini|p. 26}}</ref> durante que le redaction de ''Le Pentecoste'', initiate in 1817, esseva completate solmente cinque annos plus tarde, retardate per altere obras al quales le autor se dedicava in le mesme annos, inter le quales se distingue le duo tragedias e le prime version del romanzo. ''Le Omnes Sanctos'' (1830-1847) remaneva in stato de fragmento, como altere possibile additiones al ''Hymnos'' (''[[Le Natal de 1833]]'' e le brevissime ''Deo in le natura''). Le poesia religiose de Manzoni es completate per le ''Strophes pro un Prime Communion''. Le intention del autor es un poesia popular, del qual le stilo se allontana talora proque ancora influentiate per le formation [[neoclassica]],<ref>{{cita|Galletti|pp. 105 e ss.}}</ref> pro retornar pois al communitate del credentes (le ''[[ecclesia]]'' christian) que leva, insimul con le poeta, un canto de laude a Deo, le unic securitate contra le mal sempre dominante in le Historia.<ref>{{cita|Ferroni|p. 46}}:{{Citation|Le voce del poeta se immerge in le medio del populo que vive le rito, e al mesme tempore participa, con spirito agonistic, al conflicto sempre in curso inter le ben e le mal.}}</ref><ref>{{Cita|Guglielmino-Grosser|pp. 229-230}}.</ref> Iste dimension coral emerge super toto in le ''Pentecoste'', ubi le «filios de Eva» (v. 71), dispersate in tote le mundo, trova unitate in le fide in Deo.<ref name="GG230"/> ==== Le 1814 e le ''Odes'' ''civil'' ==== [[File:Prina lynched.jpg|thumb|alt=Impression de epocha representante le linciamento de Giuseppe Prina|Le linciamento de Giuseppe Prina in un impression de epocha.]] Durante que Manzoni elaborava le ''Hymnos Sacre'', le situation politic international se deteriorava rapidemente: [[Napoleone Bonaparte|Napoleone]], fortemente debilititate post le disastrose [[Campania de Russia]] de 1812, cadeva in le grande [[Battalia de Lipsia]] de 1813. In consequentia, anque le [[Stato satellite|Statos satellites francese]], inter le qual [[Regno de Italia (1805-1814)|Regno de Italia]], cadeva sub le colpos del coalition austro-russe, obligante [[Eugenio di Beauharnais]] a fugir de Milano e permittente assi al austriacos de [[Campania de Italia (1813-1814)|reentrar in Lombardia]]. Manzoni viveva iste momentos dramatic con grande angustia, assistente ab su palatio de via del Morone, le 20 april 1814, al linciamento del ministro del financias [[Giuseppe Prina]], le violentia del qual (vivamente deplorate per le scriptor) es narrate in un littera a Fauriel.<ref>{{cita|Ginzburg|pp. 43-44}}:{{Citation|La nostra casa per l'appunto è situata molto vicino a quella dov'egli abitava di modo che abbiamo udito per alcun ore le grida di quelli che lo andavano cercando, il che tenne mia madre e mia moglie in angosce crudeli, anche perché pensavano che non si fermassero a questo. E invero alcuni malintenzionati volevano approfittare di quel momento d'anarchia per prolungarlo, ma la guardia civica seppe fermarlo con coraggio, una prudenza e un'operosità quanto mai degni di lode.}}</ref> A parte le episodio de Prina, Manzoni participava intensemente al [[Cade del Regno de Italia (1814)|tentativo de mantener independente le Alta Italia]] con un regno cuje sovrano haberea essite justo le viceré Eugenio di Beauharnais, subscribente un petition presso le potencias victoriose reunite a [[Parigi]].<ref>{{cita|Fabris|p. 98}}</ref> Poeticamente ille contribuiva al sentimento patriotic con le redaction de duo [[Canzon (metrica)|canzones]], ambes remanente incomplete:<ref>{{cita|Tellini|pp. 83-85}}</ref> ''[[April 1814]]'', in le qual le terre-moto politic milanese es evocate in un perspectiva patriotic e de denuncia contra le politica napoleonian,<ref>{{cita|Nigro|p. 44}}:{{Citation|Manzoni ha scritto la canzone antinapoleonica ''Aprile 1814'' nel linguaggio (rivoltato) delle illusioni della rimeria napoleonica, […]}}</ref> e ''[[Le proclamation de Rimini]]'' (april 1815), in le qual ille reflecte super le [[Proclamation de Rimini|discurso del mesme nomine]] tenite per [[Gioacchino Murat]] pro le defension de Italia, presentante le como un liberator inviate per Deo pro subtraher le italianos al sclavitude.<ref>''Il proclama di Rimini'', p. 699, vv. 36-44: «Egli è sorto, per Dio! Sì, per Colui / Che un dì trascelse il giovinetto ebreo / Che del fratello il percussor percosse; / E fattol duce e salvator de' suoi, / Degli avari ladron sul capo reo / L'ardua furia soffiò dell'onde rosse; / Per quel Dio che talora a stranie posse, / Certo in pena, il valor d'un popol trade;…».</ref> ==== Manzoni e le debatto inter classicistas e romanticos ==== [[File:Sulla maniera e la utilità delle traduzioni.pdf|thumb|left|alt=Prime pagina del articulo de Madame de Staël super le Biblioteca Italiana|Anne Louise Germaine de Staël, ''Super le maniera e le utilitate del traductiones'', traduction de Pietro Giordani in le ''[[Biblioteca Italiana]]'' (januario 1816). Le articulo suscita le initio del debatto inter classicistas e romanticos.]] Le annos sequente al conversion esseva assatis significative pro le panorama litterari e italian. Italia, ancora ligate a un firme tradition classicista, esseva obligate a confrontar se con le nove clima romantic europee. In januario 1816, le intellectual francese [[Madame de Staël]] publicava, traducite in italiano in le prime numero del ''[[Biblioteca Italiana]]'', un articulo intitulate ''[[Super le maniera e le utilitate del traductiones]]'', in le qual illa criticava le italianos qui se obstinava a remaner ligate a un rhetorica vacue, ignorante le novitates proveniente de Germania e de Anglaterra.<ref>{{cita|Ferroni|p. 27}}</ref><ref>{{Cita web|url=http://www.internetculturale.it/opencms/directories/ViaggiNelTesto/manzoni/a11.html|titolo=Le polemiche romantiche|accesso=23 januario 2026|autore=Massimiliano Mancini|editore=Internet Culturale|urlarchivio=https://web.archive.org/web/20150924035719/http://www.internetculturale.it/opencms/directories/ViaggiNelTesto/manzoni/a11.html|dataarchivio=24 septembre 2015|urlmorto=sì}}</ref> Al successive ''querelle'' inter classicistas (con [[Pietro Giordani]] al testa) e romanticos (inter le qual se distingue [[Ludovico di Breme]] e [[Giovanni Berchet]]), Manzoni non participava activemente. Ben que ille esseva del parte del romanticos e participava al ''Cameretta'' litterari animate per [[Ermes Visconti]], [[Gaetano Cattaneo]], [[Tommaso Grossi]] e super toto per le poeta dialectal [[Carlo Porta]],<ref>{{cita|Ferroni|p. 31}}.</ref><ref>{{Cita web|url=http://www.internetculturale.it/opencms/directories/ViaggiNelTesto/manzoni/a12.html|titolo=Le Cameretta portiana|accesso=23 januario 2016|autore=Massimiliano Mancini|editore=Internet Culturale|urlarchivio=https://web.archive.org/web/20150924035721/http://www.internetculturale.it/opencms/directories/ViaggiNelTesto/manzoni/a12.html|dataarchivio=24 septembre 2015|urlmorto=sì}}</ref> ille refusava de collaborar tanto con le ''Biblioteca Italiana'' como con ''[[Le Conciliator]]''.<ref name=":5"/> Ultra le interesse pro le poetic christian, esseva determinante le [[neurosi|neurosis depressive]] que colpava Manzoni desde 1810 e su difficultate a parlar in publico, factores que le fortiava a un vita retirate in su possessiones de Brusuglio o in le quiete de su palatio milanese.<ref name="tellini">{{cita|Tellini|pp. 24-27}}</ref> ==== Le production teatral ==== {{Vedi etiam|Pensamento e poetica de Alessandro Manzoni}} Decisive esseva le impression que Manzoni lassava in le [[historia del teatro italian]]. Il interveniva super le structura e le finalitate mesme del drama, que, secundo le scriptor, non debe describer le abstracte ma le verosimil e le motiones del anima del protagonistas, excludente le artificialitate del [[unidades aristotelic]].<ref>{{cita|Tellini|p. 88}}</ref> Le fructos de iste reflexiones, emergite in le ''[[Littera a Monsieur Chauvet]]'' (1820), se collige in le tragedia ''[[Le Comte de Carmagnola]]'',<ref>Initiate le 15 januario 1816, illo esseva editate a Milano solmente in 1820 presso le editor Vincenzo Ferrario ({{Cita|Tellini|p. 90}}).</ref> cuje redaction esseva retardate per le problemas de natura nervose que affligeva le autor<ref>{{Cita|Floriani}}:{{Citation|A chiusura del biennio, riprendendo i contatti con Fauriel nelle tre lettere del 1816, il M<nowiki>[anzoni]</nowiki> sembrava un altro uomo [...] in quella del 25 marzo rievocò i tempi di Meulan, confessando i disturbi nervosi ma anche l'entusiasmo per il lavoro (una tragedia dedicata a lui, "son meilleur ami").}}</ref> e per le labor in le ''Observationes super le moral catholic''.<ref>{{Cita|Floriani}}:{{Citation|Il lavoro sul Carmagnola durò fino al settembre 1819. Mentre lo scriveva il M<nowiki>[anzoni]</nowiki> compose la Pentecoste, iniziata nel giugno 1817 e sospesa alla definizione di 10 strofe, poi rifiutate. Nel 1818 il Carmagnola fu a sua volta sospeso, uscendo poi, per cura di E<nowiki>[rmes]</nowiki> Visconti, all’inizio del 1820, mentre il M<nowiki>[anzoni]</nowiki> si trovava a Parigi.}}</ref> Le secunde tragedia, ''[[Adelchi (Manzoni)|Adelchi]]'', esseva editate in 1822, durante que in le mente comenciava a delinear se le vision narrative del romanzo.<ref name=":5"/> ==== Le crise de 1817 e le ''Observationes super le moral catholic'' (1818-1819) ==== {{Vedi etiam|Observationes super le moral catholic}} [[File:Jean Charles Simonde de Sismondi (1773-1842).png|thumb|left|alt=Portrait de Jean Charles Léonard Simonde de Sismondi|[[Jean Charles Léonard Simonde de Sismondi]].]] In le primavera de 1817 Manzoni habeva un breve crise spiritual,<ref>{{cita|Tonelli|p. 160}}</ref> determinate per plure factores, in particular per le appoio del Ecclesia al restauration: le liberal Manzoni non comprendeva le conflicto inter le religion christian, in le qual ille fermemente credeva, e le orientation politic del Ecclesia catholic, que ille non compartiva.<ref>{{cita|Tellini|p. 101}}</ref> Le disillusion que resulta conduceva al aggravation de su maladia nervose e a un consequent refrigeration in le practica religiose, como se deduce de un littera de [[Luigi Tosi (vescovo)|Tosi]] a [[Eustachio Degola|Degola]], in le qual le patre spiritual del scriptor communicava le superamento del crise (14 junio 1817).<ref>Pro approfondir le question del crise spiritual vide {{cita|Accame Bobbio}}.</ref> Anque con le futuro [[vescovo de Pavia|episcopo de Pavia]] il habeva un parve conflicto, tosto oblidate, quando Manzoni habeva manifestate le desiro de retornar pro un periodo a Parigi, incontrante un opposition que le pareva exagerate.<ref name=":15">{{cita|Tonelli|p. 161}}</ref> Le sacerdote videva in le transferimento un periculo pro le fide del discipulo, qui desiderava in vice revider [[Claude Fauriel|Fauriel]] e sperava obtener beneficio pro su problemas nervose. Manzoni demandava totevia de poter partir, ma in maio le policia le refusava le passaportes.<ref>{{cita|Tonelli|pp. 179-180}}</ref> Temporarimente abandonate le hypothese parisian, Manzoni interrumpeva le ''Comte de Carmagnola'' e se retirava in le campania, ubi ille se immersava in le lectura de textos philosophic que servirea de base al ''Observationes super le moral catholic''.<ref name=":15"/> Le annotationes manzonian al autores studiate es utile pro discoperir qual libros ille studiava in ille menses e como ille les judicava: illas a [[John Locke|Locke]], a [[Étienne Bonnot de Condillac|Condillac]] e a [[Destutt de Tracy]] demonstra le distantia de Manzoni ab lor pensamento.<ref name=":15"/> In preparar le ''Observationes'', su attention se dirigeva super toto al ''[[Historia del Republicas Italiane]]'' de [[Jean Charles Léonard Simonde de Sismondi|Sismondi]], cuje dece-sexte e ultime volumina sortiva a Parigi in 1818. Le obra contineva in le ultime tomo violente accusationes contra le catholicismo, lo que suscitava un reaction indignate del canonico Tosi, qui demandava a Manzoni de responder.<ref group=N>Secundo {{cita|De Gubernatis|pp. 146-147}}, Tosi obligava Manzoni, como penitentia pro le vita anticlerical e atheistic de su prime juventute, a scriber un tractato in defension del religion catholic, arrivante mesmo a «chiude<nowiki>[re]</nowiki> in camera Alessandro Manzoni, perché mandasse innanzi il libro sulla ''Morale cattolica'' che non voleva andare avanti».</ref> Iste [[apologetica|obra apologetic]] esseva publicate in 1819 con le titulo ''Super le Moral Catholic, observationes de Alessandro Manzoni, Parte prime''.<ref>{{Cita web|url=http://www.internetculturale.it/opencms/directories/ViaggiNelTesto/manzoni/b32.html|titolo=La ''Morale Cattolica''|accesso=24 januario 2026|autore=Massimiliano Mancini|editore=Internet Culturale|urlarchivio=https://web.archive.org/web/20150924035735/http://www.internetculturale.it/opencms/directories/ViaggiNelTesto/manzoni/b32.html|dataarchivio=24 septembre 2015|urlmorto=sì}}</ref> ==== Le secunde residentia parisian (1819-1820) ==== [[File:Thierry, Augustin, BNF Gallica.jpg|thumb|alt=Portrait del historiographico Augustin Thierry|[[Augustin Thierry]].]] Ja desde [[1817]] Manzoni pensava de retornar a [[Paris]], loco felice del juventute ubi ille sperava poter sanar del crises de nervos sempre plus accentuate.<ref>Isto se deduce de un littera que le oncle de Manzoni, [[Giulio Beccaria]], inviava a su nepote qui non succedeva a recuperar su sanitate ({{Cita|Ginzburg|p. 53}}).</ref> Le partita, tamen, esseva sempre remandate a causa del difficultate de obtener le passaportes.<ref>{{Cita|Ginzburg|p. 49}}</ref> Illos esseva concedite per le autoritates austriac solmente in [[1819]], e le integre familia partiva pro [[Francia]] le 14 septembre.<ref>{{cita|Tonelli|p. 188}}</ref> In le capital francese Manzoni frequentava le historiographico [[Augustin Thierry]] e le philosopho [[Victor Cousin]].<ref>{{cita|Tellini|p. 29}}</ref> Le cognoscentia de Thierry influentiava de maniera importante le conception manzonian del historia, e un certe importantia habeva etiam le [[spiritualismo]] de Cousin. Ben que le ideas de iste ultime non esseva totalmente heterodoxe in materia de religion, certe de su affirmationes le impressionava, como: «Sans Dieu, l'homme et la nature restent un mystère» (sin Deo, le homine e le natura remane un mysterio),<ref>{{cita|Cousin|p. 31}}; a notar que le curso universitari de Cousin habeva loco justamente durante le residentia parisian de Manzoni.</ref> o «La loi suprème, c'est […] la sainteté, le dévouement, la charité, l'amour du prochain; c'est surtout l'amour de Dieu» («Le lege supreme consiste […] super toto in le sanctitate, le devotion, le caritate, in le amor del proximo; illo se manifesta super toto in le amor de Deo»).<ref>{{cita|Cousin|p. 112}}</ref> Manzoni, tamen, non trovava beneficio in le residentia parisian: le crises de nervos non habeva passate, e ille comenciava sentir nostalgia de su casa. Assi, post justo un anno, le 25 julio partiva de Paris con tote le familia pro retornar a Milano le 8 augusto.<ref name=":2"/> Passate le estate, comenciava le annos le plus frenetic del quindecim annos creative, in le quales Alessandro elaborava ille conceptos religiose e providentialistic que trovarea lor culmino in [[Adelchi (Manzoni)|''Adelchi'']] e in le [[Il cinque maggio|''Cinque maggio'']], bases fundamental pro le structura de ''[[I promessi sposi]]'', insimul con le initio del reflection linguistic, structural e artistic super le genere del romanzo ipse. ==== Le biennio 1820-1822: le bases del romanzo ==== {{Vedi anche|Il cinque maggio|Marzo 1821|Adelchi (Manzoni)}} [[File:Steuben - Mort de Napoleon.jpg|thumb|left|alt=Pictura del morte de Napoleone a Sancta Helena|[[Charles de Steuben]], ''Morte di Napoleone I a Sant'Elena, il 5 maggio 1821'', oleo sur tela, 1828.]] In novembre de [[1820]] Manzoni comenciava le tragedia de [[Adelchi (Manzoni)|''Adelchi'']].<ref name=":16">{{cita|Tellini|p. 120}}</ref> Post haber completate un prime abboço in le primavera de [[1821]], ille se distaccava subitamente de illo pro reprender le poesia civil con le redaction de ''Marzo 1821'', ode celebrante le presupponite invasion del [[Lombardo-Veneto]] per le tropas sardo-piemontese post le abdication de [[Vittorio Emanuele I]]. Scribite inter le 15 e le 17 martio,<ref name=":16"/> iste ode revela, in comparation con illos de septe annos ante, un major compactitate structural e securitate tanto in le linguage como in le tractamento del estados de anima del patriotas. Post que le euphoria general se extingueva post le fallimento del [[motos de 1820-1821]], Manzoni reprendeva le [[Adelchi (Manzoni)|''Adelchi'']], comenciante a studiar varie fontes historic (reelaborate in le coeve ensayo ''[[Discorso sopra alcuni punti della storia longobardica in Italia]]'')<ref name=":5"/> a fin que existeva concordantia inter le ''vero historic'' (le eventos realmente occurrite) e le ''vero poetic'' (le ''inventio'' narrative), conception apprendite al schola de Thierry e del ''idéologues''. [[File:Adelchi.jpg|thumb|right|alt=Illustration del morte de Adelchi|Representation del morte de Adelchi]] Le anno [[1821]], tamen, esseva plen de eventos significative: ultra le motos supra mentionate, le 5 maio moriva sur le [[isola de Sancta Helena]] le exiliate [[Napoleone Bonaparte]]. Le novella arrivava in Europa solmente in julio; Manzoni la legeva in le ''[[Gazzetta di Milano (1816-1875)|Gazzetta de Milano]]'' le 17 julio 1821<ref name=":17">{{cita|Tellini|p. 138}}</ref> e remaneva profundemente turbate. Fascinate per le titanismo e le genio de Napoleone,<ref group=N>Le vv. 31-36 del Ode monstra le admiration de Manzoni pro le condottiero: «Fu vera gloria? Ai posteri / l'ardua sentenza: nui / chiniam la fronte al Massimo / Fattor, che volle in lui / del creator suo spirito / più vasta orma stampar».</ref> inter le 18 e le 20 julio<ref name=":17"/> ille componeva [[Il cinque maggio|''Le cinque maio'']]. In le ode, le scriptor vide le grandor del Imperator non tanto in le actos terrestre, quanto in haber comprendite, per medio del suffrentias del exilio, le vanitate del glorias passate e le importantia absolute del [[Salvation (religion)|Salvation]]. Le parallelo con le vicissitudes de [[Adelchi (principe)|''Adelchi'']] e de [[Desiderata (moglie di Carlo Magno)|''Ermengarda'']] monstra le formulation de ille ''provvida sventura'' que devenira central in ''[[I promessi sposi]]''. ==== Del ''Fermo e Lucia'' a ''I promessi sposi'' (1821-1827) ==== {{Vedi etiam|I promessi sposi}} [[File:I promessi sposi-008.jpg|left|thumb|alt=Antiporta del edition de 1840 de I promessi sposi|[[Frontispicio#antiporta|Antiporta]] del edition de ''I promessi sposi'' de 1840, illustrate per [[Francesco Gonin]].]] Manzoni initiava le redaction de ''Fermo e Lucia'' le 24 april 1821,<ref group="N" name="Manz.B.II">«24 Ap.le 1821» e «17 7bre 1823» es le datas apposite respectivemente al initio e al fin del prime manuscripto autograph anepigraph del ''Fermo e Lucia''. Vide: {{Cita manoscritto|autore=Alessandro Manzoni|titulo=[Fermo e Lucia]|url=https://www.alessandromanzoni.org/manoscritti/624|data=24 april 1821-17 septembre 1823|citate=Milano|ente=[[Bibliotheca National Braidense]]|collocation=Manz.B.II}}.</ref> ma initialmente interrumpeva le labor.<ref>Illo es apprendite del littera a [[Claude Fauriel]] del 3 novembre 1821, in le qual Manzoni declara: «mon roman à peine commencé a été mis de côté», "mi romanzo appena incominciato è stato messo da parte" ({{Cita|Sforza|p. 213}}).</ref> In le quiete del villa de Brusuglio ille lo habeva comenciate post haber legite romanos europee, specialmente anglese, in particular le [[Ivanhoe|''Ivanhoe'']] de [[Walter Scott]] traducite in francese,<ref name=":18">{{cita|Tonelli||p. 242}}.</ref> proque le [[litteratura italian]] se habeva concentrate usque alora super altere generes prosaic. Sequentemente le methodologia ja adoptate pro le tragedias, le autor initiava un ver e proprie labor de documentation historic, fundate super le lectura del ''Historia patria'' de [[Giuseppe Ripamonti]] e del ensayo ''Sul commercio de' commestibili e caro prezzo del vitto'' de [[Melchiorre Gioia]].<ref>{{Cita|Varotti|p. 26}}</ref> Le prime minuta del ''Fermo e Lucia'' (titulo suggerite per le amico Ermes Visconti, como testificate in un littera del 3 april 1822 a [[Gaetano Cattaneo]],<ref>{{Cita|Vitale|p. 58}}</ref>) terminate le 17 septembre 1823,<ref group="N" name="Manz.B.II" /> consiste de folios de protocollo dividite in duo columnas: a dextera le texto, a sinistra le correctiones. Le secunde redaction del romanzo con le titulo ''Gli sposi promessi'', post le finition de [[Adelchi (Manzoni)|''Adelchi'']] e le composition de [[Il cinque maggio|''Le cinque maio'']], es databile inter 1823 e 1825. Le obra esseva finalmente publicate ab 1825 a 1827 con le titulo definitive ''I promessi sposi''. Le passage de ''Fermo e Lucia'' – cuje structura narrative resultava pauco harmoniose a causa del division in tomos e de ample partes dedicate al [[Monaca di Monza|soror Gertrude]]<ref>{{Cita|Guglielmino-Grosser|p. 232}}:{{Citation|[…] nel caso di Gertrude quel che diventa la "sventurata rispose" era una lunga dettagliata descrizione della caduta nell'abiezione da parte della monaca, […]}}</ref> – a ''I promessi sposi'' esseva alquanto travaliate pro le redefinition del architectura del obra.<ref>{{cita|Tellini|pp. 164-167}}</ref> Ultra le problema expositive, Manzoni se rendeva conto del linguage artificiose e litterari usate per ille, elemento que non correspondeva al exigentias realistic verso le qual tendeva su poetica.<ref>{{cita|Tellini|p. 171}}:{{Citation|…dopo lo studio attento dei classici, la lettura degli stranieri principalmente francesi, la conversazione colta con i propri concittadini, lo scrittore italiano può… accoglie<nowiki>[re]</nowiki> ciò che resta nella cosiddetta "buona lingua" illustre… Di tale fatta è appunto la veste linguistica del ''Fermo e Lucia'': una miscela di laboratorio costruita ''in vitro''…}}</ref> Eligente le [[Dialetti toscani|toscan]] como lingua colloquial pro su personas,<ref name=":20">{{cita|Ferroni|p. 64}}</ref> ille publicava le dicite ''ventisettana'' (nomine date al prime edition de ''I promessi sposi'') ma, conscie del necessitate de ascoltar directemente le eloquentia de ille region, decideva de partir pro [[Florentia]]. === Le viage in Toscana (1827) === ==== Le Gabinetto Vieusseux e le bases del ''Quarantana'' ==== [[File:Giovan Pietro Vieusseux.jpg|thumb|right|alt=Portrait de Giovan Pietro Vieusseux|Photographia de Gian Pietro Vieusseux, fundator del correspondente loco cultural]]In [[1827]] Manzoni se transfereva a [[Florentia]] pro proceder al redaction final del romanzo, corrigite al nivello formal e stylistic, de maniera a entrar in contacto con e "viver" le lingua florentin del personas cultivate, que representava pro le autor le sol lingua del Italia unite. Le viage, initiate le 15 julio, videva le integre familia Manzoni (le filios, le vetere matre Giulia e le sposa Enrichetta) passar per [[Pavia]] – ubi illes se fermava pro salutar le canonico Tosi, devenite [[episcopato de Pavia|episcopo del citate]] –, [[Genova]], [[Lucca]], [[Pisa]]<ref name=":2" /> e arrivar le 29 augusto al capital del [[Granducato de Toscana]].<ref>{{cita|Tellini|p. 234}}</ref> [[File:Alessandro Manzoni FI.jpg|thumb|left|alt=Lapide commemorative del residentia de Manzoni a Florentia|Lapide in memoria del periodo florentin de Manzoni]]Le residentia, que durava usque a octobre, esseva un triunfo pro le scriptor: le membros del [[Gabinetto Vieusseux]] (con a lor testa [[Niccolò Tommaseo]], le mesme [[Giovan Pietro Vieusseux]], [[Giovanni Battista Niccolini]] e [[Gino Capponi]])<ref>{{cita|Tonelli|p. 247}}</ref><ref>{{cita|Tellini|pp. 234-235}}</ref> le recipeva con tote le honores. Anque [[Giacomo Leopardi|Leopardi]], qui non admirava ni compartiva le ideologia e le poetica manzonian, le salutava cordialmente.<ref>Le relationes inter le duo maxime representantes del romanticismo italian esseva characterisate per un cordialitate forçate, debite a visiones litterari e moral opposite. Leopardi, de su parte, non comprendeva le admiration pro le romanzo de Manzoni ({{cita|Tortoreto|pp. 322-336}}.)</ref> Le fama de ''I promessi sposi'' superava presto le circulos litterari, perveniente al corte granducal, ubi [[Leopoldo II de Toscana|Leopoldo II]] in persona recipeva le romanciero. Durante iste encontros, exigente pro Manzoni a causa de su problemas nervose, ille approfundava su investigation linguistic per le contacto directe tanto con le nobilitate florentin como con le populo, e notava le similaritate del terminologia usate per le duo classes. Le fructo de iste observationes esseva fundamental pro le selection del florentin (in loco del toscan generic) como lingua quotidian pro le personas de su romanzo,<ref name=":20"/> selection que le conduceva a revider le obra durante le annos trenta e a publicar lo definitivemente in 1840 (de ubi le nomine de ''Quarantana'') insimul con le ''[[Historia del columna infame]]''. Iste ultime ensayo reprende e disveloppa le thema del [[untor|untor]] e del [[peste]], que ja habeva occupate un parte tanto importante in le romanzo e del qual illo inicialmente constitueva un ''excursus'' historic. === Le annos del silentio (1827-1873) === [[File:Ritratto di Teresa Manzoni Stampa Borri by Francesco Hayez.jpg|min|Francesco Hayez, ''[[Portrait de Teresa Manzoni Stampa Borri|Portrait de Teresa Manzoni Borri Stampa]]'', [[Pictura a oleo|oleo]] sur [[Pictura sur tela|tela]], 1849, [[Pinacotheca de Brera]].]] ==== Le prime luctos familial e le secunde matrimonio ==== Le quiete familiar super le qual Manzoni habeva organisate su regime de vita quotidian se frangeva a partir del annos trenta, quando le colpeva le prime luctos familial: le prime esseva illo de su amate sposa Enrichetta, morte le 25 decembre [[1833]] de [[Tuberculose#Altere nomines pro le tuberculose|tabe mesenteric]],<ref>{{cita|Cantù|p. 128}}</ref> contractate a consequentia del numerose gravitationes.<ref>{{cita|Boneschi|p. 348}}</ref> Le dolor de Manzoni esseva tanto grande que, quando in 1834 ille cercava de scriber ''[[Le Natal de 1833]]'', ille non succedeva a completar le obra.<ref>{{cita|Tellini|p. 296}}</ref> Post Enrichetta ille videva morir su amate filia primogenite Giulia, ja sposa de [[Massimo d'Azeglio]], le 20 septembre 1834.<ref>{{Cita|Boneschi|p. 353}}</ref> Le 2 januario [[1837]],<ref>{{cita|Boneschi|p. 363}}</ref> gratias al intervention de su matre e de su amico [[Tommaso Grossi]],<ref>Giulia Beccaria, secundo lo que rememora [[Marta Boneschi]], esseva preoccupate del condition spiritual e psychologic de su filio, preoccupation que illa non celava a Tommaso Grossi ({{cita|Boneschi|pp. 361-362}}).</ref> ille se maritava con [[Teresa Borri]], vidua del conte Decio Stampa e matre de [[Stefano Stampa]], figura al qual Manzoni esseva multo attachate.<ref>Le filiaste de Manzoni, in 1885, publicava un libro ric de anecdotas, phrases e habitos de su patre per matrimonio, in le tentativa de completar e meliorar le portrait que Cantù nos habeva transmittite: {{cita|Stampa|p. 292}}.</ref> Le nove sposa, al contrario de Enrichetta, esseva dotate de un forte personalitate e de un bon cultura litterari.<ref>{{Cita|Tellini|p. 37}}</ref> A causa de su character protective verso le marito, Teresa entrava tosto in conflicto tanto con le vetere socera como con Grossi, qui debeva abandonar le palatio de via del Morone ubi ille habita ab plus de vinti annos.<ref>{{cita|Boneschi|p. 365}}</ref> Le annos sequente esseva ancora marcate per le morte de multe de su car personas: de su filia Cristina (27 maio 1841),<ref name="Bon381">{{Cita|Boneschi|p. 381}}</ref> sequite duo menses plus tarde per le matre Giulia Beccaria (7 julio)<ref name="Bon381" /> e, finalmente, per le amico [[Claude Fauriel|Fauriel]] (15 julio 1844).<ref>{{cita|Ginzburg|p. 193}}</ref> === Le 1848 e le exilio a Lesa: Antonio Rosmini e le critica al romance === {{Vedi etiam|Cinque dies de Milano|Antonio Rosmini}} [[File:Giuseppe Garibaldi visiting Alessandro Manzoni on 15 March 1862.jpg|left|thumb|alt=Pictura de Garibaldi que visita Manzoni|[[Sebastiano De Albertis]], ''[[Giuseppe Garibaldi]] visita Alessandro Manzoni le 15 martio 1862'', [[Pictura a oleo|oleo]] sur [[Pictura sur tela|tela]], 1863. Garibaldi non esseva le sol personalitate politic importante a visitar Manzoni: [[Camillo Benso, conte de Cavour|Cavour]], [[Vittorio Emanuele II]], le estadista anglese [[William Gladstone]],<ref name=":2"/> [[Giuseppe Verdi]] e le [[principes de Piemonte]] [[Umberto I de Savoia|Umberto]] e [[Margherita de Savoia|Margherita]] voleva cognoscer le personalmente.<ref>{{Cita|Bracalini|pp. 66-67}}</ref>]] Milano, como le altere grande citates europee, non esseva immun al [[Motos de 1848|revoltationes que explodeva in tote Europa]]: durante le famose [[cinque dies de Milano|cinque dies]] le patriotas succedeva a expulsar, ben que momentaneemente, le austriacos del [[feldmaresciallo]] [[Radetzky]]. Inter iste homines imbibite del {{'}}, epopeia del Risorgimento'' era etiam le filio de vinti-duo annos de Manzoni, Filippo, qui terminava in carcere al initio del combattimentos.<ref>{{Cita|Cantù|p. 284}}</ref> Si le filio combatteva sur le barricadas, le patre publicava ille odas politic (''[[Aprile 1814]]'', ''[[Le proclamation de Rimini]]'' e ''[[Martio 1821]]'') que, per timor del represalia austriac, ille habeva nunquam publicate.<ref>{{Cita|Tellini|pp. 40-41}}</ref> Al momento del retorno de Radetzky, Manzoni, timente de suffrer repercussion per su supporto moral al causa del Risorgimento, se refugiava a [[Lesa]], ubi su sposa Teresa habeva un villa.<ref>{{cita|Tellini|p. 41}}</ref> Le residentia in Lesa, que durava usque a 1850, non esseva un exilio sterile: a [[Stresa]], non longe, viveva le philosopho e sacerdote [[Antonio Rosmini]], cognoscite de Manzoni ja desde 1827.<ref>{{Cita|Bonola, ''Carteggio''|p. XIII}}</ref> Le retiro al [[laco Maggiore]] serviva al scriptor pro cognoscer melio le anima e le pensamento de Rosmini, de qui ille apprecia profundemente le personalitate e le pietate, ultra le discussiones religiose, linguistic e politic,<ref>Vide, pro un relation inter le duo homines ab un puncto de vista human e intellectual, {{Cita|Riconda|titulo = Manzoni e Rosmini}}.</ref> como se pote deducer del copiose correspondentia epistolar inter le duo.<ref>{{cita|Bonola, ''Carteggio''}}</ref> Ab le puncto de vista strictemente litterari, iste annos videva Manzoni rejectar ille equilibrio inter le vero historic e le vero poetic establite in su romance. Attrahite de plus in plus per le studios linguistic, historic e philosophic, ille senti sempre plus necessari e urgente le recerca del «veritate objective», condemnante – in le ensayo ''[[Obras de Alessandro Manzoni#Del romance historic e, in general, del compositiones miscite de historia e invention|Del romance historic]]'' e in le dialogo ''[[Obras de Alessandro Manzoni|Del Invention]]'', ambes publicate in 1850 – le commixtion inter ''inventio'' e ''historia''.<ref>{{cita|Ferroni|pp. 66-68}}</ref> ==== Le annos del Risorgimento: luctos private e symbolo del Patria ==== {{Vedi etiam|Del unitate del lingua e del medios pro diffunder la}} [[File:Illustrazione popolare 1873 - Funerali di Manzoni.jpg|thumb|right|alt=Incision del funerales de Alessandro Manzoni a Milano|Le funerales de Alessandro Manzoni, in un incision del epocha: {{Citation|A mediedie le feretro, precedite per le cento bandieras del scholas e del associationes operari e per le representationes italian, se dirigeva al Cimiterio Monumental, passante per le vias major.|2 = {{Cita|Venosta|pp. 157-158}}}}]] Le annos sequente esseva multo dolorose: in 1853 moriva Tommaso Grossi, in 1855 le amico Rosmini e le anno sequente le filia Matilde, malate desde longe tempore de [[tuberculose]];<ref>{{cita|Tellini|p. 42}}</ref> in 1858 le oncle Giulio Beccaria<ref>{{cita|Boneschi|p. 394}}</ref> e in 1861 le sposa Teresa, cuje salute habeva essite irreparabilemente compromisse annos ante per un graviditate difficile.<ref>{{Cita web|url=http://www.giuliamarucelli.it/teresa-borri-manzoni-vedova-stampa/ |titulo=Teresa Borri Manzoni (vidua Stampa)|autore=Giulia Marucelli|editore=Giuliamarucelli.it|data=9 julio 2012|accesso=26 januario 2026}}</ref> Iste serie de luctos esseva alternate per le conferimento de honorificationes per le nascite [[Regno de Italia (1861-1946)|Regno de Italia]] e per le visitas de illustre hospites. Le 29 februario [[1860]], ancora ante le proclamation official del nove stato unitari, Manzoni esseva nominate [[Senatores del VII legislatura del Regno de Sardinia|senator del Regno de Sardinia]] per meritos verso le patria.<ref>{{Cita web |url=http://notes9.senato.it |titulo=Ficha del senator Alessandro Manzoni |accesso=26 januario 2026 |editore=Senato del Republica |urlarchivio=https://web.archive.org/web/20100126122348/http://notes9.senato.it |dataarchivio=26 januario 2010 |urlmorto=sì}}</ref> Con iste cargo ille votava in [[1864]] in favor del transferimento del capital ab [[Torino]] a [[Firenze]] usque a [[Roma]] esser liberate.<ref name=":2"/> Ab le puncto de vista intellectual, durante le ultime annos ille scribeva ensayos historic, inter illes ''([[Le Revolution francese de 1789 e le Revolution italian de 1859: ensayo comparative]])'',<ref>{{Cita|Mazza Tonucci|pp. 114-115}}</ref> e ensayos linguistic concernente le lingua italian. Como presidente del commission parlamentar sur le lingua, Manzoni redigeva in [[1868]] un relation sur le italiano (''[[Del unitate del lingua e del medios pro diffunder la]]'') adresse al ministro Broglio, in le qual ille cercava un solution practic pro diffunder le florentin in tote Italia.<ref>{{cita|Tellini|pp. 45-46}}</ref> Le 28 junio [[1872]] ille esseva nominate citatano honorari de Roma.<ref>{{cita|Beltrami|p. 126}}</ref> === Le morte e le funerales === [[File:Veduta della chiesa di San Fedele con la statua di Manzoni, Milano.jpg|thumb|left|alt=Fachada del ecclesia de San Fedele a Milano con le monumento a Manzoni|Le ecclesia de San Fedele, ab cuje scalones Manzoni cadeva battente le testa; ante illo le monumento al poeta, inaugurate in 1883.]] Manzoni, a parte le disturbos nervose del qual ille suffreva e un maladia que le colpava in 1858, gaudeva generalmente de bon salute.<ref>{{cita|Cantù|p. 318}}</ref> Le anno [[1873]] esseva tamen le ultime de su vita: le 6 januario ille cadeva battente le testa contra un scalon al exito del [[Ecclesia de San Fedele (Milano)|ecclesia de San Fedele]],<ref name=":5"/><ref>{{cita|Fabris|p. 122}}</ref> causante se un [[trauma cranial]]. Le scriptor se accorgeva, ja post alcun dies, que su facultates intellectual comenciava lentemente a declinar,<ref>{{cita|Fabris|p. 124}}:{{Citation|Ma qualche giorno dopo quel 6 gennaio, egli disse a don Natale Cerioli: "Non si accorge Lei di un decadimento in me? Tutte le idee mi si confondono: non sono più io".}}</ref> usque a cader in un stato [[catatonic]] durante le ultime menses de su vita. Le suffrentias esseva aggravate per le morte del filio major Pietro Luigi, occurrite le 28 april.<ref name="Family" /> Le 22 maio al horas sex e quindec minutas del vespere, Manzoni expirava a causa de un [[meningitis]] contrahite in consequentia del trauma.<ref>{{Cita|Onoranze funebri ad Alessandro Manzoni|p. 27}}</ref> Le corpore esseva imbalsamate per septe medicos incaricate per le Municipio de Milano inter le 24 e le 27 maio.<ref>{{Cita|Onoranze funebri ad Alessandro Manzoni|p. 14; p. 16}}</ref> Al solemne funerales de Stato, celebrate in le [[Duomo de Milano]] le 29 maio, participava le maxime autoritates del Regno,<ref name="ReferenceA">{{Cita|Onoranze funebri ad Alessandro Manzoni|p. 3}}</ref> inter illes le futuro rege [[Umberto I de Savoia|Umberto I]], le [[Ministros del affaires externe del Regno de Italia|ministro del affaires externe]] [[Emilio Visconti Venosta]] e le representationes del [[Camera del deputatos (Italia)|Camera]] e del [[Senato del Regno (Italia)|Senato]]<ref>[[Archivo historic del Senato del Republica]], ''Memoriaweb'', newsletter n. 39 (serie nove), julio 2023, [https://www.senato.it/application/xmanager/projects/leg19/file/Manzoni.pdf ''Memorias de Alessandro Manzoni in le Senato del Regno''], paginas 15 e sequente</ref> e del Provincias e del Citates del Regno.<ref name="ReferenceA"/> Felice Venosta narra le detalios, describente le stato de animo in le qual se trovava le citate: {{Citation|Per le vias un crito de venditores de photographias del grande poeta, de portraits de omne formato, de omne precio… Le parietes del casas esseva tapissate de avisos portante le nomine de Manzoni […] le homines esseva tote in le vias, e medie Milano, sin exaggerar, voleva sequer le feretro al Cimiterio.<ref>{{Cita|Venosta|p. 155}}</ref>|}} == Le debatto super Manzoni == [[File:Tomba Manzoni.jpg|left|min|Tomba de Manzoni al ''Famedio'' del Cimiterio monumental de Milano.]] === Le attacco del catholicos reactionari === Le disparition de Alessandro Manzoni non suscitava un unanime cordolio: le mundo catholic plus [[Cattolicismo intransigente|reactionari e clerical]], per exemplo, non deplorava su morte.<ref>Un quadro complete sur {{Cita|Azzolin|p. 26 e ss.|cidAzz}}.</ref><ref>{{cita|Badini Confalonieri|p. 165}}:{{Citation|Le antipathia del intransigentes <nowiki>[catholicos reactionari]</nowiki> pro le scriptor lombarde ha un longe historia, como es ben note, e va del colpos, in le anno de su morte, del ''Civiltà Cattolica'', al opiniones convergente de [[don Bosco]] e de Davide Albertario...}}</ref><ref>Interesante es le studio de {{Cita|Badini Confalonieri}} super le relation inter Manzoni e alcun catholicos intransigente, inter illes le "prime" ultramontanista [[Félicité de Lamennais|Lamennais]].</ref> Anzi, le jesuitas de ''[[La Civiltà Cattolica]]'' passava su morte sub silentio, pro pois lancear se contra le scriptor in le articulo del 26 de junio 1873, ''Alessandro Manzoni e Giuseppe Puccianti''.<ref>{{cita|''La Civiltà Cattolica''|pp. 77-78}}</ref><ref group=N>Pro un rapide introduction a Puccianti, defensor del manzonismo in linguistica, vide: {{Treccani|giuseppe-puccianti|Puccianti, Giuseppe|accesso=26 janvier 2026}}.</ref> In le grave dissidio inter le duo animas del catholicismo italian del epocha, Manzoni esseva considerate le standard per medio del qual le liberales poteva effectuar lor politica laicista e le demolition del poter temporal del papas.<ref group="N">Durante le [[Oitocento]], le christianismo catholic europee esseva dividite inter le [[catholicismo reactionari]], fidel al alliance inter throno e altare, e le [[Christianismo liberal|liberal]], que voleva conciliar le aspirationes del mundo moderne con le fide catholic. Iste ultime linea de tendentia esseva exprimite, in Francia per [[Félicité de Lamennais]] e [[Augustin Thierry]], e in Italia per [[Gino Capponi]], [[Antonio Rosmini]], [[Raffaello Lambruschini]] e Manzoni ({{cita|Giudice-Bruni|pp. 206-207}}). Manzoni, de facto, non condivideva le union inter le [[poter temporal]] e le poter spiritual ({{cita|Cantù|pp. 304-305}}), tanto que ille votava, in su qualitate de senator del Regno de Italia in 1861, pro le transferimento del capital de [[Turin]] a [[Roma]], capital ancora del Stato Pontificio; e acceptava, in 1872, le [[cittadinantia honorari]] del citate del Papas nuper conquerite.({{cita|Tellini|p. 45}})</ref> A iste proposito don [[Davide Albertario]], un del plus ardente criticos del religiositate manzonian e "paradigma" del accusationes dirigite per le zelantes contra le liberal Manzoni,<ref>Vigorelli, p. 462 nota, in {{Cita|Albertario}}:{{Citation|Io ha volite reportar integralmente le articulo de don A[lbertario], proque iste esseva purtroppo le position del clericalismo official, como demonstra simile positiones, a ille tempore, del «Civiltà Cattolica»...}}</ref> non sparniava criticas dur super le ambiguitate del comportamento de Alessandro: [[File:Davide Albertario.jpg|min|Don Davide Albertario (1846-1902), un del plus acharnate oppositores del religiositate e del opera manzonian.]] {{Citation|Manzoni non videva o non voleva vider le inganno que le revolution celava detra su promessas de unitate italian [...] Il ergo non se jungeva al defensores del fide; lassava de latere le alte interesses del catholic e faceva su proprie illos del revolution; non pro isto negava le catholicismo, ma lo portava con se in le campo inimic, e le inimicos le accolligeva con applauso, ille e le divin prisionero <nowiki>[le Papa, n.d.a]</nowiki>.<ref>|{{Cita|Albertario}}, p. 457}}</ref>|}}[[Benedetto Croce]], in 1941, reportava que ancora post plure annos le catholicos "intransigente" faceva audir lor voce per medio de [[Giovanni Papini]]:<ref>{{Cita|Croce 1941|p. 387}}</ref> {{Citation|Alessandro Manzoni, ric del sucros le plus venenose del [[Illuminismo|illuminismo]] francese, non vide in le Catholicismo nisi un humanitarismo social con alcun ritos a gustar plus tosto que a aprofundar; attende que mori tote le [[Jansenismo|jansenistas]] italian pro renunciar a su prime tentationes de rigorista fastidiose, e mesmo non le renuncia; representa un Episcopo tanto grande que il es difficile trovar le in le vita e in le historia, extra del Sanctos, durante su sancto non lo es; representa un fratre, troppo dissimile de su pares e superiores; un monacha homicida, lascive e proxeneta; representa un parochiano tanto vile que [[San Johannes Bosco]] nunquam le perdonara; non dice un sol parola, in su longe vita, in defensa del Pontificato roman in le [[Oitocento]], sfidante condemnationes authentic del Santa Sede, al qual obediva, con suffrentia, Episcopos, sacerdotes, laicos; e malgrado toto isto, tote le catholicos le considera le scriptor catholic per excellentia e alcun mesmo le proponerea voluntarimente como sancto.<ref>{{Cita|Croce 1941|p. 386}}</ref>|}} === Le critica litterari super Manzoni === {{Vedi anche|I promessi sposi#Fortuna del romanzo e critica letteraria}} ==== Le mito manzonian: inter luces e umbras ==== [[File:Gadda 1921.jpg|thumb|right|alt=Portrait del scriptor Carlo Emilio Gadda in 1921|Le scriptor milanese [[Carlo Emilio Gadda]].]] Le prime biographias de Manzoni esseva scribite per [[Cesare Cantù]] ([[1885]]), [[Stefano Stampa]], qui publicava su obra anque in 1885 como responsa a alcun inexactitudes de Cantù,<ref name=":14">Vide le integre obra de {{Cita|Stampa}}, cuje scopo es precisamente corriger le inexactitudes del prime biographos.</ref> Cristoforo Fabris, [[Angelo De Gubernatis]] ([[1879]]), durante un parte del litteras esseva publicate per [[Giovanni Sforza (storico)|Giovanni Sforza]] in [[1882]]. Le figura enigmatic del scriptor, constantemente affligite per symptomas depressive e relegite a un vita retirate, incitava [[Paolo Bellezza]] a componer le essay ''Genio e follia in Alessandro Manzoni'' (1898), in le qual ille analysava bizarre phobias del scriptor, como agoraphobia, continue syncopes e le timor del pozzangheras.<ref>{{cita|Albani}}</ref> Manzoni non esseva tamen solmente objecto de investigationes [[Psychoanalyse|psychoanalytic]], ma anque de criticas litterari: primo per le [[Scapigliati]], qui videva in ille le expression del respectabilitate burgese detestate.<ref group="N">Significative es le poema ''Preludio'' de [[Emilio Praga]], in le qual le scapigliato annuncia le hora del «antecristos» in opposition al «Casto poeta que Italia adora» (vv. 13-16). Vide: {{Cita libro|autore=[[Emilio Praga]]|sezione=Preludio|titolo=Penombre|città=Milano|editore=Casa editrice degli autori-editori|anno=1864|pp=5-6}}</ref> Sequeva le criticas de [[Giosuè Carducci]], admirator de ''[[Adelchi (Manzoni)|Adelchi]]'' ma implacabile verso le romanzo,<ref>{{cita|Tellini|p. 323}}</ref> e de [[Luigi Settembrini]], autor del ''Dialogo tra Manzoni e Leopardi'', in le qual ille deride le fide catholic del scriptor.<ref>{{Cita web|url=https://www.zibaldoni.it/2015/05/29/i-funerali-del-manzoni-dialogo-tra-giacomo-leopardi-ed-alessandro-manzoni/|titolo=Dialogo inter Giacomo Leopardi e Alessandro Manzoni|accesso=27 januario 2026}}</ref> Admiratio sin condition veniva, in vice, de [[Francesco de Sanctis]], [[Giovanni Verga]], [[Luigi Capuana]]<ref>{{cita|Tellini|p. 324}}</ref> e [[Giovanni Pascoli]], qui dedicava al romanzo le essay ''L'eco d'una notte mitica'' (1896).<ref>{{cita|Pascoli|pp. 2, 5}}</ref> In le [[Ventesime seculo]], a causa del movimentos anticlassicista del [[avantgardias]], del evolution del lingua e del adolcamento del figura del romanziere que esseva inseniate in le scholas, Manzoni suffreva varie criticas de litteratos e intellectuales: inter illes le "prime" [[Benedetto Croce|Croce]]<ref>In 1921 Benedetto Croce, con su essay {{cita|''Manzoni''}}, affundava le romanzo a causa de su forte impronta religiose, cosa que non facerea de ''I promessi sposi'' un ver obra de arte. In 1952, tamen, ille recognosceva le vitalitate del obra manzonian, admitte que se habeva errate ({{cita|''Tornando sul Manzoni''}}).</ref> e le marxista [[Antonio Gramsci|Gramsci]], qui le accusava de paternalismo. Le plus importante apologia del periodo esseva facite per le philosopho [[Giovanni Gentile]], qui in 1923 le definiva, in un conferentia al [[Teatro alla Scala|Scala]], un «grande maestro national»<ref>{{cita|Gentile|pp. 1-31}}</ref> como jam habeva facite [[Giuseppe Mazzini|Mazzini]] e [[Vincenzo Gioberti|Gioberti]], recognoscente in ille le promotor de ille [[Idealismo|idealismo]] [[religion|religiose]], in le qual Gentile se recognosceva, que constitueva pro ille le fundamentos del [[Risorgimento italian]].<ref>Exemplo de action que prendeva le vita seriemente, Manzoni esseva pro Gentile «le grande liberator del populo italian ab le secular servitude del litteratura, del arte pur, del indifferentismo e del dilettantismo, del rhetoric e del classicismo vacue e formal». ({{cita|Gentile|op. cit., pp. 21-22}})</ref> In defensa de Manzoni se situava anque [[Carlo Emilio Gadda]], qui a su debut publicava in 1927 le ''Apologia manzoniana'',<ref>{{Cita|Gadda|pp. 333-343}}</ref> e in 1960 attaccava le plano de [[Alberto Moravia]] de relegar le su proposition linguistic.<ref>{{cita|Tellini|pp. 330-331}}</ref> Solmente in le Secunde Novecento, gratias al studios de [[Luigi Russo]], [[Giovanni Getto]], [[Lanfranco Caretti]], [[Ezio Raimondi]] e [[Salvatore Silvano Nigro]], se ha succedite a "liberar" Manzoni del patina ideologic con le qual ille habeva essite revestite jam al immediate post su morte, analysante con un oculo plus libere de prejudicios su poetica e, anque, le modernitate del obra.<ref>{{cita|Tellini|pp. 335-336}}</ref> == Pensamento e poetica == {{Vedi anche|Pensamento e poetica de Alessandro Manzoni}}[[File:Giuseppe Parini.jpg|min|Francesco Rosaspina, ''[[Giuseppe Parini]]'', [[litographia]] del XVIII seculo. Parini, insimul con le tradition illuminista lombarde, esseva fundamental pro le disveloppamento del litteratura civil manzonian, un apporto que non cessava (ma que se accentuava) post le conversion de Manzoni al romanticismo.]] === Inter illuminismo e romanticismo === ==== Le initios neoclassic e illuminista ==== Post le prime juventute, characterisate per un formation fundate super le studio del grande classicos antique e italian, Manzoni entrava in contacto primo con le jacobinismo italian ([[Francesco Lomonaco|Lomonaco]] e [[Vincenzo Cuoco|Cuoco]]), postea, ab 1805, con le gruppo del ''[[Idéologues]]'' francese ([[Claude Fauriel|Fauriel]], [[Pierre Jean Georges Cabanis|Cabanis]]). Le resultato esseva le adhesion, usque al ultime annos del [[annos 1800|prime decennio del Oitocento]], a un illuminismo sceptic in le campo religiose, in le qual predominava le valor del [[libertate]] propugnate per le ideales revolutionari.<ref>{{cita|Ferroni|p. 42}}</ref><ref>Pro un vision plus ample del production antimonarchic e jacobin del Manzoni adolescente, vide {{cita|Langella|pp. 11-20}}.</ref> Manzoni filtrava iste tendentias con le apportos paideutico-educative proprie del lection de [[Giuseppe Parini]], de su avo [[Cesare Beccaria]] e de [[Pietro Verri]].<ref>{{cita|Ferroni|p. 27}}:{{Citation|Comparate al lineas general de illo europee, le Romanticismo italian… se distingue per su cautela e moderation<nowiki>[…]</nowiki> Super toto in su phases initial, illo conserva un relative continuitate con aspectos del Illuminismo (specialmente le lombarde), del qual illo comparti le recerca de un litteratura "utile", que collabora al "perfectionamento" del civilisation.}}</ref> ==== Post le conversion: le Manzoni illuminista ==== Ni mesmo post le conversion al Catholicismo in 1810 e le refutation del versos del ''Urania'' (1809), Manzoni abandonava totalmente le apporto illuminista del ration, del conscientia individual, e del valores de su prime education. Reconoscente le rolo civil del litterato (hereditate del illuminismo milanese e del Alfieri), Manzoni interveniva plure vices in le vicissitudes del historia, como attesta le ''Odes civil'' del 1814 e del 1821. Le manifesto de iste vocation "civil" es plenmente exprimite in le littera ''[[Super le romanticismo]]'' inviate al marchese [[Cesare Taparelli d'Azeglio]] (1823),<ref>{{cita|Ferroni|p. 238}}</ref> in le qual le scriptor reaffirma le valor social que un obra de arte litterari debe haber como principal finalitate: {{Citation|Le principio, de necessitate tanto plus indeterminate quanto plus extendite, me sembla poter esser isto: que le poesia o le litteratura in general debe proponer se le utile como scopo, le vero como subjecto, e le interessante como medio.}} <small>(''Super le romanticismo'', Littera al marchese Cesare Taparelli d'Azeglio, 22 septembre 1823.)</small><ref>''Al marchese Cesare Taparelli d'Azeglio'', in {{Cita|''Epistolario''|I, pp. 277-317, in particular p. 306|Sforza}}. Iste phrase es continite in le redaction original del missiva, non destinate al publication, durante illo non esseva repetite in le version re-elaborate e reducite de 1870.</ref> ==== Le affinita con le romanticismo ==== Le elemento romantic in le production poetic manzonian emerge in le ''Hymnos Sacros'', ubi pro le prime vice le io del poeta se eclipsa in favor de un universalitate coral que eleva su clamore de sperantia e su confidentia in Deo.<ref>{{cita|Raimondi 1967|p. 443}}:{{Citation|Precisemente in le momento in que le scriptor prende conscientia del io, illo dispare in un poesia del nos per virtute de un reduction o mortification sublimante del experientia personal que… postula un ordine mysteriose, un ligamine de communion inter le homines e le cosas…}}</ref> Le multitudine del homines, le sentimento religiose e le attention al motiones del anima es tote elementos que approxima Manzoni al nascent movimento romantic, ligante le cultura milanese e illo transalpin per ligamines aesthetic affine. Ultra le dimension "ecclesial" del religiositate manzonian, il non se pote oblidar, concernente le attention al populo, le apporto fundamental del historiographia francese de [[Augustin Thierry]] e del ''[[idéologues]]'', qui propugnava de centrar le historia super le humiles: parve personas que frequentemente cade in le oblivion proque illes non es objecto de interesse pro le chronistas lor contemporanee e que suffre le decisiones del potentes.<ref>{{cita|Millefiorini|p. 173}}</ref> === Le catholicismo manzonian === ==== Le rolo del Providentia e le jansenismo ==== [[File:Jacques-bénigne bossuet.jpg|thumb|left|alt=Portrait de Jacques-Bénigne Bossuet|Bossuet esseva un del plus importante predicatores francese del ''grand siècle'', inter le modellos fundamental pro le religiositate manzonian.]] Perdite, al fin del prime decennio del Oitocento, le sperantia de attinger le serenitate per medio del ration, le vita e le historia pareva a Manzoni immergite in un van disordine dolorose: il esseva necessari trovar un fin salvific que adjutarea le homine tanto a constituir un codice ethic terren, quanto a supportar le males del mundo in anticipation del pace celeste.<ref>{{Cita|Macchia|p. 27}}:{{Citation|[Manzoni] abbraciava le fide christian non proque illo le salvarea de su obsessiones, ma proque super illos il poterea meditar e combatter dramaticamente}}</ref> Le critic [[Alessandro Passerin d'Entrèves]] sublinea le importantia que habeva [[Blaise Pascal]] e le grande moralistas francese del [[Seicento]] (inter illes [[Jacques-Bénigne Bossuet|Bossuet]]) in le formation religiose del scriptor: ab illes ille traheva le ambition de cognoscer le anima human e «le conviction que le [[christianismo]] es le unic explication possibile del natura human, que ha essite le religion christian que revelava le homine al homine»,<ref>{{Cita|Passerin d'Entrèves|p. 209}}</ref> trovante in lor inseniamentos le confidentia in le religion como instrumento de supportation del infelicitate. Le confidentia in Deo es le puncto de separation ab le [[Pensamento e poetica de Giacomo Leopardi|pessimismo]] de [[Giacomo Leopardi]].<ref group="N">Ambes le scriptores es assertor del violentia que colpe le homine durante su existentia, ma le differentia concerne le sperantia ultime al qual le homine es destinate: si pro Leopardi, como explicate in le ''[[Analyse del Operette morali|Dialogo del Natura e de un Islandese]]'', le cyclo existential del mundo es destinate a resolver se in un cyclo mechanic de destruction e morte, Manzoni reface de cader in iste pessimismo "cosmic" gratias al confidentia que ille pone in le Providentia divine. Vide, pro aprofundar, le essay de {{Cita|Tortoreto}}. Alcun versos e alcun selectiones stylistic del ''Ognissanti'', fragmento manzonian de 1847, ha essite ponite in opposition con le imagine del ''Ginestra''; in particular: «A Quello demanda, o sdegnoso, / Perché sull’inospite piagge, / All’alito d’aure selvagge, / Fa sorgere il tremulo fior, / Che spiega dinanzi a Lui solo / La pompa del candido velo, / Che spande ai deserti del cielo / Gli olezzi del calice, e muor. / E voi che, gran tempo, per ciechi / Sentier di lusinghe funeste / Correndo all’abisso, cadeste / In grembo a un’immensa pietà» (A. Manzoni, ''Ognissanti'')<br />in opposition a<br />«E tu, lenta ginestra, / Che di selve odorate / Queste campagne dispogliate adorni, / Anche tu presto alla crudel possanza / Soccomberai del sotterraneo foco,( [...] ) E piegherai / Sotto il fascio mortal non renitente / Il tuo capo innocente: / Ma non piegato insino allora indarno / Codardamente supplicando innanzi / Al futuro oppressor; ma non eretto / Con forsennato orgoglio inver le stelle, / Né sul deserto, dove / E la sede e i natali / Non per voler ma per fortuna avesti; / Ma più saggia, ma tanto / Meno inferma dell'uom, quanto le frali / Tue stirpi non credesti / O dal fato o da te fatte immortali». (G. Leopardi, ''La ginestra'').<br />Le flor de Leopardi symbolisa le heroismo sin sperantia final, durante illo de Manzoni spera sempre le intervention final del Gratia resolutori, in le vicissitudes historic (le ''provida sventura'') e ultra. Cfr. notas al ''Canti'', ed. Garzanti, pag. 324, que cita [[Piero Bigongiari|Bigongiari]], [[Giuseppe De Robertis|De Robertis]] e [[Franco Fortini|Fortini]].</ref> Super un terreno tanto impregnante de pessimismo existential, le Providentia, id es le modo mysteriose con que Deo age in le vita human, dispensante le Salvation a su filios, joca un rolo fundamental. Apprehendite al schola del moralista del seculo XVII Bossuet,<ref>Vide in general le essay de {{Cita|Parisi}}, cuje introduction es jam eloquente super le thema:{{Citation|Pro studiar Manzoni il es necessari prender in consideration, ultra le cultura europee del prime '800, illo del seculos precedente, con attention particular al catholicismo elaborate in Francia per autores del seculo XVII como Bossuet, Nicole e Pascal.|{{Cita|Parisi|p. 1}}}}</ref> le Providentia joccara un rolo fundamental non solmente intra ''I promessi sposi'', ma anque in le altere obras "minor":<ref>{{cita|Tonelli|p. 221}}</ref> le varie personas manzonian debera suffrer patimentos e injustitias intra un mundo corrupte e dominate per un decadentia civil, moral e cultural,<ref group="N">{{Cita|Frare|pp. 147-165}} revoca, in facto, le condemnation cultural, moral e civil del intellectuales del Oitocento contra le [[Barocco]] e dunque le seculo XVII, in tanto que seculo «stupide e sfarzose» (p. 155), «impregnate de superstition e de magia, provincial e retardate» (p. 156) e expression, in general, del mal governamento espaniol in [[Lombardia]].</ref> e solmente le action del Providentia (appellate, in iste contexto dolorose, anque con le nomine de ''provida sventura'') permittera les de devenir victimas e de obtener ille justitia attendite vanmente sur le terra e que essera in vice dispensate in le Celo.<ref>{{Cita|Parisi|p. 90}}, analysante le morale de Bossuet, se concentra super le valor "providential" del disaventuras que pote occurrer al homines juste:{{Citation|Deo mira al salute ultime del conscientia <nowiki>[…]</nowiki> Le suffrentias que colpe un persona trova in iste perspectiva su justification ethic: Enrichetta de Francia, qui sin su disaventuras haberea peccate de orgolio, ha recipite gratias a illos le consolationes promittite a illes qui plora. Le disventura ha essite 'providential' como illo que colpe le Ermengarda manzonian.}}</ref> Iste vision tanto pessimista del mundo es debite, anque, al tonalitates profundemente [[jansenista]] que le directores spiritual de Manzoni, Degola primo e Tosi postea, le impartiva in affrontar le vicissitudes human. In realitate, tamen, Manzoni remaneva sempre, del puncto de vista dogmatic, un catholic, mantenente solmente un sever morale de vita proxime al ambientes jansenista. Como sublinea [[Giuseppe Langella]], super le question fundamental del [[Gratia (theologia)|Gratia]]: «Manzoni se conforma sin reservationes al inseniamento official del Ecclesia, confide in le exhortation apostolic del [[evangelio secundo Matthaeo]]:<ref>{{Treccani|et-aperietur-vobis-pulsate|Discurso del monte|accesso=28 januario 2026}}</ref> ''"petite, et dabitur vobis"''… Nulle discrimination, dunque, in le offerta misericordiose del gratia. Manzoni es peremptori: le adjuta divin non es negate a nulle qui lo demanda…».<ref>{{cita|Langella|p. 159}}. Citante le passage del Evangelio, [[Giuseppe Langella|Langella]] intende relevar le paternitate divine que soccurre e veni in adjuta de su filios quando illes lo demanda, explicante assi le concepto del Providentia christian.</ref> === Manzoni dramaturgo e romanziere === [[File:Manzoni 1829.jpg|thumb|right|alt=Portrait de Alessandro Manzoni in 1829|Portrait de Alessandro Manzoni ab un [[aquarello]] de 1829, reproducite in {{cita|Cantù}}.|241x241px]] ==== Inter morale e realismo ==== Le scena, secundo Manzoni, non debe vehicular passiones e forte emotiones, in le exasperation del io, ma inducer le spectator a meditar: al «identification emotional» de Racine e del teatro francese il debe substituer le «emotion meditate», pro dicer lo con [[Gino Tellini]].<ref>{{cita|Tellini|p. 92}}</ref> Le vicissitude e le representation debe transmitter un message christian sin pro isto presentar un realitate idyllic: al contrario, Manzoni va in cerca de personas qui, como [[Francesco Bussone]], le conte de Carmagnola, se oppone al mal que domina le societate, mesmo al precio del vita.<ref>{{Cita|Ferroni|p. 47}}</ref> Le importante es que le dramaturgo cerca le veritate e remane fidel al realitate historic (le ''vero storico''), lassante al poeta le carga de investigar le sentimentos del protagonista in un determinante contexto. Se delinea assi ille forte vena realistic que dominara anque le economia del romanzo, ab ''Fermo e Lucia'' usque al ''Quarantana'' de ''I promessi sposi'', ubi le [[realismo (litteratura)|realismo]] emerge precisamente del ultime capitulo: il non ha un fin felice, ma un continuation del vita quotidian signate per le disaventuras del protagonistas.<ref>Vide, super iste puncto, le essay de {{Cita|Forti|titulo=Manzoni e le refus del idylle}}, e le libro de {{cita|Raimondi, ''Le Romanzo sin idylle''}}.</ref> Le allontanamento de [[Lecco]] de Renzo e Lucia e le reprise del activitates es le fructo del selection de facer continuar le vitas del duo protagonistas intra le quotidianitate historic.<ref>{{Cita|Ferroni|p. 58}}</ref> [[File:7005 - Milano - Monumento al Manzoni in p.zza San Fedele - Foto Giovanni Dall'Orto 8-Mar-2007.jpg|thumb|left|alt=Statua in bronzo de Alessandro Manzoni super alte pedestallo in le placia San Fedele|[[Monumento a Alessandro Manzoni (Milano)|Monumento a Alessandro Manzoni]], in [[placia San Fedele]], a [[Milano]]. Erigite in 1883 per obra de [[Francesco Barzaghi]], illo es situate ante le ecclesia de San Fedele, de cuje gradus le scriptor cadeva, reportante le [[trauma cranial]] que le conduceva al morte.]] === Le ''Question del lingua'' in Manzoni === {{Vedi etiam|question del lingua}} Manzoni, sub le impulsion del romantismo e de su necessitate de establir un dialogo con un vaste publico heterogenee, se proponeva le scopo de trovar un lingua que presentava un vocabulario plen de terminos ligate al uso quotidian e al campos specific del cognoscentia, reducente le secular disparitate inter le lingua parlate e illo scribite. Isto percurso, initiate ja con le redaction del ''Fermo e Lucia'', videva le scriptor passar, inter 1821 e 1827, del compromisso del ''bon lingua'' litterari al approximation al [[dialectos toscane|toscano]]. Le investigation se concludeva, post annos de studios facilitate etiam per le presentia del governante florentine [[Emilia Luti]], in 1840 con le revision de ''I promessi sposi'' sur le modello del florentino cultivate. Iste modello presentava, ancora plus que le toscano generic, un dimension unitaria inter le oral e le litterari. In facto, inter le edition de 1827 e illo de 1840 esseva eliminate tote le lemmata toscane municipal que esseva distante del uso del florentino currente. Iste selection, ben que approbate per le ministro [[Emilio Broglio]] in le relation de 1868, non esseva acceptate per tote le contemporaneos: [[Carlo Tenca]], in un articulo del 11 januario 1851 in le revista «Crepuscolo», se opponeva al solution manzonian. Le mesme valeva pro le [[Scapigliatura|Scapigliati]] e pro [[Giosuè Carducci|Carducci]], durante que [[Francesco d'Ovidio]], [[Carlo Collodi]], [[Edmondo de Amicis]] e [[Carlo Emilio Gadda]] se refereva al lingua del romanzo, initiando le phenomeno del ''manzonismo''. == Le ''homine'' Manzoni == === Un vita a prime vista tranquille === Alessandro Manzoni in 1870, al etate de octanta-cinque annos. Como consequentia de su stilo de vita extrememente reservate, il non es facile de inquadrar Manzoni como homine. Il viveva principalmente retirate del vita public, mantenente se estranie al principal eventos mondan del citate — salvo le frequentation del [[Salotto Maffei|salon intellectual tenite per Clara Maffei]] — e distante del participation politic active al grande motiones nationalistic del [[Risorgimento]]. Tamen, il manteneva un position culturalmente e moralmente favorabile al causa del Unification (como testifica ''Adelchi'' e ''Marzo 1821''), que lo conduceva a acceptar le nomination como senator vitalicie durante su senectute. Le ration de iste attitude, ultra su character, debe esser cercate in su continue disturbi neurotic (que ille curava con longissime promenadas e un stilo de vita extrememente regular) como agoraphobia, attaccos de panico, hypochondria, lipothymias, varie phobias, inter illos le [[demophobia|timor del turba]], le [[ceraunophobia|timor del tonitros]] e le [[hydrophobia (psychopathologia)|hydrophobia]], iste ultime comprendite como timor del poças d'aqua. Amante del vita tranquille, il menava apparentemente un vita silentiose inter Brusuglio — ubi ille se delectava con [[botanica]] e [[horticultura]] — e via del Morone, dedicate a su studios e al cura del familia. Tamen, a causa del complexos que lo affligeva, ille mesme esseva frequentemente objecto del curas de su proximos. Il cultivava insimul amicities plus proxime, ben que ille evitava nove cognoscentias con le quales se sentiva embarrassate. In le vita quotidian, ille usava principalmente le [[dialecto milanese]]. Inapte in le administration de su bens, ille monstrava al contrario grande attention al mundo circumstante, judicate con placide ironia le eventos politic e social e adoptante auto-ironia verso su proprie males. Le personas proxime sublineava su cortesia, su memoria vivissime e su capacitate discursive elegante, ben que minate per le [[balbuzie]]. === Le description physic === [[File:Alessandro Manzoni - foto.jpg|miniatura|alt=Portrait photographic de Alessandro Manzoni in 1868|Portrait photographic de Alessandro Manzoni (1868)]] Le filiastero Stefano Stampa offere un portrait physiognomic assai detaliate de su patre affine, delineante etiam su movimentos e ille ''risetto'' que indicava su character ironic: {{Citation|Manzoni esseva de [[statura]] medie, sì, ma medie plus tosto alte. Io possede le mesura de su persona, e illo esseva de 1 metro, 72 centimetros e 3 millimetros… Ille esseva de corpore ''slanciate'', ma nullemente ''gracile''; plus tosto larg de spatulas e ben conformate de torso… Con belle bracchios e belle gambas, ille haberea apparite un homine integremente ben proportionate, si ille non haberea habite, non le collo curte, sed le spatulas un pauc alte verso le capite, lo que le dava un aere un pauc incurvate <nowiki>[…]</nowiki> Su testa esseva longe de esser parve <nowiki>[…]</nowiki> In su juventute ille habeva le capillos castanee <nowiki>[…]</nowiki> Le oculos de Manzoni, tamen, non esseva parve, sed de grandor ordinari, de color azur tendente al verdastro. Le fronte alte e indicante le intelligentia. Le bucca non esseva large, sed de grandor medie, e con ''labios acuminate'', sur le quales ''ordinariemente'' appareva ille risetto ben definite per Cantù, ''de qui scherza e non deride''.}} <small>(''Alessandro Manzoni. Si m'eût été donné'')</small><ref>{{cita|Stampa|I, pp. 329-331}}</ref> == In le cultura de massa == {{Vedi anche|I promessi sposi#Nella cultura di massa}} [[File:Giuseppe Verdi by Giovanni Boldini.jpg|thumb|left|alt=Portrait de Giuseppe Verdi per Giovanni Boldini|[[Giovanni Boldini]], ''Portrait de Giuseppe Verdi'', 1886. Le compositor de Parma commemorava Manzoni juste un anno post su morte con su ''Missa de Requiem''.]] Le mesme die de su morte, le municipalitate de Milano decretava de dar al ''via del Giardino'', presso le qual Manzoni habeva habitate desde 1813, le nomine del scriptor; le placas con le nove designation ''Via Alessandro Manzoni'' esseva jam fixate le matino del 23 de maio.<ref>{{Cita libro|autore=[[Alfredo Comandini]]|titolo=L'Italia nei cento anni del secolo XIX (1801-1900) giorno per giorno illustrata|url=https://archive.org/details/litalianeicentoa05comauoft/mode/2up/|anno=1930-1942|editore=Antonio Vallardi|città=Milano|p=182|volume=V|capitolo=23 maggio 1873|url_capitolo=https://archive.org/details/litalianeicentoa05comauoft/page/182/mode/2up/search/manzoni}} </ref> Analogemente, le principal citates italian intitularono un via o un corso a su nomine. In [[1874]], al prime anniversario de su morte, [[Giuseppe Verdi]] dirigeva personalmente in le [[chiesa di San Marco di Milano|ecclesia de San Marco de Milano]] le [[Requiem (Verdi)|Missa de Requiem]], componite pro honorar su memoria.<ref>{{Cita|Barbiera|p. 274}}</ref><ref group="N">Verdi sentiva devotion verso le autor de ''I promessi sposi'', non solmente pro su prosa e su arte, ma etiam pro le alte valor moral e civil que Manzoni propugnava con su autoritate moral. Isto es demonstrate per un littera de 1867 que le compositor inviava al commun amica Clara Maffei, plen de emotion e reverentia verso Manzoni. Vide: {{Cita|Verdi|pp. 390-391}}.</ref> Le 22 de maio [[1883]], al decennial de su morte, in presentia del [[Tommaso di Savoia-Genova|duca de Genova]] e de un representation parlamentar, le corpore esseva transferite con un ceremonia public al [[famedio]] del [[Cimitero monumentale di Milano]], in un sepulcro de granito rubie con solmente su nomine inscripte; in le postmeridie esseva inaugurate le [[monumento ad Alessandro Manzoni (Milano)|monumento in Piazza San Fedele]], opera de [[Francesco Barzaghi]].<ref>{{Cita web|url=http://www.arte.it/opera/tomba-di-alessandro-manzoni-1693|titolo=Tomba di Alessandro Manzoni|editore=ARTE.it|accesso=26 gennaio 2026|urlmorto=no|urlarchivio=https://web.archive.org/web/20251109103705/https://www.arte.it/opera/tomba-di-alessandro-manzoni-1693}}</ref><ref>{{cita pubblicazione|data=27 maggio 1883|titolo=La festa manzoniana|rivista=Illustrazione Italiana|p=326|accesso=31 gennaio 2026|url=http://teca.bsmc.it/pub/images/materiale_a_stampa/periodico/RAV0070589/RAV0070589_1883_00021/RAV0070589_1883_00021_006.jpg|urlarchivio=https://web.archive.org/web/20171210015712/http://teca.bsmc.it/pub/images/materiale_a_stampa/periodico/RAV0070589/RAV0070589_1883_00021/RAV0070589_1883_00021_006.jpg|dataarchivio=10 dicembre 2017|urlmorto=sì}}</ref> Le 29 de decembre [[1923]], al occasion del cinquantesimo anniversario del morte, le [[Regno de Italia (1861-1946)|Regno de Italia]] emitteva un [[Cinquantenario della morte di Manzoni|serie commemorative de sex francobollos]], cedite in parte al comité promotore del celebration.<ref>Pro le detalios super le serie philatelic, vide le articulo: [[Cinquantenario della morte di Manzoni]].</ref> [[File:Sergio Mattarella at the 150th anniversary of Alessandro Manzoni's death - Milan 22 May 2023 - 01.jpg|thumb|right|alt=Sergio Mattarella al Famedio de Milano in 2023|Sergio Mattarella in visita al Famedio le 22 de maio 2023, al occasion del centocinquantesimo anniversario del morte de Manzoni.]] Anque in le secunde medietate del vintesimo seculo e in le prime annos del 2000, le figura de Manzoni esseva evocate in occasiones plus o minus official: in 1973 esseva celebrate le prime centenario de su disparition e, in iste occasion, [[papa Paolo VI]] inviava al [[cardinale]] e [[arcevescovo de Milano]] [[Giovanni Colombo (cardinale)|Giovanni Colombo]] un message in le qual le pontifice brescian refaceva le percurso existential e christian del scriptor.<ref>{{Cita web|url=https://www.vatican.va/content/paul-vi/it/speeches/1973/may/documents/hf_p-vi_spe_19730519_centenario-manzoni.html|titolo=Nel I centenario della morte di Alessandro Manzoni, 19 maggio 1973 {{!}} Paolo VI|sito=[www.vatican.va|accesso=31](http://www.vatican.va|accesso=31) gennaio 2026}}</ref> In ultra, alcun [[500 lire "Manzoni"|liras con su profilo esseva coniate al occasion del bicentenario de su nascentia]] (1985). Al centocinquantesimo anniversario de su disparition, celebrate in 2023, Manzoni esseva commemorate al nivello national tanto per le [[Parlamento italiano|Parlamento]]<ref>{{Cita web|autore=Pierfranco Bruni|url=https://www.corrierenazionale.net/2024/01/16/manzoni-150-presentato-alla-camera-dei-deputati-a-roma/|titolo=“Manzoni 150” presentato alla Camera dei Deputati a Roma|editore=Il Corriere Nazionale|data=16 gennaio 2024|accesso=2 gennaio 2025}}</ref> como per le [[Presidente della Repubblica Italiana|capo del Stato]] [[Sergio Mattarella]], qui visitava le [[Cimitero monumentale di Milano|Famedio]] pro commemorar le homine de litteras.<ref>{{Cita web|lingua=it|autore=Segretariato generale della Presidenza della Repubblica-Servizio sistemi informatici|url=https://www.quirinale.it/elementi/89670|titolo=150° anniversario della morte di Alessandro Manzoni|sito=Quirinale|accesso=2025-01-02}}</ref> In ultra, gratias al intervention del [[Centro nazionale di studi manzoniani]]<ref>{{Cita web|url=https://www.casadelmanzoni.it/content/manifestazioni-il-150esimo-anniversario-dalla-morte-di-manzoni|titolo=MANIFESTAZIONI PER IL 150ESIMO ANNIVERSARIO DALLA MORTE DI MANZONI {{!}} Casa Manzoni|sito=[www.casadelmanzoni.it|accesso=2025-01-02](http://www.casadelmanzoni.it|accesso=2025-01-02)}}</ref> e al sensibilitate del archiepiscopato milanese,<ref>{{Cita web|lingua=it-IT|url=https://www.chiesadimilano.it/news/arte-cultura/omaggio-a-manzoni-nel-duomo-di-milano-1778422.html|titolo=Omaggio a Manzoni nel Duomo di Milano – Chiesa di Milano|accesso=2025-01-02}}</ref> esseva organise alcun eventos pro commemorar Manzoni: le publication del edition critic de ''I promessi sposi'' e del ''[[Osservazioni sulla morale cattolica]]'', per exemplo, per le prime; e le lectura in le Duomo, del 9 de maio al 31 de maio 2023, del romanzo. Finalmente, rememora le [[parodie]] de ''I promessi sposi'' ([[I promessi sposi (Quartetto Cetra)|celle del Quartetto Cetra in 1985]] e [[I promessi sposi (miniserie televisiva 1990)|celle de ''Il Trio'' in 1990]]) e le varie adaptationes televisive, ab [[I promessi sposi (miniserie televisiva 1967)|celle de 1967]] usque al [[I promessi sposi (miniserie televisiva 1989)|adaptation dirigite per Salvatore Nocita in 1989]]. In 2023, al occasion del 150e anniversario del disparition de Alessandro Manzoni, esseva coniate un moneta commemorative de [[2 euro commemorativi|2 euros]] que representa le effigie del scriptor.<ref>{{Cita web|url=https://eurocollezione.altervista.org/_ITALIA_/_2_euro_2023_commemorativo_Manzoni.htm|titolo=ITALIA 2023 : 2 € commemorativo "150º anniv. morte Alessandro Manzoni"|sito=eurocollezione.altervista.org|accesso=2025-11-14}}</ref> {{Ref}} [[Categoria:Alessandro Manzoni| ]] [[Categoria:Cavalleros del Ordine del Sanctos Mauricio e Lazaro]] [[Categoria:Cavalleros del Ordine de Sancto Joseph]] [[Categoria:Cavalleros del Ordine Pour le Mérite]] [[Categoria:Cavalleros de grande croce del Ordine del Corona de Italia]] [[Categoria:Sepultate in le Cimiterio Monumental de Milano]] [[Categoria:Membros del Accademia del Scientias de Torino]] [[Categoria:Poetas romantic]] [[Categoria:Scriptor romantice]] [[Categoria:Scriptor catholic]] [[Categoria:Scriptor del realismo]] [[Categoria:Personas ligate al Accademia Roveretana del Agiati]] [[Categoria:Academicos del Crusca]] [[Categoria:Senatores del VII legislatura del Regno de Sardinia]] [[Categoria:Senatores del VIII legislatura del Regno de Italia]] [[Categoria:Senatores del IX legislatura del Regno de Italia]] [[Categoria:Senatores del X legislatura del Regno de Italia]] [[Categoria:Senatores del XI legislatura del Regno de Italia]] [[Categoria:Personalitates commemorate con funerales de Stato]] e5ao7nlyt0l99nfzoeatpzluzaqj8r1 699285 699284 2026-08-28T07:43:30Z Interlingvisto 60932 699285 wikitext text/x-wiki {{Infobox/articulo/persona}} '''Alessandro Manzoni''', nascite '''Alessandro Francesco Tommaso Antonio Manzoni''' ([[Milan]]), ([[7 de martio]] [[1785]] – [[Milan]], [[22 de maio]] [[1873]]) esseva un [[scriptor]], [[poeta]] e [[dramaturgo]] [[Italia|italian]], e anque [[Senator del Regno de Italia|senator del Regno de Italia]]. Considerate como un del major romancieros italian de tote le tempo pro le celeberrime romanzo ''[[Le promesse sposes]]'', capite fundamental del [[litteratura italian]],<ref name="Treccani">{{Treccani|alessandro-manzoni|Manzóni, Alessandro|accesso=16 januario 2026}}</ref> Manzoni habeva le merito de haber jectate le bases pro le romanzo moderne e de haber assi promovite le unitate linguistic italian, sur le tracia del litteratura moralmente e civilmente ingajate proprie del [[Illuminismo italian]]. Passate del periodo [[neoclassic]] a illo [[romantismo|romantic]], Manzoni, devenite un fervente catholic de tendentias [[Christianismo liberal|liberal]], lassava un marca indelebile anque in le [[historia del theatro italian]] (pro haber rumpite le tres [[unitates aristotelic]]) e in le poesia, gratias al nascentia del pluralismo vocal con le ''[[Hymnos Sacre]]'' e al disveloppamento del poesia civil. Le successo e le numerose recognitiones public (ille esseva [[Senator del Regno de Italia|senator del Regno de Italia]]) esseva accompaniate per problemas de sanitate ([[neurosis]], [[agoraphobia]]) e familiar (le numerose mortes que affligeva le vita domestic), que le reduceva a un progressive isolation existential. Nonobstante isto, ille remaneva in contacto per correspondentia con le melior cultura europee, ab [[Goethe]] usque a [[Antonio Rosmini]], subiente anque le influentia de [[Walter Scott]] pro le genere del romanzo historic. == Biographia == === Origines familiar === ==== Familia ==== {{Vider anque|Manzoni (familia)}} [[File:Pietro Manzoni.jpg|left|thumb|alt=Portrait de Pietro Manzoni|Pietro Manzoni, ''Casa Manzoni'', [[Brusuglio]]<ref>{{cita|Ginzburg|p. 345}}.</ref>.]] Per le latere maternal Alessandro Manzoni proveniva del illustre familia del [[Beccaria (familia)|Beccaria]]; le avo esseva [[Cesare Beccaria]], autor del tractato ''[[Dei delitti e delle pene|Del delitos e del penas]]'' e un del principal promotores del [[Illuminismo in Italia|Illuminismo lombard]]. Secundo le mesme Manzoni, ille e su avo se videva solmente un vice, al occasion del visita de su matre al celebre genitor.<ref>Manzoni rememora assi le incontro in {{cita|Fabris|p. 94}}: {{Citation|Io me rememora de haber le vidite un sol vice, e io rememora su figura. Mi matre, ante de poner me in collegio, me duceva a salutar le; e ille iva prender chocolates pro me. Il me pare ancora vider le avo e le armario.}} </ref> Le parentela con le Beccaria le rendeva insuper cosino distante del scriptor [[scapigliatura|scapigliate]] [[Carlo Dossi]].<ref>{{Cita|Lioce}}.</ref> Plus modeste esseva in vice le familia paternal:<ref group="N">Pro un quadro general del historia del familia Manzoni ab Giacomo (initio del XVI seculo) usque a Alessandro Manzoni, vide: {{Cita testo |autore=Pietro Pensa |titolo=Familia Manzoni: ille ramo del casato |rivista=Broletto |volume=2 |anno=1985 |pagine=62-69 |città=Como |issn=2388-1232 |url=http://pietro.pensa.it |accesso=23 julio 2015}}</ref> don [[Pietro Manzoni|Pietro Antonio Pasino Manzoni]] (1657-1736), le patre de Alessandro, descendeva de un nobile familia de [[Barzio]], in [[Valsassina]], stabilite in [[1612]] in [[Lecco]] (in le localitate de [[Caleotto]]) sequente al matrimonio de [[Giacomo Maria Manzoni]] con Ludovica Airoldi in 1611.<ref>{{Cita|Pensa}}.</ref> Ben que Pietro Manzoni habeva postea recipite le feudo de [[Cascine di Garbagna Novarese#Moncucco|Moncucco]] in le [[Provincia de Novara|Novarese]] in [[1691]]<ref>{{Cita web|http://www.storiadimilano.it/Repertori/cronologia_manzoni.htm|titulo=Chronologia del vita de A. Manzoni e del edificios habitate per ille|accesso=16 januario 2026|autore=Paolo Colussi|editore=Historia de Milano|data=9 april 2012}}</ref><ref>{{Cita|Parenti|p. 12}}:{{Citation|Le feudo de Moncucco pertineva al Manzoni, qui lo habeva acquirite del Camera Regia de Milano, con le assenso de Carlo II, rege de Hispania, ja desde le 23 de februario 1691, per opera de Don Pietro Antonio.}}</ref><ref>{{Cita|Bonfiglioli|p. 8}}.</ref><ref>{{Cita|Casalis|p. 600}}:{{Citation|Moncucco, dependentia de Mirasole in le basse Novarese: se trova super le Arbogna: esseva le signoria del Manzoni del loco de Caleotto in le territorio de Lecco.}}</ref> e in virtute de isto illes esseva contes, in Milano le titulo non esseva valide proque esseva «estranie».<ref name=":5">{{DBI|autore=Piero Floriani|nomeurl=alessandro-manzoni|accesso=16 januario 2026}}</ref><ref name="infeudazione" group="N">Alcun autores, como {{Cita|de Feo|p. 27}} e {{Cita|Bonfiglioli|p. 8}}, reporta 1773 como anno del infeudation de Moncucco al Manzoni: il se tracta de un evidente error chronologic, proque [[Carlo II de Hispania]] habeva morite in 1700 e le Novarese, ante le [[guerra de succession espaniol]], faceva parte del [[Ducato de Milano]], alora sub le egida de [[Madrid]].</ref> Initialmente don Pietro presentava al govern austriac un requesta official de recognition, ma pois prefereva non insister.<ref>{{cita|De Gubernatis|p. 21, nota 4}}.</ref> In omne caso, quando Roma attribuera multo plus tarde le citatinitate al Manzoni, le titulo comital apparera sur le acto official e sera mantenite per su descendentes. ==== Manzoni e Giovanni Verri ==== Ben que le patre legitim esseva Pietro Manzoni, il es multo probabile que le patre natural de Alessandro esseva un amante de Giulia, [[Giovanni Verri]] (le fratre minor de [[Alessandro Verri|Alessandro]] e [[Pietro Verri]]).<ref name=":5"/><ref name=":0">{{cita|Tellini|pp. 16-17}}: {{Citation|Le patre natural es tamen Giovanni Verri — ja amante de Giulia desde 1780…}}</ref> Con Giovanni, un homine attractive e libertin, de dece-septe annos plus vetule que illa, Giulia habeva initiate un relation ja in 1780, continuante la mesmo post le matrimonio.<ref name=":0"/><ref>{{Cita web|url=http://archiviostorico.corriere.it |titolo=Verri, Manzoni, Beccaria: tres familias pro Giulia |autore=Giulia Beccaria e Ermanno Paccagnini |editore=Corriere della Sera |data=15 decembre 2001 |accesso=17 januario 2026 |citazione=Accesso limitate per medio de subscription.}}</ref> Secundo lo que esseva reportate per [[Niccolò Tommaseo]], il pare que Verri esseva le ver patre del scriptor e que iste esseva plenmente al currente: «Anque de Pietro Verri <nowiki>[Manzoni]</nowiki> ille parla con reverentia, tanto plus que ille sape, e su matre non lo dissimulava, esser le nepote de ille, isto es, le filio de un de su fratres».<ref>{{Cita|Tommaseo|p. 54}}.</ref> === Le infantia e le adolescentia === ==== Galbiate e le separation del genitores ==== Alessandro Manzoni<ref>{{cita|De Gubernatis|p. 18, nota 2}}: {{Citation|Al infante esseva imposte le nomines Alessandro, Francesco, Tommaso, Antonio. Le prime nomine esseva illo del patre de Don Pietro, isto es le avo de Manzoni, alora ja morte; le secunde nomine esseva illo del parino Don Francesco Arrigoni. Le nomine Tommaso gli esseva imposte, sin dubita, proque le Ecclesia celebra le 7 de martio Sancto Tommaso. Antonio esseva le nomine de un cosino canonico in San Nazaro; ma illo pote anque esser venite a Manzoni de un madrina Antonietta, circa le qual, tamen, usque nunc nos vermente non sape nihil.}}</ref> nasceva in Milano, alora parte del [[Imperio Habsburgic]], al numero 20 de via San Damiano<ref name=":9">{{cita|Tonelli|p. 5}}.</ref> (correspondente al actual via Visconti di Modrone n.º 16),<ref>{{Cita web|url=http://www.storiadimilano.it/Repertori/cronologia_manzoni.htm|titulo=Chronologia Manzoni|autore=Paolo Colussi|accesso=18 januario 2026}}</ref><ref>{{Cita web|url = https://www.comune.milano.it/documents/76991511/269691898/36+Via+Visconti+di+Modrone.pdf/b3df31d2-89cc-e78d-dc19-d70c02d850b3?t=1627550354266|titulo = 36 Via Visconti di Modrone|autore = Commune de Milano|sito = comune.milano.it/municipio1|data = 2020|lingua = IT|formato = PDF|p = 2|accesso = 18 januario 2026}}</ref> le 7 de martio 1785, de [[Giulia Beccaria]] e, officialmente, de don [[Pietro Manzoni]].<ref>{{cita|Tellini|p. 16}}</ref> Ille passava le prime annos de vita principalmente in le ''[[cascina]] Costa'' de [[Galbiate]], tenite a balia per Caterina Panzeri, un contadina del loco,<ref name=":1">{{cita|Boneschi|p. 172}}</ref><ref>{{cita|Tellini|p. 17}}.</ref> un facto atestate per le placa ancora presente super le edificio. Postea ille passava alcun periodos in le [[Villa Manzoni|villa rustic]] del [[Caleotto]], proprietate del familia paternal, habitation ubi ille amara retornar como adulto e que ille vendera, non sin regretos, in 1818. Sequente le separation del genitores,<ref group=N>Le separation occurreva, legalmente, le 23 de februario 1792; postea, ab 1795 — ma le relation habeva comenciate multo ante, forsan in 1790, anno in que illes pare haber se incontrate — Giulia Beccaria comenciava a cohabitar con le cult e ric [[Carlo Imbonati]], prime in Anglaterra, pois in Francia, a Paris ({{cita|Tellini|p. 17}}).</ref> Manzoni esseva educate in collegios religiose. ==== Le education religiose a Merate e a Lugano ==== [[File:Appiani Giulia Beccaria Alessandro Manzoni.jpg|thumb|alt=Portrait de Giulia Beccaria con su filio Alessandro como infante|[[Andrea Appiani]], ''Portrait de Giulia Beccaria e su filio Alessandro Manzoni como infante'', 1790. Le portrait esseva donate per Giulia a Verri, un evento que fortifica le supposite illegitimitate de Alessandro<ref>{{cita|Ginzburg|p. 9}}: {{Citation|Le pictor Andrea Appiani faceva un portrait de Giulia con le infante. In le portrait, Giulia es vestite como amazona. Illa ha un facie dure, ossee e fatigate. Illa reguarda in le vacuo. Nulle teneressa visibile verso ille infante que se appoia al su geniculo. Le infante ha quatro annos. Giulia donava le portrait a Giovanni Verri.}}</ref>]] Le 13 de octobre 1791<ref name=":2">{{Cita web|url=http://www.casadelmanzoni.it/content/la-vita|titulo=Chronologia del vita e del obras de Alessandro Manzoni|accesso=18 januario 2026|editore=Casa del Manzoni|data=2014|urlarchivio=https://web.archive.org/web/20151011153809/http://www.casadelmanzoni.it/content/la-vita|dataarchivio=11 octobre 2015|urlmorto=sì}}</ref> ille esseva accompagnate per su matre a [[Merate]] al collegio San Bartolomeo del [[Somaschi]], ubi ille remaneva durante cinque annos. Esseva un periodo dur; le parve Alessandro pativa del absentia de su matre<ref group=N>Manzoni rememorava sempre como su matre, pro facilitar le separation de su filio, se retirava clandestinmente profittante de un momento de distraction de ille (vide: {{cita|Trombatore 1957|p. 250}}).</ref> e suffreva del relation difficile tanto con su companiones de schola, violente,<ref group=N>Inter le motivos de derision poteva esser anque ille forma de [[balbutiation]] que comenciava a manifestar se precisemente durante ille annos (vide: {{cita|Trombatore 1957|pp. 250-251}}).</ref> como con le docentes, qui le puniva frequentemente.<ref>{{cita|Tonelli|p. 9}}.</ref> Le litteratura in ille annos esseva ja pro ille un consolation e un passion: durante le recreation, le scriptor contara, «…io me claudeva <nowiki>[…]</nowiki> in un camera, e ibi io componeva versos».<ref>{{cita|Fabris|p. 86}}.</ref> In april 1796 ille passava al [[Ecclesia de Sant'Antonio Abate (Lugano)|collegio de Sant'Antonio]] a [[Lugano]], ancora gerite per le Somaschi, pro remaner ibi usque a septembre 1798.<ref name=":2"/> In le mesme 1796 arrivava al [[laco de Lugano]] le somasco [[Francesco Soave]], celebre erudito e pedagogista; ben que il sia completemente improbabile que Manzoni le habeva como maestro (excepto forsan pro alcun dies), su figura exerceva super le infante un notabile influentia.<ref>{{cita|Trombatore 1957|p. 252}}.</ref> Vetule e proxime al morte, le autor de ''[[Le promesse sposes]]'' rememorava: «Io amava le patre Soave, e me pareva vider circa su capite un aureola de gloria».<ref>{{cita|Fabris|p. 95}}.</ref> Al fin de 1798 ille passava al collegio Longone de Milano, gerite per le [[Barnabitas]],<ref name=":10">{{cita|Tonelli|p. 15}}.</ref> e postea se transferiva a [[Castellazzo de' Barzi]], ubi le instituto habeva stabilite provisoriamente su sede a causa del manovras bellic,<ref name=":2" /> pro pois retornar le 7 de augusto [[1799]] a Milano.<ref name=":10" /> Il non es clar quanto tempore le adolescente remaneva presso le Barnabitas; le hypothese plus acceptate le considera alumno del schola usque a junio [[1801]].<ref>{{cita|Tonelli|p. 16}}</ref> Nonobstante le isolation al qual ille esseva fortiate per le ambiente clause e bigot, Alessandro succedeva a establir alcun amicitias durabile, como illas con le companiones de classe Giulio Visconti e [[Federico Confalonieri]]. Un die non precisate del anno scholastic 1800-1801, pois, le escolares recipeva un visita que suscitava in le juvene Alessandro un grande emotion: le arrivata de [[Vincenzo Monti]], que ille legeva avidemente e considerava le plus grande poeta vivente, «esseva pro ille como un apparition de un Deo».<ref>{{cita|Carcano|pp. 7-8}}.</ref> ==== Le formation cultural ==== [[File:VincenzoMonti.jpg|thumb|left|alt=Portrait de Vincenzo Monti|[[Andrea Appiani]], ''Portrait de Vincenzo Monti'', [[Pictura a oleo|oleo]] super [[Pictura super tela|tela]], 1809, [[Pinacotheca de Brera]].]] Le formation cultural de Manzoni es imbibite de mythologia e litteratura latin, como appare clarmente del poemas adolescent. Duo autores classic, in particular, es su preferitos, [[Virgilio]] e [[Horatio]],<ref name=":3">{{cita|Tellini|p. 18}}.</ref> ma notabile es anque le influentia de [[Dante]] e [[Petrarca]];<ref>In le sonetto ''A le Musa'', Manzoni enumera Dante e Petrarca como glorias poetic ({{cita|Trombatore 1961|p. 198}}).</ref> inter le contemporaneos, tamen, insimul con Monti, [[Giuseppe Parini|Parini]] e [[Vittorio Alfieri|Alfieri]] ha un rol importante.<ref>{{cita|Fabris|p. 86}}: {{Citation|Ille die io recitava pro me le ''Caduta'' de Parini; e, post sortir del camera, io recipeva le noticia que Parini habeva morite: e illo esseva un del impressiones le plus forte e dolorose de mi vita.}}</ref><ref>{{cita|Tonelli|p. 18}}</ref><ref>{{cita|Trombatore 1957|p. 286}}</ref><ref>{{cita|Langella|p. 14}}</ref> Si on exclude le precedente exercitios de stilo,<ref group=N>Manzoni comenciava a scriber versos al etate de nove annos ({{cita|Fabris|p. 94}}.)</ref> su prime experientias poetic remonta al medietate de 1801, quando ille comenciava a rediger ''[[Del trionfo della libertà|Del triumpho del libertate]]'',<ref>{{cita|Trombatore 1957|pp. 270-271}}.</ref> in le qual on pote relevar un vena satiric e polemic que habera un rol non negligibile in le Manzoni adolescente, ben que illa ja se mitigara al medietate del decennio. Nos possede anque le traductiones, in endecasillabos non-rimate, de alcun partes del libro quinte del ''[[Eneide]]'' e del ''[[Satiras (Horatio)|Satira]]'' tertie (libro prime) de Horatio, junto a un epigramma mutilate in le qual ille attacca un certe fra' Volpino que, sub un false apparentia, representa le vice-rector del collegio patre Gaetano Volpini.<ref>{{cita|Giordano|p. 45}}</ref> ==== Un juvene dissolute ==== [[File:Manzoni a Venezia.jpg|thumb|left|alt=Lapide commemorative de Manzoni a Venesia|Lapide in memoria de Manzoni a Venesia, Campo San Maurizio, Palazzo Bellavite.]] Sortite del mundo anguste del Longone, ab le estate de 1801 usque a 1805 ille viveva con su patre ancian, alternante le sojornos in le tenuta de [[Caleotto]]<ref name=":3" /> con le vita urban.<ref>Don Pietro resideva, insimul con un soror ex-monaca e un avunculo monsignor, presso [[Porta Vittoria (Milano)|Porta Tosa]] ({{cita|Carcano|p. 8}}).</ref> Durante ille periodo ille frequentava le ambiente illuministic del aristocratia e del alte burguesia milanese, dedicante un grande parte de su tempore al divertimento e in particular al joco de hasard; ille jocava in le [[Ridotto (teatro)|ridotto]] del [[Teatro alla Scala]] usque a que, secundo lo que pare, un reproche de Monti le convinceva a renunciar al vitio.<ref>{{cita|Momigliano|p. 5}}</ref> Illo esseva anque le epocha de su prime amor, illo pro Luigina Visconti, soror de [[Ermes Visconti|Ermes]]; de iste experientia nos sape lo que le poeta ipse revelava in 1807 in un littera a [[Claude Fauriel]]: a [[Genova]], in facto, ille la habeva casualmente revistate, ja maritate al marchese [[Gian Carlo Di Negro]], e le episodio habeva despertate in ille le nostalgia e le displacer de haberla perdite.<ref>«''Je vous ai peut-être dejà conté que j'eus dans mon adolescence (1801), une très-forte et très-pure passion pour une jeune fille''», ille scribeva le 19 de martio 1807 a Fauriel, «[…] ''Ce qui me donne un peu de torture, c'est la pensée que c'est un peu de ma faute que je l'ai perdue''» (forsan io vos ha ja dicite que io habeva, in le adolescentia, un passion multo forte e pure pro un puella […] Lo que me tormenta un pauc es pensar que, si io la ha perdite, es in parte mi culpa). Vide: {{cita|Sforza|p. 33}}.</ref> Ultra iste divertimentos, le juventute de Manzoni es anque marcate per un sojorno a [[Venezia]] (de octobre 1803 a maio 1804<ref name=":2" /><ref name=":4">{{cita|Tellini|p. 19}}.</ref>) apud su cosino Giovanni Manzoni. Durante iste periodo ille habeva le occasion de cognoscer le nobildonna [[Isabella Teotochi Albrizzi]], que in un tempore esseva musa de [[Foscolo]],<ref name=":4"/> e de scriber tres del quatro ''[[Opere de Alessandro Manzoni|Sermones]]''.<ref>{{cita|Tellini|pp. 37 e ss.}}</ref> Le motivo del sojorno venetian non es clar, del qual Alessandro conservava anque in su etate avanzate un rememoration multo belle,<ref>{{cita|Venosta|p. 55}}</ref> ma il non pare haber habite rationes politic, sed plus tosto le desiro del patre de allontanar le de un stilo de vita dissipate.<ref name=":4"/> ==== Le Milano illuministic ==== [[File:Manzoni 1805.jpg|thumb|alt=Portrait de Alessandro Manzoni in 1805|Anonime anglese, ''Alessandro Manzoni in 1805'', oleo super tela, actualmente in le [[Casa Manzoni]] de via del Morone, [[Milano]]. [[Natalia Ginzburg]], con multe probabilitate, describe iste portrait, quando illa scribe: «Alibi ille ha un dense crin disordinate, le oculos nubilose e sembla [[Ugo Foscolo]]»<ref>{{cita|Ginzburg|p. 23}}.</ref>]] Le complacentia neoclassic del tempore inspirava a ille le prime compositiones de un certe relieve, modulate super le obra de Vincenzo Monti, idol literari del momento; ultra ille, Manzoni se volveva a Parini, portavoz del ideales [[illuministas]] e del necessitate de moralisation, al poeta [[Ugo Foscolo]], a [[Francesco Lomonaco]], un exiliate [[Basilicata|lucano]],<ref>{{cita|Trombatore 1957|p. 277}}.</ref><ref group=N>Le relation con Lomonaco esseva bastante proxime. Si Manzoni monstrava haber grande estima pro ille, Lomonaco includeva como epigraphe a su ''Vite del excellentes Italianos'' le [[sonetto]] manzonian ''Pro le vita de Dante'' de 1802. A dece-septe annos, dunque, le juvene poeta videva pro le prime vice un proprie texto publicate ({{cita|Tellini|pp. 52-53, nota 5}}).</ref> e a [[Vincenzo Cuoco]], defensor del theorias [[Giambattista Vico|vichian]],<ref>{{cita|Tellini|pp. 18-19}}.</ref> anque ille exiliate de Napoles post le restauration bourbonic de 1799 e considerate le «prime ver maestro de Manzoni».<ref>{{cita|Langella|p. 16}}.</ref> Le proximitate al ambiente neoclassic, e in particular a su campion Vincenzo Monti, incitava le juvene a frequentar alcun cursos de eloquentia date per le poeta romagnol al [[universitate de Pavia]] inter 1802 e 1803.<ref name=":5"/> In le registratores del atheneo le nomine de Alessandro non appare, ma il es quasi certe que ille sequeva le lectiones montian.<ref name=":5"/> Ultra le cognoscite admiration pro Monti e le opinion de illustre studiosos,<ref>De iste idea, per exemplo, {{cita|Piumati|p. 3}} e {{cita|De Gubernatis|p. 60}}.</ref> le hypothese pare esser confirmate per le correspondentia del periodo. Le correspondentes de Manzoni, in facto, es quasi omnes studentes (o ex-studentes) del universitate, ab [[Andrea Mustoxidi]] a [[Giovan Battista Pagani]], ab Ignazio Calderari a [[Ermes Visconti]] e a Luigi Arese.<ref name=":5" /><ref group="N">Arese e Pagani esseva ja amicos de Manzoni desde le tempore del Collegio Longone ({{cita|Nigro|p. 3}}). Concernente le figuras de Luigi Arese e Ignazio Calderari, {{Cita|Sforza|p. 5, n. 3 e 5}} presenta le sequente retratos: «Le conte Luigi Arese Lucini de Milano, de qui Manzoni parla plure vices e con calidissime affection in su litteras. Il habeva le disgrazia de perder su patre in le flor del etate, e de cader in le manos de intrigantes, qui le haberea spoliato, si ille spontanee le 5 de julio 1805 non se habeva messe sub le tutela del doctor Gaetano Garbagnati, renunciante al administration de su proprie substantias. Le 1 de septembre 1806 ille faceva testamento; ille instituiva como heredes le fratres; ille legava le horologio de auro a Giovambattista Pagani» (n. 3); «Le conte Ignazio Calderari, un altere del amicos juvene del Nostre; qui le adresseva varie litteras [...] Nasceva in 1793; moriva in decembre 1838» (n. 4).</ref><ref>{{cita|Tonelli|p. 25}}</ref> Le contexto academic le poneva anque in contacto con duo professores [[jansenistas]], [[Giuseppe Zola (teologo)|Giuseppe Zola]] e [[Pietro Tamburini]], docentes respectivemente de «historia del leges e del costumes» e de «philosophia moral, jure natural e public»;<ref group=N>Pro un analyse general de Tamburini e Zola, vide: Paola Vismara, ''Pietro Tamburini e le "despotismo pontifical"'', in {{Cita|Negruzzo|pp. 95-114}}; Annibale Zambarbieri, ''Le gusto del historia. Giuseppe Zola al initio de su docencia pavian'', in {{Cita|Negruzzo|pp. 115-132}}.</ref> lor ideas in defensa del moral le influentiava profundemente, introducente le pro le prime vice al pensamento jansenista. Tamburini condemnava le [[Curia roman|Curia roman]] pro su deformationes, ma videva in le catholicismo un modello indispensabile. Pro le elevatezza de su dissertationes, ille pareva a Manzoni un puncto de referentia al pari de Zola, definite «supreme» in un littera a Pagani del 6 de septembre 1804.<ref>{{cita|Sforza|p. 9}}; le epiteto esseva exprimite in occasion de un ''Sermon'' componite alcun menses antea a Venesia. Manzoni precava su amico de submitter lo al judicio de Zola.</ref> Del puncto de vista literari, a iste periodo pertine ''[[Del trionfo della libertà|Del triumpho del libertate]]'', ''[[Opere di Alessandro Manzoni|Adda]]'' e ''Le quatro sermones'', que porta le impression de Monti e de Parini, ma anque le echo de Virgilio e Horatio. === Le sojorno parisin (1805-1810) === ==== Le morte de Carlo Imbonati e le reunion con le matre ==== [[File:Carlo Imbonati.png|thumb|left|alt=Cameo representante le profilo de Carlo Imbonati|[[Cameo]] del XIX seculo representante le profilo de Carlo Imbonati.]] In 1805 Manzoni esseva invitate per su matre e per [[Carlo Imbonati]] a [[Paris]], apparentemente sub le suggestion de Monti<ref>{{cita|Ginzburg|p. 16}}</ref>. Alessandro acceptava con entusiasmo, ma non habeva tempore de cognoscer le conte, a cuje missiva ille respondeva con parolas de calor e recognition que Imbonati non legeva jammais; ille moriva, in facto, le 15 de martio, lassante Beccaria como herede universal de su patrimonio<ref>{{cita|Boneschi|p. 219}}</ref><ref name=":6">{{cita|Tellini|p. 20}}</ref>, ma anque afflicte e in necessitate de amor filial.<ref>{{cita|Boneschi|p. 218}}: {{Citation|Le vacuo lassate per Carlo le pare un abysso que tosto inglutira anque illa. In junio illa scribe al fidel amico [[Francesco Melzi d'Eril]]: "Car Melzi, si vos videva le mortifere tristessa que me consume, o car Melzi, vos haberea pietate de me. Le pensamento que io debe haber un die de deman es un pena que renasce sempre pro me e tamen io es fortiate a implorar iste die de deman e a tremular que illo me escapa… e a vos io pote dicer lo: le universo integre es extinguite pro me".}}</ref>. Le juvene, alora de vinti annos, arrivava in le capital francese le 12 de julio,<ref name=":2"/><ref name=":6"/>, die in le qual le policia local le concedeva le permitto de sojorno.<ref>{{cita|Bonghi, ''Obras inedite o rare''}}</ref> Manzoni, qui pro le defuncto scribeva le carme ''[[In morte di Carlo Imbonati|In le morte de Carlo Imbonati]]'', discoperiva haber un matre, e ab ille momento lor camminos, separate usque alora, se incrociava pro non separar se plus. Usque a 1841, anno del morte de Beccaria, le duo stabiliva un relation multo stricte, cuje profunditate emerge del litteras del scriptor in innumerose occasiones; ja le 31 de augusto 1805 ille revelava a [[Vincenzo Monti]] haber trovate «mi felicitate […] inter le bracios de un matre», e viver solmente «pro mi Giulia».<ref>{{Cita|Sforza|p. 12}}</ref> ==== Le circulo parisian: le ''Idéologues'' e Claude Fauriel ==== {{Vide etiam|Idéologues}} [[File:Claude Fauriel.jpg|thumb|alt=Portrait de Claude Fauriel|''Claude Fauriel'', Castello de Bignon, Francia.]] Con su matre ille sojorna al numero 3 de [[place Vendôme]]. Multo frequentemente matre e filio se rendeva a Auteuil,<ref group=N>Le commune de Auteuil, que faceva parte del departimento del Seine, cessava de exister in 1860, e su territorio esseva repartite inter Paris e Boulogne-Billancourt.</ref> citate ubi se reuniva le circulo intellectual sub le patronato del vidua del philosopho [[Helvétius]],<ref name=":2"/> e al ''Maisonnette'' de [[Meulan]], ubi Manzoni passava duo annos, participante al circulo literari del cosidicte ''[[Idéologues]]'': philosophos de schola del undececente seculo, heredes del illuminismo del septe- e octo seculos ma orientate verso questiones concrete in le societate, e per isto precursors de themas [[romanticismo|romantic]] (como le attention al classes paupere e al emotion).<ref name=":7"/> Un rol importante in le gruppo del ''Idéologues'' (constituite, inter alteres, per [[Volney]], [[Dominique-Joseph Garat|Garat]], [[Destutt de Tracy]] e le danese [[Jens Baggesen|Baggesen]]<ref>{{cita|Carcano|pp. 8-9}}</ref>) esseva tenite per [[Claude Fauriel]],<ref name=":7">{{cita|Tellini|p. 60}}</ref><ref group=N>Fauriel habeva un rol significative in le evolution del poetica manzonian: le erudite francese inculcava in Alessandro, in facto, un grande interesse pro le historia e le faceva comprender que ille non debe scriber secundo modellos rigide e fixe in le tempore, ma debe esser capace de exprimer sentimentos que le permitte scriber in un maniera plus "ver", de modo a "tocar" le corde del lector: {{Citation|Le Vero historic remane le cardine del obra, ma recede a un position de scrupulose supporto functional que rende credibile e verisimile le invention|{{cita|Tellini|p. 152}}}}</ref> con qui Alessandro contraheva un amicitia que durava per multe annos; le frequentation esseva facilitate per le ligamine inter Giulia e le amante de Fauriel, [[Sophie de Condorcet]],<ref>{{cita|Ginzburg|p. 13}}.</ref> e per le plus ancian [[Pierre Cabanis]],<ref>Manzoni cognosceva e admirava Cabanis e, post su morte, le rememorava con affection «…''cet homme rare''…» (iste homine rare), non poteva rememorar «…''les promenades d'Auteuil sans souffrir''» (le promenades de Auteuil sin suffrer). {{cita|Sforza|pp. 72-73}}.</ref> autor del ''Lettre sur les causes premières'', texto orientate in senso [[spiritualismo|spiritualista]] e impregnante de spirito religiose, ben que le [[Essere supremo|Essere supreme]] cuje existentia es admittite non coincide completemente con le Deo christian secundo le conception del [[Ecclesia (communitate)|Ecclesia]].<ref>{{Cita libro|autore=Pierre Jean Georges Cabanis|titulo=Lettre, posthume et inédite de Cabanis à M. F*** sur les causes premières, avec des notes par F. Bérard|url=https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k5426351q.texteImage#|accesso=2 april 2024|anno=1824|editore=Gabon et Compagnie, Libraires|citate=Paris|lingua=Fr|OCLC=555572949}}</ref> A Paris, dunque, Alessandro entrava in contacto con le cultura francese classicizante, assimilante le [[sensismo]], le theorias [[Voltaire|volterrian]] e le evolution del rationalismo verso positiones [[Romanticismo|romantic]]. Nos possede pauc litteras relative al annos 1805-1807, e non es dunque possibile definir con precision le importantia pro Manzoni de tote le textos e autores que ille cognosceva o studiava plus profundemente durante le prime annos francese; Fauriel e Cabanis emerge tamen como le duo principal punctos de referentia; un certe importantia debeva anque haber [[Ponce-Denis Écouchard-Lebrun|Lebrun]], recognoscite, in un littera a Pagani del 12 de martio 1806, como «grand'homine», «poeta supreme» e «lirico transcendente».<ref>{{Cita|Sforza|p. 15}}.</ref> Il pote anque esser parolas de circumstantia, dictate per un amicitia ancora recente e per le gratitude pro le parolas laudative que «Pindare Lebrun»<ref group=N>Assi ille esseva appellate per le contemporaneos pro le stilo modelate super illo del poeta grec (vide {{cita|Bognetti|p. 109}}).</ref> le habeva adressate, honorante le con un proprie composition. Le stilo del poeta francese, improntate a un classicismo emphatic e conventional, non pare in facto conciliar se con le poetica manzonian, ma le poemetto ''[[Opere di Alessandro Manzoni|Urania]]'' (concepite inter 1806 e 1807 e postea lente portate a completion durante le annos sequente) portara partialmente su impression.<ref>Pro le integre paragrapho vide {{cita|Tonelli|pp. 65 e ss.}}</ref> ==== Le interludio italian (1806-1807) e le morte de don Pietro ==== [[File:Sophiedecondorcet.jpg|left|thumb|alt=Portrait de Sophie de Condorcet|''Sophie de Condorcet''. Su salon esseva un del punctos de incontro del ''Idéologues''.]] In junio 1806 matre e filio lassava pro le prime vice Paris, pro regular le ultime formalitates legal relative al hereditate de Imbonati, in le qual figurava etiam le [[Brusuglio|villa de Brusuglio]];<ref name=":5"/><ref>{{cita|Tellini|pp. 20-21}}.</ref> in septembre illes esseva totevia ja de retorno in Francia, como demonstra un littera de Manzoni a Ignazio Calderari.<ref>Le littera, del 7 septembre, se trova in {{cita|Sforza|pp. 23-25}}.</ref> Un secunde spostamento data de februario 1807: un littera a Fauriel, scribite le 17,<ref>{{Cita|Sforza|pp. 30-31}}.</ref> confirma que in ille die Manzoni se trovava in [[Susa (Italia)|Susa]] e habeva transite le [[Moncenisio]], durante que de altere testimonios epistolar nos sape que le mense sequente ille se trovava in [[Genova]].<ref>{{cita|Sforza|pp. 32-36}}.</ref> Le 20 martio, in procinto de partir pro [[Torino]], ille apprendeva que su patre esseva gravemente malade<ref name=":5"/> (ben que in realitate ille habeva morite ja duo dies ante<ref name=":2" />) e, durante le viage verso Milano, apprendeva de su morte. Il sembla totevia que Giulia e Alessandro non entrava in le citate ni participava al funerales, preferente passar alcun dies in le nove proprietate de Brusuglio e pois traversar de novo le [[Alpes]].<ref name="Ginz">{{cita|Ginzburg|p. 19}}</ref> Le parolas con le quales ille affronta in su litteras le morte de su patre pare plus tosto frigide; in le missiva a Fauriel del 8 april, vinti dies post le [[funeral]], ille adrese a Pietro un ultime voto: «''Paix et honneur à sa cendre''» (pace e honor a su cinere);<ref>''Carteggio Manzoni-Fauriel'' (a cura de I. Botta), Milano, Centro Nazionale Studi Manzoniani, 2003, p. 26.</ref> in le littera a Pagani del 24 martio, die in le qual ille recipeva le noticia del decesso, ille face referentia al motivo «ben dolorose» que le habeva appellate a Milano, pro continuar pois con altere argumentos, como le satisfaction de revider le amico Calderari e le affection pro su matre, «parlando del qual io trovara sempre plus debile e monche omne expression».<ref>{{cita|Sforza|p. 37}}</ref> In maio Alessandro, nominate per su patre herede universal,<ref name="Ginz" /> esseva de novo a Paris. ==== Le matrimonio e le nascentia del filia Giulia ==== [[File:Famiglia Manzoni.jpg|thumb|alt=Portrait del familia Manzoni per Ernesta Legnani Bisi|Le familia Manzoni al epocha del viage a Firenze, designo de [[Ernesta Legnani Bisi]].]] Desde tempore Giulia Beccaria cercava un sposa pro su filio; etiam le viage primaveral de 1807 habeva essite intraprite con iste objectivo, devenite jam preminente. Post le fallimento del projecto de fidanzar Alessandro con Augustine, filia del philosopho [[Destutt de Tracy]], a causa del basse grado de nobilitate del Manzoni,<ref name=":8">{{cita|Ginzburg|p. 24}}.</ref> Beccaria cognosceva a Paris Charlotte Blondel,<ref name=":11">{{cita|Tonelli|p. 85}}.</ref> parentate con le familia [[calvinista]] del [[ginevrino|bankero genevrin]] François Louis Blondel. Ille viveva in Milano con su sposa Marie e le filia de sedec annos [[Enrichetta Blondel|Enrichetta]] in le [[palatio Imbonati]], que le comite habeva vendite a ille annos ante.<ref name=":11"/> Le contactos esseva initiate per medio de Charlotte e, in septembre, le Manzoni partiva verso le citate milanese pro cognoscer Enrichetta — del qual habeva essite date excellent referentias — e su genitores. Le incontro, occurrite a [[Blevio]] in le fin de septembre 1807,<ref name=":8" /> non decepeva le sperantias; Manzoni remaneva incantate per le dulcesse e puritate del puella. Le matrimonio, que se revelara multo felice e essera coronate per le nascentia de dece filios, esseva celebrate le 6 februario 1808 in Milano:<ref name=":2"/><ref name=":12">{{cita|Tellini|p. 22}}</ref> prime con rito civil apud le municipio e, quaranta-cinque minutas plus tarde, con rito calvinista in via del Marino, ubi se trovava le casa del Blondel.<ref name=":12"/> Post haber regular le ultime questiones ligate al hereditate de Imbonati, le nove sposi, accompaniate per Giulia, se establi al numero 22 del Boulevard des Bains Chinois, a Paris.<ref>{{Cita|Parenti|pp. 70-71}}</ref><ref group=N>Le ration del partita de Milano pro Paris essevaationen, super toto, al scandalo del matrimonio inter un catholico (solmente de nomine) e un protestante, cosa que suscita le hostilitate del bon societate e del clero milanese ({{cita|Ginzburg|p. 25}}.)</ref> Le 23 decembre del mesme anno nasceva Giulia Claudia,<ref name=":12"/><ref name=":13">{{cita|Ginzburg|p. 26}}</ref> futur prime sposa de [[Massimo d'Azeglio]], que esseva baptisate le 23 augusto 1809 in le ecclesia [[giansenista]] de San Nicola presso [[Meulan]], secundo le rito catholic e con Fauriel como [[padrino]].<ref name=":13"/><ref name="Tel24">{{Cita|Tellini|p. 24}}</ref> Le decision de baptisar con rito catholic le primogenita, prendite per un patre indifferente desde le puncto de vista religiose e per un matre calvinista, es le indice de un cambiamento radical in le sensibilitate spiritual del familia. === Le conversion: un debatto aperte === [[File:Manzoni Blondel.jpg|thumb|left|alt=Miniatura de Alessandro e Enrichetta le die del nuptias|Miniatura de Alessandro e Enrichetta le die del nuptias.]] Le conversion al catholicismo de Manzoni es un thema super le qual non solmente le criticos, ma etiam le cognoscitores e le membros del familia del scriptor ha sempre discutite, obtenente del autor de ''I promessi sposi''<ref>{{cita|Tonelli|p. 96}}:{{Citation|…il Manzoni evita sempre di discorrere, anche coi congiunti più intimi, sulle cause, o circostanze particolari, che avevano determinato il suo ritorno alla fede; e una volta che il figliastro [[Stefano Stampa]] glielo aveva apertamente richiesto, si contentò di rispondere assai vagamente: "È stata la grazia di Dio, mio caro, è stata la grazia di Dio"; e alla stessa domanda della figlia Vittoria, analoga risposta.}}</ref> responsas aleatori; un reserva que rende omne studio critic inevitabilemente opinabile e incomplete. Le importantia del conversion, fundamental pro comprender le evolution thematic e spiritual de Manzoni durante le «quindecim annos creative», es sovente ligate a un legenda hagiographic que volerea un conversion repentine, attribuite al disorientation de Enrichetta in 1810. In realitate, le percurso que reconduceva Manzoni e su familia al practica religiose catholic esseva multo plus longe, debite a un serie de factores combinate inter illes. ==== Le duo litteras al Calderari (1806) ==== [[File:Jacques-Louis David 018.jpg|thumb|right|alt=Portrait del Papa Pio VII per Jacques-Louis David|[[Jacques-Louis David]], ''Pio VII'', [[oleo sur tabula|oleo sur tabula]], 1805, [[Louvre]]. Le concession del pontifice a Manzoni de poter celebrar le nuptias con rito catholic esseva un passo fundamental pro le regularisation religiose del copula.]] Un certe importantia ha duo litteras que Manzoni inviava a Ignazio Calderari concernente le maladia que conduceva al morte lor amico commun Luigi Arese. In le prime, del 17 septembre 1806, ille deplora que in loco del personas car le moribundo debe haber al latere de su lecto «l'orribile figura di un prete»,<ref>{{cita|Sforza|p. 26}}</ref><ref>{{cita|De Gubernatis|p. 125}}</ref> ma le 30 octobre, post le morte de Arese, sempre al Calderari ille exclama: «Oh sì! ci rivedremo! Se questa speranza non raddolcisse il desiderio dei buoni e l'orrore della presenza dei perversi, che sarebbe la vita?».<ref>{{cita|Sforza|p. 29}}</ref> Si de un latere es confirmate le reaction anticlerical ja observate in le prime obras, al mesme tempore Manzoni demonstra conformar se al spirito christian, prefigurante un existentia post le morte. ==== Le supplica a Pio VII ==== Post le baptismo catholic de Giulia in augusto 1809, Manzoni, in accordo con su sposa, adreseva un supplica a [[papa Pio VII]] a fin que, «pentito del fallo commesso», le autoritate pontifical poneva «un opportuno riparo, capace di rendere tranquilla la di lui coscienza [del supplicante, cioè del Manzoni]»,<ref>{{Cita|Manzoni cent'anni dopo|p. 49}}.</ref> rendente possibile celebrar de novo le matrimonio, iste vice secundo le rito catholic.<ref name="Tel24"/> In novembre arrivava le authorization papal con un rescripto del [[Michele Di Pietro|cardinal Di Pietro]] datate del 30 octobre,<ref>{{cita|Parenti|pp. 72-73}}.</ref> e le 15 februario [[1810]], in le casa de [[Ferdinando Marescalchi]], le curate del [[ecclesia del Madeleine|ecclesia de la Madeleine]] officiava le ceremonia.<ref>{{cita|Tonelli|p. 103}}</ref> ==== Degola e San Rocco (1809-1810) ==== [[File:Manzoni - Chiesa St.Roch.jpg|thumb|alt=Lapide in le ecclesia de Saint-Roch a Paris que commemora le conversion de Manzoni|Lapide ponite sur le prime pilastro sinistre del nave lateral del ecclesia parisian de Saint-Roch, que commemora le conversion de Alessandro Manzoni.]] Al initio de [[1809]] le Manzoni habeva facite cognoscentias importante, forsan decisive pro orientar Alessandro verso le practica religiose. Pierre Jean Agier, presidente del Corte de appello parisian, Giambattista Somis, ja consiliere del Corte de appello de [[Torino]], [[Ferdinando Marescalchi]], ministro del Relationes externe del [[Regno de Italia (1805-1814)|Regno de Italia]] [[napoleonico]],<ref>{{Treccani|ferdinando-marescalchi_(Dizionario-Biografico)|Marescalchi, Ferdinando|accesso=22 decembre 2015}}</ref> e Anne Marie Caroline Geymüller, un femina de [[Basilea]] devenite vidua de un official del guardia suisse del rege [[Luigi XVI]], faceva parte de un ambiente fortemente catholic e [[giansenista]].<ref>{{cita|Boneschi|p. 246}}</ref> Iste ultime, insuper, habeva [[Acto de abiura|renunciate solemnemente a]] le [[calvinismo]] in [[1805]] per opera de un [[abbate]] genevrin giansenista que le Manzoni cognosceva justo in le autumno de 1809, [[Eustachio Degola]],<ref>{{cita|Tonelli|pp. 102-103}}; pro le influentia de Geymüller e Degola vide A. Gazier, ''Manzoni à Port-Royal'', in ''Revue Bleue'', 1º martio 1908, e A. de Gubernatis, ''Eustachio Degola, le clero constitutional e le conversion del familia Manzoni'', Firenze, Barbera, 1882. Talvota, le cognomine se trova etiam in le forma con le accent tonic (Dègola, como reportate etiam sur le [pagina homonyme del Treccani]).</ref> le qual habeva un enorme importantia pro le conversion de Alessandro e de su familia. Le conversion de Manzoni, tamen, es multo plus cognoscite pro le appellate «miraculo de San Rocco».<ref>{{Cita web|1=http://www.internetculturale.it/opencms/directories/ViaggiNelTesto/manzoni/a9.html|2=Le conversion religiose|3=22 julio 2015|autore=Massimiliano Mancini|editore=Internet Culturale|urlarchivio=https://web.archive.org/web/20130623103016/http://www.internetculturale.it/opencms/directories/ViaggiNelTesto/manzoni/a9.html|dataarchivio=23 junio 2013|urlmorto=sì}}</ref> Le 2 april 1810, durante le festivitates pro le nuptias de Napoleone I e [[Maria Luisa de Austria]], improvisemente explodeva alcun mortarettos e le turba que impleva le stratas separava Manzoni de su sposa,<ref>{{cita|Ginzburg|p. 29}}.</ref><ref>{{cita|Boneschi|p. 248}}.</ref> le qual, pulsate per le gente, se trovava sur le scalones del [[Ecclesia de San Rocco (Parigi)|ecclesia de San Rocco]], in rue Saint-Honoré, e se refugia. In le silentio e serenitate de ille templo ille implorava le gratia de retrovar su consorte e, al exito, convertite, poteva reabraciar la.<ref>{{cita|Tonelli|p. 96}}</ref> [[File:Alessandro Manzoni, incisione di Ardinghi.jpg|thumb|alt=Incision de Alessandro Manzoni a 25 annos|Alessandro Manzoni circa le etate de 25 annos in un incision de Ardinghi, in ''Lettere di Alessandro Manzoni'', a cura de [[Angelo de Gubernatis]], Paolo Carrara, Milano 1881.]] Un altere version, reportate per [[Giulio Carcano]], narra in vice de un Manzoni frustrate que, assediate per dubitas spiritual, se haberea rendite in San Rocco clamante: «O Deo! Si tu existe, revela te a me!»,<ref>{{cita|Carcano|p. 11}}.</ref> exiente pois como credente. ==== Degola e le relationes con le Manzoni ==== Initialmente le sacerdote habeva le carga de preparar Enrichetta Blondel al abiura del calvinismo.<ref>{{cita|Boneschi|p. 247}}:{{Citation|Le 9 april 1810 initia formalmente le instruction catholic de Enrichetta.}}</ref> Ille le demandava de scriber summarios del lectiones de religion catholic (appellate ''ristretti''), pro corriger los pois ipse.<ref>{{cita|Ginzburg|p. 28}}</ref> Le abiura esseva subscripte in un acto official le 3 maio 1810 e celebrate solemnemente le 22 maio in le [[ecclesia de Saint-Séverin]], in presentia del circulo jansenista e del abbate Degola.<ref name="ReferenceB">{{cita|Ginzburg|p. 30}}</ref> Le influentia del sacerdote jansenista es innegabile: le rememora le longe correspondentia que le sacerdote genovese manteneva con Manzoni, con su sposa e con Giulia Beccaria.<ref>{{cita|Tonelli|pp. 115 e ss.}}</ref> Es relativemente facile reconstruer le etapas per le quales Blondel se convertite al catholicismo, ma le motivo non es clar. Probabilemente Manzoni, qui esseva «un animo non veramente ribelle», acceptava con fastidio un matrimonio non benedicte, e iste situation, quando le filia esseva inscribite in le registro del baptismos, debeva metter le in imbarasso.<ref>{{cita|Momigliano|p. 16}}</ref> === Le retorno in Italia (1810-1812) === ==== Inter via del Morone e Brusuglio. Le familia ==== [[File:8862 - Milano - P.za Belgiojoso - Casa del Manzoni - Foto Giovanni Dall'Orto - 14-Apr-2007.jpg|left|thumb|alt=Fachada del Casa Manzoni a Milano|Le [[Casa Manzoni]], viste ab [[piazza Belgioioso]] a [[Milano]]. Acquirite in 1813 per le scriptor, illo esseva le residentia urban de su familia usque a 1873, anno del morte de Manzoni. Hodie illo alberga le "Museo manzoniano", le "Centro de studi manzoniani" e le "[[Società Storica Lombarda|Società Storica lombarda]]".<ref>{{Cita web|url=[http://www.casadelmanzoni.it|titolo=Casa](http://www.casadelmanzoni.it|titolo=Casa) del Manzoni|accesso=21 januario 2026|editore=Casa del Manzoni}}</ref>]] Quanto le spirito de Manzoni se habeva cambiate durante le ultime menses del residentia parisin, o melio, quanto illo esseva in contradiction con le valores e le modelos precedente, es difficile dicer. Certemente le grande citate francese, capital del belle mundo e del intellectuales del epocha, non exerceva plus alcun fascino super ille.<ref name="ReferenceB"/><ref>Ciò emerge da {{cita|Sforza|p. 90}}:{{Citation|Solo la vostra presenza mi lega ancora a questa città, che per il resto non esercita su di me alcuna attrattiva.|Lettera al Fauriel (29 maggio 1810)|Il n'y a que vous qui m'attachez encore à ce Paris que je n'aime point du tout pour tout le reste.|lingua=fr}}</ref> In besonio de tranquillitate, Manzoni quitava [[Parigi]] con le familia le 2 junio, dirigite verso [[Brusuglio]], ubi ille arrivava, malgrado alcun inconvenientes,<ref>{{cita|Ginzburg|p. 31}}:{{Citation|Arrivati a Lione, s'ammalò Giulia e s'ammalò la bambina [Giulia Claudia]. Enrichetta era incinta, o credeva di esserlo; soffriva di disturbi che le sembravano segni di gravidanza. Manzoni dovette farsi togliere un dente.}}</ref> alcun septimanas plus tarde. Ibi, tamen, ille incontrava le ira del familia Blondel, irate per le conversion de Enrichetta al catholicismo, un resentimento que non diminuiva con le passar del annos.<ref>{{cita|Ginzburg|pp. 30-31}}</ref> Le Manzoni alternava periodos a Brusuglio e in le citate, habente durante le belle saison lor residentia in le villa extra le porta, ubi Alessandro se dedicava al agricultura. A Milano illes se establiva durante quasi duo annos al numero 3883 de via S. Vito al Carobbio,<ref>{{cita|Boneschi|p. 251}}</ref> pro pois passar un anno in le [[Casa Beccaria|palatio del Beccaria]], in [[via Brera]], usque al 2 octobre 1813, quando le scriptor acquisiva un casa in via del Morone, al numero 1171 (hodie 1).<ref name="Par97">{{cita|Parenti|p. 97}}</ref> Manzoni habeva sempre essite habituate a viver in medio del verdor: le nove habitation, que dava super piazza Belgioioso, habeva «un jardin proprie interne, con un certe qual sensation de claustro, absolutemente lo que esseva convenibile al indole de Manzoni».<ref>{{cita|Radius|p. 55}}</ref> In via del Morone le autor haberea passate le resto de su vita. Durante le annos sequente le membros del familia, qui alternava lor residentia inter le palatio urban e le villa de Brusuglio, cresceva in numero.<ref name="Family">{{Cita web|url=http://www.casadelmanzoni.it/content/la-famiglia-manzoni#n10|titolo=La Famiglia Manzoni|accesso=21 januario 2026|editore=Casa del Manzoni|urlarchivio=https://web.archive.org/web/20160311035010/http://www.casadelmanzoni.it/content/la-famiglia-manzoni#n10|dataarchivio=11 martio 2016|urlmorto=sì}}</ref> Post Luigia, nascite e morte le mesme die (5 septembre 1811), le 21 julio 1813 nasceva in via Brera le prime filio mascule, [[Pietro Luigi Manzoni|Pietro Luigi]]. Le 25 julio 1815 le casa de via del Morone esseva allietate per le nascentia de Cristina,<ref name=":5"/><ref name="Par97" /> posteriormente sposa de Cristoforo Baroggi. Durante le annos sequente nasceva anque Sofia (12 novembre 1817), sposa de Lodovico Trotti; [[Enrico Manzoni|Enrico]] (7 junio 1819); Clara (augusto 1821), qui viveva duo annos; Vittoria (martio 1822), sposa desde 1846 de [[Giovanni Battista Giorgini (1818-1908)|Giovanni Battista Giorgini]]); [[Filippo Manzoni|Filippo]] (martio 1826), sposo de Erminia Catena; e Matilde in maio 1830, le ultime, morte celibe.<ref name=":5"/> ==== De Degola a Luigi Tosi: le nove guida spiritual ==== [[File:Luigi Tosi.jpg|thumb|alt=Portrait de Luigi Tosi|Luigi Tosi.]] Ante de partir, le Manzoni habeva demandate al sacerdote jansenista de indicar les un persona digne de confidentia que poterea continuar su opera de assistentia spiritual.<ref>{{cita|Parenti|p. 81}}</ref> Le 30 maio Degola scribeva un littera de recommendation pro don [[Luigi Tosi (vescovo)|Luigi Tosi]], canonic de [[Basilica di Sant'Ambrogio|San Ambrosio]] e etiam ille jansenista.<ref>{{cita|Tonelli|p. 120}}</ref> Tanto Giulia como Alessandro habeva un excellente impression de Tosi, como se pote deducer del parolas del scriptor: «Le dignissime Canonic Tosi esseva visitate per mi matre e me <nowiki>[…]</nowiki>, e esseva trovate un digne amico de Degola; e isto suffice pro su elogio».<ref>{{cita|Sforza|p. 98}}</ref> Le sacerdote se recava regularmente etiam a Brusuglio, quando le familia ibi remaneva, e manteneva su function de [[guida spiritual]] durante multe annos, etiam post su election a [[diocesi di Pavia|episcopo de Pavia]], occurrite in 1823. A Alessandro, como a su sposa e a su matre, le [[eucaristia]] non habeva ancora essite administrate. Post un breve preparation, Manzoni se [[Penitenza (sacramento)|confessava]] le 27 augusto e le 15 septembre, insimul con Giulia e Enrichetta, se accostava pro le prime vice al Communion,<ref>{{cita|Tellini|pp. 24-25}}</ref> ben que le percurso de conversion complete esseva ancora multo longe. De facto, in augusto 1811, le neophyto inviava a Degola e Tosi litteras in le quales ille les demandava respectivemente de orar «proque place al Senior scuoter mi lentor in su servicio e liberar me de un tepore que me tormenta e me humilia», e affirmava que «malgrado mi profunde indignitate, io senti quanto le Omnipotentia del Gratia Divine pote operar in me».<ref>{{cita|Sforza|p. 127}}</ref> === Le quindecim annos creative (1812-1827) === {{Vide etiam|Obras de Alessandro Manzoni}} [[File:Molteni Giuseppe, Alessandro Manzoni.jpg|left|thumb|alt=Portrait de Alessandro Manzoni per Giuseppe Molteni|[[Giuseppe Molteni]], ''Alessandro Manzoni'', oleo sur tela, 1835, [[Pinacoteca de Brera]].]] ==== Introduction ==== Expression jam adoptate per le critica litterari,<ref>{{Cita|Guglielmino-Grosser|p. 229}}; {{Cita|Marchese|p. 28}}.</ref> le ''quindecim annos creative'' sole indicar ille arco temporal durante le qual Manzoni, jam convertite al catholicismo e al ideas romantic, se dedicava al redaction de su obras litterari principal, ab le poesia sacre usque al poesia civil, ab le essayes philosophic-religiose usque al tragedias, pro arrivar finalmente al redaction del prime grande romanzo del historia del litteratura italian. In tote iste generes, Manzoni introduceva elementos nove e revolutionari in relation al tradition litterari: le ''Hymnos Sacre'' revela le coralitate del poesia christian de Manzoni;<ref name="GG230">{{Cita|Guglielmino-Grosser|p. 230}}.</ref> le tragedias, in nomine del verisimilitude, se distacca del unitates aristotelic e revela ille interesse progressive pro le sentimentos human que trovara lor plen expression in le romanzo. ==== Le ''Hymnos Sacre'' ==== {{Vide etiam|Hymnos sacre}} Ab iste momento su vita e su arte essera plenmente conforme al fide e al necessitate de divulgar la per le exemplo e per le obras. In 1812 ille comenciava le redaction del ''[[Hymnos sacre]]''. Ille voleva scriber in iste ordine ''Le Natal'', ''Le Epiphania'', ''Le Passion'', ''Le Resurrection'', ''Le Ascension'', ''Le Pentecoste'', ''Le Corpore del Senior'', ''Le Cathedra de Sancte Petro'', ''Le Assumption'', ''Le Nomine de Maria'', ''Omnes Sanctos'' e ''Le Mortos'',<ref>{{cita|Tonelli|p. 137}}</ref> ma ille portava a termino solmente cinque: ''Le Resurrection'', ''Le nomine de Maria'', ''Le Natal'', ''Le Passion'' e ''[[Le Pentecoste (Hymnos sacre)|Le Pentecoste]]''. Le prime quatro esseva scribite inter april 1812 e octobre 1815 e publicate in un volumine presso le editor milanese Pietro Agnelli al fin de 1815,<ref>{{cita|Tellini|p. 26}}</ref> durante que le redaction de ''Le Pentecoste'', initiate in 1817, esseva completate solmente cinque annos plus tarde, retardate per altere obras al quales le autor se dedicava in le mesme annos, inter le quales se distingue le duo tragedias e le prime version del romanzo. ''Le Omnes Sanctos'' (1830-1847) remaneva in stato de fragmento, como altere possibile additiones al ''Hymnos'' (''[[Le Natal de 1833]]'' e le brevissime ''Deo in le natura''). Le poesia religiose de Manzoni es completate per le ''Strophes pro un Prime Communion''. Le intention del autor es un poesia popular, del qual le stilo se allontana talora proque ancora influentiate per le formation [[neoclassica]],<ref>{{cita|Galletti|pp. 105 e ss.}}</ref> pro retornar pois al communitate del credentes (le ''[[ecclesia]]'' christian) que leva, insimul con le poeta, un canto de laude a Deo, le unic securitate contra le mal sempre dominante in le Historia.<ref>{{cita|Ferroni|p. 46}}:{{Citation|Le voce del poeta se immerge in le medio del populo que vive le rito, e al mesme tempore participa, con spirito agonistic, al conflicto sempre in curso inter le ben e le mal.}}</ref><ref>{{Cita|Guglielmino-Grosser|pp. 229-230}}.</ref> Iste dimension coral emerge super toto in le ''Pentecoste'', ubi le «filios de Eva» (v. 71), dispersate in tote le mundo, trova unitate in le fide in Deo.<ref name="GG230"/> ==== Le 1814 e le ''Odes'' ''civil'' ==== [[File:Prina lynched.jpg|thumb|alt=Impression de epocha representante le linciamento de Giuseppe Prina|Le linciamento de Giuseppe Prina in un impression de epocha.]] Durante que Manzoni elaborava le ''Hymnos Sacre'', le situation politic international se deteriorava rapidemente: [[Napoleone Bonaparte|Napoleone]], fortemente debilititate post le disastrose [[Campania de Russia]] de 1812, cadeva in le grande [[Battalia de Lipsia]] de 1813. In consequentia, anque le [[Stato satellite|Statos satellites francese]], inter le qual [[Regno de Italia (1805-1814)|Regno de Italia]], cadeva sub le colpos del coalition austro-russe, obligante [[Eugenio di Beauharnais]] a fugir de Milano e permittente assi al austriacos de [[Campania de Italia (1813-1814)|reentrar in Lombardia]]. Manzoni viveva iste momentos dramatic con grande angustia, assistente ab su palatio de via del Morone, le 20 april 1814, al linciamento del ministro del financias [[Giuseppe Prina]], le violentia del qual (vivamente deplorate per le scriptor) es narrate in un littera a Fauriel.<ref>{{cita|Ginzburg|pp. 43-44}}:{{Citation|La nostra casa per l'appunto è situata molto vicino a quella dov'egli abitava di modo che abbiamo udito per alcun ore le grida di quelli che lo andavano cercando, il che tenne mia madre e mia moglie in angosce crudeli, anche perché pensavano che non si fermassero a questo. E invero alcuni malintenzionati volevano approfittare di quel momento d'anarchia per prolungarlo, ma la guardia civica seppe fermarlo con coraggio, una prudenza e un'operosità quanto mai degni di lode.}}</ref> A parte le episodio de Prina, Manzoni participava intensemente al [[Cade del Regno de Italia (1814)|tentativo de mantener independente le Alta Italia]] con un regno cuje sovrano haberea essite justo le viceré Eugenio di Beauharnais, subscribente un petition presso le potencias victoriose reunite a [[Parigi]].<ref>{{cita|Fabris|p. 98}}</ref> Poeticamente ille contribuiva al sentimento patriotic con le redaction de duo [[Canzon (metrica)|canzones]], ambes remanente incomplete:<ref>{{cita|Tellini|pp. 83-85}}</ref> ''[[April 1814]]'', in le qual le terre-moto politic milanese es evocate in un perspectiva patriotic e de denuncia contra le politica napoleonian,<ref>{{cita|Nigro|p. 44}}:{{Citation|Manzoni ha scritto la canzone antinapoleonica ''Aprile 1814'' nel linguaggio (rivoltato) delle illusioni della rimeria napoleonica, […]}}</ref> e ''[[Le proclamation de Rimini]]'' (april 1815), in le qual ille reflecte super le [[Proclamation de Rimini|discurso del mesme nomine]] tenite per [[Gioacchino Murat]] pro le defension de Italia, presentante le como un liberator inviate per Deo pro subtraher le italianos al sclavitude.<ref>''Il proclama di Rimini'', p. 699, vv. 36-44: «Egli è sorto, per Dio! Sì, per Colui / Che un dì trascelse il giovinetto ebreo / Che del fratello il percussor percosse; / E fattol duce e salvator de' suoi, / Degli avari ladron sul capo reo / L'ardua furia soffiò dell'onde rosse; / Per quel Dio che talora a stranie posse, / Certo in pena, il valor d'un popol trade;…».</ref> ==== Manzoni e le debatto inter classicistas e romanticos ==== [[File:Sulla maniera e la utilità delle traduzioni.pdf|thumb|left|alt=Prime pagina del articulo de Madame de Staël super le Biblioteca Italiana|Anne Louise Germaine de Staël, ''Super le maniera e le utilitate del traductiones'', traduction de Pietro Giordani in le ''[[Biblioteca Italiana]]'' (januario 1816). Le articulo suscita le initio del debatto inter classicistas e romanticos.]] Le annos sequente al conversion esseva assatis significative pro le panorama litterari e italian. Italia, ancora ligate a un firme tradition classicista, esseva obligate a confrontar se con le nove clima romantic europee. In januario 1816, le intellectual francese [[Madame de Staël]] publicava, traducite in italiano in le prime numero del ''[[Biblioteca Italiana]]'', un articulo intitulate ''[[Super le maniera e le utilitate del traductiones]]'', in le qual illa criticava le italianos qui se obstinava a remaner ligate a un rhetorica vacue, ignorante le novitates proveniente de Germania e de Anglaterra.<ref>{{cita|Ferroni|p. 27}}</ref><ref>{{Cita web|url=http://www.internetculturale.it/opencms/directories/ViaggiNelTesto/manzoni/a11.html|titolo=Le polemiche romantiche|accesso=23 januario 2026|autore=Massimiliano Mancini|editore=Internet Culturale|urlarchivio=https://web.archive.org/web/20150924035719/http://www.internetculturale.it/opencms/directories/ViaggiNelTesto/manzoni/a11.html|dataarchivio=24 septembre 2015|urlmorto=sì}}</ref> Al successive ''querelle'' inter classicistas (con [[Pietro Giordani]] al testa) e romanticos (inter le qual se distingue [[Ludovico di Breme]] e [[Giovanni Berchet]]), Manzoni non participava activemente. Ben que ille esseva del parte del romanticos e participava al ''Cameretta'' litterari animate per [[Ermes Visconti]], [[Gaetano Cattaneo]], [[Tommaso Grossi]] e super toto per le poeta dialectal [[Carlo Porta]],<ref>{{cita|Ferroni|p. 31}}.</ref><ref>{{Cita web|url=http://www.internetculturale.it/opencms/directories/ViaggiNelTesto/manzoni/a12.html|titolo=Le Cameretta portiana|accesso=23 januario 2016|autore=Massimiliano Mancini|editore=Internet Culturale|urlarchivio=https://web.archive.org/web/20150924035721/http://www.internetculturale.it/opencms/directories/ViaggiNelTesto/manzoni/a12.html|dataarchivio=24 septembre 2015|urlmorto=sì}}</ref> ille refusava de collaborar tanto con le ''Biblioteca Italiana'' como con ''[[Le Conciliator]]''.<ref name=":5"/> Ultra le interesse pro le poetic christian, esseva determinante le [[neurosi|neurosis depressive]] que colpava Manzoni desde 1810 e su difficultate a parlar in publico, factores que le fortiava a un vita retirate in su possessiones de Brusuglio o in le quiete de su palatio milanese.<ref name="tellini">{{cita|Tellini|pp. 24-27}}</ref> ==== Le production teatral ==== {{Vide etiam|Pensamento e poetica de Alessandro Manzoni}} Decisive esseva le impression que Manzoni lassava in le [[historia del teatro italian]]. Il interveniva super le structura e le finalitate mesme del drama, que, secundo le scriptor, non debe describer le abstracte ma le verosimil e le motiones del anima del protagonistas, excludente le artificialitate del [[unidades aristotelic]].<ref>{{cita|Tellini|p. 88}}</ref> Le fructos de iste reflexiones, emergite in le ''[[Littera a Monsieur Chauvet]]'' (1820), se collige in le tragedia ''[[Le Comte de Carmagnola]]'',<ref>Initiate le 15 januario 1816, illo esseva editate a Milano solmente in 1820 presso le editor Vincenzo Ferrario ({{Cita|Tellini|p. 90}}).</ref> cuje redaction esseva retardate per le problemas de natura nervose que affligeva le autor<ref>{{Cita|Floriani}}:{{Citation|A chiusura del biennio, riprendendo i contatti con Fauriel nelle tre lettere del 1816, il M<nowiki>[anzoni]</nowiki> sembrava un altro uomo [...] in quella del 25 marzo rievocò i tempi di Meulan, confessando i disturbi nervosi ma anche l'entusiasmo per il lavoro (una tragedia dedicata a lui, "son meilleur ami").}}</ref> e per le labor in le ''Observationes super le moral catholic''.<ref>{{Cita|Floriani}}:{{Citation|Il lavoro sul Carmagnola durò fino al settembre 1819. Mentre lo scriveva il M<nowiki>[anzoni]</nowiki> compose la Pentecoste, iniziata nel giugno 1817 e sospesa alla definizione di 10 strofe, poi rifiutate. Nel 1818 il Carmagnola fu a sua volta sospeso, uscendo poi, per cura di E<nowiki>[rmes]</nowiki> Visconti, all’inizio del 1820, mentre il M<nowiki>[anzoni]</nowiki> si trovava a Parigi.}}</ref> Le secunde tragedia, ''[[Adelchi (Manzoni)|Adelchi]]'', esseva editate in 1822, durante que in le mente comenciava a delinear se le vision narrative del romanzo.<ref name=":5"/> ==== Le crise de 1817 e le ''Observationes super le moral catholic'' (1818-1819) ==== {{Vide etiam|Observationes super le moral catholic}} [[File:Jean Charles Simonde de Sismondi (1773-1842).png|thumb|left|alt=Portrait de Jean Charles Léonard Simonde de Sismondi|[[Jean Charles Léonard Simonde de Sismondi]].]] In le primavera de 1817 Manzoni habeva un breve crise spiritual,<ref>{{cita|Tonelli|p. 160}}</ref> determinate per plure factores, in particular per le appoio del Ecclesia al restauration: le liberal Manzoni non comprendeva le conflicto inter le religion christian, in le qual ille fermemente credeva, e le orientation politic del Ecclesia catholic, que ille non compartiva.<ref>{{cita|Tellini|p. 101}}</ref> Le disillusion que resulta conduceva al aggravation de su maladia nervose e a un consequent refrigeration in le practica religiose, como se deduce de un littera de [[Luigi Tosi (vescovo)|Tosi]] a [[Eustachio Degola|Degola]], in le qual le patre spiritual del scriptor communicava le superamento del crise (14 junio 1817).<ref>Pro approfondir le question del crise spiritual vide {{cita|Accame Bobbio}}.</ref> Anque con le futuro [[vescovo de Pavia|episcopo de Pavia]] il habeva un parve conflicto, tosto oblidate, quando Manzoni habeva manifestate le desiro de retornar pro un periodo a Parigi, incontrante un opposition que le pareva exagerate.<ref name=":15">{{cita|Tonelli|p. 161}}</ref> Le sacerdote videva in le transferimento un periculo pro le fide del discipulo, qui desiderava in vice revider [[Claude Fauriel|Fauriel]] e sperava obtener beneficio pro su problemas nervose. Manzoni demandava totevia de poter partir, ma in maio le policia le refusava le passaportes.<ref>{{cita|Tonelli|pp. 179-180}}</ref> Temporarimente abandonate le hypothese parisian, Manzoni interrumpeva le ''Comte de Carmagnola'' e se retirava in le campania, ubi ille se immersava in le lectura de textos philosophic que servirea de base al ''Observationes super le moral catholic''.<ref name=":15"/> Le annotationes manzonian al autores studiate es utile pro discoperir qual libros ille studiava in ille menses e como ille les judicava: illas a [[John Locke|Locke]], a [[Étienne Bonnot de Condillac|Condillac]] e a [[Destutt de Tracy]] demonstra le distantia de Manzoni ab lor pensamento.<ref name=":15"/> In preparar le ''Observationes'', su attention se dirigeva super toto al ''[[Historia del Republicas Italiane]]'' de [[Jean Charles Léonard Simonde de Sismondi|Sismondi]], cuje dece-sexte e ultime volumina sortiva a Parigi in 1818. Le obra contineva in le ultime tomo violente accusationes contra le catholicismo, lo que suscitava un reaction indignate del canonico Tosi, qui demandava a Manzoni de responder.<ref group=N>Secundo {{cita|De Gubernatis|pp. 146-147}}, Tosi obligava Manzoni, como penitentia pro le vita anticlerical e atheistic de su prime juventute, a scriber un tractato in defension del religion catholic, arrivante mesmo a «chiude<nowiki>[re]</nowiki> in camera Alessandro Manzoni, perché mandasse innanzi il libro sulla ''Morale cattolica'' che non voleva andare avanti».</ref> Iste [[apologetica|obra apologetic]] esseva publicate in 1819 con le titulo ''Super le Moral Catholic, observationes de Alessandro Manzoni, Parte prime''.<ref>{{Cita web|url=http://www.internetculturale.it/opencms/directories/ViaggiNelTesto/manzoni/b32.html|titolo=La ''Morale Cattolica''|accesso=24 januario 2026|autore=Massimiliano Mancini|editore=Internet Culturale|urlarchivio=https://web.archive.org/web/20150924035735/http://www.internetculturale.it/opencms/directories/ViaggiNelTesto/manzoni/b32.html|dataarchivio=24 septembre 2015|urlmorto=sì}}</ref> ==== Le secunde residentia parisian (1819-1820) ==== [[File:Thierry, Augustin, BNF Gallica.jpg|thumb|alt=Portrait del historiographico Augustin Thierry|[[Augustin Thierry]].]] Ja desde [[1817]] Manzoni pensava de retornar a [[Paris]], loco felice del juventute ubi ille sperava poter sanar del crises de nervos sempre plus accentuate.<ref>Isto se deduce de un littera que le oncle de Manzoni, [[Giulio Beccaria]], inviava a su nepote qui non succedeva a recuperar su sanitate ({{Cita|Ginzburg|p. 53}}).</ref> Le partita, tamen, esseva sempre remandate a causa del difficultate de obtener le passaportes.<ref>{{Cita|Ginzburg|p. 49}}</ref> Illos esseva concedite per le autoritates austriac solmente in [[1819]], e le integre familia partiva pro [[Francia]] le 14 septembre.<ref>{{cita|Tonelli|p. 188}}</ref> In le capital francese Manzoni frequentava le historiographico [[Augustin Thierry]] e le philosopho [[Victor Cousin]].<ref>{{cita|Tellini|p. 29}}</ref> Le cognoscentia de Thierry influentiava de maniera importante le conception manzonian del historia, e un certe importantia habeva etiam le [[spiritualismo]] de Cousin. Ben que le ideas de iste ultime non esseva totalmente heterodoxe in materia de religion, certe de su affirmationes le impressionava, como: «Sans Dieu, l'homme et la nature restent un mystère» (sin Deo, le homine e le natura remane un mysterio),<ref>{{cita|Cousin|p. 31}}; a notar que le curso universitari de Cousin habeva loco justamente durante le residentia parisian de Manzoni.</ref> o «La loi suprème, c'est […] la sainteté, le dévouement, la charité, l'amour du prochain; c'est surtout l'amour de Dieu» («Le lege supreme consiste […] super toto in le sanctitate, le devotion, le caritate, in le amor del proximo; illo se manifesta super toto in le amor de Deo»).<ref>{{cita|Cousin|p. 112}}</ref> Manzoni, tamen, non trovava beneficio in le residentia parisian: le crises de nervos non habeva passate, e ille comenciava sentir nostalgia de su casa. Assi, post justo un anno, le 25 julio partiva de Paris con tote le familia pro retornar a Milano le 8 augusto.<ref name=":2"/> Passate le estate, comenciava le annos le plus frenetic del quindecim annos creative, in le quales Alessandro elaborava ille conceptos religiose e providentialistic que trovarea lor culmino in [[Adelchi (Manzoni)|''Adelchi'']] e in le [[Il cinque maggio|''Cinque maggio'']], bases fundamental pro le structura de ''[[I promessi sposi]]'', insimul con le initio del reflection linguistic, structural e artistic super le genere del romanzo ipse. ==== Le biennio 1820-1822: le bases del romanzo ==== {{Vide etiam|Il cinque maggio|Marzo 1821|Adelchi (Manzoni)}} [[File:Steuben - Mort de Napoleon.jpg|thumb|left|alt=Pictura del morte de Napoleone a Sancta Helena|[[Charles de Steuben]], ''Morte di Napoleone I a Sant'Elena, il 5 maggio 1821'', oleo sur tela, 1828.]] In novembre de [[1820]] Manzoni comenciava le tragedia de [[Adelchi (Manzoni)|''Adelchi'']].<ref name=":16">{{cita|Tellini|p. 120}}</ref> Post haber completate un prime abboço in le primavera de [[1821]], ille se distaccava subitamente de illo pro reprender le poesia civil con le redaction de ''Marzo 1821'', ode celebrante le presupponite invasion del [[Lombardo-Veneto]] per le tropas sardo-piemontese post le abdication de [[Vittorio Emanuele I]]. Scribite inter le 15 e le 17 martio,<ref name=":16"/> iste ode revela, in comparation con illos de septe annos ante, un major compactitate structural e securitate tanto in le linguage como in le tractamento del estados de anima del patriotas. Post que le euphoria general se extingueva post le fallimento del [[motos de 1820-1821]], Manzoni reprendeva le [[Adelchi (Manzoni)|''Adelchi'']], comenciante a studiar varie fontes historic (reelaborate in le coeve ensayo ''[[Discorso sopra alcuni punti della storia longobardica in Italia]]'')<ref name=":5"/> a fin que existeva concordantia inter le ''vero historic'' (le eventos realmente occurrite) e le ''vero poetic'' (le ''inventio'' narrative), conception apprendite al schola de Thierry e del ''idéologues''. [[File:Adelchi.jpg|thumb|right|alt=Illustration del morte de Adelchi|Representation del morte de Adelchi]] Le anno [[1821]], tamen, esseva plen de eventos significative: ultra le motos supra mentionate, le 5 maio moriva sur le [[isola de Sancta Helena]] le exiliate [[Napoleone Bonaparte]]. Le novella arrivava in Europa solmente in julio; Manzoni la legeva in le ''[[Gazzetta di Milano (1816-1875)|Gazzetta de Milano]]'' le 17 julio 1821<ref name=":17">{{cita|Tellini|p. 138}}</ref> e remaneva profundemente turbate. Fascinate per le titanismo e le genio de Napoleone,<ref group=N>Le vv. 31-36 del Ode monstra le admiration de Manzoni pro le condottiero: «Fu vera gloria? Ai posteri / l'ardua sentenza: nui / chiniam la fronte al Massimo / Fattor, che volle in lui / del creator suo spirito / più vasta orma stampar».</ref> inter le 18 e le 20 julio<ref name=":17"/> ille componeva [[Il cinque maggio|''Le cinque maio'']]. In le ode, le scriptor vide le grandor del Imperator non tanto in le actos terrestre, quanto in haber comprendite, per medio del suffrentias del exilio, le vanitate del glorias passate e le importantia absolute del [[Salvation (religion)|Salvation]]. Le parallelo con le vicissitudes de [[Adelchi (principe)|''Adelchi'']] e de [[Desiderata (moglie di Carlo Magno)|''Ermengarda'']] monstra le formulation de ille ''provvida sventura'' que devenira central in ''[[I promessi sposi]]''. ==== Del ''Fermo e Lucia'' a ''I promessi sposi'' (1821-1827) ==== {{Vide etiam|I promessi sposi}} [[File:I promessi sposi-008.jpg|left|thumb|alt=Antiporta del edition de 1840 de I promessi sposi|[[Frontispicio#antiporta|Antiporta]] del edition de ''I promessi sposi'' de 1840, illustrate per [[Francesco Gonin]].]] Manzoni initiava le redaction de ''Fermo e Lucia'' le 24 april 1821,<ref group="N" name="Manz.B.II">«24 Ap.le 1821» e «17 7bre 1823» es le datas apposite respectivemente al initio e al fin del prime manuscripto autograph anepigraph del ''Fermo e Lucia''. Vide: {{Cita manoscritto|autore=Alessandro Manzoni|titulo=[Fermo e Lucia]|url=https://www.alessandromanzoni.org/manoscritti/624|data=24 april 1821-17 septembre 1823|citate=Milano|ente=[[Bibliotheca National Braidense]]|collocation=Manz.B.II}}.</ref> ma initialmente interrumpeva le labor.<ref>Illo es apprendite del littera a [[Claude Fauriel]] del 3 novembre 1821, in le qual Manzoni declara: «mon roman à peine commencé a été mis de côté», "mi romanzo appena incominciato è stato messo da parte" ({{Cita|Sforza|p. 213}}).</ref> In le quiete del villa de Brusuglio ille lo habeva comenciate post haber legite romanos europee, specialmente anglese, in particular le [[Ivanhoe|''Ivanhoe'']] de [[Walter Scott]] traducite in francese,<ref name=":18">{{cita|Tonelli||p. 242}}.</ref> proque le [[litteratura italian]] se habeva concentrate usque alora super altere generes prosaic. Sequentemente le methodologia ja adoptate pro le tragedias, le autor initiava un ver e proprie labor de documentation historic, fundate super le lectura del ''Historia patria'' de [[Giuseppe Ripamonti]] e del ensayo ''Sul commercio de' commestibili e caro prezzo del vitto'' de [[Melchiorre Gioia]].<ref>{{Cita|Varotti|p. 26}}</ref> Le prime minuta del ''Fermo e Lucia'' (titulo suggerite per le amico Ermes Visconti, como testificate in un littera del 3 april 1822 a [[Gaetano Cattaneo]],<ref>{{Cita|Vitale|p. 58}}</ref>) terminate le 17 septembre 1823,<ref group="N" name="Manz.B.II" /> consiste de folios de protocollo dividite in duo columnas: a dextera le texto, a sinistra le correctiones. Le secunde redaction del romanzo con le titulo ''Gli sposi promessi'', post le finition de [[Adelchi (Manzoni)|''Adelchi'']] e le composition de [[Il cinque maggio|''Le cinque maio'']], es databile inter 1823 e 1825. Le obra esseva finalmente publicate ab 1825 a 1827 con le titulo definitive ''I promessi sposi''. Le passage de ''Fermo e Lucia'' – cuje structura narrative resultava pauco harmoniose a causa del division in tomos e de ample partes dedicate al [[Monaca di Monza|soror Gertrude]]<ref>{{Cita|Guglielmino-Grosser|p. 232}}:{{Citation|[…] nel caso di Gertrude quel che diventa la "sventurata rispose" era una lunga dettagliata descrizione della caduta nell'abiezione da parte della monaca, […]}}</ref> – a ''I promessi sposi'' esseva alquanto travaliate pro le redefinition del architectura del obra.<ref>{{cita|Tellini|pp. 164-167}}</ref> Ultra le problema expositive, Manzoni se rendeva conto del linguage artificiose e litterari usate per ille, elemento que non correspondeva al exigentias realistic verso le qual tendeva su poetica.<ref>{{cita|Tellini|p. 171}}:{{Citation|…dopo lo studio attento dei classici, la lettura degli stranieri principalmente francesi, la conversazione colta con i propri concittadini, lo scrittore italiano può… accoglie<nowiki>[re]</nowiki> ciò che resta nella cosiddetta "buona lingua" illustre… Di tale fatta è appunto la veste linguistica del ''Fermo e Lucia'': una miscela di laboratorio costruita ''in vitro''…}}</ref> Eligente le [[Dialetti toscani|toscan]] como lingua colloquial pro su personas,<ref name=":20">{{cita|Ferroni|p. 64}}</ref> ille publicava le dicite ''ventisettana'' (nomine date al prime edition de ''I promessi sposi'') ma, conscie del necessitate de ascoltar directemente le eloquentia de ille region, decideva de partir pro [[Florentia]]. === Le viage in Toscana (1827) === ==== Le Gabinetto Vieusseux e le bases del ''Quarantana'' ==== [[File:Giovan Pietro Vieusseux.jpg|thumb|right|alt=Portrait de Giovan Pietro Vieusseux|Photographia de Gian Pietro Vieusseux, fundator del correspondente loco cultural]]In [[1827]] Manzoni se transfereva a [[Florentia]] pro proceder al redaction final del romanzo, corrigite al nivello formal e stylistic, de maniera a entrar in contacto con e "viver" le lingua florentin del personas cultivate, que representava pro le autor le sol lingua del Italia unite. Le viage, initiate le 15 julio, videva le integre familia Manzoni (le filios, le vetere matre Giulia e le sposa Enrichetta) passar per [[Pavia]] – ubi illes se fermava pro salutar le canonico Tosi, devenite [[episcopato de Pavia|episcopo del citate]] –, [[Genova]], [[Lucca]], [[Pisa]]<ref name=":2" /> e arrivar le 29 augusto al capital del [[Granducato de Toscana]].<ref>{{cita|Tellini|p. 234}}</ref> [[File:Alessandro Manzoni FI.jpg|thumb|left|alt=Lapide commemorative del residentia de Manzoni a Florentia|Lapide in memoria del periodo florentin de Manzoni]]Le residentia, que durava usque a octobre, esseva un triunfo pro le scriptor: le membros del [[Gabinetto Vieusseux]] (con a lor testa [[Niccolò Tommaseo]], le mesme [[Giovan Pietro Vieusseux]], [[Giovanni Battista Niccolini]] e [[Gino Capponi]])<ref>{{cita|Tonelli|p. 247}}</ref><ref>{{cita|Tellini|pp. 234-235}}</ref> le recipeva con tote le honores. Anque [[Giacomo Leopardi|Leopardi]], qui non admirava ni compartiva le ideologia e le poetica manzonian, le salutava cordialmente.<ref>Le relationes inter le duo maxime representantes del romanticismo italian esseva characterisate per un cordialitate forçate, debite a visiones litterari e moral opposite. Leopardi, de su parte, non comprendeva le admiration pro le romanzo de Manzoni ({{cita|Tortoreto|pp. 322-336}}.)</ref> Le fama de ''I promessi sposi'' superava presto le circulos litterari, perveniente al corte granducal, ubi [[Leopoldo II de Toscana|Leopoldo II]] in persona recipeva le romanciero. Durante iste encontros, exigente pro Manzoni a causa de su problemas nervose, ille approfundava su investigation linguistic per le contacto directe tanto con le nobilitate florentin como con le populo, e notava le similaritate del terminologia usate per le duo classes. Le fructo de iste observationes esseva fundamental pro le selection del florentin (in loco del toscan generic) como lingua quotidian pro le personas de su romanzo,<ref name=":20"/> selection que le conduceva a revider le obra durante le annos trenta e a publicar lo definitivemente in 1840 (de ubi le nomine de ''Quarantana'') insimul con le ''[[Historia del columna infame]]''. Iste ultime ensayo reprende e disveloppa le thema del [[untor|untor]] e del [[peste]], que ja habeva occupate un parte tanto importante in le romanzo e del qual illo inicialmente constitueva un ''excursus'' historic. === Le annos del silentio (1827-1873) === [[File:Ritratto di Teresa Manzoni Stampa Borri by Francesco Hayez.jpg|min|Francesco Hayez, ''[[Portrait de Teresa Manzoni Stampa Borri|Portrait de Teresa Manzoni Borri Stampa]]'', [[Pictura a oleo|oleo]] sur [[Pictura sur tela|tela]], 1849, [[Pinacotheca de Brera]].]] ==== Le prime luctos familial e le secunde matrimonio ==== Le quiete familiar super le qual Manzoni habeva organisate su regime de vita quotidian se frangeva a partir del annos trenta, quando le colpeva le prime luctos familial: le prime esseva illo de su amate sposa Enrichetta, morte le 25 decembre [[1833]] de [[Tuberculose#Altere nomines pro le tuberculose|tabe mesenteric]],<ref>{{cita|Cantù|p. 128}}</ref> contractate a consequentia del numerose gravitationes.<ref>{{cita|Boneschi|p. 348}}</ref> Le dolor de Manzoni esseva tanto grande que, quando in 1834 ille cercava de scriber ''[[Le Natal de 1833]]'', ille non succedeva a completar le obra.<ref>{{cita|Tellini|p. 296}}</ref> Post Enrichetta ille videva morir su amate filia primogenite Giulia, ja sposa de [[Massimo d'Azeglio]], le 20 septembre 1834.<ref>{{Cita|Boneschi|p. 353}}</ref> Le 2 januario [[1837]],<ref>{{cita|Boneschi|p. 363}}</ref> gratias al intervention de su matre e de su amico [[Tommaso Grossi]],<ref>Giulia Beccaria, secundo lo que rememora [[Marta Boneschi]], esseva preoccupate del condition spiritual e psychologic de su filio, preoccupation que illa non celava a Tommaso Grossi ({{cita|Boneschi|pp. 361-362}}).</ref> ille se maritava con [[Teresa Borri]], vidua del conte Decio Stampa e matre de [[Stefano Stampa]], figura al qual Manzoni esseva multo attachate.<ref>Le filiaste de Manzoni, in 1885, publicava un libro ric de anecdotas, phrases e habitos de su patre per matrimonio, in le tentativa de completar e meliorar le portrait que Cantù nos habeva transmittite: {{cita|Stampa|p. 292}}.</ref> Le nove sposa, al contrario de Enrichetta, esseva dotate de un forte personalitate e de un bon cultura litterari.<ref>{{Cita|Tellini|p. 37}}</ref> A causa de su character protective verso le marito, Teresa entrava tosto in conflicto tanto con le vetere socera como con Grossi, qui debeva abandonar le palatio de via del Morone ubi ille habita ab plus de vinti annos.<ref>{{cita|Boneschi|p. 365}}</ref> Le annos sequente esseva ancora marcate per le morte de multe de su car personas: de su filia Cristina (27 maio 1841),<ref name="Bon381">{{Cita|Boneschi|p. 381}}</ref> sequite duo menses plus tarde per le matre Giulia Beccaria (7 julio)<ref name="Bon381" /> e, finalmente, per le amico [[Claude Fauriel|Fauriel]] (15 julio 1844).<ref>{{cita|Ginzburg|p. 193}}</ref> === Le 1848 e le exilio a Lesa: Antonio Rosmini e le critica al romance === {{Vide etiam|Cinque dies de Milano|Antonio Rosmini}} [[File:Giuseppe Garibaldi visiting Alessandro Manzoni on 15 March 1862.jpg|left|thumb|alt=Pictura de Garibaldi que visita Manzoni|[[Sebastiano De Albertis]], ''[[Giuseppe Garibaldi]] visita Alessandro Manzoni le 15 martio 1862'', [[Pictura a oleo|oleo]] sur [[Pictura sur tela|tela]], 1863. Garibaldi non esseva le sol personalitate politic importante a visitar Manzoni: [[Camillo Benso, conte de Cavour|Cavour]], [[Vittorio Emanuele II]], le estadista anglese [[William Gladstone]],<ref name=":2"/> [[Giuseppe Verdi]] e le [[principes de Piemonte]] [[Umberto I de Savoia|Umberto]] e [[Margherita de Savoia|Margherita]] voleva cognoscer le personalmente.<ref>{{Cita|Bracalini|pp. 66-67}}</ref>]] Milano, como le altere grande citates europee, non esseva immun al [[Motos de 1848|revoltationes que explodeva in tote Europa]]: durante le famose [[cinque dies de Milano|cinque dies]] le patriotas succedeva a expulsar, ben que momentaneemente, le austriacos del [[feldmaresciallo]] [[Radetzky]]. Inter iste homines imbibite del {{'}}, epopeia del Risorgimento'' era etiam le filio de vinti-duo annos de Manzoni, Filippo, qui terminava in carcere al initio del combattimentos.<ref>{{Cita|Cantù|p. 284}}</ref> Si le filio combatteva sur le barricadas, le patre publicava ille odas politic (''[[Aprile 1814]]'', ''[[Le proclamation de Rimini]]'' e ''[[Martio 1821]]'') que, per timor del represalia austriac, ille habeva nunquam publicate.<ref>{{Cita|Tellini|pp. 40-41}}</ref> Al momento del retorno de Radetzky, Manzoni, timente de suffrer repercussion per su supporto moral al causa del Risorgimento, se refugiava a [[Lesa]], ubi su sposa Teresa habeva un villa.<ref>{{cita|Tellini|p. 41}}</ref> Le residentia in Lesa, que durava usque a 1850, non esseva un exilio sterile: a [[Stresa]], non longe, viveva le philosopho e sacerdote [[Antonio Rosmini]], cognoscite de Manzoni ja desde 1827.<ref>{{Cita|Bonola, ''Carteggio''|p. XIII}}</ref> Le retiro al [[laco Maggiore]] serviva al scriptor pro cognoscer melio le anima e le pensamento de Rosmini, de qui ille apprecia profundemente le personalitate e le pietate, ultra le discussiones religiose, linguistic e politic,<ref>Vide, pro un relation inter le duo homines ab un puncto de vista human e intellectual, {{Cita|Riconda|titulo = Manzoni e Rosmini}}.</ref> como se pote deducer del copiose correspondentia epistolar inter le duo.<ref>{{cita|Bonola, ''Carteggio''}}</ref> Ab le puncto de vista strictemente litterari, iste annos videva Manzoni rejectar ille equilibrio inter le vero historic e le vero poetic establite in su romance. Attrahite de plus in plus per le studios linguistic, historic e philosophic, ille senti sempre plus necessari e urgente le recerca del «veritate objective», condemnante – in le ensayo ''[[Obras de Alessandro Manzoni#Del romance historic e, in general, del compositiones miscite de historia e invention|Del romance historic]]'' e in le dialogo ''[[Obras de Alessandro Manzoni|Del Invention]]'', ambes publicate in 1850 – le commixtion inter ''inventio'' e ''historia''.<ref>{{cita|Ferroni|pp. 66-68}}</ref> ==== Le annos del Risorgimento: luctos private e symbolo del Patria ==== {{Vide etiam|Del unitate del lingua e del medios pro diffunder la}} [[File:Illustrazione popolare 1873 - Funerali di Manzoni.jpg|thumb|right|alt=Incision del funerales de Alessandro Manzoni a Milano|Le funerales de Alessandro Manzoni, in un incision del epocha: {{Citation|A mediedie le feretro, precedite per le cento bandieras del scholas e del associationes operari e per le representationes italian, se dirigeva al Cimiterio Monumental, passante per le vias major.|2 = {{Cita|Venosta|pp. 157-158}}}}]] Le annos sequente esseva multo dolorose: in 1853 moriva Tommaso Grossi, in 1855 le amico Rosmini e le anno sequente le filia Matilde, malate desde longe tempore de [[tuberculose]];<ref>{{cita|Tellini|p. 42}}</ref> in 1858 le oncle Giulio Beccaria<ref>{{cita|Boneschi|p. 394}}</ref> e in 1861 le sposa Teresa, cuje salute habeva essite irreparabilemente compromisse annos ante per un graviditate difficile.<ref>{{Cita web|url=http://www.giuliamarucelli.it/teresa-borri-manzoni-vedova-stampa/ |titulo=Teresa Borri Manzoni (vidua Stampa)|autore=Giulia Marucelli|editore=Giuliamarucelli.it|data=9 julio 2012|accesso=26 januario 2026}}</ref> Iste serie de luctos esseva alternate per le conferimento de honorificationes per le nascite [[Regno de Italia (1861-1946)|Regno de Italia]] e per le visitas de illustre hospites. Le 29 februario [[1860]], ancora ante le proclamation official del nove stato unitari, Manzoni esseva nominate [[Senatores del VII legislatura del Regno de Sardinia|senator del Regno de Sardinia]] per meritos verso le patria.<ref>{{Cita web |url=http://notes9.senato.it |titulo=Ficha del senator Alessandro Manzoni |accesso=26 januario 2026 |editore=Senato del Republica |urlarchivio=https://web.archive.org/web/20100126122348/http://notes9.senato.it |dataarchivio=26 januario 2010 |urlmorto=sì}}</ref> Con iste cargo ille votava in [[1864]] in favor del transferimento del capital ab [[Torino]] a [[Firenze]] usque a [[Roma]] esser liberate.<ref name=":2"/> Ab le puncto de vista intellectual, durante le ultime annos ille scribeva ensayos historic, inter illes ''([[Le Revolution francese de 1789 e le Revolution italian de 1859: ensayo comparative]])'',<ref>{{Cita|Mazza Tonucci|pp. 114-115}}</ref> e ensayos linguistic concernente le lingua italian. Como presidente del commission parlamentar sur le lingua, Manzoni redigeva in [[1868]] un relation sur le italiano (''[[Del unitate del lingua e del medios pro diffunder la]]'') adresse al ministro Broglio, in le qual ille cercava un solution practic pro diffunder le florentin in tote Italia.<ref>{{cita|Tellini|pp. 45-46}}</ref> Le 28 junio [[1872]] ille esseva nominate citatano honorari de Roma.<ref>{{cita|Beltrami|p. 126}}</ref> === Le morte e le funerales === [[File:Veduta della chiesa di San Fedele con la statua di Manzoni, Milano.jpg|thumb|left|alt=Fachada del ecclesia de San Fedele a Milano con le monumento a Manzoni|Le ecclesia de San Fedele, ab cuje scalones Manzoni cadeva battente le testa; ante illo le monumento al poeta, inaugurate in 1883.]] Manzoni, a parte le disturbos nervose del qual ille suffreva e un maladia que le colpava in 1858, gaudeva generalmente de bon salute.<ref>{{cita|Cantù|p. 318}}</ref> Le anno [[1873]] esseva tamen le ultime de su vita: le 6 januario ille cadeva battente le testa contra un scalon al exito del [[Ecclesia de San Fedele (Milano)|ecclesia de San Fedele]],<ref name=":5"/><ref>{{cita|Fabris|p. 122}}</ref> causante se un [[trauma cranial]]. Le scriptor se accorgeva, ja post alcun dies, que su facultates intellectual comenciava lentemente a declinar,<ref>{{cita|Fabris|p. 124}}:{{Citation|Ma qualche giorno dopo quel 6 gennaio, egli disse a don Natale Cerioli: "Non si accorge Lei di un decadimento in me? Tutte le idee mi si confondono: non sono più io".}}</ref> usque a cader in un stato [[catatonic]] durante le ultime menses de su vita. Le suffrentias esseva aggravate per le morte del filio major Pietro Luigi, occurrite le 28 april.<ref name="Family" /> Le 22 maio al horas sex e quindec minutas del vespere, Manzoni expirava a causa de un [[meningitis]] contrahite in consequentia del trauma.<ref>{{Cita|Onoranze funebri ad Alessandro Manzoni|p. 27}}</ref> Le corpore esseva imbalsamate per septe medicos incaricate per le Municipio de Milano inter le 24 e le 27 maio.<ref>{{Cita|Onoranze funebri ad Alessandro Manzoni|p. 14; p. 16}}</ref> Al solemne funerales de Stato, celebrate in le [[Duomo de Milano]] le 29 maio, participava le maxime autoritates del Regno,<ref name="ReferenceA">{{Cita|Onoranze funebri ad Alessandro Manzoni|p. 3}}</ref> inter illes le futuro rege [[Umberto I de Savoia|Umberto I]], le [[Ministros del affaires externe del Regno de Italia|ministro del affaires externe]] [[Emilio Visconti Venosta]] e le representationes del [[Camera del deputatos (Italia)|Camera]] e del [[Senato del Regno (Italia)|Senato]]<ref>[[Archivo historic del Senato del Republica]], ''Memoriaweb'', newsletter n. 39 (serie nove), julio 2023, [https://www.senato.it/application/xmanager/projects/leg19/file/Manzoni.pdf ''Memorias de Alessandro Manzoni in le Senato del Regno''], paginas 15 e sequente</ref> e del Provincias e del Citates del Regno.<ref name="ReferenceA"/> Felice Venosta narra le detalios, describente le stato de animo in le qual se trovava le citate: {{Citation|Per le vias un crito de venditores de photographias del grande poeta, de portraits de omne formato, de omne precio… Le parietes del casas esseva tapissate de avisos portante le nomine de Manzoni […] le homines esseva tote in le vias, e medie Milano, sin exaggerar, voleva sequer le feretro al Cimiterio.<ref>{{Cita|Venosta|p. 155}}</ref>|}} == Le debatto super Manzoni == [[File:Tomba Manzoni.jpg|left|min|Tomba de Manzoni al ''Famedio'' del Cimiterio monumental de Milano.]] === Le attacco del catholicos reactionari === Le disparition de Alessandro Manzoni non suscitava un unanime cordolio: le mundo catholic plus [[Cattolicismo intransigente|reactionari e clerical]], per exemplo, non deplorava su morte.<ref>Un quadro complete sur {{Cita|Azzolin|p. 26 e ss.|cidAzz}}.</ref><ref>{{cita|Badini Confalonieri|p. 165}}:{{Citation|Le antipathia del intransigentes <nowiki>[catholicos reactionari]</nowiki> pro le scriptor lombarde ha un longe historia, como es ben note, e va del colpos, in le anno de su morte, del ''Civiltà Cattolica'', al opiniones convergente de [[don Bosco]] e de Davide Albertario...}}</ref><ref>Interesante es le studio de {{Cita|Badini Confalonieri}} super le relation inter Manzoni e alcun catholicos intransigente, inter illes le "prime" ultramontanista [[Félicité de Lamennais|Lamennais]].</ref> Anzi, le jesuitas de ''[[La Civiltà Cattolica]]'' passava su morte sub silentio, pro pois lancear se contra le scriptor in le articulo del 26 de junio 1873, ''Alessandro Manzoni e Giuseppe Puccianti''.<ref>{{cita|''La Civiltà Cattolica''|pp. 77-78}}</ref><ref group=N>Pro un rapide introduction a Puccianti, defensor del manzonismo in linguistica, vide: {{Treccani|giuseppe-puccianti|Puccianti, Giuseppe|accesso=26 janvier 2026}}.</ref> In le grave dissidio inter le duo animas del catholicismo italian del epocha, Manzoni esseva considerate le standard per medio del qual le liberales poteva effectuar lor politica laicista e le demolition del poter temporal del papas.<ref group="N">Durante le [[Oitocento]], le christianismo catholic europee esseva dividite inter le [[catholicismo reactionari]], fidel al alliance inter throno e altare, e le [[Christianismo liberal|liberal]], que voleva conciliar le aspirationes del mundo moderne con le fide catholic. Iste ultime linea de tendentia esseva exprimite, in Francia per [[Félicité de Lamennais]] e [[Augustin Thierry]], e in Italia per [[Gino Capponi]], [[Antonio Rosmini]], [[Raffaello Lambruschini]] e Manzoni ({{cita|Giudice-Bruni|pp. 206-207}}). Manzoni, de facto, non condivideva le union inter le [[poter temporal]] e le poter spiritual ({{cita|Cantù|pp. 304-305}}), tanto que ille votava, in su qualitate de senator del Regno de Italia in 1861, pro le transferimento del capital de [[Turin]] a [[Roma]], capital ancora del Stato Pontificio; e acceptava, in 1872, le [[cittadinantia honorari]] del citate del Papas nuper conquerite.({{cita|Tellini|p. 45}})</ref> A iste proposito don [[Davide Albertario]], un del plus ardente criticos del religiositate manzonian e "paradigma" del accusationes dirigite per le zelantes contra le liberal Manzoni,<ref>Vigorelli, p. 462 nota, in {{Cita|Albertario}}:{{Citation|Io ha volite reportar integralmente le articulo de don A[lbertario], proque iste esseva purtroppo le position del clericalismo official, como demonstra simile positiones, a ille tempore, del «Civiltà Cattolica»...}}</ref> non sparniava criticas dur super le ambiguitate del comportamento de Alessandro: [[File:Davide Albertario.jpg|min|Don Davide Albertario (1846-1902), un del plus acharnate oppositores del religiositate e del opera manzonian.]] {{Citation|Manzoni non videva o non voleva vider le inganno que le revolution celava detra su promessas de unitate italian [...] Il ergo non se jungeva al defensores del fide; lassava de latere le alte interesses del catholic e faceva su proprie illos del revolution; non pro isto negava le catholicismo, ma lo portava con se in le campo inimic, e le inimicos le accolligeva con applauso, ille e le divin prisionero <nowiki>[le Papa, n.d.a]</nowiki>.<ref>|{{Cita|Albertario}}, p. 457}}</ref>|}}[[Benedetto Croce]], in 1941, reportava que ancora post plure annos le catholicos "intransigente" faceva audir lor voce per medio de [[Giovanni Papini]]:<ref>{{Cita|Croce 1941|p. 387}}</ref> {{Citation|Alessandro Manzoni, ric del sucros le plus venenose del [[Illuminismo|illuminismo]] francese, non vide in le Catholicismo nisi un humanitarismo social con alcun ritos a gustar plus tosto que a aprofundar; attende que mori tote le [[Jansenismo|jansenistas]] italian pro renunciar a su prime tentationes de rigorista fastidiose, e mesmo non le renuncia; representa un Episcopo tanto grande que il es difficile trovar le in le vita e in le historia, extra del Sanctos, durante su sancto non lo es; representa un fratre, troppo dissimile de su pares e superiores; un monacha homicida, lascive e proxeneta; representa un parochiano tanto vile que [[San Johannes Bosco]] nunquam le perdonara; non dice un sol parola, in su longe vita, in defensa del Pontificato roman in le [[Oitocento]], sfidante condemnationes authentic del Santa Sede, al qual obediva, con suffrentia, Episcopos, sacerdotes, laicos; e malgrado toto isto, tote le catholicos le considera le scriptor catholic per excellentia e alcun mesmo le proponerea voluntarimente como sancto.<ref>{{Cita|Croce 1941|p. 386}}</ref>|}} === Le critica litterari super Manzoni === {{Vide etiam|I promessi sposi#Fortuna del romanzo e critica letteraria}} ==== Le mito manzonian: inter luces e umbras ==== [[File:Gadda 1921.jpg|thumb|right|alt=Portrait del scriptor Carlo Emilio Gadda in 1921|Le scriptor milanese [[Carlo Emilio Gadda]].]] Le prime biographias de Manzoni esseva scribite per [[Cesare Cantù]] ([[1885]]), [[Stefano Stampa]], qui publicava su obra anque in 1885 como responsa a alcun inexactitudes de Cantù,<ref name=":14">Vide le integre obra de {{Cita|Stampa}}, cuje scopo es precisamente corriger le inexactitudes del prime biographos.</ref> Cristoforo Fabris, [[Angelo De Gubernatis]] ([[1879]]), durante un parte del litteras esseva publicate per [[Giovanni Sforza (storico)|Giovanni Sforza]] in [[1882]]. Le figura enigmatic del scriptor, constantemente affligite per symptomas depressive e relegite a un vita retirate, incitava [[Paolo Bellezza]] a componer le essay ''Genio e follia in Alessandro Manzoni'' (1898), in le qual ille analysava bizarre phobias del scriptor, como agoraphobia, continue syncopes e le timor del pozzangheras.<ref>{{cita|Albani}}</ref> Manzoni non esseva tamen solmente objecto de investigationes [[Psychoanalyse|psychoanalytic]], ma anque de criticas litterari: primo per le [[Scapigliati]], qui videva in ille le expression del respectabilitate burgese detestate.<ref group="N">Significative es le poema ''Preludio'' de [[Emilio Praga]], in le qual le scapigliato annuncia le hora del «antecristos» in opposition al «Casto poeta que Italia adora» (vv. 13-16). Vide: {{Cita libro|autore=[[Emilio Praga]]|sezione=Preludio|titolo=Penombre|città=Milano|editore=Casa editrice degli autori-editori|anno=1864|pp=5-6}}</ref> Sequeva le criticas de [[Giosuè Carducci]], admirator de ''[[Adelchi (Manzoni)|Adelchi]]'' ma implacabile verso le romanzo,<ref>{{cita|Tellini|p. 323}}</ref> e de [[Luigi Settembrini]], autor del ''Dialogo tra Manzoni e Leopardi'', in le qual ille deride le fide catholic del scriptor.<ref>{{Cita web|url=https://www.zibaldoni.it/2015/05/29/i-funerali-del-manzoni-dialogo-tra-giacomo-leopardi-ed-alessandro-manzoni/|titolo=Dialogo inter Giacomo Leopardi e Alessandro Manzoni|accesso=27 januario 2026}}</ref> Admiratio sin condition veniva, in vice, de [[Francesco de Sanctis]], [[Giovanni Verga]], [[Luigi Capuana]]<ref>{{cita|Tellini|p. 324}}</ref> e [[Giovanni Pascoli]], qui dedicava al romanzo le essay ''L'eco d'una notte mitica'' (1896).<ref>{{cita|Pascoli|pp. 2, 5}}</ref> In le [[Ventesime seculo]], a causa del movimentos anticlassicista del [[avantgardias]], del evolution del lingua e del adolcamento del figura del romanziere que esseva inseniate in le scholas, Manzoni suffreva varie criticas de litteratos e intellectuales: inter illes le "prime" [[Benedetto Croce|Croce]]<ref>In 1921 Benedetto Croce, con su essay {{cita|''Manzoni''}}, affundava le romanzo a causa de su forte impronta religiose, cosa que non facerea de ''I promessi sposi'' un ver obra de arte. In 1952, tamen, ille recognosceva le vitalitate del obra manzonian, admitte que se habeva errate ({{cita|''Tornando sul Manzoni''}}).</ref> e le marxista [[Antonio Gramsci|Gramsci]], qui le accusava de paternalismo. Le plus importante apologia del periodo esseva facite per le philosopho [[Giovanni Gentile]], qui in 1923 le definiva, in un conferentia al [[Teatro alla Scala|Scala]], un «grande maestro national»<ref>{{cita|Gentile|pp. 1-31}}</ref> como jam habeva facite [[Giuseppe Mazzini|Mazzini]] e [[Vincenzo Gioberti|Gioberti]], recognoscente in ille le promotor de ille [[Idealismo|idealismo]] [[religion|religiose]], in le qual Gentile se recognosceva, que constitueva pro ille le fundamentos del [[Risorgimento italian]].<ref>Exemplo de action que prendeva le vita seriemente, Manzoni esseva pro Gentile «le grande liberator del populo italian ab le secular servitude del litteratura, del arte pur, del indifferentismo e del dilettantismo, del rhetoric e del classicismo vacue e formal». ({{cita|Gentile|op. cit., pp. 21-22}})</ref> In defensa de Manzoni se situava anque [[Carlo Emilio Gadda]], qui a su debut publicava in 1927 le ''Apologia manzoniana'',<ref>{{Cita|Gadda|pp. 333-343}}</ref> e in 1960 attaccava le plano de [[Alberto Moravia]] de relegar le su proposition linguistic.<ref>{{cita|Tellini|pp. 330-331}}</ref> Solmente in le Secunde Novecento, gratias al studios de [[Luigi Russo]], [[Giovanni Getto]], [[Lanfranco Caretti]], [[Ezio Raimondi]] e [[Salvatore Silvano Nigro]], se ha succedite a "liberar" Manzoni del patina ideologic con le qual ille habeva essite revestite jam al immediate post su morte, analysante con un oculo plus libere de prejudicios su poetica e, anque, le modernitate del obra.<ref>{{cita|Tellini|pp. 335-336}}</ref> == Pensamento e poetica == {{Vide etiam|Pensamento e poetica de Alessandro Manzoni}}[[File:Giuseppe Parini.jpg|min|Francesco Rosaspina, ''[[Giuseppe Parini]]'', [[litographia]] del XVIII seculo. Parini, insimul con le tradition illuminista lombarde, esseva fundamental pro le disveloppamento del litteratura civil manzonian, un apporto que non cessava (ma que se accentuava) post le conversion de Manzoni al romanticismo.]] === Inter illuminismo e romanticismo === ==== Le initios neoclassic e illuminista ==== Post le prime juventute, characterisate per un formation fundate super le studio del grande classicos antique e italian, Manzoni entrava in contacto primo con le jacobinismo italian ([[Francesco Lomonaco|Lomonaco]] e [[Vincenzo Cuoco|Cuoco]]), postea, ab 1805, con le gruppo del ''[[Idéologues]]'' francese ([[Claude Fauriel|Fauriel]], [[Pierre Jean Georges Cabanis|Cabanis]]). Le resultato esseva le adhesion, usque al ultime annos del [[annos 1800|prime decennio del Oitocento]], a un illuminismo sceptic in le campo religiose, in le qual predominava le valor del [[libertate]] propugnate per le ideales revolutionari.<ref>{{cita|Ferroni|p. 42}}</ref><ref>Pro un vision plus ample del production antimonarchic e jacobin del Manzoni adolescente, vide {{cita|Langella|pp. 11-20}}.</ref> Manzoni filtrava iste tendentias con le apportos paideutico-educative proprie del lection de [[Giuseppe Parini]], de su avo [[Cesare Beccaria]] e de [[Pietro Verri]].<ref>{{cita|Ferroni|p. 27}}:{{Citation|Comparate al lineas general de illo europee, le Romanticismo italian… se distingue per su cautela e moderation<nowiki>[…]</nowiki> Super toto in su phases initial, illo conserva un relative continuitate con aspectos del Illuminismo (specialmente le lombarde), del qual illo comparti le recerca de un litteratura "utile", que collabora al "perfectionamento" del civilisation.}}</ref> ==== Post le conversion: le Manzoni illuminista ==== Ni mesmo post le conversion al Catholicismo in 1810 e le refutation del versos del ''Urania'' (1809), Manzoni abandonava totalmente le apporto illuminista del ration, del conscientia individual, e del valores de su prime education. Reconoscente le rolo civil del litterato (hereditate del illuminismo milanese e del Alfieri), Manzoni interveniva plure vices in le vicissitudes del historia, como attesta le ''Odes civil'' del 1814 e del 1821. Le manifesto de iste vocation "civil" es plenmente exprimite in le littera ''[[Super le romanticismo]]'' inviate al marchese [[Cesare Taparelli d'Azeglio]] (1823),<ref>{{cita|Ferroni|p. 238}}</ref> in le qual le scriptor reaffirma le valor social que un obra de arte litterari debe haber como principal finalitate: {{Citation|Le principio, de necessitate tanto plus indeterminate quanto plus extendite, me sembla poter esser isto: que le poesia o le litteratura in general debe proponer se le utile como scopo, le vero como subjecto, e le interessante como medio.}} <small>(''Super le romanticismo'', Littera al marchese Cesare Taparelli d'Azeglio, 22 septembre 1823.)</small><ref>''Al marchese Cesare Taparelli d'Azeglio'', in {{Cita|''Epistolario''|I, pp. 277-317, in particular p. 306|Sforza}}. Iste phrase es continite in le redaction original del missiva, non destinate al publication, durante illo non esseva repetite in le version re-elaborate e reducite de 1870.</ref> ==== Le affinita con le romanticismo ==== Le elemento romantic in le production poetic manzonian emerge in le ''Hymnos Sacros'', ubi pro le prime vice le io del poeta se eclipsa in favor de un universalitate coral que eleva su clamore de sperantia e su confidentia in Deo.<ref>{{cita|Raimondi 1967|p. 443}}:{{Citation|Precisemente in le momento in que le scriptor prende conscientia del io, illo dispare in un poesia del nos per virtute de un reduction o mortification sublimante del experientia personal que… postula un ordine mysteriose, un ligamine de communion inter le homines e le cosas…}}</ref> Le multitudine del homines, le sentimento religiose e le attention al motiones del anima es tote elementos que approxima Manzoni al nascent movimento romantic, ligante le cultura milanese e illo transalpin per ligamines aesthetic affine. Ultra le dimension "ecclesial" del religiositate manzonian, il non se pote oblidar, concernente le attention al populo, le apporto fundamental del historiographia francese de [[Augustin Thierry]] e del ''[[idéologues]]'', qui propugnava de centrar le historia super le humiles: parve personas que frequentemente cade in le oblivion proque illes non es objecto de interesse pro le chronistas lor contemporanee e que suffre le decisiones del potentes.<ref>{{cita|Millefiorini|p. 173}}</ref> === Le catholicismo manzonian === ==== Le rolo del Providentia e le jansenismo ==== [[File:Jacques-bénigne bossuet.jpg|thumb|left|alt=Portrait de Jacques-Bénigne Bossuet|Bossuet esseva un del plus importante predicatores francese del ''grand siècle'', inter le modellos fundamental pro le religiositate manzonian.]] Perdite, al fin del prime decennio del Oitocento, le sperantia de attinger le serenitate per medio del ration, le vita e le historia pareva a Manzoni immergite in un van disordine dolorose: il esseva necessari trovar un fin salvific que adjutarea le homine tanto a constituir un codice ethic terren, quanto a supportar le males del mundo in anticipation del pace celeste.<ref>{{Cita|Macchia|p. 27}}:{{Citation|[Manzoni] abbraciava le fide christian non proque illo le salvarea de su obsessiones, ma proque super illos il poterea meditar e combatter dramaticamente}}</ref> Le critic [[Alessandro Passerin d'Entrèves]] sublinea le importantia que habeva [[Blaise Pascal]] e le grande moralistas francese del [[Seicento]] (inter illes [[Jacques-Bénigne Bossuet|Bossuet]]) in le formation religiose del scriptor: ab illes ille traheva le ambition de cognoscer le anima human e «le conviction que le [[christianismo]] es le unic explication possibile del natura human, que ha essite le religion christian que revelava le homine al homine»,<ref>{{Cita|Passerin d'Entrèves|p. 209}}</ref> trovante in lor inseniamentos le confidentia in le religion como instrumento de supportation del infelicitate. Le confidentia in Deo es le puncto de separation ab le [[Pensamento e poetica de Giacomo Leopardi|pessimismo]] de [[Giacomo Leopardi]].<ref group="N">Ambes le scriptores es assertor del violentia que colpe le homine durante su existentia, ma le differentia concerne le sperantia ultime al qual le homine es destinate: si pro Leopardi, como explicate in le ''[[Analyse del Operette morali|Dialogo del Natura e de un Islandese]]'', le cyclo existential del mundo es destinate a resolver se in un cyclo mechanic de destruction e morte, Manzoni reface de cader in iste pessimismo "cosmic" gratias al confidentia que ille pone in le Providentia divine. Vide, pro aprofundar, le essay de {{Cita|Tortoreto}}. Alcun versos e alcun selectiones stylistic del ''Ognissanti'', fragmento manzonian de 1847, ha essite ponite in opposition con le imagine del ''Ginestra''; in particular: «A Quello demanda, o sdegnoso, / Perché sull’inospite piagge, / All’alito d’aure selvagge, / Fa sorgere il tremulo fior, / Che spiega dinanzi a Lui solo / La pompa del candido velo, / Che spande ai deserti del cielo / Gli olezzi del calice, e muor. / E voi che, gran tempo, per ciechi / Sentier di lusinghe funeste / Correndo all’abisso, cadeste / In grembo a un’immensa pietà» (A. Manzoni, ''Ognissanti'')<br />in opposition a<br />«E tu, lenta ginestra, / Che di selve odorate / Queste campagne dispogliate adorni, / Anche tu presto alla crudel possanza / Soccomberai del sotterraneo foco,( [...] ) E piegherai / Sotto il fascio mortal non renitente / Il tuo capo innocente: / Ma non piegato insino allora indarno / Codardamente supplicando innanzi / Al futuro oppressor; ma non eretto / Con forsennato orgoglio inver le stelle, / Né sul deserto, dove / E la sede e i natali / Non per voler ma per fortuna avesti; / Ma più saggia, ma tanto / Meno inferma dell'uom, quanto le frali / Tue stirpi non credesti / O dal fato o da te fatte immortali». (G. Leopardi, ''La ginestra'').<br />Le flor de Leopardi symbolisa le heroismo sin sperantia final, durante illo de Manzoni spera sempre le intervention final del Gratia resolutori, in le vicissitudes historic (le ''provida sventura'') e ultra. Cfr. notas al ''Canti'', ed. Garzanti, pag. 324, que cita [[Piero Bigongiari|Bigongiari]], [[Giuseppe De Robertis|De Robertis]] e [[Franco Fortini|Fortini]].</ref> Super un terreno tanto impregnante de pessimismo existential, le Providentia, id es le modo mysteriose con que Deo age in le vita human, dispensante le Salvation a su filios, joca un rolo fundamental. Apprehendite al schola del moralista del seculo XVII Bossuet,<ref>Vide in general le essay de {{Cita|Parisi}}, cuje introduction es jam eloquente super le thema:{{Citation|Pro studiar Manzoni il es necessari prender in consideration, ultra le cultura europee del prime '800, illo del seculos precedente, con attention particular al catholicismo elaborate in Francia per autores del seculo XVII como Bossuet, Nicole e Pascal.|{{Cita|Parisi|p. 1}}}}</ref> le Providentia joccara un rolo fundamental non solmente intra ''I promessi sposi'', ma anque in le altere obras "minor":<ref>{{cita|Tonelli|p. 221}}</ref> le varie personas manzonian debera suffrer patimentos e injustitias intra un mundo corrupte e dominate per un decadentia civil, moral e cultural,<ref group="N">{{Cita|Frare|pp. 147-165}} revoca, in facto, le condemnation cultural, moral e civil del intellectuales del Oitocento contra le [[Barocco]] e dunque le seculo XVII, in tanto que seculo «stupide e sfarzose» (p. 155), «impregnate de superstition e de magia, provincial e retardate» (p. 156) e expression, in general, del mal governamento espaniol in [[Lombardia]].</ref> e solmente le action del Providentia (appellate, in iste contexto dolorose, anque con le nomine de ''provida sventura'') permittera les de devenir victimas e de obtener ille justitia attendite vanmente sur le terra e que essera in vice dispensate in le Celo.<ref>{{Cita|Parisi|p. 90}}, analysante le morale de Bossuet, se concentra super le valor "providential" del disaventuras que pote occurrer al homines juste:{{Citation|Deo mira al salute ultime del conscientia <nowiki>[…]</nowiki> Le suffrentias que colpe un persona trova in iste perspectiva su justification ethic: Enrichetta de Francia, qui sin su disaventuras haberea peccate de orgolio, ha recipite gratias a illos le consolationes promittite a illes qui plora. Le disventura ha essite 'providential' como illo que colpe le Ermengarda manzonian.}}</ref> Iste vision tanto pessimista del mundo es debite, anque, al tonalitates profundemente [[jansenista]] que le directores spiritual de Manzoni, Degola primo e Tosi postea, le impartiva in affrontar le vicissitudes human. In realitate, tamen, Manzoni remaneva sempre, del puncto de vista dogmatic, un catholic, mantenente solmente un sever morale de vita proxime al ambientes jansenista. Como sublinea [[Giuseppe Langella]], super le question fundamental del [[Gratia (theologia)|Gratia]]: «Manzoni se conforma sin reservationes al inseniamento official del Ecclesia, confide in le exhortation apostolic del [[evangelio secundo Matthaeo]]:<ref>{{Treccani|et-aperietur-vobis-pulsate|Discurso del monte|accesso=28 januario 2026}}</ref> ''"petite, et dabitur vobis"''… Nulle discrimination, dunque, in le offerta misericordiose del gratia. Manzoni es peremptori: le adjuta divin non es negate a nulle qui lo demanda…».<ref>{{cita|Langella|p. 159}}. Citante le passage del Evangelio, [[Giuseppe Langella|Langella]] intende relevar le paternitate divine que soccurre e veni in adjuta de su filios quando illes lo demanda, explicante assi le concepto del Providentia christian.</ref> === Manzoni dramaturgo e romanziere === [[File:Manzoni 1829.jpg|thumb|right|alt=Portrait de Alessandro Manzoni in 1829|Portrait de Alessandro Manzoni ab un [[aquarello]] de 1829, reproducite in {{cita|Cantù}}.|241x241px]] ==== Inter morale e realismo ==== Le scena, secundo Manzoni, non debe vehicular passiones e forte emotiones, in le exasperation del io, ma inducer le spectator a meditar: al «identification emotional» de Racine e del teatro francese il debe substituer le «emotion meditate», pro dicer lo con [[Gino Tellini]].<ref>{{cita|Tellini|p. 92}}</ref> Le vicissitude e le representation debe transmitter un message christian sin pro isto presentar un realitate idyllic: al contrario, Manzoni va in cerca de personas qui, como [[Francesco Bussone]], le conte de Carmagnola, se oppone al mal que domina le societate, mesmo al precio del vita.<ref>{{Cita|Ferroni|p. 47}}</ref> Le importante es que le dramaturgo cerca le veritate e remane fidel al realitate historic (le ''vero storico''), lassante al poeta le carga de investigar le sentimentos del protagonista in un determinante contexto. Se delinea assi ille forte vena realistic que dominara anque le economia del romanzo, ab ''Fermo e Lucia'' usque al ''Quarantana'' de ''I promessi sposi'', ubi le [[realismo (litteratura)|realismo]] emerge precisamente del ultime capitulo: il non ha un fin felice, ma un continuation del vita quotidian signate per le disaventuras del protagonistas.<ref>Vide, super iste puncto, le essay de {{Cita|Forti|titulo=Manzoni e le refus del idylle}}, e le libro de {{cita|Raimondi, ''Le Romanzo sin idylle''}}.</ref> Le allontanamento de [[Lecco]] de Renzo e Lucia e le reprise del activitates es le fructo del selection de facer continuar le vitas del duo protagonistas intra le quotidianitate historic.<ref>{{Cita|Ferroni|p. 58}}</ref> [[File:7005 - Milano - Monumento al Manzoni in p.zza San Fedele - Foto Giovanni Dall'Orto 8-Mar-2007.jpg|thumb|left|alt=Statua in bronzo de Alessandro Manzoni super alte pedestallo in le placia San Fedele|[[Monumento a Alessandro Manzoni (Milano)|Monumento a Alessandro Manzoni]], in [[placia San Fedele]], a [[Milano]]. Erigite in 1883 per obra de [[Francesco Barzaghi]], illo es situate ante le ecclesia de San Fedele, de cuje gradus le scriptor cadeva, reportante le [[trauma cranial]] que le conduceva al morte.]] === Le ''Question del lingua'' in Manzoni === {{Vide etiam|question del lingua}} Manzoni, sub le impulsion del romantismo e de su necessitate de establir un dialogo con un vaste publico heterogenee, se proponeva le scopo de trovar un lingua que presentava un vocabulario plen de terminos ligate al uso quotidian e al campos specific del cognoscentia, reducente le secular disparitate inter le lingua parlate e illo scribite. Isto percurso, initiate ja con le redaction del ''Fermo e Lucia'', videva le scriptor passar, inter 1821 e 1827, del compromisso del ''bon lingua'' litterari al approximation al [[dialectos toscane|toscano]]. Le investigation se concludeva, post annos de studios facilitate etiam per le presentia del governante florentine [[Emilia Luti]], in 1840 con le revision de ''I promessi sposi'' sur le modello del florentino cultivate. Iste modello presentava, ancora plus que le toscano generic, un dimension unitaria inter le oral e le litterari. In facto, inter le edition de 1827 e illo de 1840 esseva eliminate tote le lemmata toscane municipal que esseva distante del uso del florentino currente. Iste selection, ben que approbate per le ministro [[Emilio Broglio]] in le relation de 1868, non esseva acceptate per tote le contemporaneos: [[Carlo Tenca]], in un articulo del 11 januario 1851 in le revista «Crepuscolo», se opponeva al solution manzonian. Le mesme valeva pro le [[Scapigliatura|Scapigliati]] e pro [[Giosuè Carducci|Carducci]], durante que [[Francesco d'Ovidio]], [[Carlo Collodi]], [[Edmondo de Amicis]] e [[Carlo Emilio Gadda]] se refereva al lingua del romanzo, initiando le phenomeno del ''manzonismo''. == Le ''homine'' Manzoni == === Un vita a prime vista tranquille === Alessandro Manzoni in 1870, al etate de octanta-cinque annos. Como consequentia de su stilo de vita extrememente reservate, il non es facile de inquadrar Manzoni como homine. Il viveva principalmente retirate del vita public, mantenente se estranie al principal eventos mondan del citate — salvo le frequentation del [[Salotto Maffei|salon intellectual tenite per Clara Maffei]] — e distante del participation politic active al grande motiones nationalistic del [[Risorgimento]]. Tamen, il manteneva un position culturalmente e moralmente favorabile al causa del Unification (como testifica ''Adelchi'' e ''Marzo 1821''), que lo conduceva a acceptar le nomination como senator vitalicie durante su senectute. Le ration de iste attitude, ultra su character, debe esser cercate in su continue disturbi neurotic (que ille curava con longissime promenadas e un stilo de vita extrememente regular) como agoraphobia, attaccos de panico, hypochondria, lipothymias, varie phobias, inter illos le [[demophobia|timor del turba]], le [[ceraunophobia|timor del tonitros]] e le [[hydrophobia (psychopathologia)|hydrophobia]], iste ultime comprendite como timor del poças d'aqua. Amante del vita tranquille, il menava apparentemente un vita silentiose inter Brusuglio — ubi ille se delectava con [[botanica]] e [[horticultura]] — e via del Morone, dedicate a su studios e al cura del familia. Tamen, a causa del complexos que lo affligeva, ille mesme esseva frequentemente objecto del curas de su proximos. Il cultivava insimul amicities plus proxime, ben que ille evitava nove cognoscentias con le quales se sentiva embarrassate. In le vita quotidian, ille usava principalmente le [[dialecto milanese]]. Inapte in le administration de su bens, ille monstrava al contrario grande attention al mundo circumstante, judicate con placide ironia le eventos politic e social e adoptante auto-ironia verso su proprie males. Le personas proxime sublineava su cortesia, su memoria vivissime e su capacitate discursive elegante, ben que minate per le [[balbuzie]]. === Le description physic === [[File:Alessandro Manzoni - foto.jpg|miniatura|alt=Portrait photographic de Alessandro Manzoni in 1868|Portrait photographic de Alessandro Manzoni (1868)]] Le filiastero Stefano Stampa offere un portrait physiognomic assai detaliate de su patre affine, delineante etiam su movimentos e ille ''risetto'' que indicava su character ironic: {{Citation|Manzoni esseva de [[statura]] medie, sì, ma medie plus tosto alte. Io possede le mesura de su persona, e illo esseva de 1 metro, 72 centimetros e 3 millimetros… Ille esseva de corpore ''slanciate'', ma nullemente ''gracile''; plus tosto larg de spatulas e ben conformate de torso… Con belle bracchios e belle gambas, ille haberea apparite un homine integremente ben proportionate, si ille non haberea habite, non le collo curte, sed le spatulas un pauc alte verso le capite, lo que le dava un aere un pauc incurvate <nowiki>[…]</nowiki> Su testa esseva longe de esser parve <nowiki>[…]</nowiki> In su juventute ille habeva le capillos castanee <nowiki>[…]</nowiki> Le oculos de Manzoni, tamen, non esseva parve, sed de grandor ordinari, de color azur tendente al verdastro. Le fronte alte e indicante le intelligentia. Le bucca non esseva large, sed de grandor medie, e con ''labios acuminate'', sur le quales ''ordinariemente'' appareva ille risetto ben definite per Cantù, ''de qui scherza e non deride''.}} <small>(''Alessandro Manzoni. Si m'eût été donné'')</small><ref>{{cita|Stampa|I, pp. 329-331}}</ref> == In le cultura de massa == {{Vide etiam|I promessi sposi#Nella cultura di massa}} [[File:Giuseppe Verdi by Giovanni Boldini.jpg|thumb|left|alt=Portrait de Giuseppe Verdi per Giovanni Boldini|[[Giovanni Boldini]], ''Portrait de Giuseppe Verdi'', 1886. Le compositor de Parma commemorava Manzoni juste un anno post su morte con su ''Missa de Requiem''.]] Le mesme die de su morte, le municipalitate de Milano decretava de dar al ''via del Giardino'', presso le qual Manzoni habeva habitate desde 1813, le nomine del scriptor; le placas con le nove designation ''Via Alessandro Manzoni'' esseva jam fixate le matino del 23 de maio.<ref>{{Cita libro|autore=[[Alfredo Comandini]]|titolo=L'Italia nei cento anni del secolo XIX (1801-1900) giorno per giorno illustrata|url=https://archive.org/details/litalianeicentoa05comauoft/mode/2up/|anno=1930-1942|editore=Antonio Vallardi|città=Milano|p=182|volume=V|capitolo=23 maggio 1873|url_capitolo=https://archive.org/details/litalianeicentoa05comauoft/page/182/mode/2up/search/manzoni}} </ref> Analogemente, le principal citates italian intitularono un via o un corso a su nomine. In [[1874]], al prime anniversario de su morte, [[Giuseppe Verdi]] dirigeva personalmente in le [[chiesa di San Marco di Milano|ecclesia de San Marco de Milano]] le [[Requiem (Verdi)|Missa de Requiem]], componite pro honorar su memoria.<ref>{{Cita|Barbiera|p. 274}}</ref><ref group="N">Verdi sentiva devotion verso le autor de ''I promessi sposi'', non solmente pro su prosa e su arte, ma etiam pro le alte valor moral e civil que Manzoni propugnava con su autoritate moral. Isto es demonstrate per un littera de 1867 que le compositor inviava al commun amica Clara Maffei, plen de emotion e reverentia verso Manzoni. Vide: {{Cita|Verdi|pp. 390-391}}.</ref> Le 22 de maio [[1883]], al decennial de su morte, in presentia del [[Tommaso di Savoia-Genova|duca de Genova]] e de un representation parlamentar, le corpore esseva transferite con un ceremonia public al [[famedio]] del [[Cimitero monumentale di Milano]], in un sepulcro de granito rubie con solmente su nomine inscripte; in le postmeridie esseva inaugurate le [[monumento ad Alessandro Manzoni (Milano)|monumento in Piazza San Fedele]], opera de [[Francesco Barzaghi]].<ref>{{Cita web|url=http://www.arte.it/opera/tomba-di-alessandro-manzoni-1693|titolo=Tomba di Alessandro Manzoni|editore=ARTE.it|accesso=26 gennaio 2026|urlmorto=no|urlarchivio=https://web.archive.org/web/20251109103705/https://www.arte.it/opera/tomba-di-alessandro-manzoni-1693}}</ref><ref>{{cita pubblicazione|data=27 maggio 1883|titolo=La festa manzoniana|rivista=Illustrazione Italiana|p=326|accesso=31 gennaio 2026|url=http://teca.bsmc.it/pub/images/materiale_a_stampa/periodico/RAV0070589/RAV0070589_1883_00021/RAV0070589_1883_00021_006.jpg|urlarchivio=https://web.archive.org/web/20171210015712/http://teca.bsmc.it/pub/images/materiale_a_stampa/periodico/RAV0070589/RAV0070589_1883_00021/RAV0070589_1883_00021_006.jpg|dataarchivio=10 dicembre 2017|urlmorto=sì}}</ref> Le 29 de decembre [[1923]], al occasion del cinquantesimo anniversario del morte, le [[Regno de Italia (1861-1946)|Regno de Italia]] emitteva un [[Cinquantenario della morte di Manzoni|serie commemorative de sex francobollos]], cedite in parte al comité promotore del celebration.<ref>Pro le detalios super le serie philatelic, vide le articulo: [[Cinquantenario della morte di Manzoni]].</ref> [[File:Sergio Mattarella at the 150th anniversary of Alessandro Manzoni's death - Milan 22 May 2023 - 01.jpg|thumb|right|alt=Sergio Mattarella al Famedio de Milano in 2023|Sergio Mattarella in visita al Famedio le 22 de maio 2023, al occasion del centocinquantesimo anniversario del morte de Manzoni.]] Anque in le secunde medietate del vintesimo seculo e in le prime annos del 2000, le figura de Manzoni esseva evocate in occasiones plus o minus official: in 1973 esseva celebrate le prime centenario de su disparition e, in iste occasion, [[papa Paolo VI]] inviava al [[cardinale]] e [[arcevescovo de Milano]] [[Giovanni Colombo (cardinale)|Giovanni Colombo]] un message in le qual le pontifice brescian refaceva le percurso existential e christian del scriptor.<ref>{{Cita web|url=https://www.vatican.va/content/paul-vi/it/speeches/1973/may/documents/hf_p-vi_spe_19730519_centenario-manzoni.html|titolo=Nel I centenario della morte di Alessandro Manzoni, 19 maggio 1973 {{!}} Paolo VI|sito=[www.vatican.va|accesso=31](http://www.vatican.va|accesso=31) gennaio 2026}}</ref> In ultra, alcun [[500 lire "Manzoni"|liras con su profilo esseva coniate al occasion del bicentenario de su nascentia]] (1985). Al centocinquantesimo anniversario de su disparition, celebrate in 2023, Manzoni esseva commemorate al nivello national tanto per le [[Parlamento italiano|Parlamento]]<ref>{{Cita web|autore=Pierfranco Bruni|url=https://www.corrierenazionale.net/2024/01/16/manzoni-150-presentato-alla-camera-dei-deputati-a-roma/|titolo=“Manzoni 150” presentato alla Camera dei Deputati a Roma|editore=Il Corriere Nazionale|data=16 gennaio 2024|accesso=2 gennaio 2025}}</ref> como per le [[Presidente della Repubblica Italiana|capo del Stato]] [[Sergio Mattarella]], qui visitava le [[Cimitero monumentale di Milano|Famedio]] pro commemorar le homine de litteras.<ref>{{Cita web|lingua=it|autore=Segretariato generale della Presidenza della Repubblica-Servizio sistemi informatici|url=https://www.quirinale.it/elementi/89670|titolo=150° anniversario della morte di Alessandro Manzoni|sito=Quirinale|accesso=2025-01-02}}</ref> In ultra, gratias al intervention del [[Centro nazionale di studi manzoniani]]<ref>{{Cita web|url=https://www.casadelmanzoni.it/content/manifestazioni-il-150esimo-anniversario-dalla-morte-di-manzoni|titolo=MANIFESTAZIONI PER IL 150ESIMO ANNIVERSARIO DALLA MORTE DI MANZONI {{!}} Casa Manzoni|sito=[www.casadelmanzoni.it|accesso=2025-01-02](http://www.casadelmanzoni.it|accesso=2025-01-02)}}</ref> e al sensibilitate del archiepiscopato milanese,<ref>{{Cita web|lingua=it-IT|url=https://www.chiesadimilano.it/news/arte-cultura/omaggio-a-manzoni-nel-duomo-di-milano-1778422.html|titolo=Omaggio a Manzoni nel Duomo di Milano – Chiesa di Milano|accesso=2025-01-02}}</ref> esseva organise alcun eventos pro commemorar Manzoni: le publication del edition critic de ''I promessi sposi'' e del ''[[Osservazioni sulla morale cattolica]]'', per exemplo, per le prime; e le lectura in le Duomo, del 9 de maio al 31 de maio 2023, del romanzo. Finalmente, rememora le [[parodie]] de ''I promessi sposi'' ([[I promessi sposi (Quartetto Cetra)|celle del Quartetto Cetra in 1985]] e [[I promessi sposi (miniserie televisiva 1990)|celle de ''Il Trio'' in 1990]]) e le varie adaptationes televisive, ab [[I promessi sposi (miniserie televisiva 1967)|celle de 1967]] usque al [[I promessi sposi (miniserie televisiva 1989)|adaptation dirigite per Salvatore Nocita in 1989]]. In 2023, al occasion del 150e anniversario del disparition de Alessandro Manzoni, esseva coniate un moneta commemorative de [[2 euro commemorativi|2 euros]] que representa le effigie del scriptor.<ref>{{Cita web|url=https://eurocollezione.altervista.org/_ITALIA_/_2_euro_2023_commemorativo_Manzoni.htm|titolo=ITALIA 2023 : 2 € commemorativo "150º anniv. morte Alessandro Manzoni"|sito=eurocollezione.altervista.org|accesso=2025-11-14}}</ref> {{Ref}} [[Categoria:Alessandro Manzoni| ]] [[Categoria:Cavalleros del Ordine del Sanctos Mauricio e Lazaro]] [[Categoria:Cavalleros del Ordine de Sancto Joseph]] [[Categoria:Cavalleros del Ordine Pour le Mérite]] [[Categoria:Cavalleros de grande croce del Ordine del Corona de Italia]] [[Categoria:Sepultate in le Cimiterio Monumental de Milano]] [[Categoria:Membros del Accademia del Scientias de Torino]] [[Categoria:Poetas romantic]] [[Categoria:Scriptor romantice]] [[Categoria:Scriptor catholic]] [[Categoria:Scriptor del realismo]] [[Categoria:Personas ligate al Accademia Roveretana del Agiati]] [[Categoria:Academicos del Crusca]] [[Categoria:Senatores del VII legislatura del Regno de Sardinia]] [[Categoria:Senatores del VIII legislatura del Regno de Italia]] [[Categoria:Senatores del IX legislatura del Regno de Italia]] [[Categoria:Senatores del X legislatura del Regno de Italia]] [[Categoria:Senatores del XI legislatura del Regno de Italia]] [[Categoria:Personalitates commemorate con funerales de Stato]] thykytae05dthgp5yabs4koyr25smak 699286 699285 2026-08-28T07:44:03Z Interlingvisto 60932 /* Le annos del silentio (1827-1873) */ 699286 wikitext text/x-wiki {{Infobox/articulo/persona}} '''Alessandro Manzoni''', nascite '''Alessandro Francesco Tommaso Antonio Manzoni''' ([[Milan]]), ([[7 de martio]] [[1785]] – [[Milan]], [[22 de maio]] [[1873]]) esseva un [[scriptor]], [[poeta]] e [[dramaturgo]] [[Italia|italian]], e anque [[Senator del Regno de Italia|senator del Regno de Italia]]. Considerate como un del major romancieros italian de tote le tempo pro le celeberrime romanzo ''[[Le promesse sposes]]'', capite fundamental del [[litteratura italian]],<ref name="Treccani">{{Treccani|alessandro-manzoni|Manzóni, Alessandro|accesso=16 januario 2026}}</ref> Manzoni habeva le merito de haber jectate le bases pro le romanzo moderne e de haber assi promovite le unitate linguistic italian, sur le tracia del litteratura moralmente e civilmente ingajate proprie del [[Illuminismo italian]]. Passate del periodo [[neoclassic]] a illo [[romantismo|romantic]], Manzoni, devenite un fervente catholic de tendentias [[Christianismo liberal|liberal]], lassava un marca indelebile anque in le [[historia del theatro italian]] (pro haber rumpite le tres [[unitates aristotelic]]) e in le poesia, gratias al nascentia del pluralismo vocal con le ''[[Hymnos Sacre]]'' e al disveloppamento del poesia civil. Le successo e le numerose recognitiones public (ille esseva [[Senator del Regno de Italia|senator del Regno de Italia]]) esseva accompaniate per problemas de sanitate ([[neurosis]], [[agoraphobia]]) e familiar (le numerose mortes que affligeva le vita domestic), que le reduceva a un progressive isolation existential. Nonobstante isto, ille remaneva in contacto per correspondentia con le melior cultura europee, ab [[Goethe]] usque a [[Antonio Rosmini]], subiente anque le influentia de [[Walter Scott]] pro le genere del romanzo historic. == Biographia == === Origines familiar === ==== Familia ==== {{Vider anque|Manzoni (familia)}} [[File:Pietro Manzoni.jpg|left|thumb|alt=Portrait de Pietro Manzoni|Pietro Manzoni, ''Casa Manzoni'', [[Brusuglio]]<ref>{{cita|Ginzburg|p. 345}}.</ref>.]] Per le latere maternal Alessandro Manzoni proveniva del illustre familia del [[Beccaria (familia)|Beccaria]]; le avo esseva [[Cesare Beccaria]], autor del tractato ''[[Dei delitti e delle pene|Del delitos e del penas]]'' e un del principal promotores del [[Illuminismo in Italia|Illuminismo lombard]]. Secundo le mesme Manzoni, ille e su avo se videva solmente un vice, al occasion del visita de su matre al celebre genitor.<ref>Manzoni rememora assi le incontro in {{cita|Fabris|p. 94}}: {{Citation|Io me rememora de haber le vidite un sol vice, e io rememora su figura. Mi matre, ante de poner me in collegio, me duceva a salutar le; e ille iva prender chocolates pro me. Il me pare ancora vider le avo e le armario.}} </ref> Le parentela con le Beccaria le rendeva insuper cosino distante del scriptor [[scapigliatura|scapigliate]] [[Carlo Dossi]].<ref>{{Cita|Lioce}}.</ref> Plus modeste esseva in vice le familia paternal:<ref group="N">Pro un quadro general del historia del familia Manzoni ab Giacomo (initio del XVI seculo) usque a Alessandro Manzoni, vide: {{Cita testo |autore=Pietro Pensa |titolo=Familia Manzoni: ille ramo del casato |rivista=Broletto |volume=2 |anno=1985 |pagine=62-69 |città=Como |issn=2388-1232 |url=http://pietro.pensa.it |accesso=23 julio 2015}}</ref> don [[Pietro Manzoni|Pietro Antonio Pasino Manzoni]] (1657-1736), le patre de Alessandro, descendeva de un nobile familia de [[Barzio]], in [[Valsassina]], stabilite in [[1612]] in [[Lecco]] (in le localitate de [[Caleotto]]) sequente al matrimonio de [[Giacomo Maria Manzoni]] con Ludovica Airoldi in 1611.<ref>{{Cita|Pensa}}.</ref> Ben que Pietro Manzoni habeva postea recipite le feudo de [[Cascine di Garbagna Novarese#Moncucco|Moncucco]] in le [[Provincia de Novara|Novarese]] in [[1691]]<ref>{{Cita web|http://www.storiadimilano.it/Repertori/cronologia_manzoni.htm|titulo=Chronologia del vita de A. Manzoni e del edificios habitate per ille|accesso=16 januario 2026|autore=Paolo Colussi|editore=Historia de Milano|data=9 april 2012}}</ref><ref>{{Cita|Parenti|p. 12}}:{{Citation|Le feudo de Moncucco pertineva al Manzoni, qui lo habeva acquirite del Camera Regia de Milano, con le assenso de Carlo II, rege de Hispania, ja desde le 23 de februario 1691, per opera de Don Pietro Antonio.}}</ref><ref>{{Cita|Bonfiglioli|p. 8}}.</ref><ref>{{Cita|Casalis|p. 600}}:{{Citation|Moncucco, dependentia de Mirasole in le basse Novarese: se trova super le Arbogna: esseva le signoria del Manzoni del loco de Caleotto in le territorio de Lecco.}}</ref> e in virtute de isto illes esseva contes, in Milano le titulo non esseva valide proque esseva «estranie».<ref name=":5">{{DBI|autore=Piero Floriani|nomeurl=alessandro-manzoni|accesso=16 januario 2026}}</ref><ref name="infeudazione" group="N">Alcun autores, como {{Cita|de Feo|p. 27}} e {{Cita|Bonfiglioli|p. 8}}, reporta 1773 como anno del infeudation de Moncucco al Manzoni: il se tracta de un evidente error chronologic, proque [[Carlo II de Hispania]] habeva morite in 1700 e le Novarese, ante le [[guerra de succession espaniol]], faceva parte del [[Ducato de Milano]], alora sub le egida de [[Madrid]].</ref> Initialmente don Pietro presentava al govern austriac un requesta official de recognition, ma pois prefereva non insister.<ref>{{cita|De Gubernatis|p. 21, nota 4}}.</ref> In omne caso, quando Roma attribuera multo plus tarde le citatinitate al Manzoni, le titulo comital apparera sur le acto official e sera mantenite per su descendentes. ==== Manzoni e Giovanni Verri ==== Ben que le patre legitim esseva Pietro Manzoni, il es multo probabile que le patre natural de Alessandro esseva un amante de Giulia, [[Giovanni Verri]] (le fratre minor de [[Alessandro Verri|Alessandro]] e [[Pietro Verri]]).<ref name=":5"/><ref name=":0">{{cita|Tellini|pp. 16-17}}: {{Citation|Le patre natural es tamen Giovanni Verri — ja amante de Giulia desde 1780…}}</ref> Con Giovanni, un homine attractive e libertin, de dece-septe annos plus vetule que illa, Giulia habeva initiate un relation ja in 1780, continuante la mesmo post le matrimonio.<ref name=":0"/><ref>{{Cita web|url=http://archiviostorico.corriere.it |titolo=Verri, Manzoni, Beccaria: tres familias pro Giulia |autore=Giulia Beccaria e Ermanno Paccagnini |editore=Corriere della Sera |data=15 decembre 2001 |accesso=17 januario 2026 |citazione=Accesso limitate per medio de subscription.}}</ref> Secundo lo que esseva reportate per [[Niccolò Tommaseo]], il pare que Verri esseva le ver patre del scriptor e que iste esseva plenmente al currente: «Anque de Pietro Verri <nowiki>[Manzoni]</nowiki> ille parla con reverentia, tanto plus que ille sape, e su matre non lo dissimulava, esser le nepote de ille, isto es, le filio de un de su fratres».<ref>{{Cita|Tommaseo|p. 54}}.</ref> === Le infantia e le adolescentia === ==== Galbiate e le separation del genitores ==== Alessandro Manzoni<ref>{{cita|De Gubernatis|p. 18, nota 2}}: {{Citation|Al infante esseva imposte le nomines Alessandro, Francesco, Tommaso, Antonio. Le prime nomine esseva illo del patre de Don Pietro, isto es le avo de Manzoni, alora ja morte; le secunde nomine esseva illo del parino Don Francesco Arrigoni. Le nomine Tommaso gli esseva imposte, sin dubita, proque le Ecclesia celebra le 7 de martio Sancto Tommaso. Antonio esseva le nomine de un cosino canonico in San Nazaro; ma illo pote anque esser venite a Manzoni de un madrina Antonietta, circa le qual, tamen, usque nunc nos vermente non sape nihil.}}</ref> nasceva in Milano, alora parte del [[Imperio Habsburgic]], al numero 20 de via San Damiano<ref name=":9">{{cita|Tonelli|p. 5}}.</ref> (correspondente al actual via Visconti di Modrone n.º 16),<ref>{{Cita web|url=http://www.storiadimilano.it/Repertori/cronologia_manzoni.htm|titulo=Chronologia Manzoni|autore=Paolo Colussi|accesso=18 januario 2026}}</ref><ref>{{Cita web|url = https://www.comune.milano.it/documents/76991511/269691898/36+Via+Visconti+di+Modrone.pdf/b3df31d2-89cc-e78d-dc19-d70c02d850b3?t=1627550354266|titulo = 36 Via Visconti di Modrone|autore = Commune de Milano|sito = comune.milano.it/municipio1|data = 2020|lingua = IT|formato = PDF|p = 2|accesso = 18 januario 2026}}</ref> le 7 de martio 1785, de [[Giulia Beccaria]] e, officialmente, de don [[Pietro Manzoni]].<ref>{{cita|Tellini|p. 16}}</ref> Ille passava le prime annos de vita principalmente in le ''[[cascina]] Costa'' de [[Galbiate]], tenite a balia per Caterina Panzeri, un contadina del loco,<ref name=":1">{{cita|Boneschi|p. 172}}</ref><ref>{{cita|Tellini|p. 17}}.</ref> un facto atestate per le placa ancora presente super le edificio. Postea ille passava alcun periodos in le [[Villa Manzoni|villa rustic]] del [[Caleotto]], proprietate del familia paternal, habitation ubi ille amara retornar como adulto e que ille vendera, non sin regretos, in 1818. Sequente le separation del genitores,<ref group=N>Le separation occurreva, legalmente, le 23 de februario 1792; postea, ab 1795 — ma le relation habeva comenciate multo ante, forsan in 1790, anno in que illes pare haber se incontrate — Giulia Beccaria comenciava a cohabitar con le cult e ric [[Carlo Imbonati]], prime in Anglaterra, pois in Francia, a Paris ({{cita|Tellini|p. 17}}).</ref> Manzoni esseva educate in collegios religiose. ==== Le education religiose a Merate e a Lugano ==== [[File:Appiani Giulia Beccaria Alessandro Manzoni.jpg|thumb|alt=Portrait de Giulia Beccaria con su filio Alessandro como infante|[[Andrea Appiani]], ''Portrait de Giulia Beccaria e su filio Alessandro Manzoni como infante'', 1790. Le portrait esseva donate per Giulia a Verri, un evento que fortifica le supposite illegitimitate de Alessandro<ref>{{cita|Ginzburg|p. 9}}: {{Citation|Le pictor Andrea Appiani faceva un portrait de Giulia con le infante. In le portrait, Giulia es vestite como amazona. Illa ha un facie dure, ossee e fatigate. Illa reguarda in le vacuo. Nulle teneressa visibile verso ille infante que se appoia al su geniculo. Le infante ha quatro annos. Giulia donava le portrait a Giovanni Verri.}}</ref>]] Le 13 de octobre 1791<ref name=":2">{{Cita web|url=http://www.casadelmanzoni.it/content/la-vita|titulo=Chronologia del vita e del obras de Alessandro Manzoni|accesso=18 januario 2026|editore=Casa del Manzoni|data=2014|urlarchivio=https://web.archive.org/web/20151011153809/http://www.casadelmanzoni.it/content/la-vita|dataarchivio=11 octobre 2015|urlmorto=sì}}</ref> ille esseva accompagnate per su matre a [[Merate]] al collegio San Bartolomeo del [[Somaschi]], ubi ille remaneva durante cinque annos. Esseva un periodo dur; le parve Alessandro pativa del absentia de su matre<ref group=N>Manzoni rememorava sempre como su matre, pro facilitar le separation de su filio, se retirava clandestinmente profittante de un momento de distraction de ille (vide: {{cita|Trombatore 1957|p. 250}}).</ref> e suffreva del relation difficile tanto con su companiones de schola, violente,<ref group=N>Inter le motivos de derision poteva esser anque ille forma de [[balbutiation]] que comenciava a manifestar se precisemente durante ille annos (vide: {{cita|Trombatore 1957|pp. 250-251}}).</ref> como con le docentes, qui le puniva frequentemente.<ref>{{cita|Tonelli|p. 9}}.</ref> Le litteratura in ille annos esseva ja pro ille un consolation e un passion: durante le recreation, le scriptor contara, «…io me claudeva <nowiki>[…]</nowiki> in un camera, e ibi io componeva versos».<ref>{{cita|Fabris|p. 86}}.</ref> In april 1796 ille passava al [[Ecclesia de Sant'Antonio Abate (Lugano)|collegio de Sant'Antonio]] a [[Lugano]], ancora gerite per le Somaschi, pro remaner ibi usque a septembre 1798.<ref name=":2"/> In le mesme 1796 arrivava al [[laco de Lugano]] le somasco [[Francesco Soave]], celebre erudito e pedagogista; ben que il sia completemente improbabile que Manzoni le habeva como maestro (excepto forsan pro alcun dies), su figura exerceva super le infante un notabile influentia.<ref>{{cita|Trombatore 1957|p. 252}}.</ref> Vetule e proxime al morte, le autor de ''[[Le promesse sposes]]'' rememorava: «Io amava le patre Soave, e me pareva vider circa su capite un aureola de gloria».<ref>{{cita|Fabris|p. 95}}.</ref> Al fin de 1798 ille passava al collegio Longone de Milano, gerite per le [[Barnabitas]],<ref name=":10">{{cita|Tonelli|p. 15}}.</ref> e postea se transferiva a [[Castellazzo de' Barzi]], ubi le instituto habeva stabilite provisoriamente su sede a causa del manovras bellic,<ref name=":2" /> pro pois retornar le 7 de augusto [[1799]] a Milano.<ref name=":10" /> Il non es clar quanto tempore le adolescente remaneva presso le Barnabitas; le hypothese plus acceptate le considera alumno del schola usque a junio [[1801]].<ref>{{cita|Tonelli|p. 16}}</ref> Nonobstante le isolation al qual ille esseva fortiate per le ambiente clause e bigot, Alessandro succedeva a establir alcun amicitias durabile, como illas con le companiones de classe Giulio Visconti e [[Federico Confalonieri]]. Un die non precisate del anno scholastic 1800-1801, pois, le escolares recipeva un visita que suscitava in le juvene Alessandro un grande emotion: le arrivata de [[Vincenzo Monti]], que ille legeva avidemente e considerava le plus grande poeta vivente, «esseva pro ille como un apparition de un Deo».<ref>{{cita|Carcano|pp. 7-8}}.</ref> ==== Le formation cultural ==== [[File:VincenzoMonti.jpg|thumb|left|alt=Portrait de Vincenzo Monti|[[Andrea Appiani]], ''Portrait de Vincenzo Monti'', [[Pictura a oleo|oleo]] super [[Pictura super tela|tela]], 1809, [[Pinacotheca de Brera]].]] Le formation cultural de Manzoni es imbibite de mythologia e litteratura latin, como appare clarmente del poemas adolescent. Duo autores classic, in particular, es su preferitos, [[Virgilio]] e [[Horatio]],<ref name=":3">{{cita|Tellini|p. 18}}.</ref> ma notabile es anque le influentia de [[Dante]] e [[Petrarca]];<ref>In le sonetto ''A le Musa'', Manzoni enumera Dante e Petrarca como glorias poetic ({{cita|Trombatore 1961|p. 198}}).</ref> inter le contemporaneos, tamen, insimul con Monti, [[Giuseppe Parini|Parini]] e [[Vittorio Alfieri|Alfieri]] ha un rol importante.<ref>{{cita|Fabris|p. 86}}: {{Citation|Ille die io recitava pro me le ''Caduta'' de Parini; e, post sortir del camera, io recipeva le noticia que Parini habeva morite: e illo esseva un del impressiones le plus forte e dolorose de mi vita.}}</ref><ref>{{cita|Tonelli|p. 18}}</ref><ref>{{cita|Trombatore 1957|p. 286}}</ref><ref>{{cita|Langella|p. 14}}</ref> Si on exclude le precedente exercitios de stilo,<ref group=N>Manzoni comenciava a scriber versos al etate de nove annos ({{cita|Fabris|p. 94}}.)</ref> su prime experientias poetic remonta al medietate de 1801, quando ille comenciava a rediger ''[[Del trionfo della libertà|Del triumpho del libertate]]'',<ref>{{cita|Trombatore 1957|pp. 270-271}}.</ref> in le qual on pote relevar un vena satiric e polemic que habera un rol non negligibile in le Manzoni adolescente, ben que illa ja se mitigara al medietate del decennio. Nos possede anque le traductiones, in endecasillabos non-rimate, de alcun partes del libro quinte del ''[[Eneide]]'' e del ''[[Satiras (Horatio)|Satira]]'' tertie (libro prime) de Horatio, junto a un epigramma mutilate in le qual ille attacca un certe fra' Volpino que, sub un false apparentia, representa le vice-rector del collegio patre Gaetano Volpini.<ref>{{cita|Giordano|p. 45}}</ref> ==== Un juvene dissolute ==== [[File:Manzoni a Venezia.jpg|thumb|left|alt=Lapide commemorative de Manzoni a Venesia|Lapide in memoria de Manzoni a Venesia, Campo San Maurizio, Palazzo Bellavite.]] Sortite del mundo anguste del Longone, ab le estate de 1801 usque a 1805 ille viveva con su patre ancian, alternante le sojornos in le tenuta de [[Caleotto]]<ref name=":3" /> con le vita urban.<ref>Don Pietro resideva, insimul con un soror ex-monaca e un avunculo monsignor, presso [[Porta Vittoria (Milano)|Porta Tosa]] ({{cita|Carcano|p. 8}}).</ref> Durante ille periodo ille frequentava le ambiente illuministic del aristocratia e del alte burguesia milanese, dedicante un grande parte de su tempore al divertimento e in particular al joco de hasard; ille jocava in le [[Ridotto (teatro)|ridotto]] del [[Teatro alla Scala]] usque a que, secundo lo que pare, un reproche de Monti le convinceva a renunciar al vitio.<ref>{{cita|Momigliano|p. 5}}</ref> Illo esseva anque le epocha de su prime amor, illo pro Luigina Visconti, soror de [[Ermes Visconti|Ermes]]; de iste experientia nos sape lo que le poeta ipse revelava in 1807 in un littera a [[Claude Fauriel]]: a [[Genova]], in facto, ille la habeva casualmente revistate, ja maritate al marchese [[Gian Carlo Di Negro]], e le episodio habeva despertate in ille le nostalgia e le displacer de haberla perdite.<ref>«''Je vous ai peut-être dejà conté que j'eus dans mon adolescence (1801), une très-forte et très-pure passion pour une jeune fille''», ille scribeva le 19 de martio 1807 a Fauriel, «[…] ''Ce qui me donne un peu de torture, c'est la pensée que c'est un peu de ma faute que je l'ai perdue''» (forsan io vos ha ja dicite que io habeva, in le adolescentia, un passion multo forte e pure pro un puella […] Lo que me tormenta un pauc es pensar que, si io la ha perdite, es in parte mi culpa). Vide: {{cita|Sforza|p. 33}}.</ref> Ultra iste divertimentos, le juventute de Manzoni es anque marcate per un sojorno a [[Venezia]] (de octobre 1803 a maio 1804<ref name=":2" /><ref name=":4">{{cita|Tellini|p. 19}}.</ref>) apud su cosino Giovanni Manzoni. Durante iste periodo ille habeva le occasion de cognoscer le nobildonna [[Isabella Teotochi Albrizzi]], que in un tempore esseva musa de [[Foscolo]],<ref name=":4"/> e de scriber tres del quatro ''[[Opere de Alessandro Manzoni|Sermones]]''.<ref>{{cita|Tellini|pp. 37 e ss.}}</ref> Le motivo del sojorno venetian non es clar, del qual Alessandro conservava anque in su etate avanzate un rememoration multo belle,<ref>{{cita|Venosta|p. 55}}</ref> ma il non pare haber habite rationes politic, sed plus tosto le desiro del patre de allontanar le de un stilo de vita dissipate.<ref name=":4"/> ==== Le Milano illuministic ==== [[File:Manzoni 1805.jpg|thumb|alt=Portrait de Alessandro Manzoni in 1805|Anonime anglese, ''Alessandro Manzoni in 1805'', oleo super tela, actualmente in le [[Casa Manzoni]] de via del Morone, [[Milano]]. [[Natalia Ginzburg]], con multe probabilitate, describe iste portrait, quando illa scribe: «Alibi ille ha un dense crin disordinate, le oculos nubilose e sembla [[Ugo Foscolo]]»<ref>{{cita|Ginzburg|p. 23}}.</ref>]] Le complacentia neoclassic del tempore inspirava a ille le prime compositiones de un certe relieve, modulate super le obra de Vincenzo Monti, idol literari del momento; ultra ille, Manzoni se volveva a Parini, portavoz del ideales [[illuministas]] e del necessitate de moralisation, al poeta [[Ugo Foscolo]], a [[Francesco Lomonaco]], un exiliate [[Basilicata|lucano]],<ref>{{cita|Trombatore 1957|p. 277}}.</ref><ref group=N>Le relation con Lomonaco esseva bastante proxime. Si Manzoni monstrava haber grande estima pro ille, Lomonaco includeva como epigraphe a su ''Vite del excellentes Italianos'' le [[sonetto]] manzonian ''Pro le vita de Dante'' de 1802. A dece-septe annos, dunque, le juvene poeta videva pro le prime vice un proprie texto publicate ({{cita|Tellini|pp. 52-53, nota 5}}).</ref> e a [[Vincenzo Cuoco]], defensor del theorias [[Giambattista Vico|vichian]],<ref>{{cita|Tellini|pp. 18-19}}.</ref> anque ille exiliate de Napoles post le restauration bourbonic de 1799 e considerate le «prime ver maestro de Manzoni».<ref>{{cita|Langella|p. 16}}.</ref> Le proximitate al ambiente neoclassic, e in particular a su campion Vincenzo Monti, incitava le juvene a frequentar alcun cursos de eloquentia date per le poeta romagnol al [[universitate de Pavia]] inter 1802 e 1803.<ref name=":5"/> In le registratores del atheneo le nomine de Alessandro non appare, ma il es quasi certe que ille sequeva le lectiones montian.<ref name=":5"/> Ultra le cognoscite admiration pro Monti e le opinion de illustre studiosos,<ref>De iste idea, per exemplo, {{cita|Piumati|p. 3}} e {{cita|De Gubernatis|p. 60}}.</ref> le hypothese pare esser confirmate per le correspondentia del periodo. Le correspondentes de Manzoni, in facto, es quasi omnes studentes (o ex-studentes) del universitate, ab [[Andrea Mustoxidi]] a [[Giovan Battista Pagani]], ab Ignazio Calderari a [[Ermes Visconti]] e a Luigi Arese.<ref name=":5" /><ref group="N">Arese e Pagani esseva ja amicos de Manzoni desde le tempore del Collegio Longone ({{cita|Nigro|p. 3}}). Concernente le figuras de Luigi Arese e Ignazio Calderari, {{Cita|Sforza|p. 5, n. 3 e 5}} presenta le sequente retratos: «Le conte Luigi Arese Lucini de Milano, de qui Manzoni parla plure vices e con calidissime affection in su litteras. Il habeva le disgrazia de perder su patre in le flor del etate, e de cader in le manos de intrigantes, qui le haberea spoliato, si ille spontanee le 5 de julio 1805 non se habeva messe sub le tutela del doctor Gaetano Garbagnati, renunciante al administration de su proprie substantias. Le 1 de septembre 1806 ille faceva testamento; ille instituiva como heredes le fratres; ille legava le horologio de auro a Giovambattista Pagani» (n. 3); «Le conte Ignazio Calderari, un altere del amicos juvene del Nostre; qui le adresseva varie litteras [...] Nasceva in 1793; moriva in decembre 1838» (n. 4).</ref><ref>{{cita|Tonelli|p. 25}}</ref> Le contexto academic le poneva anque in contacto con duo professores [[jansenistas]], [[Giuseppe Zola (teologo)|Giuseppe Zola]] e [[Pietro Tamburini]], docentes respectivemente de «historia del leges e del costumes» e de «philosophia moral, jure natural e public»;<ref group=N>Pro un analyse general de Tamburini e Zola, vide: Paola Vismara, ''Pietro Tamburini e le "despotismo pontifical"'', in {{Cita|Negruzzo|pp. 95-114}}; Annibale Zambarbieri, ''Le gusto del historia. Giuseppe Zola al initio de su docencia pavian'', in {{Cita|Negruzzo|pp. 115-132}}.</ref> lor ideas in defensa del moral le influentiava profundemente, introducente le pro le prime vice al pensamento jansenista. Tamburini condemnava le [[Curia roman|Curia roman]] pro su deformationes, ma videva in le catholicismo un modello indispensabile. Pro le elevatezza de su dissertationes, ille pareva a Manzoni un puncto de referentia al pari de Zola, definite «supreme» in un littera a Pagani del 6 de septembre 1804.<ref>{{cita|Sforza|p. 9}}; le epiteto esseva exprimite in occasion de un ''Sermon'' componite alcun menses antea a Venesia. Manzoni precava su amico de submitter lo al judicio de Zola.</ref> Del puncto de vista literari, a iste periodo pertine ''[[Del trionfo della libertà|Del triumpho del libertate]]'', ''[[Opere di Alessandro Manzoni|Adda]]'' e ''Le quatro sermones'', que porta le impression de Monti e de Parini, ma anque le echo de Virgilio e Horatio. === Le sojorno parisin (1805-1810) === ==== Le morte de Carlo Imbonati e le reunion con le matre ==== [[File:Carlo Imbonati.png|thumb|left|alt=Cameo representante le profilo de Carlo Imbonati|[[Cameo]] del XIX seculo representante le profilo de Carlo Imbonati.]] In 1805 Manzoni esseva invitate per su matre e per [[Carlo Imbonati]] a [[Paris]], apparentemente sub le suggestion de Monti<ref>{{cita|Ginzburg|p. 16}}</ref>. Alessandro acceptava con entusiasmo, ma non habeva tempore de cognoscer le conte, a cuje missiva ille respondeva con parolas de calor e recognition que Imbonati non legeva jammais; ille moriva, in facto, le 15 de martio, lassante Beccaria como herede universal de su patrimonio<ref>{{cita|Boneschi|p. 219}}</ref><ref name=":6">{{cita|Tellini|p. 20}}</ref>, ma anque afflicte e in necessitate de amor filial.<ref>{{cita|Boneschi|p. 218}}: {{Citation|Le vacuo lassate per Carlo le pare un abysso que tosto inglutira anque illa. In junio illa scribe al fidel amico [[Francesco Melzi d'Eril]]: "Car Melzi, si vos videva le mortifere tristessa que me consume, o car Melzi, vos haberea pietate de me. Le pensamento que io debe haber un die de deman es un pena que renasce sempre pro me e tamen io es fortiate a implorar iste die de deman e a tremular que illo me escapa… e a vos io pote dicer lo: le universo integre es extinguite pro me".}}</ref>. Le juvene, alora de vinti annos, arrivava in le capital francese le 12 de julio,<ref name=":2"/><ref name=":6"/>, die in le qual le policia local le concedeva le permitto de sojorno.<ref>{{cita|Bonghi, ''Obras inedite o rare''}}</ref> Manzoni, qui pro le defuncto scribeva le carme ''[[In morte di Carlo Imbonati|In le morte de Carlo Imbonati]]'', discoperiva haber un matre, e ab ille momento lor camminos, separate usque alora, se incrociava pro non separar se plus. Usque a 1841, anno del morte de Beccaria, le duo stabiliva un relation multo stricte, cuje profunditate emerge del litteras del scriptor in innumerose occasiones; ja le 31 de augusto 1805 ille revelava a [[Vincenzo Monti]] haber trovate «mi felicitate […] inter le bracios de un matre», e viver solmente «pro mi Giulia».<ref>{{Cita|Sforza|p. 12}}</ref> ==== Le circulo parisian: le ''Idéologues'' e Claude Fauriel ==== {{Vide etiam|Idéologues}} [[File:Claude Fauriel.jpg|thumb|alt=Portrait de Claude Fauriel|''Claude Fauriel'', Castello de Bignon, Francia.]] Con su matre ille sojorna al numero 3 de [[place Vendôme]]. Multo frequentemente matre e filio se rendeva a Auteuil,<ref group=N>Le commune de Auteuil, que faceva parte del departimento del Seine, cessava de exister in 1860, e su territorio esseva repartite inter Paris e Boulogne-Billancourt.</ref> citate ubi se reuniva le circulo intellectual sub le patronato del vidua del philosopho [[Helvétius]],<ref name=":2"/> e al ''Maisonnette'' de [[Meulan]], ubi Manzoni passava duo annos, participante al circulo literari del cosidicte ''[[Idéologues]]'': philosophos de schola del undececente seculo, heredes del illuminismo del septe- e octo seculos ma orientate verso questiones concrete in le societate, e per isto precursors de themas [[romanticismo|romantic]] (como le attention al classes paupere e al emotion).<ref name=":7"/> Un rol importante in le gruppo del ''Idéologues'' (constituite, inter alteres, per [[Volney]], [[Dominique-Joseph Garat|Garat]], [[Destutt de Tracy]] e le danese [[Jens Baggesen|Baggesen]]<ref>{{cita|Carcano|pp. 8-9}}</ref>) esseva tenite per [[Claude Fauriel]],<ref name=":7">{{cita|Tellini|p. 60}}</ref><ref group=N>Fauriel habeva un rol significative in le evolution del poetica manzonian: le erudite francese inculcava in Alessandro, in facto, un grande interesse pro le historia e le faceva comprender que ille non debe scriber secundo modellos rigide e fixe in le tempore, ma debe esser capace de exprimer sentimentos que le permitte scriber in un maniera plus "ver", de modo a "tocar" le corde del lector: {{Citation|Le Vero historic remane le cardine del obra, ma recede a un position de scrupulose supporto functional que rende credibile e verisimile le invention|{{cita|Tellini|p. 152}}}}</ref> con qui Alessandro contraheva un amicitia que durava per multe annos; le frequentation esseva facilitate per le ligamine inter Giulia e le amante de Fauriel, [[Sophie de Condorcet]],<ref>{{cita|Ginzburg|p. 13}}.</ref> e per le plus ancian [[Pierre Cabanis]],<ref>Manzoni cognosceva e admirava Cabanis e, post su morte, le rememorava con affection «…''cet homme rare''…» (iste homine rare), non poteva rememorar «…''les promenades d'Auteuil sans souffrir''» (le promenades de Auteuil sin suffrer). {{cita|Sforza|pp. 72-73}}.</ref> autor del ''Lettre sur les causes premières'', texto orientate in senso [[spiritualismo|spiritualista]] e impregnante de spirito religiose, ben que le [[Essere supremo|Essere supreme]] cuje existentia es admittite non coincide completemente con le Deo christian secundo le conception del [[Ecclesia (communitate)|Ecclesia]].<ref>{{Cita libro|autore=Pierre Jean Georges Cabanis|titulo=Lettre, posthume et inédite de Cabanis à M. F*** sur les causes premières, avec des notes par F. Bérard|url=https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k5426351q.texteImage#|accesso=2 april 2024|anno=1824|editore=Gabon et Compagnie, Libraires|citate=Paris|lingua=Fr|OCLC=555572949}}</ref> A Paris, dunque, Alessandro entrava in contacto con le cultura francese classicizante, assimilante le [[sensismo]], le theorias [[Voltaire|volterrian]] e le evolution del rationalismo verso positiones [[Romanticismo|romantic]]. Nos possede pauc litteras relative al annos 1805-1807, e non es dunque possibile definir con precision le importantia pro Manzoni de tote le textos e autores que ille cognosceva o studiava plus profundemente durante le prime annos francese; Fauriel e Cabanis emerge tamen como le duo principal punctos de referentia; un certe importantia debeva anque haber [[Ponce-Denis Écouchard-Lebrun|Lebrun]], recognoscite, in un littera a Pagani del 12 de martio 1806, como «grand'homine», «poeta supreme» e «lirico transcendente».<ref>{{Cita|Sforza|p. 15}}.</ref> Il pote anque esser parolas de circumstantia, dictate per un amicitia ancora recente e per le gratitude pro le parolas laudative que «Pindare Lebrun»<ref group=N>Assi ille esseva appellate per le contemporaneos pro le stilo modelate super illo del poeta grec (vide {{cita|Bognetti|p. 109}}).</ref> le habeva adressate, honorante le con un proprie composition. Le stilo del poeta francese, improntate a un classicismo emphatic e conventional, non pare in facto conciliar se con le poetica manzonian, ma le poemetto ''[[Opere di Alessandro Manzoni|Urania]]'' (concepite inter 1806 e 1807 e postea lente portate a completion durante le annos sequente) portara partialmente su impression.<ref>Pro le integre paragrapho vide {{cita|Tonelli|pp. 65 e ss.}}</ref> ==== Le interludio italian (1806-1807) e le morte de don Pietro ==== [[File:Sophiedecondorcet.jpg|left|thumb|alt=Portrait de Sophie de Condorcet|''Sophie de Condorcet''. Su salon esseva un del punctos de incontro del ''Idéologues''.]] In junio 1806 matre e filio lassava pro le prime vice Paris, pro regular le ultime formalitates legal relative al hereditate de Imbonati, in le qual figurava etiam le [[Brusuglio|villa de Brusuglio]];<ref name=":5"/><ref>{{cita|Tellini|pp. 20-21}}.</ref> in septembre illes esseva totevia ja de retorno in Francia, como demonstra un littera de Manzoni a Ignazio Calderari.<ref>Le littera, del 7 septembre, se trova in {{cita|Sforza|pp. 23-25}}.</ref> Un secunde spostamento data de februario 1807: un littera a Fauriel, scribite le 17,<ref>{{Cita|Sforza|pp. 30-31}}.</ref> confirma que in ille die Manzoni se trovava in [[Susa (Italia)|Susa]] e habeva transite le [[Moncenisio]], durante que de altere testimonios epistolar nos sape que le mense sequente ille se trovava in [[Genova]].<ref>{{cita|Sforza|pp. 32-36}}.</ref> Le 20 martio, in procinto de partir pro [[Torino]], ille apprendeva que su patre esseva gravemente malade<ref name=":5"/> (ben que in realitate ille habeva morite ja duo dies ante<ref name=":2" />) e, durante le viage verso Milano, apprendeva de su morte. Il sembla totevia que Giulia e Alessandro non entrava in le citate ni participava al funerales, preferente passar alcun dies in le nove proprietate de Brusuglio e pois traversar de novo le [[Alpes]].<ref name="Ginz">{{cita|Ginzburg|p. 19}}</ref> Le parolas con le quales ille affronta in su litteras le morte de su patre pare plus tosto frigide; in le missiva a Fauriel del 8 april, vinti dies post le [[funeral]], ille adrese a Pietro un ultime voto: «''Paix et honneur à sa cendre''» (pace e honor a su cinere);<ref>''Carteggio Manzoni-Fauriel'' (a cura de I. Botta), Milano, Centro Nazionale Studi Manzoniani, 2003, p. 26.</ref> in le littera a Pagani del 24 martio, die in le qual ille recipeva le noticia del decesso, ille face referentia al motivo «ben dolorose» que le habeva appellate a Milano, pro continuar pois con altere argumentos, como le satisfaction de revider le amico Calderari e le affection pro su matre, «parlando del qual io trovara sempre plus debile e monche omne expression».<ref>{{cita|Sforza|p. 37}}</ref> In maio Alessandro, nominate per su patre herede universal,<ref name="Ginz" /> esseva de novo a Paris. ==== Le matrimonio e le nascentia del filia Giulia ==== [[File:Famiglia Manzoni.jpg|thumb|alt=Portrait del familia Manzoni per Ernesta Legnani Bisi|Le familia Manzoni al epocha del viage a Firenze, designo de [[Ernesta Legnani Bisi]].]] Desde tempore Giulia Beccaria cercava un sposa pro su filio; etiam le viage primaveral de 1807 habeva essite intraprite con iste objectivo, devenite jam preminente. Post le fallimento del projecto de fidanzar Alessandro con Augustine, filia del philosopho [[Destutt de Tracy]], a causa del basse grado de nobilitate del Manzoni,<ref name=":8">{{cita|Ginzburg|p. 24}}.</ref> Beccaria cognosceva a Paris Charlotte Blondel,<ref name=":11">{{cita|Tonelli|p. 85}}.</ref> parentate con le familia [[calvinista]] del [[ginevrino|bankero genevrin]] François Louis Blondel. Ille viveva in Milano con su sposa Marie e le filia de sedec annos [[Enrichetta Blondel|Enrichetta]] in le [[palatio Imbonati]], que le comite habeva vendite a ille annos ante.<ref name=":11"/> Le contactos esseva initiate per medio de Charlotte e, in septembre, le Manzoni partiva verso le citate milanese pro cognoscer Enrichetta — del qual habeva essite date excellent referentias — e su genitores. Le incontro, occurrite a [[Blevio]] in le fin de septembre 1807,<ref name=":8" /> non decepeva le sperantias; Manzoni remaneva incantate per le dulcesse e puritate del puella. Le matrimonio, que se revelara multo felice e essera coronate per le nascentia de dece filios, esseva celebrate le 6 februario 1808 in Milano:<ref name=":2"/><ref name=":12">{{cita|Tellini|p. 22}}</ref> prime con rito civil apud le municipio e, quaranta-cinque minutas plus tarde, con rito calvinista in via del Marino, ubi se trovava le casa del Blondel.<ref name=":12"/> Post haber regular le ultime questiones ligate al hereditate de Imbonati, le nove sposi, accompaniate per Giulia, se establi al numero 22 del Boulevard des Bains Chinois, a Paris.<ref>{{Cita|Parenti|pp. 70-71}}</ref><ref group=N>Le ration del partita de Milano pro Paris essevaationen, super toto, al scandalo del matrimonio inter un catholico (solmente de nomine) e un protestante, cosa que suscita le hostilitate del bon societate e del clero milanese ({{cita|Ginzburg|p. 25}}.)</ref> Le 23 decembre del mesme anno nasceva Giulia Claudia,<ref name=":12"/><ref name=":13">{{cita|Ginzburg|p. 26}}</ref> futur prime sposa de [[Massimo d'Azeglio]], que esseva baptisate le 23 augusto 1809 in le ecclesia [[giansenista]] de San Nicola presso [[Meulan]], secundo le rito catholic e con Fauriel como [[padrino]].<ref name=":13"/><ref name="Tel24">{{Cita|Tellini|p. 24}}</ref> Le decision de baptisar con rito catholic le primogenita, prendite per un patre indifferente desde le puncto de vista religiose e per un matre calvinista, es le indice de un cambiamento radical in le sensibilitate spiritual del familia. === Le conversion: un debatto aperte === [[File:Manzoni Blondel.jpg|thumb|left|alt=Miniatura de Alessandro e Enrichetta le die del nuptias|Miniatura de Alessandro e Enrichetta le die del nuptias.]] Le conversion al catholicismo de Manzoni es un thema super le qual non solmente le criticos, ma etiam le cognoscitores e le membros del familia del scriptor ha sempre discutite, obtenente del autor de ''I promessi sposi''<ref>{{cita|Tonelli|p. 96}}:{{Citation|…il Manzoni evita sempre di discorrere, anche coi congiunti più intimi, sulle cause, o circostanze particolari, che avevano determinato il suo ritorno alla fede; e una volta che il figliastro [[Stefano Stampa]] glielo aveva apertamente richiesto, si contentò di rispondere assai vagamente: "È stata la grazia di Dio, mio caro, è stata la grazia di Dio"; e alla stessa domanda della figlia Vittoria, analoga risposta.}}</ref> responsas aleatori; un reserva que rende omne studio critic inevitabilemente opinabile e incomplete. Le importantia del conversion, fundamental pro comprender le evolution thematic e spiritual de Manzoni durante le «quindecim annos creative», es sovente ligate a un legenda hagiographic que volerea un conversion repentine, attribuite al disorientation de Enrichetta in 1810. In realitate, le percurso que reconduceva Manzoni e su familia al practica religiose catholic esseva multo plus longe, debite a un serie de factores combinate inter illes. ==== Le duo litteras al Calderari (1806) ==== [[File:Jacques-Louis David 018.jpg|thumb|right|alt=Portrait del Papa Pio VII per Jacques-Louis David|[[Jacques-Louis David]], ''Pio VII'', [[oleo sur tabula|oleo sur tabula]], 1805, [[Louvre]]. Le concession del pontifice a Manzoni de poter celebrar le nuptias con rito catholic esseva un passo fundamental pro le regularisation religiose del copula.]] Un certe importantia ha duo litteras que Manzoni inviava a Ignazio Calderari concernente le maladia que conduceva al morte lor amico commun Luigi Arese. In le prime, del 17 septembre 1806, ille deplora que in loco del personas car le moribundo debe haber al latere de su lecto «l'orribile figura di un prete»,<ref>{{cita|Sforza|p. 26}}</ref><ref>{{cita|De Gubernatis|p. 125}}</ref> ma le 30 octobre, post le morte de Arese, sempre al Calderari ille exclama: «Oh sì! ci rivedremo! Se questa speranza non raddolcisse il desiderio dei buoni e l'orrore della presenza dei perversi, che sarebbe la vita?».<ref>{{cita|Sforza|p. 29}}</ref> Si de un latere es confirmate le reaction anticlerical ja observate in le prime obras, al mesme tempore Manzoni demonstra conformar se al spirito christian, prefigurante un existentia post le morte. ==== Le supplica a Pio VII ==== Post le baptismo catholic de Giulia in augusto 1809, Manzoni, in accordo con su sposa, adreseva un supplica a [[papa Pio VII]] a fin que, «pentito del fallo commesso», le autoritate pontifical poneva «un opportuno riparo, capace di rendere tranquilla la di lui coscienza [del supplicante, cioè del Manzoni]»,<ref>{{Cita|Manzoni cent'anni dopo|p. 49}}.</ref> rendente possibile celebrar de novo le matrimonio, iste vice secundo le rito catholic.<ref name="Tel24"/> In novembre arrivava le authorization papal con un rescripto del [[Michele Di Pietro|cardinal Di Pietro]] datate del 30 octobre,<ref>{{cita|Parenti|pp. 72-73}}.</ref> e le 15 februario [[1810]], in le casa de [[Ferdinando Marescalchi]], le curate del [[ecclesia del Madeleine|ecclesia de la Madeleine]] officiava le ceremonia.<ref>{{cita|Tonelli|p. 103}}</ref> ==== Degola e San Rocco (1809-1810) ==== [[File:Manzoni - Chiesa St.Roch.jpg|thumb|alt=Lapide in le ecclesia de Saint-Roch a Paris que commemora le conversion de Manzoni|Lapide ponite sur le prime pilastro sinistre del nave lateral del ecclesia parisian de Saint-Roch, que commemora le conversion de Alessandro Manzoni.]] Al initio de [[1809]] le Manzoni habeva facite cognoscentias importante, forsan decisive pro orientar Alessandro verso le practica religiose. Pierre Jean Agier, presidente del Corte de appello parisian, Giambattista Somis, ja consiliere del Corte de appello de [[Torino]], [[Ferdinando Marescalchi]], ministro del Relationes externe del [[Regno de Italia (1805-1814)|Regno de Italia]] [[napoleonico]],<ref>{{Treccani|ferdinando-marescalchi_(Dizionario-Biografico)|Marescalchi, Ferdinando|accesso=22 decembre 2015}}</ref> e Anne Marie Caroline Geymüller, un femina de [[Basilea]] devenite vidua de un official del guardia suisse del rege [[Luigi XVI]], faceva parte de un ambiente fortemente catholic e [[giansenista]].<ref>{{cita|Boneschi|p. 246}}</ref> Iste ultime, insuper, habeva [[Acto de abiura|renunciate solemnemente a]] le [[calvinismo]] in [[1805]] per opera de un [[abbate]] genevrin giansenista que le Manzoni cognosceva justo in le autumno de 1809, [[Eustachio Degola]],<ref>{{cita|Tonelli|pp. 102-103}}; pro le influentia de Geymüller e Degola vide A. Gazier, ''Manzoni à Port-Royal'', in ''Revue Bleue'', 1º martio 1908, e A. de Gubernatis, ''Eustachio Degola, le clero constitutional e le conversion del familia Manzoni'', Firenze, Barbera, 1882. Talvota, le cognomine se trova etiam in le forma con le accent tonic (Dègola, como reportate etiam sur le [pagina homonyme del Treccani]).</ref> le qual habeva un enorme importantia pro le conversion de Alessandro e de su familia. Le conversion de Manzoni, tamen, es multo plus cognoscite pro le appellate «miraculo de San Rocco».<ref>{{Cita web|1=http://www.internetculturale.it/opencms/directories/ViaggiNelTesto/manzoni/a9.html|2=Le conversion religiose|3=22 julio 2015|autore=Massimiliano Mancini|editore=Internet Culturale|urlarchivio=https://web.archive.org/web/20130623103016/http://www.internetculturale.it/opencms/directories/ViaggiNelTesto/manzoni/a9.html|dataarchivio=23 junio 2013|urlmorto=sì}}</ref> Le 2 april 1810, durante le festivitates pro le nuptias de Napoleone I e [[Maria Luisa de Austria]], improvisemente explodeva alcun mortarettos e le turba que impleva le stratas separava Manzoni de su sposa,<ref>{{cita|Ginzburg|p. 29}}.</ref><ref>{{cita|Boneschi|p. 248}}.</ref> le qual, pulsate per le gente, se trovava sur le scalones del [[Ecclesia de San Rocco (Parigi)|ecclesia de San Rocco]], in rue Saint-Honoré, e se refugia. In le silentio e serenitate de ille templo ille implorava le gratia de retrovar su consorte e, al exito, convertite, poteva reabraciar la.<ref>{{cita|Tonelli|p. 96}}</ref> [[File:Alessandro Manzoni, incisione di Ardinghi.jpg|thumb|alt=Incision de Alessandro Manzoni a 25 annos|Alessandro Manzoni circa le etate de 25 annos in un incision de Ardinghi, in ''Lettere di Alessandro Manzoni'', a cura de [[Angelo de Gubernatis]], Paolo Carrara, Milano 1881.]] Un altere version, reportate per [[Giulio Carcano]], narra in vice de un Manzoni frustrate que, assediate per dubitas spiritual, se haberea rendite in San Rocco clamante: «O Deo! Si tu existe, revela te a me!»,<ref>{{cita|Carcano|p. 11}}.</ref> exiente pois como credente. ==== Degola e le relationes con le Manzoni ==== Initialmente le sacerdote habeva le carga de preparar Enrichetta Blondel al abiura del calvinismo.<ref>{{cita|Boneschi|p. 247}}:{{Citation|Le 9 april 1810 initia formalmente le instruction catholic de Enrichetta.}}</ref> Ille le demandava de scriber summarios del lectiones de religion catholic (appellate ''ristretti''), pro corriger los pois ipse.<ref>{{cita|Ginzburg|p. 28}}</ref> Le abiura esseva subscripte in un acto official le 3 maio 1810 e celebrate solemnemente le 22 maio in le [[ecclesia de Saint-Séverin]], in presentia del circulo jansenista e del abbate Degola.<ref name="ReferenceB">{{cita|Ginzburg|p. 30}}</ref> Le influentia del sacerdote jansenista es innegabile: le rememora le longe correspondentia que le sacerdote genovese manteneva con Manzoni, con su sposa e con Giulia Beccaria.<ref>{{cita|Tonelli|pp. 115 e ss.}}</ref> Es relativemente facile reconstruer le etapas per le quales Blondel se convertite al catholicismo, ma le motivo non es clar. Probabilemente Manzoni, qui esseva «un animo non veramente ribelle», acceptava con fastidio un matrimonio non benedicte, e iste situation, quando le filia esseva inscribite in le registro del baptismos, debeva metter le in imbarasso.<ref>{{cita|Momigliano|p. 16}}</ref> === Le retorno in Italia (1810-1812) === ==== Inter via del Morone e Brusuglio. Le familia ==== [[File:8862 - Milano - P.za Belgiojoso - Casa del Manzoni - Foto Giovanni Dall'Orto - 14-Apr-2007.jpg|left|thumb|alt=Fachada del Casa Manzoni a Milano|Le [[Casa Manzoni]], viste ab [[piazza Belgioioso]] a [[Milano]]. Acquirite in 1813 per le scriptor, illo esseva le residentia urban de su familia usque a 1873, anno del morte de Manzoni. Hodie illo alberga le "Museo manzoniano", le "Centro de studi manzoniani" e le "[[Società Storica Lombarda|Società Storica lombarda]]".<ref>{{Cita web|url=[http://www.casadelmanzoni.it|titolo=Casa](http://www.casadelmanzoni.it|titolo=Casa) del Manzoni|accesso=21 januario 2026|editore=Casa del Manzoni}}</ref>]] Quanto le spirito de Manzoni se habeva cambiate durante le ultime menses del residentia parisin, o melio, quanto illo esseva in contradiction con le valores e le modelos precedente, es difficile dicer. Certemente le grande citate francese, capital del belle mundo e del intellectuales del epocha, non exerceva plus alcun fascino super ille.<ref name="ReferenceB"/><ref>Ciò emerge da {{cita|Sforza|p. 90}}:{{Citation|Solo la vostra presenza mi lega ancora a questa città, che per il resto non esercita su di me alcuna attrattiva.|Lettera al Fauriel (29 maggio 1810)|Il n'y a que vous qui m'attachez encore à ce Paris que je n'aime point du tout pour tout le reste.|lingua=fr}}</ref> In besonio de tranquillitate, Manzoni quitava [[Parigi]] con le familia le 2 junio, dirigite verso [[Brusuglio]], ubi ille arrivava, malgrado alcun inconvenientes,<ref>{{cita|Ginzburg|p. 31}}:{{Citation|Arrivati a Lione, s'ammalò Giulia e s'ammalò la bambina [Giulia Claudia]. Enrichetta era incinta, o credeva di esserlo; soffriva di disturbi che le sembravano segni di gravidanza. Manzoni dovette farsi togliere un dente.}}</ref> alcun septimanas plus tarde. Ibi, tamen, ille incontrava le ira del familia Blondel, irate per le conversion de Enrichetta al catholicismo, un resentimento que non diminuiva con le passar del annos.<ref>{{cita|Ginzburg|pp. 30-31}}</ref> Le Manzoni alternava periodos a Brusuglio e in le citate, habente durante le belle saison lor residentia in le villa extra le porta, ubi Alessandro se dedicava al agricultura. A Milano illes se establiva durante quasi duo annos al numero 3883 de via S. Vito al Carobbio,<ref>{{cita|Boneschi|p. 251}}</ref> pro pois passar un anno in le [[Casa Beccaria|palatio del Beccaria]], in [[via Brera]], usque al 2 octobre 1813, quando le scriptor acquisiva un casa in via del Morone, al numero 1171 (hodie 1).<ref name="Par97">{{cita|Parenti|p. 97}}</ref> Manzoni habeva sempre essite habituate a viver in medio del verdor: le nove habitation, que dava super piazza Belgioioso, habeva «un jardin proprie interne, con un certe qual sensation de claustro, absolutemente lo que esseva convenibile al indole de Manzoni».<ref>{{cita|Radius|p. 55}}</ref> In via del Morone le autor haberea passate le resto de su vita. Durante le annos sequente le membros del familia, qui alternava lor residentia inter le palatio urban e le villa de Brusuglio, cresceva in numero.<ref name="Family">{{Cita web|url=http://www.casadelmanzoni.it/content/la-famiglia-manzoni#n10|titolo=La Famiglia Manzoni|accesso=21 januario 2026|editore=Casa del Manzoni|urlarchivio=https://web.archive.org/web/20160311035010/http://www.casadelmanzoni.it/content/la-famiglia-manzoni#n10|dataarchivio=11 martio 2016|urlmorto=sì}}</ref> Post Luigia, nascite e morte le mesme die (5 septembre 1811), le 21 julio 1813 nasceva in via Brera le prime filio mascule, [[Pietro Luigi Manzoni|Pietro Luigi]]. Le 25 julio 1815 le casa de via del Morone esseva allietate per le nascentia de Cristina,<ref name=":5"/><ref name="Par97" /> posteriormente sposa de Cristoforo Baroggi. Durante le annos sequente nasceva anque Sofia (12 novembre 1817), sposa de Lodovico Trotti; [[Enrico Manzoni|Enrico]] (7 junio 1819); Clara (augusto 1821), qui viveva duo annos; Vittoria (martio 1822), sposa desde 1846 de [[Giovanni Battista Giorgini (1818-1908)|Giovanni Battista Giorgini]]); [[Filippo Manzoni|Filippo]] (martio 1826), sposo de Erminia Catena; e Matilde in maio 1830, le ultime, morte celibe.<ref name=":5"/> ==== De Degola a Luigi Tosi: le nove guida spiritual ==== [[File:Luigi Tosi.jpg|thumb|alt=Portrait de Luigi Tosi|Luigi Tosi.]] Ante de partir, le Manzoni habeva demandate al sacerdote jansenista de indicar les un persona digne de confidentia que poterea continuar su opera de assistentia spiritual.<ref>{{cita|Parenti|p. 81}}</ref> Le 30 maio Degola scribeva un littera de recommendation pro don [[Luigi Tosi (vescovo)|Luigi Tosi]], canonic de [[Basilica di Sant'Ambrogio|San Ambrosio]] e etiam ille jansenista.<ref>{{cita|Tonelli|p. 120}}</ref> Tanto Giulia como Alessandro habeva un excellente impression de Tosi, como se pote deducer del parolas del scriptor: «Le dignissime Canonic Tosi esseva visitate per mi matre e me <nowiki>[…]</nowiki>, e esseva trovate un digne amico de Degola; e isto suffice pro su elogio».<ref>{{cita|Sforza|p. 98}}</ref> Le sacerdote se recava regularmente etiam a Brusuglio, quando le familia ibi remaneva, e manteneva su function de [[guida spiritual]] durante multe annos, etiam post su election a [[diocesi di Pavia|episcopo de Pavia]], occurrite in 1823. A Alessandro, como a su sposa e a su matre, le [[eucaristia]] non habeva ancora essite administrate. Post un breve preparation, Manzoni se [[Penitenza (sacramento)|confessava]] le 27 augusto e le 15 septembre, insimul con Giulia e Enrichetta, se accostava pro le prime vice al Communion,<ref>{{cita|Tellini|pp. 24-25}}</ref> ben que le percurso de conversion complete esseva ancora multo longe. De facto, in augusto 1811, le neophyto inviava a Degola e Tosi litteras in le quales ille les demandava respectivemente de orar «proque place al Senior scuoter mi lentor in su servicio e liberar me de un tepore que me tormenta e me humilia», e affirmava que «malgrado mi profunde indignitate, io senti quanto le Omnipotentia del Gratia Divine pote operar in me».<ref>{{cita|Sforza|p. 127}}</ref> === Le quindecim annos creative (1812-1827) === {{Vide etiam|Obras de Alessandro Manzoni}} [[File:Molteni Giuseppe, Alessandro Manzoni.jpg|left|thumb|alt=Portrait de Alessandro Manzoni per Giuseppe Molteni|[[Giuseppe Molteni]], ''Alessandro Manzoni'', oleo sur tela, 1835, [[Pinacoteca de Brera]].]] ==== Introduction ==== Expression jam adoptate per le critica litterari,<ref>{{Cita|Guglielmino-Grosser|p. 229}}; {{Cita|Marchese|p. 28}}.</ref> le ''quindecim annos creative'' sole indicar ille arco temporal durante le qual Manzoni, jam convertite al catholicismo e al ideas romantic, se dedicava al redaction de su obras litterari principal, ab le poesia sacre usque al poesia civil, ab le essayes philosophic-religiose usque al tragedias, pro arrivar finalmente al redaction del prime grande romanzo del historia del litteratura italian. In tote iste generes, Manzoni introduceva elementos nove e revolutionari in relation al tradition litterari: le ''Hymnos Sacre'' revela le coralitate del poesia christian de Manzoni;<ref name="GG230">{{Cita|Guglielmino-Grosser|p. 230}}.</ref> le tragedias, in nomine del verisimilitude, se distacca del unitates aristotelic e revela ille interesse progressive pro le sentimentos human que trovara lor plen expression in le romanzo. ==== Le ''Hymnos Sacre'' ==== {{Vide etiam|Hymnos sacre}} Ab iste momento su vita e su arte essera plenmente conforme al fide e al necessitate de divulgar la per le exemplo e per le obras. In 1812 ille comenciava le redaction del ''[[Hymnos sacre]]''. Ille voleva scriber in iste ordine ''Le Natal'', ''Le Epiphania'', ''Le Passion'', ''Le Resurrection'', ''Le Ascension'', ''Le Pentecoste'', ''Le Corpore del Senior'', ''Le Cathedra de Sancte Petro'', ''Le Assumption'', ''Le Nomine de Maria'', ''Omnes Sanctos'' e ''Le Mortos'',<ref>{{cita|Tonelli|p. 137}}</ref> ma ille portava a termino solmente cinque: ''Le Resurrection'', ''Le nomine de Maria'', ''Le Natal'', ''Le Passion'' e ''[[Le Pentecoste (Hymnos sacre)|Le Pentecoste]]''. Le prime quatro esseva scribite inter april 1812 e octobre 1815 e publicate in un volumine presso le editor milanese Pietro Agnelli al fin de 1815,<ref>{{cita|Tellini|p. 26}}</ref> durante que le redaction de ''Le Pentecoste'', initiate in 1817, esseva completate solmente cinque annos plus tarde, retardate per altere obras al quales le autor se dedicava in le mesme annos, inter le quales se distingue le duo tragedias e le prime version del romanzo. ''Le Omnes Sanctos'' (1830-1847) remaneva in stato de fragmento, como altere possibile additiones al ''Hymnos'' (''[[Le Natal de 1833]]'' e le brevissime ''Deo in le natura''). Le poesia religiose de Manzoni es completate per le ''Strophes pro un Prime Communion''. Le intention del autor es un poesia popular, del qual le stilo se allontana talora proque ancora influentiate per le formation [[neoclassica]],<ref>{{cita|Galletti|pp. 105 e ss.}}</ref> pro retornar pois al communitate del credentes (le ''[[ecclesia]]'' christian) que leva, insimul con le poeta, un canto de laude a Deo, le unic securitate contra le mal sempre dominante in le Historia.<ref>{{cita|Ferroni|p. 46}}:{{Citation|Le voce del poeta se immerge in le medio del populo que vive le rito, e al mesme tempore participa, con spirito agonistic, al conflicto sempre in curso inter le ben e le mal.}}</ref><ref>{{Cita|Guglielmino-Grosser|pp. 229-230}}.</ref> Iste dimension coral emerge super toto in le ''Pentecoste'', ubi le «filios de Eva» (v. 71), dispersate in tote le mundo, trova unitate in le fide in Deo.<ref name="GG230"/> ==== Le 1814 e le ''Odes'' ''civil'' ==== [[File:Prina lynched.jpg|thumb|alt=Impression de epocha representante le linciamento de Giuseppe Prina|Le linciamento de Giuseppe Prina in un impression de epocha.]] Durante que Manzoni elaborava le ''Hymnos Sacre'', le situation politic international se deteriorava rapidemente: [[Napoleone Bonaparte|Napoleone]], fortemente debilititate post le disastrose [[Campania de Russia]] de 1812, cadeva in le grande [[Battalia de Lipsia]] de 1813. In consequentia, anque le [[Stato satellite|Statos satellites francese]], inter le qual [[Regno de Italia (1805-1814)|Regno de Italia]], cadeva sub le colpos del coalition austro-russe, obligante [[Eugenio di Beauharnais]] a fugir de Milano e permittente assi al austriacos de [[Campania de Italia (1813-1814)|reentrar in Lombardia]]. Manzoni viveva iste momentos dramatic con grande angustia, assistente ab su palatio de via del Morone, le 20 april 1814, al linciamento del ministro del financias [[Giuseppe Prina]], le violentia del qual (vivamente deplorate per le scriptor) es narrate in un littera a Fauriel.<ref>{{cita|Ginzburg|pp. 43-44}}:{{Citation|La nostra casa per l'appunto è situata molto vicino a quella dov'egli abitava di modo che abbiamo udito per alcun ore le grida di quelli che lo andavano cercando, il che tenne mia madre e mia moglie in angosce crudeli, anche perché pensavano che non si fermassero a questo. E invero alcuni malintenzionati volevano approfittare di quel momento d'anarchia per prolungarlo, ma la guardia civica seppe fermarlo con coraggio, una prudenza e un'operosità quanto mai degni di lode.}}</ref> A parte le episodio de Prina, Manzoni participava intensemente al [[Cade del Regno de Italia (1814)|tentativo de mantener independente le Alta Italia]] con un regno cuje sovrano haberea essite justo le viceré Eugenio di Beauharnais, subscribente un petition presso le potencias victoriose reunite a [[Parigi]].<ref>{{cita|Fabris|p. 98}}</ref> Poeticamente ille contribuiva al sentimento patriotic con le redaction de duo [[Canzon (metrica)|canzones]], ambes remanente incomplete:<ref>{{cita|Tellini|pp. 83-85}}</ref> ''[[April 1814]]'', in le qual le terre-moto politic milanese es evocate in un perspectiva patriotic e de denuncia contra le politica napoleonian,<ref>{{cita|Nigro|p. 44}}:{{Citation|Manzoni ha scritto la canzone antinapoleonica ''Aprile 1814'' nel linguaggio (rivoltato) delle illusioni della rimeria napoleonica, […]}}</ref> e ''[[Le proclamation de Rimini]]'' (april 1815), in le qual ille reflecte super le [[Proclamation de Rimini|discurso del mesme nomine]] tenite per [[Gioacchino Murat]] pro le defension de Italia, presentante le como un liberator inviate per Deo pro subtraher le italianos al sclavitude.<ref>''Il proclama di Rimini'', p. 699, vv. 36-44: «Egli è sorto, per Dio! Sì, per Colui / Che un dì trascelse il giovinetto ebreo / Che del fratello il percussor percosse; / E fattol duce e salvator de' suoi, / Degli avari ladron sul capo reo / L'ardua furia soffiò dell'onde rosse; / Per quel Dio che talora a stranie posse, / Certo in pena, il valor d'un popol trade;…».</ref> ==== Manzoni e le debatto inter classicistas e romanticos ==== [[File:Sulla maniera e la utilità delle traduzioni.pdf|thumb|left|alt=Prime pagina del articulo de Madame de Staël super le Biblioteca Italiana|Anne Louise Germaine de Staël, ''Super le maniera e le utilitate del traductiones'', traduction de Pietro Giordani in le ''[[Biblioteca Italiana]]'' (januario 1816). Le articulo suscita le initio del debatto inter classicistas e romanticos.]] Le annos sequente al conversion esseva assatis significative pro le panorama litterari e italian. Italia, ancora ligate a un firme tradition classicista, esseva obligate a confrontar se con le nove clima romantic europee. In januario 1816, le intellectual francese [[Madame de Staël]] publicava, traducite in italiano in le prime numero del ''[[Biblioteca Italiana]]'', un articulo intitulate ''[[Super le maniera e le utilitate del traductiones]]'', in le qual illa criticava le italianos qui se obstinava a remaner ligate a un rhetorica vacue, ignorante le novitates proveniente de Germania e de Anglaterra.<ref>{{cita|Ferroni|p. 27}}</ref><ref>{{Cita web|url=http://www.internetculturale.it/opencms/directories/ViaggiNelTesto/manzoni/a11.html|titolo=Le polemiche romantiche|accesso=23 januario 2026|autore=Massimiliano Mancini|editore=Internet Culturale|urlarchivio=https://web.archive.org/web/20150924035719/http://www.internetculturale.it/opencms/directories/ViaggiNelTesto/manzoni/a11.html|dataarchivio=24 septembre 2015|urlmorto=sì}}</ref> Al successive ''querelle'' inter classicistas (con [[Pietro Giordani]] al testa) e romanticos (inter le qual se distingue [[Ludovico di Breme]] e [[Giovanni Berchet]]), Manzoni non participava activemente. Ben que ille esseva del parte del romanticos e participava al ''Cameretta'' litterari animate per [[Ermes Visconti]], [[Gaetano Cattaneo]], [[Tommaso Grossi]] e super toto per le poeta dialectal [[Carlo Porta]],<ref>{{cita|Ferroni|p. 31}}.</ref><ref>{{Cita web|url=http://www.internetculturale.it/opencms/directories/ViaggiNelTesto/manzoni/a12.html|titolo=Le Cameretta portiana|accesso=23 januario 2016|autore=Massimiliano Mancini|editore=Internet Culturale|urlarchivio=https://web.archive.org/web/20150924035721/http://www.internetculturale.it/opencms/directories/ViaggiNelTesto/manzoni/a12.html|dataarchivio=24 septembre 2015|urlmorto=sì}}</ref> ille refusava de collaborar tanto con le ''Biblioteca Italiana'' como con ''[[Le Conciliator]]''.<ref name=":5"/> Ultra le interesse pro le poetic christian, esseva determinante le [[neurosi|neurosis depressive]] que colpava Manzoni desde 1810 e su difficultate a parlar in publico, factores que le fortiava a un vita retirate in su possessiones de Brusuglio o in le quiete de su palatio milanese.<ref name="tellini">{{cita|Tellini|pp. 24-27}}</ref> ==== Le production teatral ==== {{Vide etiam|Pensamento e poetica de Alessandro Manzoni}} Decisive esseva le impression que Manzoni lassava in le [[historia del teatro italian]]. Il interveniva super le structura e le finalitate mesme del drama, que, secundo le scriptor, non debe describer le abstracte ma le verosimil e le motiones del anima del protagonistas, excludente le artificialitate del [[unidades aristotelic]].<ref>{{cita|Tellini|p. 88}}</ref> Le fructos de iste reflexiones, emergite in le ''[[Littera a Monsieur Chauvet]]'' (1820), se collige in le tragedia ''[[Le Comte de Carmagnola]]'',<ref>Initiate le 15 januario 1816, illo esseva editate a Milano solmente in 1820 presso le editor Vincenzo Ferrario ({{Cita|Tellini|p. 90}}).</ref> cuje redaction esseva retardate per le problemas de natura nervose que affligeva le autor<ref>{{Cita|Floriani}}:{{Citation|A chiusura del biennio, riprendendo i contatti con Fauriel nelle tre lettere del 1816, il M<nowiki>[anzoni]</nowiki> sembrava un altro uomo [...] in quella del 25 marzo rievocò i tempi di Meulan, confessando i disturbi nervosi ma anche l'entusiasmo per il lavoro (una tragedia dedicata a lui, "son meilleur ami").}}</ref> e per le labor in le ''Observationes super le moral catholic''.<ref>{{Cita|Floriani}}:{{Citation|Il lavoro sul Carmagnola durò fino al settembre 1819. Mentre lo scriveva il M<nowiki>[anzoni]</nowiki> compose la Pentecoste, iniziata nel giugno 1817 e sospesa alla definizione di 10 strofe, poi rifiutate. Nel 1818 il Carmagnola fu a sua volta sospeso, uscendo poi, per cura di E<nowiki>[rmes]</nowiki> Visconti, all’inizio del 1820, mentre il M<nowiki>[anzoni]</nowiki> si trovava a Parigi.}}</ref> Le secunde tragedia, ''[[Adelchi (Manzoni)|Adelchi]]'', esseva editate in 1822, durante que in le mente comenciava a delinear se le vision narrative del romanzo.<ref name=":5"/> ==== Le crise de 1817 e le ''Observationes super le moral catholic'' (1818-1819) ==== {{Vide etiam|Observationes super le moral catholic}} [[File:Jean Charles Simonde de Sismondi (1773-1842).png|thumb|left|alt=Portrait de Jean Charles Léonard Simonde de Sismondi|[[Jean Charles Léonard Simonde de Sismondi]].]] In le primavera de 1817 Manzoni habeva un breve crise spiritual,<ref>{{cita|Tonelli|p. 160}}</ref> determinate per plure factores, in particular per le appoio del Ecclesia al restauration: le liberal Manzoni non comprendeva le conflicto inter le religion christian, in le qual ille fermemente credeva, e le orientation politic del Ecclesia catholic, que ille non compartiva.<ref>{{cita|Tellini|p. 101}}</ref> Le disillusion que resulta conduceva al aggravation de su maladia nervose e a un consequent refrigeration in le practica religiose, como se deduce de un littera de [[Luigi Tosi (vescovo)|Tosi]] a [[Eustachio Degola|Degola]], in le qual le patre spiritual del scriptor communicava le superamento del crise (14 junio 1817).<ref>Pro approfondir le question del crise spiritual vide {{cita|Accame Bobbio}}.</ref> Anque con le futuro [[vescovo de Pavia|episcopo de Pavia]] il habeva un parve conflicto, tosto oblidate, quando Manzoni habeva manifestate le desiro de retornar pro un periodo a Parigi, incontrante un opposition que le pareva exagerate.<ref name=":15">{{cita|Tonelli|p. 161}}</ref> Le sacerdote videva in le transferimento un periculo pro le fide del discipulo, qui desiderava in vice revider [[Claude Fauriel|Fauriel]] e sperava obtener beneficio pro su problemas nervose. Manzoni demandava totevia de poter partir, ma in maio le policia le refusava le passaportes.<ref>{{cita|Tonelli|pp. 179-180}}</ref> Temporarimente abandonate le hypothese parisian, Manzoni interrumpeva le ''Comte de Carmagnola'' e se retirava in le campania, ubi ille se immersava in le lectura de textos philosophic que servirea de base al ''Observationes super le moral catholic''.<ref name=":15"/> Le annotationes manzonian al autores studiate es utile pro discoperir qual libros ille studiava in ille menses e como ille les judicava: illas a [[John Locke|Locke]], a [[Étienne Bonnot de Condillac|Condillac]] e a [[Destutt de Tracy]] demonstra le distantia de Manzoni ab lor pensamento.<ref name=":15"/> In preparar le ''Observationes'', su attention se dirigeva super toto al ''[[Historia del Republicas Italiane]]'' de [[Jean Charles Léonard Simonde de Sismondi|Sismondi]], cuje dece-sexte e ultime volumina sortiva a Parigi in 1818. Le obra contineva in le ultime tomo violente accusationes contra le catholicismo, lo que suscitava un reaction indignate del canonico Tosi, qui demandava a Manzoni de responder.<ref group=N>Secundo {{cita|De Gubernatis|pp. 146-147}}, Tosi obligava Manzoni, como penitentia pro le vita anticlerical e atheistic de su prime juventute, a scriber un tractato in defension del religion catholic, arrivante mesmo a «chiude<nowiki>[re]</nowiki> in camera Alessandro Manzoni, perché mandasse innanzi il libro sulla ''Morale cattolica'' che non voleva andare avanti».</ref> Iste [[apologetica|obra apologetic]] esseva publicate in 1819 con le titulo ''Super le Moral Catholic, observationes de Alessandro Manzoni, Parte prime''.<ref>{{Cita web|url=http://www.internetculturale.it/opencms/directories/ViaggiNelTesto/manzoni/b32.html|titolo=La ''Morale Cattolica''|accesso=24 januario 2026|autore=Massimiliano Mancini|editore=Internet Culturale|urlarchivio=https://web.archive.org/web/20150924035735/http://www.internetculturale.it/opencms/directories/ViaggiNelTesto/manzoni/b32.html|dataarchivio=24 septembre 2015|urlmorto=sì}}</ref> ==== Le secunde residentia parisian (1819-1820) ==== [[File:Thierry, Augustin, BNF Gallica.jpg|thumb|alt=Portrait del historiographico Augustin Thierry|[[Augustin Thierry]].]] Ja desde [[1817]] Manzoni pensava de retornar a [[Paris]], loco felice del juventute ubi ille sperava poter sanar del crises de nervos sempre plus accentuate.<ref>Isto se deduce de un littera que le oncle de Manzoni, [[Giulio Beccaria]], inviava a su nepote qui non succedeva a recuperar su sanitate ({{Cita|Ginzburg|p. 53}}).</ref> Le partita, tamen, esseva sempre remandate a causa del difficultate de obtener le passaportes.<ref>{{Cita|Ginzburg|p. 49}}</ref> Illos esseva concedite per le autoritates austriac solmente in [[1819]], e le integre familia partiva pro [[Francia]] le 14 septembre.<ref>{{cita|Tonelli|p. 188}}</ref> In le capital francese Manzoni frequentava le historiographico [[Augustin Thierry]] e le philosopho [[Victor Cousin]].<ref>{{cita|Tellini|p. 29}}</ref> Le cognoscentia de Thierry influentiava de maniera importante le conception manzonian del historia, e un certe importantia habeva etiam le [[spiritualismo]] de Cousin. Ben que le ideas de iste ultime non esseva totalmente heterodoxe in materia de religion, certe de su affirmationes le impressionava, como: «Sans Dieu, l'homme et la nature restent un mystère» (sin Deo, le homine e le natura remane un mysterio),<ref>{{cita|Cousin|p. 31}}; a notar que le curso universitari de Cousin habeva loco justamente durante le residentia parisian de Manzoni.</ref> o «La loi suprème, c'est […] la sainteté, le dévouement, la charité, l'amour du prochain; c'est surtout l'amour de Dieu» («Le lege supreme consiste […] super toto in le sanctitate, le devotion, le caritate, in le amor del proximo; illo se manifesta super toto in le amor de Deo»).<ref>{{cita|Cousin|p. 112}}</ref> Manzoni, tamen, non trovava beneficio in le residentia parisian: le crises de nervos non habeva passate, e ille comenciava sentir nostalgia de su casa. Assi, post justo un anno, le 25 julio partiva de Paris con tote le familia pro retornar a Milano le 8 augusto.<ref name=":2"/> Passate le estate, comenciava le annos le plus frenetic del quindecim annos creative, in le quales Alessandro elaborava ille conceptos religiose e providentialistic que trovarea lor culmino in [[Adelchi (Manzoni)|''Adelchi'']] e in le [[Il cinque maggio|''Cinque maggio'']], bases fundamental pro le structura de ''[[I promessi sposi]]'', insimul con le initio del reflection linguistic, structural e artistic super le genere del romanzo ipse. ==== Le biennio 1820-1822: le bases del romanzo ==== {{Vide etiam|Il cinque maggio|Marzo 1821|Adelchi (Manzoni)}} [[File:Steuben - Mort de Napoleon.jpg|thumb|left|alt=Pictura del morte de Napoleone a Sancta Helena|[[Charles de Steuben]], ''Morte di Napoleone I a Sant'Elena, il 5 maggio 1821'', oleo sur tela, 1828.]] In novembre de [[1820]] Manzoni comenciava le tragedia de [[Adelchi (Manzoni)|''Adelchi'']].<ref name=":16">{{cita|Tellini|p. 120}}</ref> Post haber completate un prime abboço in le primavera de [[1821]], ille se distaccava subitamente de illo pro reprender le poesia civil con le redaction de ''Marzo 1821'', ode celebrante le presupponite invasion del [[Lombardo-Veneto]] per le tropas sardo-piemontese post le abdication de [[Vittorio Emanuele I]]. Scribite inter le 15 e le 17 martio,<ref name=":16"/> iste ode revela, in comparation con illos de septe annos ante, un major compactitate structural e securitate tanto in le linguage como in le tractamento del estados de anima del patriotas. Post que le euphoria general se extingueva post le fallimento del [[motos de 1820-1821]], Manzoni reprendeva le [[Adelchi (Manzoni)|''Adelchi'']], comenciante a studiar varie fontes historic (reelaborate in le coeve ensayo ''[[Discorso sopra alcuni punti della storia longobardica in Italia]]'')<ref name=":5"/> a fin que existeva concordantia inter le ''vero historic'' (le eventos realmente occurrite) e le ''vero poetic'' (le ''inventio'' narrative), conception apprendite al schola de Thierry e del ''idéologues''. [[File:Adelchi.jpg|thumb|right|alt=Illustration del morte de Adelchi|Representation del morte de Adelchi]] Le anno [[1821]], tamen, esseva plen de eventos significative: ultra le motos supra mentionate, le 5 maio moriva sur le [[isola de Sancta Helena]] le exiliate [[Napoleone Bonaparte]]. Le novella arrivava in Europa solmente in julio; Manzoni la legeva in le ''[[Gazzetta di Milano (1816-1875)|Gazzetta de Milano]]'' le 17 julio 1821<ref name=":17">{{cita|Tellini|p. 138}}</ref> e remaneva profundemente turbate. Fascinate per le titanismo e le genio de Napoleone,<ref group=N>Le vv. 31-36 del Ode monstra le admiration de Manzoni pro le condottiero: «Fu vera gloria? Ai posteri / l'ardua sentenza: nui / chiniam la fronte al Massimo / Fattor, che volle in lui / del creator suo spirito / più vasta orma stampar».</ref> inter le 18 e le 20 julio<ref name=":17"/> ille componeva [[Il cinque maggio|''Le cinque maio'']]. In le ode, le scriptor vide le grandor del Imperator non tanto in le actos terrestre, quanto in haber comprendite, per medio del suffrentias del exilio, le vanitate del glorias passate e le importantia absolute del [[Salvation (religion)|Salvation]]. Le parallelo con le vicissitudes de [[Adelchi (principe)|''Adelchi'']] e de [[Desiderata (moglie di Carlo Magno)|''Ermengarda'']] monstra le formulation de ille ''provvida sventura'' que devenira central in ''[[I promessi sposi]]''. ==== Del ''Fermo e Lucia'' a ''I promessi sposi'' (1821-1827) ==== {{Vide etiam|I promessi sposi}} [[File:I promessi sposi-008.jpg|left|thumb|alt=Antiporta del edition de 1840 de I promessi sposi|[[Frontispicio#antiporta|Antiporta]] del edition de ''I promessi sposi'' de 1840, illustrate per [[Francesco Gonin]].]] Manzoni initiava le redaction de ''Fermo e Lucia'' le 24 april 1821,<ref group="N" name="Manz.B.II">«24 Ap.le 1821» e «17 7bre 1823» es le datas apposite respectivemente al initio e al fin del prime manuscripto autograph anepigraph del ''Fermo e Lucia''. Vide: {{Cita manoscritto|autore=Alessandro Manzoni|titulo=[Fermo e Lucia]|url=https://www.alessandromanzoni.org/manoscritti/624|data=24 april 1821-17 septembre 1823|citate=Milano|ente=[[Bibliotheca National Braidense]]|collocation=Manz.B.II}}.</ref> ma initialmente interrumpeva le labor.<ref>Illo es apprendite del littera a [[Claude Fauriel]] del 3 novembre 1821, in le qual Manzoni declara: «mon roman à peine commencé a été mis de côté», "mi romanzo appena incominciato è stato messo da parte" ({{Cita|Sforza|p. 213}}).</ref> In le quiete del villa de Brusuglio ille lo habeva comenciate post haber legite romanos europee, specialmente anglese, in particular le [[Ivanhoe|''Ivanhoe'']] de [[Walter Scott]] traducite in francese,<ref name=":18">{{cita|Tonelli||p. 242}}.</ref> proque le [[litteratura italian]] se habeva concentrate usque alora super altere generes prosaic. Sequentemente le methodologia ja adoptate pro le tragedias, le autor initiava un ver e proprie labor de documentation historic, fundate super le lectura del ''Historia patria'' de [[Giuseppe Ripamonti]] e del ensayo ''Sul commercio de' commestibili e caro prezzo del vitto'' de [[Melchiorre Gioia]].<ref>{{Cita|Varotti|p. 26}}</ref> Le prime minuta del ''Fermo e Lucia'' (titulo suggerite per le amico Ermes Visconti, como testificate in un littera del 3 april 1822 a [[Gaetano Cattaneo]],<ref>{{Cita|Vitale|p. 58}}</ref>) terminate le 17 septembre 1823,<ref group="N" name="Manz.B.II" /> consiste de folios de protocollo dividite in duo columnas: a dextera le texto, a sinistra le correctiones. Le secunde redaction del romanzo con le titulo ''Gli sposi promessi'', post le finition de [[Adelchi (Manzoni)|''Adelchi'']] e le composition de [[Il cinque maggio|''Le cinque maio'']], es databile inter 1823 e 1825. Le obra esseva finalmente publicate ab 1825 a 1827 con le titulo definitive ''I promessi sposi''. Le passage de ''Fermo e Lucia'' – cuje structura narrative resultava pauco harmoniose a causa del division in tomos e de ample partes dedicate al [[Monaca di Monza|soror Gertrude]]<ref>{{Cita|Guglielmino-Grosser|p. 232}}:{{Citation|[…] nel caso di Gertrude quel che diventa la "sventurata rispose" era una lunga dettagliata descrizione della caduta nell'abiezione da parte della monaca, […]}}</ref> – a ''I promessi sposi'' esseva alquanto travaliate pro le redefinition del architectura del obra.<ref>{{cita|Tellini|pp. 164-167}}</ref> Ultra le problema expositive, Manzoni se rendeva conto del linguage artificiose e litterari usate per ille, elemento que non correspondeva al exigentias realistic verso le qual tendeva su poetica.<ref>{{cita|Tellini|p. 171}}:{{Citation|…dopo lo studio attento dei classici, la lettura degli stranieri principalmente francesi, la conversazione colta con i propri concittadini, lo scrittore italiano può… accoglie<nowiki>[re]</nowiki> ciò che resta nella cosiddetta "buona lingua" illustre… Di tale fatta è appunto la veste linguistica del ''Fermo e Lucia'': una miscela di laboratorio costruita ''in vitro''…}}</ref> Eligente le [[Dialetti toscani|toscan]] como lingua colloquial pro su personas,<ref name=":20">{{cita|Ferroni|p. 64}}</ref> ille publicava le dicite ''ventisettana'' (nomine date al prime edition de ''I promessi sposi'') ma, conscie del necessitate de ascoltar directemente le eloquentia de ille region, decideva de partir pro [[Florentia]]. === Le viage in Toscana (1827) === ==== Le Gabinetto Vieusseux e le bases del ''Quarantana'' ==== [[File:Giovan Pietro Vieusseux.jpg|thumb|right|alt=Portrait de Giovan Pietro Vieusseux|Photographia de Gian Pietro Vieusseux, fundator del correspondente loco cultural]]In [[1827]] Manzoni se transfereva a [[Florentia]] pro proceder al redaction final del romanzo, corrigite al nivello formal e stylistic, de maniera a entrar in contacto con e "viver" le lingua florentin del personas cultivate, que representava pro le autor le sol lingua del Italia unite. Le viage, initiate le 15 julio, videva le integre familia Manzoni (le filios, le vetere matre Giulia e le sposa Enrichetta) passar per [[Pavia]] – ubi illes se fermava pro salutar le canonico Tosi, devenite [[episcopato de Pavia|episcopo del citate]] –, [[Genova]], [[Lucca]], [[Pisa]]<ref name=":2" /> e arrivar le 29 augusto al capital del [[Granducato de Toscana]].<ref>{{cita|Tellini|p. 234}}</ref> [[File:Alessandro Manzoni FI.jpg|thumb|left|alt=Lapide commemorative del residentia de Manzoni a Florentia|Lapide in memoria del periodo florentin de Manzoni]]Le residentia, que durava usque a octobre, esseva un triunfo pro le scriptor: le membros del [[Gabinetto Vieusseux]] (con a lor testa [[Niccolò Tommaseo]], le mesme [[Giovan Pietro Vieusseux]], [[Giovanni Battista Niccolini]] e [[Gino Capponi]])<ref>{{cita|Tonelli|p. 247}}</ref><ref>{{cita|Tellini|pp. 234-235}}</ref> le recipeva con tote le honores. Anque [[Giacomo Leopardi|Leopardi]], qui non admirava ni compartiva le ideologia e le poetica manzonian, le salutava cordialmente.<ref>Le relationes inter le duo maxime representantes del romanticismo italian esseva characterisate per un cordialitate forçate, debite a visiones litterari e moral opposite. Leopardi, de su parte, non comprendeva le admiration pro le romanzo de Manzoni ({{cita|Tortoreto|pp. 322-336}}.)</ref> Le fama de ''I promessi sposi'' superava presto le circulos litterari, perveniente al corte granducal, ubi [[Leopoldo II de Toscana|Leopoldo II]] in persona recipeva le romanciero. Durante iste encontros, exigente pro Manzoni a causa de su problemas nervose, ille approfundava su investigation linguistic per le contacto directe tanto con le nobilitate florentin como con le populo, e notava le similaritate del terminologia usate per le duo classes. Le fructo de iste observationes esseva fundamental pro le selection del florentin (in loco del toscan generic) como lingua quotidian pro le personas de su romanzo,<ref name=":20"/> selection que le conduceva a revider le obra durante le annos trenta e a publicar lo definitivemente in 1840 (de ubi le nomine de ''Quarantana'') insimul con le ''[[Historia del columna infame]]''. Iste ultime ensayo reprende e disveloppa le thema del [[untor|untor]] e del [[peste]], que ja habeva occupate un parte tanto importante in le romanzo e del qual illo inicialmente constitueva un ''excursus'' historic. === Le annos del silentio (1827-1873) === [[File:Ritratto di Teresa Manzoni Stampa Borri by Francesco Hayez.jpg|thumb|Francesco Hayez, ''[[Portrait de Teresa Manzoni Stampa Borri|Portrait de Teresa Manzoni Borri Stampa]]'', [[Pictura a oleo|oleo]] sur [[Pictura sur tela|tela]], 1849, [[Pinacotheca de Brera]].]] ==== Le prime luctos familial e le secunde matrimonio ==== Le quiete familiar super le qual Manzoni habeva organisate su regime de vita quotidian se frangeva a partir del annos trenta, quando le colpeva le prime luctos familial: le prime esseva illo de su amate sposa Enrichetta, morte le 25 decembre [[1833]] de [[Tuberculose#Altere nomines pro le tuberculose|tabe mesenteric]],<ref>{{cita|Cantù|p. 128}}</ref> contractate a consequentia del numerose gravitationes.<ref>{{cita|Boneschi|p. 348}}</ref> Le dolor de Manzoni esseva tanto grande que, quando in 1834 ille cercava de scriber ''[[Le Natal de 1833]]'', ille non succedeva a completar le obra.<ref>{{cita|Tellini|p. 296}}</ref> Post Enrichetta ille videva morir su amate filia primogenite Giulia, ja sposa de [[Massimo d'Azeglio]], le 20 septembre 1834.<ref>{{Cita|Boneschi|p. 353}}</ref> Le 2 januario [[1837]],<ref>{{cita|Boneschi|p. 363}}</ref> gratias al intervention de su matre e de su amico [[Tommaso Grossi]],<ref>Giulia Beccaria, secundo lo que rememora [[Marta Boneschi]], esseva preoccupate del condition spiritual e psychologic de su filio, preoccupation que illa non celava a Tommaso Grossi ({{cita|Boneschi|pp. 361-362}}).</ref> ille se maritava con [[Teresa Borri]], vidua del conte Decio Stampa e matre de [[Stefano Stampa]], figura al qual Manzoni esseva multo attachate.<ref>Le filiaste de Manzoni, in 1885, publicava un libro ric de anecdotas, phrases e habitos de su patre per matrimonio, in le tentativa de completar e meliorar le portrait que Cantù nos habeva transmittite: {{cita|Stampa|p. 292}}.</ref> Le nove sposa, al contrario de Enrichetta, esseva dotate de un forte personalitate e de un bon cultura litterari.<ref>{{Cita|Tellini|p. 37}}</ref> A causa de su character protective verso le marito, Teresa entrava tosto in conflicto tanto con le vetere socera como con Grossi, qui debeva abandonar le palatio de via del Morone ubi ille habita ab plus de vinti annos.<ref>{{cita|Boneschi|p. 365}}</ref> Le annos sequente esseva ancora marcate per le morte de multe de su car personas: de su filia Cristina (27 maio 1841),<ref name="Bon381">{{Cita|Boneschi|p. 381}}</ref> sequite duo menses plus tarde per le matre Giulia Beccaria (7 julio)<ref name="Bon381" /> e, finalmente, per le amico [[Claude Fauriel|Fauriel]] (15 julio 1844).<ref>{{cita|Ginzburg|p. 193}}</ref> === Le 1848 e le exilio a Lesa: Antonio Rosmini e le critica al romance === {{Vide etiam|Cinque dies de Milano|Antonio Rosmini}} [[File:Giuseppe Garibaldi visiting Alessandro Manzoni on 15 March 1862.jpg|left|thumb|alt=Pictura de Garibaldi que visita Manzoni|[[Sebastiano De Albertis]], ''[[Giuseppe Garibaldi]] visita Alessandro Manzoni le 15 martio 1862'', [[Pictura a oleo|oleo]] sur [[Pictura sur tela|tela]], 1863. Garibaldi non esseva le sol personalitate politic importante a visitar Manzoni: [[Camillo Benso, conte de Cavour|Cavour]], [[Vittorio Emanuele II]], le estadista anglese [[William Gladstone]],<ref name=":2"/> [[Giuseppe Verdi]] e le [[principes de Piemonte]] [[Umberto I de Savoia|Umberto]] e [[Margherita de Savoia|Margherita]] voleva cognoscer le personalmente.<ref>{{Cita|Bracalini|pp. 66-67}}</ref>]] Milano, como le altere grande citates europee, non esseva immun al [[Motos de 1848|revoltationes que explodeva in tote Europa]]: durante le famose [[cinque dies de Milano|cinque dies]] le patriotas succedeva a expulsar, ben que momentaneemente, le austriacos del [[feldmaresciallo]] [[Radetzky]]. Inter iste homines imbibite del {{'}}, epopeia del Risorgimento'' era etiam le filio de vinti-duo annos de Manzoni, Filippo, qui terminava in carcere al initio del combattimentos.<ref>{{Cita|Cantù|p. 284}}</ref> Si le filio combatteva sur le barricadas, le patre publicava ille odas politic (''[[Aprile 1814]]'', ''[[Le proclamation de Rimini]]'' e ''[[Martio 1821]]'') que, per timor del represalia austriac, ille habeva nunquam publicate.<ref>{{Cita|Tellini|pp. 40-41}}</ref> Al momento del retorno de Radetzky, Manzoni, timente de suffrer repercussion per su supporto moral al causa del Risorgimento, se refugiava a [[Lesa]], ubi su sposa Teresa habeva un villa.<ref>{{cita|Tellini|p. 41}}</ref> Le residentia in Lesa, que durava usque a 1850, non esseva un exilio sterile: a [[Stresa]], non longe, viveva le philosopho e sacerdote [[Antonio Rosmini]], cognoscite de Manzoni ja desde 1827.<ref>{{Cita|Bonola, ''Carteggio''|p. XIII}}</ref> Le retiro al [[laco Maggiore]] serviva al scriptor pro cognoscer melio le anima e le pensamento de Rosmini, de qui ille apprecia profundemente le personalitate e le pietate, ultra le discussiones religiose, linguistic e politic,<ref>Vide, pro un relation inter le duo homines ab un puncto de vista human e intellectual, {{Cita|Riconda|titulo = Manzoni e Rosmini}}.</ref> como se pote deducer del copiose correspondentia epistolar inter le duo.<ref>{{cita|Bonola, ''Carteggio''}}</ref> Ab le puncto de vista strictemente litterari, iste annos videva Manzoni rejectar ille equilibrio inter le vero historic e le vero poetic establite in su romance. Attrahite de plus in plus per le studios linguistic, historic e philosophic, ille senti sempre plus necessari e urgente le recerca del «veritate objective», condemnante – in le ensayo ''[[Obras de Alessandro Manzoni#Del romance historic e, in general, del compositiones miscite de historia e invention|Del romance historic]]'' e in le dialogo ''[[Obras de Alessandro Manzoni|Del Invention]]'', ambes publicate in 1850 – le commixtion inter ''inventio'' e ''historia''.<ref>{{cita|Ferroni|pp. 66-68}}</ref> ==== Le annos del Risorgimento: luctos private e symbolo del Patria ==== {{Vide etiam|Del unitate del lingua e del medios pro diffunder la}} [[File:Illustrazione popolare 1873 - Funerali di Manzoni.jpg|thumb|right|alt=Incision del funerales de Alessandro Manzoni a Milano|Le funerales de Alessandro Manzoni, in un incision del epocha: {{Citation|A mediedie le feretro, precedite per le cento bandieras del scholas e del associationes operari e per le representationes italian, se dirigeva al Cimiterio Monumental, passante per le vias major.|2 = {{Cita|Venosta|pp. 157-158}}}}]] Le annos sequente esseva multo dolorose: in 1853 moriva Tommaso Grossi, in 1855 le amico Rosmini e le anno sequente le filia Matilde, malate desde longe tempore de [[tuberculose]];<ref>{{cita|Tellini|p. 42}}</ref> in 1858 le oncle Giulio Beccaria<ref>{{cita|Boneschi|p. 394}}</ref> e in 1861 le sposa Teresa, cuje salute habeva essite irreparabilemente compromisse annos ante per un graviditate difficile.<ref>{{Cita web|url=http://www.giuliamarucelli.it/teresa-borri-manzoni-vedova-stampa/ |titulo=Teresa Borri Manzoni (vidua Stampa)|autore=Giulia Marucelli|editore=Giuliamarucelli.it|data=9 julio 2012|accesso=26 januario 2026}}</ref> Iste serie de luctos esseva alternate per le conferimento de honorificationes per le nascite [[Regno de Italia (1861-1946)|Regno de Italia]] e per le visitas de illustre hospites. Le 29 februario [[1860]], ancora ante le proclamation official del nove stato unitari, Manzoni esseva nominate [[Senatores del VII legislatura del Regno de Sardinia|senator del Regno de Sardinia]] per meritos verso le patria.<ref>{{Cita web |url=http://notes9.senato.it |titulo=Ficha del senator Alessandro Manzoni |accesso=26 januario 2026 |editore=Senato del Republica |urlarchivio=https://web.archive.org/web/20100126122348/http://notes9.senato.it |dataarchivio=26 januario 2010 |urlmorto=sì}}</ref> Con iste cargo ille votava in [[1864]] in favor del transferimento del capital ab [[Torino]] a [[Firenze]] usque a [[Roma]] esser liberate.<ref name=":2"/> Ab le puncto de vista intellectual, durante le ultime annos ille scribeva ensayos historic, inter illes ''([[Le Revolution francese de 1789 e le Revolution italian de 1859: ensayo comparative]])'',<ref>{{Cita|Mazza Tonucci|pp. 114-115}}</ref> e ensayos linguistic concernente le lingua italian. Como presidente del commission parlamentar sur le lingua, Manzoni redigeva in [[1868]] un relation sur le italiano (''[[Del unitate del lingua e del medios pro diffunder la]]'') adresse al ministro Broglio, in le qual ille cercava un solution practic pro diffunder le florentin in tote Italia.<ref>{{cita|Tellini|pp. 45-46}}</ref> Le 28 junio [[1872]] ille esseva nominate citatano honorari de Roma.<ref>{{cita|Beltrami|p. 126}}</ref> === Le morte e le funerales === [[File:Veduta della chiesa di San Fedele con la statua di Manzoni, Milano.jpg|thumb|left|alt=Fachada del ecclesia de San Fedele a Milano con le monumento a Manzoni|Le ecclesia de San Fedele, ab cuje scalones Manzoni cadeva battente le testa; ante illo le monumento al poeta, inaugurate in 1883.]] Manzoni, a parte le disturbos nervose del qual ille suffreva e un maladia que le colpava in 1858, gaudeva generalmente de bon salute.<ref>{{cita|Cantù|p. 318}}</ref> Le anno [[1873]] esseva tamen le ultime de su vita: le 6 januario ille cadeva battente le testa contra un scalon al exito del [[Ecclesia de San Fedele (Milano)|ecclesia de San Fedele]],<ref name=":5"/><ref>{{cita|Fabris|p. 122}}</ref> causante se un [[trauma cranial]]. Le scriptor se accorgeva, ja post alcun dies, que su facultates intellectual comenciava lentemente a declinar,<ref>{{cita|Fabris|p. 124}}:{{Citation|Ma qualche giorno dopo quel 6 gennaio, egli disse a don Natale Cerioli: "Non si accorge Lei di un decadimento in me? Tutte le idee mi si confondono: non sono più io".}}</ref> usque a cader in un stato [[catatonic]] durante le ultime menses de su vita. Le suffrentias esseva aggravate per le morte del filio major Pietro Luigi, occurrite le 28 april.<ref name="Family" /> Le 22 maio al horas sex e quindec minutas del vespere, Manzoni expirava a causa de un [[meningitis]] contrahite in consequentia del trauma.<ref>{{Cita|Onoranze funebri ad Alessandro Manzoni|p. 27}}</ref> Le corpore esseva imbalsamate per septe medicos incaricate per le Municipio de Milano inter le 24 e le 27 maio.<ref>{{Cita|Onoranze funebri ad Alessandro Manzoni|p. 14; p. 16}}</ref> Al solemne funerales de Stato, celebrate in le [[Duomo de Milano]] le 29 maio, participava le maxime autoritates del Regno,<ref name="ReferenceA">{{Cita|Onoranze funebri ad Alessandro Manzoni|p. 3}}</ref> inter illes le futuro rege [[Umberto I de Savoia|Umberto I]], le [[Ministros del affaires externe del Regno de Italia|ministro del affaires externe]] [[Emilio Visconti Venosta]] e le representationes del [[Camera del deputatos (Italia)|Camera]] e del [[Senato del Regno (Italia)|Senato]]<ref>[[Archivo historic del Senato del Republica]], ''Memoriaweb'', newsletter n. 39 (serie nove), julio 2023, [https://www.senato.it/application/xmanager/projects/leg19/file/Manzoni.pdf ''Memorias de Alessandro Manzoni in le Senato del Regno''], paginas 15 e sequente</ref> e del Provincias e del Citates del Regno.<ref name="ReferenceA"/> Felice Venosta narra le detalios, describente le stato de animo in le qual se trovava le citate: {{Citation|Per le vias un crito de venditores de photographias del grande poeta, de portraits de omne formato, de omne precio… Le parietes del casas esseva tapissate de avisos portante le nomine de Manzoni […] le homines esseva tote in le vias, e medie Milano, sin exaggerar, voleva sequer le feretro al Cimiterio.<ref>{{Cita|Venosta|p. 155}}</ref>|}} == Le debatto super Manzoni == [[File:Tomba Manzoni.jpg|left|min|Tomba de Manzoni al ''Famedio'' del Cimiterio monumental de Milano.]] === Le attacco del catholicos reactionari === Le disparition de Alessandro Manzoni non suscitava un unanime cordolio: le mundo catholic plus [[Cattolicismo intransigente|reactionari e clerical]], per exemplo, non deplorava su morte.<ref>Un quadro complete sur {{Cita|Azzolin|p. 26 e ss.|cidAzz}}.</ref><ref>{{cita|Badini Confalonieri|p. 165}}:{{Citation|Le antipathia del intransigentes <nowiki>[catholicos reactionari]</nowiki> pro le scriptor lombarde ha un longe historia, como es ben note, e va del colpos, in le anno de su morte, del ''Civiltà Cattolica'', al opiniones convergente de [[don Bosco]] e de Davide Albertario...}}</ref><ref>Interesante es le studio de {{Cita|Badini Confalonieri}} super le relation inter Manzoni e alcun catholicos intransigente, inter illes le "prime" ultramontanista [[Félicité de Lamennais|Lamennais]].</ref> Anzi, le jesuitas de ''[[La Civiltà Cattolica]]'' passava su morte sub silentio, pro pois lancear se contra le scriptor in le articulo del 26 de junio 1873, ''Alessandro Manzoni e Giuseppe Puccianti''.<ref>{{cita|''La Civiltà Cattolica''|pp. 77-78}}</ref><ref group=N>Pro un rapide introduction a Puccianti, defensor del manzonismo in linguistica, vide: {{Treccani|giuseppe-puccianti|Puccianti, Giuseppe|accesso=26 janvier 2026}}.</ref> In le grave dissidio inter le duo animas del catholicismo italian del epocha, Manzoni esseva considerate le standard per medio del qual le liberales poteva effectuar lor politica laicista e le demolition del poter temporal del papas.<ref group="N">Durante le [[Oitocento]], le christianismo catholic europee esseva dividite inter le [[catholicismo reactionari]], fidel al alliance inter throno e altare, e le [[Christianismo liberal|liberal]], que voleva conciliar le aspirationes del mundo moderne con le fide catholic. Iste ultime linea de tendentia esseva exprimite, in Francia per [[Félicité de Lamennais]] e [[Augustin Thierry]], e in Italia per [[Gino Capponi]], [[Antonio Rosmini]], [[Raffaello Lambruschini]] e Manzoni ({{cita|Giudice-Bruni|pp. 206-207}}). Manzoni, de facto, non condivideva le union inter le [[poter temporal]] e le poter spiritual ({{cita|Cantù|pp. 304-305}}), tanto que ille votava, in su qualitate de senator del Regno de Italia in 1861, pro le transferimento del capital de [[Turin]] a [[Roma]], capital ancora del Stato Pontificio; e acceptava, in 1872, le [[cittadinantia honorari]] del citate del Papas nuper conquerite.({{cita|Tellini|p. 45}})</ref> A iste proposito don [[Davide Albertario]], un del plus ardente criticos del religiositate manzonian e "paradigma" del accusationes dirigite per le zelantes contra le liberal Manzoni,<ref>Vigorelli, p. 462 nota, in {{Cita|Albertario}}:{{Citation|Io ha volite reportar integralmente le articulo de don A[lbertario], proque iste esseva purtroppo le position del clericalismo official, como demonstra simile positiones, a ille tempore, del «Civiltà Cattolica»...}}</ref> non sparniava criticas dur super le ambiguitate del comportamento de Alessandro: [[File:Davide Albertario.jpg|min|Don Davide Albertario (1846-1902), un del plus acharnate oppositores del religiositate e del opera manzonian.]] {{Citation|Manzoni non videva o non voleva vider le inganno que le revolution celava detra su promessas de unitate italian [...] Il ergo non se jungeva al defensores del fide; lassava de latere le alte interesses del catholic e faceva su proprie illos del revolution; non pro isto negava le catholicismo, ma lo portava con se in le campo inimic, e le inimicos le accolligeva con applauso, ille e le divin prisionero <nowiki>[le Papa, n.d.a]</nowiki>.<ref>|{{Cita|Albertario}}, p. 457}}</ref>|}}[[Benedetto Croce]], in 1941, reportava que ancora post plure annos le catholicos "intransigente" faceva audir lor voce per medio de [[Giovanni Papini]]:<ref>{{Cita|Croce 1941|p. 387}}</ref> {{Citation|Alessandro Manzoni, ric del sucros le plus venenose del [[Illuminismo|illuminismo]] francese, non vide in le Catholicismo nisi un humanitarismo social con alcun ritos a gustar plus tosto que a aprofundar; attende que mori tote le [[Jansenismo|jansenistas]] italian pro renunciar a su prime tentationes de rigorista fastidiose, e mesmo non le renuncia; representa un Episcopo tanto grande que il es difficile trovar le in le vita e in le historia, extra del Sanctos, durante su sancto non lo es; representa un fratre, troppo dissimile de su pares e superiores; un monacha homicida, lascive e proxeneta; representa un parochiano tanto vile que [[San Johannes Bosco]] nunquam le perdonara; non dice un sol parola, in su longe vita, in defensa del Pontificato roman in le [[Oitocento]], sfidante condemnationes authentic del Santa Sede, al qual obediva, con suffrentia, Episcopos, sacerdotes, laicos; e malgrado toto isto, tote le catholicos le considera le scriptor catholic per excellentia e alcun mesmo le proponerea voluntarimente como sancto.<ref>{{Cita|Croce 1941|p. 386}}</ref>|}} === Le critica litterari super Manzoni === {{Vide etiam|I promessi sposi#Fortuna del romanzo e critica letteraria}} ==== Le mito manzonian: inter luces e umbras ==== [[File:Gadda 1921.jpg|thumb|right|alt=Portrait del scriptor Carlo Emilio Gadda in 1921|Le scriptor milanese [[Carlo Emilio Gadda]].]] Le prime biographias de Manzoni esseva scribite per [[Cesare Cantù]] ([[1885]]), [[Stefano Stampa]], qui publicava su obra anque in 1885 como responsa a alcun inexactitudes de Cantù,<ref name=":14">Vide le integre obra de {{Cita|Stampa}}, cuje scopo es precisamente corriger le inexactitudes del prime biographos.</ref> Cristoforo Fabris, [[Angelo De Gubernatis]] ([[1879]]), durante un parte del litteras esseva publicate per [[Giovanni Sforza (storico)|Giovanni Sforza]] in [[1882]]. Le figura enigmatic del scriptor, constantemente affligite per symptomas depressive e relegite a un vita retirate, incitava [[Paolo Bellezza]] a componer le essay ''Genio e follia in Alessandro Manzoni'' (1898), in le qual ille analysava bizarre phobias del scriptor, como agoraphobia, continue syncopes e le timor del pozzangheras.<ref>{{cita|Albani}}</ref> Manzoni non esseva tamen solmente objecto de investigationes [[Psychoanalyse|psychoanalytic]], ma anque de criticas litterari: primo per le [[Scapigliati]], qui videva in ille le expression del respectabilitate burgese detestate.<ref group="N">Significative es le poema ''Preludio'' de [[Emilio Praga]], in le qual le scapigliato annuncia le hora del «antecristos» in opposition al «Casto poeta que Italia adora» (vv. 13-16). Vide: {{Cita libro|autore=[[Emilio Praga]]|sezione=Preludio|titolo=Penombre|città=Milano|editore=Casa editrice degli autori-editori|anno=1864|pp=5-6}}</ref> Sequeva le criticas de [[Giosuè Carducci]], admirator de ''[[Adelchi (Manzoni)|Adelchi]]'' ma implacabile verso le romanzo,<ref>{{cita|Tellini|p. 323}}</ref> e de [[Luigi Settembrini]], autor del ''Dialogo tra Manzoni e Leopardi'', in le qual ille deride le fide catholic del scriptor.<ref>{{Cita web|url=https://www.zibaldoni.it/2015/05/29/i-funerali-del-manzoni-dialogo-tra-giacomo-leopardi-ed-alessandro-manzoni/|titolo=Dialogo inter Giacomo Leopardi e Alessandro Manzoni|accesso=27 januario 2026}}</ref> Admiratio sin condition veniva, in vice, de [[Francesco de Sanctis]], [[Giovanni Verga]], [[Luigi Capuana]]<ref>{{cita|Tellini|p. 324}}</ref> e [[Giovanni Pascoli]], qui dedicava al romanzo le essay ''L'eco d'una notte mitica'' (1896).<ref>{{cita|Pascoli|pp. 2, 5}}</ref> In le [[Ventesime seculo]], a causa del movimentos anticlassicista del [[avantgardias]], del evolution del lingua e del adolcamento del figura del romanziere que esseva inseniate in le scholas, Manzoni suffreva varie criticas de litteratos e intellectuales: inter illes le "prime" [[Benedetto Croce|Croce]]<ref>In 1921 Benedetto Croce, con su essay {{cita|''Manzoni''}}, affundava le romanzo a causa de su forte impronta religiose, cosa que non facerea de ''I promessi sposi'' un ver obra de arte. In 1952, tamen, ille recognosceva le vitalitate del obra manzonian, admitte que se habeva errate ({{cita|''Tornando sul Manzoni''}}).</ref> e le marxista [[Antonio Gramsci|Gramsci]], qui le accusava de paternalismo. Le plus importante apologia del periodo esseva facite per le philosopho [[Giovanni Gentile]], qui in 1923 le definiva, in un conferentia al [[Teatro alla Scala|Scala]], un «grande maestro national»<ref>{{cita|Gentile|pp. 1-31}}</ref> como jam habeva facite [[Giuseppe Mazzini|Mazzini]] e [[Vincenzo Gioberti|Gioberti]], recognoscente in ille le promotor de ille [[Idealismo|idealismo]] [[religion|religiose]], in le qual Gentile se recognosceva, que constitueva pro ille le fundamentos del [[Risorgimento italian]].<ref>Exemplo de action que prendeva le vita seriemente, Manzoni esseva pro Gentile «le grande liberator del populo italian ab le secular servitude del litteratura, del arte pur, del indifferentismo e del dilettantismo, del rhetoric e del classicismo vacue e formal». ({{cita|Gentile|op. cit., pp. 21-22}})</ref> In defensa de Manzoni se situava anque [[Carlo Emilio Gadda]], qui a su debut publicava in 1927 le ''Apologia manzoniana'',<ref>{{Cita|Gadda|pp. 333-343}}</ref> e in 1960 attaccava le plano de [[Alberto Moravia]] de relegar le su proposition linguistic.<ref>{{cita|Tellini|pp. 330-331}}</ref> Solmente in le Secunde Novecento, gratias al studios de [[Luigi Russo]], [[Giovanni Getto]], [[Lanfranco Caretti]], [[Ezio Raimondi]] e [[Salvatore Silvano Nigro]], se ha succedite a "liberar" Manzoni del patina ideologic con le qual ille habeva essite revestite jam al immediate post su morte, analysante con un oculo plus libere de prejudicios su poetica e, anque, le modernitate del obra.<ref>{{cita|Tellini|pp. 335-336}}</ref> == Pensamento e poetica == {{Vide etiam|Pensamento e poetica de Alessandro Manzoni}}[[File:Giuseppe Parini.jpg|min|Francesco Rosaspina, ''[[Giuseppe Parini]]'', [[litographia]] del XVIII seculo. Parini, insimul con le tradition illuminista lombarde, esseva fundamental pro le disveloppamento del litteratura civil manzonian, un apporto que non cessava (ma que se accentuava) post le conversion de Manzoni al romanticismo.]] === Inter illuminismo e romanticismo === ==== Le initios neoclassic e illuminista ==== Post le prime juventute, characterisate per un formation fundate super le studio del grande classicos antique e italian, Manzoni entrava in contacto primo con le jacobinismo italian ([[Francesco Lomonaco|Lomonaco]] e [[Vincenzo Cuoco|Cuoco]]), postea, ab 1805, con le gruppo del ''[[Idéologues]]'' francese ([[Claude Fauriel|Fauriel]], [[Pierre Jean Georges Cabanis|Cabanis]]). Le resultato esseva le adhesion, usque al ultime annos del [[annos 1800|prime decennio del Oitocento]], a un illuminismo sceptic in le campo religiose, in le qual predominava le valor del [[libertate]] propugnate per le ideales revolutionari.<ref>{{cita|Ferroni|p. 42}}</ref><ref>Pro un vision plus ample del production antimonarchic e jacobin del Manzoni adolescente, vide {{cita|Langella|pp. 11-20}}.</ref> Manzoni filtrava iste tendentias con le apportos paideutico-educative proprie del lection de [[Giuseppe Parini]], de su avo [[Cesare Beccaria]] e de [[Pietro Verri]].<ref>{{cita|Ferroni|p. 27}}:{{Citation|Comparate al lineas general de illo europee, le Romanticismo italian… se distingue per su cautela e moderation<nowiki>[…]</nowiki> Super toto in su phases initial, illo conserva un relative continuitate con aspectos del Illuminismo (specialmente le lombarde), del qual illo comparti le recerca de un litteratura "utile", que collabora al "perfectionamento" del civilisation.}}</ref> ==== Post le conversion: le Manzoni illuminista ==== Ni mesmo post le conversion al Catholicismo in 1810 e le refutation del versos del ''Urania'' (1809), Manzoni abandonava totalmente le apporto illuminista del ration, del conscientia individual, e del valores de su prime education. Reconoscente le rolo civil del litterato (hereditate del illuminismo milanese e del Alfieri), Manzoni interveniva plure vices in le vicissitudes del historia, como attesta le ''Odes civil'' del 1814 e del 1821. Le manifesto de iste vocation "civil" es plenmente exprimite in le littera ''[[Super le romanticismo]]'' inviate al marchese [[Cesare Taparelli d'Azeglio]] (1823),<ref>{{cita|Ferroni|p. 238}}</ref> in le qual le scriptor reaffirma le valor social que un obra de arte litterari debe haber como principal finalitate: {{Citation|Le principio, de necessitate tanto plus indeterminate quanto plus extendite, me sembla poter esser isto: que le poesia o le litteratura in general debe proponer se le utile como scopo, le vero como subjecto, e le interessante como medio.}} <small>(''Super le romanticismo'', Littera al marchese Cesare Taparelli d'Azeglio, 22 septembre 1823.)</small><ref>''Al marchese Cesare Taparelli d'Azeglio'', in {{Cita|''Epistolario''|I, pp. 277-317, in particular p. 306|Sforza}}. Iste phrase es continite in le redaction original del missiva, non destinate al publication, durante illo non esseva repetite in le version re-elaborate e reducite de 1870.</ref> ==== Le affinita con le romanticismo ==== Le elemento romantic in le production poetic manzonian emerge in le ''Hymnos Sacros'', ubi pro le prime vice le io del poeta se eclipsa in favor de un universalitate coral que eleva su clamore de sperantia e su confidentia in Deo.<ref>{{cita|Raimondi 1967|p. 443}}:{{Citation|Precisemente in le momento in que le scriptor prende conscientia del io, illo dispare in un poesia del nos per virtute de un reduction o mortification sublimante del experientia personal que… postula un ordine mysteriose, un ligamine de communion inter le homines e le cosas…}}</ref> Le multitudine del homines, le sentimento religiose e le attention al motiones del anima es tote elementos que approxima Manzoni al nascent movimento romantic, ligante le cultura milanese e illo transalpin per ligamines aesthetic affine. Ultra le dimension "ecclesial" del religiositate manzonian, il non se pote oblidar, concernente le attention al populo, le apporto fundamental del historiographia francese de [[Augustin Thierry]] e del ''[[idéologues]]'', qui propugnava de centrar le historia super le humiles: parve personas que frequentemente cade in le oblivion proque illes non es objecto de interesse pro le chronistas lor contemporanee e que suffre le decisiones del potentes.<ref>{{cita|Millefiorini|p. 173}}</ref> === Le catholicismo manzonian === ==== Le rolo del Providentia e le jansenismo ==== [[File:Jacques-bénigne bossuet.jpg|thumb|left|alt=Portrait de Jacques-Bénigne Bossuet|Bossuet esseva un del plus importante predicatores francese del ''grand siècle'', inter le modellos fundamental pro le religiositate manzonian.]] Perdite, al fin del prime decennio del Oitocento, le sperantia de attinger le serenitate per medio del ration, le vita e le historia pareva a Manzoni immergite in un van disordine dolorose: il esseva necessari trovar un fin salvific que adjutarea le homine tanto a constituir un codice ethic terren, quanto a supportar le males del mundo in anticipation del pace celeste.<ref>{{Cita|Macchia|p. 27}}:{{Citation|[Manzoni] abbraciava le fide christian non proque illo le salvarea de su obsessiones, ma proque super illos il poterea meditar e combatter dramaticamente}}</ref> Le critic [[Alessandro Passerin d'Entrèves]] sublinea le importantia que habeva [[Blaise Pascal]] e le grande moralistas francese del [[Seicento]] (inter illes [[Jacques-Bénigne Bossuet|Bossuet]]) in le formation religiose del scriptor: ab illes ille traheva le ambition de cognoscer le anima human e «le conviction que le [[christianismo]] es le unic explication possibile del natura human, que ha essite le religion christian que revelava le homine al homine»,<ref>{{Cita|Passerin d'Entrèves|p. 209}}</ref> trovante in lor inseniamentos le confidentia in le religion como instrumento de supportation del infelicitate. Le confidentia in Deo es le puncto de separation ab le [[Pensamento e poetica de Giacomo Leopardi|pessimismo]] de [[Giacomo Leopardi]].<ref group="N">Ambes le scriptores es assertor del violentia que colpe le homine durante su existentia, ma le differentia concerne le sperantia ultime al qual le homine es destinate: si pro Leopardi, como explicate in le ''[[Analyse del Operette morali|Dialogo del Natura e de un Islandese]]'', le cyclo existential del mundo es destinate a resolver se in un cyclo mechanic de destruction e morte, Manzoni reface de cader in iste pessimismo "cosmic" gratias al confidentia que ille pone in le Providentia divine. Vide, pro aprofundar, le essay de {{Cita|Tortoreto}}. Alcun versos e alcun selectiones stylistic del ''Ognissanti'', fragmento manzonian de 1847, ha essite ponite in opposition con le imagine del ''Ginestra''; in particular: «A Quello demanda, o sdegnoso, / Perché sull’inospite piagge, / All’alito d’aure selvagge, / Fa sorgere il tremulo fior, / Che spiega dinanzi a Lui solo / La pompa del candido velo, / Che spande ai deserti del cielo / Gli olezzi del calice, e muor. / E voi che, gran tempo, per ciechi / Sentier di lusinghe funeste / Correndo all’abisso, cadeste / In grembo a un’immensa pietà» (A. Manzoni, ''Ognissanti'')<br />in opposition a<br />«E tu, lenta ginestra, / Che di selve odorate / Queste campagne dispogliate adorni, / Anche tu presto alla crudel possanza / Soccomberai del sotterraneo foco,( [...] ) E piegherai / Sotto il fascio mortal non renitente / Il tuo capo innocente: / Ma non piegato insino allora indarno / Codardamente supplicando innanzi / Al futuro oppressor; ma non eretto / Con forsennato orgoglio inver le stelle, / Né sul deserto, dove / E la sede e i natali / Non per voler ma per fortuna avesti; / Ma più saggia, ma tanto / Meno inferma dell'uom, quanto le frali / Tue stirpi non credesti / O dal fato o da te fatte immortali». (G. Leopardi, ''La ginestra'').<br />Le flor de Leopardi symbolisa le heroismo sin sperantia final, durante illo de Manzoni spera sempre le intervention final del Gratia resolutori, in le vicissitudes historic (le ''provida sventura'') e ultra. Cfr. notas al ''Canti'', ed. Garzanti, pag. 324, que cita [[Piero Bigongiari|Bigongiari]], [[Giuseppe De Robertis|De Robertis]] e [[Franco Fortini|Fortini]].</ref> Super un terreno tanto impregnante de pessimismo existential, le Providentia, id es le modo mysteriose con que Deo age in le vita human, dispensante le Salvation a su filios, joca un rolo fundamental. Apprehendite al schola del moralista del seculo XVII Bossuet,<ref>Vide in general le essay de {{Cita|Parisi}}, cuje introduction es jam eloquente super le thema:{{Citation|Pro studiar Manzoni il es necessari prender in consideration, ultra le cultura europee del prime '800, illo del seculos precedente, con attention particular al catholicismo elaborate in Francia per autores del seculo XVII como Bossuet, Nicole e Pascal.|{{Cita|Parisi|p. 1}}}}</ref> le Providentia joccara un rolo fundamental non solmente intra ''I promessi sposi'', ma anque in le altere obras "minor":<ref>{{cita|Tonelli|p. 221}}</ref> le varie personas manzonian debera suffrer patimentos e injustitias intra un mundo corrupte e dominate per un decadentia civil, moral e cultural,<ref group="N">{{Cita|Frare|pp. 147-165}} revoca, in facto, le condemnation cultural, moral e civil del intellectuales del Oitocento contra le [[Barocco]] e dunque le seculo XVII, in tanto que seculo «stupide e sfarzose» (p. 155), «impregnate de superstition e de magia, provincial e retardate» (p. 156) e expression, in general, del mal governamento espaniol in [[Lombardia]].</ref> e solmente le action del Providentia (appellate, in iste contexto dolorose, anque con le nomine de ''provida sventura'') permittera les de devenir victimas e de obtener ille justitia attendite vanmente sur le terra e que essera in vice dispensate in le Celo.<ref>{{Cita|Parisi|p. 90}}, analysante le morale de Bossuet, se concentra super le valor "providential" del disaventuras que pote occurrer al homines juste:{{Citation|Deo mira al salute ultime del conscientia <nowiki>[…]</nowiki> Le suffrentias que colpe un persona trova in iste perspectiva su justification ethic: Enrichetta de Francia, qui sin su disaventuras haberea peccate de orgolio, ha recipite gratias a illos le consolationes promittite a illes qui plora. Le disventura ha essite 'providential' como illo que colpe le Ermengarda manzonian.}}</ref> Iste vision tanto pessimista del mundo es debite, anque, al tonalitates profundemente [[jansenista]] que le directores spiritual de Manzoni, Degola primo e Tosi postea, le impartiva in affrontar le vicissitudes human. In realitate, tamen, Manzoni remaneva sempre, del puncto de vista dogmatic, un catholic, mantenente solmente un sever morale de vita proxime al ambientes jansenista. Como sublinea [[Giuseppe Langella]], super le question fundamental del [[Gratia (theologia)|Gratia]]: «Manzoni se conforma sin reservationes al inseniamento official del Ecclesia, confide in le exhortation apostolic del [[evangelio secundo Matthaeo]]:<ref>{{Treccani|et-aperietur-vobis-pulsate|Discurso del monte|accesso=28 januario 2026}}</ref> ''"petite, et dabitur vobis"''… Nulle discrimination, dunque, in le offerta misericordiose del gratia. Manzoni es peremptori: le adjuta divin non es negate a nulle qui lo demanda…».<ref>{{cita|Langella|p. 159}}. Citante le passage del Evangelio, [[Giuseppe Langella|Langella]] intende relevar le paternitate divine que soccurre e veni in adjuta de su filios quando illes lo demanda, explicante assi le concepto del Providentia christian.</ref> === Manzoni dramaturgo e romanziere === [[File:Manzoni 1829.jpg|thumb|right|alt=Portrait de Alessandro Manzoni in 1829|Portrait de Alessandro Manzoni ab un [[aquarello]] de 1829, reproducite in {{cita|Cantù}}.|241x241px]] ==== Inter morale e realismo ==== Le scena, secundo Manzoni, non debe vehicular passiones e forte emotiones, in le exasperation del io, ma inducer le spectator a meditar: al «identification emotional» de Racine e del teatro francese il debe substituer le «emotion meditate», pro dicer lo con [[Gino Tellini]].<ref>{{cita|Tellini|p. 92}}</ref> Le vicissitude e le representation debe transmitter un message christian sin pro isto presentar un realitate idyllic: al contrario, Manzoni va in cerca de personas qui, como [[Francesco Bussone]], le conte de Carmagnola, se oppone al mal que domina le societate, mesmo al precio del vita.<ref>{{Cita|Ferroni|p. 47}}</ref> Le importante es que le dramaturgo cerca le veritate e remane fidel al realitate historic (le ''vero storico''), lassante al poeta le carga de investigar le sentimentos del protagonista in un determinante contexto. Se delinea assi ille forte vena realistic que dominara anque le economia del romanzo, ab ''Fermo e Lucia'' usque al ''Quarantana'' de ''I promessi sposi'', ubi le [[realismo (litteratura)|realismo]] emerge precisamente del ultime capitulo: il non ha un fin felice, ma un continuation del vita quotidian signate per le disaventuras del protagonistas.<ref>Vide, super iste puncto, le essay de {{Cita|Forti|titulo=Manzoni e le refus del idylle}}, e le libro de {{cita|Raimondi, ''Le Romanzo sin idylle''}}.</ref> Le allontanamento de [[Lecco]] de Renzo e Lucia e le reprise del activitates es le fructo del selection de facer continuar le vitas del duo protagonistas intra le quotidianitate historic.<ref>{{Cita|Ferroni|p. 58}}</ref> [[File:7005 - Milano - Monumento al Manzoni in p.zza San Fedele - Foto Giovanni Dall'Orto 8-Mar-2007.jpg|thumb|left|alt=Statua in bronzo de Alessandro Manzoni super alte pedestallo in le placia San Fedele|[[Monumento a Alessandro Manzoni (Milano)|Monumento a Alessandro Manzoni]], in [[placia San Fedele]], a [[Milano]]. Erigite in 1883 per obra de [[Francesco Barzaghi]], illo es situate ante le ecclesia de San Fedele, de cuje gradus le scriptor cadeva, reportante le [[trauma cranial]] que le conduceva al morte.]] === Le ''Question del lingua'' in Manzoni === {{Vide etiam|question del lingua}} Manzoni, sub le impulsion del romantismo e de su necessitate de establir un dialogo con un vaste publico heterogenee, se proponeva le scopo de trovar un lingua que presentava un vocabulario plen de terminos ligate al uso quotidian e al campos specific del cognoscentia, reducente le secular disparitate inter le lingua parlate e illo scribite. Isto percurso, initiate ja con le redaction del ''Fermo e Lucia'', videva le scriptor passar, inter 1821 e 1827, del compromisso del ''bon lingua'' litterari al approximation al [[dialectos toscane|toscano]]. Le investigation se concludeva, post annos de studios facilitate etiam per le presentia del governante florentine [[Emilia Luti]], in 1840 con le revision de ''I promessi sposi'' sur le modello del florentino cultivate. Iste modello presentava, ancora plus que le toscano generic, un dimension unitaria inter le oral e le litterari. In facto, inter le edition de 1827 e illo de 1840 esseva eliminate tote le lemmata toscane municipal que esseva distante del uso del florentino currente. Iste selection, ben que approbate per le ministro [[Emilio Broglio]] in le relation de 1868, non esseva acceptate per tote le contemporaneos: [[Carlo Tenca]], in un articulo del 11 januario 1851 in le revista «Crepuscolo», se opponeva al solution manzonian. Le mesme valeva pro le [[Scapigliatura|Scapigliati]] e pro [[Giosuè Carducci|Carducci]], durante que [[Francesco d'Ovidio]], [[Carlo Collodi]], [[Edmondo de Amicis]] e [[Carlo Emilio Gadda]] se refereva al lingua del romanzo, initiando le phenomeno del ''manzonismo''. == Le ''homine'' Manzoni == === Un vita a prime vista tranquille === Alessandro Manzoni in 1870, al etate de octanta-cinque annos. Como consequentia de su stilo de vita extrememente reservate, il non es facile de inquadrar Manzoni como homine. Il viveva principalmente retirate del vita public, mantenente se estranie al principal eventos mondan del citate — salvo le frequentation del [[Salotto Maffei|salon intellectual tenite per Clara Maffei]] — e distante del participation politic active al grande motiones nationalistic del [[Risorgimento]]. Tamen, il manteneva un position culturalmente e moralmente favorabile al causa del Unification (como testifica ''Adelchi'' e ''Marzo 1821''), que lo conduceva a acceptar le nomination como senator vitalicie durante su senectute. Le ration de iste attitude, ultra su character, debe esser cercate in su continue disturbi neurotic (que ille curava con longissime promenadas e un stilo de vita extrememente regular) como agoraphobia, attaccos de panico, hypochondria, lipothymias, varie phobias, inter illos le [[demophobia|timor del turba]], le [[ceraunophobia|timor del tonitros]] e le [[hydrophobia (psychopathologia)|hydrophobia]], iste ultime comprendite como timor del poças d'aqua. Amante del vita tranquille, il menava apparentemente un vita silentiose inter Brusuglio — ubi ille se delectava con [[botanica]] e [[horticultura]] — e via del Morone, dedicate a su studios e al cura del familia. Tamen, a causa del complexos que lo affligeva, ille mesme esseva frequentemente objecto del curas de su proximos. Il cultivava insimul amicities plus proxime, ben que ille evitava nove cognoscentias con le quales se sentiva embarrassate. In le vita quotidian, ille usava principalmente le [[dialecto milanese]]. Inapte in le administration de su bens, ille monstrava al contrario grande attention al mundo circumstante, judicate con placide ironia le eventos politic e social e adoptante auto-ironia verso su proprie males. Le personas proxime sublineava su cortesia, su memoria vivissime e su capacitate discursive elegante, ben que minate per le [[balbuzie]]. === Le description physic === [[File:Alessandro Manzoni - foto.jpg|miniatura|alt=Portrait photographic de Alessandro Manzoni in 1868|Portrait photographic de Alessandro Manzoni (1868)]] Le filiastero Stefano Stampa offere un portrait physiognomic assai detaliate de su patre affine, delineante etiam su movimentos e ille ''risetto'' que indicava su character ironic: {{Citation|Manzoni esseva de [[statura]] medie, sì, ma medie plus tosto alte. Io possede le mesura de su persona, e illo esseva de 1 metro, 72 centimetros e 3 millimetros… Ille esseva de corpore ''slanciate'', ma nullemente ''gracile''; plus tosto larg de spatulas e ben conformate de torso… Con belle bracchios e belle gambas, ille haberea apparite un homine integremente ben proportionate, si ille non haberea habite, non le collo curte, sed le spatulas un pauc alte verso le capite, lo que le dava un aere un pauc incurvate <nowiki>[…]</nowiki> Su testa esseva longe de esser parve <nowiki>[…]</nowiki> In su juventute ille habeva le capillos castanee <nowiki>[…]</nowiki> Le oculos de Manzoni, tamen, non esseva parve, sed de grandor ordinari, de color azur tendente al verdastro. Le fronte alte e indicante le intelligentia. Le bucca non esseva large, sed de grandor medie, e con ''labios acuminate'', sur le quales ''ordinariemente'' appareva ille risetto ben definite per Cantù, ''de qui scherza e non deride''.}} <small>(''Alessandro Manzoni. Si m'eût été donné'')</small><ref>{{cita|Stampa|I, pp. 329-331}}</ref> == In le cultura de massa == {{Vide etiam|I promessi sposi#Nella cultura di massa}} [[File:Giuseppe Verdi by Giovanni Boldini.jpg|thumb|left|alt=Portrait de Giuseppe Verdi per Giovanni Boldini|[[Giovanni Boldini]], ''Portrait de Giuseppe Verdi'', 1886. Le compositor de Parma commemorava Manzoni juste un anno post su morte con su ''Missa de Requiem''.]] Le mesme die de su morte, le municipalitate de Milano decretava de dar al ''via del Giardino'', presso le qual Manzoni habeva habitate desde 1813, le nomine del scriptor; le placas con le nove designation ''Via Alessandro Manzoni'' esseva jam fixate le matino del 23 de maio.<ref>{{Cita libro|autore=[[Alfredo Comandini]]|titolo=L'Italia nei cento anni del secolo XIX (1801-1900) giorno per giorno illustrata|url=https://archive.org/details/litalianeicentoa05comauoft/mode/2up/|anno=1930-1942|editore=Antonio Vallardi|città=Milano|p=182|volume=V|capitolo=23 maggio 1873|url_capitolo=https://archive.org/details/litalianeicentoa05comauoft/page/182/mode/2up/search/manzoni}} </ref> Analogemente, le principal citates italian intitularono un via o un corso a su nomine. In [[1874]], al prime anniversario de su morte, [[Giuseppe Verdi]] dirigeva personalmente in le [[chiesa di San Marco di Milano|ecclesia de San Marco de Milano]] le [[Requiem (Verdi)|Missa de Requiem]], componite pro honorar su memoria.<ref>{{Cita|Barbiera|p. 274}}</ref><ref group="N">Verdi sentiva devotion verso le autor de ''I promessi sposi'', non solmente pro su prosa e su arte, ma etiam pro le alte valor moral e civil que Manzoni propugnava con su autoritate moral. Isto es demonstrate per un littera de 1867 que le compositor inviava al commun amica Clara Maffei, plen de emotion e reverentia verso Manzoni. Vide: {{Cita|Verdi|pp. 390-391}}.</ref> Le 22 de maio [[1883]], al decennial de su morte, in presentia del [[Tommaso di Savoia-Genova|duca de Genova]] e de un representation parlamentar, le corpore esseva transferite con un ceremonia public al [[famedio]] del [[Cimitero monumentale di Milano]], in un sepulcro de granito rubie con solmente su nomine inscripte; in le postmeridie esseva inaugurate le [[monumento ad Alessandro Manzoni (Milano)|monumento in Piazza San Fedele]], opera de [[Francesco Barzaghi]].<ref>{{Cita web|url=http://www.arte.it/opera/tomba-di-alessandro-manzoni-1693|titolo=Tomba di Alessandro Manzoni|editore=ARTE.it|accesso=26 gennaio 2026|urlmorto=no|urlarchivio=https://web.archive.org/web/20251109103705/https://www.arte.it/opera/tomba-di-alessandro-manzoni-1693}}</ref><ref>{{cita pubblicazione|data=27 maggio 1883|titolo=La festa manzoniana|rivista=Illustrazione Italiana|p=326|accesso=31 gennaio 2026|url=http://teca.bsmc.it/pub/images/materiale_a_stampa/periodico/RAV0070589/RAV0070589_1883_00021/RAV0070589_1883_00021_006.jpg|urlarchivio=https://web.archive.org/web/20171210015712/http://teca.bsmc.it/pub/images/materiale_a_stampa/periodico/RAV0070589/RAV0070589_1883_00021/RAV0070589_1883_00021_006.jpg|dataarchivio=10 dicembre 2017|urlmorto=sì}}</ref> Le 29 de decembre [[1923]], al occasion del cinquantesimo anniversario del morte, le [[Regno de Italia (1861-1946)|Regno de Italia]] emitteva un [[Cinquantenario della morte di Manzoni|serie commemorative de sex francobollos]], cedite in parte al comité promotore del celebration.<ref>Pro le detalios super le serie philatelic, vide le articulo: [[Cinquantenario della morte di Manzoni]].</ref> [[File:Sergio Mattarella at the 150th anniversary of Alessandro Manzoni's death - Milan 22 May 2023 - 01.jpg|thumb|right|alt=Sergio Mattarella al Famedio de Milano in 2023|Sergio Mattarella in visita al Famedio le 22 de maio 2023, al occasion del centocinquantesimo anniversario del morte de Manzoni.]] Anque in le secunde medietate del vintesimo seculo e in le prime annos del 2000, le figura de Manzoni esseva evocate in occasiones plus o minus official: in 1973 esseva celebrate le prime centenario de su disparition e, in iste occasion, [[papa Paolo VI]] inviava al [[cardinale]] e [[arcevescovo de Milano]] [[Giovanni Colombo (cardinale)|Giovanni Colombo]] un message in le qual le pontifice brescian refaceva le percurso existential e christian del scriptor.<ref>{{Cita web|url=https://www.vatican.va/content/paul-vi/it/speeches/1973/may/documents/hf_p-vi_spe_19730519_centenario-manzoni.html|titolo=Nel I centenario della morte di Alessandro Manzoni, 19 maggio 1973 {{!}} Paolo VI|sito=[www.vatican.va|accesso=31](http://www.vatican.va|accesso=31) gennaio 2026}}</ref> In ultra, alcun [[500 lire "Manzoni"|liras con su profilo esseva coniate al occasion del bicentenario de su nascentia]] (1985). Al centocinquantesimo anniversario de su disparition, celebrate in 2023, Manzoni esseva commemorate al nivello national tanto per le [[Parlamento italiano|Parlamento]]<ref>{{Cita web|autore=Pierfranco Bruni|url=https://www.corrierenazionale.net/2024/01/16/manzoni-150-presentato-alla-camera-dei-deputati-a-roma/|titolo=“Manzoni 150” presentato alla Camera dei Deputati a Roma|editore=Il Corriere Nazionale|data=16 gennaio 2024|accesso=2 gennaio 2025}}</ref> como per le [[Presidente della Repubblica Italiana|capo del Stato]] [[Sergio Mattarella]], qui visitava le [[Cimitero monumentale di Milano|Famedio]] pro commemorar le homine de litteras.<ref>{{Cita web|lingua=it|autore=Segretariato generale della Presidenza della Repubblica-Servizio sistemi informatici|url=https://www.quirinale.it/elementi/89670|titolo=150° anniversario della morte di Alessandro Manzoni|sito=Quirinale|accesso=2025-01-02}}</ref> In ultra, gratias al intervention del [[Centro nazionale di studi manzoniani]]<ref>{{Cita web|url=https://www.casadelmanzoni.it/content/manifestazioni-il-150esimo-anniversario-dalla-morte-di-manzoni|titolo=MANIFESTAZIONI PER IL 150ESIMO ANNIVERSARIO DALLA MORTE DI MANZONI {{!}} Casa Manzoni|sito=[www.casadelmanzoni.it|accesso=2025-01-02](http://www.casadelmanzoni.it|accesso=2025-01-02)}}</ref> e al sensibilitate del archiepiscopato milanese,<ref>{{Cita web|lingua=it-IT|url=https://www.chiesadimilano.it/news/arte-cultura/omaggio-a-manzoni-nel-duomo-di-milano-1778422.html|titolo=Omaggio a Manzoni nel Duomo di Milano – Chiesa di Milano|accesso=2025-01-02}}</ref> esseva organise alcun eventos pro commemorar Manzoni: le publication del edition critic de ''I promessi sposi'' e del ''[[Osservazioni sulla morale cattolica]]'', per exemplo, per le prime; e le lectura in le Duomo, del 9 de maio al 31 de maio 2023, del romanzo. Finalmente, rememora le [[parodie]] de ''I promessi sposi'' ([[I promessi sposi (Quartetto Cetra)|celle del Quartetto Cetra in 1985]] e [[I promessi sposi (miniserie televisiva 1990)|celle de ''Il Trio'' in 1990]]) e le varie adaptationes televisive, ab [[I promessi sposi (miniserie televisiva 1967)|celle de 1967]] usque al [[I promessi sposi (miniserie televisiva 1989)|adaptation dirigite per Salvatore Nocita in 1989]]. In 2023, al occasion del 150e anniversario del disparition de Alessandro Manzoni, esseva coniate un moneta commemorative de [[2 euro commemorativi|2 euros]] que representa le effigie del scriptor.<ref>{{Cita web|url=https://eurocollezione.altervista.org/_ITALIA_/_2_euro_2023_commemorativo_Manzoni.htm|titolo=ITALIA 2023 : 2 € commemorativo "150º anniv. morte Alessandro Manzoni"|sito=eurocollezione.altervista.org|accesso=2025-11-14}}</ref> {{Ref}} [[Categoria:Alessandro Manzoni| ]] [[Categoria:Cavalleros del Ordine del Sanctos Mauricio e Lazaro]] [[Categoria:Cavalleros del Ordine de Sancto Joseph]] [[Categoria:Cavalleros del Ordine Pour le Mérite]] [[Categoria:Cavalleros de grande croce del Ordine del Corona de Italia]] [[Categoria:Sepultate in le Cimiterio Monumental de Milano]] [[Categoria:Membros del Accademia del Scientias de Torino]] [[Categoria:Poetas romantic]] [[Categoria:Scriptor romantice]] [[Categoria:Scriptor catholic]] [[Categoria:Scriptor del realismo]] [[Categoria:Personas ligate al Accademia Roveretana del Agiati]] [[Categoria:Academicos del Crusca]] [[Categoria:Senatores del VII legislatura del Regno de Sardinia]] [[Categoria:Senatores del VIII legislatura del Regno de Italia]] [[Categoria:Senatores del IX legislatura del Regno de Italia]] [[Categoria:Senatores del X legislatura del Regno de Italia]] [[Categoria:Senatores del XI legislatura del Regno de Italia]] [[Categoria:Personalitates commemorate con funerales de Stato]] 70i2apc33oksg147npos52ytwehrmc5 699287 699286 2026-08-28T07:44:16Z Interlingvisto 60932 /* Le debatto super Manzoni */ 699287 wikitext text/x-wiki {{Infobox/articulo/persona}} '''Alessandro Manzoni''', nascite '''Alessandro Francesco Tommaso Antonio Manzoni''' ([[Milan]]), ([[7 de martio]] [[1785]] – [[Milan]], [[22 de maio]] [[1873]]) esseva un [[scriptor]], [[poeta]] e [[dramaturgo]] [[Italia|italian]], e anque [[Senator del Regno de Italia|senator del Regno de Italia]]. Considerate como un del major romancieros italian de tote le tempo pro le celeberrime romanzo ''[[Le promesse sposes]]'', capite fundamental del [[litteratura italian]],<ref name="Treccani">{{Treccani|alessandro-manzoni|Manzóni, Alessandro|accesso=16 januario 2026}}</ref> Manzoni habeva le merito de haber jectate le bases pro le romanzo moderne e de haber assi promovite le unitate linguistic italian, sur le tracia del litteratura moralmente e civilmente ingajate proprie del [[Illuminismo italian]]. Passate del periodo [[neoclassic]] a illo [[romantismo|romantic]], Manzoni, devenite un fervente catholic de tendentias [[Christianismo liberal|liberal]], lassava un marca indelebile anque in le [[historia del theatro italian]] (pro haber rumpite le tres [[unitates aristotelic]]) e in le poesia, gratias al nascentia del pluralismo vocal con le ''[[Hymnos Sacre]]'' e al disveloppamento del poesia civil. Le successo e le numerose recognitiones public (ille esseva [[Senator del Regno de Italia|senator del Regno de Italia]]) esseva accompaniate per problemas de sanitate ([[neurosis]], [[agoraphobia]]) e familiar (le numerose mortes que affligeva le vita domestic), que le reduceva a un progressive isolation existential. Nonobstante isto, ille remaneva in contacto per correspondentia con le melior cultura europee, ab [[Goethe]] usque a [[Antonio Rosmini]], subiente anque le influentia de [[Walter Scott]] pro le genere del romanzo historic. == Biographia == === Origines familiar === ==== Familia ==== {{Vider anque|Manzoni (familia)}} [[File:Pietro Manzoni.jpg|left|thumb|alt=Portrait de Pietro Manzoni|Pietro Manzoni, ''Casa Manzoni'', [[Brusuglio]]<ref>{{cita|Ginzburg|p. 345}}.</ref>.]] Per le latere maternal Alessandro Manzoni proveniva del illustre familia del [[Beccaria (familia)|Beccaria]]; le avo esseva [[Cesare Beccaria]], autor del tractato ''[[Dei delitti e delle pene|Del delitos e del penas]]'' e un del principal promotores del [[Illuminismo in Italia|Illuminismo lombard]]. Secundo le mesme Manzoni, ille e su avo se videva solmente un vice, al occasion del visita de su matre al celebre genitor.<ref>Manzoni rememora assi le incontro in {{cita|Fabris|p. 94}}: {{Citation|Io me rememora de haber le vidite un sol vice, e io rememora su figura. Mi matre, ante de poner me in collegio, me duceva a salutar le; e ille iva prender chocolates pro me. Il me pare ancora vider le avo e le armario.}} </ref> Le parentela con le Beccaria le rendeva insuper cosino distante del scriptor [[scapigliatura|scapigliate]] [[Carlo Dossi]].<ref>{{Cita|Lioce}}.</ref> Plus modeste esseva in vice le familia paternal:<ref group="N">Pro un quadro general del historia del familia Manzoni ab Giacomo (initio del XVI seculo) usque a Alessandro Manzoni, vide: {{Cita testo |autore=Pietro Pensa |titolo=Familia Manzoni: ille ramo del casato |rivista=Broletto |volume=2 |anno=1985 |pagine=62-69 |città=Como |issn=2388-1232 |url=http://pietro.pensa.it |accesso=23 julio 2015}}</ref> don [[Pietro Manzoni|Pietro Antonio Pasino Manzoni]] (1657-1736), le patre de Alessandro, descendeva de un nobile familia de [[Barzio]], in [[Valsassina]], stabilite in [[1612]] in [[Lecco]] (in le localitate de [[Caleotto]]) sequente al matrimonio de [[Giacomo Maria Manzoni]] con Ludovica Airoldi in 1611.<ref>{{Cita|Pensa}}.</ref> Ben que Pietro Manzoni habeva postea recipite le feudo de [[Cascine di Garbagna Novarese#Moncucco|Moncucco]] in le [[Provincia de Novara|Novarese]] in [[1691]]<ref>{{Cita web|http://www.storiadimilano.it/Repertori/cronologia_manzoni.htm|titulo=Chronologia del vita de A. Manzoni e del edificios habitate per ille|accesso=16 januario 2026|autore=Paolo Colussi|editore=Historia de Milano|data=9 april 2012}}</ref><ref>{{Cita|Parenti|p. 12}}:{{Citation|Le feudo de Moncucco pertineva al Manzoni, qui lo habeva acquirite del Camera Regia de Milano, con le assenso de Carlo II, rege de Hispania, ja desde le 23 de februario 1691, per opera de Don Pietro Antonio.}}</ref><ref>{{Cita|Bonfiglioli|p. 8}}.</ref><ref>{{Cita|Casalis|p. 600}}:{{Citation|Moncucco, dependentia de Mirasole in le basse Novarese: se trova super le Arbogna: esseva le signoria del Manzoni del loco de Caleotto in le territorio de Lecco.}}</ref> e in virtute de isto illes esseva contes, in Milano le titulo non esseva valide proque esseva «estranie».<ref name=":5">{{DBI|autore=Piero Floriani|nomeurl=alessandro-manzoni|accesso=16 januario 2026}}</ref><ref name="infeudazione" group="N">Alcun autores, como {{Cita|de Feo|p. 27}} e {{Cita|Bonfiglioli|p. 8}}, reporta 1773 como anno del infeudation de Moncucco al Manzoni: il se tracta de un evidente error chronologic, proque [[Carlo II de Hispania]] habeva morite in 1700 e le Novarese, ante le [[guerra de succession espaniol]], faceva parte del [[Ducato de Milano]], alora sub le egida de [[Madrid]].</ref> Initialmente don Pietro presentava al govern austriac un requesta official de recognition, ma pois prefereva non insister.<ref>{{cita|De Gubernatis|p. 21, nota 4}}.</ref> In omne caso, quando Roma attribuera multo plus tarde le citatinitate al Manzoni, le titulo comital apparera sur le acto official e sera mantenite per su descendentes. ==== Manzoni e Giovanni Verri ==== Ben que le patre legitim esseva Pietro Manzoni, il es multo probabile que le patre natural de Alessandro esseva un amante de Giulia, [[Giovanni Verri]] (le fratre minor de [[Alessandro Verri|Alessandro]] e [[Pietro Verri]]).<ref name=":5"/><ref name=":0">{{cita|Tellini|pp. 16-17}}: {{Citation|Le patre natural es tamen Giovanni Verri — ja amante de Giulia desde 1780…}}</ref> Con Giovanni, un homine attractive e libertin, de dece-septe annos plus vetule que illa, Giulia habeva initiate un relation ja in 1780, continuante la mesmo post le matrimonio.<ref name=":0"/><ref>{{Cita web|url=http://archiviostorico.corriere.it |titolo=Verri, Manzoni, Beccaria: tres familias pro Giulia |autore=Giulia Beccaria e Ermanno Paccagnini |editore=Corriere della Sera |data=15 decembre 2001 |accesso=17 januario 2026 |citazione=Accesso limitate per medio de subscription.}}</ref> Secundo lo que esseva reportate per [[Niccolò Tommaseo]], il pare que Verri esseva le ver patre del scriptor e que iste esseva plenmente al currente: «Anque de Pietro Verri <nowiki>[Manzoni]</nowiki> ille parla con reverentia, tanto plus que ille sape, e su matre non lo dissimulava, esser le nepote de ille, isto es, le filio de un de su fratres».<ref>{{Cita|Tommaseo|p. 54}}.</ref> === Le infantia e le adolescentia === ==== Galbiate e le separation del genitores ==== Alessandro Manzoni<ref>{{cita|De Gubernatis|p. 18, nota 2}}: {{Citation|Al infante esseva imposte le nomines Alessandro, Francesco, Tommaso, Antonio. Le prime nomine esseva illo del patre de Don Pietro, isto es le avo de Manzoni, alora ja morte; le secunde nomine esseva illo del parino Don Francesco Arrigoni. Le nomine Tommaso gli esseva imposte, sin dubita, proque le Ecclesia celebra le 7 de martio Sancto Tommaso. Antonio esseva le nomine de un cosino canonico in San Nazaro; ma illo pote anque esser venite a Manzoni de un madrina Antonietta, circa le qual, tamen, usque nunc nos vermente non sape nihil.}}</ref> nasceva in Milano, alora parte del [[Imperio Habsburgic]], al numero 20 de via San Damiano<ref name=":9">{{cita|Tonelli|p. 5}}.</ref> (correspondente al actual via Visconti di Modrone n.º 16),<ref>{{Cita web|url=http://www.storiadimilano.it/Repertori/cronologia_manzoni.htm|titulo=Chronologia Manzoni|autore=Paolo Colussi|accesso=18 januario 2026}}</ref><ref>{{Cita web|url = https://www.comune.milano.it/documents/76991511/269691898/36+Via+Visconti+di+Modrone.pdf/b3df31d2-89cc-e78d-dc19-d70c02d850b3?t=1627550354266|titulo = 36 Via Visconti di Modrone|autore = Commune de Milano|sito = comune.milano.it/municipio1|data = 2020|lingua = IT|formato = PDF|p = 2|accesso = 18 januario 2026}}</ref> le 7 de martio 1785, de [[Giulia Beccaria]] e, officialmente, de don [[Pietro Manzoni]].<ref>{{cita|Tellini|p. 16}}</ref> Ille passava le prime annos de vita principalmente in le ''[[cascina]] Costa'' de [[Galbiate]], tenite a balia per Caterina Panzeri, un contadina del loco,<ref name=":1">{{cita|Boneschi|p. 172}}</ref><ref>{{cita|Tellini|p. 17}}.</ref> un facto atestate per le placa ancora presente super le edificio. Postea ille passava alcun periodos in le [[Villa Manzoni|villa rustic]] del [[Caleotto]], proprietate del familia paternal, habitation ubi ille amara retornar como adulto e que ille vendera, non sin regretos, in 1818. Sequente le separation del genitores,<ref group=N>Le separation occurreva, legalmente, le 23 de februario 1792; postea, ab 1795 — ma le relation habeva comenciate multo ante, forsan in 1790, anno in que illes pare haber se incontrate — Giulia Beccaria comenciava a cohabitar con le cult e ric [[Carlo Imbonati]], prime in Anglaterra, pois in Francia, a Paris ({{cita|Tellini|p. 17}}).</ref> Manzoni esseva educate in collegios religiose. ==== Le education religiose a Merate e a Lugano ==== [[File:Appiani Giulia Beccaria Alessandro Manzoni.jpg|thumb|alt=Portrait de Giulia Beccaria con su filio Alessandro como infante|[[Andrea Appiani]], ''Portrait de Giulia Beccaria e su filio Alessandro Manzoni como infante'', 1790. Le portrait esseva donate per Giulia a Verri, un evento que fortifica le supposite illegitimitate de Alessandro<ref>{{cita|Ginzburg|p. 9}}: {{Citation|Le pictor Andrea Appiani faceva un portrait de Giulia con le infante. In le portrait, Giulia es vestite como amazona. Illa ha un facie dure, ossee e fatigate. Illa reguarda in le vacuo. Nulle teneressa visibile verso ille infante que se appoia al su geniculo. Le infante ha quatro annos. Giulia donava le portrait a Giovanni Verri.}}</ref>]] Le 13 de octobre 1791<ref name=":2">{{Cita web|url=http://www.casadelmanzoni.it/content/la-vita|titulo=Chronologia del vita e del obras de Alessandro Manzoni|accesso=18 januario 2026|editore=Casa del Manzoni|data=2014|urlarchivio=https://web.archive.org/web/20151011153809/http://www.casadelmanzoni.it/content/la-vita|dataarchivio=11 octobre 2015|urlmorto=sì}}</ref> ille esseva accompagnate per su matre a [[Merate]] al collegio San Bartolomeo del [[Somaschi]], ubi ille remaneva durante cinque annos. Esseva un periodo dur; le parve Alessandro pativa del absentia de su matre<ref group=N>Manzoni rememorava sempre como su matre, pro facilitar le separation de su filio, se retirava clandestinmente profittante de un momento de distraction de ille (vide: {{cita|Trombatore 1957|p. 250}}).</ref> e suffreva del relation difficile tanto con su companiones de schola, violente,<ref group=N>Inter le motivos de derision poteva esser anque ille forma de [[balbutiation]] que comenciava a manifestar se precisemente durante ille annos (vide: {{cita|Trombatore 1957|pp. 250-251}}).</ref> como con le docentes, qui le puniva frequentemente.<ref>{{cita|Tonelli|p. 9}}.</ref> Le litteratura in ille annos esseva ja pro ille un consolation e un passion: durante le recreation, le scriptor contara, «…io me claudeva <nowiki>[…]</nowiki> in un camera, e ibi io componeva versos».<ref>{{cita|Fabris|p. 86}}.</ref> In april 1796 ille passava al [[Ecclesia de Sant'Antonio Abate (Lugano)|collegio de Sant'Antonio]] a [[Lugano]], ancora gerite per le Somaschi, pro remaner ibi usque a septembre 1798.<ref name=":2"/> In le mesme 1796 arrivava al [[laco de Lugano]] le somasco [[Francesco Soave]], celebre erudito e pedagogista; ben que il sia completemente improbabile que Manzoni le habeva como maestro (excepto forsan pro alcun dies), su figura exerceva super le infante un notabile influentia.<ref>{{cita|Trombatore 1957|p. 252}}.</ref> Vetule e proxime al morte, le autor de ''[[Le promesse sposes]]'' rememorava: «Io amava le patre Soave, e me pareva vider circa su capite un aureola de gloria».<ref>{{cita|Fabris|p. 95}}.</ref> Al fin de 1798 ille passava al collegio Longone de Milano, gerite per le [[Barnabitas]],<ref name=":10">{{cita|Tonelli|p. 15}}.</ref> e postea se transferiva a [[Castellazzo de' Barzi]], ubi le instituto habeva stabilite provisoriamente su sede a causa del manovras bellic,<ref name=":2" /> pro pois retornar le 7 de augusto [[1799]] a Milano.<ref name=":10" /> Il non es clar quanto tempore le adolescente remaneva presso le Barnabitas; le hypothese plus acceptate le considera alumno del schola usque a junio [[1801]].<ref>{{cita|Tonelli|p. 16}}</ref> Nonobstante le isolation al qual ille esseva fortiate per le ambiente clause e bigot, Alessandro succedeva a establir alcun amicitias durabile, como illas con le companiones de classe Giulio Visconti e [[Federico Confalonieri]]. Un die non precisate del anno scholastic 1800-1801, pois, le escolares recipeva un visita que suscitava in le juvene Alessandro un grande emotion: le arrivata de [[Vincenzo Monti]], que ille legeva avidemente e considerava le plus grande poeta vivente, «esseva pro ille como un apparition de un Deo».<ref>{{cita|Carcano|pp. 7-8}}.</ref> ==== Le formation cultural ==== [[File:VincenzoMonti.jpg|thumb|left|alt=Portrait de Vincenzo Monti|[[Andrea Appiani]], ''Portrait de Vincenzo Monti'', [[Pictura a oleo|oleo]] super [[Pictura super tela|tela]], 1809, [[Pinacotheca de Brera]].]] Le formation cultural de Manzoni es imbibite de mythologia e litteratura latin, como appare clarmente del poemas adolescent. Duo autores classic, in particular, es su preferitos, [[Virgilio]] e [[Horatio]],<ref name=":3">{{cita|Tellini|p. 18}}.</ref> ma notabile es anque le influentia de [[Dante]] e [[Petrarca]];<ref>In le sonetto ''A le Musa'', Manzoni enumera Dante e Petrarca como glorias poetic ({{cita|Trombatore 1961|p. 198}}).</ref> inter le contemporaneos, tamen, insimul con Monti, [[Giuseppe Parini|Parini]] e [[Vittorio Alfieri|Alfieri]] ha un rol importante.<ref>{{cita|Fabris|p. 86}}: {{Citation|Ille die io recitava pro me le ''Caduta'' de Parini; e, post sortir del camera, io recipeva le noticia que Parini habeva morite: e illo esseva un del impressiones le plus forte e dolorose de mi vita.}}</ref><ref>{{cita|Tonelli|p. 18}}</ref><ref>{{cita|Trombatore 1957|p. 286}}</ref><ref>{{cita|Langella|p. 14}}</ref> Si on exclude le precedente exercitios de stilo,<ref group=N>Manzoni comenciava a scriber versos al etate de nove annos ({{cita|Fabris|p. 94}}.)</ref> su prime experientias poetic remonta al medietate de 1801, quando ille comenciava a rediger ''[[Del trionfo della libertà|Del triumpho del libertate]]'',<ref>{{cita|Trombatore 1957|pp. 270-271}}.</ref> in le qual on pote relevar un vena satiric e polemic que habera un rol non negligibile in le Manzoni adolescente, ben que illa ja se mitigara al medietate del decennio. Nos possede anque le traductiones, in endecasillabos non-rimate, de alcun partes del libro quinte del ''[[Eneide]]'' e del ''[[Satiras (Horatio)|Satira]]'' tertie (libro prime) de Horatio, junto a un epigramma mutilate in le qual ille attacca un certe fra' Volpino que, sub un false apparentia, representa le vice-rector del collegio patre Gaetano Volpini.<ref>{{cita|Giordano|p. 45}}</ref> ==== Un juvene dissolute ==== [[File:Manzoni a Venezia.jpg|thumb|left|alt=Lapide commemorative de Manzoni a Venesia|Lapide in memoria de Manzoni a Venesia, Campo San Maurizio, Palazzo Bellavite.]] Sortite del mundo anguste del Longone, ab le estate de 1801 usque a 1805 ille viveva con su patre ancian, alternante le sojornos in le tenuta de [[Caleotto]]<ref name=":3" /> con le vita urban.<ref>Don Pietro resideva, insimul con un soror ex-monaca e un avunculo monsignor, presso [[Porta Vittoria (Milano)|Porta Tosa]] ({{cita|Carcano|p. 8}}).</ref> Durante ille periodo ille frequentava le ambiente illuministic del aristocratia e del alte burguesia milanese, dedicante un grande parte de su tempore al divertimento e in particular al joco de hasard; ille jocava in le [[Ridotto (teatro)|ridotto]] del [[Teatro alla Scala]] usque a que, secundo lo que pare, un reproche de Monti le convinceva a renunciar al vitio.<ref>{{cita|Momigliano|p. 5}}</ref> Illo esseva anque le epocha de su prime amor, illo pro Luigina Visconti, soror de [[Ermes Visconti|Ermes]]; de iste experientia nos sape lo que le poeta ipse revelava in 1807 in un littera a [[Claude Fauriel]]: a [[Genova]], in facto, ille la habeva casualmente revistate, ja maritate al marchese [[Gian Carlo Di Negro]], e le episodio habeva despertate in ille le nostalgia e le displacer de haberla perdite.<ref>«''Je vous ai peut-être dejà conté que j'eus dans mon adolescence (1801), une très-forte et très-pure passion pour une jeune fille''», ille scribeva le 19 de martio 1807 a Fauriel, «[…] ''Ce qui me donne un peu de torture, c'est la pensée que c'est un peu de ma faute que je l'ai perdue''» (forsan io vos ha ja dicite que io habeva, in le adolescentia, un passion multo forte e pure pro un puella […] Lo que me tormenta un pauc es pensar que, si io la ha perdite, es in parte mi culpa). Vide: {{cita|Sforza|p. 33}}.</ref> Ultra iste divertimentos, le juventute de Manzoni es anque marcate per un sojorno a [[Venezia]] (de octobre 1803 a maio 1804<ref name=":2" /><ref name=":4">{{cita|Tellini|p. 19}}.</ref>) apud su cosino Giovanni Manzoni. Durante iste periodo ille habeva le occasion de cognoscer le nobildonna [[Isabella Teotochi Albrizzi]], que in un tempore esseva musa de [[Foscolo]],<ref name=":4"/> e de scriber tres del quatro ''[[Opere de Alessandro Manzoni|Sermones]]''.<ref>{{cita|Tellini|pp. 37 e ss.}}</ref> Le motivo del sojorno venetian non es clar, del qual Alessandro conservava anque in su etate avanzate un rememoration multo belle,<ref>{{cita|Venosta|p. 55}}</ref> ma il non pare haber habite rationes politic, sed plus tosto le desiro del patre de allontanar le de un stilo de vita dissipate.<ref name=":4"/> ==== Le Milano illuministic ==== [[File:Manzoni 1805.jpg|thumb|alt=Portrait de Alessandro Manzoni in 1805|Anonime anglese, ''Alessandro Manzoni in 1805'', oleo super tela, actualmente in le [[Casa Manzoni]] de via del Morone, [[Milano]]. [[Natalia Ginzburg]], con multe probabilitate, describe iste portrait, quando illa scribe: «Alibi ille ha un dense crin disordinate, le oculos nubilose e sembla [[Ugo Foscolo]]»<ref>{{cita|Ginzburg|p. 23}}.</ref>]] Le complacentia neoclassic del tempore inspirava a ille le prime compositiones de un certe relieve, modulate super le obra de Vincenzo Monti, idol literari del momento; ultra ille, Manzoni se volveva a Parini, portavoz del ideales [[illuministas]] e del necessitate de moralisation, al poeta [[Ugo Foscolo]], a [[Francesco Lomonaco]], un exiliate [[Basilicata|lucano]],<ref>{{cita|Trombatore 1957|p. 277}}.</ref><ref group=N>Le relation con Lomonaco esseva bastante proxime. Si Manzoni monstrava haber grande estima pro ille, Lomonaco includeva como epigraphe a su ''Vite del excellentes Italianos'' le [[sonetto]] manzonian ''Pro le vita de Dante'' de 1802. A dece-septe annos, dunque, le juvene poeta videva pro le prime vice un proprie texto publicate ({{cita|Tellini|pp. 52-53, nota 5}}).</ref> e a [[Vincenzo Cuoco]], defensor del theorias [[Giambattista Vico|vichian]],<ref>{{cita|Tellini|pp. 18-19}}.</ref> anque ille exiliate de Napoles post le restauration bourbonic de 1799 e considerate le «prime ver maestro de Manzoni».<ref>{{cita|Langella|p. 16}}.</ref> Le proximitate al ambiente neoclassic, e in particular a su campion Vincenzo Monti, incitava le juvene a frequentar alcun cursos de eloquentia date per le poeta romagnol al [[universitate de Pavia]] inter 1802 e 1803.<ref name=":5"/> In le registratores del atheneo le nomine de Alessandro non appare, ma il es quasi certe que ille sequeva le lectiones montian.<ref name=":5"/> Ultra le cognoscite admiration pro Monti e le opinion de illustre studiosos,<ref>De iste idea, per exemplo, {{cita|Piumati|p. 3}} e {{cita|De Gubernatis|p. 60}}.</ref> le hypothese pare esser confirmate per le correspondentia del periodo. Le correspondentes de Manzoni, in facto, es quasi omnes studentes (o ex-studentes) del universitate, ab [[Andrea Mustoxidi]] a [[Giovan Battista Pagani]], ab Ignazio Calderari a [[Ermes Visconti]] e a Luigi Arese.<ref name=":5" /><ref group="N">Arese e Pagani esseva ja amicos de Manzoni desde le tempore del Collegio Longone ({{cita|Nigro|p. 3}}). Concernente le figuras de Luigi Arese e Ignazio Calderari, {{Cita|Sforza|p. 5, n. 3 e 5}} presenta le sequente retratos: «Le conte Luigi Arese Lucini de Milano, de qui Manzoni parla plure vices e con calidissime affection in su litteras. Il habeva le disgrazia de perder su patre in le flor del etate, e de cader in le manos de intrigantes, qui le haberea spoliato, si ille spontanee le 5 de julio 1805 non se habeva messe sub le tutela del doctor Gaetano Garbagnati, renunciante al administration de su proprie substantias. Le 1 de septembre 1806 ille faceva testamento; ille instituiva como heredes le fratres; ille legava le horologio de auro a Giovambattista Pagani» (n. 3); «Le conte Ignazio Calderari, un altere del amicos juvene del Nostre; qui le adresseva varie litteras [...] Nasceva in 1793; moriva in decembre 1838» (n. 4).</ref><ref>{{cita|Tonelli|p. 25}}</ref> Le contexto academic le poneva anque in contacto con duo professores [[jansenistas]], [[Giuseppe Zola (teologo)|Giuseppe Zola]] e [[Pietro Tamburini]], docentes respectivemente de «historia del leges e del costumes» e de «philosophia moral, jure natural e public»;<ref group=N>Pro un analyse general de Tamburini e Zola, vide: Paola Vismara, ''Pietro Tamburini e le "despotismo pontifical"'', in {{Cita|Negruzzo|pp. 95-114}}; Annibale Zambarbieri, ''Le gusto del historia. Giuseppe Zola al initio de su docencia pavian'', in {{Cita|Negruzzo|pp. 115-132}}.</ref> lor ideas in defensa del moral le influentiava profundemente, introducente le pro le prime vice al pensamento jansenista. Tamburini condemnava le [[Curia roman|Curia roman]] pro su deformationes, ma videva in le catholicismo un modello indispensabile. Pro le elevatezza de su dissertationes, ille pareva a Manzoni un puncto de referentia al pari de Zola, definite «supreme» in un littera a Pagani del 6 de septembre 1804.<ref>{{cita|Sforza|p. 9}}; le epiteto esseva exprimite in occasion de un ''Sermon'' componite alcun menses antea a Venesia. Manzoni precava su amico de submitter lo al judicio de Zola.</ref> Del puncto de vista literari, a iste periodo pertine ''[[Del trionfo della libertà|Del triumpho del libertate]]'', ''[[Opere di Alessandro Manzoni|Adda]]'' e ''Le quatro sermones'', que porta le impression de Monti e de Parini, ma anque le echo de Virgilio e Horatio. === Le sojorno parisin (1805-1810) === ==== Le morte de Carlo Imbonati e le reunion con le matre ==== [[File:Carlo Imbonati.png|thumb|left|alt=Cameo representante le profilo de Carlo Imbonati|[[Cameo]] del XIX seculo representante le profilo de Carlo Imbonati.]] In 1805 Manzoni esseva invitate per su matre e per [[Carlo Imbonati]] a [[Paris]], apparentemente sub le suggestion de Monti<ref>{{cita|Ginzburg|p. 16}}</ref>. Alessandro acceptava con entusiasmo, ma non habeva tempore de cognoscer le conte, a cuje missiva ille respondeva con parolas de calor e recognition que Imbonati non legeva jammais; ille moriva, in facto, le 15 de martio, lassante Beccaria como herede universal de su patrimonio<ref>{{cita|Boneschi|p. 219}}</ref><ref name=":6">{{cita|Tellini|p. 20}}</ref>, ma anque afflicte e in necessitate de amor filial.<ref>{{cita|Boneschi|p. 218}}: {{Citation|Le vacuo lassate per Carlo le pare un abysso que tosto inglutira anque illa. In junio illa scribe al fidel amico [[Francesco Melzi d'Eril]]: "Car Melzi, si vos videva le mortifere tristessa que me consume, o car Melzi, vos haberea pietate de me. Le pensamento que io debe haber un die de deman es un pena que renasce sempre pro me e tamen io es fortiate a implorar iste die de deman e a tremular que illo me escapa… e a vos io pote dicer lo: le universo integre es extinguite pro me".}}</ref>. Le juvene, alora de vinti annos, arrivava in le capital francese le 12 de julio,<ref name=":2"/><ref name=":6"/>, die in le qual le policia local le concedeva le permitto de sojorno.<ref>{{cita|Bonghi, ''Obras inedite o rare''}}</ref> Manzoni, qui pro le defuncto scribeva le carme ''[[In morte di Carlo Imbonati|In le morte de Carlo Imbonati]]'', discoperiva haber un matre, e ab ille momento lor camminos, separate usque alora, se incrociava pro non separar se plus. Usque a 1841, anno del morte de Beccaria, le duo stabiliva un relation multo stricte, cuje profunditate emerge del litteras del scriptor in innumerose occasiones; ja le 31 de augusto 1805 ille revelava a [[Vincenzo Monti]] haber trovate «mi felicitate […] inter le bracios de un matre», e viver solmente «pro mi Giulia».<ref>{{Cita|Sforza|p. 12}}</ref> ==== Le circulo parisian: le ''Idéologues'' e Claude Fauriel ==== {{Vide etiam|Idéologues}} [[File:Claude Fauriel.jpg|thumb|alt=Portrait de Claude Fauriel|''Claude Fauriel'', Castello de Bignon, Francia.]] Con su matre ille sojorna al numero 3 de [[place Vendôme]]. Multo frequentemente matre e filio se rendeva a Auteuil,<ref group=N>Le commune de Auteuil, que faceva parte del departimento del Seine, cessava de exister in 1860, e su territorio esseva repartite inter Paris e Boulogne-Billancourt.</ref> citate ubi se reuniva le circulo intellectual sub le patronato del vidua del philosopho [[Helvétius]],<ref name=":2"/> e al ''Maisonnette'' de [[Meulan]], ubi Manzoni passava duo annos, participante al circulo literari del cosidicte ''[[Idéologues]]'': philosophos de schola del undececente seculo, heredes del illuminismo del septe- e octo seculos ma orientate verso questiones concrete in le societate, e per isto precursors de themas [[romanticismo|romantic]] (como le attention al classes paupere e al emotion).<ref name=":7"/> Un rol importante in le gruppo del ''Idéologues'' (constituite, inter alteres, per [[Volney]], [[Dominique-Joseph Garat|Garat]], [[Destutt de Tracy]] e le danese [[Jens Baggesen|Baggesen]]<ref>{{cita|Carcano|pp. 8-9}}</ref>) esseva tenite per [[Claude Fauriel]],<ref name=":7">{{cita|Tellini|p. 60}}</ref><ref group=N>Fauriel habeva un rol significative in le evolution del poetica manzonian: le erudite francese inculcava in Alessandro, in facto, un grande interesse pro le historia e le faceva comprender que ille non debe scriber secundo modellos rigide e fixe in le tempore, ma debe esser capace de exprimer sentimentos que le permitte scriber in un maniera plus "ver", de modo a "tocar" le corde del lector: {{Citation|Le Vero historic remane le cardine del obra, ma recede a un position de scrupulose supporto functional que rende credibile e verisimile le invention|{{cita|Tellini|p. 152}}}}</ref> con qui Alessandro contraheva un amicitia que durava per multe annos; le frequentation esseva facilitate per le ligamine inter Giulia e le amante de Fauriel, [[Sophie de Condorcet]],<ref>{{cita|Ginzburg|p. 13}}.</ref> e per le plus ancian [[Pierre Cabanis]],<ref>Manzoni cognosceva e admirava Cabanis e, post su morte, le rememorava con affection «…''cet homme rare''…» (iste homine rare), non poteva rememorar «…''les promenades d'Auteuil sans souffrir''» (le promenades de Auteuil sin suffrer). {{cita|Sforza|pp. 72-73}}.</ref> autor del ''Lettre sur les causes premières'', texto orientate in senso [[spiritualismo|spiritualista]] e impregnante de spirito religiose, ben que le [[Essere supremo|Essere supreme]] cuje existentia es admittite non coincide completemente con le Deo christian secundo le conception del [[Ecclesia (communitate)|Ecclesia]].<ref>{{Cita libro|autore=Pierre Jean Georges Cabanis|titulo=Lettre, posthume et inédite de Cabanis à M. F*** sur les causes premières, avec des notes par F. Bérard|url=https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k5426351q.texteImage#|accesso=2 april 2024|anno=1824|editore=Gabon et Compagnie, Libraires|citate=Paris|lingua=Fr|OCLC=555572949}}</ref> A Paris, dunque, Alessandro entrava in contacto con le cultura francese classicizante, assimilante le [[sensismo]], le theorias [[Voltaire|volterrian]] e le evolution del rationalismo verso positiones [[Romanticismo|romantic]]. Nos possede pauc litteras relative al annos 1805-1807, e non es dunque possibile definir con precision le importantia pro Manzoni de tote le textos e autores que ille cognosceva o studiava plus profundemente durante le prime annos francese; Fauriel e Cabanis emerge tamen como le duo principal punctos de referentia; un certe importantia debeva anque haber [[Ponce-Denis Écouchard-Lebrun|Lebrun]], recognoscite, in un littera a Pagani del 12 de martio 1806, como «grand'homine», «poeta supreme» e «lirico transcendente».<ref>{{Cita|Sforza|p. 15}}.</ref> Il pote anque esser parolas de circumstantia, dictate per un amicitia ancora recente e per le gratitude pro le parolas laudative que «Pindare Lebrun»<ref group=N>Assi ille esseva appellate per le contemporaneos pro le stilo modelate super illo del poeta grec (vide {{cita|Bognetti|p. 109}}).</ref> le habeva adressate, honorante le con un proprie composition. Le stilo del poeta francese, improntate a un classicismo emphatic e conventional, non pare in facto conciliar se con le poetica manzonian, ma le poemetto ''[[Opere di Alessandro Manzoni|Urania]]'' (concepite inter 1806 e 1807 e postea lente portate a completion durante le annos sequente) portara partialmente su impression.<ref>Pro le integre paragrapho vide {{cita|Tonelli|pp. 65 e ss.}}</ref> ==== Le interludio italian (1806-1807) e le morte de don Pietro ==== [[File:Sophiedecondorcet.jpg|left|thumb|alt=Portrait de Sophie de Condorcet|''Sophie de Condorcet''. Su salon esseva un del punctos de incontro del ''Idéologues''.]] In junio 1806 matre e filio lassava pro le prime vice Paris, pro regular le ultime formalitates legal relative al hereditate de Imbonati, in le qual figurava etiam le [[Brusuglio|villa de Brusuglio]];<ref name=":5"/><ref>{{cita|Tellini|pp. 20-21}}.</ref> in septembre illes esseva totevia ja de retorno in Francia, como demonstra un littera de Manzoni a Ignazio Calderari.<ref>Le littera, del 7 septembre, se trova in {{cita|Sforza|pp. 23-25}}.</ref> Un secunde spostamento data de februario 1807: un littera a Fauriel, scribite le 17,<ref>{{Cita|Sforza|pp. 30-31}}.</ref> confirma que in ille die Manzoni se trovava in [[Susa (Italia)|Susa]] e habeva transite le [[Moncenisio]], durante que de altere testimonios epistolar nos sape que le mense sequente ille se trovava in [[Genova]].<ref>{{cita|Sforza|pp. 32-36}}.</ref> Le 20 martio, in procinto de partir pro [[Torino]], ille apprendeva que su patre esseva gravemente malade<ref name=":5"/> (ben que in realitate ille habeva morite ja duo dies ante<ref name=":2" />) e, durante le viage verso Milano, apprendeva de su morte. Il sembla totevia que Giulia e Alessandro non entrava in le citate ni participava al funerales, preferente passar alcun dies in le nove proprietate de Brusuglio e pois traversar de novo le [[Alpes]].<ref name="Ginz">{{cita|Ginzburg|p. 19}}</ref> Le parolas con le quales ille affronta in su litteras le morte de su patre pare plus tosto frigide; in le missiva a Fauriel del 8 april, vinti dies post le [[funeral]], ille adrese a Pietro un ultime voto: «''Paix et honneur à sa cendre''» (pace e honor a su cinere);<ref>''Carteggio Manzoni-Fauriel'' (a cura de I. Botta), Milano, Centro Nazionale Studi Manzoniani, 2003, p. 26.</ref> in le littera a Pagani del 24 martio, die in le qual ille recipeva le noticia del decesso, ille face referentia al motivo «ben dolorose» que le habeva appellate a Milano, pro continuar pois con altere argumentos, como le satisfaction de revider le amico Calderari e le affection pro su matre, «parlando del qual io trovara sempre plus debile e monche omne expression».<ref>{{cita|Sforza|p. 37}}</ref> In maio Alessandro, nominate per su patre herede universal,<ref name="Ginz" /> esseva de novo a Paris. ==== Le matrimonio e le nascentia del filia Giulia ==== [[File:Famiglia Manzoni.jpg|thumb|alt=Portrait del familia Manzoni per Ernesta Legnani Bisi|Le familia Manzoni al epocha del viage a Firenze, designo de [[Ernesta Legnani Bisi]].]] Desde tempore Giulia Beccaria cercava un sposa pro su filio; etiam le viage primaveral de 1807 habeva essite intraprite con iste objectivo, devenite jam preminente. Post le fallimento del projecto de fidanzar Alessandro con Augustine, filia del philosopho [[Destutt de Tracy]], a causa del basse grado de nobilitate del Manzoni,<ref name=":8">{{cita|Ginzburg|p. 24}}.</ref> Beccaria cognosceva a Paris Charlotte Blondel,<ref name=":11">{{cita|Tonelli|p. 85}}.</ref> parentate con le familia [[calvinista]] del [[ginevrino|bankero genevrin]] François Louis Blondel. Ille viveva in Milano con su sposa Marie e le filia de sedec annos [[Enrichetta Blondel|Enrichetta]] in le [[palatio Imbonati]], que le comite habeva vendite a ille annos ante.<ref name=":11"/> Le contactos esseva initiate per medio de Charlotte e, in septembre, le Manzoni partiva verso le citate milanese pro cognoscer Enrichetta — del qual habeva essite date excellent referentias — e su genitores. Le incontro, occurrite a [[Blevio]] in le fin de septembre 1807,<ref name=":8" /> non decepeva le sperantias; Manzoni remaneva incantate per le dulcesse e puritate del puella. Le matrimonio, que se revelara multo felice e essera coronate per le nascentia de dece filios, esseva celebrate le 6 februario 1808 in Milano:<ref name=":2"/><ref name=":12">{{cita|Tellini|p. 22}}</ref> prime con rito civil apud le municipio e, quaranta-cinque minutas plus tarde, con rito calvinista in via del Marino, ubi se trovava le casa del Blondel.<ref name=":12"/> Post haber regular le ultime questiones ligate al hereditate de Imbonati, le nove sposi, accompaniate per Giulia, se establi al numero 22 del Boulevard des Bains Chinois, a Paris.<ref>{{Cita|Parenti|pp. 70-71}}</ref><ref group=N>Le ration del partita de Milano pro Paris essevaationen, super toto, al scandalo del matrimonio inter un catholico (solmente de nomine) e un protestante, cosa que suscita le hostilitate del bon societate e del clero milanese ({{cita|Ginzburg|p. 25}}.)</ref> Le 23 decembre del mesme anno nasceva Giulia Claudia,<ref name=":12"/><ref name=":13">{{cita|Ginzburg|p. 26}}</ref> futur prime sposa de [[Massimo d'Azeglio]], que esseva baptisate le 23 augusto 1809 in le ecclesia [[giansenista]] de San Nicola presso [[Meulan]], secundo le rito catholic e con Fauriel como [[padrino]].<ref name=":13"/><ref name="Tel24">{{Cita|Tellini|p. 24}}</ref> Le decision de baptisar con rito catholic le primogenita, prendite per un patre indifferente desde le puncto de vista religiose e per un matre calvinista, es le indice de un cambiamento radical in le sensibilitate spiritual del familia. === Le conversion: un debatto aperte === [[File:Manzoni Blondel.jpg|thumb|left|alt=Miniatura de Alessandro e Enrichetta le die del nuptias|Miniatura de Alessandro e Enrichetta le die del nuptias.]] Le conversion al catholicismo de Manzoni es un thema super le qual non solmente le criticos, ma etiam le cognoscitores e le membros del familia del scriptor ha sempre discutite, obtenente del autor de ''I promessi sposi''<ref>{{cita|Tonelli|p. 96}}:{{Citation|…il Manzoni evita sempre di discorrere, anche coi congiunti più intimi, sulle cause, o circostanze particolari, che avevano determinato il suo ritorno alla fede; e una volta che il figliastro [[Stefano Stampa]] glielo aveva apertamente richiesto, si contentò di rispondere assai vagamente: "È stata la grazia di Dio, mio caro, è stata la grazia di Dio"; e alla stessa domanda della figlia Vittoria, analoga risposta.}}</ref> responsas aleatori; un reserva que rende omne studio critic inevitabilemente opinabile e incomplete. Le importantia del conversion, fundamental pro comprender le evolution thematic e spiritual de Manzoni durante le «quindecim annos creative», es sovente ligate a un legenda hagiographic que volerea un conversion repentine, attribuite al disorientation de Enrichetta in 1810. In realitate, le percurso que reconduceva Manzoni e su familia al practica religiose catholic esseva multo plus longe, debite a un serie de factores combinate inter illes. ==== Le duo litteras al Calderari (1806) ==== [[File:Jacques-Louis David 018.jpg|thumb|right|alt=Portrait del Papa Pio VII per Jacques-Louis David|[[Jacques-Louis David]], ''Pio VII'', [[oleo sur tabula|oleo sur tabula]], 1805, [[Louvre]]. Le concession del pontifice a Manzoni de poter celebrar le nuptias con rito catholic esseva un passo fundamental pro le regularisation religiose del copula.]] Un certe importantia ha duo litteras que Manzoni inviava a Ignazio Calderari concernente le maladia que conduceva al morte lor amico commun Luigi Arese. In le prime, del 17 septembre 1806, ille deplora que in loco del personas car le moribundo debe haber al latere de su lecto «l'orribile figura di un prete»,<ref>{{cita|Sforza|p. 26}}</ref><ref>{{cita|De Gubernatis|p. 125}}</ref> ma le 30 octobre, post le morte de Arese, sempre al Calderari ille exclama: «Oh sì! ci rivedremo! Se questa speranza non raddolcisse il desiderio dei buoni e l'orrore della presenza dei perversi, che sarebbe la vita?».<ref>{{cita|Sforza|p. 29}}</ref> Si de un latere es confirmate le reaction anticlerical ja observate in le prime obras, al mesme tempore Manzoni demonstra conformar se al spirito christian, prefigurante un existentia post le morte. ==== Le supplica a Pio VII ==== Post le baptismo catholic de Giulia in augusto 1809, Manzoni, in accordo con su sposa, adreseva un supplica a [[papa Pio VII]] a fin que, «pentito del fallo commesso», le autoritate pontifical poneva «un opportuno riparo, capace di rendere tranquilla la di lui coscienza [del supplicante, cioè del Manzoni]»,<ref>{{Cita|Manzoni cent'anni dopo|p. 49}}.</ref> rendente possibile celebrar de novo le matrimonio, iste vice secundo le rito catholic.<ref name="Tel24"/> In novembre arrivava le authorization papal con un rescripto del [[Michele Di Pietro|cardinal Di Pietro]] datate del 30 octobre,<ref>{{cita|Parenti|pp. 72-73}}.</ref> e le 15 februario [[1810]], in le casa de [[Ferdinando Marescalchi]], le curate del [[ecclesia del Madeleine|ecclesia de la Madeleine]] officiava le ceremonia.<ref>{{cita|Tonelli|p. 103}}</ref> ==== Degola e San Rocco (1809-1810) ==== [[File:Manzoni - Chiesa St.Roch.jpg|thumb|alt=Lapide in le ecclesia de Saint-Roch a Paris que commemora le conversion de Manzoni|Lapide ponite sur le prime pilastro sinistre del nave lateral del ecclesia parisian de Saint-Roch, que commemora le conversion de Alessandro Manzoni.]] Al initio de [[1809]] le Manzoni habeva facite cognoscentias importante, forsan decisive pro orientar Alessandro verso le practica religiose. Pierre Jean Agier, presidente del Corte de appello parisian, Giambattista Somis, ja consiliere del Corte de appello de [[Torino]], [[Ferdinando Marescalchi]], ministro del Relationes externe del [[Regno de Italia (1805-1814)|Regno de Italia]] [[napoleonico]],<ref>{{Treccani|ferdinando-marescalchi_(Dizionario-Biografico)|Marescalchi, Ferdinando|accesso=22 decembre 2015}}</ref> e Anne Marie Caroline Geymüller, un femina de [[Basilea]] devenite vidua de un official del guardia suisse del rege [[Luigi XVI]], faceva parte de un ambiente fortemente catholic e [[giansenista]].<ref>{{cita|Boneschi|p. 246}}</ref> Iste ultime, insuper, habeva [[Acto de abiura|renunciate solemnemente a]] le [[calvinismo]] in [[1805]] per opera de un [[abbate]] genevrin giansenista que le Manzoni cognosceva justo in le autumno de 1809, [[Eustachio Degola]],<ref>{{cita|Tonelli|pp. 102-103}}; pro le influentia de Geymüller e Degola vide A. Gazier, ''Manzoni à Port-Royal'', in ''Revue Bleue'', 1º martio 1908, e A. de Gubernatis, ''Eustachio Degola, le clero constitutional e le conversion del familia Manzoni'', Firenze, Barbera, 1882. Talvota, le cognomine se trova etiam in le forma con le accent tonic (Dègola, como reportate etiam sur le [pagina homonyme del Treccani]).</ref> le qual habeva un enorme importantia pro le conversion de Alessandro e de su familia. Le conversion de Manzoni, tamen, es multo plus cognoscite pro le appellate «miraculo de San Rocco».<ref>{{Cita web|1=http://www.internetculturale.it/opencms/directories/ViaggiNelTesto/manzoni/a9.html|2=Le conversion religiose|3=22 julio 2015|autore=Massimiliano Mancini|editore=Internet Culturale|urlarchivio=https://web.archive.org/web/20130623103016/http://www.internetculturale.it/opencms/directories/ViaggiNelTesto/manzoni/a9.html|dataarchivio=23 junio 2013|urlmorto=sì}}</ref> Le 2 april 1810, durante le festivitates pro le nuptias de Napoleone I e [[Maria Luisa de Austria]], improvisemente explodeva alcun mortarettos e le turba que impleva le stratas separava Manzoni de su sposa,<ref>{{cita|Ginzburg|p. 29}}.</ref><ref>{{cita|Boneschi|p. 248}}.</ref> le qual, pulsate per le gente, se trovava sur le scalones del [[Ecclesia de San Rocco (Parigi)|ecclesia de San Rocco]], in rue Saint-Honoré, e se refugia. In le silentio e serenitate de ille templo ille implorava le gratia de retrovar su consorte e, al exito, convertite, poteva reabraciar la.<ref>{{cita|Tonelli|p. 96}}</ref> [[File:Alessandro Manzoni, incisione di Ardinghi.jpg|thumb|alt=Incision de Alessandro Manzoni a 25 annos|Alessandro Manzoni circa le etate de 25 annos in un incision de Ardinghi, in ''Lettere di Alessandro Manzoni'', a cura de [[Angelo de Gubernatis]], Paolo Carrara, Milano 1881.]] Un altere version, reportate per [[Giulio Carcano]], narra in vice de un Manzoni frustrate que, assediate per dubitas spiritual, se haberea rendite in San Rocco clamante: «O Deo! Si tu existe, revela te a me!»,<ref>{{cita|Carcano|p. 11}}.</ref> exiente pois como credente. ==== Degola e le relationes con le Manzoni ==== Initialmente le sacerdote habeva le carga de preparar Enrichetta Blondel al abiura del calvinismo.<ref>{{cita|Boneschi|p. 247}}:{{Citation|Le 9 april 1810 initia formalmente le instruction catholic de Enrichetta.}}</ref> Ille le demandava de scriber summarios del lectiones de religion catholic (appellate ''ristretti''), pro corriger los pois ipse.<ref>{{cita|Ginzburg|p. 28}}</ref> Le abiura esseva subscripte in un acto official le 3 maio 1810 e celebrate solemnemente le 22 maio in le [[ecclesia de Saint-Séverin]], in presentia del circulo jansenista e del abbate Degola.<ref name="ReferenceB">{{cita|Ginzburg|p. 30}}</ref> Le influentia del sacerdote jansenista es innegabile: le rememora le longe correspondentia que le sacerdote genovese manteneva con Manzoni, con su sposa e con Giulia Beccaria.<ref>{{cita|Tonelli|pp. 115 e ss.}}</ref> Es relativemente facile reconstruer le etapas per le quales Blondel se convertite al catholicismo, ma le motivo non es clar. Probabilemente Manzoni, qui esseva «un animo non veramente ribelle», acceptava con fastidio un matrimonio non benedicte, e iste situation, quando le filia esseva inscribite in le registro del baptismos, debeva metter le in imbarasso.<ref>{{cita|Momigliano|p. 16}}</ref> === Le retorno in Italia (1810-1812) === ==== Inter via del Morone e Brusuglio. Le familia ==== [[File:8862 - Milano - P.za Belgiojoso - Casa del Manzoni - Foto Giovanni Dall'Orto - 14-Apr-2007.jpg|left|thumb|alt=Fachada del Casa Manzoni a Milano|Le [[Casa Manzoni]], viste ab [[piazza Belgioioso]] a [[Milano]]. Acquirite in 1813 per le scriptor, illo esseva le residentia urban de su familia usque a 1873, anno del morte de Manzoni. Hodie illo alberga le "Museo manzoniano", le "Centro de studi manzoniani" e le "[[Società Storica Lombarda|Società Storica lombarda]]".<ref>{{Cita web|url=[http://www.casadelmanzoni.it|titolo=Casa](http://www.casadelmanzoni.it|titolo=Casa) del Manzoni|accesso=21 januario 2026|editore=Casa del Manzoni}}</ref>]] Quanto le spirito de Manzoni se habeva cambiate durante le ultime menses del residentia parisin, o melio, quanto illo esseva in contradiction con le valores e le modelos precedente, es difficile dicer. Certemente le grande citate francese, capital del belle mundo e del intellectuales del epocha, non exerceva plus alcun fascino super ille.<ref name="ReferenceB"/><ref>Ciò emerge da {{cita|Sforza|p. 90}}:{{Citation|Solo la vostra presenza mi lega ancora a questa città, che per il resto non esercita su di me alcuna attrattiva.|Lettera al Fauriel (29 maggio 1810)|Il n'y a que vous qui m'attachez encore à ce Paris que je n'aime point du tout pour tout le reste.|lingua=fr}}</ref> In besonio de tranquillitate, Manzoni quitava [[Parigi]] con le familia le 2 junio, dirigite verso [[Brusuglio]], ubi ille arrivava, malgrado alcun inconvenientes,<ref>{{cita|Ginzburg|p. 31}}:{{Citation|Arrivati a Lione, s'ammalò Giulia e s'ammalò la bambina [Giulia Claudia]. Enrichetta era incinta, o credeva di esserlo; soffriva di disturbi che le sembravano segni di gravidanza. Manzoni dovette farsi togliere un dente.}}</ref> alcun septimanas plus tarde. Ibi, tamen, ille incontrava le ira del familia Blondel, irate per le conversion de Enrichetta al catholicismo, un resentimento que non diminuiva con le passar del annos.<ref>{{cita|Ginzburg|pp. 30-31}}</ref> Le Manzoni alternava periodos a Brusuglio e in le citate, habente durante le belle saison lor residentia in le villa extra le porta, ubi Alessandro se dedicava al agricultura. A Milano illes se establiva durante quasi duo annos al numero 3883 de via S. Vito al Carobbio,<ref>{{cita|Boneschi|p. 251}}</ref> pro pois passar un anno in le [[Casa Beccaria|palatio del Beccaria]], in [[via Brera]], usque al 2 octobre 1813, quando le scriptor acquisiva un casa in via del Morone, al numero 1171 (hodie 1).<ref name="Par97">{{cita|Parenti|p. 97}}</ref> Manzoni habeva sempre essite habituate a viver in medio del verdor: le nove habitation, que dava super piazza Belgioioso, habeva «un jardin proprie interne, con un certe qual sensation de claustro, absolutemente lo que esseva convenibile al indole de Manzoni».<ref>{{cita|Radius|p. 55}}</ref> In via del Morone le autor haberea passate le resto de su vita. Durante le annos sequente le membros del familia, qui alternava lor residentia inter le palatio urban e le villa de Brusuglio, cresceva in numero.<ref name="Family">{{Cita web|url=http://www.casadelmanzoni.it/content/la-famiglia-manzoni#n10|titolo=La Famiglia Manzoni|accesso=21 januario 2026|editore=Casa del Manzoni|urlarchivio=https://web.archive.org/web/20160311035010/http://www.casadelmanzoni.it/content/la-famiglia-manzoni#n10|dataarchivio=11 martio 2016|urlmorto=sì}}</ref> Post Luigia, nascite e morte le mesme die (5 septembre 1811), le 21 julio 1813 nasceva in via Brera le prime filio mascule, [[Pietro Luigi Manzoni|Pietro Luigi]]. Le 25 julio 1815 le casa de via del Morone esseva allietate per le nascentia de Cristina,<ref name=":5"/><ref name="Par97" /> posteriormente sposa de Cristoforo Baroggi. Durante le annos sequente nasceva anque Sofia (12 novembre 1817), sposa de Lodovico Trotti; [[Enrico Manzoni|Enrico]] (7 junio 1819); Clara (augusto 1821), qui viveva duo annos; Vittoria (martio 1822), sposa desde 1846 de [[Giovanni Battista Giorgini (1818-1908)|Giovanni Battista Giorgini]]); [[Filippo Manzoni|Filippo]] (martio 1826), sposo de Erminia Catena; e Matilde in maio 1830, le ultime, morte celibe.<ref name=":5"/> ==== De Degola a Luigi Tosi: le nove guida spiritual ==== [[File:Luigi Tosi.jpg|thumb|alt=Portrait de Luigi Tosi|Luigi Tosi.]] Ante de partir, le Manzoni habeva demandate al sacerdote jansenista de indicar les un persona digne de confidentia que poterea continuar su opera de assistentia spiritual.<ref>{{cita|Parenti|p. 81}}</ref> Le 30 maio Degola scribeva un littera de recommendation pro don [[Luigi Tosi (vescovo)|Luigi Tosi]], canonic de [[Basilica di Sant'Ambrogio|San Ambrosio]] e etiam ille jansenista.<ref>{{cita|Tonelli|p. 120}}</ref> Tanto Giulia como Alessandro habeva un excellente impression de Tosi, como se pote deducer del parolas del scriptor: «Le dignissime Canonic Tosi esseva visitate per mi matre e me <nowiki>[…]</nowiki>, e esseva trovate un digne amico de Degola; e isto suffice pro su elogio».<ref>{{cita|Sforza|p. 98}}</ref> Le sacerdote se recava regularmente etiam a Brusuglio, quando le familia ibi remaneva, e manteneva su function de [[guida spiritual]] durante multe annos, etiam post su election a [[diocesi di Pavia|episcopo de Pavia]], occurrite in 1823. A Alessandro, como a su sposa e a su matre, le [[eucaristia]] non habeva ancora essite administrate. Post un breve preparation, Manzoni se [[Penitenza (sacramento)|confessava]] le 27 augusto e le 15 septembre, insimul con Giulia e Enrichetta, se accostava pro le prime vice al Communion,<ref>{{cita|Tellini|pp. 24-25}}</ref> ben que le percurso de conversion complete esseva ancora multo longe. De facto, in augusto 1811, le neophyto inviava a Degola e Tosi litteras in le quales ille les demandava respectivemente de orar «proque place al Senior scuoter mi lentor in su servicio e liberar me de un tepore que me tormenta e me humilia», e affirmava que «malgrado mi profunde indignitate, io senti quanto le Omnipotentia del Gratia Divine pote operar in me».<ref>{{cita|Sforza|p. 127}}</ref> === Le quindecim annos creative (1812-1827) === {{Vide etiam|Obras de Alessandro Manzoni}} [[File:Molteni Giuseppe, Alessandro Manzoni.jpg|left|thumb|alt=Portrait de Alessandro Manzoni per Giuseppe Molteni|[[Giuseppe Molteni]], ''Alessandro Manzoni'', oleo sur tela, 1835, [[Pinacoteca de Brera]].]] ==== Introduction ==== Expression jam adoptate per le critica litterari,<ref>{{Cita|Guglielmino-Grosser|p. 229}}; {{Cita|Marchese|p. 28}}.</ref> le ''quindecim annos creative'' sole indicar ille arco temporal durante le qual Manzoni, jam convertite al catholicismo e al ideas romantic, se dedicava al redaction de su obras litterari principal, ab le poesia sacre usque al poesia civil, ab le essayes philosophic-religiose usque al tragedias, pro arrivar finalmente al redaction del prime grande romanzo del historia del litteratura italian. In tote iste generes, Manzoni introduceva elementos nove e revolutionari in relation al tradition litterari: le ''Hymnos Sacre'' revela le coralitate del poesia christian de Manzoni;<ref name="GG230">{{Cita|Guglielmino-Grosser|p. 230}}.</ref> le tragedias, in nomine del verisimilitude, se distacca del unitates aristotelic e revela ille interesse progressive pro le sentimentos human que trovara lor plen expression in le romanzo. ==== Le ''Hymnos Sacre'' ==== {{Vide etiam|Hymnos sacre}} Ab iste momento su vita e su arte essera plenmente conforme al fide e al necessitate de divulgar la per le exemplo e per le obras. In 1812 ille comenciava le redaction del ''[[Hymnos sacre]]''. Ille voleva scriber in iste ordine ''Le Natal'', ''Le Epiphania'', ''Le Passion'', ''Le Resurrection'', ''Le Ascension'', ''Le Pentecoste'', ''Le Corpore del Senior'', ''Le Cathedra de Sancte Petro'', ''Le Assumption'', ''Le Nomine de Maria'', ''Omnes Sanctos'' e ''Le Mortos'',<ref>{{cita|Tonelli|p. 137}}</ref> ma ille portava a termino solmente cinque: ''Le Resurrection'', ''Le nomine de Maria'', ''Le Natal'', ''Le Passion'' e ''[[Le Pentecoste (Hymnos sacre)|Le Pentecoste]]''. Le prime quatro esseva scribite inter april 1812 e octobre 1815 e publicate in un volumine presso le editor milanese Pietro Agnelli al fin de 1815,<ref>{{cita|Tellini|p. 26}}</ref> durante que le redaction de ''Le Pentecoste'', initiate in 1817, esseva completate solmente cinque annos plus tarde, retardate per altere obras al quales le autor se dedicava in le mesme annos, inter le quales se distingue le duo tragedias e le prime version del romanzo. ''Le Omnes Sanctos'' (1830-1847) remaneva in stato de fragmento, como altere possibile additiones al ''Hymnos'' (''[[Le Natal de 1833]]'' e le brevissime ''Deo in le natura''). Le poesia religiose de Manzoni es completate per le ''Strophes pro un Prime Communion''. Le intention del autor es un poesia popular, del qual le stilo se allontana talora proque ancora influentiate per le formation [[neoclassica]],<ref>{{cita|Galletti|pp. 105 e ss.}}</ref> pro retornar pois al communitate del credentes (le ''[[ecclesia]]'' christian) que leva, insimul con le poeta, un canto de laude a Deo, le unic securitate contra le mal sempre dominante in le Historia.<ref>{{cita|Ferroni|p. 46}}:{{Citation|Le voce del poeta se immerge in le medio del populo que vive le rito, e al mesme tempore participa, con spirito agonistic, al conflicto sempre in curso inter le ben e le mal.}}</ref><ref>{{Cita|Guglielmino-Grosser|pp. 229-230}}.</ref> Iste dimension coral emerge super toto in le ''Pentecoste'', ubi le «filios de Eva» (v. 71), dispersate in tote le mundo, trova unitate in le fide in Deo.<ref name="GG230"/> ==== Le 1814 e le ''Odes'' ''civil'' ==== [[File:Prina lynched.jpg|thumb|alt=Impression de epocha representante le linciamento de Giuseppe Prina|Le linciamento de Giuseppe Prina in un impression de epocha.]] Durante que Manzoni elaborava le ''Hymnos Sacre'', le situation politic international se deteriorava rapidemente: [[Napoleone Bonaparte|Napoleone]], fortemente debilititate post le disastrose [[Campania de Russia]] de 1812, cadeva in le grande [[Battalia de Lipsia]] de 1813. In consequentia, anque le [[Stato satellite|Statos satellites francese]], inter le qual [[Regno de Italia (1805-1814)|Regno de Italia]], cadeva sub le colpos del coalition austro-russe, obligante [[Eugenio di Beauharnais]] a fugir de Milano e permittente assi al austriacos de [[Campania de Italia (1813-1814)|reentrar in Lombardia]]. Manzoni viveva iste momentos dramatic con grande angustia, assistente ab su palatio de via del Morone, le 20 april 1814, al linciamento del ministro del financias [[Giuseppe Prina]], le violentia del qual (vivamente deplorate per le scriptor) es narrate in un littera a Fauriel.<ref>{{cita|Ginzburg|pp. 43-44}}:{{Citation|La nostra casa per l'appunto è situata molto vicino a quella dov'egli abitava di modo che abbiamo udito per alcun ore le grida di quelli che lo andavano cercando, il che tenne mia madre e mia moglie in angosce crudeli, anche perché pensavano che non si fermassero a questo. E invero alcuni malintenzionati volevano approfittare di quel momento d'anarchia per prolungarlo, ma la guardia civica seppe fermarlo con coraggio, una prudenza e un'operosità quanto mai degni di lode.}}</ref> A parte le episodio de Prina, Manzoni participava intensemente al [[Cade del Regno de Italia (1814)|tentativo de mantener independente le Alta Italia]] con un regno cuje sovrano haberea essite justo le viceré Eugenio di Beauharnais, subscribente un petition presso le potencias victoriose reunite a [[Parigi]].<ref>{{cita|Fabris|p. 98}}</ref> Poeticamente ille contribuiva al sentimento patriotic con le redaction de duo [[Canzon (metrica)|canzones]], ambes remanente incomplete:<ref>{{cita|Tellini|pp. 83-85}}</ref> ''[[April 1814]]'', in le qual le terre-moto politic milanese es evocate in un perspectiva patriotic e de denuncia contra le politica napoleonian,<ref>{{cita|Nigro|p. 44}}:{{Citation|Manzoni ha scritto la canzone antinapoleonica ''Aprile 1814'' nel linguaggio (rivoltato) delle illusioni della rimeria napoleonica, […]}}</ref> e ''[[Le proclamation de Rimini]]'' (april 1815), in le qual ille reflecte super le [[Proclamation de Rimini|discurso del mesme nomine]] tenite per [[Gioacchino Murat]] pro le defension de Italia, presentante le como un liberator inviate per Deo pro subtraher le italianos al sclavitude.<ref>''Il proclama di Rimini'', p. 699, vv. 36-44: «Egli è sorto, per Dio! Sì, per Colui / Che un dì trascelse il giovinetto ebreo / Che del fratello il percussor percosse; / E fattol duce e salvator de' suoi, / Degli avari ladron sul capo reo / L'ardua furia soffiò dell'onde rosse; / Per quel Dio che talora a stranie posse, / Certo in pena, il valor d'un popol trade;…».</ref> ==== Manzoni e le debatto inter classicistas e romanticos ==== [[File:Sulla maniera e la utilità delle traduzioni.pdf|thumb|left|alt=Prime pagina del articulo de Madame de Staël super le Biblioteca Italiana|Anne Louise Germaine de Staël, ''Super le maniera e le utilitate del traductiones'', traduction de Pietro Giordani in le ''[[Biblioteca Italiana]]'' (januario 1816). Le articulo suscita le initio del debatto inter classicistas e romanticos.]] Le annos sequente al conversion esseva assatis significative pro le panorama litterari e italian. Italia, ancora ligate a un firme tradition classicista, esseva obligate a confrontar se con le nove clima romantic europee. In januario 1816, le intellectual francese [[Madame de Staël]] publicava, traducite in italiano in le prime numero del ''[[Biblioteca Italiana]]'', un articulo intitulate ''[[Super le maniera e le utilitate del traductiones]]'', in le qual illa criticava le italianos qui se obstinava a remaner ligate a un rhetorica vacue, ignorante le novitates proveniente de Germania e de Anglaterra.<ref>{{cita|Ferroni|p. 27}}</ref><ref>{{Cita web|url=http://www.internetculturale.it/opencms/directories/ViaggiNelTesto/manzoni/a11.html|titolo=Le polemiche romantiche|accesso=23 januario 2026|autore=Massimiliano Mancini|editore=Internet Culturale|urlarchivio=https://web.archive.org/web/20150924035719/http://www.internetculturale.it/opencms/directories/ViaggiNelTesto/manzoni/a11.html|dataarchivio=24 septembre 2015|urlmorto=sì}}</ref> Al successive ''querelle'' inter classicistas (con [[Pietro Giordani]] al testa) e romanticos (inter le qual se distingue [[Ludovico di Breme]] e [[Giovanni Berchet]]), Manzoni non participava activemente. Ben que ille esseva del parte del romanticos e participava al ''Cameretta'' litterari animate per [[Ermes Visconti]], [[Gaetano Cattaneo]], [[Tommaso Grossi]] e super toto per le poeta dialectal [[Carlo Porta]],<ref>{{cita|Ferroni|p. 31}}.</ref><ref>{{Cita web|url=http://www.internetculturale.it/opencms/directories/ViaggiNelTesto/manzoni/a12.html|titolo=Le Cameretta portiana|accesso=23 januario 2016|autore=Massimiliano Mancini|editore=Internet Culturale|urlarchivio=https://web.archive.org/web/20150924035721/http://www.internetculturale.it/opencms/directories/ViaggiNelTesto/manzoni/a12.html|dataarchivio=24 septembre 2015|urlmorto=sì}}</ref> ille refusava de collaborar tanto con le ''Biblioteca Italiana'' como con ''[[Le Conciliator]]''.<ref name=":5"/> Ultra le interesse pro le poetic christian, esseva determinante le [[neurosi|neurosis depressive]] que colpava Manzoni desde 1810 e su difficultate a parlar in publico, factores que le fortiava a un vita retirate in su possessiones de Brusuglio o in le quiete de su palatio milanese.<ref name="tellini">{{cita|Tellini|pp. 24-27}}</ref> ==== Le production teatral ==== {{Vide etiam|Pensamento e poetica de Alessandro Manzoni}} Decisive esseva le impression que Manzoni lassava in le [[historia del teatro italian]]. Il interveniva super le structura e le finalitate mesme del drama, que, secundo le scriptor, non debe describer le abstracte ma le verosimil e le motiones del anima del protagonistas, excludente le artificialitate del [[unidades aristotelic]].<ref>{{cita|Tellini|p. 88}}</ref> Le fructos de iste reflexiones, emergite in le ''[[Littera a Monsieur Chauvet]]'' (1820), se collige in le tragedia ''[[Le Comte de Carmagnola]]'',<ref>Initiate le 15 januario 1816, illo esseva editate a Milano solmente in 1820 presso le editor Vincenzo Ferrario ({{Cita|Tellini|p. 90}}).</ref> cuje redaction esseva retardate per le problemas de natura nervose que affligeva le autor<ref>{{Cita|Floriani}}:{{Citation|A chiusura del biennio, riprendendo i contatti con Fauriel nelle tre lettere del 1816, il M<nowiki>[anzoni]</nowiki> sembrava un altro uomo [...] in quella del 25 marzo rievocò i tempi di Meulan, confessando i disturbi nervosi ma anche l'entusiasmo per il lavoro (una tragedia dedicata a lui, "son meilleur ami").}}</ref> e per le labor in le ''Observationes super le moral catholic''.<ref>{{Cita|Floriani}}:{{Citation|Il lavoro sul Carmagnola durò fino al settembre 1819. Mentre lo scriveva il M<nowiki>[anzoni]</nowiki> compose la Pentecoste, iniziata nel giugno 1817 e sospesa alla definizione di 10 strofe, poi rifiutate. Nel 1818 il Carmagnola fu a sua volta sospeso, uscendo poi, per cura di E<nowiki>[rmes]</nowiki> Visconti, all’inizio del 1820, mentre il M<nowiki>[anzoni]</nowiki> si trovava a Parigi.}}</ref> Le secunde tragedia, ''[[Adelchi (Manzoni)|Adelchi]]'', esseva editate in 1822, durante que in le mente comenciava a delinear se le vision narrative del romanzo.<ref name=":5"/> ==== Le crise de 1817 e le ''Observationes super le moral catholic'' (1818-1819) ==== {{Vide etiam|Observationes super le moral catholic}} [[File:Jean Charles Simonde de Sismondi (1773-1842).png|thumb|left|alt=Portrait de Jean Charles Léonard Simonde de Sismondi|[[Jean Charles Léonard Simonde de Sismondi]].]] In le primavera de 1817 Manzoni habeva un breve crise spiritual,<ref>{{cita|Tonelli|p. 160}}</ref> determinate per plure factores, in particular per le appoio del Ecclesia al restauration: le liberal Manzoni non comprendeva le conflicto inter le religion christian, in le qual ille fermemente credeva, e le orientation politic del Ecclesia catholic, que ille non compartiva.<ref>{{cita|Tellini|p. 101}}</ref> Le disillusion que resulta conduceva al aggravation de su maladia nervose e a un consequent refrigeration in le practica religiose, como se deduce de un littera de [[Luigi Tosi (vescovo)|Tosi]] a [[Eustachio Degola|Degola]], in le qual le patre spiritual del scriptor communicava le superamento del crise (14 junio 1817).<ref>Pro approfondir le question del crise spiritual vide {{cita|Accame Bobbio}}.</ref> Anque con le futuro [[vescovo de Pavia|episcopo de Pavia]] il habeva un parve conflicto, tosto oblidate, quando Manzoni habeva manifestate le desiro de retornar pro un periodo a Parigi, incontrante un opposition que le pareva exagerate.<ref name=":15">{{cita|Tonelli|p. 161}}</ref> Le sacerdote videva in le transferimento un periculo pro le fide del discipulo, qui desiderava in vice revider [[Claude Fauriel|Fauriel]] e sperava obtener beneficio pro su problemas nervose. Manzoni demandava totevia de poter partir, ma in maio le policia le refusava le passaportes.<ref>{{cita|Tonelli|pp. 179-180}}</ref> Temporarimente abandonate le hypothese parisian, Manzoni interrumpeva le ''Comte de Carmagnola'' e se retirava in le campania, ubi ille se immersava in le lectura de textos philosophic que servirea de base al ''Observationes super le moral catholic''.<ref name=":15"/> Le annotationes manzonian al autores studiate es utile pro discoperir qual libros ille studiava in ille menses e como ille les judicava: illas a [[John Locke|Locke]], a [[Étienne Bonnot de Condillac|Condillac]] e a [[Destutt de Tracy]] demonstra le distantia de Manzoni ab lor pensamento.<ref name=":15"/> In preparar le ''Observationes'', su attention se dirigeva super toto al ''[[Historia del Republicas Italiane]]'' de [[Jean Charles Léonard Simonde de Sismondi|Sismondi]], cuje dece-sexte e ultime volumina sortiva a Parigi in 1818. Le obra contineva in le ultime tomo violente accusationes contra le catholicismo, lo que suscitava un reaction indignate del canonico Tosi, qui demandava a Manzoni de responder.<ref group=N>Secundo {{cita|De Gubernatis|pp. 146-147}}, Tosi obligava Manzoni, como penitentia pro le vita anticlerical e atheistic de su prime juventute, a scriber un tractato in defension del religion catholic, arrivante mesmo a «chiude<nowiki>[re]</nowiki> in camera Alessandro Manzoni, perché mandasse innanzi il libro sulla ''Morale cattolica'' che non voleva andare avanti».</ref> Iste [[apologetica|obra apologetic]] esseva publicate in 1819 con le titulo ''Super le Moral Catholic, observationes de Alessandro Manzoni, Parte prime''.<ref>{{Cita web|url=http://www.internetculturale.it/opencms/directories/ViaggiNelTesto/manzoni/b32.html|titolo=La ''Morale Cattolica''|accesso=24 januario 2026|autore=Massimiliano Mancini|editore=Internet Culturale|urlarchivio=https://web.archive.org/web/20150924035735/http://www.internetculturale.it/opencms/directories/ViaggiNelTesto/manzoni/b32.html|dataarchivio=24 septembre 2015|urlmorto=sì}}</ref> ==== Le secunde residentia parisian (1819-1820) ==== [[File:Thierry, Augustin, BNF Gallica.jpg|thumb|alt=Portrait del historiographico Augustin Thierry|[[Augustin Thierry]].]] Ja desde [[1817]] Manzoni pensava de retornar a [[Paris]], loco felice del juventute ubi ille sperava poter sanar del crises de nervos sempre plus accentuate.<ref>Isto se deduce de un littera que le oncle de Manzoni, [[Giulio Beccaria]], inviava a su nepote qui non succedeva a recuperar su sanitate ({{Cita|Ginzburg|p. 53}}).</ref> Le partita, tamen, esseva sempre remandate a causa del difficultate de obtener le passaportes.<ref>{{Cita|Ginzburg|p. 49}}</ref> Illos esseva concedite per le autoritates austriac solmente in [[1819]], e le integre familia partiva pro [[Francia]] le 14 septembre.<ref>{{cita|Tonelli|p. 188}}</ref> In le capital francese Manzoni frequentava le historiographico [[Augustin Thierry]] e le philosopho [[Victor Cousin]].<ref>{{cita|Tellini|p. 29}}</ref> Le cognoscentia de Thierry influentiava de maniera importante le conception manzonian del historia, e un certe importantia habeva etiam le [[spiritualismo]] de Cousin. Ben que le ideas de iste ultime non esseva totalmente heterodoxe in materia de religion, certe de su affirmationes le impressionava, como: «Sans Dieu, l'homme et la nature restent un mystère» (sin Deo, le homine e le natura remane un mysterio),<ref>{{cita|Cousin|p. 31}}; a notar que le curso universitari de Cousin habeva loco justamente durante le residentia parisian de Manzoni.</ref> o «La loi suprème, c'est […] la sainteté, le dévouement, la charité, l'amour du prochain; c'est surtout l'amour de Dieu» («Le lege supreme consiste […] super toto in le sanctitate, le devotion, le caritate, in le amor del proximo; illo se manifesta super toto in le amor de Deo»).<ref>{{cita|Cousin|p. 112}}</ref> Manzoni, tamen, non trovava beneficio in le residentia parisian: le crises de nervos non habeva passate, e ille comenciava sentir nostalgia de su casa. Assi, post justo un anno, le 25 julio partiva de Paris con tote le familia pro retornar a Milano le 8 augusto.<ref name=":2"/> Passate le estate, comenciava le annos le plus frenetic del quindecim annos creative, in le quales Alessandro elaborava ille conceptos religiose e providentialistic que trovarea lor culmino in [[Adelchi (Manzoni)|''Adelchi'']] e in le [[Il cinque maggio|''Cinque maggio'']], bases fundamental pro le structura de ''[[I promessi sposi]]'', insimul con le initio del reflection linguistic, structural e artistic super le genere del romanzo ipse. ==== Le biennio 1820-1822: le bases del romanzo ==== {{Vide etiam|Il cinque maggio|Marzo 1821|Adelchi (Manzoni)}} [[File:Steuben - Mort de Napoleon.jpg|thumb|left|alt=Pictura del morte de Napoleone a Sancta Helena|[[Charles de Steuben]], ''Morte di Napoleone I a Sant'Elena, il 5 maggio 1821'', oleo sur tela, 1828.]] In novembre de [[1820]] Manzoni comenciava le tragedia de [[Adelchi (Manzoni)|''Adelchi'']].<ref name=":16">{{cita|Tellini|p. 120}}</ref> Post haber completate un prime abboço in le primavera de [[1821]], ille se distaccava subitamente de illo pro reprender le poesia civil con le redaction de ''Marzo 1821'', ode celebrante le presupponite invasion del [[Lombardo-Veneto]] per le tropas sardo-piemontese post le abdication de [[Vittorio Emanuele I]]. Scribite inter le 15 e le 17 martio,<ref name=":16"/> iste ode revela, in comparation con illos de septe annos ante, un major compactitate structural e securitate tanto in le linguage como in le tractamento del estados de anima del patriotas. Post que le euphoria general se extingueva post le fallimento del [[motos de 1820-1821]], Manzoni reprendeva le [[Adelchi (Manzoni)|''Adelchi'']], comenciante a studiar varie fontes historic (reelaborate in le coeve ensayo ''[[Discorso sopra alcuni punti della storia longobardica in Italia]]'')<ref name=":5"/> a fin que existeva concordantia inter le ''vero historic'' (le eventos realmente occurrite) e le ''vero poetic'' (le ''inventio'' narrative), conception apprendite al schola de Thierry e del ''idéologues''. [[File:Adelchi.jpg|thumb|right|alt=Illustration del morte de Adelchi|Representation del morte de Adelchi]] Le anno [[1821]], tamen, esseva plen de eventos significative: ultra le motos supra mentionate, le 5 maio moriva sur le [[isola de Sancta Helena]] le exiliate [[Napoleone Bonaparte]]. Le novella arrivava in Europa solmente in julio; Manzoni la legeva in le ''[[Gazzetta di Milano (1816-1875)|Gazzetta de Milano]]'' le 17 julio 1821<ref name=":17">{{cita|Tellini|p. 138}}</ref> e remaneva profundemente turbate. Fascinate per le titanismo e le genio de Napoleone,<ref group=N>Le vv. 31-36 del Ode monstra le admiration de Manzoni pro le condottiero: «Fu vera gloria? Ai posteri / l'ardua sentenza: nui / chiniam la fronte al Massimo / Fattor, che volle in lui / del creator suo spirito / più vasta orma stampar».</ref> inter le 18 e le 20 julio<ref name=":17"/> ille componeva [[Il cinque maggio|''Le cinque maio'']]. In le ode, le scriptor vide le grandor del Imperator non tanto in le actos terrestre, quanto in haber comprendite, per medio del suffrentias del exilio, le vanitate del glorias passate e le importantia absolute del [[Salvation (religion)|Salvation]]. Le parallelo con le vicissitudes de [[Adelchi (principe)|''Adelchi'']] e de [[Desiderata (moglie di Carlo Magno)|''Ermengarda'']] monstra le formulation de ille ''provvida sventura'' que devenira central in ''[[I promessi sposi]]''. ==== Del ''Fermo e Lucia'' a ''I promessi sposi'' (1821-1827) ==== {{Vide etiam|I promessi sposi}} [[File:I promessi sposi-008.jpg|left|thumb|alt=Antiporta del edition de 1840 de I promessi sposi|[[Frontispicio#antiporta|Antiporta]] del edition de ''I promessi sposi'' de 1840, illustrate per [[Francesco Gonin]].]] Manzoni initiava le redaction de ''Fermo e Lucia'' le 24 april 1821,<ref group="N" name="Manz.B.II">«24 Ap.le 1821» e «17 7bre 1823» es le datas apposite respectivemente al initio e al fin del prime manuscripto autograph anepigraph del ''Fermo e Lucia''. Vide: {{Cita manoscritto|autore=Alessandro Manzoni|titulo=[Fermo e Lucia]|url=https://www.alessandromanzoni.org/manoscritti/624|data=24 april 1821-17 septembre 1823|citate=Milano|ente=[[Bibliotheca National Braidense]]|collocation=Manz.B.II}}.</ref> ma initialmente interrumpeva le labor.<ref>Illo es apprendite del littera a [[Claude Fauriel]] del 3 novembre 1821, in le qual Manzoni declara: «mon roman à peine commencé a été mis de côté», "mi romanzo appena incominciato è stato messo da parte" ({{Cita|Sforza|p. 213}}).</ref> In le quiete del villa de Brusuglio ille lo habeva comenciate post haber legite romanos europee, specialmente anglese, in particular le [[Ivanhoe|''Ivanhoe'']] de [[Walter Scott]] traducite in francese,<ref name=":18">{{cita|Tonelli||p. 242}}.</ref> proque le [[litteratura italian]] se habeva concentrate usque alora super altere generes prosaic. Sequentemente le methodologia ja adoptate pro le tragedias, le autor initiava un ver e proprie labor de documentation historic, fundate super le lectura del ''Historia patria'' de [[Giuseppe Ripamonti]] e del ensayo ''Sul commercio de' commestibili e caro prezzo del vitto'' de [[Melchiorre Gioia]].<ref>{{Cita|Varotti|p. 26}}</ref> Le prime minuta del ''Fermo e Lucia'' (titulo suggerite per le amico Ermes Visconti, como testificate in un littera del 3 april 1822 a [[Gaetano Cattaneo]],<ref>{{Cita|Vitale|p. 58}}</ref>) terminate le 17 septembre 1823,<ref group="N" name="Manz.B.II" /> consiste de folios de protocollo dividite in duo columnas: a dextera le texto, a sinistra le correctiones. Le secunde redaction del romanzo con le titulo ''Gli sposi promessi'', post le finition de [[Adelchi (Manzoni)|''Adelchi'']] e le composition de [[Il cinque maggio|''Le cinque maio'']], es databile inter 1823 e 1825. Le obra esseva finalmente publicate ab 1825 a 1827 con le titulo definitive ''I promessi sposi''. Le passage de ''Fermo e Lucia'' – cuje structura narrative resultava pauco harmoniose a causa del division in tomos e de ample partes dedicate al [[Monaca di Monza|soror Gertrude]]<ref>{{Cita|Guglielmino-Grosser|p. 232}}:{{Citation|[…] nel caso di Gertrude quel che diventa la "sventurata rispose" era una lunga dettagliata descrizione della caduta nell'abiezione da parte della monaca, […]}}</ref> – a ''I promessi sposi'' esseva alquanto travaliate pro le redefinition del architectura del obra.<ref>{{cita|Tellini|pp. 164-167}}</ref> Ultra le problema expositive, Manzoni se rendeva conto del linguage artificiose e litterari usate per ille, elemento que non correspondeva al exigentias realistic verso le qual tendeva su poetica.<ref>{{cita|Tellini|p. 171}}:{{Citation|…dopo lo studio attento dei classici, la lettura degli stranieri principalmente francesi, la conversazione colta con i propri concittadini, lo scrittore italiano può… accoglie<nowiki>[re]</nowiki> ciò che resta nella cosiddetta "buona lingua" illustre… Di tale fatta è appunto la veste linguistica del ''Fermo e Lucia'': una miscela di laboratorio costruita ''in vitro''…}}</ref> Eligente le [[Dialetti toscani|toscan]] como lingua colloquial pro su personas,<ref name=":20">{{cita|Ferroni|p. 64}}</ref> ille publicava le dicite ''ventisettana'' (nomine date al prime edition de ''I promessi sposi'') ma, conscie del necessitate de ascoltar directemente le eloquentia de ille region, decideva de partir pro [[Florentia]]. === Le viage in Toscana (1827) === ==== Le Gabinetto Vieusseux e le bases del ''Quarantana'' ==== [[File:Giovan Pietro Vieusseux.jpg|thumb|right|alt=Portrait de Giovan Pietro Vieusseux|Photographia de Gian Pietro Vieusseux, fundator del correspondente loco cultural]]In [[1827]] Manzoni se transfereva a [[Florentia]] pro proceder al redaction final del romanzo, corrigite al nivello formal e stylistic, de maniera a entrar in contacto con e "viver" le lingua florentin del personas cultivate, que representava pro le autor le sol lingua del Italia unite. Le viage, initiate le 15 julio, videva le integre familia Manzoni (le filios, le vetere matre Giulia e le sposa Enrichetta) passar per [[Pavia]] – ubi illes se fermava pro salutar le canonico Tosi, devenite [[episcopato de Pavia|episcopo del citate]] –, [[Genova]], [[Lucca]], [[Pisa]]<ref name=":2" /> e arrivar le 29 augusto al capital del [[Granducato de Toscana]].<ref>{{cita|Tellini|p. 234}}</ref> [[File:Alessandro Manzoni FI.jpg|thumb|left|alt=Lapide commemorative del residentia de Manzoni a Florentia|Lapide in memoria del periodo florentin de Manzoni]]Le residentia, que durava usque a octobre, esseva un triunfo pro le scriptor: le membros del [[Gabinetto Vieusseux]] (con a lor testa [[Niccolò Tommaseo]], le mesme [[Giovan Pietro Vieusseux]], [[Giovanni Battista Niccolini]] e [[Gino Capponi]])<ref>{{cita|Tonelli|p. 247}}</ref><ref>{{cita|Tellini|pp. 234-235}}</ref> le recipeva con tote le honores. Anque [[Giacomo Leopardi|Leopardi]], qui non admirava ni compartiva le ideologia e le poetica manzonian, le salutava cordialmente.<ref>Le relationes inter le duo maxime representantes del romanticismo italian esseva characterisate per un cordialitate forçate, debite a visiones litterari e moral opposite. Leopardi, de su parte, non comprendeva le admiration pro le romanzo de Manzoni ({{cita|Tortoreto|pp. 322-336}}.)</ref> Le fama de ''I promessi sposi'' superava presto le circulos litterari, perveniente al corte granducal, ubi [[Leopoldo II de Toscana|Leopoldo II]] in persona recipeva le romanciero. Durante iste encontros, exigente pro Manzoni a causa de su problemas nervose, ille approfundava su investigation linguistic per le contacto directe tanto con le nobilitate florentin como con le populo, e notava le similaritate del terminologia usate per le duo classes. Le fructo de iste observationes esseva fundamental pro le selection del florentin (in loco del toscan generic) como lingua quotidian pro le personas de su romanzo,<ref name=":20"/> selection que le conduceva a revider le obra durante le annos trenta e a publicar lo definitivemente in 1840 (de ubi le nomine de ''Quarantana'') insimul con le ''[[Historia del columna infame]]''. Iste ultime ensayo reprende e disveloppa le thema del [[untor|untor]] e del [[peste]], que ja habeva occupate un parte tanto importante in le romanzo e del qual illo inicialmente constitueva un ''excursus'' historic. === Le annos del silentio (1827-1873) === [[File:Ritratto di Teresa Manzoni Stampa Borri by Francesco Hayez.jpg|thumb|Francesco Hayez, ''[[Portrait de Teresa Manzoni Stampa Borri|Portrait de Teresa Manzoni Borri Stampa]]'', [[Pictura a oleo|oleo]] sur [[Pictura sur tela|tela]], 1849, [[Pinacotheca de Brera]].]] ==== Le prime luctos familial e le secunde matrimonio ==== Le quiete familiar super le qual Manzoni habeva organisate su regime de vita quotidian se frangeva a partir del annos trenta, quando le colpeva le prime luctos familial: le prime esseva illo de su amate sposa Enrichetta, morte le 25 decembre [[1833]] de [[Tuberculose#Altere nomines pro le tuberculose|tabe mesenteric]],<ref>{{cita|Cantù|p. 128}}</ref> contractate a consequentia del numerose gravitationes.<ref>{{cita|Boneschi|p. 348}}</ref> Le dolor de Manzoni esseva tanto grande que, quando in 1834 ille cercava de scriber ''[[Le Natal de 1833]]'', ille non succedeva a completar le obra.<ref>{{cita|Tellini|p. 296}}</ref> Post Enrichetta ille videva morir su amate filia primogenite Giulia, ja sposa de [[Massimo d'Azeglio]], le 20 septembre 1834.<ref>{{Cita|Boneschi|p. 353}}</ref> Le 2 januario [[1837]],<ref>{{cita|Boneschi|p. 363}}</ref> gratias al intervention de su matre e de su amico [[Tommaso Grossi]],<ref>Giulia Beccaria, secundo lo que rememora [[Marta Boneschi]], esseva preoccupate del condition spiritual e psychologic de su filio, preoccupation que illa non celava a Tommaso Grossi ({{cita|Boneschi|pp. 361-362}}).</ref> ille se maritava con [[Teresa Borri]], vidua del conte Decio Stampa e matre de [[Stefano Stampa]], figura al qual Manzoni esseva multo attachate.<ref>Le filiaste de Manzoni, in 1885, publicava un libro ric de anecdotas, phrases e habitos de su patre per matrimonio, in le tentativa de completar e meliorar le portrait que Cantù nos habeva transmittite: {{cita|Stampa|p. 292}}.</ref> Le nove sposa, al contrario de Enrichetta, esseva dotate de un forte personalitate e de un bon cultura litterari.<ref>{{Cita|Tellini|p. 37}}</ref> A causa de su character protective verso le marito, Teresa entrava tosto in conflicto tanto con le vetere socera como con Grossi, qui debeva abandonar le palatio de via del Morone ubi ille habita ab plus de vinti annos.<ref>{{cita|Boneschi|p. 365}}</ref> Le annos sequente esseva ancora marcate per le morte de multe de su car personas: de su filia Cristina (27 maio 1841),<ref name="Bon381">{{Cita|Boneschi|p. 381}}</ref> sequite duo menses plus tarde per le matre Giulia Beccaria (7 julio)<ref name="Bon381" /> e, finalmente, per le amico [[Claude Fauriel|Fauriel]] (15 julio 1844).<ref>{{cita|Ginzburg|p. 193}}</ref> === Le 1848 e le exilio a Lesa: Antonio Rosmini e le critica al romance === {{Vide etiam|Cinque dies de Milano|Antonio Rosmini}} [[File:Giuseppe Garibaldi visiting Alessandro Manzoni on 15 March 1862.jpg|left|thumb|alt=Pictura de Garibaldi que visita Manzoni|[[Sebastiano De Albertis]], ''[[Giuseppe Garibaldi]] visita Alessandro Manzoni le 15 martio 1862'', [[Pictura a oleo|oleo]] sur [[Pictura sur tela|tela]], 1863. Garibaldi non esseva le sol personalitate politic importante a visitar Manzoni: [[Camillo Benso, conte de Cavour|Cavour]], [[Vittorio Emanuele II]], le estadista anglese [[William Gladstone]],<ref name=":2"/> [[Giuseppe Verdi]] e le [[principes de Piemonte]] [[Umberto I de Savoia|Umberto]] e [[Margherita de Savoia|Margherita]] voleva cognoscer le personalmente.<ref>{{Cita|Bracalini|pp. 66-67}}</ref>]] Milano, como le altere grande citates europee, non esseva immun al [[Motos de 1848|revoltationes que explodeva in tote Europa]]: durante le famose [[cinque dies de Milano|cinque dies]] le patriotas succedeva a expulsar, ben que momentaneemente, le austriacos del [[feldmaresciallo]] [[Radetzky]]. Inter iste homines imbibite del {{'}}, epopeia del Risorgimento'' era etiam le filio de vinti-duo annos de Manzoni, Filippo, qui terminava in carcere al initio del combattimentos.<ref>{{Cita|Cantù|p. 284}}</ref> Si le filio combatteva sur le barricadas, le patre publicava ille odas politic (''[[Aprile 1814]]'', ''[[Le proclamation de Rimini]]'' e ''[[Martio 1821]]'') que, per timor del represalia austriac, ille habeva nunquam publicate.<ref>{{Cita|Tellini|pp. 40-41}}</ref> Al momento del retorno de Radetzky, Manzoni, timente de suffrer repercussion per su supporto moral al causa del Risorgimento, se refugiava a [[Lesa]], ubi su sposa Teresa habeva un villa.<ref>{{cita|Tellini|p. 41}}</ref> Le residentia in Lesa, que durava usque a 1850, non esseva un exilio sterile: a [[Stresa]], non longe, viveva le philosopho e sacerdote [[Antonio Rosmini]], cognoscite de Manzoni ja desde 1827.<ref>{{Cita|Bonola, ''Carteggio''|p. XIII}}</ref> Le retiro al [[laco Maggiore]] serviva al scriptor pro cognoscer melio le anima e le pensamento de Rosmini, de qui ille apprecia profundemente le personalitate e le pietate, ultra le discussiones religiose, linguistic e politic,<ref>Vide, pro un relation inter le duo homines ab un puncto de vista human e intellectual, {{Cita|Riconda|titulo = Manzoni e Rosmini}}.</ref> como se pote deducer del copiose correspondentia epistolar inter le duo.<ref>{{cita|Bonola, ''Carteggio''}}</ref> Ab le puncto de vista strictemente litterari, iste annos videva Manzoni rejectar ille equilibrio inter le vero historic e le vero poetic establite in su romance. Attrahite de plus in plus per le studios linguistic, historic e philosophic, ille senti sempre plus necessari e urgente le recerca del «veritate objective», condemnante – in le ensayo ''[[Obras de Alessandro Manzoni#Del romance historic e, in general, del compositiones miscite de historia e invention|Del romance historic]]'' e in le dialogo ''[[Obras de Alessandro Manzoni|Del Invention]]'', ambes publicate in 1850 – le commixtion inter ''inventio'' e ''historia''.<ref>{{cita|Ferroni|pp. 66-68}}</ref> ==== Le annos del Risorgimento: luctos private e symbolo del Patria ==== {{Vide etiam|Del unitate del lingua e del medios pro diffunder la}} [[File:Illustrazione popolare 1873 - Funerali di Manzoni.jpg|thumb|right|alt=Incision del funerales de Alessandro Manzoni a Milano|Le funerales de Alessandro Manzoni, in un incision del epocha: {{Citation|A mediedie le feretro, precedite per le cento bandieras del scholas e del associationes operari e per le representationes italian, se dirigeva al Cimiterio Monumental, passante per le vias major.|2 = {{Cita|Venosta|pp. 157-158}}}}]] Le annos sequente esseva multo dolorose: in 1853 moriva Tommaso Grossi, in 1855 le amico Rosmini e le anno sequente le filia Matilde, malate desde longe tempore de [[tuberculose]];<ref>{{cita|Tellini|p. 42}}</ref> in 1858 le oncle Giulio Beccaria<ref>{{cita|Boneschi|p. 394}}</ref> e in 1861 le sposa Teresa, cuje salute habeva essite irreparabilemente compromisse annos ante per un graviditate difficile.<ref>{{Cita web|url=http://www.giuliamarucelli.it/teresa-borri-manzoni-vedova-stampa/ |titulo=Teresa Borri Manzoni (vidua Stampa)|autore=Giulia Marucelli|editore=Giuliamarucelli.it|data=9 julio 2012|accesso=26 januario 2026}}</ref> Iste serie de luctos esseva alternate per le conferimento de honorificationes per le nascite [[Regno de Italia (1861-1946)|Regno de Italia]] e per le visitas de illustre hospites. Le 29 februario [[1860]], ancora ante le proclamation official del nove stato unitari, Manzoni esseva nominate [[Senatores del VII legislatura del Regno de Sardinia|senator del Regno de Sardinia]] per meritos verso le patria.<ref>{{Cita web |url=http://notes9.senato.it |titulo=Ficha del senator Alessandro Manzoni |accesso=26 januario 2026 |editore=Senato del Republica |urlarchivio=https://web.archive.org/web/20100126122348/http://notes9.senato.it |dataarchivio=26 januario 2010 |urlmorto=sì}}</ref> Con iste cargo ille votava in [[1864]] in favor del transferimento del capital ab [[Torino]] a [[Firenze]] usque a [[Roma]] esser liberate.<ref name=":2"/> Ab le puncto de vista intellectual, durante le ultime annos ille scribeva ensayos historic, inter illes ''([[Le Revolution francese de 1789 e le Revolution italian de 1859: ensayo comparative]])'',<ref>{{Cita|Mazza Tonucci|pp. 114-115}}</ref> e ensayos linguistic concernente le lingua italian. Como presidente del commission parlamentar sur le lingua, Manzoni redigeva in [[1868]] un relation sur le italiano (''[[Del unitate del lingua e del medios pro diffunder la]]'') adresse al ministro Broglio, in le qual ille cercava un solution practic pro diffunder le florentin in tote Italia.<ref>{{cita|Tellini|pp. 45-46}}</ref> Le 28 junio [[1872]] ille esseva nominate citatano honorari de Roma.<ref>{{cita|Beltrami|p. 126}}</ref> === Le morte e le funerales === [[File:Veduta della chiesa di San Fedele con la statua di Manzoni, Milano.jpg|thumb|left|alt=Fachada del ecclesia de San Fedele a Milano con le monumento a Manzoni|Le ecclesia de San Fedele, ab cuje scalones Manzoni cadeva battente le testa; ante illo le monumento al poeta, inaugurate in 1883.]] Manzoni, a parte le disturbos nervose del qual ille suffreva e un maladia que le colpava in 1858, gaudeva generalmente de bon salute.<ref>{{cita|Cantù|p. 318}}</ref> Le anno [[1873]] esseva tamen le ultime de su vita: le 6 januario ille cadeva battente le testa contra un scalon al exito del [[Ecclesia de San Fedele (Milano)|ecclesia de San Fedele]],<ref name=":5"/><ref>{{cita|Fabris|p. 122}}</ref> causante se un [[trauma cranial]]. Le scriptor se accorgeva, ja post alcun dies, que su facultates intellectual comenciava lentemente a declinar,<ref>{{cita|Fabris|p. 124}}:{{Citation|Ma qualche giorno dopo quel 6 gennaio, egli disse a don Natale Cerioli: "Non si accorge Lei di un decadimento in me? Tutte le idee mi si confondono: non sono più io".}}</ref> usque a cader in un stato [[catatonic]] durante le ultime menses de su vita. Le suffrentias esseva aggravate per le morte del filio major Pietro Luigi, occurrite le 28 april.<ref name="Family" /> Le 22 maio al horas sex e quindec minutas del vespere, Manzoni expirava a causa de un [[meningitis]] contrahite in consequentia del trauma.<ref>{{Cita|Onoranze funebri ad Alessandro Manzoni|p. 27}}</ref> Le corpore esseva imbalsamate per septe medicos incaricate per le Municipio de Milano inter le 24 e le 27 maio.<ref>{{Cita|Onoranze funebri ad Alessandro Manzoni|p. 14; p. 16}}</ref> Al solemne funerales de Stato, celebrate in le [[Duomo de Milano]] le 29 maio, participava le maxime autoritates del Regno,<ref name="ReferenceA">{{Cita|Onoranze funebri ad Alessandro Manzoni|p. 3}}</ref> inter illes le futuro rege [[Umberto I de Savoia|Umberto I]], le [[Ministros del affaires externe del Regno de Italia|ministro del affaires externe]] [[Emilio Visconti Venosta]] e le representationes del [[Camera del deputatos (Italia)|Camera]] e del [[Senato del Regno (Italia)|Senato]]<ref>[[Archivo historic del Senato del Republica]], ''Memoriaweb'', newsletter n. 39 (serie nove), julio 2023, [https://www.senato.it/application/xmanager/projects/leg19/file/Manzoni.pdf ''Memorias de Alessandro Manzoni in le Senato del Regno''], paginas 15 e sequente</ref> e del Provincias e del Citates del Regno.<ref name="ReferenceA"/> Felice Venosta narra le detalios, describente le stato de animo in le qual se trovava le citate: {{Citation|Per le vias un crito de venditores de photographias del grande poeta, de portraits de omne formato, de omne precio… Le parietes del casas esseva tapissate de avisos portante le nomine de Manzoni […] le homines esseva tote in le vias, e medie Milano, sin exaggerar, voleva sequer le feretro al Cimiterio.<ref>{{Cita|Venosta|p. 155}}</ref>|}} == Le debatto super Manzoni == [[File:Tomba Manzoni.jpg|left|thumb|Tomba de Manzoni al ''Famedio'' del Cimiterio monumental de Milano.]] === Le attacco del catholicos reactionari === Le disparition de Alessandro Manzoni non suscitava un unanime cordolio: le mundo catholic plus [[Cattolicismo intransigente|reactionari e clerical]], per exemplo, non deplorava su morte.<ref>Un quadro complete sur {{Cita|Azzolin|p. 26 e ss.|cidAzz}}.</ref><ref>{{cita|Badini Confalonieri|p. 165}}:{{Citation|Le antipathia del intransigentes <nowiki>[catholicos reactionari]</nowiki> pro le scriptor lombarde ha un longe historia, como es ben note, e va del colpos, in le anno de su morte, del ''Civiltà Cattolica'', al opiniones convergente de [[don Bosco]] e de Davide Albertario...}}</ref><ref>Interesante es le studio de {{Cita|Badini Confalonieri}} super le relation inter Manzoni e alcun catholicos intransigente, inter illes le "prime" ultramontanista [[Félicité de Lamennais|Lamennais]].</ref> Anzi, le jesuitas de ''[[La Civiltà Cattolica]]'' passava su morte sub silentio, pro pois lancear se contra le scriptor in le articulo del 26 de junio 1873, ''Alessandro Manzoni e Giuseppe Puccianti''.<ref>{{cita|''La Civiltà Cattolica''|pp. 77-78}}</ref><ref group=N>Pro un rapide introduction a Puccianti, defensor del manzonismo in linguistica, vide: {{Treccani|giuseppe-puccianti|Puccianti, Giuseppe|accesso=26 janvier 2026}}.</ref> In le grave dissidio inter le duo animas del catholicismo italian del epocha, Manzoni esseva considerate le standard per medio del qual le liberales poteva effectuar lor politica laicista e le demolition del poter temporal del papas.<ref group="N">Durante le [[Oitocento]], le christianismo catholic europee esseva dividite inter le [[catholicismo reactionari]], fidel al alliance inter throno e altare, e le [[Christianismo liberal|liberal]], que voleva conciliar le aspirationes del mundo moderne con le fide catholic. Iste ultime linea de tendentia esseva exprimite, in Francia per [[Félicité de Lamennais]] e [[Augustin Thierry]], e in Italia per [[Gino Capponi]], [[Antonio Rosmini]], [[Raffaello Lambruschini]] e Manzoni ({{cita|Giudice-Bruni|pp. 206-207}}). Manzoni, de facto, non condivideva le union inter le [[poter temporal]] e le poter spiritual ({{cita|Cantù|pp. 304-305}}), tanto que ille votava, in su qualitate de senator del Regno de Italia in 1861, pro le transferimento del capital de [[Turin]] a [[Roma]], capital ancora del Stato Pontificio; e acceptava, in 1872, le [[cittadinantia honorari]] del citate del Papas nuper conquerite.({{cita|Tellini|p. 45}})</ref> A iste proposito don [[Davide Albertario]], un del plus ardente criticos del religiositate manzonian e "paradigma" del accusationes dirigite per le zelantes contra le liberal Manzoni,<ref>Vigorelli, p. 462 nota, in {{Cita|Albertario}}:{{Citation|Io ha volite reportar integralmente le articulo de don A[lbertario], proque iste esseva purtroppo le position del clericalismo official, como demonstra simile positiones, a ille tempore, del «Civiltà Cattolica»...}}</ref> non sparniava criticas dur super le ambiguitate del comportamento de Alessandro: [[File:Davide Albertario.jpg|min|Don Davide Albertario (1846-1902), un del plus acharnate oppositores del religiositate e del opera manzonian.]] {{Citation|Manzoni non videva o non voleva vider le inganno que le revolution celava detra su promessas de unitate italian [...] Il ergo non se jungeva al defensores del fide; lassava de latere le alte interesses del catholic e faceva su proprie illos del revolution; non pro isto negava le catholicismo, ma lo portava con se in le campo inimic, e le inimicos le accolligeva con applauso, ille e le divin prisionero <nowiki>[le Papa, n.d.a]</nowiki>.<ref>|{{Cita|Albertario}}, p. 457}}</ref>|}}[[Benedetto Croce]], in 1941, reportava que ancora post plure annos le catholicos "intransigente" faceva audir lor voce per medio de [[Giovanni Papini]]:<ref>{{Cita|Croce 1941|p. 387}}</ref> {{Citation|Alessandro Manzoni, ric del sucros le plus venenose del [[Illuminismo|illuminismo]] francese, non vide in le Catholicismo nisi un humanitarismo social con alcun ritos a gustar plus tosto que a aprofundar; attende que mori tote le [[Jansenismo|jansenistas]] italian pro renunciar a su prime tentationes de rigorista fastidiose, e mesmo non le renuncia; representa un Episcopo tanto grande que il es difficile trovar le in le vita e in le historia, extra del Sanctos, durante su sancto non lo es; representa un fratre, troppo dissimile de su pares e superiores; un monacha homicida, lascive e proxeneta; representa un parochiano tanto vile que [[San Johannes Bosco]] nunquam le perdonara; non dice un sol parola, in su longe vita, in defensa del Pontificato roman in le [[Oitocento]], sfidante condemnationes authentic del Santa Sede, al qual obediva, con suffrentia, Episcopos, sacerdotes, laicos; e malgrado toto isto, tote le catholicos le considera le scriptor catholic per excellentia e alcun mesmo le proponerea voluntarimente como sancto.<ref>{{Cita|Croce 1941|p. 386}}</ref>|}} === Le critica litterari super Manzoni === {{Vide etiam|I promessi sposi#Fortuna del romanzo e critica letteraria}} ==== Le mito manzonian: inter luces e umbras ==== [[File:Gadda 1921.jpg|thumb|right|alt=Portrait del scriptor Carlo Emilio Gadda in 1921|Le scriptor milanese [[Carlo Emilio Gadda]].]] Le prime biographias de Manzoni esseva scribite per [[Cesare Cantù]] ([[1885]]), [[Stefano Stampa]], qui publicava su obra anque in 1885 como responsa a alcun inexactitudes de Cantù,<ref name=":14">Vide le integre obra de {{Cita|Stampa}}, cuje scopo es precisamente corriger le inexactitudes del prime biographos.</ref> Cristoforo Fabris, [[Angelo De Gubernatis]] ([[1879]]), durante un parte del litteras esseva publicate per [[Giovanni Sforza (storico)|Giovanni Sforza]] in [[1882]]. Le figura enigmatic del scriptor, constantemente affligite per symptomas depressive e relegite a un vita retirate, incitava [[Paolo Bellezza]] a componer le essay ''Genio e follia in Alessandro Manzoni'' (1898), in le qual ille analysava bizarre phobias del scriptor, como agoraphobia, continue syncopes e le timor del pozzangheras.<ref>{{cita|Albani}}</ref> Manzoni non esseva tamen solmente objecto de investigationes [[Psychoanalyse|psychoanalytic]], ma anque de criticas litterari: primo per le [[Scapigliati]], qui videva in ille le expression del respectabilitate burgese detestate.<ref group="N">Significative es le poema ''Preludio'' de [[Emilio Praga]], in le qual le scapigliato annuncia le hora del «antecristos» in opposition al «Casto poeta que Italia adora» (vv. 13-16). Vide: {{Cita libro|autore=[[Emilio Praga]]|sezione=Preludio|titolo=Penombre|città=Milano|editore=Casa editrice degli autori-editori|anno=1864|pp=5-6}}</ref> Sequeva le criticas de [[Giosuè Carducci]], admirator de ''[[Adelchi (Manzoni)|Adelchi]]'' ma implacabile verso le romanzo,<ref>{{cita|Tellini|p. 323}}</ref> e de [[Luigi Settembrini]], autor del ''Dialogo tra Manzoni e Leopardi'', in le qual ille deride le fide catholic del scriptor.<ref>{{Cita web|url=https://www.zibaldoni.it/2015/05/29/i-funerali-del-manzoni-dialogo-tra-giacomo-leopardi-ed-alessandro-manzoni/|titolo=Dialogo inter Giacomo Leopardi e Alessandro Manzoni|accesso=27 januario 2026}}</ref> Admiratio sin condition veniva, in vice, de [[Francesco de Sanctis]], [[Giovanni Verga]], [[Luigi Capuana]]<ref>{{cita|Tellini|p. 324}}</ref> e [[Giovanni Pascoli]], qui dedicava al romanzo le essay ''L'eco d'una notte mitica'' (1896).<ref>{{cita|Pascoli|pp. 2, 5}}</ref> In le [[Ventesime seculo]], a causa del movimentos anticlassicista del [[avantgardias]], del evolution del lingua e del adolcamento del figura del romanziere que esseva inseniate in le scholas, Manzoni suffreva varie criticas de litteratos e intellectuales: inter illes le "prime" [[Benedetto Croce|Croce]]<ref>In 1921 Benedetto Croce, con su essay {{cita|''Manzoni''}}, affundava le romanzo a causa de su forte impronta religiose, cosa que non facerea de ''I promessi sposi'' un ver obra de arte. In 1952, tamen, ille recognosceva le vitalitate del obra manzonian, admitte que se habeva errate ({{cita|''Tornando sul Manzoni''}}).</ref> e le marxista [[Antonio Gramsci|Gramsci]], qui le accusava de paternalismo. Le plus importante apologia del periodo esseva facite per le philosopho [[Giovanni Gentile]], qui in 1923 le definiva, in un conferentia al [[Teatro alla Scala|Scala]], un «grande maestro national»<ref>{{cita|Gentile|pp. 1-31}}</ref> como jam habeva facite [[Giuseppe Mazzini|Mazzini]] e [[Vincenzo Gioberti|Gioberti]], recognoscente in ille le promotor de ille [[Idealismo|idealismo]] [[religion|religiose]], in le qual Gentile se recognosceva, que constitueva pro ille le fundamentos del [[Risorgimento italian]].<ref>Exemplo de action que prendeva le vita seriemente, Manzoni esseva pro Gentile «le grande liberator del populo italian ab le secular servitude del litteratura, del arte pur, del indifferentismo e del dilettantismo, del rhetoric e del classicismo vacue e formal». ({{cita|Gentile|op. cit., pp. 21-22}})</ref> In defensa de Manzoni se situava anque [[Carlo Emilio Gadda]], qui a su debut publicava in 1927 le ''Apologia manzoniana'',<ref>{{Cita|Gadda|pp. 333-343}}</ref> e in 1960 attaccava le plano de [[Alberto Moravia]] de relegar le su proposition linguistic.<ref>{{cita|Tellini|pp. 330-331}}</ref> Solmente in le Secunde Novecento, gratias al studios de [[Luigi Russo]], [[Giovanni Getto]], [[Lanfranco Caretti]], [[Ezio Raimondi]] e [[Salvatore Silvano Nigro]], se ha succedite a "liberar" Manzoni del patina ideologic con le qual ille habeva essite revestite jam al immediate post su morte, analysante con un oculo plus libere de prejudicios su poetica e, anque, le modernitate del obra.<ref>{{cita|Tellini|pp. 335-336}}</ref> == Pensamento e poetica == {{Vide etiam|Pensamento e poetica de Alessandro Manzoni}}[[File:Giuseppe Parini.jpg|min|Francesco Rosaspina, ''[[Giuseppe Parini]]'', [[litographia]] del XVIII seculo. Parini, insimul con le tradition illuminista lombarde, esseva fundamental pro le disveloppamento del litteratura civil manzonian, un apporto que non cessava (ma que se accentuava) post le conversion de Manzoni al romanticismo.]] === Inter illuminismo e romanticismo === ==== Le initios neoclassic e illuminista ==== Post le prime juventute, characterisate per un formation fundate super le studio del grande classicos antique e italian, Manzoni entrava in contacto primo con le jacobinismo italian ([[Francesco Lomonaco|Lomonaco]] e [[Vincenzo Cuoco|Cuoco]]), postea, ab 1805, con le gruppo del ''[[Idéologues]]'' francese ([[Claude Fauriel|Fauriel]], [[Pierre Jean Georges Cabanis|Cabanis]]). Le resultato esseva le adhesion, usque al ultime annos del [[annos 1800|prime decennio del Oitocento]], a un illuminismo sceptic in le campo religiose, in le qual predominava le valor del [[libertate]] propugnate per le ideales revolutionari.<ref>{{cita|Ferroni|p. 42}}</ref><ref>Pro un vision plus ample del production antimonarchic e jacobin del Manzoni adolescente, vide {{cita|Langella|pp. 11-20}}.</ref> Manzoni filtrava iste tendentias con le apportos paideutico-educative proprie del lection de [[Giuseppe Parini]], de su avo [[Cesare Beccaria]] e de [[Pietro Verri]].<ref>{{cita|Ferroni|p. 27}}:{{Citation|Comparate al lineas general de illo europee, le Romanticismo italian… se distingue per su cautela e moderation<nowiki>[…]</nowiki> Super toto in su phases initial, illo conserva un relative continuitate con aspectos del Illuminismo (specialmente le lombarde), del qual illo comparti le recerca de un litteratura "utile", que collabora al "perfectionamento" del civilisation.}}</ref> ==== Post le conversion: le Manzoni illuminista ==== Ni mesmo post le conversion al Catholicismo in 1810 e le refutation del versos del ''Urania'' (1809), Manzoni abandonava totalmente le apporto illuminista del ration, del conscientia individual, e del valores de su prime education. Reconoscente le rolo civil del litterato (hereditate del illuminismo milanese e del Alfieri), Manzoni interveniva plure vices in le vicissitudes del historia, como attesta le ''Odes civil'' del 1814 e del 1821. Le manifesto de iste vocation "civil" es plenmente exprimite in le littera ''[[Super le romanticismo]]'' inviate al marchese [[Cesare Taparelli d'Azeglio]] (1823),<ref>{{cita|Ferroni|p. 238}}</ref> in le qual le scriptor reaffirma le valor social que un obra de arte litterari debe haber como principal finalitate: {{Citation|Le principio, de necessitate tanto plus indeterminate quanto plus extendite, me sembla poter esser isto: que le poesia o le litteratura in general debe proponer se le utile como scopo, le vero como subjecto, e le interessante como medio.}} <small>(''Super le romanticismo'', Littera al marchese Cesare Taparelli d'Azeglio, 22 septembre 1823.)</small><ref>''Al marchese Cesare Taparelli d'Azeglio'', in {{Cita|''Epistolario''|I, pp. 277-317, in particular p. 306|Sforza}}. Iste phrase es continite in le redaction original del missiva, non destinate al publication, durante illo non esseva repetite in le version re-elaborate e reducite de 1870.</ref> ==== Le affinita con le romanticismo ==== Le elemento romantic in le production poetic manzonian emerge in le ''Hymnos Sacros'', ubi pro le prime vice le io del poeta se eclipsa in favor de un universalitate coral que eleva su clamore de sperantia e su confidentia in Deo.<ref>{{cita|Raimondi 1967|p. 443}}:{{Citation|Precisemente in le momento in que le scriptor prende conscientia del io, illo dispare in un poesia del nos per virtute de un reduction o mortification sublimante del experientia personal que… postula un ordine mysteriose, un ligamine de communion inter le homines e le cosas…}}</ref> Le multitudine del homines, le sentimento religiose e le attention al motiones del anima es tote elementos que approxima Manzoni al nascent movimento romantic, ligante le cultura milanese e illo transalpin per ligamines aesthetic affine. Ultra le dimension "ecclesial" del religiositate manzonian, il non se pote oblidar, concernente le attention al populo, le apporto fundamental del historiographia francese de [[Augustin Thierry]] e del ''[[idéologues]]'', qui propugnava de centrar le historia super le humiles: parve personas que frequentemente cade in le oblivion proque illes non es objecto de interesse pro le chronistas lor contemporanee e que suffre le decisiones del potentes.<ref>{{cita|Millefiorini|p. 173}}</ref> === Le catholicismo manzonian === ==== Le rolo del Providentia e le jansenismo ==== [[File:Jacques-bénigne bossuet.jpg|thumb|left|alt=Portrait de Jacques-Bénigne Bossuet|Bossuet esseva un del plus importante predicatores francese del ''grand siècle'', inter le modellos fundamental pro le religiositate manzonian.]] Perdite, al fin del prime decennio del Oitocento, le sperantia de attinger le serenitate per medio del ration, le vita e le historia pareva a Manzoni immergite in un van disordine dolorose: il esseva necessari trovar un fin salvific que adjutarea le homine tanto a constituir un codice ethic terren, quanto a supportar le males del mundo in anticipation del pace celeste.<ref>{{Cita|Macchia|p. 27}}:{{Citation|[Manzoni] abbraciava le fide christian non proque illo le salvarea de su obsessiones, ma proque super illos il poterea meditar e combatter dramaticamente}}</ref> Le critic [[Alessandro Passerin d'Entrèves]] sublinea le importantia que habeva [[Blaise Pascal]] e le grande moralistas francese del [[Seicento]] (inter illes [[Jacques-Bénigne Bossuet|Bossuet]]) in le formation religiose del scriptor: ab illes ille traheva le ambition de cognoscer le anima human e «le conviction que le [[christianismo]] es le unic explication possibile del natura human, que ha essite le religion christian que revelava le homine al homine»,<ref>{{Cita|Passerin d'Entrèves|p. 209}}</ref> trovante in lor inseniamentos le confidentia in le religion como instrumento de supportation del infelicitate. Le confidentia in Deo es le puncto de separation ab le [[Pensamento e poetica de Giacomo Leopardi|pessimismo]] de [[Giacomo Leopardi]].<ref group="N">Ambes le scriptores es assertor del violentia que colpe le homine durante su existentia, ma le differentia concerne le sperantia ultime al qual le homine es destinate: si pro Leopardi, como explicate in le ''[[Analyse del Operette morali|Dialogo del Natura e de un Islandese]]'', le cyclo existential del mundo es destinate a resolver se in un cyclo mechanic de destruction e morte, Manzoni reface de cader in iste pessimismo "cosmic" gratias al confidentia que ille pone in le Providentia divine. Vide, pro aprofundar, le essay de {{Cita|Tortoreto}}. Alcun versos e alcun selectiones stylistic del ''Ognissanti'', fragmento manzonian de 1847, ha essite ponite in opposition con le imagine del ''Ginestra''; in particular: «A Quello demanda, o sdegnoso, / Perché sull’inospite piagge, / All’alito d’aure selvagge, / Fa sorgere il tremulo fior, / Che spiega dinanzi a Lui solo / La pompa del candido velo, / Che spande ai deserti del cielo / Gli olezzi del calice, e muor. / E voi che, gran tempo, per ciechi / Sentier di lusinghe funeste / Correndo all’abisso, cadeste / In grembo a un’immensa pietà» (A. Manzoni, ''Ognissanti'')<br />in opposition a<br />«E tu, lenta ginestra, / Che di selve odorate / Queste campagne dispogliate adorni, / Anche tu presto alla crudel possanza / Soccomberai del sotterraneo foco,( [...] ) E piegherai / Sotto il fascio mortal non renitente / Il tuo capo innocente: / Ma non piegato insino allora indarno / Codardamente supplicando innanzi / Al futuro oppressor; ma non eretto / Con forsennato orgoglio inver le stelle, / Né sul deserto, dove / E la sede e i natali / Non per voler ma per fortuna avesti; / Ma più saggia, ma tanto / Meno inferma dell'uom, quanto le frali / Tue stirpi non credesti / O dal fato o da te fatte immortali». (G. Leopardi, ''La ginestra'').<br />Le flor de Leopardi symbolisa le heroismo sin sperantia final, durante illo de Manzoni spera sempre le intervention final del Gratia resolutori, in le vicissitudes historic (le ''provida sventura'') e ultra. Cfr. notas al ''Canti'', ed. Garzanti, pag. 324, que cita [[Piero Bigongiari|Bigongiari]], [[Giuseppe De Robertis|De Robertis]] e [[Franco Fortini|Fortini]].</ref> Super un terreno tanto impregnante de pessimismo existential, le Providentia, id es le modo mysteriose con que Deo age in le vita human, dispensante le Salvation a su filios, joca un rolo fundamental. Apprehendite al schola del moralista del seculo XVII Bossuet,<ref>Vide in general le essay de {{Cita|Parisi}}, cuje introduction es jam eloquente super le thema:{{Citation|Pro studiar Manzoni il es necessari prender in consideration, ultra le cultura europee del prime '800, illo del seculos precedente, con attention particular al catholicismo elaborate in Francia per autores del seculo XVII como Bossuet, Nicole e Pascal.|{{Cita|Parisi|p. 1}}}}</ref> le Providentia joccara un rolo fundamental non solmente intra ''I promessi sposi'', ma anque in le altere obras "minor":<ref>{{cita|Tonelli|p. 221}}</ref> le varie personas manzonian debera suffrer patimentos e injustitias intra un mundo corrupte e dominate per un decadentia civil, moral e cultural,<ref group="N">{{Cita|Frare|pp. 147-165}} revoca, in facto, le condemnation cultural, moral e civil del intellectuales del Oitocento contra le [[Barocco]] e dunque le seculo XVII, in tanto que seculo «stupide e sfarzose» (p. 155), «impregnate de superstition e de magia, provincial e retardate» (p. 156) e expression, in general, del mal governamento espaniol in [[Lombardia]].</ref> e solmente le action del Providentia (appellate, in iste contexto dolorose, anque con le nomine de ''provida sventura'') permittera les de devenir victimas e de obtener ille justitia attendite vanmente sur le terra e que essera in vice dispensate in le Celo.<ref>{{Cita|Parisi|p. 90}}, analysante le morale de Bossuet, se concentra super le valor "providential" del disaventuras que pote occurrer al homines juste:{{Citation|Deo mira al salute ultime del conscientia <nowiki>[…]</nowiki> Le suffrentias que colpe un persona trova in iste perspectiva su justification ethic: Enrichetta de Francia, qui sin su disaventuras haberea peccate de orgolio, ha recipite gratias a illos le consolationes promittite a illes qui plora. Le disventura ha essite 'providential' como illo que colpe le Ermengarda manzonian.}}</ref> Iste vision tanto pessimista del mundo es debite, anque, al tonalitates profundemente [[jansenista]] que le directores spiritual de Manzoni, Degola primo e Tosi postea, le impartiva in affrontar le vicissitudes human. In realitate, tamen, Manzoni remaneva sempre, del puncto de vista dogmatic, un catholic, mantenente solmente un sever morale de vita proxime al ambientes jansenista. Como sublinea [[Giuseppe Langella]], super le question fundamental del [[Gratia (theologia)|Gratia]]: «Manzoni se conforma sin reservationes al inseniamento official del Ecclesia, confide in le exhortation apostolic del [[evangelio secundo Matthaeo]]:<ref>{{Treccani|et-aperietur-vobis-pulsate|Discurso del monte|accesso=28 januario 2026}}</ref> ''"petite, et dabitur vobis"''… Nulle discrimination, dunque, in le offerta misericordiose del gratia. Manzoni es peremptori: le adjuta divin non es negate a nulle qui lo demanda…».<ref>{{cita|Langella|p. 159}}. Citante le passage del Evangelio, [[Giuseppe Langella|Langella]] intende relevar le paternitate divine que soccurre e veni in adjuta de su filios quando illes lo demanda, explicante assi le concepto del Providentia christian.</ref> === Manzoni dramaturgo e romanziere === [[File:Manzoni 1829.jpg|thumb|right|alt=Portrait de Alessandro Manzoni in 1829|Portrait de Alessandro Manzoni ab un [[aquarello]] de 1829, reproducite in {{cita|Cantù}}.|241x241px]] ==== Inter morale e realismo ==== Le scena, secundo Manzoni, non debe vehicular passiones e forte emotiones, in le exasperation del io, ma inducer le spectator a meditar: al «identification emotional» de Racine e del teatro francese il debe substituer le «emotion meditate», pro dicer lo con [[Gino Tellini]].<ref>{{cita|Tellini|p. 92}}</ref> Le vicissitude e le representation debe transmitter un message christian sin pro isto presentar un realitate idyllic: al contrario, Manzoni va in cerca de personas qui, como [[Francesco Bussone]], le conte de Carmagnola, se oppone al mal que domina le societate, mesmo al precio del vita.<ref>{{Cita|Ferroni|p. 47}}</ref> Le importante es que le dramaturgo cerca le veritate e remane fidel al realitate historic (le ''vero storico''), lassante al poeta le carga de investigar le sentimentos del protagonista in un determinante contexto. Se delinea assi ille forte vena realistic que dominara anque le economia del romanzo, ab ''Fermo e Lucia'' usque al ''Quarantana'' de ''I promessi sposi'', ubi le [[realismo (litteratura)|realismo]] emerge precisamente del ultime capitulo: il non ha un fin felice, ma un continuation del vita quotidian signate per le disaventuras del protagonistas.<ref>Vide, super iste puncto, le essay de {{Cita|Forti|titulo=Manzoni e le refus del idylle}}, e le libro de {{cita|Raimondi, ''Le Romanzo sin idylle''}}.</ref> Le allontanamento de [[Lecco]] de Renzo e Lucia e le reprise del activitates es le fructo del selection de facer continuar le vitas del duo protagonistas intra le quotidianitate historic.<ref>{{Cita|Ferroni|p. 58}}</ref> [[File:7005 - Milano - Monumento al Manzoni in p.zza San Fedele - Foto Giovanni Dall'Orto 8-Mar-2007.jpg|thumb|left|alt=Statua in bronzo de Alessandro Manzoni super alte pedestallo in le placia San Fedele|[[Monumento a Alessandro Manzoni (Milano)|Monumento a Alessandro Manzoni]], in [[placia San Fedele]], a [[Milano]]. Erigite in 1883 per obra de [[Francesco Barzaghi]], illo es situate ante le ecclesia de San Fedele, de cuje gradus le scriptor cadeva, reportante le [[trauma cranial]] que le conduceva al morte.]] === Le ''Question del lingua'' in Manzoni === {{Vide etiam|question del lingua}} Manzoni, sub le impulsion del romantismo e de su necessitate de establir un dialogo con un vaste publico heterogenee, se proponeva le scopo de trovar un lingua que presentava un vocabulario plen de terminos ligate al uso quotidian e al campos specific del cognoscentia, reducente le secular disparitate inter le lingua parlate e illo scribite. Isto percurso, initiate ja con le redaction del ''Fermo e Lucia'', videva le scriptor passar, inter 1821 e 1827, del compromisso del ''bon lingua'' litterari al approximation al [[dialectos toscane|toscano]]. Le investigation se concludeva, post annos de studios facilitate etiam per le presentia del governante florentine [[Emilia Luti]], in 1840 con le revision de ''I promessi sposi'' sur le modello del florentino cultivate. Iste modello presentava, ancora plus que le toscano generic, un dimension unitaria inter le oral e le litterari. In facto, inter le edition de 1827 e illo de 1840 esseva eliminate tote le lemmata toscane municipal que esseva distante del uso del florentino currente. Iste selection, ben que approbate per le ministro [[Emilio Broglio]] in le relation de 1868, non esseva acceptate per tote le contemporaneos: [[Carlo Tenca]], in un articulo del 11 januario 1851 in le revista «Crepuscolo», se opponeva al solution manzonian. Le mesme valeva pro le [[Scapigliatura|Scapigliati]] e pro [[Giosuè Carducci|Carducci]], durante que [[Francesco d'Ovidio]], [[Carlo Collodi]], [[Edmondo de Amicis]] e [[Carlo Emilio Gadda]] se refereva al lingua del romanzo, initiando le phenomeno del ''manzonismo''. == Le ''homine'' Manzoni == === Un vita a prime vista tranquille === Alessandro Manzoni in 1870, al etate de octanta-cinque annos. Como consequentia de su stilo de vita extrememente reservate, il non es facile de inquadrar Manzoni como homine. Il viveva principalmente retirate del vita public, mantenente se estranie al principal eventos mondan del citate — salvo le frequentation del [[Salotto Maffei|salon intellectual tenite per Clara Maffei]] — e distante del participation politic active al grande motiones nationalistic del [[Risorgimento]]. Tamen, il manteneva un position culturalmente e moralmente favorabile al causa del Unification (como testifica ''Adelchi'' e ''Marzo 1821''), que lo conduceva a acceptar le nomination como senator vitalicie durante su senectute. Le ration de iste attitude, ultra su character, debe esser cercate in su continue disturbi neurotic (que ille curava con longissime promenadas e un stilo de vita extrememente regular) como agoraphobia, attaccos de panico, hypochondria, lipothymias, varie phobias, inter illos le [[demophobia|timor del turba]], le [[ceraunophobia|timor del tonitros]] e le [[hydrophobia (psychopathologia)|hydrophobia]], iste ultime comprendite como timor del poças d'aqua. Amante del vita tranquille, il menava apparentemente un vita silentiose inter Brusuglio — ubi ille se delectava con [[botanica]] e [[horticultura]] — e via del Morone, dedicate a su studios e al cura del familia. Tamen, a causa del complexos que lo affligeva, ille mesme esseva frequentemente objecto del curas de su proximos. Il cultivava insimul amicities plus proxime, ben que ille evitava nove cognoscentias con le quales se sentiva embarrassate. In le vita quotidian, ille usava principalmente le [[dialecto milanese]]. Inapte in le administration de su bens, ille monstrava al contrario grande attention al mundo circumstante, judicate con placide ironia le eventos politic e social e adoptante auto-ironia verso su proprie males. Le personas proxime sublineava su cortesia, su memoria vivissime e su capacitate discursive elegante, ben que minate per le [[balbuzie]]. === Le description physic === [[File:Alessandro Manzoni - foto.jpg|miniatura|alt=Portrait photographic de Alessandro Manzoni in 1868|Portrait photographic de Alessandro Manzoni (1868)]] Le filiastero Stefano Stampa offere un portrait physiognomic assai detaliate de su patre affine, delineante etiam su movimentos e ille ''risetto'' que indicava su character ironic: {{Citation|Manzoni esseva de [[statura]] medie, sì, ma medie plus tosto alte. Io possede le mesura de su persona, e illo esseva de 1 metro, 72 centimetros e 3 millimetros… Ille esseva de corpore ''slanciate'', ma nullemente ''gracile''; plus tosto larg de spatulas e ben conformate de torso… Con belle bracchios e belle gambas, ille haberea apparite un homine integremente ben proportionate, si ille non haberea habite, non le collo curte, sed le spatulas un pauc alte verso le capite, lo que le dava un aere un pauc incurvate <nowiki>[…]</nowiki> Su testa esseva longe de esser parve <nowiki>[…]</nowiki> In su juventute ille habeva le capillos castanee <nowiki>[…]</nowiki> Le oculos de Manzoni, tamen, non esseva parve, sed de grandor ordinari, de color azur tendente al verdastro. Le fronte alte e indicante le intelligentia. Le bucca non esseva large, sed de grandor medie, e con ''labios acuminate'', sur le quales ''ordinariemente'' appareva ille risetto ben definite per Cantù, ''de qui scherza e non deride''.}} <small>(''Alessandro Manzoni. Si m'eût été donné'')</small><ref>{{cita|Stampa|I, pp. 329-331}}</ref> == In le cultura de massa == {{Vide etiam|I promessi sposi#Nella cultura di massa}} [[File:Giuseppe Verdi by Giovanni Boldini.jpg|thumb|left|alt=Portrait de Giuseppe Verdi per Giovanni Boldini|[[Giovanni Boldini]], ''Portrait de Giuseppe Verdi'', 1886. Le compositor de Parma commemorava Manzoni juste un anno post su morte con su ''Missa de Requiem''.]] Le mesme die de su morte, le municipalitate de Milano decretava de dar al ''via del Giardino'', presso le qual Manzoni habeva habitate desde 1813, le nomine del scriptor; le placas con le nove designation ''Via Alessandro Manzoni'' esseva jam fixate le matino del 23 de maio.<ref>{{Cita libro|autore=[[Alfredo Comandini]]|titolo=L'Italia nei cento anni del secolo XIX (1801-1900) giorno per giorno illustrata|url=https://archive.org/details/litalianeicentoa05comauoft/mode/2up/|anno=1930-1942|editore=Antonio Vallardi|città=Milano|p=182|volume=V|capitolo=23 maggio 1873|url_capitolo=https://archive.org/details/litalianeicentoa05comauoft/page/182/mode/2up/search/manzoni}} </ref> Analogemente, le principal citates italian intitularono un via o un corso a su nomine. In [[1874]], al prime anniversario de su morte, [[Giuseppe Verdi]] dirigeva personalmente in le [[chiesa di San Marco di Milano|ecclesia de San Marco de Milano]] le [[Requiem (Verdi)|Missa de Requiem]], componite pro honorar su memoria.<ref>{{Cita|Barbiera|p. 274}}</ref><ref group="N">Verdi sentiva devotion verso le autor de ''I promessi sposi'', non solmente pro su prosa e su arte, ma etiam pro le alte valor moral e civil que Manzoni propugnava con su autoritate moral. Isto es demonstrate per un littera de 1867 que le compositor inviava al commun amica Clara Maffei, plen de emotion e reverentia verso Manzoni. Vide: {{Cita|Verdi|pp. 390-391}}.</ref> Le 22 de maio [[1883]], al decennial de su morte, in presentia del [[Tommaso di Savoia-Genova|duca de Genova]] e de un representation parlamentar, le corpore esseva transferite con un ceremonia public al [[famedio]] del [[Cimitero monumentale di Milano]], in un sepulcro de granito rubie con solmente su nomine inscripte; in le postmeridie esseva inaugurate le [[monumento ad Alessandro Manzoni (Milano)|monumento in Piazza San Fedele]], opera de [[Francesco Barzaghi]].<ref>{{Cita web|url=http://www.arte.it/opera/tomba-di-alessandro-manzoni-1693|titolo=Tomba di Alessandro Manzoni|editore=ARTE.it|accesso=26 gennaio 2026|urlmorto=no|urlarchivio=https://web.archive.org/web/20251109103705/https://www.arte.it/opera/tomba-di-alessandro-manzoni-1693}}</ref><ref>{{cita pubblicazione|data=27 maggio 1883|titolo=La festa manzoniana|rivista=Illustrazione Italiana|p=326|accesso=31 gennaio 2026|url=http://teca.bsmc.it/pub/images/materiale_a_stampa/periodico/RAV0070589/RAV0070589_1883_00021/RAV0070589_1883_00021_006.jpg|urlarchivio=https://web.archive.org/web/20171210015712/http://teca.bsmc.it/pub/images/materiale_a_stampa/periodico/RAV0070589/RAV0070589_1883_00021/RAV0070589_1883_00021_006.jpg|dataarchivio=10 dicembre 2017|urlmorto=sì}}</ref> Le 29 de decembre [[1923]], al occasion del cinquantesimo anniversario del morte, le [[Regno de Italia (1861-1946)|Regno de Italia]] emitteva un [[Cinquantenario della morte di Manzoni|serie commemorative de sex francobollos]], cedite in parte al comité promotore del celebration.<ref>Pro le detalios super le serie philatelic, vide le articulo: [[Cinquantenario della morte di Manzoni]].</ref> [[File:Sergio Mattarella at the 150th anniversary of Alessandro Manzoni's death - Milan 22 May 2023 - 01.jpg|thumb|right|alt=Sergio Mattarella al Famedio de Milano in 2023|Sergio Mattarella in visita al Famedio le 22 de maio 2023, al occasion del centocinquantesimo anniversario del morte de Manzoni.]] Anque in le secunde medietate del vintesimo seculo e in le prime annos del 2000, le figura de Manzoni esseva evocate in occasiones plus o minus official: in 1973 esseva celebrate le prime centenario de su disparition e, in iste occasion, [[papa Paolo VI]] inviava al [[cardinale]] e [[arcevescovo de Milano]] [[Giovanni Colombo (cardinale)|Giovanni Colombo]] un message in le qual le pontifice brescian refaceva le percurso existential e christian del scriptor.<ref>{{Cita web|url=https://www.vatican.va/content/paul-vi/it/speeches/1973/may/documents/hf_p-vi_spe_19730519_centenario-manzoni.html|titolo=Nel I centenario della morte di Alessandro Manzoni, 19 maggio 1973 {{!}} Paolo VI|sito=[www.vatican.va|accesso=31](http://www.vatican.va|accesso=31) gennaio 2026}}</ref> In ultra, alcun [[500 lire "Manzoni"|liras con su profilo esseva coniate al occasion del bicentenario de su nascentia]] (1985). Al centocinquantesimo anniversario de su disparition, celebrate in 2023, Manzoni esseva commemorate al nivello national tanto per le [[Parlamento italiano|Parlamento]]<ref>{{Cita web|autore=Pierfranco Bruni|url=https://www.corrierenazionale.net/2024/01/16/manzoni-150-presentato-alla-camera-dei-deputati-a-roma/|titolo=“Manzoni 150” presentato alla Camera dei Deputati a Roma|editore=Il Corriere Nazionale|data=16 gennaio 2024|accesso=2 gennaio 2025}}</ref> como per le [[Presidente della Repubblica Italiana|capo del Stato]] [[Sergio Mattarella]], qui visitava le [[Cimitero monumentale di Milano|Famedio]] pro commemorar le homine de litteras.<ref>{{Cita web|lingua=it|autore=Segretariato generale della Presidenza della Repubblica-Servizio sistemi informatici|url=https://www.quirinale.it/elementi/89670|titolo=150° anniversario della morte di Alessandro Manzoni|sito=Quirinale|accesso=2025-01-02}}</ref> In ultra, gratias al intervention del [[Centro nazionale di studi manzoniani]]<ref>{{Cita web|url=https://www.casadelmanzoni.it/content/manifestazioni-il-150esimo-anniversario-dalla-morte-di-manzoni|titolo=MANIFESTAZIONI PER IL 150ESIMO ANNIVERSARIO DALLA MORTE DI MANZONI {{!}} Casa Manzoni|sito=[www.casadelmanzoni.it|accesso=2025-01-02](http://www.casadelmanzoni.it|accesso=2025-01-02)}}</ref> e al sensibilitate del archiepiscopato milanese,<ref>{{Cita web|lingua=it-IT|url=https://www.chiesadimilano.it/news/arte-cultura/omaggio-a-manzoni-nel-duomo-di-milano-1778422.html|titolo=Omaggio a Manzoni nel Duomo di Milano – Chiesa di Milano|accesso=2025-01-02}}</ref> esseva organise alcun eventos pro commemorar Manzoni: le publication del edition critic de ''I promessi sposi'' e del ''[[Osservazioni sulla morale cattolica]]'', per exemplo, per le prime; e le lectura in le Duomo, del 9 de maio al 31 de maio 2023, del romanzo. Finalmente, rememora le [[parodie]] de ''I promessi sposi'' ([[I promessi sposi (Quartetto Cetra)|celle del Quartetto Cetra in 1985]] e [[I promessi sposi (miniserie televisiva 1990)|celle de ''Il Trio'' in 1990]]) e le varie adaptationes televisive, ab [[I promessi sposi (miniserie televisiva 1967)|celle de 1967]] usque al [[I promessi sposi (miniserie televisiva 1989)|adaptation dirigite per Salvatore Nocita in 1989]]. In 2023, al occasion del 150e anniversario del disparition de Alessandro Manzoni, esseva coniate un moneta commemorative de [[2 euro commemorativi|2 euros]] que representa le effigie del scriptor.<ref>{{Cita web|url=https://eurocollezione.altervista.org/_ITALIA_/_2_euro_2023_commemorativo_Manzoni.htm|titolo=ITALIA 2023 : 2 € commemorativo "150º anniv. morte Alessandro Manzoni"|sito=eurocollezione.altervista.org|accesso=2025-11-14}}</ref> {{Ref}} [[Categoria:Alessandro Manzoni| ]] [[Categoria:Cavalleros del Ordine del Sanctos Mauricio e Lazaro]] [[Categoria:Cavalleros del Ordine de Sancto Joseph]] [[Categoria:Cavalleros del Ordine Pour le Mérite]] [[Categoria:Cavalleros de grande croce del Ordine del Corona de Italia]] [[Categoria:Sepultate in le Cimiterio Monumental de Milano]] [[Categoria:Membros del Accademia del Scientias de Torino]] [[Categoria:Poetas romantic]] [[Categoria:Scriptor romantice]] [[Categoria:Scriptor catholic]] [[Categoria:Scriptor del realismo]] [[Categoria:Personas ligate al Accademia Roveretana del Agiati]] [[Categoria:Academicos del Crusca]] [[Categoria:Senatores del VII legislatura del Regno de Sardinia]] [[Categoria:Senatores del VIII legislatura del Regno de Italia]] [[Categoria:Senatores del IX legislatura del Regno de Italia]] [[Categoria:Senatores del X legislatura del Regno de Italia]] [[Categoria:Senatores del XI legislatura del Regno de Italia]] [[Categoria:Personalitates commemorate con funerales de Stato]] csjzt1fzsqbnye1qoef3a7zj46mjt8l 699288 699287 2026-08-28T07:44:32Z Interlingvisto 60932 /* Le attacco del catholicos reactionari */ 699288 wikitext text/x-wiki {{Infobox/articulo/persona}} '''Alessandro Manzoni''', nascite '''Alessandro Francesco Tommaso Antonio Manzoni''' ([[Milan]]), ([[7 de martio]] [[1785]] – [[Milan]], [[22 de maio]] [[1873]]) esseva un [[scriptor]], [[poeta]] e [[dramaturgo]] [[Italia|italian]], e anque [[Senator del Regno de Italia|senator del Regno de Italia]]. Considerate como un del major romancieros italian de tote le tempo pro le celeberrime romanzo ''[[Le promesse sposes]]'', capite fundamental del [[litteratura italian]],<ref name="Treccani">{{Treccani|alessandro-manzoni|Manzóni, Alessandro|accesso=16 januario 2026}}</ref> Manzoni habeva le merito de haber jectate le bases pro le romanzo moderne e de haber assi promovite le unitate linguistic italian, sur le tracia del litteratura moralmente e civilmente ingajate proprie del [[Illuminismo italian]]. Passate del periodo [[neoclassic]] a illo [[romantismo|romantic]], Manzoni, devenite un fervente catholic de tendentias [[Christianismo liberal|liberal]], lassava un marca indelebile anque in le [[historia del theatro italian]] (pro haber rumpite le tres [[unitates aristotelic]]) e in le poesia, gratias al nascentia del pluralismo vocal con le ''[[Hymnos Sacre]]'' e al disveloppamento del poesia civil. Le successo e le numerose recognitiones public (ille esseva [[Senator del Regno de Italia|senator del Regno de Italia]]) esseva accompaniate per problemas de sanitate ([[neurosis]], [[agoraphobia]]) e familiar (le numerose mortes que affligeva le vita domestic), que le reduceva a un progressive isolation existential. Nonobstante isto, ille remaneva in contacto per correspondentia con le melior cultura europee, ab [[Goethe]] usque a [[Antonio Rosmini]], subiente anque le influentia de [[Walter Scott]] pro le genere del romanzo historic. == Biographia == === Origines familiar === ==== Familia ==== {{Vider anque|Manzoni (familia)}} [[File:Pietro Manzoni.jpg|left|thumb|alt=Portrait de Pietro Manzoni|Pietro Manzoni, ''Casa Manzoni'', [[Brusuglio]]<ref>{{cita|Ginzburg|p. 345}}.</ref>.]] Per le latere maternal Alessandro Manzoni proveniva del illustre familia del [[Beccaria (familia)|Beccaria]]; le avo esseva [[Cesare Beccaria]], autor del tractato ''[[Dei delitti e delle pene|Del delitos e del penas]]'' e un del principal promotores del [[Illuminismo in Italia|Illuminismo lombard]]. Secundo le mesme Manzoni, ille e su avo se videva solmente un vice, al occasion del visita de su matre al celebre genitor.<ref>Manzoni rememora assi le incontro in {{cita|Fabris|p. 94}}: {{Citation|Io me rememora de haber le vidite un sol vice, e io rememora su figura. Mi matre, ante de poner me in collegio, me duceva a salutar le; e ille iva prender chocolates pro me. Il me pare ancora vider le avo e le armario.}} </ref> Le parentela con le Beccaria le rendeva insuper cosino distante del scriptor [[scapigliatura|scapigliate]] [[Carlo Dossi]].<ref>{{Cita|Lioce}}.</ref> Plus modeste esseva in vice le familia paternal:<ref group="N">Pro un quadro general del historia del familia Manzoni ab Giacomo (initio del XVI seculo) usque a Alessandro Manzoni, vide: {{Cita testo |autore=Pietro Pensa |titolo=Familia Manzoni: ille ramo del casato |rivista=Broletto |volume=2 |anno=1985 |pagine=62-69 |città=Como |issn=2388-1232 |url=http://pietro.pensa.it |accesso=23 julio 2015}}</ref> don [[Pietro Manzoni|Pietro Antonio Pasino Manzoni]] (1657-1736), le patre de Alessandro, descendeva de un nobile familia de [[Barzio]], in [[Valsassina]], stabilite in [[1612]] in [[Lecco]] (in le localitate de [[Caleotto]]) sequente al matrimonio de [[Giacomo Maria Manzoni]] con Ludovica Airoldi in 1611.<ref>{{Cita|Pensa}}.</ref> Ben que Pietro Manzoni habeva postea recipite le feudo de [[Cascine di Garbagna Novarese#Moncucco|Moncucco]] in le [[Provincia de Novara|Novarese]] in [[1691]]<ref>{{Cita web|http://www.storiadimilano.it/Repertori/cronologia_manzoni.htm|titulo=Chronologia del vita de A. Manzoni e del edificios habitate per ille|accesso=16 januario 2026|autore=Paolo Colussi|editore=Historia de Milano|data=9 april 2012}}</ref><ref>{{Cita|Parenti|p. 12}}:{{Citation|Le feudo de Moncucco pertineva al Manzoni, qui lo habeva acquirite del Camera Regia de Milano, con le assenso de Carlo II, rege de Hispania, ja desde le 23 de februario 1691, per opera de Don Pietro Antonio.}}</ref><ref>{{Cita|Bonfiglioli|p. 8}}.</ref><ref>{{Cita|Casalis|p. 600}}:{{Citation|Moncucco, dependentia de Mirasole in le basse Novarese: se trova super le Arbogna: esseva le signoria del Manzoni del loco de Caleotto in le territorio de Lecco.}}</ref> e in virtute de isto illes esseva contes, in Milano le titulo non esseva valide proque esseva «estranie».<ref name=":5">{{DBI|autore=Piero Floriani|nomeurl=alessandro-manzoni|accesso=16 januario 2026}}</ref><ref name="infeudazione" group="N">Alcun autores, como {{Cita|de Feo|p. 27}} e {{Cita|Bonfiglioli|p. 8}}, reporta 1773 como anno del infeudation de Moncucco al Manzoni: il se tracta de un evidente error chronologic, proque [[Carlo II de Hispania]] habeva morite in 1700 e le Novarese, ante le [[guerra de succession espaniol]], faceva parte del [[Ducato de Milano]], alora sub le egida de [[Madrid]].</ref> Initialmente don Pietro presentava al govern austriac un requesta official de recognition, ma pois prefereva non insister.<ref>{{cita|De Gubernatis|p. 21, nota 4}}.</ref> In omne caso, quando Roma attribuera multo plus tarde le citatinitate al Manzoni, le titulo comital apparera sur le acto official e sera mantenite per su descendentes. ==== Manzoni e Giovanni Verri ==== Ben que le patre legitim esseva Pietro Manzoni, il es multo probabile que le patre natural de Alessandro esseva un amante de Giulia, [[Giovanni Verri]] (le fratre minor de [[Alessandro Verri|Alessandro]] e [[Pietro Verri]]).<ref name=":5"/><ref name=":0">{{cita|Tellini|pp. 16-17}}: {{Citation|Le patre natural es tamen Giovanni Verri — ja amante de Giulia desde 1780…}}</ref> Con Giovanni, un homine attractive e libertin, de dece-septe annos plus vetule que illa, Giulia habeva initiate un relation ja in 1780, continuante la mesmo post le matrimonio.<ref name=":0"/><ref>{{Cita web|url=http://archiviostorico.corriere.it |titolo=Verri, Manzoni, Beccaria: tres familias pro Giulia |autore=Giulia Beccaria e Ermanno Paccagnini |editore=Corriere della Sera |data=15 decembre 2001 |accesso=17 januario 2026 |citazione=Accesso limitate per medio de subscription.}}</ref> Secundo lo que esseva reportate per [[Niccolò Tommaseo]], il pare que Verri esseva le ver patre del scriptor e que iste esseva plenmente al currente: «Anque de Pietro Verri <nowiki>[Manzoni]</nowiki> ille parla con reverentia, tanto plus que ille sape, e su matre non lo dissimulava, esser le nepote de ille, isto es, le filio de un de su fratres».<ref>{{Cita|Tommaseo|p. 54}}.</ref> === Le infantia e le adolescentia === ==== Galbiate e le separation del genitores ==== Alessandro Manzoni<ref>{{cita|De Gubernatis|p. 18, nota 2}}: {{Citation|Al infante esseva imposte le nomines Alessandro, Francesco, Tommaso, Antonio. Le prime nomine esseva illo del patre de Don Pietro, isto es le avo de Manzoni, alora ja morte; le secunde nomine esseva illo del parino Don Francesco Arrigoni. Le nomine Tommaso gli esseva imposte, sin dubita, proque le Ecclesia celebra le 7 de martio Sancto Tommaso. Antonio esseva le nomine de un cosino canonico in San Nazaro; ma illo pote anque esser venite a Manzoni de un madrina Antonietta, circa le qual, tamen, usque nunc nos vermente non sape nihil.}}</ref> nasceva in Milano, alora parte del [[Imperio Habsburgic]], al numero 20 de via San Damiano<ref name=":9">{{cita|Tonelli|p. 5}}.</ref> (correspondente al actual via Visconti di Modrone n.º 16),<ref>{{Cita web|url=http://www.storiadimilano.it/Repertori/cronologia_manzoni.htm|titulo=Chronologia Manzoni|autore=Paolo Colussi|accesso=18 januario 2026}}</ref><ref>{{Cita web|url = https://www.comune.milano.it/documents/76991511/269691898/36+Via+Visconti+di+Modrone.pdf/b3df31d2-89cc-e78d-dc19-d70c02d850b3?t=1627550354266|titulo = 36 Via Visconti di Modrone|autore = Commune de Milano|sito = comune.milano.it/municipio1|data = 2020|lingua = IT|formato = PDF|p = 2|accesso = 18 januario 2026}}</ref> le 7 de martio 1785, de [[Giulia Beccaria]] e, officialmente, de don [[Pietro Manzoni]].<ref>{{cita|Tellini|p. 16}}</ref> Ille passava le prime annos de vita principalmente in le ''[[cascina]] Costa'' de [[Galbiate]], tenite a balia per Caterina Panzeri, un contadina del loco,<ref name=":1">{{cita|Boneschi|p. 172}}</ref><ref>{{cita|Tellini|p. 17}}.</ref> un facto atestate per le placa ancora presente super le edificio. Postea ille passava alcun periodos in le [[Villa Manzoni|villa rustic]] del [[Caleotto]], proprietate del familia paternal, habitation ubi ille amara retornar como adulto e que ille vendera, non sin regretos, in 1818. Sequente le separation del genitores,<ref group=N>Le separation occurreva, legalmente, le 23 de februario 1792; postea, ab 1795 — ma le relation habeva comenciate multo ante, forsan in 1790, anno in que illes pare haber se incontrate — Giulia Beccaria comenciava a cohabitar con le cult e ric [[Carlo Imbonati]], prime in Anglaterra, pois in Francia, a Paris ({{cita|Tellini|p. 17}}).</ref> Manzoni esseva educate in collegios religiose. ==== Le education religiose a Merate e a Lugano ==== [[File:Appiani Giulia Beccaria Alessandro Manzoni.jpg|thumb|alt=Portrait de Giulia Beccaria con su filio Alessandro como infante|[[Andrea Appiani]], ''Portrait de Giulia Beccaria e su filio Alessandro Manzoni como infante'', 1790. Le portrait esseva donate per Giulia a Verri, un evento que fortifica le supposite illegitimitate de Alessandro<ref>{{cita|Ginzburg|p. 9}}: {{Citation|Le pictor Andrea Appiani faceva un portrait de Giulia con le infante. In le portrait, Giulia es vestite como amazona. Illa ha un facie dure, ossee e fatigate. Illa reguarda in le vacuo. Nulle teneressa visibile verso ille infante que se appoia al su geniculo. Le infante ha quatro annos. Giulia donava le portrait a Giovanni Verri.}}</ref>]] Le 13 de octobre 1791<ref name=":2">{{Cita web|url=http://www.casadelmanzoni.it/content/la-vita|titulo=Chronologia del vita e del obras de Alessandro Manzoni|accesso=18 januario 2026|editore=Casa del Manzoni|data=2014|urlarchivio=https://web.archive.org/web/20151011153809/http://www.casadelmanzoni.it/content/la-vita|dataarchivio=11 octobre 2015|urlmorto=sì}}</ref> ille esseva accompagnate per su matre a [[Merate]] al collegio San Bartolomeo del [[Somaschi]], ubi ille remaneva durante cinque annos. Esseva un periodo dur; le parve Alessandro pativa del absentia de su matre<ref group=N>Manzoni rememorava sempre como su matre, pro facilitar le separation de su filio, se retirava clandestinmente profittante de un momento de distraction de ille (vide: {{cita|Trombatore 1957|p. 250}}).</ref> e suffreva del relation difficile tanto con su companiones de schola, violente,<ref group=N>Inter le motivos de derision poteva esser anque ille forma de [[balbutiation]] que comenciava a manifestar se precisemente durante ille annos (vide: {{cita|Trombatore 1957|pp. 250-251}}).</ref> como con le docentes, qui le puniva frequentemente.<ref>{{cita|Tonelli|p. 9}}.</ref> Le litteratura in ille annos esseva ja pro ille un consolation e un passion: durante le recreation, le scriptor contara, «…io me claudeva <nowiki>[…]</nowiki> in un camera, e ibi io componeva versos».<ref>{{cita|Fabris|p. 86}}.</ref> In april 1796 ille passava al [[Ecclesia de Sant'Antonio Abate (Lugano)|collegio de Sant'Antonio]] a [[Lugano]], ancora gerite per le Somaschi, pro remaner ibi usque a septembre 1798.<ref name=":2"/> In le mesme 1796 arrivava al [[laco de Lugano]] le somasco [[Francesco Soave]], celebre erudito e pedagogista; ben que il sia completemente improbabile que Manzoni le habeva como maestro (excepto forsan pro alcun dies), su figura exerceva super le infante un notabile influentia.<ref>{{cita|Trombatore 1957|p. 252}}.</ref> Vetule e proxime al morte, le autor de ''[[Le promesse sposes]]'' rememorava: «Io amava le patre Soave, e me pareva vider circa su capite un aureola de gloria».<ref>{{cita|Fabris|p. 95}}.</ref> Al fin de 1798 ille passava al collegio Longone de Milano, gerite per le [[Barnabitas]],<ref name=":10">{{cita|Tonelli|p. 15}}.</ref> e postea se transferiva a [[Castellazzo de' Barzi]], ubi le instituto habeva stabilite provisoriamente su sede a causa del manovras bellic,<ref name=":2" /> pro pois retornar le 7 de augusto [[1799]] a Milano.<ref name=":10" /> Il non es clar quanto tempore le adolescente remaneva presso le Barnabitas; le hypothese plus acceptate le considera alumno del schola usque a junio [[1801]].<ref>{{cita|Tonelli|p. 16}}</ref> Nonobstante le isolation al qual ille esseva fortiate per le ambiente clause e bigot, Alessandro succedeva a establir alcun amicitias durabile, como illas con le companiones de classe Giulio Visconti e [[Federico Confalonieri]]. Un die non precisate del anno scholastic 1800-1801, pois, le escolares recipeva un visita que suscitava in le juvene Alessandro un grande emotion: le arrivata de [[Vincenzo Monti]], que ille legeva avidemente e considerava le plus grande poeta vivente, «esseva pro ille como un apparition de un Deo».<ref>{{cita|Carcano|pp. 7-8}}.</ref> ==== Le formation cultural ==== [[File:VincenzoMonti.jpg|thumb|left|alt=Portrait de Vincenzo Monti|[[Andrea Appiani]], ''Portrait de Vincenzo Monti'', [[Pictura a oleo|oleo]] super [[Pictura super tela|tela]], 1809, [[Pinacotheca de Brera]].]] Le formation cultural de Manzoni es imbibite de mythologia e litteratura latin, como appare clarmente del poemas adolescent. Duo autores classic, in particular, es su preferitos, [[Virgilio]] e [[Horatio]],<ref name=":3">{{cita|Tellini|p. 18}}.</ref> ma notabile es anque le influentia de [[Dante]] e [[Petrarca]];<ref>In le sonetto ''A le Musa'', Manzoni enumera Dante e Petrarca como glorias poetic ({{cita|Trombatore 1961|p. 198}}).</ref> inter le contemporaneos, tamen, insimul con Monti, [[Giuseppe Parini|Parini]] e [[Vittorio Alfieri|Alfieri]] ha un rol importante.<ref>{{cita|Fabris|p. 86}}: {{Citation|Ille die io recitava pro me le ''Caduta'' de Parini; e, post sortir del camera, io recipeva le noticia que Parini habeva morite: e illo esseva un del impressiones le plus forte e dolorose de mi vita.}}</ref><ref>{{cita|Tonelli|p. 18}}</ref><ref>{{cita|Trombatore 1957|p. 286}}</ref><ref>{{cita|Langella|p. 14}}</ref> Si on exclude le precedente exercitios de stilo,<ref group=N>Manzoni comenciava a scriber versos al etate de nove annos ({{cita|Fabris|p. 94}}.)</ref> su prime experientias poetic remonta al medietate de 1801, quando ille comenciava a rediger ''[[Del trionfo della libertà|Del triumpho del libertate]]'',<ref>{{cita|Trombatore 1957|pp. 270-271}}.</ref> in le qual on pote relevar un vena satiric e polemic que habera un rol non negligibile in le Manzoni adolescente, ben que illa ja se mitigara al medietate del decennio. Nos possede anque le traductiones, in endecasillabos non-rimate, de alcun partes del libro quinte del ''[[Eneide]]'' e del ''[[Satiras (Horatio)|Satira]]'' tertie (libro prime) de Horatio, junto a un epigramma mutilate in le qual ille attacca un certe fra' Volpino que, sub un false apparentia, representa le vice-rector del collegio patre Gaetano Volpini.<ref>{{cita|Giordano|p. 45}}</ref> ==== Un juvene dissolute ==== [[File:Manzoni a Venezia.jpg|thumb|left|alt=Lapide commemorative de Manzoni a Venesia|Lapide in memoria de Manzoni a Venesia, Campo San Maurizio, Palazzo Bellavite.]] Sortite del mundo anguste del Longone, ab le estate de 1801 usque a 1805 ille viveva con su patre ancian, alternante le sojornos in le tenuta de [[Caleotto]]<ref name=":3" /> con le vita urban.<ref>Don Pietro resideva, insimul con un soror ex-monaca e un avunculo monsignor, presso [[Porta Vittoria (Milano)|Porta Tosa]] ({{cita|Carcano|p. 8}}).</ref> Durante ille periodo ille frequentava le ambiente illuministic del aristocratia e del alte burguesia milanese, dedicante un grande parte de su tempore al divertimento e in particular al joco de hasard; ille jocava in le [[Ridotto (teatro)|ridotto]] del [[Teatro alla Scala]] usque a que, secundo lo que pare, un reproche de Monti le convinceva a renunciar al vitio.<ref>{{cita|Momigliano|p. 5}}</ref> Illo esseva anque le epocha de su prime amor, illo pro Luigina Visconti, soror de [[Ermes Visconti|Ermes]]; de iste experientia nos sape lo que le poeta ipse revelava in 1807 in un littera a [[Claude Fauriel]]: a [[Genova]], in facto, ille la habeva casualmente revistate, ja maritate al marchese [[Gian Carlo Di Negro]], e le episodio habeva despertate in ille le nostalgia e le displacer de haberla perdite.<ref>«''Je vous ai peut-être dejà conté que j'eus dans mon adolescence (1801), une très-forte et très-pure passion pour une jeune fille''», ille scribeva le 19 de martio 1807 a Fauriel, «[…] ''Ce qui me donne un peu de torture, c'est la pensée que c'est un peu de ma faute que je l'ai perdue''» (forsan io vos ha ja dicite que io habeva, in le adolescentia, un passion multo forte e pure pro un puella […] Lo que me tormenta un pauc es pensar que, si io la ha perdite, es in parte mi culpa). Vide: {{cita|Sforza|p. 33}}.</ref> Ultra iste divertimentos, le juventute de Manzoni es anque marcate per un sojorno a [[Venezia]] (de octobre 1803 a maio 1804<ref name=":2" /><ref name=":4">{{cita|Tellini|p. 19}}.</ref>) apud su cosino Giovanni Manzoni. Durante iste periodo ille habeva le occasion de cognoscer le nobildonna [[Isabella Teotochi Albrizzi]], que in un tempore esseva musa de [[Foscolo]],<ref name=":4"/> e de scriber tres del quatro ''[[Opere de Alessandro Manzoni|Sermones]]''.<ref>{{cita|Tellini|pp. 37 e ss.}}</ref> Le motivo del sojorno venetian non es clar, del qual Alessandro conservava anque in su etate avanzate un rememoration multo belle,<ref>{{cita|Venosta|p. 55}}</ref> ma il non pare haber habite rationes politic, sed plus tosto le desiro del patre de allontanar le de un stilo de vita dissipate.<ref name=":4"/> ==== Le Milano illuministic ==== [[File:Manzoni 1805.jpg|thumb|alt=Portrait de Alessandro Manzoni in 1805|Anonime anglese, ''Alessandro Manzoni in 1805'', oleo super tela, actualmente in le [[Casa Manzoni]] de via del Morone, [[Milano]]. [[Natalia Ginzburg]], con multe probabilitate, describe iste portrait, quando illa scribe: «Alibi ille ha un dense crin disordinate, le oculos nubilose e sembla [[Ugo Foscolo]]»<ref>{{cita|Ginzburg|p. 23}}.</ref>]] Le complacentia neoclassic del tempore inspirava a ille le prime compositiones de un certe relieve, modulate super le obra de Vincenzo Monti, idol literari del momento; ultra ille, Manzoni se volveva a Parini, portavoz del ideales [[illuministas]] e del necessitate de moralisation, al poeta [[Ugo Foscolo]], a [[Francesco Lomonaco]], un exiliate [[Basilicata|lucano]],<ref>{{cita|Trombatore 1957|p. 277}}.</ref><ref group=N>Le relation con Lomonaco esseva bastante proxime. Si Manzoni monstrava haber grande estima pro ille, Lomonaco includeva como epigraphe a su ''Vite del excellentes Italianos'' le [[sonetto]] manzonian ''Pro le vita de Dante'' de 1802. A dece-septe annos, dunque, le juvene poeta videva pro le prime vice un proprie texto publicate ({{cita|Tellini|pp. 52-53, nota 5}}).</ref> e a [[Vincenzo Cuoco]], defensor del theorias [[Giambattista Vico|vichian]],<ref>{{cita|Tellini|pp. 18-19}}.</ref> anque ille exiliate de Napoles post le restauration bourbonic de 1799 e considerate le «prime ver maestro de Manzoni».<ref>{{cita|Langella|p. 16}}.</ref> Le proximitate al ambiente neoclassic, e in particular a su campion Vincenzo Monti, incitava le juvene a frequentar alcun cursos de eloquentia date per le poeta romagnol al [[universitate de Pavia]] inter 1802 e 1803.<ref name=":5"/> In le registratores del atheneo le nomine de Alessandro non appare, ma il es quasi certe que ille sequeva le lectiones montian.<ref name=":5"/> Ultra le cognoscite admiration pro Monti e le opinion de illustre studiosos,<ref>De iste idea, per exemplo, {{cita|Piumati|p. 3}} e {{cita|De Gubernatis|p. 60}}.</ref> le hypothese pare esser confirmate per le correspondentia del periodo. Le correspondentes de Manzoni, in facto, es quasi omnes studentes (o ex-studentes) del universitate, ab [[Andrea Mustoxidi]] a [[Giovan Battista Pagani]], ab Ignazio Calderari a [[Ermes Visconti]] e a Luigi Arese.<ref name=":5" /><ref group="N">Arese e Pagani esseva ja amicos de Manzoni desde le tempore del Collegio Longone ({{cita|Nigro|p. 3}}). Concernente le figuras de Luigi Arese e Ignazio Calderari, {{Cita|Sforza|p. 5, n. 3 e 5}} presenta le sequente retratos: «Le conte Luigi Arese Lucini de Milano, de qui Manzoni parla plure vices e con calidissime affection in su litteras. Il habeva le disgrazia de perder su patre in le flor del etate, e de cader in le manos de intrigantes, qui le haberea spoliato, si ille spontanee le 5 de julio 1805 non se habeva messe sub le tutela del doctor Gaetano Garbagnati, renunciante al administration de su proprie substantias. Le 1 de septembre 1806 ille faceva testamento; ille instituiva como heredes le fratres; ille legava le horologio de auro a Giovambattista Pagani» (n. 3); «Le conte Ignazio Calderari, un altere del amicos juvene del Nostre; qui le adresseva varie litteras [...] Nasceva in 1793; moriva in decembre 1838» (n. 4).</ref><ref>{{cita|Tonelli|p. 25}}</ref> Le contexto academic le poneva anque in contacto con duo professores [[jansenistas]], [[Giuseppe Zola (teologo)|Giuseppe Zola]] e [[Pietro Tamburini]], docentes respectivemente de «historia del leges e del costumes» e de «philosophia moral, jure natural e public»;<ref group=N>Pro un analyse general de Tamburini e Zola, vide: Paola Vismara, ''Pietro Tamburini e le "despotismo pontifical"'', in {{Cita|Negruzzo|pp. 95-114}}; Annibale Zambarbieri, ''Le gusto del historia. Giuseppe Zola al initio de su docencia pavian'', in {{Cita|Negruzzo|pp. 115-132}}.</ref> lor ideas in defensa del moral le influentiava profundemente, introducente le pro le prime vice al pensamento jansenista. Tamburini condemnava le [[Curia roman|Curia roman]] pro su deformationes, ma videva in le catholicismo un modello indispensabile. Pro le elevatezza de su dissertationes, ille pareva a Manzoni un puncto de referentia al pari de Zola, definite «supreme» in un littera a Pagani del 6 de septembre 1804.<ref>{{cita|Sforza|p. 9}}; le epiteto esseva exprimite in occasion de un ''Sermon'' componite alcun menses antea a Venesia. Manzoni precava su amico de submitter lo al judicio de Zola.</ref> Del puncto de vista literari, a iste periodo pertine ''[[Del trionfo della libertà|Del triumpho del libertate]]'', ''[[Opere di Alessandro Manzoni|Adda]]'' e ''Le quatro sermones'', que porta le impression de Monti e de Parini, ma anque le echo de Virgilio e Horatio. === Le sojorno parisin (1805-1810) === ==== Le morte de Carlo Imbonati e le reunion con le matre ==== [[File:Carlo Imbonati.png|thumb|left|alt=Cameo representante le profilo de Carlo Imbonati|[[Cameo]] del XIX seculo representante le profilo de Carlo Imbonati.]] In 1805 Manzoni esseva invitate per su matre e per [[Carlo Imbonati]] a [[Paris]], apparentemente sub le suggestion de Monti<ref>{{cita|Ginzburg|p. 16}}</ref>. Alessandro acceptava con entusiasmo, ma non habeva tempore de cognoscer le conte, a cuje missiva ille respondeva con parolas de calor e recognition que Imbonati non legeva jammais; ille moriva, in facto, le 15 de martio, lassante Beccaria como herede universal de su patrimonio<ref>{{cita|Boneschi|p. 219}}</ref><ref name=":6">{{cita|Tellini|p. 20}}</ref>, ma anque afflicte e in necessitate de amor filial.<ref>{{cita|Boneschi|p. 218}}: {{Citation|Le vacuo lassate per Carlo le pare un abysso que tosto inglutira anque illa. In junio illa scribe al fidel amico [[Francesco Melzi d'Eril]]: "Car Melzi, si vos videva le mortifere tristessa que me consume, o car Melzi, vos haberea pietate de me. Le pensamento que io debe haber un die de deman es un pena que renasce sempre pro me e tamen io es fortiate a implorar iste die de deman e a tremular que illo me escapa… e a vos io pote dicer lo: le universo integre es extinguite pro me".}}</ref>. Le juvene, alora de vinti annos, arrivava in le capital francese le 12 de julio,<ref name=":2"/><ref name=":6"/>, die in le qual le policia local le concedeva le permitto de sojorno.<ref>{{cita|Bonghi, ''Obras inedite o rare''}}</ref> Manzoni, qui pro le defuncto scribeva le carme ''[[In morte di Carlo Imbonati|In le morte de Carlo Imbonati]]'', discoperiva haber un matre, e ab ille momento lor camminos, separate usque alora, se incrociava pro non separar se plus. Usque a 1841, anno del morte de Beccaria, le duo stabiliva un relation multo stricte, cuje profunditate emerge del litteras del scriptor in innumerose occasiones; ja le 31 de augusto 1805 ille revelava a [[Vincenzo Monti]] haber trovate «mi felicitate […] inter le bracios de un matre», e viver solmente «pro mi Giulia».<ref>{{Cita|Sforza|p. 12}}</ref> ==== Le circulo parisian: le ''Idéologues'' e Claude Fauriel ==== {{Vide etiam|Idéologues}} [[File:Claude Fauriel.jpg|thumb|alt=Portrait de Claude Fauriel|''Claude Fauriel'', Castello de Bignon, Francia.]] Con su matre ille sojorna al numero 3 de [[place Vendôme]]. Multo frequentemente matre e filio se rendeva a Auteuil,<ref group=N>Le commune de Auteuil, que faceva parte del departimento del Seine, cessava de exister in 1860, e su territorio esseva repartite inter Paris e Boulogne-Billancourt.</ref> citate ubi se reuniva le circulo intellectual sub le patronato del vidua del philosopho [[Helvétius]],<ref name=":2"/> e al ''Maisonnette'' de [[Meulan]], ubi Manzoni passava duo annos, participante al circulo literari del cosidicte ''[[Idéologues]]'': philosophos de schola del undececente seculo, heredes del illuminismo del septe- e octo seculos ma orientate verso questiones concrete in le societate, e per isto precursors de themas [[romanticismo|romantic]] (como le attention al classes paupere e al emotion).<ref name=":7"/> Un rol importante in le gruppo del ''Idéologues'' (constituite, inter alteres, per [[Volney]], [[Dominique-Joseph Garat|Garat]], [[Destutt de Tracy]] e le danese [[Jens Baggesen|Baggesen]]<ref>{{cita|Carcano|pp. 8-9}}</ref>) esseva tenite per [[Claude Fauriel]],<ref name=":7">{{cita|Tellini|p. 60}}</ref><ref group=N>Fauriel habeva un rol significative in le evolution del poetica manzonian: le erudite francese inculcava in Alessandro, in facto, un grande interesse pro le historia e le faceva comprender que ille non debe scriber secundo modellos rigide e fixe in le tempore, ma debe esser capace de exprimer sentimentos que le permitte scriber in un maniera plus "ver", de modo a "tocar" le corde del lector: {{Citation|Le Vero historic remane le cardine del obra, ma recede a un position de scrupulose supporto functional que rende credibile e verisimile le invention|{{cita|Tellini|p. 152}}}}</ref> con qui Alessandro contraheva un amicitia que durava per multe annos; le frequentation esseva facilitate per le ligamine inter Giulia e le amante de Fauriel, [[Sophie de Condorcet]],<ref>{{cita|Ginzburg|p. 13}}.</ref> e per le plus ancian [[Pierre Cabanis]],<ref>Manzoni cognosceva e admirava Cabanis e, post su morte, le rememorava con affection «…''cet homme rare''…» (iste homine rare), non poteva rememorar «…''les promenades d'Auteuil sans souffrir''» (le promenades de Auteuil sin suffrer). {{cita|Sforza|pp. 72-73}}.</ref> autor del ''Lettre sur les causes premières'', texto orientate in senso [[spiritualismo|spiritualista]] e impregnante de spirito religiose, ben que le [[Essere supremo|Essere supreme]] cuje existentia es admittite non coincide completemente con le Deo christian secundo le conception del [[Ecclesia (communitate)|Ecclesia]].<ref>{{Cita libro|autore=Pierre Jean Georges Cabanis|titulo=Lettre, posthume et inédite de Cabanis à M. F*** sur les causes premières, avec des notes par F. Bérard|url=https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k5426351q.texteImage#|accesso=2 april 2024|anno=1824|editore=Gabon et Compagnie, Libraires|citate=Paris|lingua=Fr|OCLC=555572949}}</ref> A Paris, dunque, Alessandro entrava in contacto con le cultura francese classicizante, assimilante le [[sensismo]], le theorias [[Voltaire|volterrian]] e le evolution del rationalismo verso positiones [[Romanticismo|romantic]]. Nos possede pauc litteras relative al annos 1805-1807, e non es dunque possibile definir con precision le importantia pro Manzoni de tote le textos e autores que ille cognosceva o studiava plus profundemente durante le prime annos francese; Fauriel e Cabanis emerge tamen como le duo principal punctos de referentia; un certe importantia debeva anque haber [[Ponce-Denis Écouchard-Lebrun|Lebrun]], recognoscite, in un littera a Pagani del 12 de martio 1806, como «grand'homine», «poeta supreme» e «lirico transcendente».<ref>{{Cita|Sforza|p. 15}}.</ref> Il pote anque esser parolas de circumstantia, dictate per un amicitia ancora recente e per le gratitude pro le parolas laudative que «Pindare Lebrun»<ref group=N>Assi ille esseva appellate per le contemporaneos pro le stilo modelate super illo del poeta grec (vide {{cita|Bognetti|p. 109}}).</ref> le habeva adressate, honorante le con un proprie composition. Le stilo del poeta francese, improntate a un classicismo emphatic e conventional, non pare in facto conciliar se con le poetica manzonian, ma le poemetto ''[[Opere di Alessandro Manzoni|Urania]]'' (concepite inter 1806 e 1807 e postea lente portate a completion durante le annos sequente) portara partialmente su impression.<ref>Pro le integre paragrapho vide {{cita|Tonelli|pp. 65 e ss.}}</ref> ==== Le interludio italian (1806-1807) e le morte de don Pietro ==== [[File:Sophiedecondorcet.jpg|left|thumb|alt=Portrait de Sophie de Condorcet|''Sophie de Condorcet''. Su salon esseva un del punctos de incontro del ''Idéologues''.]] In junio 1806 matre e filio lassava pro le prime vice Paris, pro regular le ultime formalitates legal relative al hereditate de Imbonati, in le qual figurava etiam le [[Brusuglio|villa de Brusuglio]];<ref name=":5"/><ref>{{cita|Tellini|pp. 20-21}}.</ref> in septembre illes esseva totevia ja de retorno in Francia, como demonstra un littera de Manzoni a Ignazio Calderari.<ref>Le littera, del 7 septembre, se trova in {{cita|Sforza|pp. 23-25}}.</ref> Un secunde spostamento data de februario 1807: un littera a Fauriel, scribite le 17,<ref>{{Cita|Sforza|pp. 30-31}}.</ref> confirma que in ille die Manzoni se trovava in [[Susa (Italia)|Susa]] e habeva transite le [[Moncenisio]], durante que de altere testimonios epistolar nos sape que le mense sequente ille se trovava in [[Genova]].<ref>{{cita|Sforza|pp. 32-36}}.</ref> Le 20 martio, in procinto de partir pro [[Torino]], ille apprendeva que su patre esseva gravemente malade<ref name=":5"/> (ben que in realitate ille habeva morite ja duo dies ante<ref name=":2" />) e, durante le viage verso Milano, apprendeva de su morte. Il sembla totevia que Giulia e Alessandro non entrava in le citate ni participava al funerales, preferente passar alcun dies in le nove proprietate de Brusuglio e pois traversar de novo le [[Alpes]].<ref name="Ginz">{{cita|Ginzburg|p. 19}}</ref> Le parolas con le quales ille affronta in su litteras le morte de su patre pare plus tosto frigide; in le missiva a Fauriel del 8 april, vinti dies post le [[funeral]], ille adrese a Pietro un ultime voto: «''Paix et honneur à sa cendre''» (pace e honor a su cinere);<ref>''Carteggio Manzoni-Fauriel'' (a cura de I. Botta), Milano, Centro Nazionale Studi Manzoniani, 2003, p. 26.</ref> in le littera a Pagani del 24 martio, die in le qual ille recipeva le noticia del decesso, ille face referentia al motivo «ben dolorose» que le habeva appellate a Milano, pro continuar pois con altere argumentos, como le satisfaction de revider le amico Calderari e le affection pro su matre, «parlando del qual io trovara sempre plus debile e monche omne expression».<ref>{{cita|Sforza|p. 37}}</ref> In maio Alessandro, nominate per su patre herede universal,<ref name="Ginz" /> esseva de novo a Paris. ==== Le matrimonio e le nascentia del filia Giulia ==== [[File:Famiglia Manzoni.jpg|thumb|alt=Portrait del familia Manzoni per Ernesta Legnani Bisi|Le familia Manzoni al epocha del viage a Firenze, designo de [[Ernesta Legnani Bisi]].]] Desde tempore Giulia Beccaria cercava un sposa pro su filio; etiam le viage primaveral de 1807 habeva essite intraprite con iste objectivo, devenite jam preminente. Post le fallimento del projecto de fidanzar Alessandro con Augustine, filia del philosopho [[Destutt de Tracy]], a causa del basse grado de nobilitate del Manzoni,<ref name=":8">{{cita|Ginzburg|p. 24}}.</ref> Beccaria cognosceva a Paris Charlotte Blondel,<ref name=":11">{{cita|Tonelli|p. 85}}.</ref> parentate con le familia [[calvinista]] del [[ginevrino|bankero genevrin]] François Louis Blondel. Ille viveva in Milano con su sposa Marie e le filia de sedec annos [[Enrichetta Blondel|Enrichetta]] in le [[palatio Imbonati]], que le comite habeva vendite a ille annos ante.<ref name=":11"/> Le contactos esseva initiate per medio de Charlotte e, in septembre, le Manzoni partiva verso le citate milanese pro cognoscer Enrichetta — del qual habeva essite date excellent referentias — e su genitores. Le incontro, occurrite a [[Blevio]] in le fin de septembre 1807,<ref name=":8" /> non decepeva le sperantias; Manzoni remaneva incantate per le dulcesse e puritate del puella. Le matrimonio, que se revelara multo felice e essera coronate per le nascentia de dece filios, esseva celebrate le 6 februario 1808 in Milano:<ref name=":2"/><ref name=":12">{{cita|Tellini|p. 22}}</ref> prime con rito civil apud le municipio e, quaranta-cinque minutas plus tarde, con rito calvinista in via del Marino, ubi se trovava le casa del Blondel.<ref name=":12"/> Post haber regular le ultime questiones ligate al hereditate de Imbonati, le nove sposi, accompaniate per Giulia, se establi al numero 22 del Boulevard des Bains Chinois, a Paris.<ref>{{Cita|Parenti|pp. 70-71}}</ref><ref group=N>Le ration del partita de Milano pro Paris essevaationen, super toto, al scandalo del matrimonio inter un catholico (solmente de nomine) e un protestante, cosa que suscita le hostilitate del bon societate e del clero milanese ({{cita|Ginzburg|p. 25}}.)</ref> Le 23 decembre del mesme anno nasceva Giulia Claudia,<ref name=":12"/><ref name=":13">{{cita|Ginzburg|p. 26}}</ref> futur prime sposa de [[Massimo d'Azeglio]], que esseva baptisate le 23 augusto 1809 in le ecclesia [[giansenista]] de San Nicola presso [[Meulan]], secundo le rito catholic e con Fauriel como [[padrino]].<ref name=":13"/><ref name="Tel24">{{Cita|Tellini|p. 24}}</ref> Le decision de baptisar con rito catholic le primogenita, prendite per un patre indifferente desde le puncto de vista religiose e per un matre calvinista, es le indice de un cambiamento radical in le sensibilitate spiritual del familia. === Le conversion: un debatto aperte === [[File:Manzoni Blondel.jpg|thumb|left|alt=Miniatura de Alessandro e Enrichetta le die del nuptias|Miniatura de Alessandro e Enrichetta le die del nuptias.]] Le conversion al catholicismo de Manzoni es un thema super le qual non solmente le criticos, ma etiam le cognoscitores e le membros del familia del scriptor ha sempre discutite, obtenente del autor de ''I promessi sposi''<ref>{{cita|Tonelli|p. 96}}:{{Citation|…il Manzoni evita sempre di discorrere, anche coi congiunti più intimi, sulle cause, o circostanze particolari, che avevano determinato il suo ritorno alla fede; e una volta che il figliastro [[Stefano Stampa]] glielo aveva apertamente richiesto, si contentò di rispondere assai vagamente: "È stata la grazia di Dio, mio caro, è stata la grazia di Dio"; e alla stessa domanda della figlia Vittoria, analoga risposta.}}</ref> responsas aleatori; un reserva que rende omne studio critic inevitabilemente opinabile e incomplete. Le importantia del conversion, fundamental pro comprender le evolution thematic e spiritual de Manzoni durante le «quindecim annos creative», es sovente ligate a un legenda hagiographic que volerea un conversion repentine, attribuite al disorientation de Enrichetta in 1810. In realitate, le percurso que reconduceva Manzoni e su familia al practica religiose catholic esseva multo plus longe, debite a un serie de factores combinate inter illes. ==== Le duo litteras al Calderari (1806) ==== [[File:Jacques-Louis David 018.jpg|thumb|right|alt=Portrait del Papa Pio VII per Jacques-Louis David|[[Jacques-Louis David]], ''Pio VII'', [[oleo sur tabula|oleo sur tabula]], 1805, [[Louvre]]. Le concession del pontifice a Manzoni de poter celebrar le nuptias con rito catholic esseva un passo fundamental pro le regularisation religiose del copula.]] Un certe importantia ha duo litteras que Manzoni inviava a Ignazio Calderari concernente le maladia que conduceva al morte lor amico commun Luigi Arese. In le prime, del 17 septembre 1806, ille deplora que in loco del personas car le moribundo debe haber al latere de su lecto «l'orribile figura di un prete»,<ref>{{cita|Sforza|p. 26}}</ref><ref>{{cita|De Gubernatis|p. 125}}</ref> ma le 30 octobre, post le morte de Arese, sempre al Calderari ille exclama: «Oh sì! ci rivedremo! Se questa speranza non raddolcisse il desiderio dei buoni e l'orrore della presenza dei perversi, che sarebbe la vita?».<ref>{{cita|Sforza|p. 29}}</ref> Si de un latere es confirmate le reaction anticlerical ja observate in le prime obras, al mesme tempore Manzoni demonstra conformar se al spirito christian, prefigurante un existentia post le morte. ==== Le supplica a Pio VII ==== Post le baptismo catholic de Giulia in augusto 1809, Manzoni, in accordo con su sposa, adreseva un supplica a [[papa Pio VII]] a fin que, «pentito del fallo commesso», le autoritate pontifical poneva «un opportuno riparo, capace di rendere tranquilla la di lui coscienza [del supplicante, cioè del Manzoni]»,<ref>{{Cita|Manzoni cent'anni dopo|p. 49}}.</ref> rendente possibile celebrar de novo le matrimonio, iste vice secundo le rito catholic.<ref name="Tel24"/> In novembre arrivava le authorization papal con un rescripto del [[Michele Di Pietro|cardinal Di Pietro]] datate del 30 octobre,<ref>{{cita|Parenti|pp. 72-73}}.</ref> e le 15 februario [[1810]], in le casa de [[Ferdinando Marescalchi]], le curate del [[ecclesia del Madeleine|ecclesia de la Madeleine]] officiava le ceremonia.<ref>{{cita|Tonelli|p. 103}}</ref> ==== Degola e San Rocco (1809-1810) ==== [[File:Manzoni - Chiesa St.Roch.jpg|thumb|alt=Lapide in le ecclesia de Saint-Roch a Paris que commemora le conversion de Manzoni|Lapide ponite sur le prime pilastro sinistre del nave lateral del ecclesia parisian de Saint-Roch, que commemora le conversion de Alessandro Manzoni.]] Al initio de [[1809]] le Manzoni habeva facite cognoscentias importante, forsan decisive pro orientar Alessandro verso le practica religiose. Pierre Jean Agier, presidente del Corte de appello parisian, Giambattista Somis, ja consiliere del Corte de appello de [[Torino]], [[Ferdinando Marescalchi]], ministro del Relationes externe del [[Regno de Italia (1805-1814)|Regno de Italia]] [[napoleonico]],<ref>{{Treccani|ferdinando-marescalchi_(Dizionario-Biografico)|Marescalchi, Ferdinando|accesso=22 decembre 2015}}</ref> e Anne Marie Caroline Geymüller, un femina de [[Basilea]] devenite vidua de un official del guardia suisse del rege [[Luigi XVI]], faceva parte de un ambiente fortemente catholic e [[giansenista]].<ref>{{cita|Boneschi|p. 246}}</ref> Iste ultime, insuper, habeva [[Acto de abiura|renunciate solemnemente a]] le [[calvinismo]] in [[1805]] per opera de un [[abbate]] genevrin giansenista que le Manzoni cognosceva justo in le autumno de 1809, [[Eustachio Degola]],<ref>{{cita|Tonelli|pp. 102-103}}; pro le influentia de Geymüller e Degola vide A. Gazier, ''Manzoni à Port-Royal'', in ''Revue Bleue'', 1º martio 1908, e A. de Gubernatis, ''Eustachio Degola, le clero constitutional e le conversion del familia Manzoni'', Firenze, Barbera, 1882. Talvota, le cognomine se trova etiam in le forma con le accent tonic (Dègola, como reportate etiam sur le [pagina homonyme del Treccani]).</ref> le qual habeva un enorme importantia pro le conversion de Alessandro e de su familia. Le conversion de Manzoni, tamen, es multo plus cognoscite pro le appellate «miraculo de San Rocco».<ref>{{Cita web|1=http://www.internetculturale.it/opencms/directories/ViaggiNelTesto/manzoni/a9.html|2=Le conversion religiose|3=22 julio 2015|autore=Massimiliano Mancini|editore=Internet Culturale|urlarchivio=https://web.archive.org/web/20130623103016/http://www.internetculturale.it/opencms/directories/ViaggiNelTesto/manzoni/a9.html|dataarchivio=23 junio 2013|urlmorto=sì}}</ref> Le 2 april 1810, durante le festivitates pro le nuptias de Napoleone I e [[Maria Luisa de Austria]], improvisemente explodeva alcun mortarettos e le turba que impleva le stratas separava Manzoni de su sposa,<ref>{{cita|Ginzburg|p. 29}}.</ref><ref>{{cita|Boneschi|p. 248}}.</ref> le qual, pulsate per le gente, se trovava sur le scalones del [[Ecclesia de San Rocco (Parigi)|ecclesia de San Rocco]], in rue Saint-Honoré, e se refugia. In le silentio e serenitate de ille templo ille implorava le gratia de retrovar su consorte e, al exito, convertite, poteva reabraciar la.<ref>{{cita|Tonelli|p. 96}}</ref> [[File:Alessandro Manzoni, incisione di Ardinghi.jpg|thumb|alt=Incision de Alessandro Manzoni a 25 annos|Alessandro Manzoni circa le etate de 25 annos in un incision de Ardinghi, in ''Lettere di Alessandro Manzoni'', a cura de [[Angelo de Gubernatis]], Paolo Carrara, Milano 1881.]] Un altere version, reportate per [[Giulio Carcano]], narra in vice de un Manzoni frustrate que, assediate per dubitas spiritual, se haberea rendite in San Rocco clamante: «O Deo! Si tu existe, revela te a me!»,<ref>{{cita|Carcano|p. 11}}.</ref> exiente pois como credente. ==== Degola e le relationes con le Manzoni ==== Initialmente le sacerdote habeva le carga de preparar Enrichetta Blondel al abiura del calvinismo.<ref>{{cita|Boneschi|p. 247}}:{{Citation|Le 9 april 1810 initia formalmente le instruction catholic de Enrichetta.}}</ref> Ille le demandava de scriber summarios del lectiones de religion catholic (appellate ''ristretti''), pro corriger los pois ipse.<ref>{{cita|Ginzburg|p. 28}}</ref> Le abiura esseva subscripte in un acto official le 3 maio 1810 e celebrate solemnemente le 22 maio in le [[ecclesia de Saint-Séverin]], in presentia del circulo jansenista e del abbate Degola.<ref name="ReferenceB">{{cita|Ginzburg|p. 30}}</ref> Le influentia del sacerdote jansenista es innegabile: le rememora le longe correspondentia que le sacerdote genovese manteneva con Manzoni, con su sposa e con Giulia Beccaria.<ref>{{cita|Tonelli|pp. 115 e ss.}}</ref> Es relativemente facile reconstruer le etapas per le quales Blondel se convertite al catholicismo, ma le motivo non es clar. Probabilemente Manzoni, qui esseva «un animo non veramente ribelle», acceptava con fastidio un matrimonio non benedicte, e iste situation, quando le filia esseva inscribite in le registro del baptismos, debeva metter le in imbarasso.<ref>{{cita|Momigliano|p. 16}}</ref> === Le retorno in Italia (1810-1812) === ==== Inter via del Morone e Brusuglio. Le familia ==== [[File:8862 - Milano - P.za Belgiojoso - Casa del Manzoni - Foto Giovanni Dall'Orto - 14-Apr-2007.jpg|left|thumb|alt=Fachada del Casa Manzoni a Milano|Le [[Casa Manzoni]], viste ab [[piazza Belgioioso]] a [[Milano]]. Acquirite in 1813 per le scriptor, illo esseva le residentia urban de su familia usque a 1873, anno del morte de Manzoni. Hodie illo alberga le "Museo manzoniano", le "Centro de studi manzoniani" e le "[[Società Storica Lombarda|Società Storica lombarda]]".<ref>{{Cita web|url=[http://www.casadelmanzoni.it|titolo=Casa](http://www.casadelmanzoni.it|titolo=Casa) del Manzoni|accesso=21 januario 2026|editore=Casa del Manzoni}}</ref>]] Quanto le spirito de Manzoni se habeva cambiate durante le ultime menses del residentia parisin, o melio, quanto illo esseva in contradiction con le valores e le modelos precedente, es difficile dicer. Certemente le grande citate francese, capital del belle mundo e del intellectuales del epocha, non exerceva plus alcun fascino super ille.<ref name="ReferenceB"/><ref>Ciò emerge da {{cita|Sforza|p. 90}}:{{Citation|Solo la vostra presenza mi lega ancora a questa città, che per il resto non esercita su di me alcuna attrattiva.|Lettera al Fauriel (29 maggio 1810)|Il n'y a que vous qui m'attachez encore à ce Paris que je n'aime point du tout pour tout le reste.|lingua=fr}}</ref> In besonio de tranquillitate, Manzoni quitava [[Parigi]] con le familia le 2 junio, dirigite verso [[Brusuglio]], ubi ille arrivava, malgrado alcun inconvenientes,<ref>{{cita|Ginzburg|p. 31}}:{{Citation|Arrivati a Lione, s'ammalò Giulia e s'ammalò la bambina [Giulia Claudia]. Enrichetta era incinta, o credeva di esserlo; soffriva di disturbi che le sembravano segni di gravidanza. Manzoni dovette farsi togliere un dente.}}</ref> alcun septimanas plus tarde. Ibi, tamen, ille incontrava le ira del familia Blondel, irate per le conversion de Enrichetta al catholicismo, un resentimento que non diminuiva con le passar del annos.<ref>{{cita|Ginzburg|pp. 30-31}}</ref> Le Manzoni alternava periodos a Brusuglio e in le citate, habente durante le belle saison lor residentia in le villa extra le porta, ubi Alessandro se dedicava al agricultura. A Milano illes se establiva durante quasi duo annos al numero 3883 de via S. Vito al Carobbio,<ref>{{cita|Boneschi|p. 251}}</ref> pro pois passar un anno in le [[Casa Beccaria|palatio del Beccaria]], in [[via Brera]], usque al 2 octobre 1813, quando le scriptor acquisiva un casa in via del Morone, al numero 1171 (hodie 1).<ref name="Par97">{{cita|Parenti|p. 97}}</ref> Manzoni habeva sempre essite habituate a viver in medio del verdor: le nove habitation, que dava super piazza Belgioioso, habeva «un jardin proprie interne, con un certe qual sensation de claustro, absolutemente lo que esseva convenibile al indole de Manzoni».<ref>{{cita|Radius|p. 55}}</ref> In via del Morone le autor haberea passate le resto de su vita. Durante le annos sequente le membros del familia, qui alternava lor residentia inter le palatio urban e le villa de Brusuglio, cresceva in numero.<ref name="Family">{{Cita web|url=http://www.casadelmanzoni.it/content/la-famiglia-manzoni#n10|titolo=La Famiglia Manzoni|accesso=21 januario 2026|editore=Casa del Manzoni|urlarchivio=https://web.archive.org/web/20160311035010/http://www.casadelmanzoni.it/content/la-famiglia-manzoni#n10|dataarchivio=11 martio 2016|urlmorto=sì}}</ref> Post Luigia, nascite e morte le mesme die (5 septembre 1811), le 21 julio 1813 nasceva in via Brera le prime filio mascule, [[Pietro Luigi Manzoni|Pietro Luigi]]. Le 25 julio 1815 le casa de via del Morone esseva allietate per le nascentia de Cristina,<ref name=":5"/><ref name="Par97" /> posteriormente sposa de Cristoforo Baroggi. Durante le annos sequente nasceva anque Sofia (12 novembre 1817), sposa de Lodovico Trotti; [[Enrico Manzoni|Enrico]] (7 junio 1819); Clara (augusto 1821), qui viveva duo annos; Vittoria (martio 1822), sposa desde 1846 de [[Giovanni Battista Giorgini (1818-1908)|Giovanni Battista Giorgini]]); [[Filippo Manzoni|Filippo]] (martio 1826), sposo de Erminia Catena; e Matilde in maio 1830, le ultime, morte celibe.<ref name=":5"/> ==== De Degola a Luigi Tosi: le nove guida spiritual ==== [[File:Luigi Tosi.jpg|thumb|alt=Portrait de Luigi Tosi|Luigi Tosi.]] Ante de partir, le Manzoni habeva demandate al sacerdote jansenista de indicar les un persona digne de confidentia que poterea continuar su opera de assistentia spiritual.<ref>{{cita|Parenti|p. 81}}</ref> Le 30 maio Degola scribeva un littera de recommendation pro don [[Luigi Tosi (vescovo)|Luigi Tosi]], canonic de [[Basilica di Sant'Ambrogio|San Ambrosio]] e etiam ille jansenista.<ref>{{cita|Tonelli|p. 120}}</ref> Tanto Giulia como Alessandro habeva un excellente impression de Tosi, como se pote deducer del parolas del scriptor: «Le dignissime Canonic Tosi esseva visitate per mi matre e me <nowiki>[…]</nowiki>, e esseva trovate un digne amico de Degola; e isto suffice pro su elogio».<ref>{{cita|Sforza|p. 98}}</ref> Le sacerdote se recava regularmente etiam a Brusuglio, quando le familia ibi remaneva, e manteneva su function de [[guida spiritual]] durante multe annos, etiam post su election a [[diocesi di Pavia|episcopo de Pavia]], occurrite in 1823. A Alessandro, como a su sposa e a su matre, le [[eucaristia]] non habeva ancora essite administrate. Post un breve preparation, Manzoni se [[Penitenza (sacramento)|confessava]] le 27 augusto e le 15 septembre, insimul con Giulia e Enrichetta, se accostava pro le prime vice al Communion,<ref>{{cita|Tellini|pp. 24-25}}</ref> ben que le percurso de conversion complete esseva ancora multo longe. De facto, in augusto 1811, le neophyto inviava a Degola e Tosi litteras in le quales ille les demandava respectivemente de orar «proque place al Senior scuoter mi lentor in su servicio e liberar me de un tepore que me tormenta e me humilia», e affirmava que «malgrado mi profunde indignitate, io senti quanto le Omnipotentia del Gratia Divine pote operar in me».<ref>{{cita|Sforza|p. 127}}</ref> === Le quindecim annos creative (1812-1827) === {{Vide etiam|Obras de Alessandro Manzoni}} [[File:Molteni Giuseppe, Alessandro Manzoni.jpg|left|thumb|alt=Portrait de Alessandro Manzoni per Giuseppe Molteni|[[Giuseppe Molteni]], ''Alessandro Manzoni'', oleo sur tela, 1835, [[Pinacoteca de Brera]].]] ==== Introduction ==== Expression jam adoptate per le critica litterari,<ref>{{Cita|Guglielmino-Grosser|p. 229}}; {{Cita|Marchese|p. 28}}.</ref> le ''quindecim annos creative'' sole indicar ille arco temporal durante le qual Manzoni, jam convertite al catholicismo e al ideas romantic, se dedicava al redaction de su obras litterari principal, ab le poesia sacre usque al poesia civil, ab le essayes philosophic-religiose usque al tragedias, pro arrivar finalmente al redaction del prime grande romanzo del historia del litteratura italian. In tote iste generes, Manzoni introduceva elementos nove e revolutionari in relation al tradition litterari: le ''Hymnos Sacre'' revela le coralitate del poesia christian de Manzoni;<ref name="GG230">{{Cita|Guglielmino-Grosser|p. 230}}.</ref> le tragedias, in nomine del verisimilitude, se distacca del unitates aristotelic e revela ille interesse progressive pro le sentimentos human que trovara lor plen expression in le romanzo. ==== Le ''Hymnos Sacre'' ==== {{Vide etiam|Hymnos sacre}} Ab iste momento su vita e su arte essera plenmente conforme al fide e al necessitate de divulgar la per le exemplo e per le obras. In 1812 ille comenciava le redaction del ''[[Hymnos sacre]]''. Ille voleva scriber in iste ordine ''Le Natal'', ''Le Epiphania'', ''Le Passion'', ''Le Resurrection'', ''Le Ascension'', ''Le Pentecoste'', ''Le Corpore del Senior'', ''Le Cathedra de Sancte Petro'', ''Le Assumption'', ''Le Nomine de Maria'', ''Omnes Sanctos'' e ''Le Mortos'',<ref>{{cita|Tonelli|p. 137}}</ref> ma ille portava a termino solmente cinque: ''Le Resurrection'', ''Le nomine de Maria'', ''Le Natal'', ''Le Passion'' e ''[[Le Pentecoste (Hymnos sacre)|Le Pentecoste]]''. Le prime quatro esseva scribite inter april 1812 e octobre 1815 e publicate in un volumine presso le editor milanese Pietro Agnelli al fin de 1815,<ref>{{cita|Tellini|p. 26}}</ref> durante que le redaction de ''Le Pentecoste'', initiate in 1817, esseva completate solmente cinque annos plus tarde, retardate per altere obras al quales le autor se dedicava in le mesme annos, inter le quales se distingue le duo tragedias e le prime version del romanzo. ''Le Omnes Sanctos'' (1830-1847) remaneva in stato de fragmento, como altere possibile additiones al ''Hymnos'' (''[[Le Natal de 1833]]'' e le brevissime ''Deo in le natura''). Le poesia religiose de Manzoni es completate per le ''Strophes pro un Prime Communion''. Le intention del autor es un poesia popular, del qual le stilo se allontana talora proque ancora influentiate per le formation [[neoclassica]],<ref>{{cita|Galletti|pp. 105 e ss.}}</ref> pro retornar pois al communitate del credentes (le ''[[ecclesia]]'' christian) que leva, insimul con le poeta, un canto de laude a Deo, le unic securitate contra le mal sempre dominante in le Historia.<ref>{{cita|Ferroni|p. 46}}:{{Citation|Le voce del poeta se immerge in le medio del populo que vive le rito, e al mesme tempore participa, con spirito agonistic, al conflicto sempre in curso inter le ben e le mal.}}</ref><ref>{{Cita|Guglielmino-Grosser|pp. 229-230}}.</ref> Iste dimension coral emerge super toto in le ''Pentecoste'', ubi le «filios de Eva» (v. 71), dispersate in tote le mundo, trova unitate in le fide in Deo.<ref name="GG230"/> ==== Le 1814 e le ''Odes'' ''civil'' ==== [[File:Prina lynched.jpg|thumb|alt=Impression de epocha representante le linciamento de Giuseppe Prina|Le linciamento de Giuseppe Prina in un impression de epocha.]] Durante que Manzoni elaborava le ''Hymnos Sacre'', le situation politic international se deteriorava rapidemente: [[Napoleone Bonaparte|Napoleone]], fortemente debilititate post le disastrose [[Campania de Russia]] de 1812, cadeva in le grande [[Battalia de Lipsia]] de 1813. In consequentia, anque le [[Stato satellite|Statos satellites francese]], inter le qual [[Regno de Italia (1805-1814)|Regno de Italia]], cadeva sub le colpos del coalition austro-russe, obligante [[Eugenio di Beauharnais]] a fugir de Milano e permittente assi al austriacos de [[Campania de Italia (1813-1814)|reentrar in Lombardia]]. Manzoni viveva iste momentos dramatic con grande angustia, assistente ab su palatio de via del Morone, le 20 april 1814, al linciamento del ministro del financias [[Giuseppe Prina]], le violentia del qual (vivamente deplorate per le scriptor) es narrate in un littera a Fauriel.<ref>{{cita|Ginzburg|pp. 43-44}}:{{Citation|La nostra casa per l'appunto è situata molto vicino a quella dov'egli abitava di modo che abbiamo udito per alcun ore le grida di quelli che lo andavano cercando, il che tenne mia madre e mia moglie in angosce crudeli, anche perché pensavano che non si fermassero a questo. E invero alcuni malintenzionati volevano approfittare di quel momento d'anarchia per prolungarlo, ma la guardia civica seppe fermarlo con coraggio, una prudenza e un'operosità quanto mai degni di lode.}}</ref> A parte le episodio de Prina, Manzoni participava intensemente al [[Cade del Regno de Italia (1814)|tentativo de mantener independente le Alta Italia]] con un regno cuje sovrano haberea essite justo le viceré Eugenio di Beauharnais, subscribente un petition presso le potencias victoriose reunite a [[Parigi]].<ref>{{cita|Fabris|p. 98}}</ref> Poeticamente ille contribuiva al sentimento patriotic con le redaction de duo [[Canzon (metrica)|canzones]], ambes remanente incomplete:<ref>{{cita|Tellini|pp. 83-85}}</ref> ''[[April 1814]]'', in le qual le terre-moto politic milanese es evocate in un perspectiva patriotic e de denuncia contra le politica napoleonian,<ref>{{cita|Nigro|p. 44}}:{{Citation|Manzoni ha scritto la canzone antinapoleonica ''Aprile 1814'' nel linguaggio (rivoltato) delle illusioni della rimeria napoleonica, […]}}</ref> e ''[[Le proclamation de Rimini]]'' (april 1815), in le qual ille reflecte super le [[Proclamation de Rimini|discurso del mesme nomine]] tenite per [[Gioacchino Murat]] pro le defension de Italia, presentante le como un liberator inviate per Deo pro subtraher le italianos al sclavitude.<ref>''Il proclama di Rimini'', p. 699, vv. 36-44: «Egli è sorto, per Dio! Sì, per Colui / Che un dì trascelse il giovinetto ebreo / Che del fratello il percussor percosse; / E fattol duce e salvator de' suoi, / Degli avari ladron sul capo reo / L'ardua furia soffiò dell'onde rosse; / Per quel Dio che talora a stranie posse, / Certo in pena, il valor d'un popol trade;…».</ref> ==== Manzoni e le debatto inter classicistas e romanticos ==== [[File:Sulla maniera e la utilità delle traduzioni.pdf|thumb|left|alt=Prime pagina del articulo de Madame de Staël super le Biblioteca Italiana|Anne Louise Germaine de Staël, ''Super le maniera e le utilitate del traductiones'', traduction de Pietro Giordani in le ''[[Biblioteca Italiana]]'' (januario 1816). Le articulo suscita le initio del debatto inter classicistas e romanticos.]] Le annos sequente al conversion esseva assatis significative pro le panorama litterari e italian. Italia, ancora ligate a un firme tradition classicista, esseva obligate a confrontar se con le nove clima romantic europee. In januario 1816, le intellectual francese [[Madame de Staël]] publicava, traducite in italiano in le prime numero del ''[[Biblioteca Italiana]]'', un articulo intitulate ''[[Super le maniera e le utilitate del traductiones]]'', in le qual illa criticava le italianos qui se obstinava a remaner ligate a un rhetorica vacue, ignorante le novitates proveniente de Germania e de Anglaterra.<ref>{{cita|Ferroni|p. 27}}</ref><ref>{{Cita web|url=http://www.internetculturale.it/opencms/directories/ViaggiNelTesto/manzoni/a11.html|titolo=Le polemiche romantiche|accesso=23 januario 2026|autore=Massimiliano Mancini|editore=Internet Culturale|urlarchivio=https://web.archive.org/web/20150924035719/http://www.internetculturale.it/opencms/directories/ViaggiNelTesto/manzoni/a11.html|dataarchivio=24 septembre 2015|urlmorto=sì}}</ref> Al successive ''querelle'' inter classicistas (con [[Pietro Giordani]] al testa) e romanticos (inter le qual se distingue [[Ludovico di Breme]] e [[Giovanni Berchet]]), Manzoni non participava activemente. Ben que ille esseva del parte del romanticos e participava al ''Cameretta'' litterari animate per [[Ermes Visconti]], [[Gaetano Cattaneo]], [[Tommaso Grossi]] e super toto per le poeta dialectal [[Carlo Porta]],<ref>{{cita|Ferroni|p. 31}}.</ref><ref>{{Cita web|url=http://www.internetculturale.it/opencms/directories/ViaggiNelTesto/manzoni/a12.html|titolo=Le Cameretta portiana|accesso=23 januario 2016|autore=Massimiliano Mancini|editore=Internet Culturale|urlarchivio=https://web.archive.org/web/20150924035721/http://www.internetculturale.it/opencms/directories/ViaggiNelTesto/manzoni/a12.html|dataarchivio=24 septembre 2015|urlmorto=sì}}</ref> ille refusava de collaborar tanto con le ''Biblioteca Italiana'' como con ''[[Le Conciliator]]''.<ref name=":5"/> Ultra le interesse pro le poetic christian, esseva determinante le [[neurosi|neurosis depressive]] que colpava Manzoni desde 1810 e su difficultate a parlar in publico, factores que le fortiava a un vita retirate in su possessiones de Brusuglio o in le quiete de su palatio milanese.<ref name="tellini">{{cita|Tellini|pp. 24-27}}</ref> ==== Le production teatral ==== {{Vide etiam|Pensamento e poetica de Alessandro Manzoni}} Decisive esseva le impression que Manzoni lassava in le [[historia del teatro italian]]. Il interveniva super le structura e le finalitate mesme del drama, que, secundo le scriptor, non debe describer le abstracte ma le verosimil e le motiones del anima del protagonistas, excludente le artificialitate del [[unidades aristotelic]].<ref>{{cita|Tellini|p. 88}}</ref> Le fructos de iste reflexiones, emergite in le ''[[Littera a Monsieur Chauvet]]'' (1820), se collige in le tragedia ''[[Le Comte de Carmagnola]]'',<ref>Initiate le 15 januario 1816, illo esseva editate a Milano solmente in 1820 presso le editor Vincenzo Ferrario ({{Cita|Tellini|p. 90}}).</ref> cuje redaction esseva retardate per le problemas de natura nervose que affligeva le autor<ref>{{Cita|Floriani}}:{{Citation|A chiusura del biennio, riprendendo i contatti con Fauriel nelle tre lettere del 1816, il M<nowiki>[anzoni]</nowiki> sembrava un altro uomo [...] in quella del 25 marzo rievocò i tempi di Meulan, confessando i disturbi nervosi ma anche l'entusiasmo per il lavoro (una tragedia dedicata a lui, "son meilleur ami").}}</ref> e per le labor in le ''Observationes super le moral catholic''.<ref>{{Cita|Floriani}}:{{Citation|Il lavoro sul Carmagnola durò fino al settembre 1819. Mentre lo scriveva il M<nowiki>[anzoni]</nowiki> compose la Pentecoste, iniziata nel giugno 1817 e sospesa alla definizione di 10 strofe, poi rifiutate. Nel 1818 il Carmagnola fu a sua volta sospeso, uscendo poi, per cura di E<nowiki>[rmes]</nowiki> Visconti, all’inizio del 1820, mentre il M<nowiki>[anzoni]</nowiki> si trovava a Parigi.}}</ref> Le secunde tragedia, ''[[Adelchi (Manzoni)|Adelchi]]'', esseva editate in 1822, durante que in le mente comenciava a delinear se le vision narrative del romanzo.<ref name=":5"/> ==== Le crise de 1817 e le ''Observationes super le moral catholic'' (1818-1819) ==== {{Vide etiam|Observationes super le moral catholic}} [[File:Jean Charles Simonde de Sismondi (1773-1842).png|thumb|left|alt=Portrait de Jean Charles Léonard Simonde de Sismondi|[[Jean Charles Léonard Simonde de Sismondi]].]] In le primavera de 1817 Manzoni habeva un breve crise spiritual,<ref>{{cita|Tonelli|p. 160}}</ref> determinate per plure factores, in particular per le appoio del Ecclesia al restauration: le liberal Manzoni non comprendeva le conflicto inter le religion christian, in le qual ille fermemente credeva, e le orientation politic del Ecclesia catholic, que ille non compartiva.<ref>{{cita|Tellini|p. 101}}</ref> Le disillusion que resulta conduceva al aggravation de su maladia nervose e a un consequent refrigeration in le practica religiose, como se deduce de un littera de [[Luigi Tosi (vescovo)|Tosi]] a [[Eustachio Degola|Degola]], in le qual le patre spiritual del scriptor communicava le superamento del crise (14 junio 1817).<ref>Pro approfondir le question del crise spiritual vide {{cita|Accame Bobbio}}.</ref> Anque con le futuro [[vescovo de Pavia|episcopo de Pavia]] il habeva un parve conflicto, tosto oblidate, quando Manzoni habeva manifestate le desiro de retornar pro un periodo a Parigi, incontrante un opposition que le pareva exagerate.<ref name=":15">{{cita|Tonelli|p. 161}}</ref> Le sacerdote videva in le transferimento un periculo pro le fide del discipulo, qui desiderava in vice revider [[Claude Fauriel|Fauriel]] e sperava obtener beneficio pro su problemas nervose. Manzoni demandava totevia de poter partir, ma in maio le policia le refusava le passaportes.<ref>{{cita|Tonelli|pp. 179-180}}</ref> Temporarimente abandonate le hypothese parisian, Manzoni interrumpeva le ''Comte de Carmagnola'' e se retirava in le campania, ubi ille se immersava in le lectura de textos philosophic que servirea de base al ''Observationes super le moral catholic''.<ref name=":15"/> Le annotationes manzonian al autores studiate es utile pro discoperir qual libros ille studiava in ille menses e como ille les judicava: illas a [[John Locke|Locke]], a [[Étienne Bonnot de Condillac|Condillac]] e a [[Destutt de Tracy]] demonstra le distantia de Manzoni ab lor pensamento.<ref name=":15"/> In preparar le ''Observationes'', su attention se dirigeva super toto al ''[[Historia del Republicas Italiane]]'' de [[Jean Charles Léonard Simonde de Sismondi|Sismondi]], cuje dece-sexte e ultime volumina sortiva a Parigi in 1818. Le obra contineva in le ultime tomo violente accusationes contra le catholicismo, lo que suscitava un reaction indignate del canonico Tosi, qui demandava a Manzoni de responder.<ref group=N>Secundo {{cita|De Gubernatis|pp. 146-147}}, Tosi obligava Manzoni, como penitentia pro le vita anticlerical e atheistic de su prime juventute, a scriber un tractato in defension del religion catholic, arrivante mesmo a «chiude<nowiki>[re]</nowiki> in camera Alessandro Manzoni, perché mandasse innanzi il libro sulla ''Morale cattolica'' che non voleva andare avanti».</ref> Iste [[apologetica|obra apologetic]] esseva publicate in 1819 con le titulo ''Super le Moral Catholic, observationes de Alessandro Manzoni, Parte prime''.<ref>{{Cita web|url=http://www.internetculturale.it/opencms/directories/ViaggiNelTesto/manzoni/b32.html|titolo=La ''Morale Cattolica''|accesso=24 januario 2026|autore=Massimiliano Mancini|editore=Internet Culturale|urlarchivio=https://web.archive.org/web/20150924035735/http://www.internetculturale.it/opencms/directories/ViaggiNelTesto/manzoni/b32.html|dataarchivio=24 septembre 2015|urlmorto=sì}}</ref> ==== Le secunde residentia parisian (1819-1820) ==== [[File:Thierry, Augustin, BNF Gallica.jpg|thumb|alt=Portrait del historiographico Augustin Thierry|[[Augustin Thierry]].]] Ja desde [[1817]] Manzoni pensava de retornar a [[Paris]], loco felice del juventute ubi ille sperava poter sanar del crises de nervos sempre plus accentuate.<ref>Isto se deduce de un littera que le oncle de Manzoni, [[Giulio Beccaria]], inviava a su nepote qui non succedeva a recuperar su sanitate ({{Cita|Ginzburg|p. 53}}).</ref> Le partita, tamen, esseva sempre remandate a causa del difficultate de obtener le passaportes.<ref>{{Cita|Ginzburg|p. 49}}</ref> Illos esseva concedite per le autoritates austriac solmente in [[1819]], e le integre familia partiva pro [[Francia]] le 14 septembre.<ref>{{cita|Tonelli|p. 188}}</ref> In le capital francese Manzoni frequentava le historiographico [[Augustin Thierry]] e le philosopho [[Victor Cousin]].<ref>{{cita|Tellini|p. 29}}</ref> Le cognoscentia de Thierry influentiava de maniera importante le conception manzonian del historia, e un certe importantia habeva etiam le [[spiritualismo]] de Cousin. Ben que le ideas de iste ultime non esseva totalmente heterodoxe in materia de religion, certe de su affirmationes le impressionava, como: «Sans Dieu, l'homme et la nature restent un mystère» (sin Deo, le homine e le natura remane un mysterio),<ref>{{cita|Cousin|p. 31}}; a notar que le curso universitari de Cousin habeva loco justamente durante le residentia parisian de Manzoni.</ref> o «La loi suprème, c'est […] la sainteté, le dévouement, la charité, l'amour du prochain; c'est surtout l'amour de Dieu» («Le lege supreme consiste […] super toto in le sanctitate, le devotion, le caritate, in le amor del proximo; illo se manifesta super toto in le amor de Deo»).<ref>{{cita|Cousin|p. 112}}</ref> Manzoni, tamen, non trovava beneficio in le residentia parisian: le crises de nervos non habeva passate, e ille comenciava sentir nostalgia de su casa. Assi, post justo un anno, le 25 julio partiva de Paris con tote le familia pro retornar a Milano le 8 augusto.<ref name=":2"/> Passate le estate, comenciava le annos le plus frenetic del quindecim annos creative, in le quales Alessandro elaborava ille conceptos religiose e providentialistic que trovarea lor culmino in [[Adelchi (Manzoni)|''Adelchi'']] e in le [[Il cinque maggio|''Cinque maggio'']], bases fundamental pro le structura de ''[[I promessi sposi]]'', insimul con le initio del reflection linguistic, structural e artistic super le genere del romanzo ipse. ==== Le biennio 1820-1822: le bases del romanzo ==== {{Vide etiam|Il cinque maggio|Marzo 1821|Adelchi (Manzoni)}} [[File:Steuben - Mort de Napoleon.jpg|thumb|left|alt=Pictura del morte de Napoleone a Sancta Helena|[[Charles de Steuben]], ''Morte di Napoleone I a Sant'Elena, il 5 maggio 1821'', oleo sur tela, 1828.]] In novembre de [[1820]] Manzoni comenciava le tragedia de [[Adelchi (Manzoni)|''Adelchi'']].<ref name=":16">{{cita|Tellini|p. 120}}</ref> Post haber completate un prime abboço in le primavera de [[1821]], ille se distaccava subitamente de illo pro reprender le poesia civil con le redaction de ''Marzo 1821'', ode celebrante le presupponite invasion del [[Lombardo-Veneto]] per le tropas sardo-piemontese post le abdication de [[Vittorio Emanuele I]]. Scribite inter le 15 e le 17 martio,<ref name=":16"/> iste ode revela, in comparation con illos de septe annos ante, un major compactitate structural e securitate tanto in le linguage como in le tractamento del estados de anima del patriotas. Post que le euphoria general se extingueva post le fallimento del [[motos de 1820-1821]], Manzoni reprendeva le [[Adelchi (Manzoni)|''Adelchi'']], comenciante a studiar varie fontes historic (reelaborate in le coeve ensayo ''[[Discorso sopra alcuni punti della storia longobardica in Italia]]'')<ref name=":5"/> a fin que existeva concordantia inter le ''vero historic'' (le eventos realmente occurrite) e le ''vero poetic'' (le ''inventio'' narrative), conception apprendite al schola de Thierry e del ''idéologues''. [[File:Adelchi.jpg|thumb|right|alt=Illustration del morte de Adelchi|Representation del morte de Adelchi]] Le anno [[1821]], tamen, esseva plen de eventos significative: ultra le motos supra mentionate, le 5 maio moriva sur le [[isola de Sancta Helena]] le exiliate [[Napoleone Bonaparte]]. Le novella arrivava in Europa solmente in julio; Manzoni la legeva in le ''[[Gazzetta di Milano (1816-1875)|Gazzetta de Milano]]'' le 17 julio 1821<ref name=":17">{{cita|Tellini|p. 138}}</ref> e remaneva profundemente turbate. Fascinate per le titanismo e le genio de Napoleone,<ref group=N>Le vv. 31-36 del Ode monstra le admiration de Manzoni pro le condottiero: «Fu vera gloria? Ai posteri / l'ardua sentenza: nui / chiniam la fronte al Massimo / Fattor, che volle in lui / del creator suo spirito / più vasta orma stampar».</ref> inter le 18 e le 20 julio<ref name=":17"/> ille componeva [[Il cinque maggio|''Le cinque maio'']]. In le ode, le scriptor vide le grandor del Imperator non tanto in le actos terrestre, quanto in haber comprendite, per medio del suffrentias del exilio, le vanitate del glorias passate e le importantia absolute del [[Salvation (religion)|Salvation]]. Le parallelo con le vicissitudes de [[Adelchi (principe)|''Adelchi'']] e de [[Desiderata (moglie di Carlo Magno)|''Ermengarda'']] monstra le formulation de ille ''provvida sventura'' que devenira central in ''[[I promessi sposi]]''. ==== Del ''Fermo e Lucia'' a ''I promessi sposi'' (1821-1827) ==== {{Vide etiam|I promessi sposi}} [[File:I promessi sposi-008.jpg|left|thumb|alt=Antiporta del edition de 1840 de I promessi sposi|[[Frontispicio#antiporta|Antiporta]] del edition de ''I promessi sposi'' de 1840, illustrate per [[Francesco Gonin]].]] Manzoni initiava le redaction de ''Fermo e Lucia'' le 24 april 1821,<ref group="N" name="Manz.B.II">«24 Ap.le 1821» e «17 7bre 1823» es le datas apposite respectivemente al initio e al fin del prime manuscripto autograph anepigraph del ''Fermo e Lucia''. Vide: {{Cita manoscritto|autore=Alessandro Manzoni|titulo=[Fermo e Lucia]|url=https://www.alessandromanzoni.org/manoscritti/624|data=24 april 1821-17 septembre 1823|citate=Milano|ente=[[Bibliotheca National Braidense]]|collocation=Manz.B.II}}.</ref> ma initialmente interrumpeva le labor.<ref>Illo es apprendite del littera a [[Claude Fauriel]] del 3 novembre 1821, in le qual Manzoni declara: «mon roman à peine commencé a été mis de côté», "mi romanzo appena incominciato è stato messo da parte" ({{Cita|Sforza|p. 213}}).</ref> In le quiete del villa de Brusuglio ille lo habeva comenciate post haber legite romanos europee, specialmente anglese, in particular le [[Ivanhoe|''Ivanhoe'']] de [[Walter Scott]] traducite in francese,<ref name=":18">{{cita|Tonelli||p. 242}}.</ref> proque le [[litteratura italian]] se habeva concentrate usque alora super altere generes prosaic. Sequentemente le methodologia ja adoptate pro le tragedias, le autor initiava un ver e proprie labor de documentation historic, fundate super le lectura del ''Historia patria'' de [[Giuseppe Ripamonti]] e del ensayo ''Sul commercio de' commestibili e caro prezzo del vitto'' de [[Melchiorre Gioia]].<ref>{{Cita|Varotti|p. 26}}</ref> Le prime minuta del ''Fermo e Lucia'' (titulo suggerite per le amico Ermes Visconti, como testificate in un littera del 3 april 1822 a [[Gaetano Cattaneo]],<ref>{{Cita|Vitale|p. 58}}</ref>) terminate le 17 septembre 1823,<ref group="N" name="Manz.B.II" /> consiste de folios de protocollo dividite in duo columnas: a dextera le texto, a sinistra le correctiones. Le secunde redaction del romanzo con le titulo ''Gli sposi promessi'', post le finition de [[Adelchi (Manzoni)|''Adelchi'']] e le composition de [[Il cinque maggio|''Le cinque maio'']], es databile inter 1823 e 1825. Le obra esseva finalmente publicate ab 1825 a 1827 con le titulo definitive ''I promessi sposi''. Le passage de ''Fermo e Lucia'' – cuje structura narrative resultava pauco harmoniose a causa del division in tomos e de ample partes dedicate al [[Monaca di Monza|soror Gertrude]]<ref>{{Cita|Guglielmino-Grosser|p. 232}}:{{Citation|[…] nel caso di Gertrude quel che diventa la "sventurata rispose" era una lunga dettagliata descrizione della caduta nell'abiezione da parte della monaca, […]}}</ref> – a ''I promessi sposi'' esseva alquanto travaliate pro le redefinition del architectura del obra.<ref>{{cita|Tellini|pp. 164-167}}</ref> Ultra le problema expositive, Manzoni se rendeva conto del linguage artificiose e litterari usate per ille, elemento que non correspondeva al exigentias realistic verso le qual tendeva su poetica.<ref>{{cita|Tellini|p. 171}}:{{Citation|…dopo lo studio attento dei classici, la lettura degli stranieri principalmente francesi, la conversazione colta con i propri concittadini, lo scrittore italiano può… accoglie<nowiki>[re]</nowiki> ciò che resta nella cosiddetta "buona lingua" illustre… Di tale fatta è appunto la veste linguistica del ''Fermo e Lucia'': una miscela di laboratorio costruita ''in vitro''…}}</ref> Eligente le [[Dialetti toscani|toscan]] como lingua colloquial pro su personas,<ref name=":20">{{cita|Ferroni|p. 64}}</ref> ille publicava le dicite ''ventisettana'' (nomine date al prime edition de ''I promessi sposi'') ma, conscie del necessitate de ascoltar directemente le eloquentia de ille region, decideva de partir pro [[Florentia]]. === Le viage in Toscana (1827) === ==== Le Gabinetto Vieusseux e le bases del ''Quarantana'' ==== [[File:Giovan Pietro Vieusseux.jpg|thumb|right|alt=Portrait de Giovan Pietro Vieusseux|Photographia de Gian Pietro Vieusseux, fundator del correspondente loco cultural]]In [[1827]] Manzoni se transfereva a [[Florentia]] pro proceder al redaction final del romanzo, corrigite al nivello formal e stylistic, de maniera a entrar in contacto con e "viver" le lingua florentin del personas cultivate, que representava pro le autor le sol lingua del Italia unite. Le viage, initiate le 15 julio, videva le integre familia Manzoni (le filios, le vetere matre Giulia e le sposa Enrichetta) passar per [[Pavia]] – ubi illes se fermava pro salutar le canonico Tosi, devenite [[episcopato de Pavia|episcopo del citate]] –, [[Genova]], [[Lucca]], [[Pisa]]<ref name=":2" /> e arrivar le 29 augusto al capital del [[Granducato de Toscana]].<ref>{{cita|Tellini|p. 234}}</ref> [[File:Alessandro Manzoni FI.jpg|thumb|left|alt=Lapide commemorative del residentia de Manzoni a Florentia|Lapide in memoria del periodo florentin de Manzoni]]Le residentia, que durava usque a octobre, esseva un triunfo pro le scriptor: le membros del [[Gabinetto Vieusseux]] (con a lor testa [[Niccolò Tommaseo]], le mesme [[Giovan Pietro Vieusseux]], [[Giovanni Battista Niccolini]] e [[Gino Capponi]])<ref>{{cita|Tonelli|p. 247}}</ref><ref>{{cita|Tellini|pp. 234-235}}</ref> le recipeva con tote le honores. Anque [[Giacomo Leopardi|Leopardi]], qui non admirava ni compartiva le ideologia e le poetica manzonian, le salutava cordialmente.<ref>Le relationes inter le duo maxime representantes del romanticismo italian esseva characterisate per un cordialitate forçate, debite a visiones litterari e moral opposite. Leopardi, de su parte, non comprendeva le admiration pro le romanzo de Manzoni ({{cita|Tortoreto|pp. 322-336}}.)</ref> Le fama de ''I promessi sposi'' superava presto le circulos litterari, perveniente al corte granducal, ubi [[Leopoldo II de Toscana|Leopoldo II]] in persona recipeva le romanciero. Durante iste encontros, exigente pro Manzoni a causa de su problemas nervose, ille approfundava su investigation linguistic per le contacto directe tanto con le nobilitate florentin como con le populo, e notava le similaritate del terminologia usate per le duo classes. Le fructo de iste observationes esseva fundamental pro le selection del florentin (in loco del toscan generic) como lingua quotidian pro le personas de su romanzo,<ref name=":20"/> selection que le conduceva a revider le obra durante le annos trenta e a publicar lo definitivemente in 1840 (de ubi le nomine de ''Quarantana'') insimul con le ''[[Historia del columna infame]]''. Iste ultime ensayo reprende e disveloppa le thema del [[untor|untor]] e del [[peste]], que ja habeva occupate un parte tanto importante in le romanzo e del qual illo inicialmente constitueva un ''excursus'' historic. === Le annos del silentio (1827-1873) === [[File:Ritratto di Teresa Manzoni Stampa Borri by Francesco Hayez.jpg|thumb|Francesco Hayez, ''[[Portrait de Teresa Manzoni Stampa Borri|Portrait de Teresa Manzoni Borri Stampa]]'', [[Pictura a oleo|oleo]] sur [[Pictura sur tela|tela]], 1849, [[Pinacotheca de Brera]].]] ==== Le prime luctos familial e le secunde matrimonio ==== Le quiete familiar super le qual Manzoni habeva organisate su regime de vita quotidian se frangeva a partir del annos trenta, quando le colpeva le prime luctos familial: le prime esseva illo de su amate sposa Enrichetta, morte le 25 decembre [[1833]] de [[Tuberculose#Altere nomines pro le tuberculose|tabe mesenteric]],<ref>{{cita|Cantù|p. 128}}</ref> contractate a consequentia del numerose gravitationes.<ref>{{cita|Boneschi|p. 348}}</ref> Le dolor de Manzoni esseva tanto grande que, quando in 1834 ille cercava de scriber ''[[Le Natal de 1833]]'', ille non succedeva a completar le obra.<ref>{{cita|Tellini|p. 296}}</ref> Post Enrichetta ille videva morir su amate filia primogenite Giulia, ja sposa de [[Massimo d'Azeglio]], le 20 septembre 1834.<ref>{{Cita|Boneschi|p. 353}}</ref> Le 2 januario [[1837]],<ref>{{cita|Boneschi|p. 363}}</ref> gratias al intervention de su matre e de su amico [[Tommaso Grossi]],<ref>Giulia Beccaria, secundo lo que rememora [[Marta Boneschi]], esseva preoccupate del condition spiritual e psychologic de su filio, preoccupation que illa non celava a Tommaso Grossi ({{cita|Boneschi|pp. 361-362}}).</ref> ille se maritava con [[Teresa Borri]], vidua del conte Decio Stampa e matre de [[Stefano Stampa]], figura al qual Manzoni esseva multo attachate.<ref>Le filiaste de Manzoni, in 1885, publicava un libro ric de anecdotas, phrases e habitos de su patre per matrimonio, in le tentativa de completar e meliorar le portrait que Cantù nos habeva transmittite: {{cita|Stampa|p. 292}}.</ref> Le nove sposa, al contrario de Enrichetta, esseva dotate de un forte personalitate e de un bon cultura litterari.<ref>{{Cita|Tellini|p. 37}}</ref> A causa de su character protective verso le marito, Teresa entrava tosto in conflicto tanto con le vetere socera como con Grossi, qui debeva abandonar le palatio de via del Morone ubi ille habita ab plus de vinti annos.<ref>{{cita|Boneschi|p. 365}}</ref> Le annos sequente esseva ancora marcate per le morte de multe de su car personas: de su filia Cristina (27 maio 1841),<ref name="Bon381">{{Cita|Boneschi|p. 381}}</ref> sequite duo menses plus tarde per le matre Giulia Beccaria (7 julio)<ref name="Bon381" /> e, finalmente, per le amico [[Claude Fauriel|Fauriel]] (15 julio 1844).<ref>{{cita|Ginzburg|p. 193}}</ref> === Le 1848 e le exilio a Lesa: Antonio Rosmini e le critica al romance === {{Vide etiam|Cinque dies de Milano|Antonio Rosmini}} [[File:Giuseppe Garibaldi visiting Alessandro Manzoni on 15 March 1862.jpg|left|thumb|alt=Pictura de Garibaldi que visita Manzoni|[[Sebastiano De Albertis]], ''[[Giuseppe Garibaldi]] visita Alessandro Manzoni le 15 martio 1862'', [[Pictura a oleo|oleo]] sur [[Pictura sur tela|tela]], 1863. Garibaldi non esseva le sol personalitate politic importante a visitar Manzoni: [[Camillo Benso, conte de Cavour|Cavour]], [[Vittorio Emanuele II]], le estadista anglese [[William Gladstone]],<ref name=":2"/> [[Giuseppe Verdi]] e le [[principes de Piemonte]] [[Umberto I de Savoia|Umberto]] e [[Margherita de Savoia|Margherita]] voleva cognoscer le personalmente.<ref>{{Cita|Bracalini|pp. 66-67}}</ref>]] Milano, como le altere grande citates europee, non esseva immun al [[Motos de 1848|revoltationes que explodeva in tote Europa]]: durante le famose [[cinque dies de Milano|cinque dies]] le patriotas succedeva a expulsar, ben que momentaneemente, le austriacos del [[feldmaresciallo]] [[Radetzky]]. Inter iste homines imbibite del {{'}}, epopeia del Risorgimento'' era etiam le filio de vinti-duo annos de Manzoni, Filippo, qui terminava in carcere al initio del combattimentos.<ref>{{Cita|Cantù|p. 284}}</ref> Si le filio combatteva sur le barricadas, le patre publicava ille odas politic (''[[Aprile 1814]]'', ''[[Le proclamation de Rimini]]'' e ''[[Martio 1821]]'') que, per timor del represalia austriac, ille habeva nunquam publicate.<ref>{{Cita|Tellini|pp. 40-41}}</ref> Al momento del retorno de Radetzky, Manzoni, timente de suffrer repercussion per su supporto moral al causa del Risorgimento, se refugiava a [[Lesa]], ubi su sposa Teresa habeva un villa.<ref>{{cita|Tellini|p. 41}}</ref> Le residentia in Lesa, que durava usque a 1850, non esseva un exilio sterile: a [[Stresa]], non longe, viveva le philosopho e sacerdote [[Antonio Rosmini]], cognoscite de Manzoni ja desde 1827.<ref>{{Cita|Bonola, ''Carteggio''|p. XIII}}</ref> Le retiro al [[laco Maggiore]] serviva al scriptor pro cognoscer melio le anima e le pensamento de Rosmini, de qui ille apprecia profundemente le personalitate e le pietate, ultra le discussiones religiose, linguistic e politic,<ref>Vide, pro un relation inter le duo homines ab un puncto de vista human e intellectual, {{Cita|Riconda|titulo = Manzoni e Rosmini}}.</ref> como se pote deducer del copiose correspondentia epistolar inter le duo.<ref>{{cita|Bonola, ''Carteggio''}}</ref> Ab le puncto de vista strictemente litterari, iste annos videva Manzoni rejectar ille equilibrio inter le vero historic e le vero poetic establite in su romance. Attrahite de plus in plus per le studios linguistic, historic e philosophic, ille senti sempre plus necessari e urgente le recerca del «veritate objective», condemnante – in le ensayo ''[[Obras de Alessandro Manzoni#Del romance historic e, in general, del compositiones miscite de historia e invention|Del romance historic]]'' e in le dialogo ''[[Obras de Alessandro Manzoni|Del Invention]]'', ambes publicate in 1850 – le commixtion inter ''inventio'' e ''historia''.<ref>{{cita|Ferroni|pp. 66-68}}</ref> ==== Le annos del Risorgimento: luctos private e symbolo del Patria ==== {{Vide etiam|Del unitate del lingua e del medios pro diffunder la}} [[File:Illustrazione popolare 1873 - Funerali di Manzoni.jpg|thumb|right|alt=Incision del funerales de Alessandro Manzoni a Milano|Le funerales de Alessandro Manzoni, in un incision del epocha: {{Citation|A mediedie le feretro, precedite per le cento bandieras del scholas e del associationes operari e per le representationes italian, se dirigeva al Cimiterio Monumental, passante per le vias major.|2 = {{Cita|Venosta|pp. 157-158}}}}]] Le annos sequente esseva multo dolorose: in 1853 moriva Tommaso Grossi, in 1855 le amico Rosmini e le anno sequente le filia Matilde, malate desde longe tempore de [[tuberculose]];<ref>{{cita|Tellini|p. 42}}</ref> in 1858 le oncle Giulio Beccaria<ref>{{cita|Boneschi|p. 394}}</ref> e in 1861 le sposa Teresa, cuje salute habeva essite irreparabilemente compromisse annos ante per un graviditate difficile.<ref>{{Cita web|url=http://www.giuliamarucelli.it/teresa-borri-manzoni-vedova-stampa/ |titulo=Teresa Borri Manzoni (vidua Stampa)|autore=Giulia Marucelli|editore=Giuliamarucelli.it|data=9 julio 2012|accesso=26 januario 2026}}</ref> Iste serie de luctos esseva alternate per le conferimento de honorificationes per le nascite [[Regno de Italia (1861-1946)|Regno de Italia]] e per le visitas de illustre hospites. Le 29 februario [[1860]], ancora ante le proclamation official del nove stato unitari, Manzoni esseva nominate [[Senatores del VII legislatura del Regno de Sardinia|senator del Regno de Sardinia]] per meritos verso le patria.<ref>{{Cita web |url=http://notes9.senato.it |titulo=Ficha del senator Alessandro Manzoni |accesso=26 januario 2026 |editore=Senato del Republica |urlarchivio=https://web.archive.org/web/20100126122348/http://notes9.senato.it |dataarchivio=26 januario 2010 |urlmorto=sì}}</ref> Con iste cargo ille votava in [[1864]] in favor del transferimento del capital ab [[Torino]] a [[Firenze]] usque a [[Roma]] esser liberate.<ref name=":2"/> Ab le puncto de vista intellectual, durante le ultime annos ille scribeva ensayos historic, inter illes ''([[Le Revolution francese de 1789 e le Revolution italian de 1859: ensayo comparative]])'',<ref>{{Cita|Mazza Tonucci|pp. 114-115}}</ref> e ensayos linguistic concernente le lingua italian. Como presidente del commission parlamentar sur le lingua, Manzoni redigeva in [[1868]] un relation sur le italiano (''[[Del unitate del lingua e del medios pro diffunder la]]'') adresse al ministro Broglio, in le qual ille cercava un solution practic pro diffunder le florentin in tote Italia.<ref>{{cita|Tellini|pp. 45-46}}</ref> Le 28 junio [[1872]] ille esseva nominate citatano honorari de Roma.<ref>{{cita|Beltrami|p. 126}}</ref> === Le morte e le funerales === [[File:Veduta della chiesa di San Fedele con la statua di Manzoni, Milano.jpg|thumb|left|alt=Fachada del ecclesia de San Fedele a Milano con le monumento a Manzoni|Le ecclesia de San Fedele, ab cuje scalones Manzoni cadeva battente le testa; ante illo le monumento al poeta, inaugurate in 1883.]] Manzoni, a parte le disturbos nervose del qual ille suffreva e un maladia que le colpava in 1858, gaudeva generalmente de bon salute.<ref>{{cita|Cantù|p. 318}}</ref> Le anno [[1873]] esseva tamen le ultime de su vita: le 6 januario ille cadeva battente le testa contra un scalon al exito del [[Ecclesia de San Fedele (Milano)|ecclesia de San Fedele]],<ref name=":5"/><ref>{{cita|Fabris|p. 122}}</ref> causante se un [[trauma cranial]]. Le scriptor se accorgeva, ja post alcun dies, que su facultates intellectual comenciava lentemente a declinar,<ref>{{cita|Fabris|p. 124}}:{{Citation|Ma qualche giorno dopo quel 6 gennaio, egli disse a don Natale Cerioli: "Non si accorge Lei di un decadimento in me? Tutte le idee mi si confondono: non sono più io".}}</ref> usque a cader in un stato [[catatonic]] durante le ultime menses de su vita. Le suffrentias esseva aggravate per le morte del filio major Pietro Luigi, occurrite le 28 april.<ref name="Family" /> Le 22 maio al horas sex e quindec minutas del vespere, Manzoni expirava a causa de un [[meningitis]] contrahite in consequentia del trauma.<ref>{{Cita|Onoranze funebri ad Alessandro Manzoni|p. 27}}</ref> Le corpore esseva imbalsamate per septe medicos incaricate per le Municipio de Milano inter le 24 e le 27 maio.<ref>{{Cita|Onoranze funebri ad Alessandro Manzoni|p. 14; p. 16}}</ref> Al solemne funerales de Stato, celebrate in le [[Duomo de Milano]] le 29 maio, participava le maxime autoritates del Regno,<ref name="ReferenceA">{{Cita|Onoranze funebri ad Alessandro Manzoni|p. 3}}</ref> inter illes le futuro rege [[Umberto I de Savoia|Umberto I]], le [[Ministros del affaires externe del Regno de Italia|ministro del affaires externe]] [[Emilio Visconti Venosta]] e le representationes del [[Camera del deputatos (Italia)|Camera]] e del [[Senato del Regno (Italia)|Senato]]<ref>[[Archivo historic del Senato del Republica]], ''Memoriaweb'', newsletter n. 39 (serie nove), julio 2023, [https://www.senato.it/application/xmanager/projects/leg19/file/Manzoni.pdf ''Memorias de Alessandro Manzoni in le Senato del Regno''], paginas 15 e sequente</ref> e del Provincias e del Citates del Regno.<ref name="ReferenceA"/> Felice Venosta narra le detalios, describente le stato de animo in le qual se trovava le citate: {{Citation|Per le vias un crito de venditores de photographias del grande poeta, de portraits de omne formato, de omne precio… Le parietes del casas esseva tapissate de avisos portante le nomine de Manzoni […] le homines esseva tote in le vias, e medie Milano, sin exaggerar, voleva sequer le feretro al Cimiterio.<ref>{{Cita|Venosta|p. 155}}</ref>|}} == Le debatto super Manzoni == [[File:Tomba Manzoni.jpg|left|thumb|Tomba de Manzoni al ''Famedio'' del Cimiterio monumental de Milano.]] === Le attacco del catholicos reactionari === Le disparition de Alessandro Manzoni non suscitava un unanime cordolio: le mundo catholic plus [[Cattolicismo intransigente|reactionari e clerical]], per exemplo, non deplorava su morte.<ref>Un quadro complete sur {{Cita|Azzolin|p. 26 e ss.|cidAzz}}.</ref><ref>{{cita|Badini Confalonieri|p. 165}}:{{Citation|Le antipathia del intransigentes <nowiki>[catholicos reactionari]</nowiki> pro le scriptor lombarde ha un longe historia, como es ben note, e va del colpos, in le anno de su morte, del ''Civiltà Cattolica'', al opiniones convergente de [[don Bosco]] e de Davide Albertario...}}</ref><ref>Interesante es le studio de {{Cita|Badini Confalonieri}} super le relation inter Manzoni e alcun catholicos intransigente, inter illes le "prime" ultramontanista [[Félicité de Lamennais|Lamennais]].</ref> Anzi, le jesuitas de ''[[La Civiltà Cattolica]]'' passava su morte sub silentio, pro pois lancear se contra le scriptor in le articulo del 26 de junio 1873, ''Alessandro Manzoni e Giuseppe Puccianti''.<ref>{{cita|''La Civiltà Cattolica''|pp. 77-78}}</ref><ref group=N>Pro un rapide introduction a Puccianti, defensor del manzonismo in linguistica, vide: {{Treccani|giuseppe-puccianti|Puccianti, Giuseppe|accesso=26 janvier 2026}}.</ref> In le grave dissidio inter le duo animas del catholicismo italian del epocha, Manzoni esseva considerate le standard per medio del qual le liberales poteva effectuar lor politica laicista e le demolition del poter temporal del papas.<ref group="N">Durante le [[Oitocento]], le christianismo catholic europee esseva dividite inter le [[catholicismo reactionari]], fidel al alliance inter throno e altare, e le [[Christianismo liberal|liberal]], que voleva conciliar le aspirationes del mundo moderne con le fide catholic. Iste ultime linea de tendentia esseva exprimite, in Francia per [[Félicité de Lamennais]] e [[Augustin Thierry]], e in Italia per [[Gino Capponi]], [[Antonio Rosmini]], [[Raffaello Lambruschini]] e Manzoni ({{cita|Giudice-Bruni|pp. 206-207}}). Manzoni, de facto, non condivideva le union inter le [[poter temporal]] e le poter spiritual ({{cita|Cantù|pp. 304-305}}), tanto que ille votava, in su qualitate de senator del Regno de Italia in 1861, pro le transferimento del capital de [[Turin]] a [[Roma]], capital ancora del Stato Pontificio; e acceptava, in 1872, le [[cittadinantia honorari]] del citate del Papas nuper conquerite.({{cita|Tellini|p. 45}})</ref> A iste proposito don [[Davide Albertario]], un del plus ardente criticos del religiositate manzonian e "paradigma" del accusationes dirigite per le zelantes contra le liberal Manzoni,<ref>Vigorelli, p. 462 nota, in {{Cita|Albertario}}:{{Citation|Io ha volite reportar integralmente le articulo de don A[lbertario], proque iste esseva purtroppo le position del clericalismo official, como demonstra simile positiones, a ille tempore, del «Civiltà Cattolica»...}}</ref> non sparniava criticas dur super le ambiguitate del comportamento de Alessandro: [[File:Davide Albertario.jpg|thumb|Don Davide Albertario (1846-1902), un del plus acharnate oppositores del religiositate e del opera manzonian.]] {{Citation|Manzoni non videva o non voleva vider le inganno que le revolution celava detra su promessas de unitate italian [...] Il ergo non se jungeva al defensores del fide; lassava de latere le alte interesses del catholic e faceva su proprie illos del revolution; non pro isto negava le catholicismo, ma lo portava con se in le campo inimic, e le inimicos le accolligeva con applauso, ille e le divin prisionero <nowiki>[le Papa, n.d.a]</nowiki>.<ref>|{{Cita|Albertario}}, p. 457}}</ref>|}}[[Benedetto Croce]], in 1941, reportava que ancora post plure annos le catholicos "intransigente" faceva audir lor voce per medio de [[Giovanni Papini]]:<ref>{{Cita|Croce 1941|p. 387}}</ref> {{Citation|Alessandro Manzoni, ric del sucros le plus venenose del [[Illuminismo|illuminismo]] francese, non vide in le Catholicismo nisi un humanitarismo social con alcun ritos a gustar plus tosto que a aprofundar; attende que mori tote le [[Jansenismo|jansenistas]] italian pro renunciar a su prime tentationes de rigorista fastidiose, e mesmo non le renuncia; representa un Episcopo tanto grande que il es difficile trovar le in le vita e in le historia, extra del Sanctos, durante su sancto non lo es; representa un fratre, troppo dissimile de su pares e superiores; un monacha homicida, lascive e proxeneta; representa un parochiano tanto vile que [[San Johannes Bosco]] nunquam le perdonara; non dice un sol parola, in su longe vita, in defensa del Pontificato roman in le [[Oitocento]], sfidante condemnationes authentic del Santa Sede, al qual obediva, con suffrentia, Episcopos, sacerdotes, laicos; e malgrado toto isto, tote le catholicos le considera le scriptor catholic per excellentia e alcun mesmo le proponerea voluntarimente como sancto.<ref>{{Cita|Croce 1941|p. 386}}</ref>|}} === Le critica litterari super Manzoni === {{Vide etiam|I promessi sposi#Fortuna del romanzo e critica letteraria}} ==== Le mito manzonian: inter luces e umbras ==== [[File:Gadda 1921.jpg|thumb|right|alt=Portrait del scriptor Carlo Emilio Gadda in 1921|Le scriptor milanese [[Carlo Emilio Gadda]].]] Le prime biographias de Manzoni esseva scribite per [[Cesare Cantù]] ([[1885]]), [[Stefano Stampa]], qui publicava su obra anque in 1885 como responsa a alcun inexactitudes de Cantù,<ref name=":14">Vide le integre obra de {{Cita|Stampa}}, cuje scopo es precisamente corriger le inexactitudes del prime biographos.</ref> Cristoforo Fabris, [[Angelo De Gubernatis]] ([[1879]]), durante un parte del litteras esseva publicate per [[Giovanni Sforza (storico)|Giovanni Sforza]] in [[1882]]. Le figura enigmatic del scriptor, constantemente affligite per symptomas depressive e relegite a un vita retirate, incitava [[Paolo Bellezza]] a componer le essay ''Genio e follia in Alessandro Manzoni'' (1898), in le qual ille analysava bizarre phobias del scriptor, como agoraphobia, continue syncopes e le timor del pozzangheras.<ref>{{cita|Albani}}</ref> Manzoni non esseva tamen solmente objecto de investigationes [[Psychoanalyse|psychoanalytic]], ma anque de criticas litterari: primo per le [[Scapigliati]], qui videva in ille le expression del respectabilitate burgese detestate.<ref group="N">Significative es le poema ''Preludio'' de [[Emilio Praga]], in le qual le scapigliato annuncia le hora del «antecristos» in opposition al «Casto poeta que Italia adora» (vv. 13-16). Vide: {{Cita libro|autore=[[Emilio Praga]]|sezione=Preludio|titolo=Penombre|città=Milano|editore=Casa editrice degli autori-editori|anno=1864|pp=5-6}}</ref> Sequeva le criticas de [[Giosuè Carducci]], admirator de ''[[Adelchi (Manzoni)|Adelchi]]'' ma implacabile verso le romanzo,<ref>{{cita|Tellini|p. 323}}</ref> e de [[Luigi Settembrini]], autor del ''Dialogo tra Manzoni e Leopardi'', in le qual ille deride le fide catholic del scriptor.<ref>{{Cita web|url=https://www.zibaldoni.it/2015/05/29/i-funerali-del-manzoni-dialogo-tra-giacomo-leopardi-ed-alessandro-manzoni/|titolo=Dialogo inter Giacomo Leopardi e Alessandro Manzoni|accesso=27 januario 2026}}</ref> Admiratio sin condition veniva, in vice, de [[Francesco de Sanctis]], [[Giovanni Verga]], [[Luigi Capuana]]<ref>{{cita|Tellini|p. 324}}</ref> e [[Giovanni Pascoli]], qui dedicava al romanzo le essay ''L'eco d'una notte mitica'' (1896).<ref>{{cita|Pascoli|pp. 2, 5}}</ref> In le [[Ventesime seculo]], a causa del movimentos anticlassicista del [[avantgardias]], del evolution del lingua e del adolcamento del figura del romanziere que esseva inseniate in le scholas, Manzoni suffreva varie criticas de litteratos e intellectuales: inter illes le "prime" [[Benedetto Croce|Croce]]<ref>In 1921 Benedetto Croce, con su essay {{cita|''Manzoni''}}, affundava le romanzo a causa de su forte impronta religiose, cosa que non facerea de ''I promessi sposi'' un ver obra de arte. In 1952, tamen, ille recognosceva le vitalitate del obra manzonian, admitte que se habeva errate ({{cita|''Tornando sul Manzoni''}}).</ref> e le marxista [[Antonio Gramsci|Gramsci]], qui le accusava de paternalismo. Le plus importante apologia del periodo esseva facite per le philosopho [[Giovanni Gentile]], qui in 1923 le definiva, in un conferentia al [[Teatro alla Scala|Scala]], un «grande maestro national»<ref>{{cita|Gentile|pp. 1-31}}</ref> como jam habeva facite [[Giuseppe Mazzini|Mazzini]] e [[Vincenzo Gioberti|Gioberti]], recognoscente in ille le promotor de ille [[Idealismo|idealismo]] [[religion|religiose]], in le qual Gentile se recognosceva, que constitueva pro ille le fundamentos del [[Risorgimento italian]].<ref>Exemplo de action que prendeva le vita seriemente, Manzoni esseva pro Gentile «le grande liberator del populo italian ab le secular servitude del litteratura, del arte pur, del indifferentismo e del dilettantismo, del rhetoric e del classicismo vacue e formal». ({{cita|Gentile|op. cit., pp. 21-22}})</ref> In defensa de Manzoni se situava anque [[Carlo Emilio Gadda]], qui a su debut publicava in 1927 le ''Apologia manzoniana'',<ref>{{Cita|Gadda|pp. 333-343}}</ref> e in 1960 attaccava le plano de [[Alberto Moravia]] de relegar le su proposition linguistic.<ref>{{cita|Tellini|pp. 330-331}}</ref> Solmente in le Secunde Novecento, gratias al studios de [[Luigi Russo]], [[Giovanni Getto]], [[Lanfranco Caretti]], [[Ezio Raimondi]] e [[Salvatore Silvano Nigro]], se ha succedite a "liberar" Manzoni del patina ideologic con le qual ille habeva essite revestite jam al immediate post su morte, analysante con un oculo plus libere de prejudicios su poetica e, anque, le modernitate del obra.<ref>{{cita|Tellini|pp. 335-336}}</ref> == Pensamento e poetica == {{Vide etiam|Pensamento e poetica de Alessandro Manzoni}}[[File:Giuseppe Parini.jpg|min|Francesco Rosaspina, ''[[Giuseppe Parini]]'', [[litographia]] del XVIII seculo. Parini, insimul con le tradition illuminista lombarde, esseva fundamental pro le disveloppamento del litteratura civil manzonian, un apporto que non cessava (ma que se accentuava) post le conversion de Manzoni al romanticismo.]] === Inter illuminismo e romanticismo === ==== Le initios neoclassic e illuminista ==== Post le prime juventute, characterisate per un formation fundate super le studio del grande classicos antique e italian, Manzoni entrava in contacto primo con le jacobinismo italian ([[Francesco Lomonaco|Lomonaco]] e [[Vincenzo Cuoco|Cuoco]]), postea, ab 1805, con le gruppo del ''[[Idéologues]]'' francese ([[Claude Fauriel|Fauriel]], [[Pierre Jean Georges Cabanis|Cabanis]]). Le resultato esseva le adhesion, usque al ultime annos del [[annos 1800|prime decennio del Oitocento]], a un illuminismo sceptic in le campo religiose, in le qual predominava le valor del [[libertate]] propugnate per le ideales revolutionari.<ref>{{cita|Ferroni|p. 42}}</ref><ref>Pro un vision plus ample del production antimonarchic e jacobin del Manzoni adolescente, vide {{cita|Langella|pp. 11-20}}.</ref> Manzoni filtrava iste tendentias con le apportos paideutico-educative proprie del lection de [[Giuseppe Parini]], de su avo [[Cesare Beccaria]] e de [[Pietro Verri]].<ref>{{cita|Ferroni|p. 27}}:{{Citation|Comparate al lineas general de illo europee, le Romanticismo italian… se distingue per su cautela e moderation<nowiki>[…]</nowiki> Super toto in su phases initial, illo conserva un relative continuitate con aspectos del Illuminismo (specialmente le lombarde), del qual illo comparti le recerca de un litteratura "utile", que collabora al "perfectionamento" del civilisation.}}</ref> ==== Post le conversion: le Manzoni illuminista ==== Ni mesmo post le conversion al Catholicismo in 1810 e le refutation del versos del ''Urania'' (1809), Manzoni abandonava totalmente le apporto illuminista del ration, del conscientia individual, e del valores de su prime education. Reconoscente le rolo civil del litterato (hereditate del illuminismo milanese e del Alfieri), Manzoni interveniva plure vices in le vicissitudes del historia, como attesta le ''Odes civil'' del 1814 e del 1821. Le manifesto de iste vocation "civil" es plenmente exprimite in le littera ''[[Super le romanticismo]]'' inviate al marchese [[Cesare Taparelli d'Azeglio]] (1823),<ref>{{cita|Ferroni|p. 238}}</ref> in le qual le scriptor reaffirma le valor social que un obra de arte litterari debe haber como principal finalitate: {{Citation|Le principio, de necessitate tanto plus indeterminate quanto plus extendite, me sembla poter esser isto: que le poesia o le litteratura in general debe proponer se le utile como scopo, le vero como subjecto, e le interessante como medio.}} <small>(''Super le romanticismo'', Littera al marchese Cesare Taparelli d'Azeglio, 22 septembre 1823.)</small><ref>''Al marchese Cesare Taparelli d'Azeglio'', in {{Cita|''Epistolario''|I, pp. 277-317, in particular p. 306|Sforza}}. Iste phrase es continite in le redaction original del missiva, non destinate al publication, durante illo non esseva repetite in le version re-elaborate e reducite de 1870.</ref> ==== Le affinita con le romanticismo ==== Le elemento romantic in le production poetic manzonian emerge in le ''Hymnos Sacros'', ubi pro le prime vice le io del poeta se eclipsa in favor de un universalitate coral que eleva su clamore de sperantia e su confidentia in Deo.<ref>{{cita|Raimondi 1967|p. 443}}:{{Citation|Precisemente in le momento in que le scriptor prende conscientia del io, illo dispare in un poesia del nos per virtute de un reduction o mortification sublimante del experientia personal que… postula un ordine mysteriose, un ligamine de communion inter le homines e le cosas…}}</ref> Le multitudine del homines, le sentimento religiose e le attention al motiones del anima es tote elementos que approxima Manzoni al nascent movimento romantic, ligante le cultura milanese e illo transalpin per ligamines aesthetic affine. Ultra le dimension "ecclesial" del religiositate manzonian, il non se pote oblidar, concernente le attention al populo, le apporto fundamental del historiographia francese de [[Augustin Thierry]] e del ''[[idéologues]]'', qui propugnava de centrar le historia super le humiles: parve personas que frequentemente cade in le oblivion proque illes non es objecto de interesse pro le chronistas lor contemporanee e que suffre le decisiones del potentes.<ref>{{cita|Millefiorini|p. 173}}</ref> === Le catholicismo manzonian === ==== Le rolo del Providentia e le jansenismo ==== [[File:Jacques-bénigne bossuet.jpg|thumb|left|alt=Portrait de Jacques-Bénigne Bossuet|Bossuet esseva un del plus importante predicatores francese del ''grand siècle'', inter le modellos fundamental pro le religiositate manzonian.]] Perdite, al fin del prime decennio del Oitocento, le sperantia de attinger le serenitate per medio del ration, le vita e le historia pareva a Manzoni immergite in un van disordine dolorose: il esseva necessari trovar un fin salvific que adjutarea le homine tanto a constituir un codice ethic terren, quanto a supportar le males del mundo in anticipation del pace celeste.<ref>{{Cita|Macchia|p. 27}}:{{Citation|[Manzoni] abbraciava le fide christian non proque illo le salvarea de su obsessiones, ma proque super illos il poterea meditar e combatter dramaticamente}}</ref> Le critic [[Alessandro Passerin d'Entrèves]] sublinea le importantia que habeva [[Blaise Pascal]] e le grande moralistas francese del [[Seicento]] (inter illes [[Jacques-Bénigne Bossuet|Bossuet]]) in le formation religiose del scriptor: ab illes ille traheva le ambition de cognoscer le anima human e «le conviction que le [[christianismo]] es le unic explication possibile del natura human, que ha essite le religion christian que revelava le homine al homine»,<ref>{{Cita|Passerin d'Entrèves|p. 209}}</ref> trovante in lor inseniamentos le confidentia in le religion como instrumento de supportation del infelicitate. Le confidentia in Deo es le puncto de separation ab le [[Pensamento e poetica de Giacomo Leopardi|pessimismo]] de [[Giacomo Leopardi]].<ref group="N">Ambes le scriptores es assertor del violentia que colpe le homine durante su existentia, ma le differentia concerne le sperantia ultime al qual le homine es destinate: si pro Leopardi, como explicate in le ''[[Analyse del Operette morali|Dialogo del Natura e de un Islandese]]'', le cyclo existential del mundo es destinate a resolver se in un cyclo mechanic de destruction e morte, Manzoni reface de cader in iste pessimismo "cosmic" gratias al confidentia que ille pone in le Providentia divine. Vide, pro aprofundar, le essay de {{Cita|Tortoreto}}. Alcun versos e alcun selectiones stylistic del ''Ognissanti'', fragmento manzonian de 1847, ha essite ponite in opposition con le imagine del ''Ginestra''; in particular: «A Quello demanda, o sdegnoso, / Perché sull’inospite piagge, / All’alito d’aure selvagge, / Fa sorgere il tremulo fior, / Che spiega dinanzi a Lui solo / La pompa del candido velo, / Che spande ai deserti del cielo / Gli olezzi del calice, e muor. / E voi che, gran tempo, per ciechi / Sentier di lusinghe funeste / Correndo all’abisso, cadeste / In grembo a un’immensa pietà» (A. Manzoni, ''Ognissanti'')<br />in opposition a<br />«E tu, lenta ginestra, / Che di selve odorate / Queste campagne dispogliate adorni, / Anche tu presto alla crudel possanza / Soccomberai del sotterraneo foco,( [...] ) E piegherai / Sotto il fascio mortal non renitente / Il tuo capo innocente: / Ma non piegato insino allora indarno / Codardamente supplicando innanzi / Al futuro oppressor; ma non eretto / Con forsennato orgoglio inver le stelle, / Né sul deserto, dove / E la sede e i natali / Non per voler ma per fortuna avesti; / Ma più saggia, ma tanto / Meno inferma dell'uom, quanto le frali / Tue stirpi non credesti / O dal fato o da te fatte immortali». (G. Leopardi, ''La ginestra'').<br />Le flor de Leopardi symbolisa le heroismo sin sperantia final, durante illo de Manzoni spera sempre le intervention final del Gratia resolutori, in le vicissitudes historic (le ''provida sventura'') e ultra. Cfr. notas al ''Canti'', ed. Garzanti, pag. 324, que cita [[Piero Bigongiari|Bigongiari]], [[Giuseppe De Robertis|De Robertis]] e [[Franco Fortini|Fortini]].</ref> Super un terreno tanto impregnante de pessimismo existential, le Providentia, id es le modo mysteriose con que Deo age in le vita human, dispensante le Salvation a su filios, joca un rolo fundamental. Apprehendite al schola del moralista del seculo XVII Bossuet,<ref>Vide in general le essay de {{Cita|Parisi}}, cuje introduction es jam eloquente super le thema:{{Citation|Pro studiar Manzoni il es necessari prender in consideration, ultra le cultura europee del prime '800, illo del seculos precedente, con attention particular al catholicismo elaborate in Francia per autores del seculo XVII como Bossuet, Nicole e Pascal.|{{Cita|Parisi|p. 1}}}}</ref> le Providentia joccara un rolo fundamental non solmente intra ''I promessi sposi'', ma anque in le altere obras "minor":<ref>{{cita|Tonelli|p. 221}}</ref> le varie personas manzonian debera suffrer patimentos e injustitias intra un mundo corrupte e dominate per un decadentia civil, moral e cultural,<ref group="N">{{Cita|Frare|pp. 147-165}} revoca, in facto, le condemnation cultural, moral e civil del intellectuales del Oitocento contra le [[Barocco]] e dunque le seculo XVII, in tanto que seculo «stupide e sfarzose» (p. 155), «impregnate de superstition e de magia, provincial e retardate» (p. 156) e expression, in general, del mal governamento espaniol in [[Lombardia]].</ref> e solmente le action del Providentia (appellate, in iste contexto dolorose, anque con le nomine de ''provida sventura'') permittera les de devenir victimas e de obtener ille justitia attendite vanmente sur le terra e que essera in vice dispensate in le Celo.<ref>{{Cita|Parisi|p. 90}}, analysante le morale de Bossuet, se concentra super le valor "providential" del disaventuras que pote occurrer al homines juste:{{Citation|Deo mira al salute ultime del conscientia <nowiki>[…]</nowiki> Le suffrentias que colpe un persona trova in iste perspectiva su justification ethic: Enrichetta de Francia, qui sin su disaventuras haberea peccate de orgolio, ha recipite gratias a illos le consolationes promittite a illes qui plora. Le disventura ha essite 'providential' como illo que colpe le Ermengarda manzonian.}}</ref> Iste vision tanto pessimista del mundo es debite, anque, al tonalitates profundemente [[jansenista]] que le directores spiritual de Manzoni, Degola primo e Tosi postea, le impartiva in affrontar le vicissitudes human. In realitate, tamen, Manzoni remaneva sempre, del puncto de vista dogmatic, un catholic, mantenente solmente un sever morale de vita proxime al ambientes jansenista. Como sublinea [[Giuseppe Langella]], super le question fundamental del [[Gratia (theologia)|Gratia]]: «Manzoni se conforma sin reservationes al inseniamento official del Ecclesia, confide in le exhortation apostolic del [[evangelio secundo Matthaeo]]:<ref>{{Treccani|et-aperietur-vobis-pulsate|Discurso del monte|accesso=28 januario 2026}}</ref> ''"petite, et dabitur vobis"''… Nulle discrimination, dunque, in le offerta misericordiose del gratia. Manzoni es peremptori: le adjuta divin non es negate a nulle qui lo demanda…».<ref>{{cita|Langella|p. 159}}. Citante le passage del Evangelio, [[Giuseppe Langella|Langella]] intende relevar le paternitate divine que soccurre e veni in adjuta de su filios quando illes lo demanda, explicante assi le concepto del Providentia christian.</ref> === Manzoni dramaturgo e romanziere === [[File:Manzoni 1829.jpg|thumb|right|alt=Portrait de Alessandro Manzoni in 1829|Portrait de Alessandro Manzoni ab un [[aquarello]] de 1829, reproducite in {{cita|Cantù}}.|241x241px]] ==== Inter morale e realismo ==== Le scena, secundo Manzoni, non debe vehicular passiones e forte emotiones, in le exasperation del io, ma inducer le spectator a meditar: al «identification emotional» de Racine e del teatro francese il debe substituer le «emotion meditate», pro dicer lo con [[Gino Tellini]].<ref>{{cita|Tellini|p. 92}}</ref> Le vicissitude e le representation debe transmitter un message christian sin pro isto presentar un realitate idyllic: al contrario, Manzoni va in cerca de personas qui, como [[Francesco Bussone]], le conte de Carmagnola, se oppone al mal que domina le societate, mesmo al precio del vita.<ref>{{Cita|Ferroni|p. 47}}</ref> Le importante es que le dramaturgo cerca le veritate e remane fidel al realitate historic (le ''vero storico''), lassante al poeta le carga de investigar le sentimentos del protagonista in un determinante contexto. Se delinea assi ille forte vena realistic que dominara anque le economia del romanzo, ab ''Fermo e Lucia'' usque al ''Quarantana'' de ''I promessi sposi'', ubi le [[realismo (litteratura)|realismo]] emerge precisamente del ultime capitulo: il non ha un fin felice, ma un continuation del vita quotidian signate per le disaventuras del protagonistas.<ref>Vide, super iste puncto, le essay de {{Cita|Forti|titulo=Manzoni e le refus del idylle}}, e le libro de {{cita|Raimondi, ''Le Romanzo sin idylle''}}.</ref> Le allontanamento de [[Lecco]] de Renzo e Lucia e le reprise del activitates es le fructo del selection de facer continuar le vitas del duo protagonistas intra le quotidianitate historic.<ref>{{Cita|Ferroni|p. 58}}</ref> [[File:7005 - Milano - Monumento al Manzoni in p.zza San Fedele - Foto Giovanni Dall'Orto 8-Mar-2007.jpg|thumb|left|alt=Statua in bronzo de Alessandro Manzoni super alte pedestallo in le placia San Fedele|[[Monumento a Alessandro Manzoni (Milano)|Monumento a Alessandro Manzoni]], in [[placia San Fedele]], a [[Milano]]. Erigite in 1883 per obra de [[Francesco Barzaghi]], illo es situate ante le ecclesia de San Fedele, de cuje gradus le scriptor cadeva, reportante le [[trauma cranial]] que le conduceva al morte.]] === Le ''Question del lingua'' in Manzoni === {{Vide etiam|question del lingua}} Manzoni, sub le impulsion del romantismo e de su necessitate de establir un dialogo con un vaste publico heterogenee, se proponeva le scopo de trovar un lingua que presentava un vocabulario plen de terminos ligate al uso quotidian e al campos specific del cognoscentia, reducente le secular disparitate inter le lingua parlate e illo scribite. Isto percurso, initiate ja con le redaction del ''Fermo e Lucia'', videva le scriptor passar, inter 1821 e 1827, del compromisso del ''bon lingua'' litterari al approximation al [[dialectos toscane|toscano]]. Le investigation se concludeva, post annos de studios facilitate etiam per le presentia del governante florentine [[Emilia Luti]], in 1840 con le revision de ''I promessi sposi'' sur le modello del florentino cultivate. Iste modello presentava, ancora plus que le toscano generic, un dimension unitaria inter le oral e le litterari. In facto, inter le edition de 1827 e illo de 1840 esseva eliminate tote le lemmata toscane municipal que esseva distante del uso del florentino currente. Iste selection, ben que approbate per le ministro [[Emilio Broglio]] in le relation de 1868, non esseva acceptate per tote le contemporaneos: [[Carlo Tenca]], in un articulo del 11 januario 1851 in le revista «Crepuscolo», se opponeva al solution manzonian. Le mesme valeva pro le [[Scapigliatura|Scapigliati]] e pro [[Giosuè Carducci|Carducci]], durante que [[Francesco d'Ovidio]], [[Carlo Collodi]], [[Edmondo de Amicis]] e [[Carlo Emilio Gadda]] se refereva al lingua del romanzo, initiando le phenomeno del ''manzonismo''. == Le ''homine'' Manzoni == === Un vita a prime vista tranquille === Alessandro Manzoni in 1870, al etate de octanta-cinque annos. Como consequentia de su stilo de vita extrememente reservate, il non es facile de inquadrar Manzoni como homine. Il viveva principalmente retirate del vita public, mantenente se estranie al principal eventos mondan del citate — salvo le frequentation del [[Salotto Maffei|salon intellectual tenite per Clara Maffei]] — e distante del participation politic active al grande motiones nationalistic del [[Risorgimento]]. Tamen, il manteneva un position culturalmente e moralmente favorabile al causa del Unification (como testifica ''Adelchi'' e ''Marzo 1821''), que lo conduceva a acceptar le nomination como senator vitalicie durante su senectute. Le ration de iste attitude, ultra su character, debe esser cercate in su continue disturbi neurotic (que ille curava con longissime promenadas e un stilo de vita extrememente regular) como agoraphobia, attaccos de panico, hypochondria, lipothymias, varie phobias, inter illos le [[demophobia|timor del turba]], le [[ceraunophobia|timor del tonitros]] e le [[hydrophobia (psychopathologia)|hydrophobia]], iste ultime comprendite como timor del poças d'aqua. Amante del vita tranquille, il menava apparentemente un vita silentiose inter Brusuglio — ubi ille se delectava con [[botanica]] e [[horticultura]] — e via del Morone, dedicate a su studios e al cura del familia. Tamen, a causa del complexos que lo affligeva, ille mesme esseva frequentemente objecto del curas de su proximos. Il cultivava insimul amicities plus proxime, ben que ille evitava nove cognoscentias con le quales se sentiva embarrassate. In le vita quotidian, ille usava principalmente le [[dialecto milanese]]. Inapte in le administration de su bens, ille monstrava al contrario grande attention al mundo circumstante, judicate con placide ironia le eventos politic e social e adoptante auto-ironia verso su proprie males. Le personas proxime sublineava su cortesia, su memoria vivissime e su capacitate discursive elegante, ben que minate per le [[balbuzie]]. === Le description physic === [[File:Alessandro Manzoni - foto.jpg|miniatura|alt=Portrait photographic de Alessandro Manzoni in 1868|Portrait photographic de Alessandro Manzoni (1868)]] Le filiastero Stefano Stampa offere un portrait physiognomic assai detaliate de su patre affine, delineante etiam su movimentos e ille ''risetto'' que indicava su character ironic: {{Citation|Manzoni esseva de [[statura]] medie, sì, ma medie plus tosto alte. Io possede le mesura de su persona, e illo esseva de 1 metro, 72 centimetros e 3 millimetros… Ille esseva de corpore ''slanciate'', ma nullemente ''gracile''; plus tosto larg de spatulas e ben conformate de torso… Con belle bracchios e belle gambas, ille haberea apparite un homine integremente ben proportionate, si ille non haberea habite, non le collo curte, sed le spatulas un pauc alte verso le capite, lo que le dava un aere un pauc incurvate <nowiki>[…]</nowiki> Su testa esseva longe de esser parve <nowiki>[…]</nowiki> In su juventute ille habeva le capillos castanee <nowiki>[…]</nowiki> Le oculos de Manzoni, tamen, non esseva parve, sed de grandor ordinari, de color azur tendente al verdastro. Le fronte alte e indicante le intelligentia. Le bucca non esseva large, sed de grandor medie, e con ''labios acuminate'', sur le quales ''ordinariemente'' appareva ille risetto ben definite per Cantù, ''de qui scherza e non deride''.}} <small>(''Alessandro Manzoni. Si m'eût été donné'')</small><ref>{{cita|Stampa|I, pp. 329-331}}</ref> == In le cultura de massa == {{Vide etiam|I promessi sposi#Nella cultura di massa}} [[File:Giuseppe Verdi by Giovanni Boldini.jpg|thumb|left|alt=Portrait de Giuseppe Verdi per Giovanni Boldini|[[Giovanni Boldini]], ''Portrait de Giuseppe Verdi'', 1886. Le compositor de Parma commemorava Manzoni juste un anno post su morte con su ''Missa de Requiem''.]] Le mesme die de su morte, le municipalitate de Milano decretava de dar al ''via del Giardino'', presso le qual Manzoni habeva habitate desde 1813, le nomine del scriptor; le placas con le nove designation ''Via Alessandro Manzoni'' esseva jam fixate le matino del 23 de maio.<ref>{{Cita libro|autore=[[Alfredo Comandini]]|titolo=L'Italia nei cento anni del secolo XIX (1801-1900) giorno per giorno illustrata|url=https://archive.org/details/litalianeicentoa05comauoft/mode/2up/|anno=1930-1942|editore=Antonio Vallardi|città=Milano|p=182|volume=V|capitolo=23 maggio 1873|url_capitolo=https://archive.org/details/litalianeicentoa05comauoft/page/182/mode/2up/search/manzoni}} </ref> Analogemente, le principal citates italian intitularono un via o un corso a su nomine. In [[1874]], al prime anniversario de su morte, [[Giuseppe Verdi]] dirigeva personalmente in le [[chiesa di San Marco di Milano|ecclesia de San Marco de Milano]] le [[Requiem (Verdi)|Missa de Requiem]], componite pro honorar su memoria.<ref>{{Cita|Barbiera|p. 274}}</ref><ref group="N">Verdi sentiva devotion verso le autor de ''I promessi sposi'', non solmente pro su prosa e su arte, ma etiam pro le alte valor moral e civil que Manzoni propugnava con su autoritate moral. Isto es demonstrate per un littera de 1867 que le compositor inviava al commun amica Clara Maffei, plen de emotion e reverentia verso Manzoni. Vide: {{Cita|Verdi|pp. 390-391}}.</ref> Le 22 de maio [[1883]], al decennial de su morte, in presentia del [[Tommaso di Savoia-Genova|duca de Genova]] e de un representation parlamentar, le corpore esseva transferite con un ceremonia public al [[famedio]] del [[Cimitero monumentale di Milano]], in un sepulcro de granito rubie con solmente su nomine inscripte; in le postmeridie esseva inaugurate le [[monumento ad Alessandro Manzoni (Milano)|monumento in Piazza San Fedele]], opera de [[Francesco Barzaghi]].<ref>{{Cita web|url=http://www.arte.it/opera/tomba-di-alessandro-manzoni-1693|titolo=Tomba di Alessandro Manzoni|editore=ARTE.it|accesso=26 gennaio 2026|urlmorto=no|urlarchivio=https://web.archive.org/web/20251109103705/https://www.arte.it/opera/tomba-di-alessandro-manzoni-1693}}</ref><ref>{{cita pubblicazione|data=27 maggio 1883|titolo=La festa manzoniana|rivista=Illustrazione Italiana|p=326|accesso=31 gennaio 2026|url=http://teca.bsmc.it/pub/images/materiale_a_stampa/periodico/RAV0070589/RAV0070589_1883_00021/RAV0070589_1883_00021_006.jpg|urlarchivio=https://web.archive.org/web/20171210015712/http://teca.bsmc.it/pub/images/materiale_a_stampa/periodico/RAV0070589/RAV0070589_1883_00021/RAV0070589_1883_00021_006.jpg|dataarchivio=10 dicembre 2017|urlmorto=sì}}</ref> Le 29 de decembre [[1923]], al occasion del cinquantesimo anniversario del morte, le [[Regno de Italia (1861-1946)|Regno de Italia]] emitteva un [[Cinquantenario della morte di Manzoni|serie commemorative de sex francobollos]], cedite in parte al comité promotore del celebration.<ref>Pro le detalios super le serie philatelic, vide le articulo: [[Cinquantenario della morte di Manzoni]].</ref> [[File:Sergio Mattarella at the 150th anniversary of Alessandro Manzoni's death - Milan 22 May 2023 - 01.jpg|thumb|right|alt=Sergio Mattarella al Famedio de Milano in 2023|Sergio Mattarella in visita al Famedio le 22 de maio 2023, al occasion del centocinquantesimo anniversario del morte de Manzoni.]] Anque in le secunde medietate del vintesimo seculo e in le prime annos del 2000, le figura de Manzoni esseva evocate in occasiones plus o minus official: in 1973 esseva celebrate le prime centenario de su disparition e, in iste occasion, [[papa Paolo VI]] inviava al [[cardinale]] e [[arcevescovo de Milano]] [[Giovanni Colombo (cardinale)|Giovanni Colombo]] un message in le qual le pontifice brescian refaceva le percurso existential e christian del scriptor.<ref>{{Cita web|url=https://www.vatican.va/content/paul-vi/it/speeches/1973/may/documents/hf_p-vi_spe_19730519_centenario-manzoni.html|titolo=Nel I centenario della morte di Alessandro Manzoni, 19 maggio 1973 {{!}} Paolo VI|sito=[www.vatican.va|accesso=31](http://www.vatican.va|accesso=31) gennaio 2026}}</ref> In ultra, alcun [[500 lire "Manzoni"|liras con su profilo esseva coniate al occasion del bicentenario de su nascentia]] (1985). Al centocinquantesimo anniversario de su disparition, celebrate in 2023, Manzoni esseva commemorate al nivello national tanto per le [[Parlamento italiano|Parlamento]]<ref>{{Cita web|autore=Pierfranco Bruni|url=https://www.corrierenazionale.net/2024/01/16/manzoni-150-presentato-alla-camera-dei-deputati-a-roma/|titolo=“Manzoni 150” presentato alla Camera dei Deputati a Roma|editore=Il Corriere Nazionale|data=16 gennaio 2024|accesso=2 gennaio 2025}}</ref> como per le [[Presidente della Repubblica Italiana|capo del Stato]] [[Sergio Mattarella]], qui visitava le [[Cimitero monumentale di Milano|Famedio]] pro commemorar le homine de litteras.<ref>{{Cita web|lingua=it|autore=Segretariato generale della Presidenza della Repubblica-Servizio sistemi informatici|url=https://www.quirinale.it/elementi/89670|titolo=150° anniversario della morte di Alessandro Manzoni|sito=Quirinale|accesso=2025-01-02}}</ref> In ultra, gratias al intervention del [[Centro nazionale di studi manzoniani]]<ref>{{Cita web|url=https://www.casadelmanzoni.it/content/manifestazioni-il-150esimo-anniversario-dalla-morte-di-manzoni|titolo=MANIFESTAZIONI PER IL 150ESIMO ANNIVERSARIO DALLA MORTE DI MANZONI {{!}} Casa Manzoni|sito=[www.casadelmanzoni.it|accesso=2025-01-02](http://www.casadelmanzoni.it|accesso=2025-01-02)}}</ref> e al sensibilitate del archiepiscopato milanese,<ref>{{Cita web|lingua=it-IT|url=https://www.chiesadimilano.it/news/arte-cultura/omaggio-a-manzoni-nel-duomo-di-milano-1778422.html|titolo=Omaggio a Manzoni nel Duomo di Milano – Chiesa di Milano|accesso=2025-01-02}}</ref> esseva organise alcun eventos pro commemorar Manzoni: le publication del edition critic de ''I promessi sposi'' e del ''[[Osservazioni sulla morale cattolica]]'', per exemplo, per le prime; e le lectura in le Duomo, del 9 de maio al 31 de maio 2023, del romanzo. Finalmente, rememora le [[parodie]] de ''I promessi sposi'' ([[I promessi sposi (Quartetto Cetra)|celle del Quartetto Cetra in 1985]] e [[I promessi sposi (miniserie televisiva 1990)|celle de ''Il Trio'' in 1990]]) e le varie adaptationes televisive, ab [[I promessi sposi (miniserie televisiva 1967)|celle de 1967]] usque al [[I promessi sposi (miniserie televisiva 1989)|adaptation dirigite per Salvatore Nocita in 1989]]. In 2023, al occasion del 150e anniversario del disparition de Alessandro Manzoni, esseva coniate un moneta commemorative de [[2 euro commemorativi|2 euros]] que representa le effigie del scriptor.<ref>{{Cita web|url=https://eurocollezione.altervista.org/_ITALIA_/_2_euro_2023_commemorativo_Manzoni.htm|titolo=ITALIA 2023 : 2 € commemorativo "150º anniv. morte Alessandro Manzoni"|sito=eurocollezione.altervista.org|accesso=2025-11-14}}</ref> {{Ref}} [[Categoria:Alessandro Manzoni| ]] [[Categoria:Cavalleros del Ordine del Sanctos Mauricio e Lazaro]] [[Categoria:Cavalleros del Ordine de Sancto Joseph]] [[Categoria:Cavalleros del Ordine Pour le Mérite]] [[Categoria:Cavalleros de grande croce del Ordine del Corona de Italia]] [[Categoria:Sepultate in le Cimiterio Monumental de Milano]] [[Categoria:Membros del Accademia del Scientias de Torino]] [[Categoria:Poetas romantic]] [[Categoria:Scriptor romantice]] [[Categoria:Scriptor catholic]] [[Categoria:Scriptor del realismo]] [[Categoria:Personas ligate al Accademia Roveretana del Agiati]] [[Categoria:Academicos del Crusca]] [[Categoria:Senatores del VII legislatura del Regno de Sardinia]] [[Categoria:Senatores del VIII legislatura del Regno de Italia]] [[Categoria:Senatores del IX legislatura del Regno de Italia]] [[Categoria:Senatores del X legislatura del Regno de Italia]] [[Categoria:Senatores del XI legislatura del Regno de Italia]] [[Categoria:Personalitates commemorate con funerales de Stato]] i0cl40poqg5yqh3sivs5ohix0mpcx6p 699289 699288 2026-08-28T07:44:44Z Interlingvisto 60932 /* Pensamento e poetica */ 699289 wikitext text/x-wiki {{Infobox/articulo/persona}} '''Alessandro Manzoni''', nascite '''Alessandro Francesco Tommaso Antonio Manzoni''' ([[Milan]]), ([[7 de martio]] [[1785]] – [[Milan]], [[22 de maio]] [[1873]]) esseva un [[scriptor]], [[poeta]] e [[dramaturgo]] [[Italia|italian]], e anque [[Senator del Regno de Italia|senator del Regno de Italia]]. Considerate como un del major romancieros italian de tote le tempo pro le celeberrime romanzo ''[[Le promesse sposes]]'', capite fundamental del [[litteratura italian]],<ref name="Treccani">{{Treccani|alessandro-manzoni|Manzóni, Alessandro|accesso=16 januario 2026}}</ref> Manzoni habeva le merito de haber jectate le bases pro le romanzo moderne e de haber assi promovite le unitate linguistic italian, sur le tracia del litteratura moralmente e civilmente ingajate proprie del [[Illuminismo italian]]. Passate del periodo [[neoclassic]] a illo [[romantismo|romantic]], Manzoni, devenite un fervente catholic de tendentias [[Christianismo liberal|liberal]], lassava un marca indelebile anque in le [[historia del theatro italian]] (pro haber rumpite le tres [[unitates aristotelic]]) e in le poesia, gratias al nascentia del pluralismo vocal con le ''[[Hymnos Sacre]]'' e al disveloppamento del poesia civil. Le successo e le numerose recognitiones public (ille esseva [[Senator del Regno de Italia|senator del Regno de Italia]]) esseva accompaniate per problemas de sanitate ([[neurosis]], [[agoraphobia]]) e familiar (le numerose mortes que affligeva le vita domestic), que le reduceva a un progressive isolation existential. Nonobstante isto, ille remaneva in contacto per correspondentia con le melior cultura europee, ab [[Goethe]] usque a [[Antonio Rosmini]], subiente anque le influentia de [[Walter Scott]] pro le genere del romanzo historic. == Biographia == === Origines familiar === ==== Familia ==== {{Vider anque|Manzoni (familia)}} [[File:Pietro Manzoni.jpg|left|thumb|alt=Portrait de Pietro Manzoni|Pietro Manzoni, ''Casa Manzoni'', [[Brusuglio]]<ref>{{cita|Ginzburg|p. 345}}.</ref>.]] Per le latere maternal Alessandro Manzoni proveniva del illustre familia del [[Beccaria (familia)|Beccaria]]; le avo esseva [[Cesare Beccaria]], autor del tractato ''[[Dei delitti e delle pene|Del delitos e del penas]]'' e un del principal promotores del [[Illuminismo in Italia|Illuminismo lombard]]. Secundo le mesme Manzoni, ille e su avo se videva solmente un vice, al occasion del visita de su matre al celebre genitor.<ref>Manzoni rememora assi le incontro in {{cita|Fabris|p. 94}}: {{Citation|Io me rememora de haber le vidite un sol vice, e io rememora su figura. Mi matre, ante de poner me in collegio, me duceva a salutar le; e ille iva prender chocolates pro me. Il me pare ancora vider le avo e le armario.}} </ref> Le parentela con le Beccaria le rendeva insuper cosino distante del scriptor [[scapigliatura|scapigliate]] [[Carlo Dossi]].<ref>{{Cita|Lioce}}.</ref> Plus modeste esseva in vice le familia paternal:<ref group="N">Pro un quadro general del historia del familia Manzoni ab Giacomo (initio del XVI seculo) usque a Alessandro Manzoni, vide: {{Cita testo |autore=Pietro Pensa |titolo=Familia Manzoni: ille ramo del casato |rivista=Broletto |volume=2 |anno=1985 |pagine=62-69 |città=Como |issn=2388-1232 |url=http://pietro.pensa.it |accesso=23 julio 2015}}</ref> don [[Pietro Manzoni|Pietro Antonio Pasino Manzoni]] (1657-1736), le patre de Alessandro, descendeva de un nobile familia de [[Barzio]], in [[Valsassina]], stabilite in [[1612]] in [[Lecco]] (in le localitate de [[Caleotto]]) sequente al matrimonio de [[Giacomo Maria Manzoni]] con Ludovica Airoldi in 1611.<ref>{{Cita|Pensa}}.</ref> Ben que Pietro Manzoni habeva postea recipite le feudo de [[Cascine di Garbagna Novarese#Moncucco|Moncucco]] in le [[Provincia de Novara|Novarese]] in [[1691]]<ref>{{Cita web|http://www.storiadimilano.it/Repertori/cronologia_manzoni.htm|titulo=Chronologia del vita de A. Manzoni e del edificios habitate per ille|accesso=16 januario 2026|autore=Paolo Colussi|editore=Historia de Milano|data=9 april 2012}}</ref><ref>{{Cita|Parenti|p. 12}}:{{Citation|Le feudo de Moncucco pertineva al Manzoni, qui lo habeva acquirite del Camera Regia de Milano, con le assenso de Carlo II, rege de Hispania, ja desde le 23 de februario 1691, per opera de Don Pietro Antonio.}}</ref><ref>{{Cita|Bonfiglioli|p. 8}}.</ref><ref>{{Cita|Casalis|p. 600}}:{{Citation|Moncucco, dependentia de Mirasole in le basse Novarese: se trova super le Arbogna: esseva le signoria del Manzoni del loco de Caleotto in le territorio de Lecco.}}</ref> e in virtute de isto illes esseva contes, in Milano le titulo non esseva valide proque esseva «estranie».<ref name=":5">{{DBI|autore=Piero Floriani|nomeurl=alessandro-manzoni|accesso=16 januario 2026}}</ref><ref name="infeudazione" group="N">Alcun autores, como {{Cita|de Feo|p. 27}} e {{Cita|Bonfiglioli|p. 8}}, reporta 1773 como anno del infeudation de Moncucco al Manzoni: il se tracta de un evidente error chronologic, proque [[Carlo II de Hispania]] habeva morite in 1700 e le Novarese, ante le [[guerra de succession espaniol]], faceva parte del [[Ducato de Milano]], alora sub le egida de [[Madrid]].</ref> Initialmente don Pietro presentava al govern austriac un requesta official de recognition, ma pois prefereva non insister.<ref>{{cita|De Gubernatis|p. 21, nota 4}}.</ref> In omne caso, quando Roma attribuera multo plus tarde le citatinitate al Manzoni, le titulo comital apparera sur le acto official e sera mantenite per su descendentes. ==== Manzoni e Giovanni Verri ==== Ben que le patre legitim esseva Pietro Manzoni, il es multo probabile que le patre natural de Alessandro esseva un amante de Giulia, [[Giovanni Verri]] (le fratre minor de [[Alessandro Verri|Alessandro]] e [[Pietro Verri]]).<ref name=":5"/><ref name=":0">{{cita|Tellini|pp. 16-17}}: {{Citation|Le patre natural es tamen Giovanni Verri — ja amante de Giulia desde 1780…}}</ref> Con Giovanni, un homine attractive e libertin, de dece-septe annos plus vetule que illa, Giulia habeva initiate un relation ja in 1780, continuante la mesmo post le matrimonio.<ref name=":0"/><ref>{{Cita web|url=http://archiviostorico.corriere.it |titolo=Verri, Manzoni, Beccaria: tres familias pro Giulia |autore=Giulia Beccaria e Ermanno Paccagnini |editore=Corriere della Sera |data=15 decembre 2001 |accesso=17 januario 2026 |citazione=Accesso limitate per medio de subscription.}}</ref> Secundo lo que esseva reportate per [[Niccolò Tommaseo]], il pare que Verri esseva le ver patre del scriptor e que iste esseva plenmente al currente: «Anque de Pietro Verri <nowiki>[Manzoni]</nowiki> ille parla con reverentia, tanto plus que ille sape, e su matre non lo dissimulava, esser le nepote de ille, isto es, le filio de un de su fratres».<ref>{{Cita|Tommaseo|p. 54}}.</ref> === Le infantia e le adolescentia === ==== Galbiate e le separation del genitores ==== Alessandro Manzoni<ref>{{cita|De Gubernatis|p. 18, nota 2}}: {{Citation|Al infante esseva imposte le nomines Alessandro, Francesco, Tommaso, Antonio. Le prime nomine esseva illo del patre de Don Pietro, isto es le avo de Manzoni, alora ja morte; le secunde nomine esseva illo del parino Don Francesco Arrigoni. Le nomine Tommaso gli esseva imposte, sin dubita, proque le Ecclesia celebra le 7 de martio Sancto Tommaso. Antonio esseva le nomine de un cosino canonico in San Nazaro; ma illo pote anque esser venite a Manzoni de un madrina Antonietta, circa le qual, tamen, usque nunc nos vermente non sape nihil.}}</ref> nasceva in Milano, alora parte del [[Imperio Habsburgic]], al numero 20 de via San Damiano<ref name=":9">{{cita|Tonelli|p. 5}}.</ref> (correspondente al actual via Visconti di Modrone n.º 16),<ref>{{Cita web|url=http://www.storiadimilano.it/Repertori/cronologia_manzoni.htm|titulo=Chronologia Manzoni|autore=Paolo Colussi|accesso=18 januario 2026}}</ref><ref>{{Cita web|url = https://www.comune.milano.it/documents/76991511/269691898/36+Via+Visconti+di+Modrone.pdf/b3df31d2-89cc-e78d-dc19-d70c02d850b3?t=1627550354266|titulo = 36 Via Visconti di Modrone|autore = Commune de Milano|sito = comune.milano.it/municipio1|data = 2020|lingua = IT|formato = PDF|p = 2|accesso = 18 januario 2026}}</ref> le 7 de martio 1785, de [[Giulia Beccaria]] e, officialmente, de don [[Pietro Manzoni]].<ref>{{cita|Tellini|p. 16}}</ref> Ille passava le prime annos de vita principalmente in le ''[[cascina]] Costa'' de [[Galbiate]], tenite a balia per Caterina Panzeri, un contadina del loco,<ref name=":1">{{cita|Boneschi|p. 172}}</ref><ref>{{cita|Tellini|p. 17}}.</ref> un facto atestate per le placa ancora presente super le edificio. Postea ille passava alcun periodos in le [[Villa Manzoni|villa rustic]] del [[Caleotto]], proprietate del familia paternal, habitation ubi ille amara retornar como adulto e que ille vendera, non sin regretos, in 1818. Sequente le separation del genitores,<ref group=N>Le separation occurreva, legalmente, le 23 de februario 1792; postea, ab 1795 — ma le relation habeva comenciate multo ante, forsan in 1790, anno in que illes pare haber se incontrate — Giulia Beccaria comenciava a cohabitar con le cult e ric [[Carlo Imbonati]], prime in Anglaterra, pois in Francia, a Paris ({{cita|Tellini|p. 17}}).</ref> Manzoni esseva educate in collegios religiose. ==== Le education religiose a Merate e a Lugano ==== [[File:Appiani Giulia Beccaria Alessandro Manzoni.jpg|thumb|alt=Portrait de Giulia Beccaria con su filio Alessandro como infante|[[Andrea Appiani]], ''Portrait de Giulia Beccaria e su filio Alessandro Manzoni como infante'', 1790. Le portrait esseva donate per Giulia a Verri, un evento que fortifica le supposite illegitimitate de Alessandro<ref>{{cita|Ginzburg|p. 9}}: {{Citation|Le pictor Andrea Appiani faceva un portrait de Giulia con le infante. In le portrait, Giulia es vestite como amazona. Illa ha un facie dure, ossee e fatigate. Illa reguarda in le vacuo. Nulle teneressa visibile verso ille infante que se appoia al su geniculo. Le infante ha quatro annos. Giulia donava le portrait a Giovanni Verri.}}</ref>]] Le 13 de octobre 1791<ref name=":2">{{Cita web|url=http://www.casadelmanzoni.it/content/la-vita|titulo=Chronologia del vita e del obras de Alessandro Manzoni|accesso=18 januario 2026|editore=Casa del Manzoni|data=2014|urlarchivio=https://web.archive.org/web/20151011153809/http://www.casadelmanzoni.it/content/la-vita|dataarchivio=11 octobre 2015|urlmorto=sì}}</ref> ille esseva accompagnate per su matre a [[Merate]] al collegio San Bartolomeo del [[Somaschi]], ubi ille remaneva durante cinque annos. Esseva un periodo dur; le parve Alessandro pativa del absentia de su matre<ref group=N>Manzoni rememorava sempre como su matre, pro facilitar le separation de su filio, se retirava clandestinmente profittante de un momento de distraction de ille (vide: {{cita|Trombatore 1957|p. 250}}).</ref> e suffreva del relation difficile tanto con su companiones de schola, violente,<ref group=N>Inter le motivos de derision poteva esser anque ille forma de [[balbutiation]] que comenciava a manifestar se precisemente durante ille annos (vide: {{cita|Trombatore 1957|pp. 250-251}}).</ref> como con le docentes, qui le puniva frequentemente.<ref>{{cita|Tonelli|p. 9}}.</ref> Le litteratura in ille annos esseva ja pro ille un consolation e un passion: durante le recreation, le scriptor contara, «…io me claudeva <nowiki>[…]</nowiki> in un camera, e ibi io componeva versos».<ref>{{cita|Fabris|p. 86}}.</ref> In april 1796 ille passava al [[Ecclesia de Sant'Antonio Abate (Lugano)|collegio de Sant'Antonio]] a [[Lugano]], ancora gerite per le Somaschi, pro remaner ibi usque a septembre 1798.<ref name=":2"/> In le mesme 1796 arrivava al [[laco de Lugano]] le somasco [[Francesco Soave]], celebre erudito e pedagogista; ben que il sia completemente improbabile que Manzoni le habeva como maestro (excepto forsan pro alcun dies), su figura exerceva super le infante un notabile influentia.<ref>{{cita|Trombatore 1957|p. 252}}.</ref> Vetule e proxime al morte, le autor de ''[[Le promesse sposes]]'' rememorava: «Io amava le patre Soave, e me pareva vider circa su capite un aureola de gloria».<ref>{{cita|Fabris|p. 95}}.</ref> Al fin de 1798 ille passava al collegio Longone de Milano, gerite per le [[Barnabitas]],<ref name=":10">{{cita|Tonelli|p. 15}}.</ref> e postea se transferiva a [[Castellazzo de' Barzi]], ubi le instituto habeva stabilite provisoriamente su sede a causa del manovras bellic,<ref name=":2" /> pro pois retornar le 7 de augusto [[1799]] a Milano.<ref name=":10" /> Il non es clar quanto tempore le adolescente remaneva presso le Barnabitas; le hypothese plus acceptate le considera alumno del schola usque a junio [[1801]].<ref>{{cita|Tonelli|p. 16}}</ref> Nonobstante le isolation al qual ille esseva fortiate per le ambiente clause e bigot, Alessandro succedeva a establir alcun amicitias durabile, como illas con le companiones de classe Giulio Visconti e [[Federico Confalonieri]]. Un die non precisate del anno scholastic 1800-1801, pois, le escolares recipeva un visita que suscitava in le juvene Alessandro un grande emotion: le arrivata de [[Vincenzo Monti]], que ille legeva avidemente e considerava le plus grande poeta vivente, «esseva pro ille como un apparition de un Deo».<ref>{{cita|Carcano|pp. 7-8}}.</ref> ==== Le formation cultural ==== [[File:VincenzoMonti.jpg|thumb|left|alt=Portrait de Vincenzo Monti|[[Andrea Appiani]], ''Portrait de Vincenzo Monti'', [[Pictura a oleo|oleo]] super [[Pictura super tela|tela]], 1809, [[Pinacotheca de Brera]].]] Le formation cultural de Manzoni es imbibite de mythologia e litteratura latin, como appare clarmente del poemas adolescent. Duo autores classic, in particular, es su preferitos, [[Virgilio]] e [[Horatio]],<ref name=":3">{{cita|Tellini|p. 18}}.</ref> ma notabile es anque le influentia de [[Dante]] e [[Petrarca]];<ref>In le sonetto ''A le Musa'', Manzoni enumera Dante e Petrarca como glorias poetic ({{cita|Trombatore 1961|p. 198}}).</ref> inter le contemporaneos, tamen, insimul con Monti, [[Giuseppe Parini|Parini]] e [[Vittorio Alfieri|Alfieri]] ha un rol importante.<ref>{{cita|Fabris|p. 86}}: {{Citation|Ille die io recitava pro me le ''Caduta'' de Parini; e, post sortir del camera, io recipeva le noticia que Parini habeva morite: e illo esseva un del impressiones le plus forte e dolorose de mi vita.}}</ref><ref>{{cita|Tonelli|p. 18}}</ref><ref>{{cita|Trombatore 1957|p. 286}}</ref><ref>{{cita|Langella|p. 14}}</ref> Si on exclude le precedente exercitios de stilo,<ref group=N>Manzoni comenciava a scriber versos al etate de nove annos ({{cita|Fabris|p. 94}}.)</ref> su prime experientias poetic remonta al medietate de 1801, quando ille comenciava a rediger ''[[Del trionfo della libertà|Del triumpho del libertate]]'',<ref>{{cita|Trombatore 1957|pp. 270-271}}.</ref> in le qual on pote relevar un vena satiric e polemic que habera un rol non negligibile in le Manzoni adolescente, ben que illa ja se mitigara al medietate del decennio. Nos possede anque le traductiones, in endecasillabos non-rimate, de alcun partes del libro quinte del ''[[Eneide]]'' e del ''[[Satiras (Horatio)|Satira]]'' tertie (libro prime) de Horatio, junto a un epigramma mutilate in le qual ille attacca un certe fra' Volpino que, sub un false apparentia, representa le vice-rector del collegio patre Gaetano Volpini.<ref>{{cita|Giordano|p. 45}}</ref> ==== Un juvene dissolute ==== [[File:Manzoni a Venezia.jpg|thumb|left|alt=Lapide commemorative de Manzoni a Venesia|Lapide in memoria de Manzoni a Venesia, Campo San Maurizio, Palazzo Bellavite.]] Sortite del mundo anguste del Longone, ab le estate de 1801 usque a 1805 ille viveva con su patre ancian, alternante le sojornos in le tenuta de [[Caleotto]]<ref name=":3" /> con le vita urban.<ref>Don Pietro resideva, insimul con un soror ex-monaca e un avunculo monsignor, presso [[Porta Vittoria (Milano)|Porta Tosa]] ({{cita|Carcano|p. 8}}).</ref> Durante ille periodo ille frequentava le ambiente illuministic del aristocratia e del alte burguesia milanese, dedicante un grande parte de su tempore al divertimento e in particular al joco de hasard; ille jocava in le [[Ridotto (teatro)|ridotto]] del [[Teatro alla Scala]] usque a que, secundo lo que pare, un reproche de Monti le convinceva a renunciar al vitio.<ref>{{cita|Momigliano|p. 5}}</ref> Illo esseva anque le epocha de su prime amor, illo pro Luigina Visconti, soror de [[Ermes Visconti|Ermes]]; de iste experientia nos sape lo que le poeta ipse revelava in 1807 in un littera a [[Claude Fauriel]]: a [[Genova]], in facto, ille la habeva casualmente revistate, ja maritate al marchese [[Gian Carlo Di Negro]], e le episodio habeva despertate in ille le nostalgia e le displacer de haberla perdite.<ref>«''Je vous ai peut-être dejà conté que j'eus dans mon adolescence (1801), une très-forte et très-pure passion pour une jeune fille''», ille scribeva le 19 de martio 1807 a Fauriel, «[…] ''Ce qui me donne un peu de torture, c'est la pensée que c'est un peu de ma faute que je l'ai perdue''» (forsan io vos ha ja dicite que io habeva, in le adolescentia, un passion multo forte e pure pro un puella […] Lo que me tormenta un pauc es pensar que, si io la ha perdite, es in parte mi culpa). Vide: {{cita|Sforza|p. 33}}.</ref> Ultra iste divertimentos, le juventute de Manzoni es anque marcate per un sojorno a [[Venezia]] (de octobre 1803 a maio 1804<ref name=":2" /><ref name=":4">{{cita|Tellini|p. 19}}.</ref>) apud su cosino Giovanni Manzoni. Durante iste periodo ille habeva le occasion de cognoscer le nobildonna [[Isabella Teotochi Albrizzi]], que in un tempore esseva musa de [[Foscolo]],<ref name=":4"/> e de scriber tres del quatro ''[[Opere de Alessandro Manzoni|Sermones]]''.<ref>{{cita|Tellini|pp. 37 e ss.}}</ref> Le motivo del sojorno venetian non es clar, del qual Alessandro conservava anque in su etate avanzate un rememoration multo belle,<ref>{{cita|Venosta|p. 55}}</ref> ma il non pare haber habite rationes politic, sed plus tosto le desiro del patre de allontanar le de un stilo de vita dissipate.<ref name=":4"/> ==== Le Milano illuministic ==== [[File:Manzoni 1805.jpg|thumb|alt=Portrait de Alessandro Manzoni in 1805|Anonime anglese, ''Alessandro Manzoni in 1805'', oleo super tela, actualmente in le [[Casa Manzoni]] de via del Morone, [[Milano]]. [[Natalia Ginzburg]], con multe probabilitate, describe iste portrait, quando illa scribe: «Alibi ille ha un dense crin disordinate, le oculos nubilose e sembla [[Ugo Foscolo]]»<ref>{{cita|Ginzburg|p. 23}}.</ref>]] Le complacentia neoclassic del tempore inspirava a ille le prime compositiones de un certe relieve, modulate super le obra de Vincenzo Monti, idol literari del momento; ultra ille, Manzoni se volveva a Parini, portavoz del ideales [[illuministas]] e del necessitate de moralisation, al poeta [[Ugo Foscolo]], a [[Francesco Lomonaco]], un exiliate [[Basilicata|lucano]],<ref>{{cita|Trombatore 1957|p. 277}}.</ref><ref group=N>Le relation con Lomonaco esseva bastante proxime. Si Manzoni monstrava haber grande estima pro ille, Lomonaco includeva como epigraphe a su ''Vite del excellentes Italianos'' le [[sonetto]] manzonian ''Pro le vita de Dante'' de 1802. A dece-septe annos, dunque, le juvene poeta videva pro le prime vice un proprie texto publicate ({{cita|Tellini|pp. 52-53, nota 5}}).</ref> e a [[Vincenzo Cuoco]], defensor del theorias [[Giambattista Vico|vichian]],<ref>{{cita|Tellini|pp. 18-19}}.</ref> anque ille exiliate de Napoles post le restauration bourbonic de 1799 e considerate le «prime ver maestro de Manzoni».<ref>{{cita|Langella|p. 16}}.</ref> Le proximitate al ambiente neoclassic, e in particular a su campion Vincenzo Monti, incitava le juvene a frequentar alcun cursos de eloquentia date per le poeta romagnol al [[universitate de Pavia]] inter 1802 e 1803.<ref name=":5"/> In le registratores del atheneo le nomine de Alessandro non appare, ma il es quasi certe que ille sequeva le lectiones montian.<ref name=":5"/> Ultra le cognoscite admiration pro Monti e le opinion de illustre studiosos,<ref>De iste idea, per exemplo, {{cita|Piumati|p. 3}} e {{cita|De Gubernatis|p. 60}}.</ref> le hypothese pare esser confirmate per le correspondentia del periodo. Le correspondentes de Manzoni, in facto, es quasi omnes studentes (o ex-studentes) del universitate, ab [[Andrea Mustoxidi]] a [[Giovan Battista Pagani]], ab Ignazio Calderari a [[Ermes Visconti]] e a Luigi Arese.<ref name=":5" /><ref group="N">Arese e Pagani esseva ja amicos de Manzoni desde le tempore del Collegio Longone ({{cita|Nigro|p. 3}}). Concernente le figuras de Luigi Arese e Ignazio Calderari, {{Cita|Sforza|p. 5, n. 3 e 5}} presenta le sequente retratos: «Le conte Luigi Arese Lucini de Milano, de qui Manzoni parla plure vices e con calidissime affection in su litteras. Il habeva le disgrazia de perder su patre in le flor del etate, e de cader in le manos de intrigantes, qui le haberea spoliato, si ille spontanee le 5 de julio 1805 non se habeva messe sub le tutela del doctor Gaetano Garbagnati, renunciante al administration de su proprie substantias. Le 1 de septembre 1806 ille faceva testamento; ille instituiva como heredes le fratres; ille legava le horologio de auro a Giovambattista Pagani» (n. 3); «Le conte Ignazio Calderari, un altere del amicos juvene del Nostre; qui le adresseva varie litteras [...] Nasceva in 1793; moriva in decembre 1838» (n. 4).</ref><ref>{{cita|Tonelli|p. 25}}</ref> Le contexto academic le poneva anque in contacto con duo professores [[jansenistas]], [[Giuseppe Zola (teologo)|Giuseppe Zola]] e [[Pietro Tamburini]], docentes respectivemente de «historia del leges e del costumes» e de «philosophia moral, jure natural e public»;<ref group=N>Pro un analyse general de Tamburini e Zola, vide: Paola Vismara, ''Pietro Tamburini e le "despotismo pontifical"'', in {{Cita|Negruzzo|pp. 95-114}}; Annibale Zambarbieri, ''Le gusto del historia. Giuseppe Zola al initio de su docencia pavian'', in {{Cita|Negruzzo|pp. 115-132}}.</ref> lor ideas in defensa del moral le influentiava profundemente, introducente le pro le prime vice al pensamento jansenista. Tamburini condemnava le [[Curia roman|Curia roman]] pro su deformationes, ma videva in le catholicismo un modello indispensabile. Pro le elevatezza de su dissertationes, ille pareva a Manzoni un puncto de referentia al pari de Zola, definite «supreme» in un littera a Pagani del 6 de septembre 1804.<ref>{{cita|Sforza|p. 9}}; le epiteto esseva exprimite in occasion de un ''Sermon'' componite alcun menses antea a Venesia. Manzoni precava su amico de submitter lo al judicio de Zola.</ref> Del puncto de vista literari, a iste periodo pertine ''[[Del trionfo della libertà|Del triumpho del libertate]]'', ''[[Opere di Alessandro Manzoni|Adda]]'' e ''Le quatro sermones'', que porta le impression de Monti e de Parini, ma anque le echo de Virgilio e Horatio. === Le sojorno parisin (1805-1810) === ==== Le morte de Carlo Imbonati e le reunion con le matre ==== [[File:Carlo Imbonati.png|thumb|left|alt=Cameo representante le profilo de Carlo Imbonati|[[Cameo]] del XIX seculo representante le profilo de Carlo Imbonati.]] In 1805 Manzoni esseva invitate per su matre e per [[Carlo Imbonati]] a [[Paris]], apparentemente sub le suggestion de Monti<ref>{{cita|Ginzburg|p. 16}}</ref>. Alessandro acceptava con entusiasmo, ma non habeva tempore de cognoscer le conte, a cuje missiva ille respondeva con parolas de calor e recognition que Imbonati non legeva jammais; ille moriva, in facto, le 15 de martio, lassante Beccaria como herede universal de su patrimonio<ref>{{cita|Boneschi|p. 219}}</ref><ref name=":6">{{cita|Tellini|p. 20}}</ref>, ma anque afflicte e in necessitate de amor filial.<ref>{{cita|Boneschi|p. 218}}: {{Citation|Le vacuo lassate per Carlo le pare un abysso que tosto inglutira anque illa. In junio illa scribe al fidel amico [[Francesco Melzi d'Eril]]: "Car Melzi, si vos videva le mortifere tristessa que me consume, o car Melzi, vos haberea pietate de me. Le pensamento que io debe haber un die de deman es un pena que renasce sempre pro me e tamen io es fortiate a implorar iste die de deman e a tremular que illo me escapa… e a vos io pote dicer lo: le universo integre es extinguite pro me".}}</ref>. Le juvene, alora de vinti annos, arrivava in le capital francese le 12 de julio,<ref name=":2"/><ref name=":6"/>, die in le qual le policia local le concedeva le permitto de sojorno.<ref>{{cita|Bonghi, ''Obras inedite o rare''}}</ref> Manzoni, qui pro le defuncto scribeva le carme ''[[In morte di Carlo Imbonati|In le morte de Carlo Imbonati]]'', discoperiva haber un matre, e ab ille momento lor camminos, separate usque alora, se incrociava pro non separar se plus. Usque a 1841, anno del morte de Beccaria, le duo stabiliva un relation multo stricte, cuje profunditate emerge del litteras del scriptor in innumerose occasiones; ja le 31 de augusto 1805 ille revelava a [[Vincenzo Monti]] haber trovate «mi felicitate […] inter le bracios de un matre», e viver solmente «pro mi Giulia».<ref>{{Cita|Sforza|p. 12}}</ref> ==== Le circulo parisian: le ''Idéologues'' e Claude Fauriel ==== {{Vide etiam|Idéologues}} [[File:Claude Fauriel.jpg|thumb|alt=Portrait de Claude Fauriel|''Claude Fauriel'', Castello de Bignon, Francia.]] Con su matre ille sojorna al numero 3 de [[place Vendôme]]. Multo frequentemente matre e filio se rendeva a Auteuil,<ref group=N>Le commune de Auteuil, que faceva parte del departimento del Seine, cessava de exister in 1860, e su territorio esseva repartite inter Paris e Boulogne-Billancourt.</ref> citate ubi se reuniva le circulo intellectual sub le patronato del vidua del philosopho [[Helvétius]],<ref name=":2"/> e al ''Maisonnette'' de [[Meulan]], ubi Manzoni passava duo annos, participante al circulo literari del cosidicte ''[[Idéologues]]'': philosophos de schola del undececente seculo, heredes del illuminismo del septe- e octo seculos ma orientate verso questiones concrete in le societate, e per isto precursors de themas [[romanticismo|romantic]] (como le attention al classes paupere e al emotion).<ref name=":7"/> Un rol importante in le gruppo del ''Idéologues'' (constituite, inter alteres, per [[Volney]], [[Dominique-Joseph Garat|Garat]], [[Destutt de Tracy]] e le danese [[Jens Baggesen|Baggesen]]<ref>{{cita|Carcano|pp. 8-9}}</ref>) esseva tenite per [[Claude Fauriel]],<ref name=":7">{{cita|Tellini|p. 60}}</ref><ref group=N>Fauriel habeva un rol significative in le evolution del poetica manzonian: le erudite francese inculcava in Alessandro, in facto, un grande interesse pro le historia e le faceva comprender que ille non debe scriber secundo modellos rigide e fixe in le tempore, ma debe esser capace de exprimer sentimentos que le permitte scriber in un maniera plus "ver", de modo a "tocar" le corde del lector: {{Citation|Le Vero historic remane le cardine del obra, ma recede a un position de scrupulose supporto functional que rende credibile e verisimile le invention|{{cita|Tellini|p. 152}}}}</ref> con qui Alessandro contraheva un amicitia que durava per multe annos; le frequentation esseva facilitate per le ligamine inter Giulia e le amante de Fauriel, [[Sophie de Condorcet]],<ref>{{cita|Ginzburg|p. 13}}.</ref> e per le plus ancian [[Pierre Cabanis]],<ref>Manzoni cognosceva e admirava Cabanis e, post su morte, le rememorava con affection «…''cet homme rare''…» (iste homine rare), non poteva rememorar «…''les promenades d'Auteuil sans souffrir''» (le promenades de Auteuil sin suffrer). {{cita|Sforza|pp. 72-73}}.</ref> autor del ''Lettre sur les causes premières'', texto orientate in senso [[spiritualismo|spiritualista]] e impregnante de spirito religiose, ben que le [[Essere supremo|Essere supreme]] cuje existentia es admittite non coincide completemente con le Deo christian secundo le conception del [[Ecclesia (communitate)|Ecclesia]].<ref>{{Cita libro|autore=Pierre Jean Georges Cabanis|titulo=Lettre, posthume et inédite de Cabanis à M. F*** sur les causes premières, avec des notes par F. Bérard|url=https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k5426351q.texteImage#|accesso=2 april 2024|anno=1824|editore=Gabon et Compagnie, Libraires|citate=Paris|lingua=Fr|OCLC=555572949}}</ref> A Paris, dunque, Alessandro entrava in contacto con le cultura francese classicizante, assimilante le [[sensismo]], le theorias [[Voltaire|volterrian]] e le evolution del rationalismo verso positiones [[Romanticismo|romantic]]. Nos possede pauc litteras relative al annos 1805-1807, e non es dunque possibile definir con precision le importantia pro Manzoni de tote le textos e autores que ille cognosceva o studiava plus profundemente durante le prime annos francese; Fauriel e Cabanis emerge tamen como le duo principal punctos de referentia; un certe importantia debeva anque haber [[Ponce-Denis Écouchard-Lebrun|Lebrun]], recognoscite, in un littera a Pagani del 12 de martio 1806, como «grand'homine», «poeta supreme» e «lirico transcendente».<ref>{{Cita|Sforza|p. 15}}.</ref> Il pote anque esser parolas de circumstantia, dictate per un amicitia ancora recente e per le gratitude pro le parolas laudative que «Pindare Lebrun»<ref group=N>Assi ille esseva appellate per le contemporaneos pro le stilo modelate super illo del poeta grec (vide {{cita|Bognetti|p. 109}}).</ref> le habeva adressate, honorante le con un proprie composition. Le stilo del poeta francese, improntate a un classicismo emphatic e conventional, non pare in facto conciliar se con le poetica manzonian, ma le poemetto ''[[Opere di Alessandro Manzoni|Urania]]'' (concepite inter 1806 e 1807 e postea lente portate a completion durante le annos sequente) portara partialmente su impression.<ref>Pro le integre paragrapho vide {{cita|Tonelli|pp. 65 e ss.}}</ref> ==== Le interludio italian (1806-1807) e le morte de don Pietro ==== [[File:Sophiedecondorcet.jpg|left|thumb|alt=Portrait de Sophie de Condorcet|''Sophie de Condorcet''. Su salon esseva un del punctos de incontro del ''Idéologues''.]] In junio 1806 matre e filio lassava pro le prime vice Paris, pro regular le ultime formalitates legal relative al hereditate de Imbonati, in le qual figurava etiam le [[Brusuglio|villa de Brusuglio]];<ref name=":5"/><ref>{{cita|Tellini|pp. 20-21}}.</ref> in septembre illes esseva totevia ja de retorno in Francia, como demonstra un littera de Manzoni a Ignazio Calderari.<ref>Le littera, del 7 septembre, se trova in {{cita|Sforza|pp. 23-25}}.</ref> Un secunde spostamento data de februario 1807: un littera a Fauriel, scribite le 17,<ref>{{Cita|Sforza|pp. 30-31}}.</ref> confirma que in ille die Manzoni se trovava in [[Susa (Italia)|Susa]] e habeva transite le [[Moncenisio]], durante que de altere testimonios epistolar nos sape que le mense sequente ille se trovava in [[Genova]].<ref>{{cita|Sforza|pp. 32-36}}.</ref> Le 20 martio, in procinto de partir pro [[Torino]], ille apprendeva que su patre esseva gravemente malade<ref name=":5"/> (ben que in realitate ille habeva morite ja duo dies ante<ref name=":2" />) e, durante le viage verso Milano, apprendeva de su morte. Il sembla totevia que Giulia e Alessandro non entrava in le citate ni participava al funerales, preferente passar alcun dies in le nove proprietate de Brusuglio e pois traversar de novo le [[Alpes]].<ref name="Ginz">{{cita|Ginzburg|p. 19}}</ref> Le parolas con le quales ille affronta in su litteras le morte de su patre pare plus tosto frigide; in le missiva a Fauriel del 8 april, vinti dies post le [[funeral]], ille adrese a Pietro un ultime voto: «''Paix et honneur à sa cendre''» (pace e honor a su cinere);<ref>''Carteggio Manzoni-Fauriel'' (a cura de I. Botta), Milano, Centro Nazionale Studi Manzoniani, 2003, p. 26.</ref> in le littera a Pagani del 24 martio, die in le qual ille recipeva le noticia del decesso, ille face referentia al motivo «ben dolorose» que le habeva appellate a Milano, pro continuar pois con altere argumentos, como le satisfaction de revider le amico Calderari e le affection pro su matre, «parlando del qual io trovara sempre plus debile e monche omne expression».<ref>{{cita|Sforza|p. 37}}</ref> In maio Alessandro, nominate per su patre herede universal,<ref name="Ginz" /> esseva de novo a Paris. ==== Le matrimonio e le nascentia del filia Giulia ==== [[File:Famiglia Manzoni.jpg|thumb|alt=Portrait del familia Manzoni per Ernesta Legnani Bisi|Le familia Manzoni al epocha del viage a Firenze, designo de [[Ernesta Legnani Bisi]].]] Desde tempore Giulia Beccaria cercava un sposa pro su filio; etiam le viage primaveral de 1807 habeva essite intraprite con iste objectivo, devenite jam preminente. Post le fallimento del projecto de fidanzar Alessandro con Augustine, filia del philosopho [[Destutt de Tracy]], a causa del basse grado de nobilitate del Manzoni,<ref name=":8">{{cita|Ginzburg|p. 24}}.</ref> Beccaria cognosceva a Paris Charlotte Blondel,<ref name=":11">{{cita|Tonelli|p. 85}}.</ref> parentate con le familia [[calvinista]] del [[ginevrino|bankero genevrin]] François Louis Blondel. Ille viveva in Milano con su sposa Marie e le filia de sedec annos [[Enrichetta Blondel|Enrichetta]] in le [[palatio Imbonati]], que le comite habeva vendite a ille annos ante.<ref name=":11"/> Le contactos esseva initiate per medio de Charlotte e, in septembre, le Manzoni partiva verso le citate milanese pro cognoscer Enrichetta — del qual habeva essite date excellent referentias — e su genitores. Le incontro, occurrite a [[Blevio]] in le fin de septembre 1807,<ref name=":8" /> non decepeva le sperantias; Manzoni remaneva incantate per le dulcesse e puritate del puella. Le matrimonio, que se revelara multo felice e essera coronate per le nascentia de dece filios, esseva celebrate le 6 februario 1808 in Milano:<ref name=":2"/><ref name=":12">{{cita|Tellini|p. 22}}</ref> prime con rito civil apud le municipio e, quaranta-cinque minutas plus tarde, con rito calvinista in via del Marino, ubi se trovava le casa del Blondel.<ref name=":12"/> Post haber regular le ultime questiones ligate al hereditate de Imbonati, le nove sposi, accompaniate per Giulia, se establi al numero 22 del Boulevard des Bains Chinois, a Paris.<ref>{{Cita|Parenti|pp. 70-71}}</ref><ref group=N>Le ration del partita de Milano pro Paris essevaationen, super toto, al scandalo del matrimonio inter un catholico (solmente de nomine) e un protestante, cosa que suscita le hostilitate del bon societate e del clero milanese ({{cita|Ginzburg|p. 25}}.)</ref> Le 23 decembre del mesme anno nasceva Giulia Claudia,<ref name=":12"/><ref name=":13">{{cita|Ginzburg|p. 26}}</ref> futur prime sposa de [[Massimo d'Azeglio]], que esseva baptisate le 23 augusto 1809 in le ecclesia [[giansenista]] de San Nicola presso [[Meulan]], secundo le rito catholic e con Fauriel como [[padrino]].<ref name=":13"/><ref name="Tel24">{{Cita|Tellini|p. 24}}</ref> Le decision de baptisar con rito catholic le primogenita, prendite per un patre indifferente desde le puncto de vista religiose e per un matre calvinista, es le indice de un cambiamento radical in le sensibilitate spiritual del familia. === Le conversion: un debatto aperte === [[File:Manzoni Blondel.jpg|thumb|left|alt=Miniatura de Alessandro e Enrichetta le die del nuptias|Miniatura de Alessandro e Enrichetta le die del nuptias.]] Le conversion al catholicismo de Manzoni es un thema super le qual non solmente le criticos, ma etiam le cognoscitores e le membros del familia del scriptor ha sempre discutite, obtenente del autor de ''I promessi sposi''<ref>{{cita|Tonelli|p. 96}}:{{Citation|…il Manzoni evita sempre di discorrere, anche coi congiunti più intimi, sulle cause, o circostanze particolari, che avevano determinato il suo ritorno alla fede; e una volta che il figliastro [[Stefano Stampa]] glielo aveva apertamente richiesto, si contentò di rispondere assai vagamente: "È stata la grazia di Dio, mio caro, è stata la grazia di Dio"; e alla stessa domanda della figlia Vittoria, analoga risposta.}}</ref> responsas aleatori; un reserva que rende omne studio critic inevitabilemente opinabile e incomplete. Le importantia del conversion, fundamental pro comprender le evolution thematic e spiritual de Manzoni durante le «quindecim annos creative», es sovente ligate a un legenda hagiographic que volerea un conversion repentine, attribuite al disorientation de Enrichetta in 1810. In realitate, le percurso que reconduceva Manzoni e su familia al practica religiose catholic esseva multo plus longe, debite a un serie de factores combinate inter illes. ==== Le duo litteras al Calderari (1806) ==== [[File:Jacques-Louis David 018.jpg|thumb|right|alt=Portrait del Papa Pio VII per Jacques-Louis David|[[Jacques-Louis David]], ''Pio VII'', [[oleo sur tabula|oleo sur tabula]], 1805, [[Louvre]]. Le concession del pontifice a Manzoni de poter celebrar le nuptias con rito catholic esseva un passo fundamental pro le regularisation religiose del copula.]] Un certe importantia ha duo litteras que Manzoni inviava a Ignazio Calderari concernente le maladia que conduceva al morte lor amico commun Luigi Arese. In le prime, del 17 septembre 1806, ille deplora que in loco del personas car le moribundo debe haber al latere de su lecto «l'orribile figura di un prete»,<ref>{{cita|Sforza|p. 26}}</ref><ref>{{cita|De Gubernatis|p. 125}}</ref> ma le 30 octobre, post le morte de Arese, sempre al Calderari ille exclama: «Oh sì! ci rivedremo! Se questa speranza non raddolcisse il desiderio dei buoni e l'orrore della presenza dei perversi, che sarebbe la vita?».<ref>{{cita|Sforza|p. 29}}</ref> Si de un latere es confirmate le reaction anticlerical ja observate in le prime obras, al mesme tempore Manzoni demonstra conformar se al spirito christian, prefigurante un existentia post le morte. ==== Le supplica a Pio VII ==== Post le baptismo catholic de Giulia in augusto 1809, Manzoni, in accordo con su sposa, adreseva un supplica a [[papa Pio VII]] a fin que, «pentito del fallo commesso», le autoritate pontifical poneva «un opportuno riparo, capace di rendere tranquilla la di lui coscienza [del supplicante, cioè del Manzoni]»,<ref>{{Cita|Manzoni cent'anni dopo|p. 49}}.</ref> rendente possibile celebrar de novo le matrimonio, iste vice secundo le rito catholic.<ref name="Tel24"/> In novembre arrivava le authorization papal con un rescripto del [[Michele Di Pietro|cardinal Di Pietro]] datate del 30 octobre,<ref>{{cita|Parenti|pp. 72-73}}.</ref> e le 15 februario [[1810]], in le casa de [[Ferdinando Marescalchi]], le curate del [[ecclesia del Madeleine|ecclesia de la Madeleine]] officiava le ceremonia.<ref>{{cita|Tonelli|p. 103}}</ref> ==== Degola e San Rocco (1809-1810) ==== [[File:Manzoni - Chiesa St.Roch.jpg|thumb|alt=Lapide in le ecclesia de Saint-Roch a Paris que commemora le conversion de Manzoni|Lapide ponite sur le prime pilastro sinistre del nave lateral del ecclesia parisian de Saint-Roch, que commemora le conversion de Alessandro Manzoni.]] Al initio de [[1809]] le Manzoni habeva facite cognoscentias importante, forsan decisive pro orientar Alessandro verso le practica religiose. Pierre Jean Agier, presidente del Corte de appello parisian, Giambattista Somis, ja consiliere del Corte de appello de [[Torino]], [[Ferdinando Marescalchi]], ministro del Relationes externe del [[Regno de Italia (1805-1814)|Regno de Italia]] [[napoleonico]],<ref>{{Treccani|ferdinando-marescalchi_(Dizionario-Biografico)|Marescalchi, Ferdinando|accesso=22 decembre 2015}}</ref> e Anne Marie Caroline Geymüller, un femina de [[Basilea]] devenite vidua de un official del guardia suisse del rege [[Luigi XVI]], faceva parte de un ambiente fortemente catholic e [[giansenista]].<ref>{{cita|Boneschi|p. 246}}</ref> Iste ultime, insuper, habeva [[Acto de abiura|renunciate solemnemente a]] le [[calvinismo]] in [[1805]] per opera de un [[abbate]] genevrin giansenista que le Manzoni cognosceva justo in le autumno de 1809, [[Eustachio Degola]],<ref>{{cita|Tonelli|pp. 102-103}}; pro le influentia de Geymüller e Degola vide A. Gazier, ''Manzoni à Port-Royal'', in ''Revue Bleue'', 1º martio 1908, e A. de Gubernatis, ''Eustachio Degola, le clero constitutional e le conversion del familia Manzoni'', Firenze, Barbera, 1882. Talvota, le cognomine se trova etiam in le forma con le accent tonic (Dègola, como reportate etiam sur le [pagina homonyme del Treccani]).</ref> le qual habeva un enorme importantia pro le conversion de Alessandro e de su familia. Le conversion de Manzoni, tamen, es multo plus cognoscite pro le appellate «miraculo de San Rocco».<ref>{{Cita web|1=http://www.internetculturale.it/opencms/directories/ViaggiNelTesto/manzoni/a9.html|2=Le conversion religiose|3=22 julio 2015|autore=Massimiliano Mancini|editore=Internet Culturale|urlarchivio=https://web.archive.org/web/20130623103016/http://www.internetculturale.it/opencms/directories/ViaggiNelTesto/manzoni/a9.html|dataarchivio=23 junio 2013|urlmorto=sì}}</ref> Le 2 april 1810, durante le festivitates pro le nuptias de Napoleone I e [[Maria Luisa de Austria]], improvisemente explodeva alcun mortarettos e le turba que impleva le stratas separava Manzoni de su sposa,<ref>{{cita|Ginzburg|p. 29}}.</ref><ref>{{cita|Boneschi|p. 248}}.</ref> le qual, pulsate per le gente, se trovava sur le scalones del [[Ecclesia de San Rocco (Parigi)|ecclesia de San Rocco]], in rue Saint-Honoré, e se refugia. In le silentio e serenitate de ille templo ille implorava le gratia de retrovar su consorte e, al exito, convertite, poteva reabraciar la.<ref>{{cita|Tonelli|p. 96}}</ref> [[File:Alessandro Manzoni, incisione di Ardinghi.jpg|thumb|alt=Incision de Alessandro Manzoni a 25 annos|Alessandro Manzoni circa le etate de 25 annos in un incision de Ardinghi, in ''Lettere di Alessandro Manzoni'', a cura de [[Angelo de Gubernatis]], Paolo Carrara, Milano 1881.]] Un altere version, reportate per [[Giulio Carcano]], narra in vice de un Manzoni frustrate que, assediate per dubitas spiritual, se haberea rendite in San Rocco clamante: «O Deo! Si tu existe, revela te a me!»,<ref>{{cita|Carcano|p. 11}}.</ref> exiente pois como credente. ==== Degola e le relationes con le Manzoni ==== Initialmente le sacerdote habeva le carga de preparar Enrichetta Blondel al abiura del calvinismo.<ref>{{cita|Boneschi|p. 247}}:{{Citation|Le 9 april 1810 initia formalmente le instruction catholic de Enrichetta.}}</ref> Ille le demandava de scriber summarios del lectiones de religion catholic (appellate ''ristretti''), pro corriger los pois ipse.<ref>{{cita|Ginzburg|p. 28}}</ref> Le abiura esseva subscripte in un acto official le 3 maio 1810 e celebrate solemnemente le 22 maio in le [[ecclesia de Saint-Séverin]], in presentia del circulo jansenista e del abbate Degola.<ref name="ReferenceB">{{cita|Ginzburg|p. 30}}</ref> Le influentia del sacerdote jansenista es innegabile: le rememora le longe correspondentia que le sacerdote genovese manteneva con Manzoni, con su sposa e con Giulia Beccaria.<ref>{{cita|Tonelli|pp. 115 e ss.}}</ref> Es relativemente facile reconstruer le etapas per le quales Blondel se convertite al catholicismo, ma le motivo non es clar. Probabilemente Manzoni, qui esseva «un animo non veramente ribelle», acceptava con fastidio un matrimonio non benedicte, e iste situation, quando le filia esseva inscribite in le registro del baptismos, debeva metter le in imbarasso.<ref>{{cita|Momigliano|p. 16}}</ref> === Le retorno in Italia (1810-1812) === ==== Inter via del Morone e Brusuglio. Le familia ==== [[File:8862 - Milano - P.za Belgiojoso - Casa del Manzoni - Foto Giovanni Dall'Orto - 14-Apr-2007.jpg|left|thumb|alt=Fachada del Casa Manzoni a Milano|Le [[Casa Manzoni]], viste ab [[piazza Belgioioso]] a [[Milano]]. Acquirite in 1813 per le scriptor, illo esseva le residentia urban de su familia usque a 1873, anno del morte de Manzoni. Hodie illo alberga le "Museo manzoniano", le "Centro de studi manzoniani" e le "[[Società Storica Lombarda|Società Storica lombarda]]".<ref>{{Cita web|url=[http://www.casadelmanzoni.it|titolo=Casa](http://www.casadelmanzoni.it|titolo=Casa) del Manzoni|accesso=21 januario 2026|editore=Casa del Manzoni}}</ref>]] Quanto le spirito de Manzoni se habeva cambiate durante le ultime menses del residentia parisin, o melio, quanto illo esseva in contradiction con le valores e le modelos precedente, es difficile dicer. Certemente le grande citate francese, capital del belle mundo e del intellectuales del epocha, non exerceva plus alcun fascino super ille.<ref name="ReferenceB"/><ref>Ciò emerge da {{cita|Sforza|p. 90}}:{{Citation|Solo la vostra presenza mi lega ancora a questa città, che per il resto non esercita su di me alcuna attrattiva.|Lettera al Fauriel (29 maggio 1810)|Il n'y a que vous qui m'attachez encore à ce Paris que je n'aime point du tout pour tout le reste.|lingua=fr}}</ref> In besonio de tranquillitate, Manzoni quitava [[Parigi]] con le familia le 2 junio, dirigite verso [[Brusuglio]], ubi ille arrivava, malgrado alcun inconvenientes,<ref>{{cita|Ginzburg|p. 31}}:{{Citation|Arrivati a Lione, s'ammalò Giulia e s'ammalò la bambina [Giulia Claudia]. Enrichetta era incinta, o credeva di esserlo; soffriva di disturbi che le sembravano segni di gravidanza. Manzoni dovette farsi togliere un dente.}}</ref> alcun septimanas plus tarde. Ibi, tamen, ille incontrava le ira del familia Blondel, irate per le conversion de Enrichetta al catholicismo, un resentimento que non diminuiva con le passar del annos.<ref>{{cita|Ginzburg|pp. 30-31}}</ref> Le Manzoni alternava periodos a Brusuglio e in le citate, habente durante le belle saison lor residentia in le villa extra le porta, ubi Alessandro se dedicava al agricultura. A Milano illes se establiva durante quasi duo annos al numero 3883 de via S. Vito al Carobbio,<ref>{{cita|Boneschi|p. 251}}</ref> pro pois passar un anno in le [[Casa Beccaria|palatio del Beccaria]], in [[via Brera]], usque al 2 octobre 1813, quando le scriptor acquisiva un casa in via del Morone, al numero 1171 (hodie 1).<ref name="Par97">{{cita|Parenti|p. 97}}</ref> Manzoni habeva sempre essite habituate a viver in medio del verdor: le nove habitation, que dava super piazza Belgioioso, habeva «un jardin proprie interne, con un certe qual sensation de claustro, absolutemente lo que esseva convenibile al indole de Manzoni».<ref>{{cita|Radius|p. 55}}</ref> In via del Morone le autor haberea passate le resto de su vita. Durante le annos sequente le membros del familia, qui alternava lor residentia inter le palatio urban e le villa de Brusuglio, cresceva in numero.<ref name="Family">{{Cita web|url=http://www.casadelmanzoni.it/content/la-famiglia-manzoni#n10|titolo=La Famiglia Manzoni|accesso=21 januario 2026|editore=Casa del Manzoni|urlarchivio=https://web.archive.org/web/20160311035010/http://www.casadelmanzoni.it/content/la-famiglia-manzoni#n10|dataarchivio=11 martio 2016|urlmorto=sì}}</ref> Post Luigia, nascite e morte le mesme die (5 septembre 1811), le 21 julio 1813 nasceva in via Brera le prime filio mascule, [[Pietro Luigi Manzoni|Pietro Luigi]]. Le 25 julio 1815 le casa de via del Morone esseva allietate per le nascentia de Cristina,<ref name=":5"/><ref name="Par97" /> posteriormente sposa de Cristoforo Baroggi. Durante le annos sequente nasceva anque Sofia (12 novembre 1817), sposa de Lodovico Trotti; [[Enrico Manzoni|Enrico]] (7 junio 1819); Clara (augusto 1821), qui viveva duo annos; Vittoria (martio 1822), sposa desde 1846 de [[Giovanni Battista Giorgini (1818-1908)|Giovanni Battista Giorgini]]); [[Filippo Manzoni|Filippo]] (martio 1826), sposo de Erminia Catena; e Matilde in maio 1830, le ultime, morte celibe.<ref name=":5"/> ==== De Degola a Luigi Tosi: le nove guida spiritual ==== [[File:Luigi Tosi.jpg|thumb|alt=Portrait de Luigi Tosi|Luigi Tosi.]] Ante de partir, le Manzoni habeva demandate al sacerdote jansenista de indicar les un persona digne de confidentia que poterea continuar su opera de assistentia spiritual.<ref>{{cita|Parenti|p. 81}}</ref> Le 30 maio Degola scribeva un littera de recommendation pro don [[Luigi Tosi (vescovo)|Luigi Tosi]], canonic de [[Basilica di Sant'Ambrogio|San Ambrosio]] e etiam ille jansenista.<ref>{{cita|Tonelli|p. 120}}</ref> Tanto Giulia como Alessandro habeva un excellente impression de Tosi, como se pote deducer del parolas del scriptor: «Le dignissime Canonic Tosi esseva visitate per mi matre e me <nowiki>[…]</nowiki>, e esseva trovate un digne amico de Degola; e isto suffice pro su elogio».<ref>{{cita|Sforza|p. 98}}</ref> Le sacerdote se recava regularmente etiam a Brusuglio, quando le familia ibi remaneva, e manteneva su function de [[guida spiritual]] durante multe annos, etiam post su election a [[diocesi di Pavia|episcopo de Pavia]], occurrite in 1823. A Alessandro, como a su sposa e a su matre, le [[eucaristia]] non habeva ancora essite administrate. Post un breve preparation, Manzoni se [[Penitenza (sacramento)|confessava]] le 27 augusto e le 15 septembre, insimul con Giulia e Enrichetta, se accostava pro le prime vice al Communion,<ref>{{cita|Tellini|pp. 24-25}}</ref> ben que le percurso de conversion complete esseva ancora multo longe. De facto, in augusto 1811, le neophyto inviava a Degola e Tosi litteras in le quales ille les demandava respectivemente de orar «proque place al Senior scuoter mi lentor in su servicio e liberar me de un tepore que me tormenta e me humilia», e affirmava que «malgrado mi profunde indignitate, io senti quanto le Omnipotentia del Gratia Divine pote operar in me».<ref>{{cita|Sforza|p. 127}}</ref> === Le quindecim annos creative (1812-1827) === {{Vide etiam|Obras de Alessandro Manzoni}} [[File:Molteni Giuseppe, Alessandro Manzoni.jpg|left|thumb|alt=Portrait de Alessandro Manzoni per Giuseppe Molteni|[[Giuseppe Molteni]], ''Alessandro Manzoni'', oleo sur tela, 1835, [[Pinacoteca de Brera]].]] ==== Introduction ==== Expression jam adoptate per le critica litterari,<ref>{{Cita|Guglielmino-Grosser|p. 229}}; {{Cita|Marchese|p. 28}}.</ref> le ''quindecim annos creative'' sole indicar ille arco temporal durante le qual Manzoni, jam convertite al catholicismo e al ideas romantic, se dedicava al redaction de su obras litterari principal, ab le poesia sacre usque al poesia civil, ab le essayes philosophic-religiose usque al tragedias, pro arrivar finalmente al redaction del prime grande romanzo del historia del litteratura italian. In tote iste generes, Manzoni introduceva elementos nove e revolutionari in relation al tradition litterari: le ''Hymnos Sacre'' revela le coralitate del poesia christian de Manzoni;<ref name="GG230">{{Cita|Guglielmino-Grosser|p. 230}}.</ref> le tragedias, in nomine del verisimilitude, se distacca del unitates aristotelic e revela ille interesse progressive pro le sentimentos human que trovara lor plen expression in le romanzo. ==== Le ''Hymnos Sacre'' ==== {{Vide etiam|Hymnos sacre}} Ab iste momento su vita e su arte essera plenmente conforme al fide e al necessitate de divulgar la per le exemplo e per le obras. In 1812 ille comenciava le redaction del ''[[Hymnos sacre]]''. Ille voleva scriber in iste ordine ''Le Natal'', ''Le Epiphania'', ''Le Passion'', ''Le Resurrection'', ''Le Ascension'', ''Le Pentecoste'', ''Le Corpore del Senior'', ''Le Cathedra de Sancte Petro'', ''Le Assumption'', ''Le Nomine de Maria'', ''Omnes Sanctos'' e ''Le Mortos'',<ref>{{cita|Tonelli|p. 137}}</ref> ma ille portava a termino solmente cinque: ''Le Resurrection'', ''Le nomine de Maria'', ''Le Natal'', ''Le Passion'' e ''[[Le Pentecoste (Hymnos sacre)|Le Pentecoste]]''. Le prime quatro esseva scribite inter april 1812 e octobre 1815 e publicate in un volumine presso le editor milanese Pietro Agnelli al fin de 1815,<ref>{{cita|Tellini|p. 26}}</ref> durante que le redaction de ''Le Pentecoste'', initiate in 1817, esseva completate solmente cinque annos plus tarde, retardate per altere obras al quales le autor se dedicava in le mesme annos, inter le quales se distingue le duo tragedias e le prime version del romanzo. ''Le Omnes Sanctos'' (1830-1847) remaneva in stato de fragmento, como altere possibile additiones al ''Hymnos'' (''[[Le Natal de 1833]]'' e le brevissime ''Deo in le natura''). Le poesia religiose de Manzoni es completate per le ''Strophes pro un Prime Communion''. Le intention del autor es un poesia popular, del qual le stilo se allontana talora proque ancora influentiate per le formation [[neoclassica]],<ref>{{cita|Galletti|pp. 105 e ss.}}</ref> pro retornar pois al communitate del credentes (le ''[[ecclesia]]'' christian) que leva, insimul con le poeta, un canto de laude a Deo, le unic securitate contra le mal sempre dominante in le Historia.<ref>{{cita|Ferroni|p. 46}}:{{Citation|Le voce del poeta se immerge in le medio del populo que vive le rito, e al mesme tempore participa, con spirito agonistic, al conflicto sempre in curso inter le ben e le mal.}}</ref><ref>{{Cita|Guglielmino-Grosser|pp. 229-230}}.</ref> Iste dimension coral emerge super toto in le ''Pentecoste'', ubi le «filios de Eva» (v. 71), dispersate in tote le mundo, trova unitate in le fide in Deo.<ref name="GG230"/> ==== Le 1814 e le ''Odes'' ''civil'' ==== [[File:Prina lynched.jpg|thumb|alt=Impression de epocha representante le linciamento de Giuseppe Prina|Le linciamento de Giuseppe Prina in un impression de epocha.]] Durante que Manzoni elaborava le ''Hymnos Sacre'', le situation politic international se deteriorava rapidemente: [[Napoleone Bonaparte|Napoleone]], fortemente debilititate post le disastrose [[Campania de Russia]] de 1812, cadeva in le grande [[Battalia de Lipsia]] de 1813. In consequentia, anque le [[Stato satellite|Statos satellites francese]], inter le qual [[Regno de Italia (1805-1814)|Regno de Italia]], cadeva sub le colpos del coalition austro-russe, obligante [[Eugenio di Beauharnais]] a fugir de Milano e permittente assi al austriacos de [[Campania de Italia (1813-1814)|reentrar in Lombardia]]. Manzoni viveva iste momentos dramatic con grande angustia, assistente ab su palatio de via del Morone, le 20 april 1814, al linciamento del ministro del financias [[Giuseppe Prina]], le violentia del qual (vivamente deplorate per le scriptor) es narrate in un littera a Fauriel.<ref>{{cita|Ginzburg|pp. 43-44}}:{{Citation|La nostra casa per l'appunto è situata molto vicino a quella dov'egli abitava di modo che abbiamo udito per alcun ore le grida di quelli che lo andavano cercando, il che tenne mia madre e mia moglie in angosce crudeli, anche perché pensavano che non si fermassero a questo. E invero alcuni malintenzionati volevano approfittare di quel momento d'anarchia per prolungarlo, ma la guardia civica seppe fermarlo con coraggio, una prudenza e un'operosità quanto mai degni di lode.}}</ref> A parte le episodio de Prina, Manzoni participava intensemente al [[Cade del Regno de Italia (1814)|tentativo de mantener independente le Alta Italia]] con un regno cuje sovrano haberea essite justo le viceré Eugenio di Beauharnais, subscribente un petition presso le potencias victoriose reunite a [[Parigi]].<ref>{{cita|Fabris|p. 98}}</ref> Poeticamente ille contribuiva al sentimento patriotic con le redaction de duo [[Canzon (metrica)|canzones]], ambes remanente incomplete:<ref>{{cita|Tellini|pp. 83-85}}</ref> ''[[April 1814]]'', in le qual le terre-moto politic milanese es evocate in un perspectiva patriotic e de denuncia contra le politica napoleonian,<ref>{{cita|Nigro|p. 44}}:{{Citation|Manzoni ha scritto la canzone antinapoleonica ''Aprile 1814'' nel linguaggio (rivoltato) delle illusioni della rimeria napoleonica, […]}}</ref> e ''[[Le proclamation de Rimini]]'' (april 1815), in le qual ille reflecte super le [[Proclamation de Rimini|discurso del mesme nomine]] tenite per [[Gioacchino Murat]] pro le defension de Italia, presentante le como un liberator inviate per Deo pro subtraher le italianos al sclavitude.<ref>''Il proclama di Rimini'', p. 699, vv. 36-44: «Egli è sorto, per Dio! Sì, per Colui / Che un dì trascelse il giovinetto ebreo / Che del fratello il percussor percosse; / E fattol duce e salvator de' suoi, / Degli avari ladron sul capo reo / L'ardua furia soffiò dell'onde rosse; / Per quel Dio che talora a stranie posse, / Certo in pena, il valor d'un popol trade;…».</ref> ==== Manzoni e le debatto inter classicistas e romanticos ==== [[File:Sulla maniera e la utilità delle traduzioni.pdf|thumb|left|alt=Prime pagina del articulo de Madame de Staël super le Biblioteca Italiana|Anne Louise Germaine de Staël, ''Super le maniera e le utilitate del traductiones'', traduction de Pietro Giordani in le ''[[Biblioteca Italiana]]'' (januario 1816). Le articulo suscita le initio del debatto inter classicistas e romanticos.]] Le annos sequente al conversion esseva assatis significative pro le panorama litterari e italian. Italia, ancora ligate a un firme tradition classicista, esseva obligate a confrontar se con le nove clima romantic europee. In januario 1816, le intellectual francese [[Madame de Staël]] publicava, traducite in italiano in le prime numero del ''[[Biblioteca Italiana]]'', un articulo intitulate ''[[Super le maniera e le utilitate del traductiones]]'', in le qual illa criticava le italianos qui se obstinava a remaner ligate a un rhetorica vacue, ignorante le novitates proveniente de Germania e de Anglaterra.<ref>{{cita|Ferroni|p. 27}}</ref><ref>{{Cita web|url=http://www.internetculturale.it/opencms/directories/ViaggiNelTesto/manzoni/a11.html|titolo=Le polemiche romantiche|accesso=23 januario 2026|autore=Massimiliano Mancini|editore=Internet Culturale|urlarchivio=https://web.archive.org/web/20150924035719/http://www.internetculturale.it/opencms/directories/ViaggiNelTesto/manzoni/a11.html|dataarchivio=24 septembre 2015|urlmorto=sì}}</ref> Al successive ''querelle'' inter classicistas (con [[Pietro Giordani]] al testa) e romanticos (inter le qual se distingue [[Ludovico di Breme]] e [[Giovanni Berchet]]), Manzoni non participava activemente. Ben que ille esseva del parte del romanticos e participava al ''Cameretta'' litterari animate per [[Ermes Visconti]], [[Gaetano Cattaneo]], [[Tommaso Grossi]] e super toto per le poeta dialectal [[Carlo Porta]],<ref>{{cita|Ferroni|p. 31}}.</ref><ref>{{Cita web|url=http://www.internetculturale.it/opencms/directories/ViaggiNelTesto/manzoni/a12.html|titolo=Le Cameretta portiana|accesso=23 januario 2016|autore=Massimiliano Mancini|editore=Internet Culturale|urlarchivio=https://web.archive.org/web/20150924035721/http://www.internetculturale.it/opencms/directories/ViaggiNelTesto/manzoni/a12.html|dataarchivio=24 septembre 2015|urlmorto=sì}}</ref> ille refusava de collaborar tanto con le ''Biblioteca Italiana'' como con ''[[Le Conciliator]]''.<ref name=":5"/> Ultra le interesse pro le poetic christian, esseva determinante le [[neurosi|neurosis depressive]] que colpava Manzoni desde 1810 e su difficultate a parlar in publico, factores que le fortiava a un vita retirate in su possessiones de Brusuglio o in le quiete de su palatio milanese.<ref name="tellini">{{cita|Tellini|pp. 24-27}}</ref> ==== Le production teatral ==== {{Vide etiam|Pensamento e poetica de Alessandro Manzoni}} Decisive esseva le impression que Manzoni lassava in le [[historia del teatro italian]]. Il interveniva super le structura e le finalitate mesme del drama, que, secundo le scriptor, non debe describer le abstracte ma le verosimil e le motiones del anima del protagonistas, excludente le artificialitate del [[unidades aristotelic]].<ref>{{cita|Tellini|p. 88}}</ref> Le fructos de iste reflexiones, emergite in le ''[[Littera a Monsieur Chauvet]]'' (1820), se collige in le tragedia ''[[Le Comte de Carmagnola]]'',<ref>Initiate le 15 januario 1816, illo esseva editate a Milano solmente in 1820 presso le editor Vincenzo Ferrario ({{Cita|Tellini|p. 90}}).</ref> cuje redaction esseva retardate per le problemas de natura nervose que affligeva le autor<ref>{{Cita|Floriani}}:{{Citation|A chiusura del biennio, riprendendo i contatti con Fauriel nelle tre lettere del 1816, il M<nowiki>[anzoni]</nowiki> sembrava un altro uomo [...] in quella del 25 marzo rievocò i tempi di Meulan, confessando i disturbi nervosi ma anche l'entusiasmo per il lavoro (una tragedia dedicata a lui, "son meilleur ami").}}</ref> e per le labor in le ''Observationes super le moral catholic''.<ref>{{Cita|Floriani}}:{{Citation|Il lavoro sul Carmagnola durò fino al settembre 1819. Mentre lo scriveva il M<nowiki>[anzoni]</nowiki> compose la Pentecoste, iniziata nel giugno 1817 e sospesa alla definizione di 10 strofe, poi rifiutate. Nel 1818 il Carmagnola fu a sua volta sospeso, uscendo poi, per cura di E<nowiki>[rmes]</nowiki> Visconti, all’inizio del 1820, mentre il M<nowiki>[anzoni]</nowiki> si trovava a Parigi.}}</ref> Le secunde tragedia, ''[[Adelchi (Manzoni)|Adelchi]]'', esseva editate in 1822, durante que in le mente comenciava a delinear se le vision narrative del romanzo.<ref name=":5"/> ==== Le crise de 1817 e le ''Observationes super le moral catholic'' (1818-1819) ==== {{Vide etiam|Observationes super le moral catholic}} [[File:Jean Charles Simonde de Sismondi (1773-1842).png|thumb|left|alt=Portrait de Jean Charles Léonard Simonde de Sismondi|[[Jean Charles Léonard Simonde de Sismondi]].]] In le primavera de 1817 Manzoni habeva un breve crise spiritual,<ref>{{cita|Tonelli|p. 160}}</ref> determinate per plure factores, in particular per le appoio del Ecclesia al restauration: le liberal Manzoni non comprendeva le conflicto inter le religion christian, in le qual ille fermemente credeva, e le orientation politic del Ecclesia catholic, que ille non compartiva.<ref>{{cita|Tellini|p. 101}}</ref> Le disillusion que resulta conduceva al aggravation de su maladia nervose e a un consequent refrigeration in le practica religiose, como se deduce de un littera de [[Luigi Tosi (vescovo)|Tosi]] a [[Eustachio Degola|Degola]], in le qual le patre spiritual del scriptor communicava le superamento del crise (14 junio 1817).<ref>Pro approfondir le question del crise spiritual vide {{cita|Accame Bobbio}}.</ref> Anque con le futuro [[vescovo de Pavia|episcopo de Pavia]] il habeva un parve conflicto, tosto oblidate, quando Manzoni habeva manifestate le desiro de retornar pro un periodo a Parigi, incontrante un opposition que le pareva exagerate.<ref name=":15">{{cita|Tonelli|p. 161}}</ref> Le sacerdote videva in le transferimento un periculo pro le fide del discipulo, qui desiderava in vice revider [[Claude Fauriel|Fauriel]] e sperava obtener beneficio pro su problemas nervose. Manzoni demandava totevia de poter partir, ma in maio le policia le refusava le passaportes.<ref>{{cita|Tonelli|pp. 179-180}}</ref> Temporarimente abandonate le hypothese parisian, Manzoni interrumpeva le ''Comte de Carmagnola'' e se retirava in le campania, ubi ille se immersava in le lectura de textos philosophic que servirea de base al ''Observationes super le moral catholic''.<ref name=":15"/> Le annotationes manzonian al autores studiate es utile pro discoperir qual libros ille studiava in ille menses e como ille les judicava: illas a [[John Locke|Locke]], a [[Étienne Bonnot de Condillac|Condillac]] e a [[Destutt de Tracy]] demonstra le distantia de Manzoni ab lor pensamento.<ref name=":15"/> In preparar le ''Observationes'', su attention se dirigeva super toto al ''[[Historia del Republicas Italiane]]'' de [[Jean Charles Léonard Simonde de Sismondi|Sismondi]], cuje dece-sexte e ultime volumina sortiva a Parigi in 1818. Le obra contineva in le ultime tomo violente accusationes contra le catholicismo, lo que suscitava un reaction indignate del canonico Tosi, qui demandava a Manzoni de responder.<ref group=N>Secundo {{cita|De Gubernatis|pp. 146-147}}, Tosi obligava Manzoni, como penitentia pro le vita anticlerical e atheistic de su prime juventute, a scriber un tractato in defension del religion catholic, arrivante mesmo a «chiude<nowiki>[re]</nowiki> in camera Alessandro Manzoni, perché mandasse innanzi il libro sulla ''Morale cattolica'' che non voleva andare avanti».</ref> Iste [[apologetica|obra apologetic]] esseva publicate in 1819 con le titulo ''Super le Moral Catholic, observationes de Alessandro Manzoni, Parte prime''.<ref>{{Cita web|url=http://www.internetculturale.it/opencms/directories/ViaggiNelTesto/manzoni/b32.html|titolo=La ''Morale Cattolica''|accesso=24 januario 2026|autore=Massimiliano Mancini|editore=Internet Culturale|urlarchivio=https://web.archive.org/web/20150924035735/http://www.internetculturale.it/opencms/directories/ViaggiNelTesto/manzoni/b32.html|dataarchivio=24 septembre 2015|urlmorto=sì}}</ref> ==== Le secunde residentia parisian (1819-1820) ==== [[File:Thierry, Augustin, BNF Gallica.jpg|thumb|alt=Portrait del historiographico Augustin Thierry|[[Augustin Thierry]].]] Ja desde [[1817]] Manzoni pensava de retornar a [[Paris]], loco felice del juventute ubi ille sperava poter sanar del crises de nervos sempre plus accentuate.<ref>Isto se deduce de un littera que le oncle de Manzoni, [[Giulio Beccaria]], inviava a su nepote qui non succedeva a recuperar su sanitate ({{Cita|Ginzburg|p. 53}}).</ref> Le partita, tamen, esseva sempre remandate a causa del difficultate de obtener le passaportes.<ref>{{Cita|Ginzburg|p. 49}}</ref> Illos esseva concedite per le autoritates austriac solmente in [[1819]], e le integre familia partiva pro [[Francia]] le 14 septembre.<ref>{{cita|Tonelli|p. 188}}</ref> In le capital francese Manzoni frequentava le historiographico [[Augustin Thierry]] e le philosopho [[Victor Cousin]].<ref>{{cita|Tellini|p. 29}}</ref> Le cognoscentia de Thierry influentiava de maniera importante le conception manzonian del historia, e un certe importantia habeva etiam le [[spiritualismo]] de Cousin. Ben que le ideas de iste ultime non esseva totalmente heterodoxe in materia de religion, certe de su affirmationes le impressionava, como: «Sans Dieu, l'homme et la nature restent un mystère» (sin Deo, le homine e le natura remane un mysterio),<ref>{{cita|Cousin|p. 31}}; a notar que le curso universitari de Cousin habeva loco justamente durante le residentia parisian de Manzoni.</ref> o «La loi suprème, c'est […] la sainteté, le dévouement, la charité, l'amour du prochain; c'est surtout l'amour de Dieu» («Le lege supreme consiste […] super toto in le sanctitate, le devotion, le caritate, in le amor del proximo; illo se manifesta super toto in le amor de Deo»).<ref>{{cita|Cousin|p. 112}}</ref> Manzoni, tamen, non trovava beneficio in le residentia parisian: le crises de nervos non habeva passate, e ille comenciava sentir nostalgia de su casa. Assi, post justo un anno, le 25 julio partiva de Paris con tote le familia pro retornar a Milano le 8 augusto.<ref name=":2"/> Passate le estate, comenciava le annos le plus frenetic del quindecim annos creative, in le quales Alessandro elaborava ille conceptos religiose e providentialistic que trovarea lor culmino in [[Adelchi (Manzoni)|''Adelchi'']] e in le [[Il cinque maggio|''Cinque maggio'']], bases fundamental pro le structura de ''[[I promessi sposi]]'', insimul con le initio del reflection linguistic, structural e artistic super le genere del romanzo ipse. ==== Le biennio 1820-1822: le bases del romanzo ==== {{Vide etiam|Il cinque maggio|Marzo 1821|Adelchi (Manzoni)}} [[File:Steuben - Mort de Napoleon.jpg|thumb|left|alt=Pictura del morte de Napoleone a Sancta Helena|[[Charles de Steuben]], ''Morte di Napoleone I a Sant'Elena, il 5 maggio 1821'', oleo sur tela, 1828.]] In novembre de [[1820]] Manzoni comenciava le tragedia de [[Adelchi (Manzoni)|''Adelchi'']].<ref name=":16">{{cita|Tellini|p. 120}}</ref> Post haber completate un prime abboço in le primavera de [[1821]], ille se distaccava subitamente de illo pro reprender le poesia civil con le redaction de ''Marzo 1821'', ode celebrante le presupponite invasion del [[Lombardo-Veneto]] per le tropas sardo-piemontese post le abdication de [[Vittorio Emanuele I]]. Scribite inter le 15 e le 17 martio,<ref name=":16"/> iste ode revela, in comparation con illos de septe annos ante, un major compactitate structural e securitate tanto in le linguage como in le tractamento del estados de anima del patriotas. Post que le euphoria general se extingueva post le fallimento del [[motos de 1820-1821]], Manzoni reprendeva le [[Adelchi (Manzoni)|''Adelchi'']], comenciante a studiar varie fontes historic (reelaborate in le coeve ensayo ''[[Discorso sopra alcuni punti della storia longobardica in Italia]]'')<ref name=":5"/> a fin que existeva concordantia inter le ''vero historic'' (le eventos realmente occurrite) e le ''vero poetic'' (le ''inventio'' narrative), conception apprendite al schola de Thierry e del ''idéologues''. [[File:Adelchi.jpg|thumb|right|alt=Illustration del morte de Adelchi|Representation del morte de Adelchi]] Le anno [[1821]], tamen, esseva plen de eventos significative: ultra le motos supra mentionate, le 5 maio moriva sur le [[isola de Sancta Helena]] le exiliate [[Napoleone Bonaparte]]. Le novella arrivava in Europa solmente in julio; Manzoni la legeva in le ''[[Gazzetta di Milano (1816-1875)|Gazzetta de Milano]]'' le 17 julio 1821<ref name=":17">{{cita|Tellini|p. 138}}</ref> e remaneva profundemente turbate. Fascinate per le titanismo e le genio de Napoleone,<ref group=N>Le vv. 31-36 del Ode monstra le admiration de Manzoni pro le condottiero: «Fu vera gloria? Ai posteri / l'ardua sentenza: nui / chiniam la fronte al Massimo / Fattor, che volle in lui / del creator suo spirito / più vasta orma stampar».</ref> inter le 18 e le 20 julio<ref name=":17"/> ille componeva [[Il cinque maggio|''Le cinque maio'']]. In le ode, le scriptor vide le grandor del Imperator non tanto in le actos terrestre, quanto in haber comprendite, per medio del suffrentias del exilio, le vanitate del glorias passate e le importantia absolute del [[Salvation (religion)|Salvation]]. Le parallelo con le vicissitudes de [[Adelchi (principe)|''Adelchi'']] e de [[Desiderata (moglie di Carlo Magno)|''Ermengarda'']] monstra le formulation de ille ''provvida sventura'' que devenira central in ''[[I promessi sposi]]''. ==== Del ''Fermo e Lucia'' a ''I promessi sposi'' (1821-1827) ==== {{Vide etiam|I promessi sposi}} [[File:I promessi sposi-008.jpg|left|thumb|alt=Antiporta del edition de 1840 de I promessi sposi|[[Frontispicio#antiporta|Antiporta]] del edition de ''I promessi sposi'' de 1840, illustrate per [[Francesco Gonin]].]] Manzoni initiava le redaction de ''Fermo e Lucia'' le 24 april 1821,<ref group="N" name="Manz.B.II">«24 Ap.le 1821» e «17 7bre 1823» es le datas apposite respectivemente al initio e al fin del prime manuscripto autograph anepigraph del ''Fermo e Lucia''. Vide: {{Cita manoscritto|autore=Alessandro Manzoni|titulo=[Fermo e Lucia]|url=https://www.alessandromanzoni.org/manoscritti/624|data=24 april 1821-17 septembre 1823|citate=Milano|ente=[[Bibliotheca National Braidense]]|collocation=Manz.B.II}}.</ref> ma initialmente interrumpeva le labor.<ref>Illo es apprendite del littera a [[Claude Fauriel]] del 3 novembre 1821, in le qual Manzoni declara: «mon roman à peine commencé a été mis de côté», "mi romanzo appena incominciato è stato messo da parte" ({{Cita|Sforza|p. 213}}).</ref> In le quiete del villa de Brusuglio ille lo habeva comenciate post haber legite romanos europee, specialmente anglese, in particular le [[Ivanhoe|''Ivanhoe'']] de [[Walter Scott]] traducite in francese,<ref name=":18">{{cita|Tonelli||p. 242}}.</ref> proque le [[litteratura italian]] se habeva concentrate usque alora super altere generes prosaic. Sequentemente le methodologia ja adoptate pro le tragedias, le autor initiava un ver e proprie labor de documentation historic, fundate super le lectura del ''Historia patria'' de [[Giuseppe Ripamonti]] e del ensayo ''Sul commercio de' commestibili e caro prezzo del vitto'' de [[Melchiorre Gioia]].<ref>{{Cita|Varotti|p. 26}}</ref> Le prime minuta del ''Fermo e Lucia'' (titulo suggerite per le amico Ermes Visconti, como testificate in un littera del 3 april 1822 a [[Gaetano Cattaneo]],<ref>{{Cita|Vitale|p. 58}}</ref>) terminate le 17 septembre 1823,<ref group="N" name="Manz.B.II" /> consiste de folios de protocollo dividite in duo columnas: a dextera le texto, a sinistra le correctiones. Le secunde redaction del romanzo con le titulo ''Gli sposi promessi'', post le finition de [[Adelchi (Manzoni)|''Adelchi'']] e le composition de [[Il cinque maggio|''Le cinque maio'']], es databile inter 1823 e 1825. Le obra esseva finalmente publicate ab 1825 a 1827 con le titulo definitive ''I promessi sposi''. Le passage de ''Fermo e Lucia'' – cuje structura narrative resultava pauco harmoniose a causa del division in tomos e de ample partes dedicate al [[Monaca di Monza|soror Gertrude]]<ref>{{Cita|Guglielmino-Grosser|p. 232}}:{{Citation|[…] nel caso di Gertrude quel che diventa la "sventurata rispose" era una lunga dettagliata descrizione della caduta nell'abiezione da parte della monaca, […]}}</ref> – a ''I promessi sposi'' esseva alquanto travaliate pro le redefinition del architectura del obra.<ref>{{cita|Tellini|pp. 164-167}}</ref> Ultra le problema expositive, Manzoni se rendeva conto del linguage artificiose e litterari usate per ille, elemento que non correspondeva al exigentias realistic verso le qual tendeva su poetica.<ref>{{cita|Tellini|p. 171}}:{{Citation|…dopo lo studio attento dei classici, la lettura degli stranieri principalmente francesi, la conversazione colta con i propri concittadini, lo scrittore italiano può… accoglie<nowiki>[re]</nowiki> ciò che resta nella cosiddetta "buona lingua" illustre… Di tale fatta è appunto la veste linguistica del ''Fermo e Lucia'': una miscela di laboratorio costruita ''in vitro''…}}</ref> Eligente le [[Dialetti toscani|toscan]] como lingua colloquial pro su personas,<ref name=":20">{{cita|Ferroni|p. 64}}</ref> ille publicava le dicite ''ventisettana'' (nomine date al prime edition de ''I promessi sposi'') ma, conscie del necessitate de ascoltar directemente le eloquentia de ille region, decideva de partir pro [[Florentia]]. === Le viage in Toscana (1827) === ==== Le Gabinetto Vieusseux e le bases del ''Quarantana'' ==== [[File:Giovan Pietro Vieusseux.jpg|thumb|right|alt=Portrait de Giovan Pietro Vieusseux|Photographia de Gian Pietro Vieusseux, fundator del correspondente loco cultural]]In [[1827]] Manzoni se transfereva a [[Florentia]] pro proceder al redaction final del romanzo, corrigite al nivello formal e stylistic, de maniera a entrar in contacto con e "viver" le lingua florentin del personas cultivate, que representava pro le autor le sol lingua del Italia unite. Le viage, initiate le 15 julio, videva le integre familia Manzoni (le filios, le vetere matre Giulia e le sposa Enrichetta) passar per [[Pavia]] – ubi illes se fermava pro salutar le canonico Tosi, devenite [[episcopato de Pavia|episcopo del citate]] –, [[Genova]], [[Lucca]], [[Pisa]]<ref name=":2" /> e arrivar le 29 augusto al capital del [[Granducato de Toscana]].<ref>{{cita|Tellini|p. 234}}</ref> [[File:Alessandro Manzoni FI.jpg|thumb|left|alt=Lapide commemorative del residentia de Manzoni a Florentia|Lapide in memoria del periodo florentin de Manzoni]]Le residentia, que durava usque a octobre, esseva un triunfo pro le scriptor: le membros del [[Gabinetto Vieusseux]] (con a lor testa [[Niccolò Tommaseo]], le mesme [[Giovan Pietro Vieusseux]], [[Giovanni Battista Niccolini]] e [[Gino Capponi]])<ref>{{cita|Tonelli|p. 247}}</ref><ref>{{cita|Tellini|pp. 234-235}}</ref> le recipeva con tote le honores. Anque [[Giacomo Leopardi|Leopardi]], qui non admirava ni compartiva le ideologia e le poetica manzonian, le salutava cordialmente.<ref>Le relationes inter le duo maxime representantes del romanticismo italian esseva characterisate per un cordialitate forçate, debite a visiones litterari e moral opposite. Leopardi, de su parte, non comprendeva le admiration pro le romanzo de Manzoni ({{cita|Tortoreto|pp. 322-336}}.)</ref> Le fama de ''I promessi sposi'' superava presto le circulos litterari, perveniente al corte granducal, ubi [[Leopoldo II de Toscana|Leopoldo II]] in persona recipeva le romanciero. Durante iste encontros, exigente pro Manzoni a causa de su problemas nervose, ille approfundava su investigation linguistic per le contacto directe tanto con le nobilitate florentin como con le populo, e notava le similaritate del terminologia usate per le duo classes. Le fructo de iste observationes esseva fundamental pro le selection del florentin (in loco del toscan generic) como lingua quotidian pro le personas de su romanzo,<ref name=":20"/> selection que le conduceva a revider le obra durante le annos trenta e a publicar lo definitivemente in 1840 (de ubi le nomine de ''Quarantana'') insimul con le ''[[Historia del columna infame]]''. Iste ultime ensayo reprende e disveloppa le thema del [[untor|untor]] e del [[peste]], que ja habeva occupate un parte tanto importante in le romanzo e del qual illo inicialmente constitueva un ''excursus'' historic. === Le annos del silentio (1827-1873) === [[File:Ritratto di Teresa Manzoni Stampa Borri by Francesco Hayez.jpg|thumb|Francesco Hayez, ''[[Portrait de Teresa Manzoni Stampa Borri|Portrait de Teresa Manzoni Borri Stampa]]'', [[Pictura a oleo|oleo]] sur [[Pictura sur tela|tela]], 1849, [[Pinacotheca de Brera]].]] ==== Le prime luctos familial e le secunde matrimonio ==== Le quiete familiar super le qual Manzoni habeva organisate su regime de vita quotidian se frangeva a partir del annos trenta, quando le colpeva le prime luctos familial: le prime esseva illo de su amate sposa Enrichetta, morte le 25 decembre [[1833]] de [[Tuberculose#Altere nomines pro le tuberculose|tabe mesenteric]],<ref>{{cita|Cantù|p. 128}}</ref> contractate a consequentia del numerose gravitationes.<ref>{{cita|Boneschi|p. 348}}</ref> Le dolor de Manzoni esseva tanto grande que, quando in 1834 ille cercava de scriber ''[[Le Natal de 1833]]'', ille non succedeva a completar le obra.<ref>{{cita|Tellini|p. 296}}</ref> Post Enrichetta ille videva morir su amate filia primogenite Giulia, ja sposa de [[Massimo d'Azeglio]], le 20 septembre 1834.<ref>{{Cita|Boneschi|p. 353}}</ref> Le 2 januario [[1837]],<ref>{{cita|Boneschi|p. 363}}</ref> gratias al intervention de su matre e de su amico [[Tommaso Grossi]],<ref>Giulia Beccaria, secundo lo que rememora [[Marta Boneschi]], esseva preoccupate del condition spiritual e psychologic de su filio, preoccupation que illa non celava a Tommaso Grossi ({{cita|Boneschi|pp. 361-362}}).</ref> ille se maritava con [[Teresa Borri]], vidua del conte Decio Stampa e matre de [[Stefano Stampa]], figura al qual Manzoni esseva multo attachate.<ref>Le filiaste de Manzoni, in 1885, publicava un libro ric de anecdotas, phrases e habitos de su patre per matrimonio, in le tentativa de completar e meliorar le portrait que Cantù nos habeva transmittite: {{cita|Stampa|p. 292}}.</ref> Le nove sposa, al contrario de Enrichetta, esseva dotate de un forte personalitate e de un bon cultura litterari.<ref>{{Cita|Tellini|p. 37}}</ref> A causa de su character protective verso le marito, Teresa entrava tosto in conflicto tanto con le vetere socera como con Grossi, qui debeva abandonar le palatio de via del Morone ubi ille habita ab plus de vinti annos.<ref>{{cita|Boneschi|p. 365}}</ref> Le annos sequente esseva ancora marcate per le morte de multe de su car personas: de su filia Cristina (27 maio 1841),<ref name="Bon381">{{Cita|Boneschi|p. 381}}</ref> sequite duo menses plus tarde per le matre Giulia Beccaria (7 julio)<ref name="Bon381" /> e, finalmente, per le amico [[Claude Fauriel|Fauriel]] (15 julio 1844).<ref>{{cita|Ginzburg|p. 193}}</ref> === Le 1848 e le exilio a Lesa: Antonio Rosmini e le critica al romance === {{Vide etiam|Cinque dies de Milano|Antonio Rosmini}} [[File:Giuseppe Garibaldi visiting Alessandro Manzoni on 15 March 1862.jpg|left|thumb|alt=Pictura de Garibaldi que visita Manzoni|[[Sebastiano De Albertis]], ''[[Giuseppe Garibaldi]] visita Alessandro Manzoni le 15 martio 1862'', [[Pictura a oleo|oleo]] sur [[Pictura sur tela|tela]], 1863. Garibaldi non esseva le sol personalitate politic importante a visitar Manzoni: [[Camillo Benso, conte de Cavour|Cavour]], [[Vittorio Emanuele II]], le estadista anglese [[William Gladstone]],<ref name=":2"/> [[Giuseppe Verdi]] e le [[principes de Piemonte]] [[Umberto I de Savoia|Umberto]] e [[Margherita de Savoia|Margherita]] voleva cognoscer le personalmente.<ref>{{Cita|Bracalini|pp. 66-67}}</ref>]] Milano, como le altere grande citates europee, non esseva immun al [[Motos de 1848|revoltationes que explodeva in tote Europa]]: durante le famose [[cinque dies de Milano|cinque dies]] le patriotas succedeva a expulsar, ben que momentaneemente, le austriacos del [[feldmaresciallo]] [[Radetzky]]. Inter iste homines imbibite del {{'}}, epopeia del Risorgimento'' era etiam le filio de vinti-duo annos de Manzoni, Filippo, qui terminava in carcere al initio del combattimentos.<ref>{{Cita|Cantù|p. 284}}</ref> Si le filio combatteva sur le barricadas, le patre publicava ille odas politic (''[[Aprile 1814]]'', ''[[Le proclamation de Rimini]]'' e ''[[Martio 1821]]'') que, per timor del represalia austriac, ille habeva nunquam publicate.<ref>{{Cita|Tellini|pp. 40-41}}</ref> Al momento del retorno de Radetzky, Manzoni, timente de suffrer repercussion per su supporto moral al causa del Risorgimento, se refugiava a [[Lesa]], ubi su sposa Teresa habeva un villa.<ref>{{cita|Tellini|p. 41}}</ref> Le residentia in Lesa, que durava usque a 1850, non esseva un exilio sterile: a [[Stresa]], non longe, viveva le philosopho e sacerdote [[Antonio Rosmini]], cognoscite de Manzoni ja desde 1827.<ref>{{Cita|Bonola, ''Carteggio''|p. XIII}}</ref> Le retiro al [[laco Maggiore]] serviva al scriptor pro cognoscer melio le anima e le pensamento de Rosmini, de qui ille apprecia profundemente le personalitate e le pietate, ultra le discussiones religiose, linguistic e politic,<ref>Vide, pro un relation inter le duo homines ab un puncto de vista human e intellectual, {{Cita|Riconda|titulo = Manzoni e Rosmini}}.</ref> como se pote deducer del copiose correspondentia epistolar inter le duo.<ref>{{cita|Bonola, ''Carteggio''}}</ref> Ab le puncto de vista strictemente litterari, iste annos videva Manzoni rejectar ille equilibrio inter le vero historic e le vero poetic establite in su romance. Attrahite de plus in plus per le studios linguistic, historic e philosophic, ille senti sempre plus necessari e urgente le recerca del «veritate objective», condemnante – in le ensayo ''[[Obras de Alessandro Manzoni#Del romance historic e, in general, del compositiones miscite de historia e invention|Del romance historic]]'' e in le dialogo ''[[Obras de Alessandro Manzoni|Del Invention]]'', ambes publicate in 1850 – le commixtion inter ''inventio'' e ''historia''.<ref>{{cita|Ferroni|pp. 66-68}}</ref> ==== Le annos del Risorgimento: luctos private e symbolo del Patria ==== {{Vide etiam|Del unitate del lingua e del medios pro diffunder la}} [[File:Illustrazione popolare 1873 - Funerali di Manzoni.jpg|thumb|right|alt=Incision del funerales de Alessandro Manzoni a Milano|Le funerales de Alessandro Manzoni, in un incision del epocha: {{Citation|A mediedie le feretro, precedite per le cento bandieras del scholas e del associationes operari e per le representationes italian, se dirigeva al Cimiterio Monumental, passante per le vias major.|2 = {{Cita|Venosta|pp. 157-158}}}}]] Le annos sequente esseva multo dolorose: in 1853 moriva Tommaso Grossi, in 1855 le amico Rosmini e le anno sequente le filia Matilde, malate desde longe tempore de [[tuberculose]];<ref>{{cita|Tellini|p. 42}}</ref> in 1858 le oncle Giulio Beccaria<ref>{{cita|Boneschi|p. 394}}</ref> e in 1861 le sposa Teresa, cuje salute habeva essite irreparabilemente compromisse annos ante per un graviditate difficile.<ref>{{Cita web|url=http://www.giuliamarucelli.it/teresa-borri-manzoni-vedova-stampa/ |titulo=Teresa Borri Manzoni (vidua Stampa)|autore=Giulia Marucelli|editore=Giuliamarucelli.it|data=9 julio 2012|accesso=26 januario 2026}}</ref> Iste serie de luctos esseva alternate per le conferimento de honorificationes per le nascite [[Regno de Italia (1861-1946)|Regno de Italia]] e per le visitas de illustre hospites. Le 29 februario [[1860]], ancora ante le proclamation official del nove stato unitari, Manzoni esseva nominate [[Senatores del VII legislatura del Regno de Sardinia|senator del Regno de Sardinia]] per meritos verso le patria.<ref>{{Cita web |url=http://notes9.senato.it |titulo=Ficha del senator Alessandro Manzoni |accesso=26 januario 2026 |editore=Senato del Republica |urlarchivio=https://web.archive.org/web/20100126122348/http://notes9.senato.it |dataarchivio=26 januario 2010 |urlmorto=sì}}</ref> Con iste cargo ille votava in [[1864]] in favor del transferimento del capital ab [[Torino]] a [[Firenze]] usque a [[Roma]] esser liberate.<ref name=":2"/> Ab le puncto de vista intellectual, durante le ultime annos ille scribeva ensayos historic, inter illes ''([[Le Revolution francese de 1789 e le Revolution italian de 1859: ensayo comparative]])'',<ref>{{Cita|Mazza Tonucci|pp. 114-115}}</ref> e ensayos linguistic concernente le lingua italian. Como presidente del commission parlamentar sur le lingua, Manzoni redigeva in [[1868]] un relation sur le italiano (''[[Del unitate del lingua e del medios pro diffunder la]]'') adresse al ministro Broglio, in le qual ille cercava un solution practic pro diffunder le florentin in tote Italia.<ref>{{cita|Tellini|pp. 45-46}}</ref> Le 28 junio [[1872]] ille esseva nominate citatano honorari de Roma.<ref>{{cita|Beltrami|p. 126}}</ref> === Le morte e le funerales === [[File:Veduta della chiesa di San Fedele con la statua di Manzoni, Milano.jpg|thumb|left|alt=Fachada del ecclesia de San Fedele a Milano con le monumento a Manzoni|Le ecclesia de San Fedele, ab cuje scalones Manzoni cadeva battente le testa; ante illo le monumento al poeta, inaugurate in 1883.]] Manzoni, a parte le disturbos nervose del qual ille suffreva e un maladia que le colpava in 1858, gaudeva generalmente de bon salute.<ref>{{cita|Cantù|p. 318}}</ref> Le anno [[1873]] esseva tamen le ultime de su vita: le 6 januario ille cadeva battente le testa contra un scalon al exito del [[Ecclesia de San Fedele (Milano)|ecclesia de San Fedele]],<ref name=":5"/><ref>{{cita|Fabris|p. 122}}</ref> causante se un [[trauma cranial]]. Le scriptor se accorgeva, ja post alcun dies, que su facultates intellectual comenciava lentemente a declinar,<ref>{{cita|Fabris|p. 124}}:{{Citation|Ma qualche giorno dopo quel 6 gennaio, egli disse a don Natale Cerioli: "Non si accorge Lei di un decadimento in me? Tutte le idee mi si confondono: non sono più io".}}</ref> usque a cader in un stato [[catatonic]] durante le ultime menses de su vita. Le suffrentias esseva aggravate per le morte del filio major Pietro Luigi, occurrite le 28 april.<ref name="Family" /> Le 22 maio al horas sex e quindec minutas del vespere, Manzoni expirava a causa de un [[meningitis]] contrahite in consequentia del trauma.<ref>{{Cita|Onoranze funebri ad Alessandro Manzoni|p. 27}}</ref> Le corpore esseva imbalsamate per septe medicos incaricate per le Municipio de Milano inter le 24 e le 27 maio.<ref>{{Cita|Onoranze funebri ad Alessandro Manzoni|p. 14; p. 16}}</ref> Al solemne funerales de Stato, celebrate in le [[Duomo de Milano]] le 29 maio, participava le maxime autoritates del Regno,<ref name="ReferenceA">{{Cita|Onoranze funebri ad Alessandro Manzoni|p. 3}}</ref> inter illes le futuro rege [[Umberto I de Savoia|Umberto I]], le [[Ministros del affaires externe del Regno de Italia|ministro del affaires externe]] [[Emilio Visconti Venosta]] e le representationes del [[Camera del deputatos (Italia)|Camera]] e del [[Senato del Regno (Italia)|Senato]]<ref>[[Archivo historic del Senato del Republica]], ''Memoriaweb'', newsletter n. 39 (serie nove), julio 2023, [https://www.senato.it/application/xmanager/projects/leg19/file/Manzoni.pdf ''Memorias de Alessandro Manzoni in le Senato del Regno''], paginas 15 e sequente</ref> e del Provincias e del Citates del Regno.<ref name="ReferenceA"/> Felice Venosta narra le detalios, describente le stato de animo in le qual se trovava le citate: {{Citation|Per le vias un crito de venditores de photographias del grande poeta, de portraits de omne formato, de omne precio… Le parietes del casas esseva tapissate de avisos portante le nomine de Manzoni […] le homines esseva tote in le vias, e medie Milano, sin exaggerar, voleva sequer le feretro al Cimiterio.<ref>{{Cita|Venosta|p. 155}}</ref>|}} == Le debatto super Manzoni == [[File:Tomba Manzoni.jpg|left|thumb|Tomba de Manzoni al ''Famedio'' del Cimiterio monumental de Milano.]] === Le attacco del catholicos reactionari === Le disparition de Alessandro Manzoni non suscitava un unanime cordolio: le mundo catholic plus [[Cattolicismo intransigente|reactionari e clerical]], per exemplo, non deplorava su morte.<ref>Un quadro complete sur {{Cita|Azzolin|p. 26 e ss.|cidAzz}}.</ref><ref>{{cita|Badini Confalonieri|p. 165}}:{{Citation|Le antipathia del intransigentes <nowiki>[catholicos reactionari]</nowiki> pro le scriptor lombarde ha un longe historia, como es ben note, e va del colpos, in le anno de su morte, del ''Civiltà Cattolica'', al opiniones convergente de [[don Bosco]] e de Davide Albertario...}}</ref><ref>Interesante es le studio de {{Cita|Badini Confalonieri}} super le relation inter Manzoni e alcun catholicos intransigente, inter illes le "prime" ultramontanista [[Félicité de Lamennais|Lamennais]].</ref> Anzi, le jesuitas de ''[[La Civiltà Cattolica]]'' passava su morte sub silentio, pro pois lancear se contra le scriptor in le articulo del 26 de junio 1873, ''Alessandro Manzoni e Giuseppe Puccianti''.<ref>{{cita|''La Civiltà Cattolica''|pp. 77-78}}</ref><ref group=N>Pro un rapide introduction a Puccianti, defensor del manzonismo in linguistica, vide: {{Treccani|giuseppe-puccianti|Puccianti, Giuseppe|accesso=26 janvier 2026}}.</ref> In le grave dissidio inter le duo animas del catholicismo italian del epocha, Manzoni esseva considerate le standard per medio del qual le liberales poteva effectuar lor politica laicista e le demolition del poter temporal del papas.<ref group="N">Durante le [[Oitocento]], le christianismo catholic europee esseva dividite inter le [[catholicismo reactionari]], fidel al alliance inter throno e altare, e le [[Christianismo liberal|liberal]], que voleva conciliar le aspirationes del mundo moderne con le fide catholic. Iste ultime linea de tendentia esseva exprimite, in Francia per [[Félicité de Lamennais]] e [[Augustin Thierry]], e in Italia per [[Gino Capponi]], [[Antonio Rosmini]], [[Raffaello Lambruschini]] e Manzoni ({{cita|Giudice-Bruni|pp. 206-207}}). Manzoni, de facto, non condivideva le union inter le [[poter temporal]] e le poter spiritual ({{cita|Cantù|pp. 304-305}}), tanto que ille votava, in su qualitate de senator del Regno de Italia in 1861, pro le transferimento del capital de [[Turin]] a [[Roma]], capital ancora del Stato Pontificio; e acceptava, in 1872, le [[cittadinantia honorari]] del citate del Papas nuper conquerite.({{cita|Tellini|p. 45}})</ref> A iste proposito don [[Davide Albertario]], un del plus ardente criticos del religiositate manzonian e "paradigma" del accusationes dirigite per le zelantes contra le liberal Manzoni,<ref>Vigorelli, p. 462 nota, in {{Cita|Albertario}}:{{Citation|Io ha volite reportar integralmente le articulo de don A[lbertario], proque iste esseva purtroppo le position del clericalismo official, como demonstra simile positiones, a ille tempore, del «Civiltà Cattolica»...}}</ref> non sparniava criticas dur super le ambiguitate del comportamento de Alessandro: [[File:Davide Albertario.jpg|thumb|Don Davide Albertario (1846-1902), un del plus acharnate oppositores del religiositate e del opera manzonian.]] {{Citation|Manzoni non videva o non voleva vider le inganno que le revolution celava detra su promessas de unitate italian [...] Il ergo non se jungeva al defensores del fide; lassava de latere le alte interesses del catholic e faceva su proprie illos del revolution; non pro isto negava le catholicismo, ma lo portava con se in le campo inimic, e le inimicos le accolligeva con applauso, ille e le divin prisionero <nowiki>[le Papa, n.d.a]</nowiki>.<ref>|{{Cita|Albertario}}, p. 457}}</ref>|}}[[Benedetto Croce]], in 1941, reportava que ancora post plure annos le catholicos "intransigente" faceva audir lor voce per medio de [[Giovanni Papini]]:<ref>{{Cita|Croce 1941|p. 387}}</ref> {{Citation|Alessandro Manzoni, ric del sucros le plus venenose del [[Illuminismo|illuminismo]] francese, non vide in le Catholicismo nisi un humanitarismo social con alcun ritos a gustar plus tosto que a aprofundar; attende que mori tote le [[Jansenismo|jansenistas]] italian pro renunciar a su prime tentationes de rigorista fastidiose, e mesmo non le renuncia; representa un Episcopo tanto grande que il es difficile trovar le in le vita e in le historia, extra del Sanctos, durante su sancto non lo es; representa un fratre, troppo dissimile de su pares e superiores; un monacha homicida, lascive e proxeneta; representa un parochiano tanto vile que [[San Johannes Bosco]] nunquam le perdonara; non dice un sol parola, in su longe vita, in defensa del Pontificato roman in le [[Oitocento]], sfidante condemnationes authentic del Santa Sede, al qual obediva, con suffrentia, Episcopos, sacerdotes, laicos; e malgrado toto isto, tote le catholicos le considera le scriptor catholic per excellentia e alcun mesmo le proponerea voluntarimente como sancto.<ref>{{Cita|Croce 1941|p. 386}}</ref>|}} === Le critica litterari super Manzoni === {{Vide etiam|I promessi sposi#Fortuna del romanzo e critica letteraria}} ==== Le mito manzonian: inter luces e umbras ==== [[File:Gadda 1921.jpg|thumb|right|alt=Portrait del scriptor Carlo Emilio Gadda in 1921|Le scriptor milanese [[Carlo Emilio Gadda]].]] Le prime biographias de Manzoni esseva scribite per [[Cesare Cantù]] ([[1885]]), [[Stefano Stampa]], qui publicava su obra anque in 1885 como responsa a alcun inexactitudes de Cantù,<ref name=":14">Vide le integre obra de {{Cita|Stampa}}, cuje scopo es precisamente corriger le inexactitudes del prime biographos.</ref> Cristoforo Fabris, [[Angelo De Gubernatis]] ([[1879]]), durante un parte del litteras esseva publicate per [[Giovanni Sforza (storico)|Giovanni Sforza]] in [[1882]]. Le figura enigmatic del scriptor, constantemente affligite per symptomas depressive e relegite a un vita retirate, incitava [[Paolo Bellezza]] a componer le essay ''Genio e follia in Alessandro Manzoni'' (1898), in le qual ille analysava bizarre phobias del scriptor, como agoraphobia, continue syncopes e le timor del pozzangheras.<ref>{{cita|Albani}}</ref> Manzoni non esseva tamen solmente objecto de investigationes [[Psychoanalyse|psychoanalytic]], ma anque de criticas litterari: primo per le [[Scapigliati]], qui videva in ille le expression del respectabilitate burgese detestate.<ref group="N">Significative es le poema ''Preludio'' de [[Emilio Praga]], in le qual le scapigliato annuncia le hora del «antecristos» in opposition al «Casto poeta que Italia adora» (vv. 13-16). Vide: {{Cita libro|autore=[[Emilio Praga]]|sezione=Preludio|titolo=Penombre|città=Milano|editore=Casa editrice degli autori-editori|anno=1864|pp=5-6}}</ref> Sequeva le criticas de [[Giosuè Carducci]], admirator de ''[[Adelchi (Manzoni)|Adelchi]]'' ma implacabile verso le romanzo,<ref>{{cita|Tellini|p. 323}}</ref> e de [[Luigi Settembrini]], autor del ''Dialogo tra Manzoni e Leopardi'', in le qual ille deride le fide catholic del scriptor.<ref>{{Cita web|url=https://www.zibaldoni.it/2015/05/29/i-funerali-del-manzoni-dialogo-tra-giacomo-leopardi-ed-alessandro-manzoni/|titolo=Dialogo inter Giacomo Leopardi e Alessandro Manzoni|accesso=27 januario 2026}}</ref> Admiratio sin condition veniva, in vice, de [[Francesco de Sanctis]], [[Giovanni Verga]], [[Luigi Capuana]]<ref>{{cita|Tellini|p. 324}}</ref> e [[Giovanni Pascoli]], qui dedicava al romanzo le essay ''L'eco d'una notte mitica'' (1896).<ref>{{cita|Pascoli|pp. 2, 5}}</ref> In le [[Ventesime seculo]], a causa del movimentos anticlassicista del [[avantgardias]], del evolution del lingua e del adolcamento del figura del romanziere que esseva inseniate in le scholas, Manzoni suffreva varie criticas de litteratos e intellectuales: inter illes le "prime" [[Benedetto Croce|Croce]]<ref>In 1921 Benedetto Croce, con su essay {{cita|''Manzoni''}}, affundava le romanzo a causa de su forte impronta religiose, cosa que non facerea de ''I promessi sposi'' un ver obra de arte. In 1952, tamen, ille recognosceva le vitalitate del obra manzonian, admitte que se habeva errate ({{cita|''Tornando sul Manzoni''}}).</ref> e le marxista [[Antonio Gramsci|Gramsci]], qui le accusava de paternalismo. Le plus importante apologia del periodo esseva facite per le philosopho [[Giovanni Gentile]], qui in 1923 le definiva, in un conferentia al [[Teatro alla Scala|Scala]], un «grande maestro national»<ref>{{cita|Gentile|pp. 1-31}}</ref> como jam habeva facite [[Giuseppe Mazzini|Mazzini]] e [[Vincenzo Gioberti|Gioberti]], recognoscente in ille le promotor de ille [[Idealismo|idealismo]] [[religion|religiose]], in le qual Gentile se recognosceva, que constitueva pro ille le fundamentos del [[Risorgimento italian]].<ref>Exemplo de action que prendeva le vita seriemente, Manzoni esseva pro Gentile «le grande liberator del populo italian ab le secular servitude del litteratura, del arte pur, del indifferentismo e del dilettantismo, del rhetoric e del classicismo vacue e formal». ({{cita|Gentile|op. cit., pp. 21-22}})</ref> In defensa de Manzoni se situava anque [[Carlo Emilio Gadda]], qui a su debut publicava in 1927 le ''Apologia manzoniana'',<ref>{{Cita|Gadda|pp. 333-343}}</ref> e in 1960 attaccava le plano de [[Alberto Moravia]] de relegar le su proposition linguistic.<ref>{{cita|Tellini|pp. 330-331}}</ref> Solmente in le Secunde Novecento, gratias al studios de [[Luigi Russo]], [[Giovanni Getto]], [[Lanfranco Caretti]], [[Ezio Raimondi]] e [[Salvatore Silvano Nigro]], se ha succedite a "liberar" Manzoni del patina ideologic con le qual ille habeva essite revestite jam al immediate post su morte, analysante con un oculo plus libere de prejudicios su poetica e, anque, le modernitate del obra.<ref>{{cita|Tellini|pp. 335-336}}</ref> == Pensamento e poetica == {{Vide etiam|Pensamento e poetica de Alessandro Manzoni}}[[File:Giuseppe Parini.jpg|thumb|Francesco Rosaspina, ''[[Giuseppe Parini]]'', [[litographia]] del XVIII seculo. Parini, insimul con le tradition illuminista lombarde, esseva fundamental pro le disveloppamento del litteratura civil manzonian, un apporto que non cessava (ma que se accentuava) post le conversion de Manzoni al romanticismo.]] === Inter illuminismo e romanticismo === ==== Le initios neoclassic e illuminista ==== Post le prime juventute, characterisate per un formation fundate super le studio del grande classicos antique e italian, Manzoni entrava in contacto primo con le jacobinismo italian ([[Francesco Lomonaco|Lomonaco]] e [[Vincenzo Cuoco|Cuoco]]), postea, ab 1805, con le gruppo del ''[[Idéologues]]'' francese ([[Claude Fauriel|Fauriel]], [[Pierre Jean Georges Cabanis|Cabanis]]). Le resultato esseva le adhesion, usque al ultime annos del [[annos 1800|prime decennio del Oitocento]], a un illuminismo sceptic in le campo religiose, in le qual predominava le valor del [[libertate]] propugnate per le ideales revolutionari.<ref>{{cita|Ferroni|p. 42}}</ref><ref>Pro un vision plus ample del production antimonarchic e jacobin del Manzoni adolescente, vide {{cita|Langella|pp. 11-20}}.</ref> Manzoni filtrava iste tendentias con le apportos paideutico-educative proprie del lection de [[Giuseppe Parini]], de su avo [[Cesare Beccaria]] e de [[Pietro Verri]].<ref>{{cita|Ferroni|p. 27}}:{{Citation|Comparate al lineas general de illo europee, le Romanticismo italian… se distingue per su cautela e moderation<nowiki>[…]</nowiki> Super toto in su phases initial, illo conserva un relative continuitate con aspectos del Illuminismo (specialmente le lombarde), del qual illo comparti le recerca de un litteratura "utile", que collabora al "perfectionamento" del civilisation.}}</ref> ==== Post le conversion: le Manzoni illuminista ==== Ni mesmo post le conversion al Catholicismo in 1810 e le refutation del versos del ''Urania'' (1809), Manzoni abandonava totalmente le apporto illuminista del ration, del conscientia individual, e del valores de su prime education. Reconoscente le rolo civil del litterato (hereditate del illuminismo milanese e del Alfieri), Manzoni interveniva plure vices in le vicissitudes del historia, como attesta le ''Odes civil'' del 1814 e del 1821. Le manifesto de iste vocation "civil" es plenmente exprimite in le littera ''[[Super le romanticismo]]'' inviate al marchese [[Cesare Taparelli d'Azeglio]] (1823),<ref>{{cita|Ferroni|p. 238}}</ref> in le qual le scriptor reaffirma le valor social que un obra de arte litterari debe haber como principal finalitate: {{Citation|Le principio, de necessitate tanto plus indeterminate quanto plus extendite, me sembla poter esser isto: que le poesia o le litteratura in general debe proponer se le utile como scopo, le vero como subjecto, e le interessante como medio.}} <small>(''Super le romanticismo'', Littera al marchese Cesare Taparelli d'Azeglio, 22 septembre 1823.)</small><ref>''Al marchese Cesare Taparelli d'Azeglio'', in {{Cita|''Epistolario''|I, pp. 277-317, in particular p. 306|Sforza}}. Iste phrase es continite in le redaction original del missiva, non destinate al publication, durante illo non esseva repetite in le version re-elaborate e reducite de 1870.</ref> ==== Le affinita con le romanticismo ==== Le elemento romantic in le production poetic manzonian emerge in le ''Hymnos Sacros'', ubi pro le prime vice le io del poeta se eclipsa in favor de un universalitate coral que eleva su clamore de sperantia e su confidentia in Deo.<ref>{{cita|Raimondi 1967|p. 443}}:{{Citation|Precisemente in le momento in que le scriptor prende conscientia del io, illo dispare in un poesia del nos per virtute de un reduction o mortification sublimante del experientia personal que… postula un ordine mysteriose, un ligamine de communion inter le homines e le cosas…}}</ref> Le multitudine del homines, le sentimento religiose e le attention al motiones del anima es tote elementos que approxima Manzoni al nascent movimento romantic, ligante le cultura milanese e illo transalpin per ligamines aesthetic affine. Ultra le dimension "ecclesial" del religiositate manzonian, il non se pote oblidar, concernente le attention al populo, le apporto fundamental del historiographia francese de [[Augustin Thierry]] e del ''[[idéologues]]'', qui propugnava de centrar le historia super le humiles: parve personas que frequentemente cade in le oblivion proque illes non es objecto de interesse pro le chronistas lor contemporanee e que suffre le decisiones del potentes.<ref>{{cita|Millefiorini|p. 173}}</ref> === Le catholicismo manzonian === ==== Le rolo del Providentia e le jansenismo ==== [[File:Jacques-bénigne bossuet.jpg|thumb|left|alt=Portrait de Jacques-Bénigne Bossuet|Bossuet esseva un del plus importante predicatores francese del ''grand siècle'', inter le modellos fundamental pro le religiositate manzonian.]] Perdite, al fin del prime decennio del Oitocento, le sperantia de attinger le serenitate per medio del ration, le vita e le historia pareva a Manzoni immergite in un van disordine dolorose: il esseva necessari trovar un fin salvific que adjutarea le homine tanto a constituir un codice ethic terren, quanto a supportar le males del mundo in anticipation del pace celeste.<ref>{{Cita|Macchia|p. 27}}:{{Citation|[Manzoni] abbraciava le fide christian non proque illo le salvarea de su obsessiones, ma proque super illos il poterea meditar e combatter dramaticamente}}</ref> Le critic [[Alessandro Passerin d'Entrèves]] sublinea le importantia que habeva [[Blaise Pascal]] e le grande moralistas francese del [[Seicento]] (inter illes [[Jacques-Bénigne Bossuet|Bossuet]]) in le formation religiose del scriptor: ab illes ille traheva le ambition de cognoscer le anima human e «le conviction que le [[christianismo]] es le unic explication possibile del natura human, que ha essite le religion christian que revelava le homine al homine»,<ref>{{Cita|Passerin d'Entrèves|p. 209}}</ref> trovante in lor inseniamentos le confidentia in le religion como instrumento de supportation del infelicitate. Le confidentia in Deo es le puncto de separation ab le [[Pensamento e poetica de Giacomo Leopardi|pessimismo]] de [[Giacomo Leopardi]].<ref group="N">Ambes le scriptores es assertor del violentia que colpe le homine durante su existentia, ma le differentia concerne le sperantia ultime al qual le homine es destinate: si pro Leopardi, como explicate in le ''[[Analyse del Operette morali|Dialogo del Natura e de un Islandese]]'', le cyclo existential del mundo es destinate a resolver se in un cyclo mechanic de destruction e morte, Manzoni reface de cader in iste pessimismo "cosmic" gratias al confidentia que ille pone in le Providentia divine. Vide, pro aprofundar, le essay de {{Cita|Tortoreto}}. Alcun versos e alcun selectiones stylistic del ''Ognissanti'', fragmento manzonian de 1847, ha essite ponite in opposition con le imagine del ''Ginestra''; in particular: «A Quello demanda, o sdegnoso, / Perché sull’inospite piagge, / All’alito d’aure selvagge, / Fa sorgere il tremulo fior, / Che spiega dinanzi a Lui solo / La pompa del candido velo, / Che spande ai deserti del cielo / Gli olezzi del calice, e muor. / E voi che, gran tempo, per ciechi / Sentier di lusinghe funeste / Correndo all’abisso, cadeste / In grembo a un’immensa pietà» (A. Manzoni, ''Ognissanti'')<br />in opposition a<br />«E tu, lenta ginestra, / Che di selve odorate / Queste campagne dispogliate adorni, / Anche tu presto alla crudel possanza / Soccomberai del sotterraneo foco,( [...] ) E piegherai / Sotto il fascio mortal non renitente / Il tuo capo innocente: / Ma non piegato insino allora indarno / Codardamente supplicando innanzi / Al futuro oppressor; ma non eretto / Con forsennato orgoglio inver le stelle, / Né sul deserto, dove / E la sede e i natali / Non per voler ma per fortuna avesti; / Ma più saggia, ma tanto / Meno inferma dell'uom, quanto le frali / Tue stirpi non credesti / O dal fato o da te fatte immortali». (G. Leopardi, ''La ginestra'').<br />Le flor de Leopardi symbolisa le heroismo sin sperantia final, durante illo de Manzoni spera sempre le intervention final del Gratia resolutori, in le vicissitudes historic (le ''provida sventura'') e ultra. Cfr. notas al ''Canti'', ed. Garzanti, pag. 324, que cita [[Piero Bigongiari|Bigongiari]], [[Giuseppe De Robertis|De Robertis]] e [[Franco Fortini|Fortini]].</ref> Super un terreno tanto impregnante de pessimismo existential, le Providentia, id es le modo mysteriose con que Deo age in le vita human, dispensante le Salvation a su filios, joca un rolo fundamental. Apprehendite al schola del moralista del seculo XVII Bossuet,<ref>Vide in general le essay de {{Cita|Parisi}}, cuje introduction es jam eloquente super le thema:{{Citation|Pro studiar Manzoni il es necessari prender in consideration, ultra le cultura europee del prime '800, illo del seculos precedente, con attention particular al catholicismo elaborate in Francia per autores del seculo XVII como Bossuet, Nicole e Pascal.|{{Cita|Parisi|p. 1}}}}</ref> le Providentia joccara un rolo fundamental non solmente intra ''I promessi sposi'', ma anque in le altere obras "minor":<ref>{{cita|Tonelli|p. 221}}</ref> le varie personas manzonian debera suffrer patimentos e injustitias intra un mundo corrupte e dominate per un decadentia civil, moral e cultural,<ref group="N">{{Cita|Frare|pp. 147-165}} revoca, in facto, le condemnation cultural, moral e civil del intellectuales del Oitocento contra le [[Barocco]] e dunque le seculo XVII, in tanto que seculo «stupide e sfarzose» (p. 155), «impregnate de superstition e de magia, provincial e retardate» (p. 156) e expression, in general, del mal governamento espaniol in [[Lombardia]].</ref> e solmente le action del Providentia (appellate, in iste contexto dolorose, anque con le nomine de ''provida sventura'') permittera les de devenir victimas e de obtener ille justitia attendite vanmente sur le terra e que essera in vice dispensate in le Celo.<ref>{{Cita|Parisi|p. 90}}, analysante le morale de Bossuet, se concentra super le valor "providential" del disaventuras que pote occurrer al homines juste:{{Citation|Deo mira al salute ultime del conscientia <nowiki>[…]</nowiki> Le suffrentias que colpe un persona trova in iste perspectiva su justification ethic: Enrichetta de Francia, qui sin su disaventuras haberea peccate de orgolio, ha recipite gratias a illos le consolationes promittite a illes qui plora. Le disventura ha essite 'providential' como illo que colpe le Ermengarda manzonian.}}</ref> Iste vision tanto pessimista del mundo es debite, anque, al tonalitates profundemente [[jansenista]] que le directores spiritual de Manzoni, Degola primo e Tosi postea, le impartiva in affrontar le vicissitudes human. In realitate, tamen, Manzoni remaneva sempre, del puncto de vista dogmatic, un catholic, mantenente solmente un sever morale de vita proxime al ambientes jansenista. Como sublinea [[Giuseppe Langella]], super le question fundamental del [[Gratia (theologia)|Gratia]]: «Manzoni se conforma sin reservationes al inseniamento official del Ecclesia, confide in le exhortation apostolic del [[evangelio secundo Matthaeo]]:<ref>{{Treccani|et-aperietur-vobis-pulsate|Discurso del monte|accesso=28 januario 2026}}</ref> ''"petite, et dabitur vobis"''… Nulle discrimination, dunque, in le offerta misericordiose del gratia. Manzoni es peremptori: le adjuta divin non es negate a nulle qui lo demanda…».<ref>{{cita|Langella|p. 159}}. Citante le passage del Evangelio, [[Giuseppe Langella|Langella]] intende relevar le paternitate divine que soccurre e veni in adjuta de su filios quando illes lo demanda, explicante assi le concepto del Providentia christian.</ref> === Manzoni dramaturgo e romanziere === [[File:Manzoni 1829.jpg|thumb|right|alt=Portrait de Alessandro Manzoni in 1829|Portrait de Alessandro Manzoni ab un [[aquarello]] de 1829, reproducite in {{cita|Cantù}}.|241x241px]] ==== Inter morale e realismo ==== Le scena, secundo Manzoni, non debe vehicular passiones e forte emotiones, in le exasperation del io, ma inducer le spectator a meditar: al «identification emotional» de Racine e del teatro francese il debe substituer le «emotion meditate», pro dicer lo con [[Gino Tellini]].<ref>{{cita|Tellini|p. 92}}</ref> Le vicissitude e le representation debe transmitter un message christian sin pro isto presentar un realitate idyllic: al contrario, Manzoni va in cerca de personas qui, como [[Francesco Bussone]], le conte de Carmagnola, se oppone al mal que domina le societate, mesmo al precio del vita.<ref>{{Cita|Ferroni|p. 47}}</ref> Le importante es que le dramaturgo cerca le veritate e remane fidel al realitate historic (le ''vero storico''), lassante al poeta le carga de investigar le sentimentos del protagonista in un determinante contexto. Se delinea assi ille forte vena realistic que dominara anque le economia del romanzo, ab ''Fermo e Lucia'' usque al ''Quarantana'' de ''I promessi sposi'', ubi le [[realismo (litteratura)|realismo]] emerge precisamente del ultime capitulo: il non ha un fin felice, ma un continuation del vita quotidian signate per le disaventuras del protagonistas.<ref>Vide, super iste puncto, le essay de {{Cita|Forti|titulo=Manzoni e le refus del idylle}}, e le libro de {{cita|Raimondi, ''Le Romanzo sin idylle''}}.</ref> Le allontanamento de [[Lecco]] de Renzo e Lucia e le reprise del activitates es le fructo del selection de facer continuar le vitas del duo protagonistas intra le quotidianitate historic.<ref>{{Cita|Ferroni|p. 58}}</ref> [[File:7005 - Milano - Monumento al Manzoni in p.zza San Fedele - Foto Giovanni Dall'Orto 8-Mar-2007.jpg|thumb|left|alt=Statua in bronzo de Alessandro Manzoni super alte pedestallo in le placia San Fedele|[[Monumento a Alessandro Manzoni (Milano)|Monumento a Alessandro Manzoni]], in [[placia San Fedele]], a [[Milano]]. Erigite in 1883 per obra de [[Francesco Barzaghi]], illo es situate ante le ecclesia de San Fedele, de cuje gradus le scriptor cadeva, reportante le [[trauma cranial]] que le conduceva al morte.]] === Le ''Question del lingua'' in Manzoni === {{Vide etiam|question del lingua}} Manzoni, sub le impulsion del romantismo e de su necessitate de establir un dialogo con un vaste publico heterogenee, se proponeva le scopo de trovar un lingua que presentava un vocabulario plen de terminos ligate al uso quotidian e al campos specific del cognoscentia, reducente le secular disparitate inter le lingua parlate e illo scribite. Isto percurso, initiate ja con le redaction del ''Fermo e Lucia'', videva le scriptor passar, inter 1821 e 1827, del compromisso del ''bon lingua'' litterari al approximation al [[dialectos toscane|toscano]]. Le investigation se concludeva, post annos de studios facilitate etiam per le presentia del governante florentine [[Emilia Luti]], in 1840 con le revision de ''I promessi sposi'' sur le modello del florentino cultivate. Iste modello presentava, ancora plus que le toscano generic, un dimension unitaria inter le oral e le litterari. In facto, inter le edition de 1827 e illo de 1840 esseva eliminate tote le lemmata toscane municipal que esseva distante del uso del florentino currente. Iste selection, ben que approbate per le ministro [[Emilio Broglio]] in le relation de 1868, non esseva acceptate per tote le contemporaneos: [[Carlo Tenca]], in un articulo del 11 januario 1851 in le revista «Crepuscolo», se opponeva al solution manzonian. Le mesme valeva pro le [[Scapigliatura|Scapigliati]] e pro [[Giosuè Carducci|Carducci]], durante que [[Francesco d'Ovidio]], [[Carlo Collodi]], [[Edmondo de Amicis]] e [[Carlo Emilio Gadda]] se refereva al lingua del romanzo, initiando le phenomeno del ''manzonismo''. == Le ''homine'' Manzoni == === Un vita a prime vista tranquille === Alessandro Manzoni in 1870, al etate de octanta-cinque annos. Como consequentia de su stilo de vita extrememente reservate, il non es facile de inquadrar Manzoni como homine. Il viveva principalmente retirate del vita public, mantenente se estranie al principal eventos mondan del citate — salvo le frequentation del [[Salotto Maffei|salon intellectual tenite per Clara Maffei]] — e distante del participation politic active al grande motiones nationalistic del [[Risorgimento]]. Tamen, il manteneva un position culturalmente e moralmente favorabile al causa del Unification (como testifica ''Adelchi'' e ''Marzo 1821''), que lo conduceva a acceptar le nomination como senator vitalicie durante su senectute. Le ration de iste attitude, ultra su character, debe esser cercate in su continue disturbi neurotic (que ille curava con longissime promenadas e un stilo de vita extrememente regular) como agoraphobia, attaccos de panico, hypochondria, lipothymias, varie phobias, inter illos le [[demophobia|timor del turba]], le [[ceraunophobia|timor del tonitros]] e le [[hydrophobia (psychopathologia)|hydrophobia]], iste ultime comprendite como timor del poças d'aqua. Amante del vita tranquille, il menava apparentemente un vita silentiose inter Brusuglio — ubi ille se delectava con [[botanica]] e [[horticultura]] — e via del Morone, dedicate a su studios e al cura del familia. Tamen, a causa del complexos que lo affligeva, ille mesme esseva frequentemente objecto del curas de su proximos. Il cultivava insimul amicities plus proxime, ben que ille evitava nove cognoscentias con le quales se sentiva embarrassate. In le vita quotidian, ille usava principalmente le [[dialecto milanese]]. Inapte in le administration de su bens, ille monstrava al contrario grande attention al mundo circumstante, judicate con placide ironia le eventos politic e social e adoptante auto-ironia verso su proprie males. Le personas proxime sublineava su cortesia, su memoria vivissime e su capacitate discursive elegante, ben que minate per le [[balbuzie]]. === Le description physic === [[File:Alessandro Manzoni - foto.jpg|miniatura|alt=Portrait photographic de Alessandro Manzoni in 1868|Portrait photographic de Alessandro Manzoni (1868)]] Le filiastero Stefano Stampa offere un portrait physiognomic assai detaliate de su patre affine, delineante etiam su movimentos e ille ''risetto'' que indicava su character ironic: {{Citation|Manzoni esseva de [[statura]] medie, sì, ma medie plus tosto alte. Io possede le mesura de su persona, e illo esseva de 1 metro, 72 centimetros e 3 millimetros… Ille esseva de corpore ''slanciate'', ma nullemente ''gracile''; plus tosto larg de spatulas e ben conformate de torso… Con belle bracchios e belle gambas, ille haberea apparite un homine integremente ben proportionate, si ille non haberea habite, non le collo curte, sed le spatulas un pauc alte verso le capite, lo que le dava un aere un pauc incurvate <nowiki>[…]</nowiki> Su testa esseva longe de esser parve <nowiki>[…]</nowiki> In su juventute ille habeva le capillos castanee <nowiki>[…]</nowiki> Le oculos de Manzoni, tamen, non esseva parve, sed de grandor ordinari, de color azur tendente al verdastro. Le fronte alte e indicante le intelligentia. Le bucca non esseva large, sed de grandor medie, e con ''labios acuminate'', sur le quales ''ordinariemente'' appareva ille risetto ben definite per Cantù, ''de qui scherza e non deride''.}} <small>(''Alessandro Manzoni. Si m'eût été donné'')</small><ref>{{cita|Stampa|I, pp. 329-331}}</ref> == In le cultura de massa == {{Vide etiam|I promessi sposi#Nella cultura di massa}} [[File:Giuseppe Verdi by Giovanni Boldini.jpg|thumb|left|alt=Portrait de Giuseppe Verdi per Giovanni Boldini|[[Giovanni Boldini]], ''Portrait de Giuseppe Verdi'', 1886. Le compositor de Parma commemorava Manzoni juste un anno post su morte con su ''Missa de Requiem''.]] Le mesme die de su morte, le municipalitate de Milano decretava de dar al ''via del Giardino'', presso le qual Manzoni habeva habitate desde 1813, le nomine del scriptor; le placas con le nove designation ''Via Alessandro Manzoni'' esseva jam fixate le matino del 23 de maio.<ref>{{Cita libro|autore=[[Alfredo Comandini]]|titolo=L'Italia nei cento anni del secolo XIX (1801-1900) giorno per giorno illustrata|url=https://archive.org/details/litalianeicentoa05comauoft/mode/2up/|anno=1930-1942|editore=Antonio Vallardi|città=Milano|p=182|volume=V|capitolo=23 maggio 1873|url_capitolo=https://archive.org/details/litalianeicentoa05comauoft/page/182/mode/2up/search/manzoni}} </ref> Analogemente, le principal citates italian intitularono un via o un corso a su nomine. In [[1874]], al prime anniversario de su morte, [[Giuseppe Verdi]] dirigeva personalmente in le [[chiesa di San Marco di Milano|ecclesia de San Marco de Milano]] le [[Requiem (Verdi)|Missa de Requiem]], componite pro honorar su memoria.<ref>{{Cita|Barbiera|p. 274}}</ref><ref group="N">Verdi sentiva devotion verso le autor de ''I promessi sposi'', non solmente pro su prosa e su arte, ma etiam pro le alte valor moral e civil que Manzoni propugnava con su autoritate moral. Isto es demonstrate per un littera de 1867 que le compositor inviava al commun amica Clara Maffei, plen de emotion e reverentia verso Manzoni. Vide: {{Cita|Verdi|pp. 390-391}}.</ref> Le 22 de maio [[1883]], al decennial de su morte, in presentia del [[Tommaso di Savoia-Genova|duca de Genova]] e de un representation parlamentar, le corpore esseva transferite con un ceremonia public al [[famedio]] del [[Cimitero monumentale di Milano]], in un sepulcro de granito rubie con solmente su nomine inscripte; in le postmeridie esseva inaugurate le [[monumento ad Alessandro Manzoni (Milano)|monumento in Piazza San Fedele]], opera de [[Francesco Barzaghi]].<ref>{{Cita web|url=http://www.arte.it/opera/tomba-di-alessandro-manzoni-1693|titolo=Tomba di Alessandro Manzoni|editore=ARTE.it|accesso=26 gennaio 2026|urlmorto=no|urlarchivio=https://web.archive.org/web/20251109103705/https://www.arte.it/opera/tomba-di-alessandro-manzoni-1693}}</ref><ref>{{cita pubblicazione|data=27 maggio 1883|titolo=La festa manzoniana|rivista=Illustrazione Italiana|p=326|accesso=31 gennaio 2026|url=http://teca.bsmc.it/pub/images/materiale_a_stampa/periodico/RAV0070589/RAV0070589_1883_00021/RAV0070589_1883_00021_006.jpg|urlarchivio=https://web.archive.org/web/20171210015712/http://teca.bsmc.it/pub/images/materiale_a_stampa/periodico/RAV0070589/RAV0070589_1883_00021/RAV0070589_1883_00021_006.jpg|dataarchivio=10 dicembre 2017|urlmorto=sì}}</ref> Le 29 de decembre [[1923]], al occasion del cinquantesimo anniversario del morte, le [[Regno de Italia (1861-1946)|Regno de Italia]] emitteva un [[Cinquantenario della morte di Manzoni|serie commemorative de sex francobollos]], cedite in parte al comité promotore del celebration.<ref>Pro le detalios super le serie philatelic, vide le articulo: [[Cinquantenario della morte di Manzoni]].</ref> [[File:Sergio Mattarella at the 150th anniversary of Alessandro Manzoni's death - Milan 22 May 2023 - 01.jpg|thumb|right|alt=Sergio Mattarella al Famedio de Milano in 2023|Sergio Mattarella in visita al Famedio le 22 de maio 2023, al occasion del centocinquantesimo anniversario del morte de Manzoni.]] Anque in le secunde medietate del vintesimo seculo e in le prime annos del 2000, le figura de Manzoni esseva evocate in occasiones plus o minus official: in 1973 esseva celebrate le prime centenario de su disparition e, in iste occasion, [[papa Paolo VI]] inviava al [[cardinale]] e [[arcevescovo de Milano]] [[Giovanni Colombo (cardinale)|Giovanni Colombo]] un message in le qual le pontifice brescian refaceva le percurso existential e christian del scriptor.<ref>{{Cita web|url=https://www.vatican.va/content/paul-vi/it/speeches/1973/may/documents/hf_p-vi_spe_19730519_centenario-manzoni.html|titolo=Nel I centenario della morte di Alessandro Manzoni, 19 maggio 1973 {{!}} Paolo VI|sito=[www.vatican.va|accesso=31](http://www.vatican.va|accesso=31) gennaio 2026}}</ref> In ultra, alcun [[500 lire "Manzoni"|liras con su profilo esseva coniate al occasion del bicentenario de su nascentia]] (1985). Al centocinquantesimo anniversario de su disparition, celebrate in 2023, Manzoni esseva commemorate al nivello national tanto per le [[Parlamento italiano|Parlamento]]<ref>{{Cita web|autore=Pierfranco Bruni|url=https://www.corrierenazionale.net/2024/01/16/manzoni-150-presentato-alla-camera-dei-deputati-a-roma/|titolo=“Manzoni 150” presentato alla Camera dei Deputati a Roma|editore=Il Corriere Nazionale|data=16 gennaio 2024|accesso=2 gennaio 2025}}</ref> como per le [[Presidente della Repubblica Italiana|capo del Stato]] [[Sergio Mattarella]], qui visitava le [[Cimitero monumentale di Milano|Famedio]] pro commemorar le homine de litteras.<ref>{{Cita web|lingua=it|autore=Segretariato generale della Presidenza della Repubblica-Servizio sistemi informatici|url=https://www.quirinale.it/elementi/89670|titolo=150° anniversario della morte di Alessandro Manzoni|sito=Quirinale|accesso=2025-01-02}}</ref> In ultra, gratias al intervention del [[Centro nazionale di studi manzoniani]]<ref>{{Cita web|url=https://www.casadelmanzoni.it/content/manifestazioni-il-150esimo-anniversario-dalla-morte-di-manzoni|titolo=MANIFESTAZIONI PER IL 150ESIMO ANNIVERSARIO DALLA MORTE DI MANZONI {{!}} Casa Manzoni|sito=[www.casadelmanzoni.it|accesso=2025-01-02](http://www.casadelmanzoni.it|accesso=2025-01-02)}}</ref> e al sensibilitate del archiepiscopato milanese,<ref>{{Cita web|lingua=it-IT|url=https://www.chiesadimilano.it/news/arte-cultura/omaggio-a-manzoni-nel-duomo-di-milano-1778422.html|titolo=Omaggio a Manzoni nel Duomo di Milano – Chiesa di Milano|accesso=2025-01-02}}</ref> esseva organise alcun eventos pro commemorar Manzoni: le publication del edition critic de ''I promessi sposi'' e del ''[[Osservazioni sulla morale cattolica]]'', per exemplo, per le prime; e le lectura in le Duomo, del 9 de maio al 31 de maio 2023, del romanzo. Finalmente, rememora le [[parodie]] de ''I promessi sposi'' ([[I promessi sposi (Quartetto Cetra)|celle del Quartetto Cetra in 1985]] e [[I promessi sposi (miniserie televisiva 1990)|celle de ''Il Trio'' in 1990]]) e le varie adaptationes televisive, ab [[I promessi sposi (miniserie televisiva 1967)|celle de 1967]] usque al [[I promessi sposi (miniserie televisiva 1989)|adaptation dirigite per Salvatore Nocita in 1989]]. In 2023, al occasion del 150e anniversario del disparition de Alessandro Manzoni, esseva coniate un moneta commemorative de [[2 euro commemorativi|2 euros]] que representa le effigie del scriptor.<ref>{{Cita web|url=https://eurocollezione.altervista.org/_ITALIA_/_2_euro_2023_commemorativo_Manzoni.htm|titolo=ITALIA 2023 : 2 € commemorativo "150º anniv. morte Alessandro Manzoni"|sito=eurocollezione.altervista.org|accesso=2025-11-14}}</ref> {{Ref}} [[Categoria:Alessandro Manzoni| ]] [[Categoria:Cavalleros del Ordine del Sanctos Mauricio e Lazaro]] [[Categoria:Cavalleros del Ordine de Sancto Joseph]] [[Categoria:Cavalleros del Ordine Pour le Mérite]] [[Categoria:Cavalleros de grande croce del Ordine del Corona de Italia]] [[Categoria:Sepultate in le Cimiterio Monumental de Milano]] [[Categoria:Membros del Accademia del Scientias de Torino]] [[Categoria:Poetas romantic]] [[Categoria:Scriptor romantice]] [[Categoria:Scriptor catholic]] [[Categoria:Scriptor del realismo]] [[Categoria:Personas ligate al Accademia Roveretana del Agiati]] [[Categoria:Academicos del Crusca]] [[Categoria:Senatores del VII legislatura del Regno de Sardinia]] [[Categoria:Senatores del VIII legislatura del Regno de Italia]] [[Categoria:Senatores del IX legislatura del Regno de Italia]] [[Categoria:Senatores del X legislatura del Regno de Italia]] [[Categoria:Senatores del XI legislatura del Regno de Italia]] [[Categoria:Personalitates commemorate con funerales de Stato]] eywbhqkny1v2tifdxtjf1r3jc5r2kfk 699290 699289 2026-08-28T07:45:11Z Interlingvisto 60932 /* Le description physic */ 699290 wikitext text/x-wiki {{Infobox/articulo/persona}} '''Alessandro Manzoni''', nascite '''Alessandro Francesco Tommaso Antonio Manzoni''' ([[Milan]]), ([[7 de martio]] [[1785]] – [[Milan]], [[22 de maio]] [[1873]]) esseva un [[scriptor]], [[poeta]] e [[dramaturgo]] [[Italia|italian]], e anque [[Senator del Regno de Italia|senator del Regno de Italia]]. Considerate como un del major romancieros italian de tote le tempo pro le celeberrime romanzo ''[[Le promesse sposes]]'', capite fundamental del [[litteratura italian]],<ref name="Treccani">{{Treccani|alessandro-manzoni|Manzóni, Alessandro|accesso=16 januario 2026}}</ref> Manzoni habeva le merito de haber jectate le bases pro le romanzo moderne e de haber assi promovite le unitate linguistic italian, sur le tracia del litteratura moralmente e civilmente ingajate proprie del [[Illuminismo italian]]. Passate del periodo [[neoclassic]] a illo [[romantismo|romantic]], Manzoni, devenite un fervente catholic de tendentias [[Christianismo liberal|liberal]], lassava un marca indelebile anque in le [[historia del theatro italian]] (pro haber rumpite le tres [[unitates aristotelic]]) e in le poesia, gratias al nascentia del pluralismo vocal con le ''[[Hymnos Sacre]]'' e al disveloppamento del poesia civil. Le successo e le numerose recognitiones public (ille esseva [[Senator del Regno de Italia|senator del Regno de Italia]]) esseva accompaniate per problemas de sanitate ([[neurosis]], [[agoraphobia]]) e familiar (le numerose mortes que affligeva le vita domestic), que le reduceva a un progressive isolation existential. Nonobstante isto, ille remaneva in contacto per correspondentia con le melior cultura europee, ab [[Goethe]] usque a [[Antonio Rosmini]], subiente anque le influentia de [[Walter Scott]] pro le genere del romanzo historic. == Biographia == === Origines familiar === ==== Familia ==== {{Vider anque|Manzoni (familia)}} [[File:Pietro Manzoni.jpg|left|thumb|alt=Portrait de Pietro Manzoni|Pietro Manzoni, ''Casa Manzoni'', [[Brusuglio]]<ref>{{cita|Ginzburg|p. 345}}.</ref>.]] Per le latere maternal Alessandro Manzoni proveniva del illustre familia del [[Beccaria (familia)|Beccaria]]; le avo esseva [[Cesare Beccaria]], autor del tractato ''[[Dei delitti e delle pene|Del delitos e del penas]]'' e un del principal promotores del [[Illuminismo in Italia|Illuminismo lombard]]. Secundo le mesme Manzoni, ille e su avo se videva solmente un vice, al occasion del visita de su matre al celebre genitor.<ref>Manzoni rememora assi le incontro in {{cita|Fabris|p. 94}}: {{Citation|Io me rememora de haber le vidite un sol vice, e io rememora su figura. Mi matre, ante de poner me in collegio, me duceva a salutar le; e ille iva prender chocolates pro me. Il me pare ancora vider le avo e le armario.}} </ref> Le parentela con le Beccaria le rendeva insuper cosino distante del scriptor [[scapigliatura|scapigliate]] [[Carlo Dossi]].<ref>{{Cita|Lioce}}.</ref> Plus modeste esseva in vice le familia paternal:<ref group="N">Pro un quadro general del historia del familia Manzoni ab Giacomo (initio del XVI seculo) usque a Alessandro Manzoni, vide: {{Cita testo |autore=Pietro Pensa |titolo=Familia Manzoni: ille ramo del casato |rivista=Broletto |volume=2 |anno=1985 |pagine=62-69 |città=Como |issn=2388-1232 |url=http://pietro.pensa.it |accesso=23 julio 2015}}</ref> don [[Pietro Manzoni|Pietro Antonio Pasino Manzoni]] (1657-1736), le patre de Alessandro, descendeva de un nobile familia de [[Barzio]], in [[Valsassina]], stabilite in [[1612]] in [[Lecco]] (in le localitate de [[Caleotto]]) sequente al matrimonio de [[Giacomo Maria Manzoni]] con Ludovica Airoldi in 1611.<ref>{{Cita|Pensa}}.</ref> Ben que Pietro Manzoni habeva postea recipite le feudo de [[Cascine di Garbagna Novarese#Moncucco|Moncucco]] in le [[Provincia de Novara|Novarese]] in [[1691]]<ref>{{Cita web|http://www.storiadimilano.it/Repertori/cronologia_manzoni.htm|titulo=Chronologia del vita de A. Manzoni e del edificios habitate per ille|accesso=16 januario 2026|autore=Paolo Colussi|editore=Historia de Milano|data=9 april 2012}}</ref><ref>{{Cita|Parenti|p. 12}}:{{Citation|Le feudo de Moncucco pertineva al Manzoni, qui lo habeva acquirite del Camera Regia de Milano, con le assenso de Carlo II, rege de Hispania, ja desde le 23 de februario 1691, per opera de Don Pietro Antonio.}}</ref><ref>{{Cita|Bonfiglioli|p. 8}}.</ref><ref>{{Cita|Casalis|p. 600}}:{{Citation|Moncucco, dependentia de Mirasole in le basse Novarese: se trova super le Arbogna: esseva le signoria del Manzoni del loco de Caleotto in le territorio de Lecco.}}</ref> e in virtute de isto illes esseva contes, in Milano le titulo non esseva valide proque esseva «estranie».<ref name=":5">{{DBI|autore=Piero Floriani|nomeurl=alessandro-manzoni|accesso=16 januario 2026}}</ref><ref name="infeudazione" group="N">Alcun autores, como {{Cita|de Feo|p. 27}} e {{Cita|Bonfiglioli|p. 8}}, reporta 1773 como anno del infeudation de Moncucco al Manzoni: il se tracta de un evidente error chronologic, proque [[Carlo II de Hispania]] habeva morite in 1700 e le Novarese, ante le [[guerra de succession espaniol]], faceva parte del [[Ducato de Milano]], alora sub le egida de [[Madrid]].</ref> Initialmente don Pietro presentava al govern austriac un requesta official de recognition, ma pois prefereva non insister.<ref>{{cita|De Gubernatis|p. 21, nota 4}}.</ref> In omne caso, quando Roma attribuera multo plus tarde le citatinitate al Manzoni, le titulo comital apparera sur le acto official e sera mantenite per su descendentes. ==== Manzoni e Giovanni Verri ==== Ben que le patre legitim esseva Pietro Manzoni, il es multo probabile que le patre natural de Alessandro esseva un amante de Giulia, [[Giovanni Verri]] (le fratre minor de [[Alessandro Verri|Alessandro]] e [[Pietro Verri]]).<ref name=":5"/><ref name=":0">{{cita|Tellini|pp. 16-17}}: {{Citation|Le patre natural es tamen Giovanni Verri — ja amante de Giulia desde 1780…}}</ref> Con Giovanni, un homine attractive e libertin, de dece-septe annos plus vetule que illa, Giulia habeva initiate un relation ja in 1780, continuante la mesmo post le matrimonio.<ref name=":0"/><ref>{{Cita web|url=http://archiviostorico.corriere.it |titolo=Verri, Manzoni, Beccaria: tres familias pro Giulia |autore=Giulia Beccaria e Ermanno Paccagnini |editore=Corriere della Sera |data=15 decembre 2001 |accesso=17 januario 2026 |citazione=Accesso limitate per medio de subscription.}}</ref> Secundo lo que esseva reportate per [[Niccolò Tommaseo]], il pare que Verri esseva le ver patre del scriptor e que iste esseva plenmente al currente: «Anque de Pietro Verri <nowiki>[Manzoni]</nowiki> ille parla con reverentia, tanto plus que ille sape, e su matre non lo dissimulava, esser le nepote de ille, isto es, le filio de un de su fratres».<ref>{{Cita|Tommaseo|p. 54}}.</ref> === Le infantia e le adolescentia === ==== Galbiate e le separation del genitores ==== Alessandro Manzoni<ref>{{cita|De Gubernatis|p. 18, nota 2}}: {{Citation|Al infante esseva imposte le nomines Alessandro, Francesco, Tommaso, Antonio. Le prime nomine esseva illo del patre de Don Pietro, isto es le avo de Manzoni, alora ja morte; le secunde nomine esseva illo del parino Don Francesco Arrigoni. Le nomine Tommaso gli esseva imposte, sin dubita, proque le Ecclesia celebra le 7 de martio Sancto Tommaso. Antonio esseva le nomine de un cosino canonico in San Nazaro; ma illo pote anque esser venite a Manzoni de un madrina Antonietta, circa le qual, tamen, usque nunc nos vermente non sape nihil.}}</ref> nasceva in Milano, alora parte del [[Imperio Habsburgic]], al numero 20 de via San Damiano<ref name=":9">{{cita|Tonelli|p. 5}}.</ref> (correspondente al actual via Visconti di Modrone n.º 16),<ref>{{Cita web|url=http://www.storiadimilano.it/Repertori/cronologia_manzoni.htm|titulo=Chronologia Manzoni|autore=Paolo Colussi|accesso=18 januario 2026}}</ref><ref>{{Cita web|url = https://www.comune.milano.it/documents/76991511/269691898/36+Via+Visconti+di+Modrone.pdf/b3df31d2-89cc-e78d-dc19-d70c02d850b3?t=1627550354266|titulo = 36 Via Visconti di Modrone|autore = Commune de Milano|sito = comune.milano.it/municipio1|data = 2020|lingua = IT|formato = PDF|p = 2|accesso = 18 januario 2026}}</ref> le 7 de martio 1785, de [[Giulia Beccaria]] e, officialmente, de don [[Pietro Manzoni]].<ref>{{cita|Tellini|p. 16}}</ref> Ille passava le prime annos de vita principalmente in le ''[[cascina]] Costa'' de [[Galbiate]], tenite a balia per Caterina Panzeri, un contadina del loco,<ref name=":1">{{cita|Boneschi|p. 172}}</ref><ref>{{cita|Tellini|p. 17}}.</ref> un facto atestate per le placa ancora presente super le edificio. Postea ille passava alcun periodos in le [[Villa Manzoni|villa rustic]] del [[Caleotto]], proprietate del familia paternal, habitation ubi ille amara retornar como adulto e que ille vendera, non sin regretos, in 1818. Sequente le separation del genitores,<ref group=N>Le separation occurreva, legalmente, le 23 de februario 1792; postea, ab 1795 — ma le relation habeva comenciate multo ante, forsan in 1790, anno in que illes pare haber se incontrate — Giulia Beccaria comenciava a cohabitar con le cult e ric [[Carlo Imbonati]], prime in Anglaterra, pois in Francia, a Paris ({{cita|Tellini|p. 17}}).</ref> Manzoni esseva educate in collegios religiose. ==== Le education religiose a Merate e a Lugano ==== [[File:Appiani Giulia Beccaria Alessandro Manzoni.jpg|thumb|alt=Portrait de Giulia Beccaria con su filio Alessandro como infante|[[Andrea Appiani]], ''Portrait de Giulia Beccaria e su filio Alessandro Manzoni como infante'', 1790. Le portrait esseva donate per Giulia a Verri, un evento que fortifica le supposite illegitimitate de Alessandro<ref>{{cita|Ginzburg|p. 9}}: {{Citation|Le pictor Andrea Appiani faceva un portrait de Giulia con le infante. In le portrait, Giulia es vestite como amazona. Illa ha un facie dure, ossee e fatigate. Illa reguarda in le vacuo. Nulle teneressa visibile verso ille infante que se appoia al su geniculo. Le infante ha quatro annos. Giulia donava le portrait a Giovanni Verri.}}</ref>]] Le 13 de octobre 1791<ref name=":2">{{Cita web|url=http://www.casadelmanzoni.it/content/la-vita|titulo=Chronologia del vita e del obras de Alessandro Manzoni|accesso=18 januario 2026|editore=Casa del Manzoni|data=2014|urlarchivio=https://web.archive.org/web/20151011153809/http://www.casadelmanzoni.it/content/la-vita|dataarchivio=11 octobre 2015|urlmorto=sì}}</ref> ille esseva accompagnate per su matre a [[Merate]] al collegio San Bartolomeo del [[Somaschi]], ubi ille remaneva durante cinque annos. Esseva un periodo dur; le parve Alessandro pativa del absentia de su matre<ref group=N>Manzoni rememorava sempre como su matre, pro facilitar le separation de su filio, se retirava clandestinmente profittante de un momento de distraction de ille (vide: {{cita|Trombatore 1957|p. 250}}).</ref> e suffreva del relation difficile tanto con su companiones de schola, violente,<ref group=N>Inter le motivos de derision poteva esser anque ille forma de [[balbutiation]] que comenciava a manifestar se precisemente durante ille annos (vide: {{cita|Trombatore 1957|pp. 250-251}}).</ref> como con le docentes, qui le puniva frequentemente.<ref>{{cita|Tonelli|p. 9}}.</ref> Le litteratura in ille annos esseva ja pro ille un consolation e un passion: durante le recreation, le scriptor contara, «…io me claudeva <nowiki>[…]</nowiki> in un camera, e ibi io componeva versos».<ref>{{cita|Fabris|p. 86}}.</ref> In april 1796 ille passava al [[Ecclesia de Sant'Antonio Abate (Lugano)|collegio de Sant'Antonio]] a [[Lugano]], ancora gerite per le Somaschi, pro remaner ibi usque a septembre 1798.<ref name=":2"/> In le mesme 1796 arrivava al [[laco de Lugano]] le somasco [[Francesco Soave]], celebre erudito e pedagogista; ben que il sia completemente improbabile que Manzoni le habeva como maestro (excepto forsan pro alcun dies), su figura exerceva super le infante un notabile influentia.<ref>{{cita|Trombatore 1957|p. 252}}.</ref> Vetule e proxime al morte, le autor de ''[[Le promesse sposes]]'' rememorava: «Io amava le patre Soave, e me pareva vider circa su capite un aureola de gloria».<ref>{{cita|Fabris|p. 95}}.</ref> Al fin de 1798 ille passava al collegio Longone de Milano, gerite per le [[Barnabitas]],<ref name=":10">{{cita|Tonelli|p. 15}}.</ref> e postea se transferiva a [[Castellazzo de' Barzi]], ubi le instituto habeva stabilite provisoriamente su sede a causa del manovras bellic,<ref name=":2" /> pro pois retornar le 7 de augusto [[1799]] a Milano.<ref name=":10" /> Il non es clar quanto tempore le adolescente remaneva presso le Barnabitas; le hypothese plus acceptate le considera alumno del schola usque a junio [[1801]].<ref>{{cita|Tonelli|p. 16}}</ref> Nonobstante le isolation al qual ille esseva fortiate per le ambiente clause e bigot, Alessandro succedeva a establir alcun amicitias durabile, como illas con le companiones de classe Giulio Visconti e [[Federico Confalonieri]]. Un die non precisate del anno scholastic 1800-1801, pois, le escolares recipeva un visita que suscitava in le juvene Alessandro un grande emotion: le arrivata de [[Vincenzo Monti]], que ille legeva avidemente e considerava le plus grande poeta vivente, «esseva pro ille como un apparition de un Deo».<ref>{{cita|Carcano|pp. 7-8}}.</ref> ==== Le formation cultural ==== [[File:VincenzoMonti.jpg|thumb|left|alt=Portrait de Vincenzo Monti|[[Andrea Appiani]], ''Portrait de Vincenzo Monti'', [[Pictura a oleo|oleo]] super [[Pictura super tela|tela]], 1809, [[Pinacotheca de Brera]].]] Le formation cultural de Manzoni es imbibite de mythologia e litteratura latin, como appare clarmente del poemas adolescent. Duo autores classic, in particular, es su preferitos, [[Virgilio]] e [[Horatio]],<ref name=":3">{{cita|Tellini|p. 18}}.</ref> ma notabile es anque le influentia de [[Dante]] e [[Petrarca]];<ref>In le sonetto ''A le Musa'', Manzoni enumera Dante e Petrarca como glorias poetic ({{cita|Trombatore 1961|p. 198}}).</ref> inter le contemporaneos, tamen, insimul con Monti, [[Giuseppe Parini|Parini]] e [[Vittorio Alfieri|Alfieri]] ha un rol importante.<ref>{{cita|Fabris|p. 86}}: {{Citation|Ille die io recitava pro me le ''Caduta'' de Parini; e, post sortir del camera, io recipeva le noticia que Parini habeva morite: e illo esseva un del impressiones le plus forte e dolorose de mi vita.}}</ref><ref>{{cita|Tonelli|p. 18}}</ref><ref>{{cita|Trombatore 1957|p. 286}}</ref><ref>{{cita|Langella|p. 14}}</ref> Si on exclude le precedente exercitios de stilo,<ref group=N>Manzoni comenciava a scriber versos al etate de nove annos ({{cita|Fabris|p. 94}}.)</ref> su prime experientias poetic remonta al medietate de 1801, quando ille comenciava a rediger ''[[Del trionfo della libertà|Del triumpho del libertate]]'',<ref>{{cita|Trombatore 1957|pp. 270-271}}.</ref> in le qual on pote relevar un vena satiric e polemic que habera un rol non negligibile in le Manzoni adolescente, ben que illa ja se mitigara al medietate del decennio. Nos possede anque le traductiones, in endecasillabos non-rimate, de alcun partes del libro quinte del ''[[Eneide]]'' e del ''[[Satiras (Horatio)|Satira]]'' tertie (libro prime) de Horatio, junto a un epigramma mutilate in le qual ille attacca un certe fra' Volpino que, sub un false apparentia, representa le vice-rector del collegio patre Gaetano Volpini.<ref>{{cita|Giordano|p. 45}}</ref> ==== Un juvene dissolute ==== [[File:Manzoni a Venezia.jpg|thumb|left|alt=Lapide commemorative de Manzoni a Venesia|Lapide in memoria de Manzoni a Venesia, Campo San Maurizio, Palazzo Bellavite.]] Sortite del mundo anguste del Longone, ab le estate de 1801 usque a 1805 ille viveva con su patre ancian, alternante le sojornos in le tenuta de [[Caleotto]]<ref name=":3" /> con le vita urban.<ref>Don Pietro resideva, insimul con un soror ex-monaca e un avunculo monsignor, presso [[Porta Vittoria (Milano)|Porta Tosa]] ({{cita|Carcano|p. 8}}).</ref> Durante ille periodo ille frequentava le ambiente illuministic del aristocratia e del alte burguesia milanese, dedicante un grande parte de su tempore al divertimento e in particular al joco de hasard; ille jocava in le [[Ridotto (teatro)|ridotto]] del [[Teatro alla Scala]] usque a que, secundo lo que pare, un reproche de Monti le convinceva a renunciar al vitio.<ref>{{cita|Momigliano|p. 5}}</ref> Illo esseva anque le epocha de su prime amor, illo pro Luigina Visconti, soror de [[Ermes Visconti|Ermes]]; de iste experientia nos sape lo que le poeta ipse revelava in 1807 in un littera a [[Claude Fauriel]]: a [[Genova]], in facto, ille la habeva casualmente revistate, ja maritate al marchese [[Gian Carlo Di Negro]], e le episodio habeva despertate in ille le nostalgia e le displacer de haberla perdite.<ref>«''Je vous ai peut-être dejà conté que j'eus dans mon adolescence (1801), une très-forte et très-pure passion pour une jeune fille''», ille scribeva le 19 de martio 1807 a Fauriel, «[…] ''Ce qui me donne un peu de torture, c'est la pensée que c'est un peu de ma faute que je l'ai perdue''» (forsan io vos ha ja dicite que io habeva, in le adolescentia, un passion multo forte e pure pro un puella […] Lo que me tormenta un pauc es pensar que, si io la ha perdite, es in parte mi culpa). Vide: {{cita|Sforza|p. 33}}.</ref> Ultra iste divertimentos, le juventute de Manzoni es anque marcate per un sojorno a [[Venezia]] (de octobre 1803 a maio 1804<ref name=":2" /><ref name=":4">{{cita|Tellini|p. 19}}.</ref>) apud su cosino Giovanni Manzoni. Durante iste periodo ille habeva le occasion de cognoscer le nobildonna [[Isabella Teotochi Albrizzi]], que in un tempore esseva musa de [[Foscolo]],<ref name=":4"/> e de scriber tres del quatro ''[[Opere de Alessandro Manzoni|Sermones]]''.<ref>{{cita|Tellini|pp. 37 e ss.}}</ref> Le motivo del sojorno venetian non es clar, del qual Alessandro conservava anque in su etate avanzate un rememoration multo belle,<ref>{{cita|Venosta|p. 55}}</ref> ma il non pare haber habite rationes politic, sed plus tosto le desiro del patre de allontanar le de un stilo de vita dissipate.<ref name=":4"/> ==== Le Milano illuministic ==== [[File:Manzoni 1805.jpg|thumb|alt=Portrait de Alessandro Manzoni in 1805|Anonime anglese, ''Alessandro Manzoni in 1805'', oleo super tela, actualmente in le [[Casa Manzoni]] de via del Morone, [[Milano]]. [[Natalia Ginzburg]], con multe probabilitate, describe iste portrait, quando illa scribe: «Alibi ille ha un dense crin disordinate, le oculos nubilose e sembla [[Ugo Foscolo]]»<ref>{{cita|Ginzburg|p. 23}}.</ref>]] Le complacentia neoclassic del tempore inspirava a ille le prime compositiones de un certe relieve, modulate super le obra de Vincenzo Monti, idol literari del momento; ultra ille, Manzoni se volveva a Parini, portavoz del ideales [[illuministas]] e del necessitate de moralisation, al poeta [[Ugo Foscolo]], a [[Francesco Lomonaco]], un exiliate [[Basilicata|lucano]],<ref>{{cita|Trombatore 1957|p. 277}}.</ref><ref group=N>Le relation con Lomonaco esseva bastante proxime. Si Manzoni monstrava haber grande estima pro ille, Lomonaco includeva como epigraphe a su ''Vite del excellentes Italianos'' le [[sonetto]] manzonian ''Pro le vita de Dante'' de 1802. A dece-septe annos, dunque, le juvene poeta videva pro le prime vice un proprie texto publicate ({{cita|Tellini|pp. 52-53, nota 5}}).</ref> e a [[Vincenzo Cuoco]], defensor del theorias [[Giambattista Vico|vichian]],<ref>{{cita|Tellini|pp. 18-19}}.</ref> anque ille exiliate de Napoles post le restauration bourbonic de 1799 e considerate le «prime ver maestro de Manzoni».<ref>{{cita|Langella|p. 16}}.</ref> Le proximitate al ambiente neoclassic, e in particular a su campion Vincenzo Monti, incitava le juvene a frequentar alcun cursos de eloquentia date per le poeta romagnol al [[universitate de Pavia]] inter 1802 e 1803.<ref name=":5"/> In le registratores del atheneo le nomine de Alessandro non appare, ma il es quasi certe que ille sequeva le lectiones montian.<ref name=":5"/> Ultra le cognoscite admiration pro Monti e le opinion de illustre studiosos,<ref>De iste idea, per exemplo, {{cita|Piumati|p. 3}} e {{cita|De Gubernatis|p. 60}}.</ref> le hypothese pare esser confirmate per le correspondentia del periodo. Le correspondentes de Manzoni, in facto, es quasi omnes studentes (o ex-studentes) del universitate, ab [[Andrea Mustoxidi]] a [[Giovan Battista Pagani]], ab Ignazio Calderari a [[Ermes Visconti]] e a Luigi Arese.<ref name=":5" /><ref group="N">Arese e Pagani esseva ja amicos de Manzoni desde le tempore del Collegio Longone ({{cita|Nigro|p. 3}}). Concernente le figuras de Luigi Arese e Ignazio Calderari, {{Cita|Sforza|p. 5, n. 3 e 5}} presenta le sequente retratos: «Le conte Luigi Arese Lucini de Milano, de qui Manzoni parla plure vices e con calidissime affection in su litteras. Il habeva le disgrazia de perder su patre in le flor del etate, e de cader in le manos de intrigantes, qui le haberea spoliato, si ille spontanee le 5 de julio 1805 non se habeva messe sub le tutela del doctor Gaetano Garbagnati, renunciante al administration de su proprie substantias. Le 1 de septembre 1806 ille faceva testamento; ille instituiva como heredes le fratres; ille legava le horologio de auro a Giovambattista Pagani» (n. 3); «Le conte Ignazio Calderari, un altere del amicos juvene del Nostre; qui le adresseva varie litteras [...] Nasceva in 1793; moriva in decembre 1838» (n. 4).</ref><ref>{{cita|Tonelli|p. 25}}</ref> Le contexto academic le poneva anque in contacto con duo professores [[jansenistas]], [[Giuseppe Zola (teologo)|Giuseppe Zola]] e [[Pietro Tamburini]], docentes respectivemente de «historia del leges e del costumes» e de «philosophia moral, jure natural e public»;<ref group=N>Pro un analyse general de Tamburini e Zola, vide: Paola Vismara, ''Pietro Tamburini e le "despotismo pontifical"'', in {{Cita|Negruzzo|pp. 95-114}}; Annibale Zambarbieri, ''Le gusto del historia. Giuseppe Zola al initio de su docencia pavian'', in {{Cita|Negruzzo|pp. 115-132}}.</ref> lor ideas in defensa del moral le influentiava profundemente, introducente le pro le prime vice al pensamento jansenista. Tamburini condemnava le [[Curia roman|Curia roman]] pro su deformationes, ma videva in le catholicismo un modello indispensabile. Pro le elevatezza de su dissertationes, ille pareva a Manzoni un puncto de referentia al pari de Zola, definite «supreme» in un littera a Pagani del 6 de septembre 1804.<ref>{{cita|Sforza|p. 9}}; le epiteto esseva exprimite in occasion de un ''Sermon'' componite alcun menses antea a Venesia. Manzoni precava su amico de submitter lo al judicio de Zola.</ref> Del puncto de vista literari, a iste periodo pertine ''[[Del trionfo della libertà|Del triumpho del libertate]]'', ''[[Opere di Alessandro Manzoni|Adda]]'' e ''Le quatro sermones'', que porta le impression de Monti e de Parini, ma anque le echo de Virgilio e Horatio. === Le sojorno parisin (1805-1810) === ==== Le morte de Carlo Imbonati e le reunion con le matre ==== [[File:Carlo Imbonati.png|thumb|left|alt=Cameo representante le profilo de Carlo Imbonati|[[Cameo]] del XIX seculo representante le profilo de Carlo Imbonati.]] In 1805 Manzoni esseva invitate per su matre e per [[Carlo Imbonati]] a [[Paris]], apparentemente sub le suggestion de Monti<ref>{{cita|Ginzburg|p. 16}}</ref>. Alessandro acceptava con entusiasmo, ma non habeva tempore de cognoscer le conte, a cuje missiva ille respondeva con parolas de calor e recognition que Imbonati non legeva jammais; ille moriva, in facto, le 15 de martio, lassante Beccaria como herede universal de su patrimonio<ref>{{cita|Boneschi|p. 219}}</ref><ref name=":6">{{cita|Tellini|p. 20}}</ref>, ma anque afflicte e in necessitate de amor filial.<ref>{{cita|Boneschi|p. 218}}: {{Citation|Le vacuo lassate per Carlo le pare un abysso que tosto inglutira anque illa. In junio illa scribe al fidel amico [[Francesco Melzi d'Eril]]: "Car Melzi, si vos videva le mortifere tristessa que me consume, o car Melzi, vos haberea pietate de me. Le pensamento que io debe haber un die de deman es un pena que renasce sempre pro me e tamen io es fortiate a implorar iste die de deman e a tremular que illo me escapa… e a vos io pote dicer lo: le universo integre es extinguite pro me".}}</ref>. Le juvene, alora de vinti annos, arrivava in le capital francese le 12 de julio,<ref name=":2"/><ref name=":6"/>, die in le qual le policia local le concedeva le permitto de sojorno.<ref>{{cita|Bonghi, ''Obras inedite o rare''}}</ref> Manzoni, qui pro le defuncto scribeva le carme ''[[In morte di Carlo Imbonati|In le morte de Carlo Imbonati]]'', discoperiva haber un matre, e ab ille momento lor camminos, separate usque alora, se incrociava pro non separar se plus. Usque a 1841, anno del morte de Beccaria, le duo stabiliva un relation multo stricte, cuje profunditate emerge del litteras del scriptor in innumerose occasiones; ja le 31 de augusto 1805 ille revelava a [[Vincenzo Monti]] haber trovate «mi felicitate […] inter le bracios de un matre», e viver solmente «pro mi Giulia».<ref>{{Cita|Sforza|p. 12}}</ref> ==== Le circulo parisian: le ''Idéologues'' e Claude Fauriel ==== {{Vide etiam|Idéologues}} [[File:Claude Fauriel.jpg|thumb|alt=Portrait de Claude Fauriel|''Claude Fauriel'', Castello de Bignon, Francia.]] Con su matre ille sojorna al numero 3 de [[place Vendôme]]. Multo frequentemente matre e filio se rendeva a Auteuil,<ref group=N>Le commune de Auteuil, que faceva parte del departimento del Seine, cessava de exister in 1860, e su territorio esseva repartite inter Paris e Boulogne-Billancourt.</ref> citate ubi se reuniva le circulo intellectual sub le patronato del vidua del philosopho [[Helvétius]],<ref name=":2"/> e al ''Maisonnette'' de [[Meulan]], ubi Manzoni passava duo annos, participante al circulo literari del cosidicte ''[[Idéologues]]'': philosophos de schola del undececente seculo, heredes del illuminismo del septe- e octo seculos ma orientate verso questiones concrete in le societate, e per isto precursors de themas [[romanticismo|romantic]] (como le attention al classes paupere e al emotion).<ref name=":7"/> Un rol importante in le gruppo del ''Idéologues'' (constituite, inter alteres, per [[Volney]], [[Dominique-Joseph Garat|Garat]], [[Destutt de Tracy]] e le danese [[Jens Baggesen|Baggesen]]<ref>{{cita|Carcano|pp. 8-9}}</ref>) esseva tenite per [[Claude Fauriel]],<ref name=":7">{{cita|Tellini|p. 60}}</ref><ref group=N>Fauriel habeva un rol significative in le evolution del poetica manzonian: le erudite francese inculcava in Alessandro, in facto, un grande interesse pro le historia e le faceva comprender que ille non debe scriber secundo modellos rigide e fixe in le tempore, ma debe esser capace de exprimer sentimentos que le permitte scriber in un maniera plus "ver", de modo a "tocar" le corde del lector: {{Citation|Le Vero historic remane le cardine del obra, ma recede a un position de scrupulose supporto functional que rende credibile e verisimile le invention|{{cita|Tellini|p. 152}}}}</ref> con qui Alessandro contraheva un amicitia que durava per multe annos; le frequentation esseva facilitate per le ligamine inter Giulia e le amante de Fauriel, [[Sophie de Condorcet]],<ref>{{cita|Ginzburg|p. 13}}.</ref> e per le plus ancian [[Pierre Cabanis]],<ref>Manzoni cognosceva e admirava Cabanis e, post su morte, le rememorava con affection «…''cet homme rare''…» (iste homine rare), non poteva rememorar «…''les promenades d'Auteuil sans souffrir''» (le promenades de Auteuil sin suffrer). {{cita|Sforza|pp. 72-73}}.</ref> autor del ''Lettre sur les causes premières'', texto orientate in senso [[spiritualismo|spiritualista]] e impregnante de spirito religiose, ben que le [[Essere supremo|Essere supreme]] cuje existentia es admittite non coincide completemente con le Deo christian secundo le conception del [[Ecclesia (communitate)|Ecclesia]].<ref>{{Cita libro|autore=Pierre Jean Georges Cabanis|titulo=Lettre, posthume et inédite de Cabanis à M. F*** sur les causes premières, avec des notes par F. Bérard|url=https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k5426351q.texteImage#|accesso=2 april 2024|anno=1824|editore=Gabon et Compagnie, Libraires|citate=Paris|lingua=Fr|OCLC=555572949}}</ref> A Paris, dunque, Alessandro entrava in contacto con le cultura francese classicizante, assimilante le [[sensismo]], le theorias [[Voltaire|volterrian]] e le evolution del rationalismo verso positiones [[Romanticismo|romantic]]. Nos possede pauc litteras relative al annos 1805-1807, e non es dunque possibile definir con precision le importantia pro Manzoni de tote le textos e autores que ille cognosceva o studiava plus profundemente durante le prime annos francese; Fauriel e Cabanis emerge tamen como le duo principal punctos de referentia; un certe importantia debeva anque haber [[Ponce-Denis Écouchard-Lebrun|Lebrun]], recognoscite, in un littera a Pagani del 12 de martio 1806, como «grand'homine», «poeta supreme» e «lirico transcendente».<ref>{{Cita|Sforza|p. 15}}.</ref> Il pote anque esser parolas de circumstantia, dictate per un amicitia ancora recente e per le gratitude pro le parolas laudative que «Pindare Lebrun»<ref group=N>Assi ille esseva appellate per le contemporaneos pro le stilo modelate super illo del poeta grec (vide {{cita|Bognetti|p. 109}}).</ref> le habeva adressate, honorante le con un proprie composition. Le stilo del poeta francese, improntate a un classicismo emphatic e conventional, non pare in facto conciliar se con le poetica manzonian, ma le poemetto ''[[Opere di Alessandro Manzoni|Urania]]'' (concepite inter 1806 e 1807 e postea lente portate a completion durante le annos sequente) portara partialmente su impression.<ref>Pro le integre paragrapho vide {{cita|Tonelli|pp. 65 e ss.}}</ref> ==== Le interludio italian (1806-1807) e le morte de don Pietro ==== [[File:Sophiedecondorcet.jpg|left|thumb|alt=Portrait de Sophie de Condorcet|''Sophie de Condorcet''. Su salon esseva un del punctos de incontro del ''Idéologues''.]] In junio 1806 matre e filio lassava pro le prime vice Paris, pro regular le ultime formalitates legal relative al hereditate de Imbonati, in le qual figurava etiam le [[Brusuglio|villa de Brusuglio]];<ref name=":5"/><ref>{{cita|Tellini|pp. 20-21}}.</ref> in septembre illes esseva totevia ja de retorno in Francia, como demonstra un littera de Manzoni a Ignazio Calderari.<ref>Le littera, del 7 septembre, se trova in {{cita|Sforza|pp. 23-25}}.</ref> Un secunde spostamento data de februario 1807: un littera a Fauriel, scribite le 17,<ref>{{Cita|Sforza|pp. 30-31}}.</ref> confirma que in ille die Manzoni se trovava in [[Susa (Italia)|Susa]] e habeva transite le [[Moncenisio]], durante que de altere testimonios epistolar nos sape que le mense sequente ille se trovava in [[Genova]].<ref>{{cita|Sforza|pp. 32-36}}.</ref> Le 20 martio, in procinto de partir pro [[Torino]], ille apprendeva que su patre esseva gravemente malade<ref name=":5"/> (ben que in realitate ille habeva morite ja duo dies ante<ref name=":2" />) e, durante le viage verso Milano, apprendeva de su morte. Il sembla totevia que Giulia e Alessandro non entrava in le citate ni participava al funerales, preferente passar alcun dies in le nove proprietate de Brusuglio e pois traversar de novo le [[Alpes]].<ref name="Ginz">{{cita|Ginzburg|p. 19}}</ref> Le parolas con le quales ille affronta in su litteras le morte de su patre pare plus tosto frigide; in le missiva a Fauriel del 8 april, vinti dies post le [[funeral]], ille adrese a Pietro un ultime voto: «''Paix et honneur à sa cendre''» (pace e honor a su cinere);<ref>''Carteggio Manzoni-Fauriel'' (a cura de I. Botta), Milano, Centro Nazionale Studi Manzoniani, 2003, p. 26.</ref> in le littera a Pagani del 24 martio, die in le qual ille recipeva le noticia del decesso, ille face referentia al motivo «ben dolorose» que le habeva appellate a Milano, pro continuar pois con altere argumentos, como le satisfaction de revider le amico Calderari e le affection pro su matre, «parlando del qual io trovara sempre plus debile e monche omne expression».<ref>{{cita|Sforza|p. 37}}</ref> In maio Alessandro, nominate per su patre herede universal,<ref name="Ginz" /> esseva de novo a Paris. ==== Le matrimonio e le nascentia del filia Giulia ==== [[File:Famiglia Manzoni.jpg|thumb|alt=Portrait del familia Manzoni per Ernesta Legnani Bisi|Le familia Manzoni al epocha del viage a Firenze, designo de [[Ernesta Legnani Bisi]].]] Desde tempore Giulia Beccaria cercava un sposa pro su filio; etiam le viage primaveral de 1807 habeva essite intraprite con iste objectivo, devenite jam preminente. Post le fallimento del projecto de fidanzar Alessandro con Augustine, filia del philosopho [[Destutt de Tracy]], a causa del basse grado de nobilitate del Manzoni,<ref name=":8">{{cita|Ginzburg|p. 24}}.</ref> Beccaria cognosceva a Paris Charlotte Blondel,<ref name=":11">{{cita|Tonelli|p. 85}}.</ref> parentate con le familia [[calvinista]] del [[ginevrino|bankero genevrin]] François Louis Blondel. Ille viveva in Milano con su sposa Marie e le filia de sedec annos [[Enrichetta Blondel|Enrichetta]] in le [[palatio Imbonati]], que le comite habeva vendite a ille annos ante.<ref name=":11"/> Le contactos esseva initiate per medio de Charlotte e, in septembre, le Manzoni partiva verso le citate milanese pro cognoscer Enrichetta — del qual habeva essite date excellent referentias — e su genitores. Le incontro, occurrite a [[Blevio]] in le fin de septembre 1807,<ref name=":8" /> non decepeva le sperantias; Manzoni remaneva incantate per le dulcesse e puritate del puella. Le matrimonio, que se revelara multo felice e essera coronate per le nascentia de dece filios, esseva celebrate le 6 februario 1808 in Milano:<ref name=":2"/><ref name=":12">{{cita|Tellini|p. 22}}</ref> prime con rito civil apud le municipio e, quaranta-cinque minutas plus tarde, con rito calvinista in via del Marino, ubi se trovava le casa del Blondel.<ref name=":12"/> Post haber regular le ultime questiones ligate al hereditate de Imbonati, le nove sposi, accompaniate per Giulia, se establi al numero 22 del Boulevard des Bains Chinois, a Paris.<ref>{{Cita|Parenti|pp. 70-71}}</ref><ref group=N>Le ration del partita de Milano pro Paris essevaationen, super toto, al scandalo del matrimonio inter un catholico (solmente de nomine) e un protestante, cosa que suscita le hostilitate del bon societate e del clero milanese ({{cita|Ginzburg|p. 25}}.)</ref> Le 23 decembre del mesme anno nasceva Giulia Claudia,<ref name=":12"/><ref name=":13">{{cita|Ginzburg|p. 26}}</ref> futur prime sposa de [[Massimo d'Azeglio]], que esseva baptisate le 23 augusto 1809 in le ecclesia [[giansenista]] de San Nicola presso [[Meulan]], secundo le rito catholic e con Fauriel como [[padrino]].<ref name=":13"/><ref name="Tel24">{{Cita|Tellini|p. 24}}</ref> Le decision de baptisar con rito catholic le primogenita, prendite per un patre indifferente desde le puncto de vista religiose e per un matre calvinista, es le indice de un cambiamento radical in le sensibilitate spiritual del familia. === Le conversion: un debatto aperte === [[File:Manzoni Blondel.jpg|thumb|left|alt=Miniatura de Alessandro e Enrichetta le die del nuptias|Miniatura de Alessandro e Enrichetta le die del nuptias.]] Le conversion al catholicismo de Manzoni es un thema super le qual non solmente le criticos, ma etiam le cognoscitores e le membros del familia del scriptor ha sempre discutite, obtenente del autor de ''I promessi sposi''<ref>{{cita|Tonelli|p. 96}}:{{Citation|…il Manzoni evita sempre di discorrere, anche coi congiunti più intimi, sulle cause, o circostanze particolari, che avevano determinato il suo ritorno alla fede; e una volta che il figliastro [[Stefano Stampa]] glielo aveva apertamente richiesto, si contentò di rispondere assai vagamente: "È stata la grazia di Dio, mio caro, è stata la grazia di Dio"; e alla stessa domanda della figlia Vittoria, analoga risposta.}}</ref> responsas aleatori; un reserva que rende omne studio critic inevitabilemente opinabile e incomplete. Le importantia del conversion, fundamental pro comprender le evolution thematic e spiritual de Manzoni durante le «quindecim annos creative», es sovente ligate a un legenda hagiographic que volerea un conversion repentine, attribuite al disorientation de Enrichetta in 1810. In realitate, le percurso que reconduceva Manzoni e su familia al practica religiose catholic esseva multo plus longe, debite a un serie de factores combinate inter illes. ==== Le duo litteras al Calderari (1806) ==== [[File:Jacques-Louis David 018.jpg|thumb|right|alt=Portrait del Papa Pio VII per Jacques-Louis David|[[Jacques-Louis David]], ''Pio VII'', [[oleo sur tabula|oleo sur tabula]], 1805, [[Louvre]]. Le concession del pontifice a Manzoni de poter celebrar le nuptias con rito catholic esseva un passo fundamental pro le regularisation religiose del copula.]] Un certe importantia ha duo litteras que Manzoni inviava a Ignazio Calderari concernente le maladia que conduceva al morte lor amico commun Luigi Arese. In le prime, del 17 septembre 1806, ille deplora que in loco del personas car le moribundo debe haber al latere de su lecto «l'orribile figura di un prete»,<ref>{{cita|Sforza|p. 26}}</ref><ref>{{cita|De Gubernatis|p. 125}}</ref> ma le 30 octobre, post le morte de Arese, sempre al Calderari ille exclama: «Oh sì! ci rivedremo! Se questa speranza non raddolcisse il desiderio dei buoni e l'orrore della presenza dei perversi, che sarebbe la vita?».<ref>{{cita|Sforza|p. 29}}</ref> Si de un latere es confirmate le reaction anticlerical ja observate in le prime obras, al mesme tempore Manzoni demonstra conformar se al spirito christian, prefigurante un existentia post le morte. ==== Le supplica a Pio VII ==== Post le baptismo catholic de Giulia in augusto 1809, Manzoni, in accordo con su sposa, adreseva un supplica a [[papa Pio VII]] a fin que, «pentito del fallo commesso», le autoritate pontifical poneva «un opportuno riparo, capace di rendere tranquilla la di lui coscienza [del supplicante, cioè del Manzoni]»,<ref>{{Cita|Manzoni cent'anni dopo|p. 49}}.</ref> rendente possibile celebrar de novo le matrimonio, iste vice secundo le rito catholic.<ref name="Tel24"/> In novembre arrivava le authorization papal con un rescripto del [[Michele Di Pietro|cardinal Di Pietro]] datate del 30 octobre,<ref>{{cita|Parenti|pp. 72-73}}.</ref> e le 15 februario [[1810]], in le casa de [[Ferdinando Marescalchi]], le curate del [[ecclesia del Madeleine|ecclesia de la Madeleine]] officiava le ceremonia.<ref>{{cita|Tonelli|p. 103}}</ref> ==== Degola e San Rocco (1809-1810) ==== [[File:Manzoni - Chiesa St.Roch.jpg|thumb|alt=Lapide in le ecclesia de Saint-Roch a Paris que commemora le conversion de Manzoni|Lapide ponite sur le prime pilastro sinistre del nave lateral del ecclesia parisian de Saint-Roch, que commemora le conversion de Alessandro Manzoni.]] Al initio de [[1809]] le Manzoni habeva facite cognoscentias importante, forsan decisive pro orientar Alessandro verso le practica religiose. Pierre Jean Agier, presidente del Corte de appello parisian, Giambattista Somis, ja consiliere del Corte de appello de [[Torino]], [[Ferdinando Marescalchi]], ministro del Relationes externe del [[Regno de Italia (1805-1814)|Regno de Italia]] [[napoleonico]],<ref>{{Treccani|ferdinando-marescalchi_(Dizionario-Biografico)|Marescalchi, Ferdinando|accesso=22 decembre 2015}}</ref> e Anne Marie Caroline Geymüller, un femina de [[Basilea]] devenite vidua de un official del guardia suisse del rege [[Luigi XVI]], faceva parte de un ambiente fortemente catholic e [[giansenista]].<ref>{{cita|Boneschi|p. 246}}</ref> Iste ultime, insuper, habeva [[Acto de abiura|renunciate solemnemente a]] le [[calvinismo]] in [[1805]] per opera de un [[abbate]] genevrin giansenista que le Manzoni cognosceva justo in le autumno de 1809, [[Eustachio Degola]],<ref>{{cita|Tonelli|pp. 102-103}}; pro le influentia de Geymüller e Degola vide A. Gazier, ''Manzoni à Port-Royal'', in ''Revue Bleue'', 1º martio 1908, e A. de Gubernatis, ''Eustachio Degola, le clero constitutional e le conversion del familia Manzoni'', Firenze, Barbera, 1882. Talvota, le cognomine se trova etiam in le forma con le accent tonic (Dègola, como reportate etiam sur le [pagina homonyme del Treccani]).</ref> le qual habeva un enorme importantia pro le conversion de Alessandro e de su familia. Le conversion de Manzoni, tamen, es multo plus cognoscite pro le appellate «miraculo de San Rocco».<ref>{{Cita web|1=http://www.internetculturale.it/opencms/directories/ViaggiNelTesto/manzoni/a9.html|2=Le conversion religiose|3=22 julio 2015|autore=Massimiliano Mancini|editore=Internet Culturale|urlarchivio=https://web.archive.org/web/20130623103016/http://www.internetculturale.it/opencms/directories/ViaggiNelTesto/manzoni/a9.html|dataarchivio=23 junio 2013|urlmorto=sì}}</ref> Le 2 april 1810, durante le festivitates pro le nuptias de Napoleone I e [[Maria Luisa de Austria]], improvisemente explodeva alcun mortarettos e le turba que impleva le stratas separava Manzoni de su sposa,<ref>{{cita|Ginzburg|p. 29}}.</ref><ref>{{cita|Boneschi|p. 248}}.</ref> le qual, pulsate per le gente, se trovava sur le scalones del [[Ecclesia de San Rocco (Parigi)|ecclesia de San Rocco]], in rue Saint-Honoré, e se refugia. In le silentio e serenitate de ille templo ille implorava le gratia de retrovar su consorte e, al exito, convertite, poteva reabraciar la.<ref>{{cita|Tonelli|p. 96}}</ref> [[File:Alessandro Manzoni, incisione di Ardinghi.jpg|thumb|alt=Incision de Alessandro Manzoni a 25 annos|Alessandro Manzoni circa le etate de 25 annos in un incision de Ardinghi, in ''Lettere di Alessandro Manzoni'', a cura de [[Angelo de Gubernatis]], Paolo Carrara, Milano 1881.]] Un altere version, reportate per [[Giulio Carcano]], narra in vice de un Manzoni frustrate que, assediate per dubitas spiritual, se haberea rendite in San Rocco clamante: «O Deo! Si tu existe, revela te a me!»,<ref>{{cita|Carcano|p. 11}}.</ref> exiente pois como credente. ==== Degola e le relationes con le Manzoni ==== Initialmente le sacerdote habeva le carga de preparar Enrichetta Blondel al abiura del calvinismo.<ref>{{cita|Boneschi|p. 247}}:{{Citation|Le 9 april 1810 initia formalmente le instruction catholic de Enrichetta.}}</ref> Ille le demandava de scriber summarios del lectiones de religion catholic (appellate ''ristretti''), pro corriger los pois ipse.<ref>{{cita|Ginzburg|p. 28}}</ref> Le abiura esseva subscripte in un acto official le 3 maio 1810 e celebrate solemnemente le 22 maio in le [[ecclesia de Saint-Séverin]], in presentia del circulo jansenista e del abbate Degola.<ref name="ReferenceB">{{cita|Ginzburg|p. 30}}</ref> Le influentia del sacerdote jansenista es innegabile: le rememora le longe correspondentia que le sacerdote genovese manteneva con Manzoni, con su sposa e con Giulia Beccaria.<ref>{{cita|Tonelli|pp. 115 e ss.}}</ref> Es relativemente facile reconstruer le etapas per le quales Blondel se convertite al catholicismo, ma le motivo non es clar. Probabilemente Manzoni, qui esseva «un animo non veramente ribelle», acceptava con fastidio un matrimonio non benedicte, e iste situation, quando le filia esseva inscribite in le registro del baptismos, debeva metter le in imbarasso.<ref>{{cita|Momigliano|p. 16}}</ref> === Le retorno in Italia (1810-1812) === ==== Inter via del Morone e Brusuglio. Le familia ==== [[File:8862 - Milano - P.za Belgiojoso - Casa del Manzoni - Foto Giovanni Dall'Orto - 14-Apr-2007.jpg|left|thumb|alt=Fachada del Casa Manzoni a Milano|Le [[Casa Manzoni]], viste ab [[piazza Belgioioso]] a [[Milano]]. Acquirite in 1813 per le scriptor, illo esseva le residentia urban de su familia usque a 1873, anno del morte de Manzoni. Hodie illo alberga le "Museo manzoniano", le "Centro de studi manzoniani" e le "[[Società Storica Lombarda|Società Storica lombarda]]".<ref>{{Cita web|url=[http://www.casadelmanzoni.it|titolo=Casa](http://www.casadelmanzoni.it|titolo=Casa) del Manzoni|accesso=21 januario 2026|editore=Casa del Manzoni}}</ref>]] Quanto le spirito de Manzoni se habeva cambiate durante le ultime menses del residentia parisin, o melio, quanto illo esseva in contradiction con le valores e le modelos precedente, es difficile dicer. Certemente le grande citate francese, capital del belle mundo e del intellectuales del epocha, non exerceva plus alcun fascino super ille.<ref name="ReferenceB"/><ref>Ciò emerge da {{cita|Sforza|p. 90}}:{{Citation|Solo la vostra presenza mi lega ancora a questa città, che per il resto non esercita su di me alcuna attrattiva.|Lettera al Fauriel (29 maggio 1810)|Il n'y a que vous qui m'attachez encore à ce Paris que je n'aime point du tout pour tout le reste.|lingua=fr}}</ref> In besonio de tranquillitate, Manzoni quitava [[Parigi]] con le familia le 2 junio, dirigite verso [[Brusuglio]], ubi ille arrivava, malgrado alcun inconvenientes,<ref>{{cita|Ginzburg|p. 31}}:{{Citation|Arrivati a Lione, s'ammalò Giulia e s'ammalò la bambina [Giulia Claudia]. Enrichetta era incinta, o credeva di esserlo; soffriva di disturbi che le sembravano segni di gravidanza. Manzoni dovette farsi togliere un dente.}}</ref> alcun septimanas plus tarde. Ibi, tamen, ille incontrava le ira del familia Blondel, irate per le conversion de Enrichetta al catholicismo, un resentimento que non diminuiva con le passar del annos.<ref>{{cita|Ginzburg|pp. 30-31}}</ref> Le Manzoni alternava periodos a Brusuglio e in le citate, habente durante le belle saison lor residentia in le villa extra le porta, ubi Alessandro se dedicava al agricultura. A Milano illes se establiva durante quasi duo annos al numero 3883 de via S. Vito al Carobbio,<ref>{{cita|Boneschi|p. 251}}</ref> pro pois passar un anno in le [[Casa Beccaria|palatio del Beccaria]], in [[via Brera]], usque al 2 octobre 1813, quando le scriptor acquisiva un casa in via del Morone, al numero 1171 (hodie 1).<ref name="Par97">{{cita|Parenti|p. 97}}</ref> Manzoni habeva sempre essite habituate a viver in medio del verdor: le nove habitation, que dava super piazza Belgioioso, habeva «un jardin proprie interne, con un certe qual sensation de claustro, absolutemente lo que esseva convenibile al indole de Manzoni».<ref>{{cita|Radius|p. 55}}</ref> In via del Morone le autor haberea passate le resto de su vita. Durante le annos sequente le membros del familia, qui alternava lor residentia inter le palatio urban e le villa de Brusuglio, cresceva in numero.<ref name="Family">{{Cita web|url=http://www.casadelmanzoni.it/content/la-famiglia-manzoni#n10|titolo=La Famiglia Manzoni|accesso=21 januario 2026|editore=Casa del Manzoni|urlarchivio=https://web.archive.org/web/20160311035010/http://www.casadelmanzoni.it/content/la-famiglia-manzoni#n10|dataarchivio=11 martio 2016|urlmorto=sì}}</ref> Post Luigia, nascite e morte le mesme die (5 septembre 1811), le 21 julio 1813 nasceva in via Brera le prime filio mascule, [[Pietro Luigi Manzoni|Pietro Luigi]]. Le 25 julio 1815 le casa de via del Morone esseva allietate per le nascentia de Cristina,<ref name=":5"/><ref name="Par97" /> posteriormente sposa de Cristoforo Baroggi. Durante le annos sequente nasceva anque Sofia (12 novembre 1817), sposa de Lodovico Trotti; [[Enrico Manzoni|Enrico]] (7 junio 1819); Clara (augusto 1821), qui viveva duo annos; Vittoria (martio 1822), sposa desde 1846 de [[Giovanni Battista Giorgini (1818-1908)|Giovanni Battista Giorgini]]); [[Filippo Manzoni|Filippo]] (martio 1826), sposo de Erminia Catena; e Matilde in maio 1830, le ultime, morte celibe.<ref name=":5"/> ==== De Degola a Luigi Tosi: le nove guida spiritual ==== [[File:Luigi Tosi.jpg|thumb|alt=Portrait de Luigi Tosi|Luigi Tosi.]] Ante de partir, le Manzoni habeva demandate al sacerdote jansenista de indicar les un persona digne de confidentia que poterea continuar su opera de assistentia spiritual.<ref>{{cita|Parenti|p. 81}}</ref> Le 30 maio Degola scribeva un littera de recommendation pro don [[Luigi Tosi (vescovo)|Luigi Tosi]], canonic de [[Basilica di Sant'Ambrogio|San Ambrosio]] e etiam ille jansenista.<ref>{{cita|Tonelli|p. 120}}</ref> Tanto Giulia como Alessandro habeva un excellente impression de Tosi, como se pote deducer del parolas del scriptor: «Le dignissime Canonic Tosi esseva visitate per mi matre e me <nowiki>[…]</nowiki>, e esseva trovate un digne amico de Degola; e isto suffice pro su elogio».<ref>{{cita|Sforza|p. 98}}</ref> Le sacerdote se recava regularmente etiam a Brusuglio, quando le familia ibi remaneva, e manteneva su function de [[guida spiritual]] durante multe annos, etiam post su election a [[diocesi di Pavia|episcopo de Pavia]], occurrite in 1823. A Alessandro, como a su sposa e a su matre, le [[eucaristia]] non habeva ancora essite administrate. Post un breve preparation, Manzoni se [[Penitenza (sacramento)|confessava]] le 27 augusto e le 15 septembre, insimul con Giulia e Enrichetta, se accostava pro le prime vice al Communion,<ref>{{cita|Tellini|pp. 24-25}}</ref> ben que le percurso de conversion complete esseva ancora multo longe. De facto, in augusto 1811, le neophyto inviava a Degola e Tosi litteras in le quales ille les demandava respectivemente de orar «proque place al Senior scuoter mi lentor in su servicio e liberar me de un tepore que me tormenta e me humilia», e affirmava que «malgrado mi profunde indignitate, io senti quanto le Omnipotentia del Gratia Divine pote operar in me».<ref>{{cita|Sforza|p. 127}}</ref> === Le quindecim annos creative (1812-1827) === {{Vide etiam|Obras de Alessandro Manzoni}} [[File:Molteni Giuseppe, Alessandro Manzoni.jpg|left|thumb|alt=Portrait de Alessandro Manzoni per Giuseppe Molteni|[[Giuseppe Molteni]], ''Alessandro Manzoni'', oleo sur tela, 1835, [[Pinacoteca de Brera]].]] ==== Introduction ==== Expression jam adoptate per le critica litterari,<ref>{{Cita|Guglielmino-Grosser|p. 229}}; {{Cita|Marchese|p. 28}}.</ref> le ''quindecim annos creative'' sole indicar ille arco temporal durante le qual Manzoni, jam convertite al catholicismo e al ideas romantic, se dedicava al redaction de su obras litterari principal, ab le poesia sacre usque al poesia civil, ab le essayes philosophic-religiose usque al tragedias, pro arrivar finalmente al redaction del prime grande romanzo del historia del litteratura italian. In tote iste generes, Manzoni introduceva elementos nove e revolutionari in relation al tradition litterari: le ''Hymnos Sacre'' revela le coralitate del poesia christian de Manzoni;<ref name="GG230">{{Cita|Guglielmino-Grosser|p. 230}}.</ref> le tragedias, in nomine del verisimilitude, se distacca del unitates aristotelic e revela ille interesse progressive pro le sentimentos human que trovara lor plen expression in le romanzo. ==== Le ''Hymnos Sacre'' ==== {{Vide etiam|Hymnos sacre}} Ab iste momento su vita e su arte essera plenmente conforme al fide e al necessitate de divulgar la per le exemplo e per le obras. In 1812 ille comenciava le redaction del ''[[Hymnos sacre]]''. Ille voleva scriber in iste ordine ''Le Natal'', ''Le Epiphania'', ''Le Passion'', ''Le Resurrection'', ''Le Ascension'', ''Le Pentecoste'', ''Le Corpore del Senior'', ''Le Cathedra de Sancte Petro'', ''Le Assumption'', ''Le Nomine de Maria'', ''Omnes Sanctos'' e ''Le Mortos'',<ref>{{cita|Tonelli|p. 137}}</ref> ma ille portava a termino solmente cinque: ''Le Resurrection'', ''Le nomine de Maria'', ''Le Natal'', ''Le Passion'' e ''[[Le Pentecoste (Hymnos sacre)|Le Pentecoste]]''. Le prime quatro esseva scribite inter april 1812 e octobre 1815 e publicate in un volumine presso le editor milanese Pietro Agnelli al fin de 1815,<ref>{{cita|Tellini|p. 26}}</ref> durante que le redaction de ''Le Pentecoste'', initiate in 1817, esseva completate solmente cinque annos plus tarde, retardate per altere obras al quales le autor se dedicava in le mesme annos, inter le quales se distingue le duo tragedias e le prime version del romanzo. ''Le Omnes Sanctos'' (1830-1847) remaneva in stato de fragmento, como altere possibile additiones al ''Hymnos'' (''[[Le Natal de 1833]]'' e le brevissime ''Deo in le natura''). Le poesia religiose de Manzoni es completate per le ''Strophes pro un Prime Communion''. Le intention del autor es un poesia popular, del qual le stilo se allontana talora proque ancora influentiate per le formation [[neoclassica]],<ref>{{cita|Galletti|pp. 105 e ss.}}</ref> pro retornar pois al communitate del credentes (le ''[[ecclesia]]'' christian) que leva, insimul con le poeta, un canto de laude a Deo, le unic securitate contra le mal sempre dominante in le Historia.<ref>{{cita|Ferroni|p. 46}}:{{Citation|Le voce del poeta se immerge in le medio del populo que vive le rito, e al mesme tempore participa, con spirito agonistic, al conflicto sempre in curso inter le ben e le mal.}}</ref><ref>{{Cita|Guglielmino-Grosser|pp. 229-230}}.</ref> Iste dimension coral emerge super toto in le ''Pentecoste'', ubi le «filios de Eva» (v. 71), dispersate in tote le mundo, trova unitate in le fide in Deo.<ref name="GG230"/> ==== Le 1814 e le ''Odes'' ''civil'' ==== [[File:Prina lynched.jpg|thumb|alt=Impression de epocha representante le linciamento de Giuseppe Prina|Le linciamento de Giuseppe Prina in un impression de epocha.]] Durante que Manzoni elaborava le ''Hymnos Sacre'', le situation politic international se deteriorava rapidemente: [[Napoleone Bonaparte|Napoleone]], fortemente debilititate post le disastrose [[Campania de Russia]] de 1812, cadeva in le grande [[Battalia de Lipsia]] de 1813. In consequentia, anque le [[Stato satellite|Statos satellites francese]], inter le qual [[Regno de Italia (1805-1814)|Regno de Italia]], cadeva sub le colpos del coalition austro-russe, obligante [[Eugenio di Beauharnais]] a fugir de Milano e permittente assi al austriacos de [[Campania de Italia (1813-1814)|reentrar in Lombardia]]. Manzoni viveva iste momentos dramatic con grande angustia, assistente ab su palatio de via del Morone, le 20 april 1814, al linciamento del ministro del financias [[Giuseppe Prina]], le violentia del qual (vivamente deplorate per le scriptor) es narrate in un littera a Fauriel.<ref>{{cita|Ginzburg|pp. 43-44}}:{{Citation|La nostra casa per l'appunto è situata molto vicino a quella dov'egli abitava di modo che abbiamo udito per alcun ore le grida di quelli che lo andavano cercando, il che tenne mia madre e mia moglie in angosce crudeli, anche perché pensavano che non si fermassero a questo. E invero alcuni malintenzionati volevano approfittare di quel momento d'anarchia per prolungarlo, ma la guardia civica seppe fermarlo con coraggio, una prudenza e un'operosità quanto mai degni di lode.}}</ref> A parte le episodio de Prina, Manzoni participava intensemente al [[Cade del Regno de Italia (1814)|tentativo de mantener independente le Alta Italia]] con un regno cuje sovrano haberea essite justo le viceré Eugenio di Beauharnais, subscribente un petition presso le potencias victoriose reunite a [[Parigi]].<ref>{{cita|Fabris|p. 98}}</ref> Poeticamente ille contribuiva al sentimento patriotic con le redaction de duo [[Canzon (metrica)|canzones]], ambes remanente incomplete:<ref>{{cita|Tellini|pp. 83-85}}</ref> ''[[April 1814]]'', in le qual le terre-moto politic milanese es evocate in un perspectiva patriotic e de denuncia contra le politica napoleonian,<ref>{{cita|Nigro|p. 44}}:{{Citation|Manzoni ha scritto la canzone antinapoleonica ''Aprile 1814'' nel linguaggio (rivoltato) delle illusioni della rimeria napoleonica, […]}}</ref> e ''[[Le proclamation de Rimini]]'' (april 1815), in le qual ille reflecte super le [[Proclamation de Rimini|discurso del mesme nomine]] tenite per [[Gioacchino Murat]] pro le defension de Italia, presentante le como un liberator inviate per Deo pro subtraher le italianos al sclavitude.<ref>''Il proclama di Rimini'', p. 699, vv. 36-44: «Egli è sorto, per Dio! Sì, per Colui / Che un dì trascelse il giovinetto ebreo / Che del fratello il percussor percosse; / E fattol duce e salvator de' suoi, / Degli avari ladron sul capo reo / L'ardua furia soffiò dell'onde rosse; / Per quel Dio che talora a stranie posse, / Certo in pena, il valor d'un popol trade;…».</ref> ==== Manzoni e le debatto inter classicistas e romanticos ==== [[File:Sulla maniera e la utilità delle traduzioni.pdf|thumb|left|alt=Prime pagina del articulo de Madame de Staël super le Biblioteca Italiana|Anne Louise Germaine de Staël, ''Super le maniera e le utilitate del traductiones'', traduction de Pietro Giordani in le ''[[Biblioteca Italiana]]'' (januario 1816). Le articulo suscita le initio del debatto inter classicistas e romanticos.]] Le annos sequente al conversion esseva assatis significative pro le panorama litterari e italian. Italia, ancora ligate a un firme tradition classicista, esseva obligate a confrontar se con le nove clima romantic europee. In januario 1816, le intellectual francese [[Madame de Staël]] publicava, traducite in italiano in le prime numero del ''[[Biblioteca Italiana]]'', un articulo intitulate ''[[Super le maniera e le utilitate del traductiones]]'', in le qual illa criticava le italianos qui se obstinava a remaner ligate a un rhetorica vacue, ignorante le novitates proveniente de Germania e de Anglaterra.<ref>{{cita|Ferroni|p. 27}}</ref><ref>{{Cita web|url=http://www.internetculturale.it/opencms/directories/ViaggiNelTesto/manzoni/a11.html|titolo=Le polemiche romantiche|accesso=23 januario 2026|autore=Massimiliano Mancini|editore=Internet Culturale|urlarchivio=https://web.archive.org/web/20150924035719/http://www.internetculturale.it/opencms/directories/ViaggiNelTesto/manzoni/a11.html|dataarchivio=24 septembre 2015|urlmorto=sì}}</ref> Al successive ''querelle'' inter classicistas (con [[Pietro Giordani]] al testa) e romanticos (inter le qual se distingue [[Ludovico di Breme]] e [[Giovanni Berchet]]), Manzoni non participava activemente. Ben que ille esseva del parte del romanticos e participava al ''Cameretta'' litterari animate per [[Ermes Visconti]], [[Gaetano Cattaneo]], [[Tommaso Grossi]] e super toto per le poeta dialectal [[Carlo Porta]],<ref>{{cita|Ferroni|p. 31}}.</ref><ref>{{Cita web|url=http://www.internetculturale.it/opencms/directories/ViaggiNelTesto/manzoni/a12.html|titolo=Le Cameretta portiana|accesso=23 januario 2016|autore=Massimiliano Mancini|editore=Internet Culturale|urlarchivio=https://web.archive.org/web/20150924035721/http://www.internetculturale.it/opencms/directories/ViaggiNelTesto/manzoni/a12.html|dataarchivio=24 septembre 2015|urlmorto=sì}}</ref> ille refusava de collaborar tanto con le ''Biblioteca Italiana'' como con ''[[Le Conciliator]]''.<ref name=":5"/> Ultra le interesse pro le poetic christian, esseva determinante le [[neurosi|neurosis depressive]] que colpava Manzoni desde 1810 e su difficultate a parlar in publico, factores que le fortiava a un vita retirate in su possessiones de Brusuglio o in le quiete de su palatio milanese.<ref name="tellini">{{cita|Tellini|pp. 24-27}}</ref> ==== Le production teatral ==== {{Vide etiam|Pensamento e poetica de Alessandro Manzoni}} Decisive esseva le impression que Manzoni lassava in le [[historia del teatro italian]]. Il interveniva super le structura e le finalitate mesme del drama, que, secundo le scriptor, non debe describer le abstracte ma le verosimil e le motiones del anima del protagonistas, excludente le artificialitate del [[unidades aristotelic]].<ref>{{cita|Tellini|p. 88}}</ref> Le fructos de iste reflexiones, emergite in le ''[[Littera a Monsieur Chauvet]]'' (1820), se collige in le tragedia ''[[Le Comte de Carmagnola]]'',<ref>Initiate le 15 januario 1816, illo esseva editate a Milano solmente in 1820 presso le editor Vincenzo Ferrario ({{Cita|Tellini|p. 90}}).</ref> cuje redaction esseva retardate per le problemas de natura nervose que affligeva le autor<ref>{{Cita|Floriani}}:{{Citation|A chiusura del biennio, riprendendo i contatti con Fauriel nelle tre lettere del 1816, il M<nowiki>[anzoni]</nowiki> sembrava un altro uomo [...] in quella del 25 marzo rievocò i tempi di Meulan, confessando i disturbi nervosi ma anche l'entusiasmo per il lavoro (una tragedia dedicata a lui, "son meilleur ami").}}</ref> e per le labor in le ''Observationes super le moral catholic''.<ref>{{Cita|Floriani}}:{{Citation|Il lavoro sul Carmagnola durò fino al settembre 1819. Mentre lo scriveva il M<nowiki>[anzoni]</nowiki> compose la Pentecoste, iniziata nel giugno 1817 e sospesa alla definizione di 10 strofe, poi rifiutate. Nel 1818 il Carmagnola fu a sua volta sospeso, uscendo poi, per cura di E<nowiki>[rmes]</nowiki> Visconti, all’inizio del 1820, mentre il M<nowiki>[anzoni]</nowiki> si trovava a Parigi.}}</ref> Le secunde tragedia, ''[[Adelchi (Manzoni)|Adelchi]]'', esseva editate in 1822, durante que in le mente comenciava a delinear se le vision narrative del romanzo.<ref name=":5"/> ==== Le crise de 1817 e le ''Observationes super le moral catholic'' (1818-1819) ==== {{Vide etiam|Observationes super le moral catholic}} [[File:Jean Charles Simonde de Sismondi (1773-1842).png|thumb|left|alt=Portrait de Jean Charles Léonard Simonde de Sismondi|[[Jean Charles Léonard Simonde de Sismondi]].]] In le primavera de 1817 Manzoni habeva un breve crise spiritual,<ref>{{cita|Tonelli|p. 160}}</ref> determinate per plure factores, in particular per le appoio del Ecclesia al restauration: le liberal Manzoni non comprendeva le conflicto inter le religion christian, in le qual ille fermemente credeva, e le orientation politic del Ecclesia catholic, que ille non compartiva.<ref>{{cita|Tellini|p. 101}}</ref> Le disillusion que resulta conduceva al aggravation de su maladia nervose e a un consequent refrigeration in le practica religiose, como se deduce de un littera de [[Luigi Tosi (vescovo)|Tosi]] a [[Eustachio Degola|Degola]], in le qual le patre spiritual del scriptor communicava le superamento del crise (14 junio 1817).<ref>Pro approfondir le question del crise spiritual vide {{cita|Accame Bobbio}}.</ref> Anque con le futuro [[vescovo de Pavia|episcopo de Pavia]] il habeva un parve conflicto, tosto oblidate, quando Manzoni habeva manifestate le desiro de retornar pro un periodo a Parigi, incontrante un opposition que le pareva exagerate.<ref name=":15">{{cita|Tonelli|p. 161}}</ref> Le sacerdote videva in le transferimento un periculo pro le fide del discipulo, qui desiderava in vice revider [[Claude Fauriel|Fauriel]] e sperava obtener beneficio pro su problemas nervose. Manzoni demandava totevia de poter partir, ma in maio le policia le refusava le passaportes.<ref>{{cita|Tonelli|pp. 179-180}}</ref> Temporarimente abandonate le hypothese parisian, Manzoni interrumpeva le ''Comte de Carmagnola'' e se retirava in le campania, ubi ille se immersava in le lectura de textos philosophic que servirea de base al ''Observationes super le moral catholic''.<ref name=":15"/> Le annotationes manzonian al autores studiate es utile pro discoperir qual libros ille studiava in ille menses e como ille les judicava: illas a [[John Locke|Locke]], a [[Étienne Bonnot de Condillac|Condillac]] e a [[Destutt de Tracy]] demonstra le distantia de Manzoni ab lor pensamento.<ref name=":15"/> In preparar le ''Observationes'', su attention se dirigeva super toto al ''[[Historia del Republicas Italiane]]'' de [[Jean Charles Léonard Simonde de Sismondi|Sismondi]], cuje dece-sexte e ultime volumina sortiva a Parigi in 1818. Le obra contineva in le ultime tomo violente accusationes contra le catholicismo, lo que suscitava un reaction indignate del canonico Tosi, qui demandava a Manzoni de responder.<ref group=N>Secundo {{cita|De Gubernatis|pp. 146-147}}, Tosi obligava Manzoni, como penitentia pro le vita anticlerical e atheistic de su prime juventute, a scriber un tractato in defension del religion catholic, arrivante mesmo a «chiude<nowiki>[re]</nowiki> in camera Alessandro Manzoni, perché mandasse innanzi il libro sulla ''Morale cattolica'' che non voleva andare avanti».</ref> Iste [[apologetica|obra apologetic]] esseva publicate in 1819 con le titulo ''Super le Moral Catholic, observationes de Alessandro Manzoni, Parte prime''.<ref>{{Cita web|url=http://www.internetculturale.it/opencms/directories/ViaggiNelTesto/manzoni/b32.html|titolo=La ''Morale Cattolica''|accesso=24 januario 2026|autore=Massimiliano Mancini|editore=Internet Culturale|urlarchivio=https://web.archive.org/web/20150924035735/http://www.internetculturale.it/opencms/directories/ViaggiNelTesto/manzoni/b32.html|dataarchivio=24 septembre 2015|urlmorto=sì}}</ref> ==== Le secunde residentia parisian (1819-1820) ==== [[File:Thierry, Augustin, BNF Gallica.jpg|thumb|alt=Portrait del historiographico Augustin Thierry|[[Augustin Thierry]].]] Ja desde [[1817]] Manzoni pensava de retornar a [[Paris]], loco felice del juventute ubi ille sperava poter sanar del crises de nervos sempre plus accentuate.<ref>Isto se deduce de un littera que le oncle de Manzoni, [[Giulio Beccaria]], inviava a su nepote qui non succedeva a recuperar su sanitate ({{Cita|Ginzburg|p. 53}}).</ref> Le partita, tamen, esseva sempre remandate a causa del difficultate de obtener le passaportes.<ref>{{Cita|Ginzburg|p. 49}}</ref> Illos esseva concedite per le autoritates austriac solmente in [[1819]], e le integre familia partiva pro [[Francia]] le 14 septembre.<ref>{{cita|Tonelli|p. 188}}</ref> In le capital francese Manzoni frequentava le historiographico [[Augustin Thierry]] e le philosopho [[Victor Cousin]].<ref>{{cita|Tellini|p. 29}}</ref> Le cognoscentia de Thierry influentiava de maniera importante le conception manzonian del historia, e un certe importantia habeva etiam le [[spiritualismo]] de Cousin. Ben que le ideas de iste ultime non esseva totalmente heterodoxe in materia de religion, certe de su affirmationes le impressionava, como: «Sans Dieu, l'homme et la nature restent un mystère» (sin Deo, le homine e le natura remane un mysterio),<ref>{{cita|Cousin|p. 31}}; a notar que le curso universitari de Cousin habeva loco justamente durante le residentia parisian de Manzoni.</ref> o «La loi suprème, c'est […] la sainteté, le dévouement, la charité, l'amour du prochain; c'est surtout l'amour de Dieu» («Le lege supreme consiste […] super toto in le sanctitate, le devotion, le caritate, in le amor del proximo; illo se manifesta super toto in le amor de Deo»).<ref>{{cita|Cousin|p. 112}}</ref> Manzoni, tamen, non trovava beneficio in le residentia parisian: le crises de nervos non habeva passate, e ille comenciava sentir nostalgia de su casa. Assi, post justo un anno, le 25 julio partiva de Paris con tote le familia pro retornar a Milano le 8 augusto.<ref name=":2"/> Passate le estate, comenciava le annos le plus frenetic del quindecim annos creative, in le quales Alessandro elaborava ille conceptos religiose e providentialistic que trovarea lor culmino in [[Adelchi (Manzoni)|''Adelchi'']] e in le [[Il cinque maggio|''Cinque maggio'']], bases fundamental pro le structura de ''[[I promessi sposi]]'', insimul con le initio del reflection linguistic, structural e artistic super le genere del romanzo ipse. ==== Le biennio 1820-1822: le bases del romanzo ==== {{Vide etiam|Il cinque maggio|Marzo 1821|Adelchi (Manzoni)}} [[File:Steuben - Mort de Napoleon.jpg|thumb|left|alt=Pictura del morte de Napoleone a Sancta Helena|[[Charles de Steuben]], ''Morte di Napoleone I a Sant'Elena, il 5 maggio 1821'', oleo sur tela, 1828.]] In novembre de [[1820]] Manzoni comenciava le tragedia de [[Adelchi (Manzoni)|''Adelchi'']].<ref name=":16">{{cita|Tellini|p. 120}}</ref> Post haber completate un prime abboço in le primavera de [[1821]], ille se distaccava subitamente de illo pro reprender le poesia civil con le redaction de ''Marzo 1821'', ode celebrante le presupponite invasion del [[Lombardo-Veneto]] per le tropas sardo-piemontese post le abdication de [[Vittorio Emanuele I]]. Scribite inter le 15 e le 17 martio,<ref name=":16"/> iste ode revela, in comparation con illos de septe annos ante, un major compactitate structural e securitate tanto in le linguage como in le tractamento del estados de anima del patriotas. Post que le euphoria general se extingueva post le fallimento del [[motos de 1820-1821]], Manzoni reprendeva le [[Adelchi (Manzoni)|''Adelchi'']], comenciante a studiar varie fontes historic (reelaborate in le coeve ensayo ''[[Discorso sopra alcuni punti della storia longobardica in Italia]]'')<ref name=":5"/> a fin que existeva concordantia inter le ''vero historic'' (le eventos realmente occurrite) e le ''vero poetic'' (le ''inventio'' narrative), conception apprendite al schola de Thierry e del ''idéologues''. [[File:Adelchi.jpg|thumb|right|alt=Illustration del morte de Adelchi|Representation del morte de Adelchi]] Le anno [[1821]], tamen, esseva plen de eventos significative: ultra le motos supra mentionate, le 5 maio moriva sur le [[isola de Sancta Helena]] le exiliate [[Napoleone Bonaparte]]. Le novella arrivava in Europa solmente in julio; Manzoni la legeva in le ''[[Gazzetta di Milano (1816-1875)|Gazzetta de Milano]]'' le 17 julio 1821<ref name=":17">{{cita|Tellini|p. 138}}</ref> e remaneva profundemente turbate. Fascinate per le titanismo e le genio de Napoleone,<ref group=N>Le vv. 31-36 del Ode monstra le admiration de Manzoni pro le condottiero: «Fu vera gloria? Ai posteri / l'ardua sentenza: nui / chiniam la fronte al Massimo / Fattor, che volle in lui / del creator suo spirito / più vasta orma stampar».</ref> inter le 18 e le 20 julio<ref name=":17"/> ille componeva [[Il cinque maggio|''Le cinque maio'']]. In le ode, le scriptor vide le grandor del Imperator non tanto in le actos terrestre, quanto in haber comprendite, per medio del suffrentias del exilio, le vanitate del glorias passate e le importantia absolute del [[Salvation (religion)|Salvation]]. Le parallelo con le vicissitudes de [[Adelchi (principe)|''Adelchi'']] e de [[Desiderata (moglie di Carlo Magno)|''Ermengarda'']] monstra le formulation de ille ''provvida sventura'' que devenira central in ''[[I promessi sposi]]''. ==== Del ''Fermo e Lucia'' a ''I promessi sposi'' (1821-1827) ==== {{Vide etiam|I promessi sposi}} [[File:I promessi sposi-008.jpg|left|thumb|alt=Antiporta del edition de 1840 de I promessi sposi|[[Frontispicio#antiporta|Antiporta]] del edition de ''I promessi sposi'' de 1840, illustrate per [[Francesco Gonin]].]] Manzoni initiava le redaction de ''Fermo e Lucia'' le 24 april 1821,<ref group="N" name="Manz.B.II">«24 Ap.le 1821» e «17 7bre 1823» es le datas apposite respectivemente al initio e al fin del prime manuscripto autograph anepigraph del ''Fermo e Lucia''. Vide: {{Cita manoscritto|autore=Alessandro Manzoni|titulo=[Fermo e Lucia]|url=https://www.alessandromanzoni.org/manoscritti/624|data=24 april 1821-17 septembre 1823|citate=Milano|ente=[[Bibliotheca National Braidense]]|collocation=Manz.B.II}}.</ref> ma initialmente interrumpeva le labor.<ref>Illo es apprendite del littera a [[Claude Fauriel]] del 3 novembre 1821, in le qual Manzoni declara: «mon roman à peine commencé a été mis de côté», "mi romanzo appena incominciato è stato messo da parte" ({{Cita|Sforza|p. 213}}).</ref> In le quiete del villa de Brusuglio ille lo habeva comenciate post haber legite romanos europee, specialmente anglese, in particular le [[Ivanhoe|''Ivanhoe'']] de [[Walter Scott]] traducite in francese,<ref name=":18">{{cita|Tonelli||p. 242}}.</ref> proque le [[litteratura italian]] se habeva concentrate usque alora super altere generes prosaic. Sequentemente le methodologia ja adoptate pro le tragedias, le autor initiava un ver e proprie labor de documentation historic, fundate super le lectura del ''Historia patria'' de [[Giuseppe Ripamonti]] e del ensayo ''Sul commercio de' commestibili e caro prezzo del vitto'' de [[Melchiorre Gioia]].<ref>{{Cita|Varotti|p. 26}}</ref> Le prime minuta del ''Fermo e Lucia'' (titulo suggerite per le amico Ermes Visconti, como testificate in un littera del 3 april 1822 a [[Gaetano Cattaneo]],<ref>{{Cita|Vitale|p. 58}}</ref>) terminate le 17 septembre 1823,<ref group="N" name="Manz.B.II" /> consiste de folios de protocollo dividite in duo columnas: a dextera le texto, a sinistra le correctiones. Le secunde redaction del romanzo con le titulo ''Gli sposi promessi'', post le finition de [[Adelchi (Manzoni)|''Adelchi'']] e le composition de [[Il cinque maggio|''Le cinque maio'']], es databile inter 1823 e 1825. Le obra esseva finalmente publicate ab 1825 a 1827 con le titulo definitive ''I promessi sposi''. Le passage de ''Fermo e Lucia'' – cuje structura narrative resultava pauco harmoniose a causa del division in tomos e de ample partes dedicate al [[Monaca di Monza|soror Gertrude]]<ref>{{Cita|Guglielmino-Grosser|p. 232}}:{{Citation|[…] nel caso di Gertrude quel che diventa la "sventurata rispose" era una lunga dettagliata descrizione della caduta nell'abiezione da parte della monaca, […]}}</ref> – a ''I promessi sposi'' esseva alquanto travaliate pro le redefinition del architectura del obra.<ref>{{cita|Tellini|pp. 164-167}}</ref> Ultra le problema expositive, Manzoni se rendeva conto del linguage artificiose e litterari usate per ille, elemento que non correspondeva al exigentias realistic verso le qual tendeva su poetica.<ref>{{cita|Tellini|p. 171}}:{{Citation|…dopo lo studio attento dei classici, la lettura degli stranieri principalmente francesi, la conversazione colta con i propri concittadini, lo scrittore italiano può… accoglie<nowiki>[re]</nowiki> ciò che resta nella cosiddetta "buona lingua" illustre… Di tale fatta è appunto la veste linguistica del ''Fermo e Lucia'': una miscela di laboratorio costruita ''in vitro''…}}</ref> Eligente le [[Dialetti toscani|toscan]] como lingua colloquial pro su personas,<ref name=":20">{{cita|Ferroni|p. 64}}</ref> ille publicava le dicite ''ventisettana'' (nomine date al prime edition de ''I promessi sposi'') ma, conscie del necessitate de ascoltar directemente le eloquentia de ille region, decideva de partir pro [[Florentia]]. === Le viage in Toscana (1827) === ==== Le Gabinetto Vieusseux e le bases del ''Quarantana'' ==== [[File:Giovan Pietro Vieusseux.jpg|thumb|right|alt=Portrait de Giovan Pietro Vieusseux|Photographia de Gian Pietro Vieusseux, fundator del correspondente loco cultural]]In [[1827]] Manzoni se transfereva a [[Florentia]] pro proceder al redaction final del romanzo, corrigite al nivello formal e stylistic, de maniera a entrar in contacto con e "viver" le lingua florentin del personas cultivate, que representava pro le autor le sol lingua del Italia unite. Le viage, initiate le 15 julio, videva le integre familia Manzoni (le filios, le vetere matre Giulia e le sposa Enrichetta) passar per [[Pavia]] – ubi illes se fermava pro salutar le canonico Tosi, devenite [[episcopato de Pavia|episcopo del citate]] –, [[Genova]], [[Lucca]], [[Pisa]]<ref name=":2" /> e arrivar le 29 augusto al capital del [[Granducato de Toscana]].<ref>{{cita|Tellini|p. 234}}</ref> [[File:Alessandro Manzoni FI.jpg|thumb|left|alt=Lapide commemorative del residentia de Manzoni a Florentia|Lapide in memoria del periodo florentin de Manzoni]]Le residentia, que durava usque a octobre, esseva un triunfo pro le scriptor: le membros del [[Gabinetto Vieusseux]] (con a lor testa [[Niccolò Tommaseo]], le mesme [[Giovan Pietro Vieusseux]], [[Giovanni Battista Niccolini]] e [[Gino Capponi]])<ref>{{cita|Tonelli|p. 247}}</ref><ref>{{cita|Tellini|pp. 234-235}}</ref> le recipeva con tote le honores. Anque [[Giacomo Leopardi|Leopardi]], qui non admirava ni compartiva le ideologia e le poetica manzonian, le salutava cordialmente.<ref>Le relationes inter le duo maxime representantes del romanticismo italian esseva characterisate per un cordialitate forçate, debite a visiones litterari e moral opposite. Leopardi, de su parte, non comprendeva le admiration pro le romanzo de Manzoni ({{cita|Tortoreto|pp. 322-336}}.)</ref> Le fama de ''I promessi sposi'' superava presto le circulos litterari, perveniente al corte granducal, ubi [[Leopoldo II de Toscana|Leopoldo II]] in persona recipeva le romanciero. Durante iste encontros, exigente pro Manzoni a causa de su problemas nervose, ille approfundava su investigation linguistic per le contacto directe tanto con le nobilitate florentin como con le populo, e notava le similaritate del terminologia usate per le duo classes. Le fructo de iste observationes esseva fundamental pro le selection del florentin (in loco del toscan generic) como lingua quotidian pro le personas de su romanzo,<ref name=":20"/> selection que le conduceva a revider le obra durante le annos trenta e a publicar lo definitivemente in 1840 (de ubi le nomine de ''Quarantana'') insimul con le ''[[Historia del columna infame]]''. Iste ultime ensayo reprende e disveloppa le thema del [[untor|untor]] e del [[peste]], que ja habeva occupate un parte tanto importante in le romanzo e del qual illo inicialmente constitueva un ''excursus'' historic. === Le annos del silentio (1827-1873) === [[File:Ritratto di Teresa Manzoni Stampa Borri by Francesco Hayez.jpg|thumb|Francesco Hayez, ''[[Portrait de Teresa Manzoni Stampa Borri|Portrait de Teresa Manzoni Borri Stampa]]'', [[Pictura a oleo|oleo]] sur [[Pictura sur tela|tela]], 1849, [[Pinacotheca de Brera]].]] ==== Le prime luctos familial e le secunde matrimonio ==== Le quiete familiar super le qual Manzoni habeva organisate su regime de vita quotidian se frangeva a partir del annos trenta, quando le colpeva le prime luctos familial: le prime esseva illo de su amate sposa Enrichetta, morte le 25 decembre [[1833]] de [[Tuberculose#Altere nomines pro le tuberculose|tabe mesenteric]],<ref>{{cita|Cantù|p. 128}}</ref> contractate a consequentia del numerose gravitationes.<ref>{{cita|Boneschi|p. 348}}</ref> Le dolor de Manzoni esseva tanto grande que, quando in 1834 ille cercava de scriber ''[[Le Natal de 1833]]'', ille non succedeva a completar le obra.<ref>{{cita|Tellini|p. 296}}</ref> Post Enrichetta ille videva morir su amate filia primogenite Giulia, ja sposa de [[Massimo d'Azeglio]], le 20 septembre 1834.<ref>{{Cita|Boneschi|p. 353}}</ref> Le 2 januario [[1837]],<ref>{{cita|Boneschi|p. 363}}</ref> gratias al intervention de su matre e de su amico [[Tommaso Grossi]],<ref>Giulia Beccaria, secundo lo que rememora [[Marta Boneschi]], esseva preoccupate del condition spiritual e psychologic de su filio, preoccupation que illa non celava a Tommaso Grossi ({{cita|Boneschi|pp. 361-362}}).</ref> ille se maritava con [[Teresa Borri]], vidua del conte Decio Stampa e matre de [[Stefano Stampa]], figura al qual Manzoni esseva multo attachate.<ref>Le filiaste de Manzoni, in 1885, publicava un libro ric de anecdotas, phrases e habitos de su patre per matrimonio, in le tentativa de completar e meliorar le portrait que Cantù nos habeva transmittite: {{cita|Stampa|p. 292}}.</ref> Le nove sposa, al contrario de Enrichetta, esseva dotate de un forte personalitate e de un bon cultura litterari.<ref>{{Cita|Tellini|p. 37}}</ref> A causa de su character protective verso le marito, Teresa entrava tosto in conflicto tanto con le vetere socera como con Grossi, qui debeva abandonar le palatio de via del Morone ubi ille habita ab plus de vinti annos.<ref>{{cita|Boneschi|p. 365}}</ref> Le annos sequente esseva ancora marcate per le morte de multe de su car personas: de su filia Cristina (27 maio 1841),<ref name="Bon381">{{Cita|Boneschi|p. 381}}</ref> sequite duo menses plus tarde per le matre Giulia Beccaria (7 julio)<ref name="Bon381" /> e, finalmente, per le amico [[Claude Fauriel|Fauriel]] (15 julio 1844).<ref>{{cita|Ginzburg|p. 193}}</ref> === Le 1848 e le exilio a Lesa: Antonio Rosmini e le critica al romance === {{Vide etiam|Cinque dies de Milano|Antonio Rosmini}} [[File:Giuseppe Garibaldi visiting Alessandro Manzoni on 15 March 1862.jpg|left|thumb|alt=Pictura de Garibaldi que visita Manzoni|[[Sebastiano De Albertis]], ''[[Giuseppe Garibaldi]] visita Alessandro Manzoni le 15 martio 1862'', [[Pictura a oleo|oleo]] sur [[Pictura sur tela|tela]], 1863. Garibaldi non esseva le sol personalitate politic importante a visitar Manzoni: [[Camillo Benso, conte de Cavour|Cavour]], [[Vittorio Emanuele II]], le estadista anglese [[William Gladstone]],<ref name=":2"/> [[Giuseppe Verdi]] e le [[principes de Piemonte]] [[Umberto I de Savoia|Umberto]] e [[Margherita de Savoia|Margherita]] voleva cognoscer le personalmente.<ref>{{Cita|Bracalini|pp. 66-67}}</ref>]] Milano, como le altere grande citates europee, non esseva immun al [[Motos de 1848|revoltationes que explodeva in tote Europa]]: durante le famose [[cinque dies de Milano|cinque dies]] le patriotas succedeva a expulsar, ben que momentaneemente, le austriacos del [[feldmaresciallo]] [[Radetzky]]. Inter iste homines imbibite del {{'}}, epopeia del Risorgimento'' era etiam le filio de vinti-duo annos de Manzoni, Filippo, qui terminava in carcere al initio del combattimentos.<ref>{{Cita|Cantù|p. 284}}</ref> Si le filio combatteva sur le barricadas, le patre publicava ille odas politic (''[[Aprile 1814]]'', ''[[Le proclamation de Rimini]]'' e ''[[Martio 1821]]'') que, per timor del represalia austriac, ille habeva nunquam publicate.<ref>{{Cita|Tellini|pp. 40-41}}</ref> Al momento del retorno de Radetzky, Manzoni, timente de suffrer repercussion per su supporto moral al causa del Risorgimento, se refugiava a [[Lesa]], ubi su sposa Teresa habeva un villa.<ref>{{cita|Tellini|p. 41}}</ref> Le residentia in Lesa, que durava usque a 1850, non esseva un exilio sterile: a [[Stresa]], non longe, viveva le philosopho e sacerdote [[Antonio Rosmini]], cognoscite de Manzoni ja desde 1827.<ref>{{Cita|Bonola, ''Carteggio''|p. XIII}}</ref> Le retiro al [[laco Maggiore]] serviva al scriptor pro cognoscer melio le anima e le pensamento de Rosmini, de qui ille apprecia profundemente le personalitate e le pietate, ultra le discussiones religiose, linguistic e politic,<ref>Vide, pro un relation inter le duo homines ab un puncto de vista human e intellectual, {{Cita|Riconda|titulo = Manzoni e Rosmini}}.</ref> como se pote deducer del copiose correspondentia epistolar inter le duo.<ref>{{cita|Bonola, ''Carteggio''}}</ref> Ab le puncto de vista strictemente litterari, iste annos videva Manzoni rejectar ille equilibrio inter le vero historic e le vero poetic establite in su romance. Attrahite de plus in plus per le studios linguistic, historic e philosophic, ille senti sempre plus necessari e urgente le recerca del «veritate objective», condemnante – in le ensayo ''[[Obras de Alessandro Manzoni#Del romance historic e, in general, del compositiones miscite de historia e invention|Del romance historic]]'' e in le dialogo ''[[Obras de Alessandro Manzoni|Del Invention]]'', ambes publicate in 1850 – le commixtion inter ''inventio'' e ''historia''.<ref>{{cita|Ferroni|pp. 66-68}}</ref> ==== Le annos del Risorgimento: luctos private e symbolo del Patria ==== {{Vide etiam|Del unitate del lingua e del medios pro diffunder la}} [[File:Illustrazione popolare 1873 - Funerali di Manzoni.jpg|thumb|right|alt=Incision del funerales de Alessandro Manzoni a Milano|Le funerales de Alessandro Manzoni, in un incision del epocha: {{Citation|A mediedie le feretro, precedite per le cento bandieras del scholas e del associationes operari e per le representationes italian, se dirigeva al Cimiterio Monumental, passante per le vias major.|2 = {{Cita|Venosta|pp. 157-158}}}}]] Le annos sequente esseva multo dolorose: in 1853 moriva Tommaso Grossi, in 1855 le amico Rosmini e le anno sequente le filia Matilde, malate desde longe tempore de [[tuberculose]];<ref>{{cita|Tellini|p. 42}}</ref> in 1858 le oncle Giulio Beccaria<ref>{{cita|Boneschi|p. 394}}</ref> e in 1861 le sposa Teresa, cuje salute habeva essite irreparabilemente compromisse annos ante per un graviditate difficile.<ref>{{Cita web|url=http://www.giuliamarucelli.it/teresa-borri-manzoni-vedova-stampa/ |titulo=Teresa Borri Manzoni (vidua Stampa)|autore=Giulia Marucelli|editore=Giuliamarucelli.it|data=9 julio 2012|accesso=26 januario 2026}}</ref> Iste serie de luctos esseva alternate per le conferimento de honorificationes per le nascite [[Regno de Italia (1861-1946)|Regno de Italia]] e per le visitas de illustre hospites. Le 29 februario [[1860]], ancora ante le proclamation official del nove stato unitari, Manzoni esseva nominate [[Senatores del VII legislatura del Regno de Sardinia|senator del Regno de Sardinia]] per meritos verso le patria.<ref>{{Cita web |url=http://notes9.senato.it |titulo=Ficha del senator Alessandro Manzoni |accesso=26 januario 2026 |editore=Senato del Republica |urlarchivio=https://web.archive.org/web/20100126122348/http://notes9.senato.it |dataarchivio=26 januario 2010 |urlmorto=sì}}</ref> Con iste cargo ille votava in [[1864]] in favor del transferimento del capital ab [[Torino]] a [[Firenze]] usque a [[Roma]] esser liberate.<ref name=":2"/> Ab le puncto de vista intellectual, durante le ultime annos ille scribeva ensayos historic, inter illes ''([[Le Revolution francese de 1789 e le Revolution italian de 1859: ensayo comparative]])'',<ref>{{Cita|Mazza Tonucci|pp. 114-115}}</ref> e ensayos linguistic concernente le lingua italian. Como presidente del commission parlamentar sur le lingua, Manzoni redigeva in [[1868]] un relation sur le italiano (''[[Del unitate del lingua e del medios pro diffunder la]]'') adresse al ministro Broglio, in le qual ille cercava un solution practic pro diffunder le florentin in tote Italia.<ref>{{cita|Tellini|pp. 45-46}}</ref> Le 28 junio [[1872]] ille esseva nominate citatano honorari de Roma.<ref>{{cita|Beltrami|p. 126}}</ref> === Le morte e le funerales === [[File:Veduta della chiesa di San Fedele con la statua di Manzoni, Milano.jpg|thumb|left|alt=Fachada del ecclesia de San Fedele a Milano con le monumento a Manzoni|Le ecclesia de San Fedele, ab cuje scalones Manzoni cadeva battente le testa; ante illo le monumento al poeta, inaugurate in 1883.]] Manzoni, a parte le disturbos nervose del qual ille suffreva e un maladia que le colpava in 1858, gaudeva generalmente de bon salute.<ref>{{cita|Cantù|p. 318}}</ref> Le anno [[1873]] esseva tamen le ultime de su vita: le 6 januario ille cadeva battente le testa contra un scalon al exito del [[Ecclesia de San Fedele (Milano)|ecclesia de San Fedele]],<ref name=":5"/><ref>{{cita|Fabris|p. 122}}</ref> causante se un [[trauma cranial]]. Le scriptor se accorgeva, ja post alcun dies, que su facultates intellectual comenciava lentemente a declinar,<ref>{{cita|Fabris|p. 124}}:{{Citation|Ma qualche giorno dopo quel 6 gennaio, egli disse a don Natale Cerioli: "Non si accorge Lei di un decadimento in me? Tutte le idee mi si confondono: non sono più io".}}</ref> usque a cader in un stato [[catatonic]] durante le ultime menses de su vita. Le suffrentias esseva aggravate per le morte del filio major Pietro Luigi, occurrite le 28 april.<ref name="Family" /> Le 22 maio al horas sex e quindec minutas del vespere, Manzoni expirava a causa de un [[meningitis]] contrahite in consequentia del trauma.<ref>{{Cita|Onoranze funebri ad Alessandro Manzoni|p. 27}}</ref> Le corpore esseva imbalsamate per septe medicos incaricate per le Municipio de Milano inter le 24 e le 27 maio.<ref>{{Cita|Onoranze funebri ad Alessandro Manzoni|p. 14; p. 16}}</ref> Al solemne funerales de Stato, celebrate in le [[Duomo de Milano]] le 29 maio, participava le maxime autoritates del Regno,<ref name="ReferenceA">{{Cita|Onoranze funebri ad Alessandro Manzoni|p. 3}}</ref> inter illes le futuro rege [[Umberto I de Savoia|Umberto I]], le [[Ministros del affaires externe del Regno de Italia|ministro del affaires externe]] [[Emilio Visconti Venosta]] e le representationes del [[Camera del deputatos (Italia)|Camera]] e del [[Senato del Regno (Italia)|Senato]]<ref>[[Archivo historic del Senato del Republica]], ''Memoriaweb'', newsletter n. 39 (serie nove), julio 2023, [https://www.senato.it/application/xmanager/projects/leg19/file/Manzoni.pdf ''Memorias de Alessandro Manzoni in le Senato del Regno''], paginas 15 e sequente</ref> e del Provincias e del Citates del Regno.<ref name="ReferenceA"/> Felice Venosta narra le detalios, describente le stato de animo in le qual se trovava le citate: {{Citation|Per le vias un crito de venditores de photographias del grande poeta, de portraits de omne formato, de omne precio… Le parietes del casas esseva tapissate de avisos portante le nomine de Manzoni […] le homines esseva tote in le vias, e medie Milano, sin exaggerar, voleva sequer le feretro al Cimiterio.<ref>{{Cita|Venosta|p. 155}}</ref>|}} == Le debatto super Manzoni == [[File:Tomba Manzoni.jpg|left|thumb|Tomba de Manzoni al ''Famedio'' del Cimiterio monumental de Milano.]] === Le attacco del catholicos reactionari === Le disparition de Alessandro Manzoni non suscitava un unanime cordolio: le mundo catholic plus [[Cattolicismo intransigente|reactionari e clerical]], per exemplo, non deplorava su morte.<ref>Un quadro complete sur {{Cita|Azzolin|p. 26 e ss.|cidAzz}}.</ref><ref>{{cita|Badini Confalonieri|p. 165}}:{{Citation|Le antipathia del intransigentes <nowiki>[catholicos reactionari]</nowiki> pro le scriptor lombarde ha un longe historia, como es ben note, e va del colpos, in le anno de su morte, del ''Civiltà Cattolica'', al opiniones convergente de [[don Bosco]] e de Davide Albertario...}}</ref><ref>Interesante es le studio de {{Cita|Badini Confalonieri}} super le relation inter Manzoni e alcun catholicos intransigente, inter illes le "prime" ultramontanista [[Félicité de Lamennais|Lamennais]].</ref> Anzi, le jesuitas de ''[[La Civiltà Cattolica]]'' passava su morte sub silentio, pro pois lancear se contra le scriptor in le articulo del 26 de junio 1873, ''Alessandro Manzoni e Giuseppe Puccianti''.<ref>{{cita|''La Civiltà Cattolica''|pp. 77-78}}</ref><ref group=N>Pro un rapide introduction a Puccianti, defensor del manzonismo in linguistica, vide: {{Treccani|giuseppe-puccianti|Puccianti, Giuseppe|accesso=26 janvier 2026}}.</ref> In le grave dissidio inter le duo animas del catholicismo italian del epocha, Manzoni esseva considerate le standard per medio del qual le liberales poteva effectuar lor politica laicista e le demolition del poter temporal del papas.<ref group="N">Durante le [[Oitocento]], le christianismo catholic europee esseva dividite inter le [[catholicismo reactionari]], fidel al alliance inter throno e altare, e le [[Christianismo liberal|liberal]], que voleva conciliar le aspirationes del mundo moderne con le fide catholic. Iste ultime linea de tendentia esseva exprimite, in Francia per [[Félicité de Lamennais]] e [[Augustin Thierry]], e in Italia per [[Gino Capponi]], [[Antonio Rosmini]], [[Raffaello Lambruschini]] e Manzoni ({{cita|Giudice-Bruni|pp. 206-207}}). Manzoni, de facto, non condivideva le union inter le [[poter temporal]] e le poter spiritual ({{cita|Cantù|pp. 304-305}}), tanto que ille votava, in su qualitate de senator del Regno de Italia in 1861, pro le transferimento del capital de [[Turin]] a [[Roma]], capital ancora del Stato Pontificio; e acceptava, in 1872, le [[cittadinantia honorari]] del citate del Papas nuper conquerite.({{cita|Tellini|p. 45}})</ref> A iste proposito don [[Davide Albertario]], un del plus ardente criticos del religiositate manzonian e "paradigma" del accusationes dirigite per le zelantes contra le liberal Manzoni,<ref>Vigorelli, p. 462 nota, in {{Cita|Albertario}}:{{Citation|Io ha volite reportar integralmente le articulo de don A[lbertario], proque iste esseva purtroppo le position del clericalismo official, como demonstra simile positiones, a ille tempore, del «Civiltà Cattolica»...}}</ref> non sparniava criticas dur super le ambiguitate del comportamento de Alessandro: [[File:Davide Albertario.jpg|thumb|Don Davide Albertario (1846-1902), un del plus acharnate oppositores del religiositate e del opera manzonian.]] {{Citation|Manzoni non videva o non voleva vider le inganno que le revolution celava detra su promessas de unitate italian [...] Il ergo non se jungeva al defensores del fide; lassava de latere le alte interesses del catholic e faceva su proprie illos del revolution; non pro isto negava le catholicismo, ma lo portava con se in le campo inimic, e le inimicos le accolligeva con applauso, ille e le divin prisionero <nowiki>[le Papa, n.d.a]</nowiki>.<ref>|{{Cita|Albertario}}, p. 457}}</ref>|}}[[Benedetto Croce]], in 1941, reportava que ancora post plure annos le catholicos "intransigente" faceva audir lor voce per medio de [[Giovanni Papini]]:<ref>{{Cita|Croce 1941|p. 387}}</ref> {{Citation|Alessandro Manzoni, ric del sucros le plus venenose del [[Illuminismo|illuminismo]] francese, non vide in le Catholicismo nisi un humanitarismo social con alcun ritos a gustar plus tosto que a aprofundar; attende que mori tote le [[Jansenismo|jansenistas]] italian pro renunciar a su prime tentationes de rigorista fastidiose, e mesmo non le renuncia; representa un Episcopo tanto grande que il es difficile trovar le in le vita e in le historia, extra del Sanctos, durante su sancto non lo es; representa un fratre, troppo dissimile de su pares e superiores; un monacha homicida, lascive e proxeneta; representa un parochiano tanto vile que [[San Johannes Bosco]] nunquam le perdonara; non dice un sol parola, in su longe vita, in defensa del Pontificato roman in le [[Oitocento]], sfidante condemnationes authentic del Santa Sede, al qual obediva, con suffrentia, Episcopos, sacerdotes, laicos; e malgrado toto isto, tote le catholicos le considera le scriptor catholic per excellentia e alcun mesmo le proponerea voluntarimente como sancto.<ref>{{Cita|Croce 1941|p. 386}}</ref>|}} === Le critica litterari super Manzoni === {{Vide etiam|I promessi sposi#Fortuna del romanzo e critica letteraria}} ==== Le mito manzonian: inter luces e umbras ==== [[File:Gadda 1921.jpg|thumb|right|alt=Portrait del scriptor Carlo Emilio Gadda in 1921|Le scriptor milanese [[Carlo Emilio Gadda]].]] Le prime biographias de Manzoni esseva scribite per [[Cesare Cantù]] ([[1885]]), [[Stefano Stampa]], qui publicava su obra anque in 1885 como responsa a alcun inexactitudes de Cantù,<ref name=":14">Vide le integre obra de {{Cita|Stampa}}, cuje scopo es precisamente corriger le inexactitudes del prime biographos.</ref> Cristoforo Fabris, [[Angelo De Gubernatis]] ([[1879]]), durante un parte del litteras esseva publicate per [[Giovanni Sforza (storico)|Giovanni Sforza]] in [[1882]]. Le figura enigmatic del scriptor, constantemente affligite per symptomas depressive e relegite a un vita retirate, incitava [[Paolo Bellezza]] a componer le essay ''Genio e follia in Alessandro Manzoni'' (1898), in le qual ille analysava bizarre phobias del scriptor, como agoraphobia, continue syncopes e le timor del pozzangheras.<ref>{{cita|Albani}}</ref> Manzoni non esseva tamen solmente objecto de investigationes [[Psychoanalyse|psychoanalytic]], ma anque de criticas litterari: primo per le [[Scapigliati]], qui videva in ille le expression del respectabilitate burgese detestate.<ref group="N">Significative es le poema ''Preludio'' de [[Emilio Praga]], in le qual le scapigliato annuncia le hora del «antecristos» in opposition al «Casto poeta que Italia adora» (vv. 13-16). Vide: {{Cita libro|autore=[[Emilio Praga]]|sezione=Preludio|titolo=Penombre|città=Milano|editore=Casa editrice degli autori-editori|anno=1864|pp=5-6}}</ref> Sequeva le criticas de [[Giosuè Carducci]], admirator de ''[[Adelchi (Manzoni)|Adelchi]]'' ma implacabile verso le romanzo,<ref>{{cita|Tellini|p. 323}}</ref> e de [[Luigi Settembrini]], autor del ''Dialogo tra Manzoni e Leopardi'', in le qual ille deride le fide catholic del scriptor.<ref>{{Cita web|url=https://www.zibaldoni.it/2015/05/29/i-funerali-del-manzoni-dialogo-tra-giacomo-leopardi-ed-alessandro-manzoni/|titolo=Dialogo inter Giacomo Leopardi e Alessandro Manzoni|accesso=27 januario 2026}}</ref> Admiratio sin condition veniva, in vice, de [[Francesco de Sanctis]], [[Giovanni Verga]], [[Luigi Capuana]]<ref>{{cita|Tellini|p. 324}}</ref> e [[Giovanni Pascoli]], qui dedicava al romanzo le essay ''L'eco d'una notte mitica'' (1896).<ref>{{cita|Pascoli|pp. 2, 5}}</ref> In le [[Ventesime seculo]], a causa del movimentos anticlassicista del [[avantgardias]], del evolution del lingua e del adolcamento del figura del romanziere que esseva inseniate in le scholas, Manzoni suffreva varie criticas de litteratos e intellectuales: inter illes le "prime" [[Benedetto Croce|Croce]]<ref>In 1921 Benedetto Croce, con su essay {{cita|''Manzoni''}}, affundava le romanzo a causa de su forte impronta religiose, cosa que non facerea de ''I promessi sposi'' un ver obra de arte. In 1952, tamen, ille recognosceva le vitalitate del obra manzonian, admitte que se habeva errate ({{cita|''Tornando sul Manzoni''}}).</ref> e le marxista [[Antonio Gramsci|Gramsci]], qui le accusava de paternalismo. Le plus importante apologia del periodo esseva facite per le philosopho [[Giovanni Gentile]], qui in 1923 le definiva, in un conferentia al [[Teatro alla Scala|Scala]], un «grande maestro national»<ref>{{cita|Gentile|pp. 1-31}}</ref> como jam habeva facite [[Giuseppe Mazzini|Mazzini]] e [[Vincenzo Gioberti|Gioberti]], recognoscente in ille le promotor de ille [[Idealismo|idealismo]] [[religion|religiose]], in le qual Gentile se recognosceva, que constitueva pro ille le fundamentos del [[Risorgimento italian]].<ref>Exemplo de action que prendeva le vita seriemente, Manzoni esseva pro Gentile «le grande liberator del populo italian ab le secular servitude del litteratura, del arte pur, del indifferentismo e del dilettantismo, del rhetoric e del classicismo vacue e formal». ({{cita|Gentile|op. cit., pp. 21-22}})</ref> In defensa de Manzoni se situava anque [[Carlo Emilio Gadda]], qui a su debut publicava in 1927 le ''Apologia manzoniana'',<ref>{{Cita|Gadda|pp. 333-343}}</ref> e in 1960 attaccava le plano de [[Alberto Moravia]] de relegar le su proposition linguistic.<ref>{{cita|Tellini|pp. 330-331}}</ref> Solmente in le Secunde Novecento, gratias al studios de [[Luigi Russo]], [[Giovanni Getto]], [[Lanfranco Caretti]], [[Ezio Raimondi]] e [[Salvatore Silvano Nigro]], se ha succedite a "liberar" Manzoni del patina ideologic con le qual ille habeva essite revestite jam al immediate post su morte, analysante con un oculo plus libere de prejudicios su poetica e, anque, le modernitate del obra.<ref>{{cita|Tellini|pp. 335-336}}</ref> == Pensamento e poetica == {{Vide etiam|Pensamento e poetica de Alessandro Manzoni}}[[File:Giuseppe Parini.jpg|thumb|Francesco Rosaspina, ''[[Giuseppe Parini]]'', [[litographia]] del XVIII seculo. Parini, insimul con le tradition illuminista lombarde, esseva fundamental pro le disveloppamento del litteratura civil manzonian, un apporto que non cessava (ma que se accentuava) post le conversion de Manzoni al romanticismo.]] === Inter illuminismo e romanticismo === ==== Le initios neoclassic e illuminista ==== Post le prime juventute, characterisate per un formation fundate super le studio del grande classicos antique e italian, Manzoni entrava in contacto primo con le jacobinismo italian ([[Francesco Lomonaco|Lomonaco]] e [[Vincenzo Cuoco|Cuoco]]), postea, ab 1805, con le gruppo del ''[[Idéologues]]'' francese ([[Claude Fauriel|Fauriel]], [[Pierre Jean Georges Cabanis|Cabanis]]). Le resultato esseva le adhesion, usque al ultime annos del [[annos 1800|prime decennio del Oitocento]], a un illuminismo sceptic in le campo religiose, in le qual predominava le valor del [[libertate]] propugnate per le ideales revolutionari.<ref>{{cita|Ferroni|p. 42}}</ref><ref>Pro un vision plus ample del production antimonarchic e jacobin del Manzoni adolescente, vide {{cita|Langella|pp. 11-20}}.</ref> Manzoni filtrava iste tendentias con le apportos paideutico-educative proprie del lection de [[Giuseppe Parini]], de su avo [[Cesare Beccaria]] e de [[Pietro Verri]].<ref>{{cita|Ferroni|p. 27}}:{{Citation|Comparate al lineas general de illo europee, le Romanticismo italian… se distingue per su cautela e moderation<nowiki>[…]</nowiki> Super toto in su phases initial, illo conserva un relative continuitate con aspectos del Illuminismo (specialmente le lombarde), del qual illo comparti le recerca de un litteratura "utile", que collabora al "perfectionamento" del civilisation.}}</ref> ==== Post le conversion: le Manzoni illuminista ==== Ni mesmo post le conversion al Catholicismo in 1810 e le refutation del versos del ''Urania'' (1809), Manzoni abandonava totalmente le apporto illuminista del ration, del conscientia individual, e del valores de su prime education. Reconoscente le rolo civil del litterato (hereditate del illuminismo milanese e del Alfieri), Manzoni interveniva plure vices in le vicissitudes del historia, como attesta le ''Odes civil'' del 1814 e del 1821. Le manifesto de iste vocation "civil" es plenmente exprimite in le littera ''[[Super le romanticismo]]'' inviate al marchese [[Cesare Taparelli d'Azeglio]] (1823),<ref>{{cita|Ferroni|p. 238}}</ref> in le qual le scriptor reaffirma le valor social que un obra de arte litterari debe haber como principal finalitate: {{Citation|Le principio, de necessitate tanto plus indeterminate quanto plus extendite, me sembla poter esser isto: que le poesia o le litteratura in general debe proponer se le utile como scopo, le vero como subjecto, e le interessante como medio.}} <small>(''Super le romanticismo'', Littera al marchese Cesare Taparelli d'Azeglio, 22 septembre 1823.)</small><ref>''Al marchese Cesare Taparelli d'Azeglio'', in {{Cita|''Epistolario''|I, pp. 277-317, in particular p. 306|Sforza}}. Iste phrase es continite in le redaction original del missiva, non destinate al publication, durante illo non esseva repetite in le version re-elaborate e reducite de 1870.</ref> ==== Le affinita con le romanticismo ==== Le elemento romantic in le production poetic manzonian emerge in le ''Hymnos Sacros'', ubi pro le prime vice le io del poeta se eclipsa in favor de un universalitate coral que eleva su clamore de sperantia e su confidentia in Deo.<ref>{{cita|Raimondi 1967|p. 443}}:{{Citation|Precisemente in le momento in que le scriptor prende conscientia del io, illo dispare in un poesia del nos per virtute de un reduction o mortification sublimante del experientia personal que… postula un ordine mysteriose, un ligamine de communion inter le homines e le cosas…}}</ref> Le multitudine del homines, le sentimento religiose e le attention al motiones del anima es tote elementos que approxima Manzoni al nascent movimento romantic, ligante le cultura milanese e illo transalpin per ligamines aesthetic affine. Ultra le dimension "ecclesial" del religiositate manzonian, il non se pote oblidar, concernente le attention al populo, le apporto fundamental del historiographia francese de [[Augustin Thierry]] e del ''[[idéologues]]'', qui propugnava de centrar le historia super le humiles: parve personas que frequentemente cade in le oblivion proque illes non es objecto de interesse pro le chronistas lor contemporanee e que suffre le decisiones del potentes.<ref>{{cita|Millefiorini|p. 173}}</ref> === Le catholicismo manzonian === ==== Le rolo del Providentia e le jansenismo ==== [[File:Jacques-bénigne bossuet.jpg|thumb|left|alt=Portrait de Jacques-Bénigne Bossuet|Bossuet esseva un del plus importante predicatores francese del ''grand siècle'', inter le modellos fundamental pro le religiositate manzonian.]] Perdite, al fin del prime decennio del Oitocento, le sperantia de attinger le serenitate per medio del ration, le vita e le historia pareva a Manzoni immergite in un van disordine dolorose: il esseva necessari trovar un fin salvific que adjutarea le homine tanto a constituir un codice ethic terren, quanto a supportar le males del mundo in anticipation del pace celeste.<ref>{{Cita|Macchia|p. 27}}:{{Citation|[Manzoni] abbraciava le fide christian non proque illo le salvarea de su obsessiones, ma proque super illos il poterea meditar e combatter dramaticamente}}</ref> Le critic [[Alessandro Passerin d'Entrèves]] sublinea le importantia que habeva [[Blaise Pascal]] e le grande moralistas francese del [[Seicento]] (inter illes [[Jacques-Bénigne Bossuet|Bossuet]]) in le formation religiose del scriptor: ab illes ille traheva le ambition de cognoscer le anima human e «le conviction que le [[christianismo]] es le unic explication possibile del natura human, que ha essite le religion christian que revelava le homine al homine»,<ref>{{Cita|Passerin d'Entrèves|p. 209}}</ref> trovante in lor inseniamentos le confidentia in le religion como instrumento de supportation del infelicitate. Le confidentia in Deo es le puncto de separation ab le [[Pensamento e poetica de Giacomo Leopardi|pessimismo]] de [[Giacomo Leopardi]].<ref group="N">Ambes le scriptores es assertor del violentia que colpe le homine durante su existentia, ma le differentia concerne le sperantia ultime al qual le homine es destinate: si pro Leopardi, como explicate in le ''[[Analyse del Operette morali|Dialogo del Natura e de un Islandese]]'', le cyclo existential del mundo es destinate a resolver se in un cyclo mechanic de destruction e morte, Manzoni reface de cader in iste pessimismo "cosmic" gratias al confidentia que ille pone in le Providentia divine. Vide, pro aprofundar, le essay de {{Cita|Tortoreto}}. Alcun versos e alcun selectiones stylistic del ''Ognissanti'', fragmento manzonian de 1847, ha essite ponite in opposition con le imagine del ''Ginestra''; in particular: «A Quello demanda, o sdegnoso, / Perché sull’inospite piagge, / All’alito d’aure selvagge, / Fa sorgere il tremulo fior, / Che spiega dinanzi a Lui solo / La pompa del candido velo, / Che spande ai deserti del cielo / Gli olezzi del calice, e muor. / E voi che, gran tempo, per ciechi / Sentier di lusinghe funeste / Correndo all’abisso, cadeste / In grembo a un’immensa pietà» (A. Manzoni, ''Ognissanti'')<br />in opposition a<br />«E tu, lenta ginestra, / Che di selve odorate / Queste campagne dispogliate adorni, / Anche tu presto alla crudel possanza / Soccomberai del sotterraneo foco,( [...] ) E piegherai / Sotto il fascio mortal non renitente / Il tuo capo innocente: / Ma non piegato insino allora indarno / Codardamente supplicando innanzi / Al futuro oppressor; ma non eretto / Con forsennato orgoglio inver le stelle, / Né sul deserto, dove / E la sede e i natali / Non per voler ma per fortuna avesti; / Ma più saggia, ma tanto / Meno inferma dell'uom, quanto le frali / Tue stirpi non credesti / O dal fato o da te fatte immortali». (G. Leopardi, ''La ginestra'').<br />Le flor de Leopardi symbolisa le heroismo sin sperantia final, durante illo de Manzoni spera sempre le intervention final del Gratia resolutori, in le vicissitudes historic (le ''provida sventura'') e ultra. Cfr. notas al ''Canti'', ed. Garzanti, pag. 324, que cita [[Piero Bigongiari|Bigongiari]], [[Giuseppe De Robertis|De Robertis]] e [[Franco Fortini|Fortini]].</ref> Super un terreno tanto impregnante de pessimismo existential, le Providentia, id es le modo mysteriose con que Deo age in le vita human, dispensante le Salvation a su filios, joca un rolo fundamental. Apprehendite al schola del moralista del seculo XVII Bossuet,<ref>Vide in general le essay de {{Cita|Parisi}}, cuje introduction es jam eloquente super le thema:{{Citation|Pro studiar Manzoni il es necessari prender in consideration, ultra le cultura europee del prime '800, illo del seculos precedente, con attention particular al catholicismo elaborate in Francia per autores del seculo XVII como Bossuet, Nicole e Pascal.|{{Cita|Parisi|p. 1}}}}</ref> le Providentia joccara un rolo fundamental non solmente intra ''I promessi sposi'', ma anque in le altere obras "minor":<ref>{{cita|Tonelli|p. 221}}</ref> le varie personas manzonian debera suffrer patimentos e injustitias intra un mundo corrupte e dominate per un decadentia civil, moral e cultural,<ref group="N">{{Cita|Frare|pp. 147-165}} revoca, in facto, le condemnation cultural, moral e civil del intellectuales del Oitocento contra le [[Barocco]] e dunque le seculo XVII, in tanto que seculo «stupide e sfarzose» (p. 155), «impregnate de superstition e de magia, provincial e retardate» (p. 156) e expression, in general, del mal governamento espaniol in [[Lombardia]].</ref> e solmente le action del Providentia (appellate, in iste contexto dolorose, anque con le nomine de ''provida sventura'') permittera les de devenir victimas e de obtener ille justitia attendite vanmente sur le terra e que essera in vice dispensate in le Celo.<ref>{{Cita|Parisi|p. 90}}, analysante le morale de Bossuet, se concentra super le valor "providential" del disaventuras que pote occurrer al homines juste:{{Citation|Deo mira al salute ultime del conscientia <nowiki>[…]</nowiki> Le suffrentias que colpe un persona trova in iste perspectiva su justification ethic: Enrichetta de Francia, qui sin su disaventuras haberea peccate de orgolio, ha recipite gratias a illos le consolationes promittite a illes qui plora. Le disventura ha essite 'providential' como illo que colpe le Ermengarda manzonian.}}</ref> Iste vision tanto pessimista del mundo es debite, anque, al tonalitates profundemente [[jansenista]] que le directores spiritual de Manzoni, Degola primo e Tosi postea, le impartiva in affrontar le vicissitudes human. In realitate, tamen, Manzoni remaneva sempre, del puncto de vista dogmatic, un catholic, mantenente solmente un sever morale de vita proxime al ambientes jansenista. Como sublinea [[Giuseppe Langella]], super le question fundamental del [[Gratia (theologia)|Gratia]]: «Manzoni se conforma sin reservationes al inseniamento official del Ecclesia, confide in le exhortation apostolic del [[evangelio secundo Matthaeo]]:<ref>{{Treccani|et-aperietur-vobis-pulsate|Discurso del monte|accesso=28 januario 2026}}</ref> ''"petite, et dabitur vobis"''… Nulle discrimination, dunque, in le offerta misericordiose del gratia. Manzoni es peremptori: le adjuta divin non es negate a nulle qui lo demanda…».<ref>{{cita|Langella|p. 159}}. Citante le passage del Evangelio, [[Giuseppe Langella|Langella]] intende relevar le paternitate divine que soccurre e veni in adjuta de su filios quando illes lo demanda, explicante assi le concepto del Providentia christian.</ref> === Manzoni dramaturgo e romanziere === [[File:Manzoni 1829.jpg|thumb|right|alt=Portrait de Alessandro Manzoni in 1829|Portrait de Alessandro Manzoni ab un [[aquarello]] de 1829, reproducite in {{cita|Cantù}}.|241x241px]] ==== Inter morale e realismo ==== Le scena, secundo Manzoni, non debe vehicular passiones e forte emotiones, in le exasperation del io, ma inducer le spectator a meditar: al «identification emotional» de Racine e del teatro francese il debe substituer le «emotion meditate», pro dicer lo con [[Gino Tellini]].<ref>{{cita|Tellini|p. 92}}</ref> Le vicissitude e le representation debe transmitter un message christian sin pro isto presentar un realitate idyllic: al contrario, Manzoni va in cerca de personas qui, como [[Francesco Bussone]], le conte de Carmagnola, se oppone al mal que domina le societate, mesmo al precio del vita.<ref>{{Cita|Ferroni|p. 47}}</ref> Le importante es que le dramaturgo cerca le veritate e remane fidel al realitate historic (le ''vero storico''), lassante al poeta le carga de investigar le sentimentos del protagonista in un determinante contexto. Se delinea assi ille forte vena realistic que dominara anque le economia del romanzo, ab ''Fermo e Lucia'' usque al ''Quarantana'' de ''I promessi sposi'', ubi le [[realismo (litteratura)|realismo]] emerge precisamente del ultime capitulo: il non ha un fin felice, ma un continuation del vita quotidian signate per le disaventuras del protagonistas.<ref>Vide, super iste puncto, le essay de {{Cita|Forti|titulo=Manzoni e le refus del idylle}}, e le libro de {{cita|Raimondi, ''Le Romanzo sin idylle''}}.</ref> Le allontanamento de [[Lecco]] de Renzo e Lucia e le reprise del activitates es le fructo del selection de facer continuar le vitas del duo protagonistas intra le quotidianitate historic.<ref>{{Cita|Ferroni|p. 58}}</ref> [[File:7005 - Milano - Monumento al Manzoni in p.zza San Fedele - Foto Giovanni Dall'Orto 8-Mar-2007.jpg|thumb|left|alt=Statua in bronzo de Alessandro Manzoni super alte pedestallo in le placia San Fedele|[[Monumento a Alessandro Manzoni (Milano)|Monumento a Alessandro Manzoni]], in [[placia San Fedele]], a [[Milano]]. Erigite in 1883 per obra de [[Francesco Barzaghi]], illo es situate ante le ecclesia de San Fedele, de cuje gradus le scriptor cadeva, reportante le [[trauma cranial]] que le conduceva al morte.]] === Le ''Question del lingua'' in Manzoni === {{Vide etiam|question del lingua}} Manzoni, sub le impulsion del romantismo e de su necessitate de establir un dialogo con un vaste publico heterogenee, se proponeva le scopo de trovar un lingua que presentava un vocabulario plen de terminos ligate al uso quotidian e al campos specific del cognoscentia, reducente le secular disparitate inter le lingua parlate e illo scribite. Isto percurso, initiate ja con le redaction del ''Fermo e Lucia'', videva le scriptor passar, inter 1821 e 1827, del compromisso del ''bon lingua'' litterari al approximation al [[dialectos toscane|toscano]]. Le investigation se concludeva, post annos de studios facilitate etiam per le presentia del governante florentine [[Emilia Luti]], in 1840 con le revision de ''I promessi sposi'' sur le modello del florentino cultivate. Iste modello presentava, ancora plus que le toscano generic, un dimension unitaria inter le oral e le litterari. In facto, inter le edition de 1827 e illo de 1840 esseva eliminate tote le lemmata toscane municipal que esseva distante del uso del florentino currente. Iste selection, ben que approbate per le ministro [[Emilio Broglio]] in le relation de 1868, non esseva acceptate per tote le contemporaneos: [[Carlo Tenca]], in un articulo del 11 januario 1851 in le revista «Crepuscolo», se opponeva al solution manzonian. Le mesme valeva pro le [[Scapigliatura|Scapigliati]] e pro [[Giosuè Carducci|Carducci]], durante que [[Francesco d'Ovidio]], [[Carlo Collodi]], [[Edmondo de Amicis]] e [[Carlo Emilio Gadda]] se refereva al lingua del romanzo, initiando le phenomeno del ''manzonismo''. == Le ''homine'' Manzoni == === Un vita a prime vista tranquille === Alessandro Manzoni in 1870, al etate de octanta-cinque annos. Como consequentia de su stilo de vita extrememente reservate, il non es facile de inquadrar Manzoni como homine. Il viveva principalmente retirate del vita public, mantenente se estranie al principal eventos mondan del citate — salvo le frequentation del [[Salotto Maffei|salon intellectual tenite per Clara Maffei]] — e distante del participation politic active al grande motiones nationalistic del [[Risorgimento]]. Tamen, il manteneva un position culturalmente e moralmente favorabile al causa del Unification (como testifica ''Adelchi'' e ''Marzo 1821''), que lo conduceva a acceptar le nomination como senator vitalicie durante su senectute. Le ration de iste attitude, ultra su character, debe esser cercate in su continue disturbi neurotic (que ille curava con longissime promenadas e un stilo de vita extrememente regular) como agoraphobia, attaccos de panico, hypochondria, lipothymias, varie phobias, inter illos le [[demophobia|timor del turba]], le [[ceraunophobia|timor del tonitros]] e le [[hydrophobia (psychopathologia)|hydrophobia]], iste ultime comprendite como timor del poças d'aqua. Amante del vita tranquille, il menava apparentemente un vita silentiose inter Brusuglio — ubi ille se delectava con [[botanica]] e [[horticultura]] — e via del Morone, dedicate a su studios e al cura del familia. Tamen, a causa del complexos que lo affligeva, ille mesme esseva frequentemente objecto del curas de su proximos. Il cultivava insimul amicities plus proxime, ben que ille evitava nove cognoscentias con le quales se sentiva embarrassate. In le vita quotidian, ille usava principalmente le [[dialecto milanese]]. Inapte in le administration de su bens, ille monstrava al contrario grande attention al mundo circumstante, judicate con placide ironia le eventos politic e social e adoptante auto-ironia verso su proprie males. Le personas proxime sublineava su cortesia, su memoria vivissime e su capacitate discursive elegante, ben que minate per le [[balbuzie]]. === Le description physic === [[File:Alessandro Manzoni - foto.jpg|thumb|alt=Portrait photographic de Alessandro Manzoni in 1868|Portrait photographic de Alessandro Manzoni (1868)]] Le filiastero Stefano Stampa offere un portrait physiognomic assai detaliate de su patre affine, delineante etiam su movimentos e ille ''risetto'' que indicava su character ironic: {{Citation|Manzoni esseva de [[statura]] medie, sì, ma medie plus tosto alte. Io possede le mesura de su persona, e illo esseva de 1 metro, 72 centimetros e 3 millimetros… Ille esseva de corpore ''slanciate'', ma nullemente ''gracile''; plus tosto larg de spatulas e ben conformate de torso… Con belle bracchios e belle gambas, ille haberea apparite un homine integremente ben proportionate, si ille non haberea habite, non le collo curte, sed le spatulas un pauc alte verso le capite, lo que le dava un aere un pauc incurvate <nowiki>[…]</nowiki> Su testa esseva longe de esser parve <nowiki>[…]</nowiki> In su juventute ille habeva le capillos castanee <nowiki>[…]</nowiki> Le oculos de Manzoni, tamen, non esseva parve, sed de grandor ordinari, de color azur tendente al verdastro. Le fronte alte e indicante le intelligentia. Le bucca non esseva large, sed de grandor medie, e con ''labios acuminate'', sur le quales ''ordinariemente'' appareva ille risetto ben definite per Cantù, ''de qui scherza e non deride''.}} <small>(''Alessandro Manzoni. Si m'eût été donné'')</small><ref>{{cita|Stampa|I, pp. 329-331}}</ref> == In le cultura de massa == {{Vide etiam|I promessi sposi#Nella cultura di massa}} [[File:Giuseppe Verdi by Giovanni Boldini.jpg|thumb|left|alt=Portrait de Giuseppe Verdi per Giovanni Boldini|[[Giovanni Boldini]], ''Portrait de Giuseppe Verdi'', 1886. Le compositor de Parma commemorava Manzoni juste un anno post su morte con su ''Missa de Requiem''.]] Le mesme die de su morte, le municipalitate de Milano decretava de dar al ''via del Giardino'', presso le qual Manzoni habeva habitate desde 1813, le nomine del scriptor; le placas con le nove designation ''Via Alessandro Manzoni'' esseva jam fixate le matino del 23 de maio.<ref>{{Cita libro|autore=[[Alfredo Comandini]]|titolo=L'Italia nei cento anni del secolo XIX (1801-1900) giorno per giorno illustrata|url=https://archive.org/details/litalianeicentoa05comauoft/mode/2up/|anno=1930-1942|editore=Antonio Vallardi|città=Milano|p=182|volume=V|capitolo=23 maggio 1873|url_capitolo=https://archive.org/details/litalianeicentoa05comauoft/page/182/mode/2up/search/manzoni}} </ref> Analogemente, le principal citates italian intitularono un via o un corso a su nomine. In [[1874]], al prime anniversario de su morte, [[Giuseppe Verdi]] dirigeva personalmente in le [[chiesa di San Marco di Milano|ecclesia de San Marco de Milano]] le [[Requiem (Verdi)|Missa de Requiem]], componite pro honorar su memoria.<ref>{{Cita|Barbiera|p. 274}}</ref><ref group="N">Verdi sentiva devotion verso le autor de ''I promessi sposi'', non solmente pro su prosa e su arte, ma etiam pro le alte valor moral e civil que Manzoni propugnava con su autoritate moral. Isto es demonstrate per un littera de 1867 que le compositor inviava al commun amica Clara Maffei, plen de emotion e reverentia verso Manzoni. Vide: {{Cita|Verdi|pp. 390-391}}.</ref> Le 22 de maio [[1883]], al decennial de su morte, in presentia del [[Tommaso di Savoia-Genova|duca de Genova]] e de un representation parlamentar, le corpore esseva transferite con un ceremonia public al [[famedio]] del [[Cimitero monumentale di Milano]], in un sepulcro de granito rubie con solmente su nomine inscripte; in le postmeridie esseva inaugurate le [[monumento ad Alessandro Manzoni (Milano)|monumento in Piazza San Fedele]], opera de [[Francesco Barzaghi]].<ref>{{Cita web|url=http://www.arte.it/opera/tomba-di-alessandro-manzoni-1693|titolo=Tomba di Alessandro Manzoni|editore=ARTE.it|accesso=26 gennaio 2026|urlmorto=no|urlarchivio=https://web.archive.org/web/20251109103705/https://www.arte.it/opera/tomba-di-alessandro-manzoni-1693}}</ref><ref>{{cita pubblicazione|data=27 maggio 1883|titolo=La festa manzoniana|rivista=Illustrazione Italiana|p=326|accesso=31 gennaio 2026|url=http://teca.bsmc.it/pub/images/materiale_a_stampa/periodico/RAV0070589/RAV0070589_1883_00021/RAV0070589_1883_00021_006.jpg|urlarchivio=https://web.archive.org/web/20171210015712/http://teca.bsmc.it/pub/images/materiale_a_stampa/periodico/RAV0070589/RAV0070589_1883_00021/RAV0070589_1883_00021_006.jpg|dataarchivio=10 dicembre 2017|urlmorto=sì}}</ref> Le 29 de decembre [[1923]], al occasion del cinquantesimo anniversario del morte, le [[Regno de Italia (1861-1946)|Regno de Italia]] emitteva un [[Cinquantenario della morte di Manzoni|serie commemorative de sex francobollos]], cedite in parte al comité promotore del celebration.<ref>Pro le detalios super le serie philatelic, vide le articulo: [[Cinquantenario della morte di Manzoni]].</ref> [[File:Sergio Mattarella at the 150th anniversary of Alessandro Manzoni's death - Milan 22 May 2023 - 01.jpg|thumb|right|alt=Sergio Mattarella al Famedio de Milano in 2023|Sergio Mattarella in visita al Famedio le 22 de maio 2023, al occasion del centocinquantesimo anniversario del morte de Manzoni.]] Anque in le secunde medietate del vintesimo seculo e in le prime annos del 2000, le figura de Manzoni esseva evocate in occasiones plus o minus official: in 1973 esseva celebrate le prime centenario de su disparition e, in iste occasion, [[papa Paolo VI]] inviava al [[cardinale]] e [[arcevescovo de Milano]] [[Giovanni Colombo (cardinale)|Giovanni Colombo]] un message in le qual le pontifice brescian refaceva le percurso existential e christian del scriptor.<ref>{{Cita web|url=https://www.vatican.va/content/paul-vi/it/speeches/1973/may/documents/hf_p-vi_spe_19730519_centenario-manzoni.html|titolo=Nel I centenario della morte di Alessandro Manzoni, 19 maggio 1973 {{!}} Paolo VI|sito=[www.vatican.va|accesso=31](http://www.vatican.va|accesso=31) gennaio 2026}}</ref> In ultra, alcun [[500 lire "Manzoni"|liras con su profilo esseva coniate al occasion del bicentenario de su nascentia]] (1985). Al centocinquantesimo anniversario de su disparition, celebrate in 2023, Manzoni esseva commemorate al nivello national tanto per le [[Parlamento italiano|Parlamento]]<ref>{{Cita web|autore=Pierfranco Bruni|url=https://www.corrierenazionale.net/2024/01/16/manzoni-150-presentato-alla-camera-dei-deputati-a-roma/|titolo=“Manzoni 150” presentato alla Camera dei Deputati a Roma|editore=Il Corriere Nazionale|data=16 gennaio 2024|accesso=2 gennaio 2025}}</ref> como per le [[Presidente della Repubblica Italiana|capo del Stato]] [[Sergio Mattarella]], qui visitava le [[Cimitero monumentale di Milano|Famedio]] pro commemorar le homine de litteras.<ref>{{Cita web|lingua=it|autore=Segretariato generale della Presidenza della Repubblica-Servizio sistemi informatici|url=https://www.quirinale.it/elementi/89670|titolo=150° anniversario della morte di Alessandro Manzoni|sito=Quirinale|accesso=2025-01-02}}</ref> In ultra, gratias al intervention del [[Centro nazionale di studi manzoniani]]<ref>{{Cita web|url=https://www.casadelmanzoni.it/content/manifestazioni-il-150esimo-anniversario-dalla-morte-di-manzoni|titolo=MANIFESTAZIONI PER IL 150ESIMO ANNIVERSARIO DALLA MORTE DI MANZONI {{!}} Casa Manzoni|sito=[www.casadelmanzoni.it|accesso=2025-01-02](http://www.casadelmanzoni.it|accesso=2025-01-02)}}</ref> e al sensibilitate del archiepiscopato milanese,<ref>{{Cita web|lingua=it-IT|url=https://www.chiesadimilano.it/news/arte-cultura/omaggio-a-manzoni-nel-duomo-di-milano-1778422.html|titolo=Omaggio a Manzoni nel Duomo di Milano – Chiesa di Milano|accesso=2025-01-02}}</ref> esseva organise alcun eventos pro commemorar Manzoni: le publication del edition critic de ''I promessi sposi'' e del ''[[Osservazioni sulla morale cattolica]]'', per exemplo, per le prime; e le lectura in le Duomo, del 9 de maio al 31 de maio 2023, del romanzo. Finalmente, rememora le [[parodie]] de ''I promessi sposi'' ([[I promessi sposi (Quartetto Cetra)|celle del Quartetto Cetra in 1985]] e [[I promessi sposi (miniserie televisiva 1990)|celle de ''Il Trio'' in 1990]]) e le varie adaptationes televisive, ab [[I promessi sposi (miniserie televisiva 1967)|celle de 1967]] usque al [[I promessi sposi (miniserie televisiva 1989)|adaptation dirigite per Salvatore Nocita in 1989]]. In 2023, al occasion del 150e anniversario del disparition de Alessandro Manzoni, esseva coniate un moneta commemorative de [[2 euro commemorativi|2 euros]] que representa le effigie del scriptor.<ref>{{Cita web|url=https://eurocollezione.altervista.org/_ITALIA_/_2_euro_2023_commemorativo_Manzoni.htm|titolo=ITALIA 2023 : 2 € commemorativo "150º anniv. morte Alessandro Manzoni"|sito=eurocollezione.altervista.org|accesso=2025-11-14}}</ref> {{Ref}} [[Categoria:Alessandro Manzoni| ]] [[Categoria:Cavalleros del Ordine del Sanctos Mauricio e Lazaro]] [[Categoria:Cavalleros del Ordine de Sancto Joseph]] [[Categoria:Cavalleros del Ordine Pour le Mérite]] [[Categoria:Cavalleros de grande croce del Ordine del Corona de Italia]] [[Categoria:Sepultate in le Cimiterio Monumental de Milano]] [[Categoria:Membros del Accademia del Scientias de Torino]] [[Categoria:Poetas romantic]] [[Categoria:Scriptor romantice]] [[Categoria:Scriptor catholic]] [[Categoria:Scriptor del realismo]] [[Categoria:Personas ligate al Accademia Roveretana del Agiati]] [[Categoria:Academicos del Crusca]] [[Categoria:Senatores del VII legislatura del Regno de Sardinia]] [[Categoria:Senatores del VIII legislatura del Regno de Italia]] [[Categoria:Senatores del IX legislatura del Regno de Italia]] [[Categoria:Senatores del X legislatura del Regno de Italia]] [[Categoria:Senatores del XI legislatura del Regno de Italia]] [[Categoria:Personalitates commemorate con funerales de Stato]] 98f46r0apcl966awi88qdmufdc21b0w 699291 699290 2026-08-28T07:45:50Z Interlingvisto 60932 699291 wikitext text/x-wiki {{Infobox/articulo/persona}} '''Alessandro Manzoni''', nascite '''Alessandro Francesco Tommaso Antonio Manzoni''' ([[Milan]]), ([[7 de martio]] [[1785]] – [[Milan]], [[22 de maio]] [[1873]]) esseva un [[scriptor]], [[poeta]] e [[dramaturgo]] [[Italia|italian]], e anque [[Senator del Regno de Italia|senator del Regno de Italia]]. Considerate como un del major romancieros italian de tote le tempo pro le celeberrime romanzo ''[[Le promesse sposes]]'', capite fundamental del [[litteratura italian]],<ref name="Treccani">{{Treccani|alessandro-manzoni|Manzóni, Alessandro|accesso=16 januario 2026}}</ref> Manzoni habeva le merito de haber jectate le bases pro le romanzo moderne e de haber assi promovite le unitate linguistic italian, sur le tracia del litteratura moralmente e civilmente ingajate proprie del [[Illuminismo italian]]. Passate del periodo [[neoclassic]] a illo [[romantismo|romantic]], Manzoni, devenite un fervente catholic de tendentias [[Christianismo liberal|liberal]], lassava un marca indelebile anque in le [[historia del theatro italian]] (pro haber rumpite le tres [[unitates aristotelic]]) e in le poesia, gratias al nascentia del pluralismo vocal con le ''[[Hymnos Sacre]]'' e al disveloppamento del poesia civil. Le successo e le numerose recognitiones public (ille esseva [[Senator del Regno de Italia|senator del Regno de Italia]]) esseva accompaniate per problemas de sanitate ([[neurosis]], [[agoraphobia]]) e familiar (le numerose mortes que affligeva le vita domestic), que le reduceva a un progressive isolation existential. Nonobstante isto, ille remaneva in contacto per correspondentia con le melior cultura europee, ab [[Goethe]] usque a [[Antonio Rosmini]], subiente anque le influentia de [[Walter Scott]] pro le genere del romanzo historic. == Biographia == === Origines familiar === ==== Familia ==== {{Vider anque|Manzoni (familia)}} [[File:Pietro Manzoni.jpg|left|thumb|alt=Portrait de Pietro Manzoni|Pietro Manzoni, ''Casa Manzoni'', [[Brusuglio]]<ref>{{cita|Ginzburg|p. 345}}.</ref>.]] Per le latere maternal Alessandro Manzoni proveniva del illustre familia del [[Beccaria (familia)|Beccaria]]; le avo esseva [[Cesare Beccaria]], autor del tractato ''[[Dei delitti e delle pene|Del delitos e del penas]]'' e un del principal promotores del [[Illuminismo in Italia|Illuminismo lombard]]. Secundo le mesme Manzoni, ille e su avo se videva solmente un vice, al occasion del visita de su matre al celebre genitor.<ref>Manzoni rememora assi le incontro in {{cita|Fabris|p. 94}}: {{Citation|Io me rememora de haber le vidite un sol vice, e io rememora su figura. Mi matre, ante de poner me in collegio, me duceva a salutar le; e ille iva prender chocolates pro me. Il me pare ancora vider le avo e le armario.}} </ref> Le parentela con le Beccaria le rendeva insuper cosino distante del scriptor [[scapigliatura|scapigliate]] [[Carlo Dossi]].<ref>{{Cita|Lioce}}.</ref> Plus modeste esseva in vice le familia paternal:<ref group="N">Pro un quadro general del historia del familia Manzoni ab Giacomo (initio del XVI seculo) usque a Alessandro Manzoni, vide: {{Cita testo |autore=Pietro Pensa |titolo=Familia Manzoni: ille ramo del casato |rivista=Broletto |volume=2 |anno=1985 |pagine=62-69 |città=Como |issn=2388-1232 |url=http://pietro.pensa.it |accesso=23 julio 2015}}</ref> don [[Pietro Manzoni|Pietro Antonio Pasino Manzoni]] (1657-1736), le patre de Alessandro, descendeva de un nobile familia de [[Barzio]], in [[Valsassina]], stabilite in [[1612]] in [[Lecco]] (in le localitate de [[Caleotto]]) sequente al matrimonio de [[Giacomo Maria Manzoni]] con Ludovica Airoldi in 1611.<ref>{{Cita|Pensa}}.</ref> Ben que Pietro Manzoni habeva postea recipite le feudo de [[Cascine di Garbagna Novarese#Moncucco|Moncucco]] in le [[Provincia de Novara|Novarese]] in [[1691]]<ref>{{Cita web|http://www.storiadimilano.it/Repertori/cronologia_manzoni.htm|titulo=Chronologia del vita de A. Manzoni e del edificios habitate per ille|accesso=16 januario 2026|autore=Paolo Colussi|editore=Historia de Milano|data=9 april 2012}}</ref><ref>{{Cita|Parenti|p. 12}}:{{Citation|Le feudo de Moncucco pertineva al Manzoni, qui lo habeva acquirite del Camera Regia de Milano, con le assenso de Carlo II, rege de Hispania, ja desde le 23 de februario 1691, per opera de Don Pietro Antonio.}}</ref><ref>{{Cita|Bonfiglioli|p. 8}}.</ref><ref>{{Cita|Casalis|p. 600}}:{{Citation|Moncucco, dependentia de Mirasole in le basse Novarese: se trova super le Arbogna: esseva le signoria del Manzoni del loco de Caleotto in le territorio de Lecco.}}</ref> e in virtute de isto illes esseva contes, in Milano le titulo non esseva valide proque esseva «estranie».<ref name=":5">{{DBI|autore=Piero Floriani|nomeurl=alessandro-manzoni|accesso=16 januario 2026}}</ref><ref name="infeudazione" group="N">Alcun autores, como {{Cita|de Feo|p. 27}} e {{Cita|Bonfiglioli|p. 8}}, reporta 1773 como anno del infeudation de Moncucco al Manzoni: il se tracta de un evidente error chronologic, proque [[Carlo II de Hispania]] habeva morite in 1700 e le Novarese, ante le [[guerra de succession espaniol]], faceva parte del [[Ducato de Milano]], alora sub le egida de [[Madrid]].</ref> Initialmente don Pietro presentava al govern austriac un requesta official de recognition, ma pois prefereva non insister.<ref>{{cita|De Gubernatis|p. 21, nota 4}}.</ref> In omne caso, quando Roma attribuera multo plus tarde le citatinitate al Manzoni, le titulo comital apparera sur le acto official e sera mantenite per su descendentes. ==== Manzoni e Giovanni Verri ==== Ben que le patre legitim esseva Pietro Manzoni, il es multo probabile que le patre natural de Alessandro esseva un amante de Giulia, [[Giovanni Verri]] (le fratre minor de [[Alessandro Verri|Alessandro]] e [[Pietro Verri]]).<ref name=":5"/><ref name=":0">{{cita|Tellini|pp. 16-17}}: {{Citation|Le patre natural es tamen Giovanni Verri — ja amante de Giulia desde 1780…}}</ref> Con Giovanni, un homine attractive e libertin, de dece-septe annos plus vetule que illa, Giulia habeva initiate un relation ja in 1780, continuante la mesmo post le matrimonio.<ref name=":0"/><ref>{{Cita web|url=http://archiviostorico.corriere.it |titolo=Verri, Manzoni, Beccaria: tres familias pro Giulia |autore=Giulia Beccaria e Ermanno Paccagnini |editore=Corriere della Sera |data=15 decembre 2001 |accesso=17 januario 2026 |citazione=Accesso limitate per medio de subscription.}}</ref> Secundo lo que esseva reportate per [[Niccolò Tommaseo]], il pare que Verri esseva le ver patre del scriptor e que iste esseva plenmente al currente: «Anque de Pietro Verri <nowiki>[Manzoni]</nowiki> ille parla con reverentia, tanto plus que ille sape, e su matre non lo dissimulava, esser le nepote de ille, isto es, le filio de un de su fratres».<ref>{{Cita|Tommaseo|p. 54}}.</ref> === Le infantia e le adolescentia === ==== Galbiate e le separation del genitores ==== Alessandro Manzoni<ref>{{cita|De Gubernatis|p. 18, nota 2}}: {{Citation|Al infante esseva imposte le nomines Alessandro, Francesco, Tommaso, Antonio. Le prime nomine esseva illo del patre de Don Pietro, isto es le avo de Manzoni, alora ja morte; le secunde nomine esseva illo del parino Don Francesco Arrigoni. Le nomine Tommaso gli esseva imposte, sin dubita, proque le Ecclesia celebra le 7 de martio Sancto Tommaso. Antonio esseva le nomine de un cosino canonico in San Nazaro; ma illo pote anque esser venite a Manzoni de un madrina Antonietta, circa le qual, tamen, usque nunc nos vermente non sape nihil.}}</ref> nasceva in Milano, alora parte del [[Imperio Habsburgic]], al numero 20 de via San Damiano<ref name=":9">{{cita|Tonelli|p. 5}}.</ref> (correspondente al actual via Visconti di Modrone n.º 16),<ref>{{Cita web|url=http://www.storiadimilano.it/Repertori/cronologia_manzoni.htm|titulo=Chronologia Manzoni|autore=Paolo Colussi|accesso=18 januario 2026}}</ref><ref>{{Cita web|url = https://www.comune.milano.it/documents/76991511/269691898/36+Via+Visconti+di+Modrone.pdf/b3df31d2-89cc-e78d-dc19-d70c02d850b3?t=1627550354266|titulo = 36 Via Visconti di Modrone|autore = Commune de Milano|sito = comune.milano.it/municipio1|data = 2020|lingua = IT|formato = PDF|p = 2|accesso = 18 januario 2026}}</ref> le 7 de martio 1785, de [[Giulia Beccaria]] e, officialmente, de don [[Pietro Manzoni]].<ref>{{cita|Tellini|p. 16}}</ref> Ille passava le prime annos de vita principalmente in le ''[[cascina]] Costa'' de [[Galbiate]], tenite a balia per Caterina Panzeri, un contadina del loco,<ref name=":1">{{cita|Boneschi|p. 172}}</ref><ref>{{cita|Tellini|p. 17}}.</ref> un facto atestate per le placa ancora presente super le edificio. Postea ille passava alcun periodos in le [[Villa Manzoni|villa rustic]] del [[Caleotto]], proprietate del familia paternal, habitation ubi ille amara retornar como adulto e que ille vendera, non sin regretos, in 1818. Sequente le separation del genitores,<ref group=N>Le separation occurreva, legalmente, le 23 de februario 1792; postea, ab 1795 — ma le relation habeva comenciate multo ante, forsan in 1790, anno in que illes pare haber se incontrate — Giulia Beccaria comenciava a cohabitar con le cult e ric [[Carlo Imbonati]], prime in Anglaterra, pois in Francia, a Paris ({{cita|Tellini|p. 17}}).</ref> Manzoni esseva educate in collegios religiose. ==== Le education religiose a Merate e a Lugano ==== [[File:Appiani Giulia Beccaria Alessandro Manzoni.jpg|thumb|alt=Portrait de Giulia Beccaria con su filio Alessandro como infante|[[Andrea Appiani]], ''Portrait de Giulia Beccaria e su filio Alessandro Manzoni como infante'', 1790. Le portrait esseva donate per Giulia a Verri, un evento que fortifica le supposite illegitimitate de Alessandro<ref>{{cita|Ginzburg|p. 9}}: {{Citation|Le pictor Andrea Appiani faceva un portrait de Giulia con le infante. In le portrait, Giulia es vestite como amazona. Illa ha un facie dure, ossee e fatigate. Illa reguarda in le vacuo. Nulle teneressa visibile verso ille infante que se appoia al su geniculo. Le infante ha quatro annos. Giulia donava le portrait a Giovanni Verri.}}</ref>]] Le 13 de octobre 1791<ref name=":2">{{Cita web|url=http://www.casadelmanzoni.it/content/la-vita|titulo=Chronologia del vita e del obras de Alessandro Manzoni|accesso=18 januario 2026|editore=Casa del Manzoni|data=2014|urlarchivio=https://web.archive.org/web/20151011153809/http://www.casadelmanzoni.it/content/la-vita|dataarchivio=11 octobre 2015|urlmorto=sì}}</ref> ille esseva accompagnate per su matre a [[Merate]] al collegio San Bartolomeo del [[Somaschi]], ubi ille remaneva durante cinque annos. Esseva un periodo dur; le parve Alessandro pativa del absentia de su matre<ref group=N>Manzoni rememorava sempre como su matre, pro facilitar le separation de su filio, se retirava clandestinmente profittante de un momento de distraction de ille (vide: {{cita|Trombatore 1957|p. 250}}).</ref> e suffreva del relation difficile tanto con su companiones de schola, violente,<ref group=N>Inter le motivos de derision poteva esser anque ille forma de [[balbutiation]] que comenciava a manifestar se precisemente durante ille annos (vide: {{cita|Trombatore 1957|pp. 250-251}}).</ref> como con le docentes, qui le puniva frequentemente.<ref>{{cita|Tonelli|p. 9}}.</ref> Le litteratura in ille annos esseva ja pro ille un consolation e un passion: durante le recreation, le scriptor contara, «…io me claudeva <nowiki>[…]</nowiki> in un camera, e ibi io componeva versos».<ref>{{cita|Fabris|p. 86}}.</ref> In april 1796 ille passava al [[Ecclesia de Sant'Antonio Abate (Lugano)|collegio de Sant'Antonio]] a [[Lugano]], ancora gerite per le Somaschi, pro remaner ibi usque a septembre 1798.<ref name=":2"/> In le mesme 1796 arrivava al [[laco de Lugano]] le somasco [[Francesco Soave]], celebre erudito e pedagogista; ben que il sia completemente improbabile que Manzoni le habeva como maestro (excepto forsan pro alcun dies), su figura exerceva super le infante un notabile influentia.<ref>{{cita|Trombatore 1957|p. 252}}.</ref> Vetule e proxime al morte, le autor de ''[[Le promesse sposes]]'' rememorava: «Io amava le patre Soave, e me pareva vider circa su capite un aureola de gloria».<ref>{{cita|Fabris|p. 95}}.</ref> Al fin de 1798 ille passava al collegio Longone de Milano, gerite per le [[Barnabitas]],<ref name=":10">{{cita|Tonelli|p. 15}}.</ref> e postea se transferiva a [[Castellazzo de' Barzi]], ubi le instituto habeva stabilite provisoriamente su sede a causa del manovras bellic,<ref name=":2" /> pro pois retornar le 7 de augusto [[1799]] a Milano.<ref name=":10" /> Il non es clar quanto tempore le adolescente remaneva presso le Barnabitas; le hypothese plus acceptate le considera alumno del schola usque a junio [[1801]].<ref>{{cita|Tonelli|p. 16}}</ref> Nonobstante le isolation al qual ille esseva fortiate per le ambiente clause e bigot, Alessandro succedeva a establir alcun amicitias durabile, como illas con le companiones de classe Giulio Visconti e [[Federico Confalonieri]]. Un die non precisate del anno scholastic 1800-1801, pois, le escolares recipeva un visita que suscitava in le juvene Alessandro un grande emotion: le arrivata de [[Vincenzo Monti]], que ille legeva avidemente e considerava le plus grande poeta vivente, «esseva pro ille como un apparition de un Deo».<ref>{{cita|Carcano|pp. 7-8}}.</ref> ==== Le formation cultural ==== [[File:VincenzoMonti.jpg|thumb|left|alt=Portrait de Vincenzo Monti|[[Andrea Appiani]], ''Portrait de Vincenzo Monti'', [[Pictura a oleo|oleo]] super [[Pictura super tela|tela]], 1809, [[Pinacotheca de Brera]].]] Le formation cultural de Manzoni es imbibite de mythologia e litteratura latin, como appare clarmente del poemas adolescent. Duo autores classic, in particular, es su preferitos, [[Virgilio]] e [[Horatio]],<ref name=":3">{{cita|Tellini|p. 18}}.</ref> ma notabile es anque le influentia de [[Dante]] e [[Petrarca]];<ref>In le sonetto ''A le Musa'', Manzoni enumera Dante e Petrarca como glorias poetic ({{cita|Trombatore 1961|p. 198}}).</ref> inter le contemporaneos, tamen, insimul con Monti, [[Giuseppe Parini|Parini]] e [[Vittorio Alfieri|Alfieri]] ha un rol importante.<ref>{{cita|Fabris|p. 86}}: {{Citation|Ille die io recitava pro me le ''Caduta'' de Parini; e, post sortir del camera, io recipeva le noticia que Parini habeva morite: e illo esseva un del impressiones le plus forte e dolorose de mi vita.}}</ref><ref>{{cita|Tonelli|p. 18}}</ref><ref>{{cita|Trombatore 1957|p. 286}}</ref><ref>{{cita|Langella|p. 14}}</ref> Si on exclude le precedente exercitios de stilo,<ref group=N>Manzoni comenciava a scriber versos al etate de nove annos ({{cita|Fabris|p. 94}}.)</ref> su prime experientias poetic remonta al medietate de 1801, quando ille comenciava a rediger ''[[Del trionfo della libertà|Del triumpho del libertate]]'',<ref>{{cita|Trombatore 1957|pp. 270-271}}.</ref> in le qual on pote relevar un vena satiric e polemic que habera un rol non negligibile in le Manzoni adolescente, ben que illa ja se mitigara al medietate del decennio. Nos possede anque le traductiones, in endecasillabos non-rimate, de alcun partes del libro quinte del ''[[Eneide]]'' e del ''[[Satiras (Horatio)|Satira]]'' tertie (libro prime) de Horatio, junto a un epigramma mutilate in le qual ille attacca un certe fra' Volpino que, sub un false apparentia, representa le vice-rector del collegio patre Gaetano Volpini.<ref>{{cita|Giordano|p. 45}}</ref> ==== Un juvene dissolute ==== [[File:Manzoni a Venezia.jpg|thumb|left|alt=Lapide commemorative de Manzoni a Venesia|Lapide in memoria de Manzoni a Venesia, Campo San Maurizio, Palazzo Bellavite.]] Sortite del mundo anguste del Longone, ab le estate de 1801 usque a 1805 ille viveva con su patre ancian, alternante le sojornos in le tenuta de [[Caleotto]]<ref name=":3" /> con le vita urban.<ref>Don Pietro resideva, insimul con un soror ex-monaca e un avunculo monsignor, presso [[Porta Vittoria (Milano)|Porta Tosa]] ({{cita|Carcano|p. 8}}).</ref> Durante ille periodo ille frequentava le ambiente illuministic del aristocratia e del alte burguesia milanese, dedicante un grande parte de su tempore al divertimento e in particular al joco de hasard; ille jocava in le [[Ridotto (teatro)|ridotto]] del [[Teatro alla Scala]] usque a que, secundo lo que pare, un reproche de Monti le convinceva a renunciar al vitio.<ref>{{cita|Momigliano|p. 5}}</ref> Illo esseva anque le epocha de su prime amor, illo pro Luigina Visconti, soror de [[Ermes Visconti|Ermes]]; de iste experientia nos sape lo que le poeta ipse revelava in 1807 in un littera a [[Claude Fauriel]]: a [[Genova]], in facto, ille la habeva casualmente revistate, ja maritate al marchese [[Gian Carlo Di Negro]], e le episodio habeva despertate in ille le nostalgia e le displacer de haberla perdite.<ref>«''Je vous ai peut-être dejà conté que j'eus dans mon adolescence (1801), une très-forte et très-pure passion pour une jeune fille''», ille scribeva le 19 de martio 1807 a Fauriel, «[…] ''Ce qui me donne un peu de torture, c'est la pensée que c'est un peu de ma faute que je l'ai perdue''» (forsan io vos ha ja dicite que io habeva, in le adolescentia, un passion multo forte e pure pro un puella […] Lo que me tormenta un pauc es pensar que, si io la ha perdite, es in parte mi culpa). Vide: {{cita|Sforza|p. 33}}.</ref> Ultra iste divertimentos, le juventute de Manzoni es anque marcate per un sojorno a [[Venezia]] (de octobre 1803 a maio 1804<ref name=":2" /><ref name=":4">{{cita|Tellini|p. 19}}.</ref>) apud su cosino Giovanni Manzoni. Durante iste periodo ille habeva le occasion de cognoscer le nobildonna [[Isabella Teotochi Albrizzi]], que in un tempore esseva musa de [[Foscolo]],<ref name=":4"/> e de scriber tres del quatro ''[[Opere de Alessandro Manzoni|Sermones]]''.<ref>{{cita|Tellini|pp. 37 e ss.}}</ref> Le motivo del sojorno venetian non es clar, del qual Alessandro conservava anque in su etate avanzate un rememoration multo belle,<ref>{{cita|Venosta|p. 55}}</ref> ma il non pare haber habite rationes politic, sed plus tosto le desiro del patre de allontanar le de un stilo de vita dissipate.<ref name=":4"/> ==== Le Milano illuministic ==== [[File:Manzoni 1805.jpg|thumb|alt=Portrait de Alessandro Manzoni in 1805|Anonime anglese, ''Alessandro Manzoni in 1805'', oleo super tela, actualmente in le [[Casa Manzoni]] de via del Morone, [[Milano]]. [[Natalia Ginzburg]], con multe probabilitate, describe iste portrait, quando illa scribe: «Alibi ille ha un dense crin disordinate, le oculos nubilose e sembla [[Ugo Foscolo]]»<ref>{{cita|Ginzburg|p. 23}}.</ref>]] Le complacentia neoclassic del tempore inspirava a ille le prime compositiones de un certe relieve, modulate super le obra de Vincenzo Monti, idol literari del momento; ultra ille, Manzoni se volveva a Parini, portavoz del ideales [[illuministas]] e del necessitate de moralisation, al poeta [[Ugo Foscolo]], a [[Francesco Lomonaco]], un exiliate [[Basilicata|lucano]],<ref>{{cita|Trombatore 1957|p. 277}}.</ref><ref group=N>Le relation con Lomonaco esseva bastante proxime. Si Manzoni monstrava haber grande estima pro ille, Lomonaco includeva como epigraphe a su ''Vite del excellentes Italianos'' le [[sonetto]] manzonian ''Pro le vita de Dante'' de 1802. A dece-septe annos, dunque, le juvene poeta videva pro le prime vice un proprie texto publicate ({{cita|Tellini|pp. 52-53, nota 5}}).</ref> e a [[Vincenzo Cuoco]], defensor del theorias [[Giambattista Vico|vichian]],<ref>{{cita|Tellini|pp. 18-19}}.</ref> anque ille exiliate de Napoles post le restauration bourbonic de 1799 e considerate le «prime ver maestro de Manzoni».<ref>{{cita|Langella|p. 16}}.</ref> Le proximitate al ambiente neoclassic, e in particular a su campion Vincenzo Monti, incitava le juvene a frequentar alcun cursos de eloquentia date per le poeta romagnol al [[universitate de Pavia]] inter 1802 e 1803.<ref name=":5"/> In le registratores del atheneo le nomine de Alessandro non appare, ma il es quasi certe que ille sequeva le lectiones montian.<ref name=":5"/> Ultra le cognoscite admiration pro Monti e le opinion de illustre studiosos,<ref>De iste idea, per exemplo, {{cita|Piumati|p. 3}} e {{cita|De Gubernatis|p. 60}}.</ref> le hypothese pare esser confirmate per le correspondentia del periodo. Le correspondentes de Manzoni, in facto, es quasi omnes studentes (o ex-studentes) del universitate, ab [[Andrea Mustoxidi]] a [[Giovan Battista Pagani]], ab Ignazio Calderari a [[Ermes Visconti]] e a Luigi Arese.<ref name=":5" /><ref group="N">Arese e Pagani esseva ja amicos de Manzoni desde le tempore del Collegio Longone ({{cita|Nigro|p. 3}}). Concernente le figuras de Luigi Arese e Ignazio Calderari, {{Cita|Sforza|p. 5, n. 3 e 5}} presenta le sequente retratos: «Le conte Luigi Arese Lucini de Milano, de qui Manzoni parla plure vices e con calidissime affection in su litteras. Il habeva le disgrazia de perder su patre in le flor del etate, e de cader in le manos de intrigantes, qui le haberea spoliato, si ille spontanee le 5 de julio 1805 non se habeva messe sub le tutela del doctor Gaetano Garbagnati, renunciante al administration de su proprie substantias. Le 1 de septembre 1806 ille faceva testamento; ille instituiva como heredes le fratres; ille legava le horologio de auro a Giovambattista Pagani» (n. 3); «Le conte Ignazio Calderari, un altere del amicos juvene del Nostre; qui le adresseva varie litteras [...] Nasceva in 1793; moriva in decembre 1838» (n. 4).</ref><ref>{{cita|Tonelli|p. 25}}</ref> Le contexto academic le poneva anque in contacto con duo professores [[jansenistas]], [[Giuseppe Zola (teologo)|Giuseppe Zola]] e [[Pietro Tamburini]], docentes respectivemente de «historia del leges e del costumes» e de «philosophia moral, jure natural e public»;<ref group=N>Pro un analyse general de Tamburini e Zola, vide: Paola Vismara, ''Pietro Tamburini e le "despotismo pontifical"'', in {{Cita|Negruzzo|pp. 95-114}}; Annibale Zambarbieri, ''Le gusto del historia. Giuseppe Zola al initio de su docencia pavian'', in {{Cita|Negruzzo|pp. 115-132}}.</ref> lor ideas in defensa del moral le influentiava profundemente, introducente le pro le prime vice al pensamento jansenista. Tamburini condemnava le [[Curia roman|Curia roman]] pro su deformationes, ma videva in le catholicismo un modello indispensabile. Pro le elevatezza de su dissertationes, ille pareva a Manzoni un puncto de referentia al pari de Zola, definite «supreme» in un littera a Pagani del 6 de septembre 1804.<ref>{{cita|Sforza|p. 9}}; le epiteto esseva exprimite in occasion de un ''Sermon'' componite alcun menses antea a Venesia. Manzoni precava su amico de submitter lo al judicio de Zola.</ref> Del puncto de vista literari, a iste periodo pertine ''[[Del trionfo della libertà|Del triumpho del libertate]]'', ''[[Opere di Alessandro Manzoni|Adda]]'' e ''Le quatro sermones'', que porta le impression de Monti e de Parini, ma anque le echo de Virgilio e Horatio. === Le sojorno parisin (1805-1810) === ==== Le morte de Carlo Imbonati e le reunion con le matre ==== [[File:Carlo Imbonati.png|thumb|left|alt=Cameo representante le profilo de Carlo Imbonati|[[Cameo]] del XIX seculo representante le profilo de Carlo Imbonati.]] In 1805 Manzoni esseva invitate per su matre e per [[Carlo Imbonati]] a [[Paris]], apparentemente sub le suggestion de Monti<ref>{{cita|Ginzburg|p. 16}}</ref>. Alessandro acceptava con entusiasmo, ma non habeva tempore de cognoscer le conte, a cuje missiva ille respondeva con parolas de calor e recognition que Imbonati non legeva jammais; ille moriva, in facto, le 15 de martio, lassante Beccaria como herede universal de su patrimonio<ref>{{cita|Boneschi|p. 219}}</ref><ref name=":6">{{cita|Tellini|p. 20}}</ref>, ma anque afflicte e in necessitate de amor filial.<ref>{{cita|Boneschi|p. 218}}: {{Citation|Le vacuo lassate per Carlo le pare un abysso que tosto inglutira anque illa. In junio illa scribe al fidel amico [[Francesco Melzi d'Eril]]: "Car Melzi, si vos videva le mortifere tristessa que me consume, o car Melzi, vos haberea pietate de me. Le pensamento que io debe haber un die de deman es un pena que renasce sempre pro me e tamen io es fortiate a implorar iste die de deman e a tremular que illo me escapa… e a vos io pote dicer lo: le universo integre es extinguite pro me".}}</ref>. Le juvene, alora de vinti annos, arrivava in le capital francese le 12 de julio,<ref name=":2"/><ref name=":6"/>, die in le qual le policia local le concedeva le permitto de sojorno.<ref>{{cita|Bonghi, ''Obras inedite o rare''}}</ref> Manzoni, qui pro le defuncto scribeva le carme ''[[In morte di Carlo Imbonati|In le morte de Carlo Imbonati]]'', discoperiva haber un matre, e ab ille momento lor camminos, separate usque alora, se incrociava pro non separar se plus. Usque a 1841, anno del morte de Beccaria, le duo stabiliva un relation multo stricte, cuje profunditate emerge del litteras del scriptor in innumerose occasiones; ja le 31 de augusto 1805 ille revelava a [[Vincenzo Monti]] haber trovate «mi felicitate […] inter le bracios de un matre», e viver solmente «pro mi Giulia».<ref>{{Cita|Sforza|p. 12}}</ref> ==== Le circulo parisian: le ''Idéologues'' e Claude Fauriel ==== {{Vide etiam|Idéologues}} [[File:Claude Fauriel.jpg|thumb|alt=Portrait de Claude Fauriel|''Claude Fauriel'', Castello de Bignon, Francia.]] Con su matre ille sojorna al numero 3 de [[place Vendôme]]. Multo frequentemente matre e filio se rendeva a Auteuil,<ref group=N>Le commune de Auteuil, que faceva parte del departimento del Seine, cessava de exister in 1860, e su territorio esseva repartite inter Paris e Boulogne-Billancourt.</ref> citate ubi se reuniva le circulo intellectual sub le patronato del vidua del philosopho [[Helvétius]],<ref name=":2"/> e al ''Maisonnette'' de [[Meulan]], ubi Manzoni passava duo annos, participante al circulo literari del cosidicte ''[[Idéologues]]'': philosophos de schola del undececente seculo, heredes del illuminismo del septe- e octo seculos ma orientate verso questiones concrete in le societate, e per isto precursors de themas [[romanticismo|romantic]] (como le attention al classes paupere e al emotion).<ref name=":7"/> Un rol importante in le gruppo del ''Idéologues'' (constituite, inter alteres, per [[Volney]], [[Dominique-Joseph Garat|Garat]], [[Destutt de Tracy]] e le danese [[Jens Baggesen|Baggesen]]<ref>{{cita|Carcano|pp. 8-9}}</ref>) esseva tenite per [[Claude Fauriel]],<ref name=":7">{{cita|Tellini|p. 60}}</ref><ref group=N>Fauriel habeva un rol significative in le evolution del poetica manzonian: le erudite francese inculcava in Alessandro, in facto, un grande interesse pro le historia e le faceva comprender que ille non debe scriber secundo modellos rigide e fixe in le tempore, ma debe esser capace de exprimer sentimentos que le permitte scriber in un maniera plus "ver", de modo a "tocar" le corde del lector: {{Citation|Le Vero historic remane le cardine del obra, ma recede a un position de scrupulose supporto functional que rende credibile e verisimile le invention|{{cita|Tellini|p. 152}}}}</ref> con qui Alessandro contraheva un amicitia que durava per multe annos; le frequentation esseva facilitate per le ligamine inter Giulia e le amante de Fauriel, [[Sophie de Condorcet]],<ref>{{cita|Ginzburg|p. 13}}.</ref> e per le plus ancian [[Pierre Cabanis]],<ref>Manzoni cognosceva e admirava Cabanis e, post su morte, le rememorava con affection «…''cet homme rare''…» (iste homine rare), non poteva rememorar «…''les promenades d'Auteuil sans souffrir''» (le promenades de Auteuil sin suffrer). {{cita|Sforza|pp. 72-73}}.</ref> autor del ''Lettre sur les causes premières'', texto orientate in senso [[spiritualismo|spiritualista]] e impregnante de spirito religiose, ben que le [[Essere supremo|Essere supreme]] cuje existentia es admittite non coincide completemente con le Deo christian secundo le conception del [[Ecclesia (communitate)|Ecclesia]].<ref>{{Cita libro|autore=Pierre Jean Georges Cabanis|titulo=Lettre, posthume et inédite de Cabanis à M. F*** sur les causes premières, avec des notes par F. Bérard|url=https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k5426351q.texteImage#|accesso=2 april 2024|anno=1824|editore=Gabon et Compagnie, Libraires|citate=Paris|lingua=Fr|OCLC=555572949}}</ref> A Paris, dunque, Alessandro entrava in contacto con le cultura francese classicizante, assimilante le [[sensismo]], le theorias [[Voltaire|volterrian]] e le evolution del rationalismo verso positiones [[Romanticismo|romantic]]. Nos possede pauc litteras relative al annos 1805-1807, e non es dunque possibile definir con precision le importantia pro Manzoni de tote le textos e autores que ille cognosceva o studiava plus profundemente durante le prime annos francese; Fauriel e Cabanis emerge tamen como le duo principal punctos de referentia; un certe importantia debeva anque haber [[Ponce-Denis Écouchard-Lebrun|Lebrun]], recognoscite, in un littera a Pagani del 12 de martio 1806, como «grand'homine», «poeta supreme» e «lirico transcendente».<ref>{{Cita|Sforza|p. 15}}.</ref> Il pote anque esser parolas de circumstantia, dictate per un amicitia ancora recente e per le gratitude pro le parolas laudative que «Pindare Lebrun»<ref group=N>Assi ille esseva appellate per le contemporaneos pro le stilo modelate super illo del poeta grec (vide {{cita|Bognetti|p. 109}}).</ref> le habeva adressate, honorante le con un proprie composition. Le stilo del poeta francese, improntate a un classicismo emphatic e conventional, non pare in facto conciliar se con le poetica manzonian, ma le poemetto ''[[Opere di Alessandro Manzoni|Urania]]'' (concepite inter 1806 e 1807 e postea lente portate a completion durante le annos sequente) portara partialmente su impression.<ref>Pro le integre paragrapho vide {{cita|Tonelli|pp. 65 e ss.}}</ref> ==== Le interludio italian (1806-1807) e le morte de don Pietro ==== [[File:Sophiedecondorcet.jpg|left|thumb|alt=Portrait de Sophie de Condorcet|''Sophie de Condorcet''. Su salon esseva un del punctos de incontro del ''Idéologues''.]] In junio 1806 matre e filio lassava pro le prime vice Paris, pro regular le ultime formalitates legal relative al hereditate de Imbonati, in le qual figurava etiam le [[Brusuglio|villa de Brusuglio]];<ref name=":5"/><ref>{{cita|Tellini|pp. 20-21}}.</ref> in septembre illes esseva totevia ja de retorno in Francia, como demonstra un littera de Manzoni a Ignazio Calderari.<ref>Le littera, del 7 septembre, se trova in {{cita|Sforza|pp. 23-25}}.</ref> Un secunde spostamento data de februario 1807: un littera a Fauriel, scribite le 17,<ref>{{Cita|Sforza|pp. 30-31}}.</ref> confirma que in ille die Manzoni se trovava in [[Susa (Italia)|Susa]] e habeva transite le [[Moncenisio]], durante que de altere testimonios epistolar nos sape que le mense sequente ille se trovava in [[Genova]].<ref>{{cita|Sforza|pp. 32-36}}.</ref> Le 20 martio, in procinto de partir pro [[Torino]], ille apprendeva que su patre esseva gravemente malade<ref name=":5"/> (ben que in realitate ille habeva morite ja duo dies ante<ref name=":2" />) e, durante le viage verso Milano, apprendeva de su morte. Il sembla totevia que Giulia e Alessandro non entrava in le citate ni participava al funerales, preferente passar alcun dies in le nove proprietate de Brusuglio e pois traversar de novo le [[Alpes]].<ref name="Ginz">{{cita|Ginzburg|p. 19}}</ref> Le parolas con le quales ille affronta in su litteras le morte de su patre pare plus tosto frigide; in le missiva a Fauriel del 8 april, vinti dies post le [[funeral]], ille adrese a Pietro un ultime voto: «''Paix et honneur à sa cendre''» (pace e honor a su cinere);<ref>''Carteggio Manzoni-Fauriel'' (a cura de I. Botta), Milano, Centro Nazionale Studi Manzoniani, 2003, p. 26.</ref> in le littera a Pagani del 24 martio, die in le qual ille recipeva le noticia del decesso, ille face referentia al motivo «ben dolorose» que le habeva appellate a Milano, pro continuar pois con altere argumentos, como le satisfaction de revider le amico Calderari e le affection pro su matre, «parlando del qual io trovara sempre plus debile e monche omne expression».<ref>{{cita|Sforza|p. 37}}</ref> In maio Alessandro, nominate per su patre herede universal,<ref name="Ginz" /> esseva de novo a Paris. ==== Le matrimonio e le nascentia del filia Giulia ==== [[File:Famiglia Manzoni.jpg|thumb|alt=Portrait del familia Manzoni per Ernesta Legnani Bisi|Le familia Manzoni al epocha del viage a Firenze, designo de [[Ernesta Legnani Bisi]].]] Desde tempore Giulia Beccaria cercava un sposa pro su filio; etiam le viage primaveral de 1807 habeva essite intraprite con iste objectivo, devenite jam preminente. Post le fallimento del projecto de fidanzar Alessandro con Augustine, filia del philosopho [[Destutt de Tracy]], a causa del basse grado de nobilitate del Manzoni,<ref name=":8">{{cita|Ginzburg|p. 24}}.</ref> Beccaria cognosceva a Paris Charlotte Blondel,<ref name=":11">{{cita|Tonelli|p. 85}}.</ref> parentate con le familia [[calvinista]] del [[ginevrino|bankero genevrin]] François Louis Blondel. Ille viveva in Milano con su sposa Marie e le filia de sedec annos [[Enrichetta Blondel|Enrichetta]] in le [[palatio Imbonati]], que le comite habeva vendite a ille annos ante.<ref name=":11"/> Le contactos esseva initiate per medio de Charlotte e, in septembre, le Manzoni partiva verso le citate milanese pro cognoscer Enrichetta — del qual habeva essite date excellent referentias — e su genitores. Le incontro, occurrite a [[Blevio]] in le fin de septembre 1807,<ref name=":8" /> non decepeva le sperantias; Manzoni remaneva incantate per le dulcesse e puritate del puella. Le matrimonio, que se revelara multo felice e essera coronate per le nascentia de dece filios, esseva celebrate le 6 februario 1808 in Milano:<ref name=":2"/><ref name=":12">{{cita|Tellini|p. 22}}</ref> prime con rito civil apud le municipio e, quaranta-cinque minutas plus tarde, con rito calvinista in via del Marino, ubi se trovava le casa del Blondel.<ref name=":12"/> Post haber regular le ultime questiones ligate al hereditate de Imbonati, le nove sposi, accompaniate per Giulia, se establi al numero 22 del Boulevard des Bains Chinois, a Paris.<ref>{{Cita|Parenti|pp. 70-71}}</ref><ref group=N>Le ration del partita de Milano pro Paris essevaationen, super toto, al scandalo del matrimonio inter un catholico (solmente de nomine) e un protestante, cosa que suscita le hostilitate del bon societate e del clero milanese ({{cita|Ginzburg|p. 25}}.)</ref> Le 23 decembre del mesme anno nasceva Giulia Claudia,<ref name=":12"/><ref name=":13">{{cita|Ginzburg|p. 26}}</ref> futur prime sposa de [[Massimo d'Azeglio]], que esseva baptisate le 23 augusto 1809 in le ecclesia [[giansenista]] de San Nicola presso [[Meulan]], secundo le rito catholic e con Fauriel como [[padrino]].<ref name=":13"/><ref name="Tel24">{{Cita|Tellini|p. 24}}</ref> Le decision de baptisar con rito catholic le primogenita, prendite per un patre indifferente desde le puncto de vista religiose e per un matre calvinista, es le indice de un cambiamento radical in le sensibilitate spiritual del familia. === Le conversion: un debatto aperte === [[File:Manzoni Blondel.jpg|thumb|left|alt=Miniatura de Alessandro e Enrichetta le die del nuptias|Miniatura de Alessandro e Enrichetta le die del nuptias.]] Le conversion al catholicismo de Manzoni es un thema super le qual non solmente le criticos, ma etiam le cognoscitores e le membros del familia del scriptor ha sempre discutite, obtenente del autor de ''I promessi sposi''<ref>{{cita|Tonelli|p. 96}}:{{Citation|…il Manzoni evita sempre di discorrere, anche coi congiunti più intimi, sulle cause, o circostanze particolari, che avevano determinato il suo ritorno alla fede; e una volta che il figliastro [[Stefano Stampa]] glielo aveva apertamente richiesto, si contentò di rispondere assai vagamente: "È stata la grazia di Dio, mio caro, è stata la grazia di Dio"; e alla stessa domanda della figlia Vittoria, analoga risposta.}}</ref> responsas aleatori; un reserva que rende omne studio critic inevitabilemente opinabile e incomplete. Le importantia del conversion, fundamental pro comprender le evolution thematic e spiritual de Manzoni durante le «quindecim annos creative», es sovente ligate a un legenda hagiographic que volerea un conversion repentine, attribuite al disorientation de Enrichetta in 1810. In realitate, le percurso que reconduceva Manzoni e su familia al practica religiose catholic esseva multo plus longe, debite a un serie de factores combinate inter illes. ==== Le duo litteras al Calderari (1806) ==== [[File:Jacques-Louis David 018.jpg|thumb|right|alt=Portrait del Papa Pio VII per Jacques-Louis David|[[Jacques-Louis David]], ''Pio VII'', [[oleo sur tabula|oleo sur tabula]], 1805, [[Louvre]]. Le concession del pontifice a Manzoni de poter celebrar le nuptias con rito catholic esseva un passo fundamental pro le regularisation religiose del copula.]] Un certe importantia ha duo litteras que Manzoni inviava a Ignazio Calderari concernente le maladia que conduceva al morte lor amico commun Luigi Arese. In le prime, del 17 septembre 1806, ille deplora que in loco del personas car le moribundo debe haber al latere de su lecto «l'orribile figura di un prete»,<ref>{{cita|Sforza|p. 26}}</ref><ref>{{cita|De Gubernatis|p. 125}}</ref> ma le 30 octobre, post le morte de Arese, sempre al Calderari ille exclama: «Oh sì! ci rivedremo! Se questa speranza non raddolcisse il desiderio dei buoni e l'orrore della presenza dei perversi, che sarebbe la vita?».<ref>{{cita|Sforza|p. 29}}</ref> Si de un latere es confirmate le reaction anticlerical ja observate in le prime obras, al mesme tempore Manzoni demonstra conformar se al spirito christian, prefigurante un existentia post le morte. ==== Le supplica a Pio VII ==== Post le baptismo catholic de Giulia in augusto 1809, Manzoni, in accordo con su sposa, adreseva un supplica a [[papa Pio VII]] a fin que, «pentito del fallo commesso», le autoritate pontifical poneva «un opportuno riparo, capace di rendere tranquilla la di lui coscienza [del supplicante, cioè del Manzoni]»,<ref>{{Cita|Manzoni cent'anni dopo|p. 49}}.</ref> rendente possibile celebrar de novo le matrimonio, iste vice secundo le rito catholic.<ref name="Tel24"/> In novembre arrivava le authorization papal con un rescripto del [[Michele Di Pietro|cardinal Di Pietro]] datate del 30 octobre,<ref>{{cita|Parenti|pp. 72-73}}.</ref> e le 15 februario [[1810]], in le casa de [[Ferdinando Marescalchi]], le curate del [[ecclesia del Madeleine|ecclesia de la Madeleine]] officiava le ceremonia.<ref>{{cita|Tonelli|p. 103}}</ref> ==== Degola e San Rocco (1809-1810) ==== [[File:Manzoni - Chiesa St.Roch.jpg|thumb|alt=Lapide in le ecclesia de Saint-Roch a Paris que commemora le conversion de Manzoni|Lapide ponite sur le prime pilastro sinistre del nave lateral del ecclesia parisian de Saint-Roch, que commemora le conversion de Alessandro Manzoni.]] Al initio de [[1809]] le Manzoni habeva facite cognoscentias importante, forsan decisive pro orientar Alessandro verso le practica religiose. Pierre Jean Agier, presidente del Corte de appello parisian, Giambattista Somis, ja consiliere del Corte de appello de [[Torino]], [[Ferdinando Marescalchi]], ministro del Relationes externe del [[Regno de Italia (1805-1814)|Regno de Italia]] [[napoleonico]],<ref>{{Treccani|ferdinando-marescalchi_(Dizionario-Biografico)|Marescalchi, Ferdinando|accesso=22 decembre 2015}}</ref> e Anne Marie Caroline Geymüller, un femina de [[Basilea]] devenite vidua de un official del guardia suisse del rege [[Luigi XVI]], faceva parte de un ambiente fortemente catholic e [[giansenista]].<ref>{{cita|Boneschi|p. 246}}</ref> Iste ultime, insuper, habeva [[Acto de abiura|renunciate solemnemente a]] le [[calvinismo]] in [[1805]] per opera de un [[abbate]] genevrin giansenista que le Manzoni cognosceva justo in le autumno de 1809, [[Eustachio Degola]],<ref>{{cita|Tonelli|pp. 102-103}}; pro le influentia de Geymüller e Degola vide A. Gazier, ''Manzoni à Port-Royal'', in ''Revue Bleue'', 1º martio 1908, e A. de Gubernatis, ''Eustachio Degola, le clero constitutional e le conversion del familia Manzoni'', Firenze, Barbera, 1882. Talvota, le cognomine se trova etiam in le forma con le accent tonic (Dègola, como reportate etiam sur le [pagina homonyme del Treccani]).</ref> le qual habeva un enorme importantia pro le conversion de Alessandro e de su familia. Le conversion de Manzoni, tamen, es multo plus cognoscite pro le appellate «miraculo de San Rocco».<ref>{{Cita web|1=http://www.internetculturale.it/opencms/directories/ViaggiNelTesto/manzoni/a9.html|2=Le conversion religiose|3=22 julio 2015|autore=Massimiliano Mancini|editore=Internet Culturale|urlarchivio=https://web.archive.org/web/20130623103016/http://www.internetculturale.it/opencms/directories/ViaggiNelTesto/manzoni/a9.html|dataarchivio=23 junio 2013|urlmorto=sì}}</ref> Le 2 april 1810, durante le festivitates pro le nuptias de Napoleone I e [[Maria Luisa de Austria]], improvisemente explodeva alcun mortarettos e le turba que impleva le stratas separava Manzoni de su sposa,<ref>{{cita|Ginzburg|p. 29}}.</ref><ref>{{cita|Boneschi|p. 248}}.</ref> le qual, pulsate per le gente, se trovava sur le scalones del [[Ecclesia de San Rocco (Parigi)|ecclesia de San Rocco]], in rue Saint-Honoré, e se refugia. In le silentio e serenitate de ille templo ille implorava le gratia de retrovar su consorte e, al exito, convertite, poteva reabraciar la.<ref>{{cita|Tonelli|p. 96}}</ref> [[File:Alessandro Manzoni, incisione di Ardinghi.jpg|thumb|alt=Incision de Alessandro Manzoni a 25 annos|Alessandro Manzoni circa le etate de 25 annos in un incision de Ardinghi, in ''Lettere di Alessandro Manzoni'', a cura de [[Angelo de Gubernatis]], Paolo Carrara, Milano 1881.]] Un altere version, reportate per [[Giulio Carcano]], narra in vice de un Manzoni frustrate que, assediate per dubitas spiritual, se haberea rendite in San Rocco clamante: «O Deo! Si tu existe, revela te a me!»,<ref>{{cita|Carcano|p. 11}}.</ref> exiente pois como credente. ==== Degola e le relationes con le Manzoni ==== Initialmente le sacerdote habeva le carga de preparar Enrichetta Blondel al abiura del calvinismo.<ref>{{cita|Boneschi|p. 247}}:{{Citation|Le 9 april 1810 initia formalmente le instruction catholic de Enrichetta.}}</ref> Ille le demandava de scriber summarios del lectiones de religion catholic (appellate ''ristretti''), pro corriger los pois ipse.<ref>{{cita|Ginzburg|p. 28}}</ref> Le abiura esseva subscripte in un acto official le 3 maio 1810 e celebrate solemnemente le 22 maio in le [[ecclesia de Saint-Séverin]], in presentia del circulo jansenista e del abbate Degola.<ref name="ReferenceB">{{cita|Ginzburg|p. 30}}</ref> Le influentia del sacerdote jansenista es innegabile: le rememora le longe correspondentia que le sacerdote genovese manteneva con Manzoni, con su sposa e con Giulia Beccaria.<ref>{{cita|Tonelli|pp. 115 e ss.}}</ref> Es relativemente facile reconstruer le etapas per le quales Blondel se convertite al catholicismo, ma le motivo non es clar. Probabilemente Manzoni, qui esseva «un animo non veramente ribelle», acceptava con fastidio un matrimonio non benedicte, e iste situation, quando le filia esseva inscribite in le registro del baptismos, debeva metter le in imbarasso.<ref>{{cita|Momigliano|p. 16}}</ref> === Le retorno in Italia (1810-1812) === ==== Inter via del Morone e Brusuglio. Le familia ==== [[File:8862 - Milano - P.za Belgiojoso - Casa del Manzoni - Foto Giovanni Dall'Orto - 14-Apr-2007.jpg|left|thumb|alt=Fachada del Casa Manzoni a Milano|Le [[Casa Manzoni]], viste ab [[piazza Belgioioso]] a [[Milano]]. Acquirite in 1813 per le scriptor, illo esseva le residentia urban de su familia usque a 1873, anno del morte de Manzoni. Hodie illo alberga le "Museo manzoniano", le "Centro de studi manzoniani" e le "[[Società Storica Lombarda|Società Storica lombarda]]".<ref>{{Cita web|url=[http://www.casadelmanzoni.it|titolo=Casa](http://www.casadelmanzoni.it|titolo=Casa) del Manzoni|accesso=21 januario 2026|editore=Casa del Manzoni}}</ref>]] Quanto le spirito de Manzoni se habeva cambiate durante le ultime menses del residentia parisin, o melio, quanto illo esseva in contradiction con le valores e le modelos precedente, es difficile dicer. Certemente le grande citate francese, capital del belle mundo e del intellectuales del epocha, non exerceva plus alcun fascino super ille.<ref name="ReferenceB"/><ref>Ciò emerge da {{cita|Sforza|p. 90}}:{{Citation|Solo la vostra presenza mi lega ancora a questa città, che per il resto non esercita su di me alcuna attrattiva.|Lettera al Fauriel (29 maggio 1810)|Il n'y a que vous qui m'attachez encore à ce Paris que je n'aime point du tout pour tout le reste.|lingua=fr}}</ref> In besonio de tranquillitate, Manzoni quitava [[Parigi]] con le familia le 2 junio, dirigite verso [[Brusuglio]], ubi ille arrivava, malgrado alcun inconvenientes,<ref>{{cita|Ginzburg|p. 31}}:{{Citation|Arrivati a Lione, s'ammalò Giulia e s'ammalò la bambina [Giulia Claudia]. Enrichetta era incinta, o credeva di esserlo; soffriva di disturbi che le sembravano segni di gravidanza. Manzoni dovette farsi togliere un dente.}}</ref> alcun septimanas plus tarde. Ibi, tamen, ille incontrava le ira del familia Blondel, irate per le conversion de Enrichetta al catholicismo, un resentimento que non diminuiva con le passar del annos.<ref>{{cita|Ginzburg|pp. 30-31}}</ref> Le Manzoni alternava periodos a Brusuglio e in le citate, habente durante le belle saison lor residentia in le villa extra le porta, ubi Alessandro se dedicava al agricultura. A Milano illes se establiva durante quasi duo annos al numero 3883 de via S. Vito al Carobbio,<ref>{{cita|Boneschi|p. 251}}</ref> pro pois passar un anno in le [[Casa Beccaria|palatio del Beccaria]], in [[via Brera]], usque al 2 octobre 1813, quando le scriptor acquisiva un casa in via del Morone, al numero 1171 (hodie 1).<ref name="Par97">{{cita|Parenti|p. 97}}</ref> Manzoni habeva sempre essite habituate a viver in medio del verdor: le nove habitation, que dava super piazza Belgioioso, habeva «un jardin proprie interne, con un certe qual sensation de claustro, absolutemente lo que esseva convenibile al indole de Manzoni».<ref>{{cita|Radius|p. 55}}</ref> In via del Morone le autor haberea passate le resto de su vita. Durante le annos sequente le membros del familia, qui alternava lor residentia inter le palatio urban e le villa de Brusuglio, cresceva in numero.<ref name="Family">{{Cita web|url=http://www.casadelmanzoni.it/content/la-famiglia-manzoni#n10|titolo=La Famiglia Manzoni|accesso=21 januario 2026|editore=Casa del Manzoni|urlarchivio=https://web.archive.org/web/20160311035010/http://www.casadelmanzoni.it/content/la-famiglia-manzoni#n10|dataarchivio=11 martio 2016|urlmorto=sì}}</ref> Post Luigia, nascite e morte le mesme die (5 septembre 1811), le 21 julio 1813 nasceva in via Brera le prime filio mascule, [[Pietro Luigi Manzoni|Pietro Luigi]]. Le 25 julio 1815 le casa de via del Morone esseva allietate per le nascentia de Cristina,<ref name=":5"/><ref name="Par97" /> posteriormente sposa de Cristoforo Baroggi. Durante le annos sequente nasceva anque Sofia (12 novembre 1817), sposa de Lodovico Trotti; [[Enrico Manzoni|Enrico]] (7 junio 1819); Clara (augusto 1821), qui viveva duo annos; Vittoria (martio 1822), sposa desde 1846 de [[Giovanni Battista Giorgini (1818-1908)|Giovanni Battista Giorgini]]); [[Filippo Manzoni|Filippo]] (martio 1826), sposo de Erminia Catena; e Matilde in maio 1830, le ultime, morte celibe.<ref name=":5"/> ==== De Degola a Luigi Tosi: le nove guida spiritual ==== [[File:Luigi Tosi.jpg|thumb|alt=Portrait de Luigi Tosi|Luigi Tosi.]] Ante de partir, le Manzoni habeva demandate al sacerdote jansenista de indicar les un persona digne de confidentia que poterea continuar su opera de assistentia spiritual.<ref>{{cita|Parenti|p. 81}}</ref> Le 30 maio Degola scribeva un littera de recommendation pro don [[Luigi Tosi (vescovo)|Luigi Tosi]], canonic de [[Basilica di Sant'Ambrogio|San Ambrosio]] e etiam ille jansenista.<ref>{{cita|Tonelli|p. 120}}</ref> Tanto Giulia como Alessandro habeva un excellente impression de Tosi, como se pote deducer del parolas del scriptor: «Le dignissime Canonic Tosi esseva visitate per mi matre e me <nowiki>[…]</nowiki>, e esseva trovate un digne amico de Degola; e isto suffice pro su elogio».<ref>{{cita|Sforza|p. 98}}</ref> Le sacerdote se recava regularmente etiam a Brusuglio, quando le familia ibi remaneva, e manteneva su function de [[guida spiritual]] durante multe annos, etiam post su election a [[diocesi di Pavia|episcopo de Pavia]], occurrite in 1823. A Alessandro, como a su sposa e a su matre, le [[eucaristia]] non habeva ancora essite administrate. Post un breve preparation, Manzoni se [[Penitenza (sacramento)|confessava]] le 27 augusto e le 15 septembre, insimul con Giulia e Enrichetta, se accostava pro le prime vice al Communion,<ref>{{cita|Tellini|pp. 24-25}}</ref> ben que le percurso de conversion complete esseva ancora multo longe. De facto, in augusto 1811, le neophyto inviava a Degola e Tosi litteras in le quales ille les demandava respectivemente de orar «proque place al Senior scuoter mi lentor in su servicio e liberar me de un tepore que me tormenta e me humilia», e affirmava que «malgrado mi profunde indignitate, io senti quanto le Omnipotentia del Gratia Divine pote operar in me».<ref>{{cita|Sforza|p. 127}}</ref> === Le quindecim annos creative (1812-1827) === {{Vide etiam|Obras de Alessandro Manzoni}} [[File:Molteni Giuseppe, Alessandro Manzoni.jpg|left|thumb|alt=Portrait de Alessandro Manzoni per Giuseppe Molteni|[[Giuseppe Molteni]], ''Alessandro Manzoni'', oleo sur tela, 1835, [[Pinacoteca de Brera]].]] ==== Introduction ==== Expression jam adoptate per le critica litterari,<ref>{{Cita|Guglielmino-Grosser|p. 229}}; {{Cita|Marchese|p. 28}}.</ref> le ''quindecim annos creative'' sole indicar ille arco temporal durante le qual Manzoni, jam convertite al catholicismo e al ideas romantic, se dedicava al redaction de su obras litterari principal, ab le poesia sacre usque al poesia civil, ab le essayes philosophic-religiose usque al tragedias, pro arrivar finalmente al redaction del prime grande romanzo del historia del litteratura italian. In tote iste generes, Manzoni introduceva elementos nove e revolutionari in relation al tradition litterari: le ''Hymnos Sacre'' revela le coralitate del poesia christian de Manzoni;<ref name="GG230">{{Cita|Guglielmino-Grosser|p. 230}}.</ref> le tragedias, in nomine del verisimilitude, se distacca del unitates aristotelic e revela ille interesse progressive pro le sentimentos human que trovara lor plen expression in le romanzo. ==== Le ''Hymnos Sacre'' ==== {{Vide etiam|Hymnos sacre}} Ab iste momento su vita e su arte essera plenmente conforme al fide e al necessitate de divulgar la per le exemplo e per le obras. In 1812 ille comenciava le redaction del ''[[Hymnos sacre]]''. Ille voleva scriber in iste ordine ''Le Natal'', ''Le Epiphania'', ''Le Passion'', ''Le Resurrection'', ''Le Ascension'', ''Le Pentecoste'', ''Le Corpore del Senior'', ''Le Cathedra de Sancte Petro'', ''Le Assumption'', ''Le Nomine de Maria'', ''Omnes Sanctos'' e ''Le Mortos'',<ref>{{cita|Tonelli|p. 137}}</ref> ma ille portava a termino solmente cinque: ''Le Resurrection'', ''Le nomine de Maria'', ''Le Natal'', ''Le Passion'' e ''[[Le Pentecoste (Hymnos sacre)|Le Pentecoste]]''. Le prime quatro esseva scribite inter april 1812 e octobre 1815 e publicate in un volumine presso le editor milanese Pietro Agnelli al fin de 1815,<ref>{{cita|Tellini|p. 26}}</ref> durante que le redaction de ''Le Pentecoste'', initiate in 1817, esseva completate solmente cinque annos plus tarde, retardate per altere obras al quales le autor se dedicava in le mesme annos, inter le quales se distingue le duo tragedias e le prime version del romanzo. ''Le Omnes Sanctos'' (1830-1847) remaneva in stato de fragmento, como altere possibile additiones al ''Hymnos'' (''[[Le Natal de 1833]]'' e le brevissime ''Deo in le natura''). Le poesia religiose de Manzoni es completate per le ''Strophes pro un Prime Communion''. Le intention del autor es un poesia popular, del qual le stilo se allontana talora proque ancora influentiate per le formation [[neoclassica]],<ref>{{cita|Galletti|pp. 105 e ss.}}</ref> pro retornar pois al communitate del credentes (le ''[[ecclesia]]'' christian) que leva, insimul con le poeta, un canto de laude a Deo, le unic securitate contra le mal sempre dominante in le Historia.<ref>{{cita|Ferroni|p. 46}}:{{Citation|Le voce del poeta se immerge in le medio del populo que vive le rito, e al mesme tempore participa, con spirito agonistic, al conflicto sempre in curso inter le ben e le mal.}}</ref><ref>{{Cita|Guglielmino-Grosser|pp. 229-230}}.</ref> Iste dimension coral emerge super toto in le ''Pentecoste'', ubi le «filios de Eva» (v. 71), dispersate in tote le mundo, trova unitate in le fide in Deo.<ref name="GG230"/> ==== Le 1814 e le ''Odes'' ''civil'' ==== [[File:Prina lynched.jpg|thumb|alt=Impression de epocha representante le linciamento de Giuseppe Prina|Le linciamento de Giuseppe Prina in un impression de epocha.]] Durante que Manzoni elaborava le ''Hymnos Sacre'', le situation politic international se deteriorava rapidemente: [[Napoleone Bonaparte|Napoleone]], fortemente debilititate post le disastrose [[Campania de Russia]] de 1812, cadeva in le grande [[Battalia de Lipsia]] de 1813. In consequentia, anque le [[Stato satellite|Statos satellites francese]], inter le qual [[Regno de Italia (1805-1814)|Regno de Italia]], cadeva sub le colpos del coalition austro-russe, obligante [[Eugenio di Beauharnais]] a fugir de Milano e permittente assi al austriacos de [[Campania de Italia (1813-1814)|reentrar in Lombardia]]. Manzoni viveva iste momentos dramatic con grande angustia, assistente ab su palatio de via del Morone, le 20 april 1814, al linciamento del ministro del financias [[Giuseppe Prina]], le violentia del qual (vivamente deplorate per le scriptor) es narrate in un littera a Fauriel.<ref>{{cita|Ginzburg|pp. 43-44}}:{{Citation|La nostra casa per l'appunto è situata molto vicino a quella dov'egli abitava di modo che abbiamo udito per alcun ore le grida di quelli che lo andavano cercando, il che tenne mia madre e mia moglie in angosce crudeli, anche perché pensavano che non si fermassero a questo. E invero alcuni malintenzionati volevano approfittare di quel momento d'anarchia per prolungarlo, ma la guardia civica seppe fermarlo con coraggio, una prudenza e un'operosità quanto mai degni di lode.}}</ref> A parte le episodio de Prina, Manzoni participava intensemente al [[Cade del Regno de Italia (1814)|tentativo de mantener independente le Alta Italia]] con un regno cuje sovrano haberea essite justo le viceré Eugenio di Beauharnais, subscribente un petition presso le potencias victoriose reunite a [[Parigi]].<ref>{{cita|Fabris|p. 98}}</ref> Poeticamente ille contribuiva al sentimento patriotic con le redaction de duo [[Canzon (metrica)|canzones]], ambes remanente incomplete:<ref>{{cita|Tellini|pp. 83-85}}</ref> ''[[April 1814]]'', in le qual le terre-moto politic milanese es evocate in un perspectiva patriotic e de denuncia contra le politica napoleonian,<ref>{{cita|Nigro|p. 44}}:{{Citation|Manzoni ha scritto la canzone antinapoleonica ''Aprile 1814'' nel linguaggio (rivoltato) delle illusioni della rimeria napoleonica, […]}}</ref> e ''[[Le proclamation de Rimini]]'' (april 1815), in le qual ille reflecte super le [[Proclamation de Rimini|discurso del mesme nomine]] tenite per [[Gioacchino Murat]] pro le defension de Italia, presentante le como un liberator inviate per Deo pro subtraher le italianos al sclavitude.<ref>''Il proclama di Rimini'', p. 699, vv. 36-44: «Egli è sorto, per Dio! Sì, per Colui / Che un dì trascelse il giovinetto ebreo / Che del fratello il percussor percosse; / E fattol duce e salvator de' suoi, / Degli avari ladron sul capo reo / L'ardua furia soffiò dell'onde rosse; / Per quel Dio che talora a stranie posse, / Certo in pena, il valor d'un popol trade;…».</ref> ==== Manzoni e le debatto inter classicistas e romanticos ==== [[File:Sulla maniera e la utilità delle traduzioni.pdf|thumb|left|alt=Prime pagina del articulo de Madame de Staël super le Biblioteca Italiana|Anne Louise Germaine de Staël, ''Super le maniera e le utilitate del traductiones'', traduction de Pietro Giordani in le ''[[Biblioteca Italiana]]'' (januario 1816). Le articulo suscita le initio del debatto inter classicistas e romanticos.]] Le annos sequente al conversion esseva assatis significative pro le panorama litterari e italian. Italia, ancora ligate a un firme tradition classicista, esseva obligate a confrontar se con le nove clima romantic europee. In januario 1816, le intellectual francese [[Madame de Staël]] publicava, traducite in italiano in le prime numero del ''[[Biblioteca Italiana]]'', un articulo intitulate ''[[Super le maniera e le utilitate del traductiones]]'', in le qual illa criticava le italianos qui se obstinava a remaner ligate a un rhetorica vacue, ignorante le novitates proveniente de Germania e de Anglaterra.<ref>{{cita|Ferroni|p. 27}}</ref><ref>{{Cita web|url=http://www.internetculturale.it/opencms/directories/ViaggiNelTesto/manzoni/a11.html|titolo=Le polemiche romantiche|accesso=23 januario 2026|autore=Massimiliano Mancini|editore=Internet Culturale|urlarchivio=https://web.archive.org/web/20150924035719/http://www.internetculturale.it/opencms/directories/ViaggiNelTesto/manzoni/a11.html|dataarchivio=24 septembre 2015|urlmorto=sì}}</ref> Al successive ''querelle'' inter classicistas (con [[Pietro Giordani]] al testa) e romanticos (inter le qual se distingue [[Ludovico di Breme]] e [[Giovanni Berchet]]), Manzoni non participava activemente. Ben que ille esseva del parte del romanticos e participava al ''Cameretta'' litterari animate per [[Ermes Visconti]], [[Gaetano Cattaneo]], [[Tommaso Grossi]] e super toto per le poeta dialectal [[Carlo Porta]],<ref>{{cita|Ferroni|p. 31}}.</ref><ref>{{Cita web|url=http://www.internetculturale.it/opencms/directories/ViaggiNelTesto/manzoni/a12.html|titolo=Le Cameretta portiana|accesso=23 januario 2016|autore=Massimiliano Mancini|editore=Internet Culturale|urlarchivio=https://web.archive.org/web/20150924035721/http://www.internetculturale.it/opencms/directories/ViaggiNelTesto/manzoni/a12.html|dataarchivio=24 septembre 2015|urlmorto=sì}}</ref> ille refusava de collaborar tanto con le ''Biblioteca Italiana'' como con ''[[Le Conciliator]]''.<ref name=":5"/> Ultra le interesse pro le poetic christian, esseva determinante le [[neurosi|neurosis depressive]] que colpava Manzoni desde 1810 e su difficultate a parlar in publico, factores que le fortiava a un vita retirate in su possessiones de Brusuglio o in le quiete de su palatio milanese.<ref name="tellini">{{cita|Tellini|pp. 24-27}}</ref> ==== Le production teatral ==== {{Vide etiam|Pensamento e poetica de Alessandro Manzoni}} Decisive esseva le impression que Manzoni lassava in le [[historia del teatro italian]]. Il interveniva super le structura e le finalitate mesme del drama, que, secundo le scriptor, non debe describer le abstracte ma le verosimil e le motiones del anima del protagonistas, excludente le artificialitate del [[unidades aristotelic]].<ref>{{cita|Tellini|p. 88}}</ref> Le fructos de iste reflexiones, emergite in le ''[[Littera a Monsieur Chauvet]]'' (1820), se collige in le tragedia ''[[Le Comte de Carmagnola]]'',<ref>Initiate le 15 januario 1816, illo esseva editate a Milano solmente in 1820 presso le editor Vincenzo Ferrario ({{Cita|Tellini|p. 90}}).</ref> cuje redaction esseva retardate per le problemas de natura nervose que affligeva le autor<ref>{{Cita|Floriani}}:{{Citation|A chiusura del biennio, riprendendo i contatti con Fauriel nelle tre lettere del 1816, il M<nowiki>[anzoni]</nowiki> sembrava un altro uomo [...] in quella del 25 marzo rievocò i tempi di Meulan, confessando i disturbi nervosi ma anche l'entusiasmo per il lavoro (una tragedia dedicata a lui, "son meilleur ami").}}</ref> e per le labor in le ''Observationes super le moral catholic''.<ref>{{Cita|Floriani}}:{{Citation|Il lavoro sul Carmagnola durò fino al settembre 1819. Mentre lo scriveva il M<nowiki>[anzoni]</nowiki> compose la Pentecoste, iniziata nel giugno 1817 e sospesa alla definizione di 10 strofe, poi rifiutate. Nel 1818 il Carmagnola fu a sua volta sospeso, uscendo poi, per cura di E<nowiki>[rmes]</nowiki> Visconti, all’inizio del 1820, mentre il M<nowiki>[anzoni]</nowiki> si trovava a Parigi.}}</ref> Le secunde tragedia, ''[[Adelchi (Manzoni)|Adelchi]]'', esseva editate in 1822, durante que in le mente comenciava a delinear se le vision narrative del romanzo.<ref name=":5"/> ==== Le crise de 1817 e le ''Observationes super le moral catholic'' (1818-1819) ==== {{Vide etiam|Observationes super le moral catholic}} [[File:Jean Charles Simonde de Sismondi (1773-1842).png|thumb|left|alt=Portrait de Jean Charles Léonard Simonde de Sismondi|[[Jean Charles Léonard Simonde de Sismondi]].]] In le primavera de 1817 Manzoni habeva un breve crise spiritual,<ref>{{cita|Tonelli|p. 160}}</ref> determinate per plure factores, in particular per le appoio del Ecclesia al restauration: le liberal Manzoni non comprendeva le conflicto inter le religion christian, in le qual ille fermemente credeva, e le orientation politic del Ecclesia catholic, que ille non compartiva.<ref>{{cita|Tellini|p. 101}}</ref> Le disillusion que resulta conduceva al aggravation de su maladia nervose e a un consequent refrigeration in le practica religiose, como se deduce de un littera de [[Luigi Tosi (vescovo)|Tosi]] a [[Eustachio Degola|Degola]], in le qual le patre spiritual del scriptor communicava le superamento del crise (14 junio 1817).<ref>Pro approfondir le question del crise spiritual vide {{cita|Accame Bobbio}}.</ref> Anque con le futuro [[vescovo de Pavia|episcopo de Pavia]] il habeva un parve conflicto, tosto oblidate, quando Manzoni habeva manifestate le desiro de retornar pro un periodo a Parigi, incontrante un opposition que le pareva exagerate.<ref name=":15">{{cita|Tonelli|p. 161}}</ref> Le sacerdote videva in le transferimento un periculo pro le fide del discipulo, qui desiderava in vice revider [[Claude Fauriel|Fauriel]] e sperava obtener beneficio pro su problemas nervose. Manzoni demandava totevia de poter partir, ma in maio le policia le refusava le passaportes.<ref>{{cita|Tonelli|pp. 179-180}}</ref> Temporarimente abandonate le hypothese parisian, Manzoni interrumpeva le ''Comte de Carmagnola'' e se retirava in le campania, ubi ille se immersava in le lectura de textos philosophic que servirea de base al ''Observationes super le moral catholic''.<ref name=":15"/> Le annotationes manzonian al autores studiate es utile pro discoperir qual libros ille studiava in ille menses e como ille les judicava: illas a [[John Locke|Locke]], a [[Étienne Bonnot de Condillac|Condillac]] e a [[Destutt de Tracy]] demonstra le distantia de Manzoni ab lor pensamento.<ref name=":15"/> In preparar le ''Observationes'', su attention se dirigeva super toto al ''[[Historia del Republicas Italiane]]'' de [[Jean Charles Léonard Simonde de Sismondi|Sismondi]], cuje dece-sexte e ultime volumina sortiva a Parigi in 1818. Le obra contineva in le ultime tomo violente accusationes contra le catholicismo, lo que suscitava un reaction indignate del canonico Tosi, qui demandava a Manzoni de responder.<ref group=N>Secundo {{cita|De Gubernatis|pp. 146-147}}, Tosi obligava Manzoni, como penitentia pro le vita anticlerical e atheistic de su prime juventute, a scriber un tractato in defension del religion catholic, arrivante mesmo a «chiude<nowiki>[re]</nowiki> in camera Alessandro Manzoni, perché mandasse innanzi il libro sulla ''Morale cattolica'' che non voleva andare avanti».</ref> Iste [[apologetica|obra apologetic]] esseva publicate in 1819 con le titulo ''Super le Moral Catholic, observationes de Alessandro Manzoni, Parte prime''.<ref>{{Cita web|url=http://www.internetculturale.it/opencms/directories/ViaggiNelTesto/manzoni/b32.html|titolo=La ''Morale Cattolica''|accesso=24 januario 2026|autore=Massimiliano Mancini|editore=Internet Culturale|urlarchivio=https://web.archive.org/web/20150924035735/http://www.internetculturale.it/opencms/directories/ViaggiNelTesto/manzoni/b32.html|dataarchivio=24 septembre 2015|urlmorto=sì}}</ref> ==== Le secunde residentia parisian (1819-1820) ==== [[File:Thierry, Augustin, BNF Gallica.jpg|thumb|alt=Portrait del historiographico Augustin Thierry|[[Augustin Thierry]].]] Ja desde [[1817]] Manzoni pensava de retornar a [[Paris]], loco felice del juventute ubi ille sperava poter sanar del crises de nervos sempre plus accentuate.<ref>Isto se deduce de un littera que le oncle de Manzoni, [[Giulio Beccaria]], inviava a su nepote qui non succedeva a recuperar su sanitate ({{Cita|Ginzburg|p. 53}}).</ref> Le partita, tamen, esseva sempre remandate a causa del difficultate de obtener le passaportes.<ref>{{Cita|Ginzburg|p. 49}}</ref> Illos esseva concedite per le autoritates austriac solmente in [[1819]], e le integre familia partiva pro [[Francia]] le 14 septembre.<ref>{{cita|Tonelli|p. 188}}</ref> In le capital francese Manzoni frequentava le historiographico [[Augustin Thierry]] e le philosopho [[Victor Cousin]].<ref>{{cita|Tellini|p. 29}}</ref> Le cognoscentia de Thierry influentiava de maniera importante le conception manzonian del historia, e un certe importantia habeva etiam le [[spiritualismo]] de Cousin. Ben que le ideas de iste ultime non esseva totalmente heterodoxe in materia de religion, certe de su affirmationes le impressionava, como: «Sans Dieu, l'homme et la nature restent un mystère» (sin Deo, le homine e le natura remane un mysterio),<ref>{{cita|Cousin|p. 31}}; a notar que le curso universitari de Cousin habeva loco justamente durante le residentia parisian de Manzoni.</ref> o «La loi suprème, c'est […] la sainteté, le dévouement, la charité, l'amour du prochain; c'est surtout l'amour de Dieu» («Le lege supreme consiste […] super toto in le sanctitate, le devotion, le caritate, in le amor del proximo; illo se manifesta super toto in le amor de Deo»).<ref>{{cita|Cousin|p. 112}}</ref> Manzoni, tamen, non trovava beneficio in le residentia parisian: le crises de nervos non habeva passate, e ille comenciava sentir nostalgia de su casa. Assi, post justo un anno, le 25 julio partiva de Paris con tote le familia pro retornar a Milano le 8 augusto.<ref name=":2"/> Passate le estate, comenciava le annos le plus frenetic del quindecim annos creative, in le quales Alessandro elaborava ille conceptos religiose e providentialistic que trovarea lor culmino in [[Adelchi (Manzoni)|''Adelchi'']] e in le [[Il cinque maggio|''Cinque maggio'']], bases fundamental pro le structura de ''[[I promessi sposi]]'', insimul con le initio del reflection linguistic, structural e artistic super le genere del romanzo ipse. ==== Le biennio 1820-1822: le bases del romanzo ==== {{Vide etiam|Il cinque maggio|Marzo 1821|Adelchi (Manzoni)}} [[File:Steuben - Mort de Napoleon.jpg|thumb|left|alt=Pictura del morte de Napoleone a Sancta Helena|[[Charles de Steuben]], ''Morte di Napoleone I a Sant'Elena, il 5 maggio 1821'', oleo sur tela, 1828.]] In novembre de [[1820]] Manzoni comenciava le tragedia de [[Adelchi (Manzoni)|''Adelchi'']].<ref name=":16">{{cita|Tellini|p. 120}}</ref> Post haber completate un prime abboço in le primavera de [[1821]], ille se distaccava subitamente de illo pro reprender le poesia civil con le redaction de ''Marzo 1821'', ode celebrante le presupponite invasion del [[Lombardo-Veneto]] per le tropas sardo-piemontese post le abdication de [[Vittorio Emanuele I]]. Scribite inter le 15 e le 17 martio,<ref name=":16"/> iste ode revela, in comparation con illos de septe annos ante, un major compactitate structural e securitate tanto in le linguage como in le tractamento del estados de anima del patriotas. Post que le euphoria general se extingueva post le fallimento del [[motos de 1820-1821]], Manzoni reprendeva le [[Adelchi (Manzoni)|''Adelchi'']], comenciante a studiar varie fontes historic (reelaborate in le coeve ensayo ''[[Discorso sopra alcuni punti della storia longobardica in Italia]]'')<ref name=":5"/> a fin que existeva concordantia inter le ''vero historic'' (le eventos realmente occurrite) e le ''vero poetic'' (le ''inventio'' narrative), conception apprendite al schola de Thierry e del ''idéologues''. [[File:Adelchi.jpg|thumb|right|alt=Illustration del morte de Adelchi|Representation del morte de Adelchi]] Le anno [[1821]], tamen, esseva plen de eventos significative: ultra le motos supra mentionate, le 5 maio moriva sur le [[isola de Sancta Helena]] le exiliate [[Napoleone Bonaparte]]. Le novella arrivava in Europa solmente in julio; Manzoni la legeva in le ''[[Gazzetta di Milano (1816-1875)|Gazzetta de Milano]]'' le 17 julio 1821<ref name=":17">{{cita|Tellini|p. 138}}</ref> e remaneva profundemente turbate. Fascinate per le titanismo e le genio de Napoleone,<ref group=N>Le vv. 31-36 del Ode monstra le admiration de Manzoni pro le condottiero: «Fu vera gloria? Ai posteri / l'ardua sentenza: nui / chiniam la fronte al Massimo / Fattor, che volle in lui / del creator suo spirito / più vasta orma stampar».</ref> inter le 18 e le 20 julio<ref name=":17"/> ille componeva [[Il cinque maggio|''Le cinque maio'']]. In le ode, le scriptor vide le grandor del Imperator non tanto in le actos terrestre, quanto in haber comprendite, per medio del suffrentias del exilio, le vanitate del glorias passate e le importantia absolute del [[Salvation (religion)|Salvation]]. Le parallelo con le vicissitudes de [[Adelchi (principe)|''Adelchi'']] e de [[Desiderata (moglie di Carlo Magno)|''Ermengarda'']] monstra le formulation de ille ''provvida sventura'' que devenira central in ''[[I promessi sposi]]''. ==== Del ''Fermo e Lucia'' a ''I promessi sposi'' (1821-1827) ==== {{Vide etiam|I promessi sposi}} [[File:I promessi sposi-008.jpg|left|thumb|alt=Antiporta del edition de 1840 de I promessi sposi|[[Frontispicio#antiporta|Antiporta]] del edition de ''I promessi sposi'' de 1840, illustrate per [[Francesco Gonin]].]] Manzoni initiava le redaction de ''Fermo e Lucia'' le 24 april 1821,<ref group="N" name="Manz.B.II">«24 Ap.le 1821» e «17 7bre 1823» es le datas apposite respectivemente al initio e al fin del prime manuscripto autograph anepigraph del ''Fermo e Lucia''. Vide: {{Cita manoscritto|autore=Alessandro Manzoni|titulo=[Fermo e Lucia]|url=https://www.alessandromanzoni.org/manoscritti/624|data=24 april 1821-17 septembre 1823|citate=Milano|ente=[[Bibliotheca National Braidense]]|collocation=Manz.B.II}}.</ref> ma initialmente interrumpeva le labor.<ref>Illo es apprendite del littera a [[Claude Fauriel]] del 3 novembre 1821, in le qual Manzoni declara: «mon roman à peine commencé a été mis de côté», "mi romanzo appena incominciato è stato messo da parte" ({{Cita|Sforza|p. 213}}).</ref> In le quiete del villa de Brusuglio ille lo habeva comenciate post haber legite romanos europee, specialmente anglese, in particular le [[Ivanhoe|''Ivanhoe'']] de [[Walter Scott]] traducite in francese,<ref name=":18">{{cita|Tonelli||p. 242}}.</ref> proque le [[litteratura italian]] se habeva concentrate usque alora super altere generes prosaic. Sequentemente le methodologia ja adoptate pro le tragedias, le autor initiava un ver e proprie labor de documentation historic, fundate super le lectura del ''Historia patria'' de [[Giuseppe Ripamonti]] e del ensayo ''Sul commercio de' commestibili e caro prezzo del vitto'' de [[Melchiorre Gioia]].<ref>{{Cita|Varotti|p. 26}}</ref> Le prime minuta del ''Fermo e Lucia'' (titulo suggerite per le amico Ermes Visconti, como testificate in un littera del 3 april 1822 a [[Gaetano Cattaneo]],<ref>{{Cita|Vitale|p. 58}}</ref>) terminate le 17 septembre 1823,<ref group="N" name="Manz.B.II" /> consiste de folios de protocollo dividite in duo columnas: a dextera le texto, a sinistra le correctiones. Le secunde redaction del romanzo con le titulo ''Gli sposi promessi'', post le finition de [[Adelchi (Manzoni)|''Adelchi'']] e le composition de [[Il cinque maggio|''Le cinque maio'']], es databile inter 1823 e 1825. Le obra esseva finalmente publicate ab 1825 a 1827 con le titulo definitive ''I promessi sposi''. Le passage de ''Fermo e Lucia'' – cuje structura narrative resultava pauco harmoniose a causa del division in tomos e de ample partes dedicate al [[Monaca di Monza|soror Gertrude]]<ref>{{Cita|Guglielmino-Grosser|p. 232}}:{{Citation|[…] nel caso di Gertrude quel che diventa la "sventurata rispose" era una lunga dettagliata descrizione della caduta nell'abiezione da parte della monaca, […]}}</ref> – a ''I promessi sposi'' esseva alquanto travaliate pro le redefinition del architectura del obra.<ref>{{cita|Tellini|pp. 164-167}}</ref> Ultra le problema expositive, Manzoni se rendeva conto del linguage artificiose e litterari usate per ille, elemento que non correspondeva al exigentias realistic verso le qual tendeva su poetica.<ref>{{cita|Tellini|p. 171}}:{{Citation|…dopo lo studio attento dei classici, la lettura degli stranieri principalmente francesi, la conversazione colta con i propri concittadini, lo scrittore italiano può… accoglie<nowiki>[re]</nowiki> ciò che resta nella cosiddetta "buona lingua" illustre… Di tale fatta è appunto la veste linguistica del ''Fermo e Lucia'': una miscela di laboratorio costruita ''in vitro''…}}</ref> Eligente le [[Dialetti toscani|toscan]] como lingua colloquial pro su personas,<ref name=":20">{{cita|Ferroni|p. 64}}</ref> ille publicava le dicite ''ventisettana'' (nomine date al prime edition de ''I promessi sposi'') ma, conscie del necessitate de ascoltar directemente le eloquentia de ille region, decideva de partir pro [[Florentia]]. === Le viage in Toscana (1827) === ==== Le Gabinetto Vieusseux e le bases del ''Quarantana'' ==== [[File:Giovan Pietro Vieusseux.jpg|thumb|right|alt=Portrait de Giovan Pietro Vieusseux|Photographia de Gian Pietro Vieusseux, fundator del correspondente loco cultural]]In [[1827]] Manzoni se transfereva a [[Florentia]] pro proceder al redaction final del romanzo, corrigite al nivello formal e stylistic, de maniera a entrar in contacto con e "viver" le lingua florentin del personas cultivate, que representava pro le autor le sol lingua del Italia unite. Le viage, initiate le 15 julio, videva le integre familia Manzoni (le filios, le vetere matre Giulia e le sposa Enrichetta) passar per [[Pavia]] – ubi illes se fermava pro salutar le canonico Tosi, devenite [[episcopato de Pavia|episcopo del citate]] –, [[Genova]], [[Lucca]], [[Pisa]]<ref name=":2" /> e arrivar le 29 augusto al capital del [[Granducato de Toscana]].<ref>{{cita|Tellini|p. 234}}</ref> [[File:Alessandro Manzoni FI.jpg|thumb|left|alt=Lapide commemorative del residentia de Manzoni a Florentia|Lapide in memoria del periodo florentin de Manzoni]]Le residentia, que durava usque a octobre, esseva un triunfo pro le scriptor: le membros del [[Gabinetto Vieusseux]] (con a lor testa [[Niccolò Tommaseo]], le mesme [[Giovan Pietro Vieusseux]], [[Giovanni Battista Niccolini]] e [[Gino Capponi]])<ref>{{cita|Tonelli|p. 247}}</ref><ref>{{cita|Tellini|pp. 234-235}}</ref> le recipeva con tote le honores. Anque [[Giacomo Leopardi|Leopardi]], qui non admirava ni compartiva le ideologia e le poetica manzonian, le salutava cordialmente.<ref>Le relationes inter le duo maxime representantes del romanticismo italian esseva characterisate per un cordialitate forçate, debite a visiones litterari e moral opposite. Leopardi, de su parte, non comprendeva le admiration pro le romanzo de Manzoni ({{cita|Tortoreto|pp. 322-336}}.)</ref> Le fama de ''I promessi sposi'' superava presto le circulos litterari, perveniente al corte granducal, ubi [[Leopoldo II de Toscana|Leopoldo II]] in persona recipeva le romanciero. Durante iste encontros, exigente pro Manzoni a causa de su problemas nervose, ille approfundava su investigation linguistic per le contacto directe tanto con le nobilitate florentin como con le populo, e notava le similaritate del terminologia usate per le duo classes. Le fructo de iste observationes esseva fundamental pro le selection del florentin (in loco del toscan generic) como lingua quotidian pro le personas de su romanzo,<ref name=":20"/> selection que le conduceva a revider le obra durante le annos trenta e a publicar lo definitivemente in 1840 (de ubi le nomine de ''Quarantana'') insimul con le ''[[Historia del columna infame]]''. Iste ultime ensayo reprende e disveloppa le thema del [[untor|untor]] e del [[peste]], que ja habeva occupate un parte tanto importante in le romanzo e del qual illo inicialmente constitueva un ''excursus'' historic. === Le annos del silentio (1827-1873) === [[File:Ritratto di Teresa Manzoni Stampa Borri by Francesco Hayez.jpg|thumb|Francesco Hayez, ''[[Portrait de Teresa Manzoni Stampa Borri|Portrait de Teresa Manzoni Borri Stampa]]'', [[Pictura a oleo|oleo]] sur [[Pictura sur tela|tela]], 1849, [[Pinacotheca de Brera]].]] ==== Le prime luctos familial e le secunde matrimonio ==== Le quiete familiar super le qual Manzoni habeva organisate su regime de vita quotidian se frangeva a partir del annos trenta, quando le colpeva le prime luctos familial: le prime esseva illo de su amate sposa Enrichetta, morte le 25 decembre [[1833]] de [[Tuberculose#Altere nomines pro le tuberculose|tabe mesenteric]],<ref>{{cita|Cantù|p. 128}}</ref> contractate a consequentia del numerose gravitationes.<ref>{{cita|Boneschi|p. 348}}</ref> Le dolor de Manzoni esseva tanto grande que, quando in 1834 ille cercava de scriber ''[[Le Natal de 1833]]'', ille non succedeva a completar le obra.<ref>{{cita|Tellini|p. 296}}</ref> Post Enrichetta ille videva morir su amate filia primogenite Giulia, ja sposa de [[Massimo d'Azeglio]], le 20 septembre 1834.<ref>{{Cita|Boneschi|p. 353}}</ref> Le 2 januario [[1837]],<ref>{{cita|Boneschi|p. 363}}</ref> gratias al intervention de su matre e de su amico [[Tommaso Grossi]],<ref>Giulia Beccaria, secundo lo que rememora [[Marta Boneschi]], esseva preoccupate del condition spiritual e psychologic de su filio, preoccupation que illa non celava a Tommaso Grossi ({{cita|Boneschi|pp. 361-362}}).</ref> ille se maritava con [[Teresa Borri]], vidua del conte Decio Stampa e matre de [[Stefano Stampa]], figura al qual Manzoni esseva multo attachate.<ref>Le filiaste de Manzoni, in 1885, publicava un libro ric de anecdotas, phrases e habitos de su patre per matrimonio, in le tentativa de completar e meliorar le portrait que Cantù nos habeva transmittite: {{cita|Stampa|p. 292}}.</ref> Le nove sposa, al contrario de Enrichetta, esseva dotate de un forte personalitate e de un bon cultura litterari.<ref>{{Cita|Tellini|p. 37}}</ref> A causa de su character protective verso le marito, Teresa entrava tosto in conflicto tanto con le vetere socera como con Grossi, qui debeva abandonar le palatio de via del Morone ubi ille habita ab plus de vinti annos.<ref>{{cita|Boneschi|p. 365}}</ref> Le annos sequente esseva ancora marcate per le morte de multe de su car personas: de su filia Cristina (27 maio 1841),<ref name="Bon381">{{Cita|Boneschi|p. 381}}</ref> sequite duo menses plus tarde per le matre Giulia Beccaria (7 julio)<ref name="Bon381" /> e, finalmente, per le amico [[Claude Fauriel|Fauriel]] (15 julio 1844).<ref>{{cita|Ginzburg|p. 193}}</ref> === Le 1848 e le exilio a Lesa: Antonio Rosmini e le critica al romance === {{Vide etiam|Cinque dies de Milano|Antonio Rosmini}} [[File:Giuseppe Garibaldi visiting Alessandro Manzoni on 15 March 1862.jpg|left|thumb|alt=Pictura de Garibaldi que visita Manzoni|[[Sebastiano De Albertis]], ''[[Giuseppe Garibaldi]] visita Alessandro Manzoni le 15 martio 1862'', [[Pictura a oleo|oleo]] sur [[Pictura sur tela|tela]], 1863. Garibaldi non esseva le sol personalitate politic importante a visitar Manzoni: [[Camillo Benso, conte de Cavour|Cavour]], [[Vittorio Emanuele II]], le estadista anglese [[William Gladstone]],<ref name=":2"/> [[Giuseppe Verdi]] e le [[principes de Piemonte]] [[Umberto I de Savoia|Umberto]] e [[Margherita de Savoia|Margherita]] voleva cognoscer le personalmente.<ref>{{Cita|Bracalini|pp. 66-67}}</ref>]] Milano, como le altere grande citates europee, non esseva immun al [[Motos de 1848|revoltationes que explodeva in tote Europa]]: durante le famose [[cinque dies de Milano|cinque dies]] le patriotas succedeva a expulsar, ben que momentaneemente, le austriacos del [[feldmaresciallo]] [[Radetzky]]. Inter iste homines imbibite del {{'}}, epopeia del Risorgimento'' era etiam le filio de vinti-duo annos de Manzoni, Filippo, qui terminava in carcere al initio del combattimentos.<ref>{{Cita|Cantù|p. 284}}</ref> Si le filio combatteva sur le barricadas, le patre publicava ille odas politic (''[[Aprile 1814]]'', ''[[Le proclamation de Rimini]]'' e ''[[Martio 1821]]'') que, per timor del represalia austriac, ille habeva nunquam publicate.<ref>{{Cita|Tellini|pp. 40-41}}</ref> Al momento del retorno de Radetzky, Manzoni, timente de suffrer repercussion per su supporto moral al causa del Risorgimento, se refugiava a [[Lesa]], ubi su sposa Teresa habeva un villa.<ref>{{cita|Tellini|p. 41}}</ref> Le residentia in Lesa, que durava usque a 1850, non esseva un exilio sterile: a [[Stresa]], non longe, viveva le philosopho e sacerdote [[Antonio Rosmini]], cognoscite de Manzoni ja desde 1827.<ref>{{Cita|Bonola, ''Carteggio''|p. XIII}}</ref> Le retiro al [[laco Maggiore]] serviva al scriptor pro cognoscer melio le anima e le pensamento de Rosmini, de qui ille apprecia profundemente le personalitate e le pietate, ultra le discussiones religiose, linguistic e politic,<ref>Vide, pro un relation inter le duo homines ab un puncto de vista human e intellectual, {{Cita|Riconda|titulo = Manzoni e Rosmini}}.</ref> como se pote deducer del copiose correspondentia epistolar inter le duo.<ref>{{cita|Bonola, ''Carteggio''}}</ref> Ab le puncto de vista strictemente litterari, iste annos videva Manzoni rejectar ille equilibrio inter le vero historic e le vero poetic establite in su romance. Attrahite de plus in plus per le studios linguistic, historic e philosophic, ille senti sempre plus necessari e urgente le recerca del «veritate objective», condemnante – in le ensayo ''[[Obras de Alessandro Manzoni#Del romance historic e, in general, del compositiones miscite de historia e invention|Del romance historic]]'' e in le dialogo ''[[Obras de Alessandro Manzoni|Del Invention]]'', ambes publicate in 1850 – le commixtion inter ''inventio'' e ''historia''.<ref>{{cita|Ferroni|pp. 66-68}}</ref> ==== Le annos del Risorgimento: luctos private e symbolo del Patria ==== {{Vide etiam|Del unitate del lingua e del medios pro diffunder la}} [[File:Illustrazione popolare 1873 - Funerali di Manzoni.jpg|thumb|right|alt=Incision del funerales de Alessandro Manzoni a Milano|Le funerales de Alessandro Manzoni, in un incision del epocha: {{Citation|A mediedie le feretro, precedite per le cento bandieras del scholas e del associationes operari e per le representationes italian, se dirigeva al Cimiterio Monumental, passante per le vias major.|2 = {{Cita|Venosta|pp. 157-158}}}}]] Le annos sequente esseva multo dolorose: in 1853 moriva Tommaso Grossi, in 1855 le amico Rosmini e le anno sequente le filia Matilde, malate desde longe tempore de [[tuberculose]];<ref>{{cita|Tellini|p. 42}}</ref> in 1858 le oncle Giulio Beccaria<ref>{{cita|Boneschi|p. 394}}</ref> e in 1861 le sposa Teresa, cuje salute habeva essite irreparabilemente compromisse annos ante per un graviditate difficile.<ref>{{Cita web|url=http://www.giuliamarucelli.it/teresa-borri-manzoni-vedova-stampa/ |titulo=Teresa Borri Manzoni (vidua Stampa)|autore=Giulia Marucelli|editore=Giuliamarucelli.it|data=9 julio 2012|accesso=26 januario 2026}}</ref> Iste serie de luctos esseva alternate per le conferimento de honorificationes per le nascite [[Regno de Italia (1861-1946)|Regno de Italia]] e per le visitas de illustre hospites. Le 29 februario [[1860]], ancora ante le proclamation official del nove stato unitari, Manzoni esseva nominate [[Senatores del VII legislatura del Regno de Sardinia|senator del Regno de Sardinia]] per meritos verso le patria.<ref>{{Cita web |url=http://notes9.senato.it |titulo=Ficha del senator Alessandro Manzoni |accesso=26 januario 2026 |editore=Senato del Republica |urlarchivio=https://web.archive.org/web/20100126122348/http://notes9.senato.it |dataarchivio=26 januario 2010 |urlmorto=sì}}</ref> Con iste cargo ille votava in [[1864]] in favor del transferimento del capital ab [[Torino]] a [[Firenze]] usque a [[Roma]] esser liberate.<ref name=":2"/> Ab le puncto de vista intellectual, durante le ultime annos ille scribeva ensayos historic, inter illes ''([[Le Revolution francese de 1789 e le Revolution italian de 1859: ensayo comparative]])'',<ref>{{Cita|Mazza Tonucci|pp. 114-115}}</ref> e ensayos linguistic concernente le lingua italian. Como presidente del commission parlamentar sur le lingua, Manzoni redigeva in [[1868]] un relation sur le italiano (''[[Del unitate del lingua e del medios pro diffunder la]]'') adresse al ministro Broglio, in le qual ille cercava un solution practic pro diffunder le florentin in tote Italia.<ref>{{cita|Tellini|pp. 45-46}}</ref> Le 28 junio [[1872]] ille esseva nominate citatano honorari de Roma.<ref>{{cita|Beltrami|p. 126}}</ref> === Le morte e le funerales === [[File:Veduta della chiesa di San Fedele con la statua di Manzoni, Milano.jpg|thumb|left|alt=Fachada del ecclesia de San Fedele a Milano con le monumento a Manzoni|Le ecclesia de San Fedele, ab cuje scalones Manzoni cadeva battente le testa; ante illo le monumento al poeta, inaugurate in 1883.]] Manzoni, a parte le disturbos nervose del qual ille suffreva e un maladia que le colpava in 1858, gaudeva generalmente de bon salute.<ref>{{cita|Cantù|p. 318}}</ref> Le anno [[1873]] esseva tamen le ultime de su vita: le 6 januario ille cadeva battente le testa contra un scalon al exito del [[Ecclesia de San Fedele (Milano)|ecclesia de San Fedele]],<ref name=":5"/><ref>{{cita|Fabris|p. 122}}</ref> causante se un [[trauma cranial]]. Le scriptor se accorgeva, ja post alcun dies, que su facultates intellectual comenciava lentemente a declinar,<ref>{{cita|Fabris|p. 124}}:{{Citation|Ma qualche giorno dopo quel 6 gennaio, egli disse a don Natale Cerioli: "Non si accorge Lei di un decadimento in me? Tutte le idee mi si confondono: non sono più io".}}</ref> usque a cader in un stato [[catatonic]] durante le ultime menses de su vita. Le suffrentias esseva aggravate per le morte del filio major Pietro Luigi, occurrite le 28 april.<ref name="Family" /> Le 22 maio al horas sex e quindec minutas del vespere, Manzoni expirava a causa de un [[meningitis]] contrahite in consequentia del trauma.<ref>{{Cita|Onoranze funebri ad Alessandro Manzoni|p. 27}}</ref> Le corpore esseva imbalsamate per septe medicos incaricate per le Municipio de Milano inter le 24 e le 27 maio.<ref>{{Cita|Onoranze funebri ad Alessandro Manzoni|p. 14; p. 16}}</ref> Al solemne funerales de Stato, celebrate in le [[Duomo de Milano]] le 29 maio, participava le maxime autoritates del Regno,<ref name="ReferenceA">{{Cita|Onoranze funebri ad Alessandro Manzoni|p. 3}}</ref> inter illes le futuro rege [[Umberto I de Savoia|Umberto I]], le [[Ministros del affaires externe del Regno de Italia|ministro del affaires externe]] [[Emilio Visconti Venosta]] e le representationes del [[Camera del deputatos (Italia)|Camera]] e del [[Senato del Regno (Italia)|Senato]]<ref>[[Archivo historic del Senato del Republica]], ''Memoriaweb'', newsletter n. 39 (serie nove), julio 2023, [https://www.senato.it/application/xmanager/projects/leg19/file/Manzoni.pdf ''Memorias de Alessandro Manzoni in le Senato del Regno''], paginas 15 e sequente</ref> e del Provincias e del Citates del Regno.<ref name="ReferenceA"/> Felice Venosta narra le detalios, describente le stato de animo in le qual se trovava le citate: {{Citation|Per le vias un crito de venditores de photographias del grande poeta, de portraits de omne formato, de omne precio… Le parietes del casas esseva tapissate de avisos portante le nomine de Manzoni […] le homines esseva tote in le vias, e medie Milano, sin exaggerar, voleva sequer le feretro al Cimiterio.<ref>{{Cita|Venosta|p. 155}}</ref>|}} == Le debatto super Manzoni == [[File:Tomba Manzoni.jpg|left|thumb|Tomba de Manzoni al ''Famedio'' del Cimiterio monumental de Milano.]] === Le attacco del catholicos reactionari === Le disparition de Alessandro Manzoni non suscitava un unanime cordolio: le mundo catholic plus [[Cattolicismo intransigente|reactionari e clerical]], per exemplo, non deplorava su morte.<ref>Un quadro complete sur {{Cita|Azzolin|p. 26 e ss.|cidAzz}}.</ref><ref>{{cita|Badini Confalonieri|p. 165}}:{{Citation|Le antipathia del intransigentes <nowiki>[catholicos reactionari]</nowiki> pro le scriptor lombarde ha un longe historia, como es ben note, e va del colpos, in le anno de su morte, del ''Civiltà Cattolica'', al opiniones convergente de [[don Bosco]] e de Davide Albertario...}}</ref><ref>Interesante es le studio de {{Cita|Badini Confalonieri}} super le relation inter Manzoni e alcun catholicos intransigente, inter illes le "prime" ultramontanista [[Félicité de Lamennais|Lamennais]].</ref> Anzi, le jesuitas de ''[[La Civiltà Cattolica]]'' passava su morte sub silentio, pro pois lancear se contra le scriptor in le articulo del 26 de junio 1873, ''Alessandro Manzoni e Giuseppe Puccianti''.<ref>{{cita|''La Civiltà Cattolica''|pp. 77-78}}</ref><ref group=N>Pro un rapide introduction a Puccianti, defensor del manzonismo in linguistica, vide: {{Treccani|giuseppe-puccianti|Puccianti, Giuseppe|accesso=26 janvier 2026}}.</ref> In le grave dissidio inter le duo animas del catholicismo italian del epocha, Manzoni esseva considerate le standard per medio del qual le liberales poteva effectuar lor politica laicista e le demolition del poter temporal del papas.<ref group="N">Durante le [[Oitocento]], le christianismo catholic europee esseva dividite inter le [[catholicismo reactionari]], fidel al alliance inter throno e altare, e le [[Christianismo liberal|liberal]], que voleva conciliar le aspirationes del mundo moderne con le fide catholic. Iste ultime linea de tendentia esseva exprimite, in Francia per [[Félicité de Lamennais]] e [[Augustin Thierry]], e in Italia per [[Gino Capponi]], [[Antonio Rosmini]], [[Raffaello Lambruschini]] e Manzoni ({{cita|Giudice-Bruni|pp. 206-207}}). Manzoni, de facto, non condivideva le union inter le [[poter temporal]] e le poter spiritual ({{cita|Cantù|pp. 304-305}}), tanto que ille votava, in su qualitate de senator del Regno de Italia in 1861, pro le transferimento del capital de [[Turin]] a [[Roma]], capital ancora del Stato Pontificio; e acceptava, in 1872, le [[cittadinantia honorari]] del citate del Papas nuper conquerite.({{cita|Tellini|p. 45}})</ref> A iste proposito don [[Davide Albertario]], un del plus ardente criticos del religiositate manzonian e "paradigma" del accusationes dirigite per le zelantes contra le liberal Manzoni,<ref>Vigorelli, p. 462 nota, in {{Cita|Albertario}}:{{Citation|Io ha volite reportar integralmente le articulo de don A[lbertario], proque iste esseva purtroppo le position del clericalismo official, como demonstra simile positiones, a ille tempore, del «Civiltà Cattolica»...}}</ref> non sparniava criticas dur super le ambiguitate del comportamento de Alessandro: [[File:Davide Albertario.jpg|thumb|Don Davide Albertario (1846-1902), un del plus acharnate oppositores del religiositate e del opera manzonian.]] {{Citation|Manzoni non videva o non voleva vider le inganno que le revolution celava detra su promessas de unitate italian [...] Il ergo non se jungeva al defensores del fide; lassava de latere le alte interesses del catholic e faceva su proprie illos del revolution; non pro isto negava le catholicismo, ma lo portava con se in le campo inimic, e le inimicos le accolligeva con applauso, ille e le divin prisionero <nowiki>[le Papa, n.d.a]</nowiki>.<ref>|{{Cita|Albertario}}, p. 457}}</ref>|}}[[Benedetto Croce]], in 1941, reportava que ancora post plure annos le catholicos "intransigente" faceva audir lor voce per medio de [[Giovanni Papini]]:<ref>{{Cita|Croce 1941|p. 387}}</ref> {{Citation|Alessandro Manzoni, ric del sucros le plus venenose del [[Illuminismo|illuminismo]] francese, non vide in le Catholicismo nisi un humanitarismo social con alcun ritos a gustar plus tosto que a aprofundar; attende que mori tote le [[Jansenismo|jansenistas]] italian pro renunciar a su prime tentationes de rigorista fastidiose, e mesmo non le renuncia; representa un Episcopo tanto grande que il es difficile trovar le in le vita e in le historia, extra del Sanctos, durante su sancto non lo es; representa un fratre, troppo dissimile de su pares e superiores; un monacha homicida, lascive e proxeneta; representa un parochiano tanto vile que [[San Johannes Bosco]] nunquam le perdonara; non dice un sol parola, in su longe vita, in defensa del Pontificato roman in le [[Oitocento]], sfidante condemnationes authentic del Santa Sede, al qual obediva, con suffrentia, Episcopos, sacerdotes, laicos; e malgrado toto isto, tote le catholicos le considera le scriptor catholic per excellentia e alcun mesmo le proponerea voluntarimente como sancto.<ref>{{Cita|Croce 1941|p. 386}}</ref>|}} === Le critica litterari super Manzoni === {{Vide etiam|I promessi sposi#Fortuna del romanzo e critica letteraria}} ==== Le mito manzonian: inter luces e umbras ==== [[File:Gadda 1921.jpg|thumb|right|alt=Portrait del scriptor Carlo Emilio Gadda in 1921|Le scriptor milanese [[Carlo Emilio Gadda]].]] Le prime biographias de Manzoni esseva scribite per [[Cesare Cantù]] ([[1885]]), [[Stefano Stampa]], qui publicava su obra anque in 1885 como responsa a alcun inexactitudes de Cantù,<ref name=":14">Vide le integre obra de {{Cita|Stampa}}, cuje scopo es precisamente corriger le inexactitudes del prime biographos.</ref> Cristoforo Fabris, [[Angelo De Gubernatis]] ([[1879]]), durante un parte del litteras esseva publicate per [[Giovanni Sforza (storico)|Giovanni Sforza]] in [[1882]]. Le figura enigmatic del scriptor, constantemente affligite per symptomas depressive e relegite a un vita retirate, incitava [[Paolo Bellezza]] a componer le essay ''Genio e follia in Alessandro Manzoni'' (1898), in le qual ille analysava bizarre phobias del scriptor, como agoraphobia, continue syncopes e le timor del pozzangheras.<ref>{{cita|Albani}}</ref> Manzoni non esseva tamen solmente objecto de investigationes [[Psychoanalyse|psychoanalytic]], ma anque de criticas litterari: primo per le [[Scapigliati]], qui videva in ille le expression del respectabilitate burgese detestate.<ref group="N">Significative es le poema ''Preludio'' de [[Emilio Praga]], in le qual le scapigliato annuncia le hora del «antecristos» in opposition al «Casto poeta que Italia adora» (vv. 13-16). Vide: {{Cita libro|autore=[[Emilio Praga]]|sezione=Preludio|titolo=Penombre|città=Milano|editore=Casa editrice degli autori-editori|anno=1864|pp=5-6}}</ref> Sequeva le criticas de [[Giosuè Carducci]], admirator de ''[[Adelchi (Manzoni)|Adelchi]]'' ma implacabile verso le romanzo,<ref>{{cita|Tellini|p. 323}}</ref> e de [[Luigi Settembrini]], autor del ''Dialogo tra Manzoni e Leopardi'', in le qual ille deride le fide catholic del scriptor.<ref>{{Cita web|url=https://www.zibaldoni.it/2015/05/29/i-funerali-del-manzoni-dialogo-tra-giacomo-leopardi-ed-alessandro-manzoni/|titolo=Dialogo inter Giacomo Leopardi e Alessandro Manzoni|accesso=27 januario 2026}}</ref> Admiratio sin condition veniva, in vice, de [[Francesco de Sanctis]], [[Giovanni Verga]], [[Luigi Capuana]]<ref>{{cita|Tellini|p. 324}}</ref> e [[Giovanni Pascoli]], qui dedicava al romanzo le essay ''L'eco d'una notte mitica'' (1896).<ref>{{cita|Pascoli|pp. 2, 5}}</ref> In le [[Ventesime seculo]], a causa del movimentos anticlassicista del [[avantgardias]], del evolution del lingua e del adolcamento del figura del romanziere que esseva inseniate in le scholas, Manzoni suffreva varie criticas de litteratos e intellectuales: inter illes le "prime" [[Benedetto Croce|Croce]]<ref>In 1921 Benedetto Croce, con su essay {{cita|''Manzoni''}}, affundava le romanzo a causa de su forte impronta religiose, cosa que non facerea de ''I promessi sposi'' un ver obra de arte. In 1952, tamen, ille recognosceva le vitalitate del obra manzonian, admitte que se habeva errate ({{cita|''Tornando sul Manzoni''}}).</ref> e le marxista [[Antonio Gramsci|Gramsci]], qui le accusava de paternalismo. Le plus importante apologia del periodo esseva facite per le philosopho [[Giovanni Gentile]], qui in 1923 le definiva, in un conferentia al [[Teatro alla Scala|Scala]], un «grande maestro national»<ref>{{cita|Gentile|pp. 1-31}}</ref> como jam habeva facite [[Giuseppe Mazzini|Mazzini]] e [[Vincenzo Gioberti|Gioberti]], recognoscente in ille le promotor de ille [[Idealismo|idealismo]] [[religion|religiose]], in le qual Gentile se recognosceva, que constitueva pro ille le fundamentos del [[Risorgimento italian]].<ref>Exemplo de action que prendeva le vita seriemente, Manzoni esseva pro Gentile «le grande liberator del populo italian ab le secular servitude del litteratura, del arte pur, del indifferentismo e del dilettantismo, del rhetoric e del classicismo vacue e formal». ({{cita|Gentile|op. cit., pp. 21-22}})</ref> In defensa de Manzoni se situava anque [[Carlo Emilio Gadda]], qui a su debut publicava in 1927 le ''Apologia manzoniana'',<ref>{{Cita|Gadda|pp. 333-343}}</ref> e in 1960 attaccava le plano de [[Alberto Moravia]] de relegar le su proposition linguistic.<ref>{{cita|Tellini|pp. 330-331}}</ref> Solmente in le Secunde Novecento, gratias al studios de [[Luigi Russo]], [[Giovanni Getto]], [[Lanfranco Caretti]], [[Ezio Raimondi]] e [[Salvatore Silvano Nigro]], se ha succedite a "liberar" Manzoni del patina ideologic con le qual ille habeva essite revestite jam al immediate post su morte, analysante con un oculo plus libere de prejudicios su poetica e, anque, le modernitate del obra.<ref>{{cita|Tellini|pp. 335-336}}</ref> == Pensamento e poetica == {{Vide etiam|Pensamento e poetica de Alessandro Manzoni}}[[File:Giuseppe Parini.jpg|thumb|Francesco Rosaspina, ''[[Giuseppe Parini]]'', [[litographia]] del XVIII seculo. Parini, insimul con le tradition illuminista lombarde, esseva fundamental pro le disveloppamento del litteratura civil manzonian, un apporto que non cessava (ma que se accentuava) post le conversion de Manzoni al romanticismo.]] === Inter illuminismo e romanticismo === ==== Le initios neoclassic e illuminista ==== Post le prime juventute, characterisate per un formation fundate super le studio del grande classicos antique e italian, Manzoni entrava in contacto primo con le jacobinismo italian ([[Francesco Lomonaco|Lomonaco]] e [[Vincenzo Cuoco|Cuoco]]), postea, ab 1805, con le gruppo del ''[[Idéologues]]'' francese ([[Claude Fauriel|Fauriel]], [[Pierre Jean Georges Cabanis|Cabanis]]). Le resultato esseva le adhesion, usque al ultime annos del [[annos 1800|prime decennio del Oitocento]], a un illuminismo sceptic in le campo religiose, in le qual predominava le valor del [[libertate]] propugnate per le ideales revolutionari.<ref>{{cita|Ferroni|p. 42}}</ref><ref>Pro un vision plus ample del production antimonarchic e jacobin del Manzoni adolescente, vide {{cita|Langella|pp. 11-20}}.</ref> Manzoni filtrava iste tendentias con le apportos paideutico-educative proprie del lection de [[Giuseppe Parini]], de su avo [[Cesare Beccaria]] e de [[Pietro Verri]].<ref>{{cita|Ferroni|p. 27}}:{{Citation|Comparate al lineas general de illo europee, le Romanticismo italian… se distingue per su cautela e moderation<nowiki>[…]</nowiki> Super toto in su phases initial, illo conserva un relative continuitate con aspectos del Illuminismo (specialmente le lombarde), del qual illo comparti le recerca de un litteratura "utile", que collabora al "perfectionamento" del civilisation.}}</ref> ==== Post le conversion: le Manzoni illuminista ==== Ni mesmo post le conversion al Catholicismo in 1810 e le refutation del versos del ''Urania'' (1809), Manzoni abandonava totalmente le apporto illuminista del ration, del conscientia individual, e del valores de su prime education. Reconoscente le rolo civil del litterato (hereditate del illuminismo milanese e del Alfieri), Manzoni interveniva plure vices in le vicissitudes del historia, como attesta le ''Odes civil'' del 1814 e del 1821. Le manifesto de iste vocation "civil" es plenmente exprimite in le littera ''[[Super le romanticismo]]'' inviate al marchese [[Cesare Taparelli d'Azeglio]] (1823),<ref>{{cita|Ferroni|p. 238}}</ref> in le qual le scriptor reaffirma le valor social que un obra de arte litterari debe haber como principal finalitate: {{Citation|Le principio, de necessitate tanto plus indeterminate quanto plus extendite, me sembla poter esser isto: que le poesia o le litteratura in general debe proponer se le utile como scopo, le vero como subjecto, e le interessante como medio.}} <small>(''Super le romanticismo'', Littera al marchese Cesare Taparelli d'Azeglio, 22 septembre 1823.)</small><ref>''Al marchese Cesare Taparelli d'Azeglio'', in {{Cita|''Epistolario''|I, pp. 277-317, in particular p. 306|Sforza}}. Iste phrase es continite in le redaction original del missiva, non destinate al publication, durante illo non esseva repetite in le version re-elaborate e reducite de 1870.</ref> ==== Le affinita con le romanticismo ==== Le elemento romantic in le production poetic manzonian emerge in le ''Hymnos Sacros'', ubi pro le prime vice le io del poeta se eclipsa in favor de un universalitate coral que eleva su clamore de sperantia e su confidentia in Deo.<ref>{{cita|Raimondi 1967|p. 443}}:{{Citation|Precisemente in le momento in que le scriptor prende conscientia del io, illo dispare in un poesia del nos per virtute de un reduction o mortification sublimante del experientia personal que… postula un ordine mysteriose, un ligamine de communion inter le homines e le cosas…}}</ref> Le multitudine del homines, le sentimento religiose e le attention al motiones del anima es tote elementos que approxima Manzoni al nascent movimento romantic, ligante le cultura milanese e illo transalpin per ligamines aesthetic affine. Ultra le dimension "ecclesial" del religiositate manzonian, il non se pote oblidar, concernente le attention al populo, le apporto fundamental del historiographia francese de [[Augustin Thierry]] e del ''[[idéologues]]'', qui propugnava de centrar le historia super le humiles: parve personas que frequentemente cade in le oblivion proque illes non es objecto de interesse pro le chronistas lor contemporanee e que suffre le decisiones del potentes.<ref>{{cita|Millefiorini|p. 173}}</ref> === Le catholicismo manzonian === ==== Le rolo del Providentia e le jansenismo ==== [[File:Jacques-bénigne bossuet.jpg|thumb|left|alt=Portrait de Jacques-Bénigne Bossuet|Bossuet esseva un del plus importante predicatores francese del ''grand siècle'', inter le modellos fundamental pro le religiositate manzonian.]] Perdite, al fin del prime decennio del Oitocento, le sperantia de attinger le serenitate per medio del ration, le vita e le historia pareva a Manzoni immergite in un van disordine dolorose: il esseva necessari trovar un fin salvific que adjutarea le homine tanto a constituir un codice ethic terren, quanto a supportar le males del mundo in anticipation del pace celeste.<ref>{{Cita|Macchia|p. 27}}:{{Citation|[Manzoni] abbraciava le fide christian non proque illo le salvarea de su obsessiones, ma proque super illos il poterea meditar e combatter dramaticamente}}</ref> Le critic [[Alessandro Passerin d'Entrèves]] sublinea le importantia que habeva [[Blaise Pascal]] e le grande moralistas francese del [[Seicento]] (inter illes [[Jacques-Bénigne Bossuet|Bossuet]]) in le formation religiose del scriptor: ab illes ille traheva le ambition de cognoscer le anima human e «le conviction que le [[christianismo]] es le unic explication possibile del natura human, que ha essite le religion christian que revelava le homine al homine»,<ref>{{Cita|Passerin d'Entrèves|p. 209}}</ref> trovante in lor inseniamentos le confidentia in le religion como instrumento de supportation del infelicitate. Le confidentia in Deo es le puncto de separation ab le [[Pensamento e poetica de Giacomo Leopardi|pessimismo]] de [[Giacomo Leopardi]].<ref group="N">Ambes le scriptores es assertor del violentia que colpe le homine durante su existentia, ma le differentia concerne le sperantia ultime al qual le homine es destinate: si pro Leopardi, como explicate in le ''[[Analyse del Operette morali|Dialogo del Natura e de un Islandese]]'', le cyclo existential del mundo es destinate a resolver se in un cyclo mechanic de destruction e morte, Manzoni reface de cader in iste pessimismo "cosmic" gratias al confidentia que ille pone in le Providentia divine. Vide, pro aprofundar, le essay de {{Cita|Tortoreto}}. Alcun versos e alcun selectiones stylistic del ''Ognissanti'', fragmento manzonian de 1847, ha essite ponite in opposition con le imagine del ''Ginestra''; in particular: «A Quello demanda, o sdegnoso, / Perché sull’inospite piagge, / All’alito d’aure selvagge, / Fa sorgere il tremulo fior, / Che spiega dinanzi a Lui solo / La pompa del candido velo, / Che spande ai deserti del cielo / Gli olezzi del calice, e muor. / E voi che, gran tempo, per ciechi / Sentier di lusinghe funeste / Correndo all’abisso, cadeste / In grembo a un’immensa pietà» (A. Manzoni, ''Ognissanti'')<br />in opposition a<br />«E tu, lenta ginestra, / Che di selve odorate / Queste campagne dispogliate adorni, / Anche tu presto alla crudel possanza / Soccomberai del sotterraneo foco,( [...] ) E piegherai / Sotto il fascio mortal non renitente / Il tuo capo innocente: / Ma non piegato insino allora indarno / Codardamente supplicando innanzi / Al futuro oppressor; ma non eretto / Con forsennato orgoglio inver le stelle, / Né sul deserto, dove / E la sede e i natali / Non per voler ma per fortuna avesti; / Ma più saggia, ma tanto / Meno inferma dell'uom, quanto le frali / Tue stirpi non credesti / O dal fato o da te fatte immortali». (G. Leopardi, ''La ginestra'').<br />Le flor de Leopardi symbolisa le heroismo sin sperantia final, durante illo de Manzoni spera sempre le intervention final del Gratia resolutori, in le vicissitudes historic (le ''provida sventura'') e ultra. Cfr. notas al ''Canti'', ed. Garzanti, pag. 324, que cita [[Piero Bigongiari|Bigongiari]], [[Giuseppe De Robertis|De Robertis]] e [[Franco Fortini|Fortini]].</ref> Super un terreno tanto impregnante de pessimismo existential, le Providentia, id es le modo mysteriose con que Deo age in le vita human, dispensante le Salvation a su filios, joca un rolo fundamental. Apprehendite al schola del moralista del seculo XVII Bossuet,<ref>Vide in general le essay de {{Cita|Parisi}}, cuje introduction es jam eloquente super le thema:{{Citation|Pro studiar Manzoni il es necessari prender in consideration, ultra le cultura europee del prime '800, illo del seculos precedente, con attention particular al catholicismo elaborate in Francia per autores del seculo XVII como Bossuet, Nicole e Pascal.|{{Cita|Parisi|p. 1}}}}</ref> le Providentia joccara un rolo fundamental non solmente intra ''I promessi sposi'', ma anque in le altere obras "minor":<ref>{{cita|Tonelli|p. 221}}</ref> le varie personas manzonian debera suffrer patimentos e injustitias intra un mundo corrupte e dominate per un decadentia civil, moral e cultural,<ref group="N">{{Cita|Frare|pp. 147-165}} revoca, in facto, le condemnation cultural, moral e civil del intellectuales del Oitocento contra le [[Barocco]] e dunque le seculo XVII, in tanto que seculo «stupide e sfarzose» (p. 155), «impregnate de superstition e de magia, provincial e retardate» (p. 156) e expression, in general, del mal governamento espaniol in [[Lombardia]].</ref> e solmente le action del Providentia (appellate, in iste contexto dolorose, anque con le nomine de ''provida sventura'') permittera les de devenir victimas e de obtener ille justitia attendite vanmente sur le terra e que essera in vice dispensate in le Celo.<ref>{{Cita|Parisi|p. 90}}, analysante le morale de Bossuet, se concentra super le valor "providential" del disaventuras que pote occurrer al homines juste:{{Citation|Deo mira al salute ultime del conscientia <nowiki>[…]</nowiki> Le suffrentias que colpe un persona trova in iste perspectiva su justification ethic: Enrichetta de Francia, qui sin su disaventuras haberea peccate de orgolio, ha recipite gratias a illos le consolationes promittite a illes qui plora. Le disventura ha essite 'providential' como illo que colpe le Ermengarda manzonian.}}</ref> Iste vision tanto pessimista del mundo es debite, anque, al tonalitates profundemente [[jansenista]] que le directores spiritual de Manzoni, Degola primo e Tosi postea, le impartiva in affrontar le vicissitudes human. In realitate, tamen, Manzoni remaneva sempre, del puncto de vista dogmatic, un catholic, mantenente solmente un sever morale de vita proxime al ambientes jansenista. Como sublinea [[Giuseppe Langella]], super le question fundamental del [[Gratia (theologia)|Gratia]]: «Manzoni se conforma sin reservationes al inseniamento official del Ecclesia, confide in le exhortation apostolic del [[evangelio secundo Matthaeo]]:<ref>{{Treccani|et-aperietur-vobis-pulsate|Discurso del monte|accesso=28 januario 2026}}</ref> ''"petite, et dabitur vobis"''… Nulle discrimination, dunque, in le offerta misericordiose del gratia. Manzoni es peremptori: le adjuta divin non es negate a nulle qui lo demanda…».<ref>{{cita|Langella|p. 159}}. Citante le passage del Evangelio, [[Giuseppe Langella|Langella]] intende relevar le paternitate divine que soccurre e veni in adjuta de su filios quando illes lo demanda, explicante assi le concepto del Providentia christian.</ref> === Manzoni dramaturgo e romanziere === [[File:Manzoni 1829.jpg|thumb|right|alt=Portrait de Alessandro Manzoni in 1829|Portrait de Alessandro Manzoni ab un [[aquarello]] de 1829, reproducite in {{cita|Cantù}}.|241x241px]] ==== Inter morale e realismo ==== Le scena, secundo Manzoni, non debe vehicular passiones e forte emotiones, in le exasperation del io, ma inducer le spectator a meditar: al «identification emotional» de Racine e del teatro francese il debe substituer le «emotion meditate», pro dicer lo con [[Gino Tellini]].<ref>{{cita|Tellini|p. 92}}</ref> Le vicissitude e le representation debe transmitter un message christian sin pro isto presentar un realitate idyllic: al contrario, Manzoni va in cerca de personas qui, como [[Francesco Bussone]], le conte de Carmagnola, se oppone al mal que domina le societate, mesmo al precio del vita.<ref>{{Cita|Ferroni|p. 47}}</ref> Le importante es que le dramaturgo cerca le veritate e remane fidel al realitate historic (le ''vero storico''), lassante al poeta le carga de investigar le sentimentos del protagonista in un determinante contexto. Se delinea assi ille forte vena realistic que dominara anque le economia del romanzo, ab ''Fermo e Lucia'' usque al ''Quarantana'' de ''I promessi sposi'', ubi le [[realismo (litteratura)|realismo]] emerge precisamente del ultime capitulo: il non ha un fin felice, ma un continuation del vita quotidian signate per le disaventuras del protagonistas.<ref>Vide, super iste puncto, le essay de {{Cita|Forti|titulo=Manzoni e le refus del idylle}}, e le libro de {{cita|Raimondi, ''Le Romanzo sin idylle''}}.</ref> Le allontanamento de [[Lecco]] de Renzo e Lucia e le reprise del activitates es le fructo del selection de facer continuar le vitas del duo protagonistas intra le quotidianitate historic.<ref>{{Cita|Ferroni|p. 58}}</ref> [[File:7005 - Milano - Monumento al Manzoni in p.zza San Fedele - Foto Giovanni Dall'Orto 8-Mar-2007.jpg|thumb|left|alt=Statua in bronzo de Alessandro Manzoni super alte pedestallo in le placia San Fedele|[[Monumento a Alessandro Manzoni (Milano)|Monumento a Alessandro Manzoni]], in [[placia San Fedele]], a [[Milano]]. Erigite in 1883 per obra de [[Francesco Barzaghi]], illo es situate ante le ecclesia de San Fedele, de cuje gradus le scriptor cadeva, reportante le [[trauma cranial]] que le conduceva al morte.]] === Le ''Question del lingua'' in Manzoni === {{Vide etiam|question del lingua}} Manzoni, sub le impulsion del romantismo e de su necessitate de establir un dialogo con un vaste publico heterogenee, se proponeva le scopo de trovar un lingua que presentava un vocabulario plen de terminos ligate al uso quotidian e al campos specific del cognoscentia, reducente le secular disparitate inter le lingua parlate e illo scribite. Isto percurso, initiate ja con le redaction del ''Fermo e Lucia'', videva le scriptor passar, inter 1821 e 1827, del compromisso del ''bon lingua'' litterari al approximation al [[dialectos toscane|toscano]]. Le investigation se concludeva, post annos de studios facilitate etiam per le presentia del governante florentine [[Emilia Luti]], in 1840 con le revision de ''I promessi sposi'' sur le modello del florentino cultivate. Iste modello presentava, ancora plus que le toscano generic, un dimension unitaria inter le oral e le litterari. In facto, inter le edition de 1827 e illo de 1840 esseva eliminate tote le lemmata toscane municipal que esseva distante del uso del florentino currente. Iste selection, ben que approbate per le ministro [[Emilio Broglio]] in le relation de 1868, non esseva acceptate per tote le contemporaneos: [[Carlo Tenca]], in un articulo del 11 januario 1851 in le revista «Crepuscolo», se opponeva al solution manzonian. Le mesme valeva pro le [[Scapigliatura|Scapigliati]] e pro [[Giosuè Carducci|Carducci]], durante que [[Francesco d'Ovidio]], [[Carlo Collodi]], [[Edmondo de Amicis]] e [[Carlo Emilio Gadda]] se refereva al lingua del romanzo, initiando le phenomeno del ''manzonismo''. == Le ''homine'' Manzoni == === Un vita a prime vista tranquille === Alessandro Manzoni in 1870, al etate de octanta-cinque annos. Como consequentia de su stilo de vita extrememente reservate, il non es facile de inquadrar Manzoni como homine. Il viveva principalmente retirate del vita public, mantenente se estranie al principal eventos mondan del citate — salvo le frequentation del [[Salotto Maffei|salon intellectual tenite per Clara Maffei]] — e distante del participation politic active al grande motiones nationalistic del [[Risorgimento]]. Tamen, il manteneva un position culturalmente e moralmente favorabile al causa del Unification (como testifica ''Adelchi'' e ''Marzo 1821''), que lo conduceva a acceptar le nomination como senator vitalicie durante su senectute. Le ration de iste attitude, ultra su character, debe esser cercate in su continue disturbi neurotic (que ille curava con longissime promenadas e un stilo de vita extrememente regular) como agoraphobia, attaccos de panico, hypochondria, lipothymias, varie phobias, inter illos le [[demophobia|timor del turba]], le [[ceraunophobia|timor del tonitros]] e le [[hydrophobia (psychopathologia)|hydrophobia]], iste ultime comprendite como timor del poças d'aqua. Amante del vita tranquille, il menava apparentemente un vita silentiose inter Brusuglio — ubi ille se delectava con [[botanica]] e [[horticultura]] — e via del Morone, dedicate a su studios e al cura del familia. Tamen, a causa del complexos que lo affligeva, ille mesme esseva frequentemente objecto del curas de su proximos. Il cultivava insimul amicities plus proxime, ben que ille evitava nove cognoscentias con le quales se sentiva embarrassate. In le vita quotidian, ille usava principalmente le [[dialecto milanese]]. Inapte in le administration de su bens, ille monstrava al contrario grande attention al mundo circumstante, judicate con placide ironia le eventos politic e social e adoptante auto-ironia verso su proprie males. Le personas proxime sublineava su cortesia, su memoria vivissime e su capacitate discursive elegante, ben que minate per le [[balbuzie]]. === Le description physic === [[File:Alessandro Manzoni - foto.jpg|thumb|alt=Portrait photographic de Alessandro Manzoni in 1868|Portrait photographic de Alessandro Manzoni (1868)]] Le filiastero Stefano Stampa offere un portrait physiognomic assai detaliate de su patre affine, delineante etiam su movimentos e ille ''risetto'' que indicava su character ironic: {{Citation|Manzoni esseva de [[statura]] medie, sì, ma medie plus tosto alte. Io possede le mesura de su persona, e illo esseva de 1 metro, 72 centimetros e 3 millimetros… Ille esseva de corpore ''slanciate'', ma nullemente ''gracile''; plus tosto larg de spatulas e ben conformate de torso… Con belle bracchios e belle gambas, ille haberea apparite un homine integremente ben proportionate, si ille non haberea habite, non le collo curte, sed le spatulas un pauc alte verso le capite, lo que le dava un aere un pauc incurvate <nowiki>[…]</nowiki> Su testa esseva longe de esser parve <nowiki>[…]</nowiki> In su juventute ille habeva le capillos castanee <nowiki>[…]</nowiki> Le oculos de Manzoni, tamen, non esseva parve, sed de grandor ordinari, de color azur tendente al verdastro. Le fronte alte e indicante le intelligentia. Le bucca non esseva large, sed de grandor medie, e con ''labios acuminate'', sur le quales ''ordinariemente'' appareva ille risetto ben definite per Cantù, ''de qui scherza e non deride''.}} <small>(''Alessandro Manzoni. Si m'eût été donné'')</small><ref>{{cita|Stampa|I, pp. 329-331}}</ref> == In le cultura de massa == {{Vide etiam|I promessi sposi#Nella cultura di massa}} [[File:Giuseppe Verdi by Giovanni Boldini.jpg|thumb|left|alt=Portrait de Giuseppe Verdi per Giovanni Boldini|[[Giovanni Boldini]], ''Portrait de Giuseppe Verdi'', 1886. Le compositor de Parma commemorava Manzoni juste un anno post su morte con su ''Missa de Requiem''.]] Le mesme die de su morte, le municipalitate de Milano decretava de dar al ''via del Giardino'', presso le qual Manzoni habeva habitate desde 1813, le nomine del scriptor; le placas con le nove designation ''Via Alessandro Manzoni'' esseva jam fixate le matino del 23 de maio.<ref>{{Cita libro|autore=[[Alfredo Comandini]]|titolo=L'Italia nei cento anni del secolo XIX (1801-1900) giorno per giorno illustrata|url=https://archive.org/details/litalianeicentoa05comauoft/mode/2up/|anno=1930-1942|editore=Antonio Vallardi|città=Milano|p=182|volume=V|capitolo=23 maggio 1873|url_capitolo=https://archive.org/details/litalianeicentoa05comauoft/page/182/mode/2up/search/manzoni}} </ref> Analogemente, le principal citates italian intitularono un via o un corso a su nomine. In [[1874]], al prime anniversario de su morte, [[Giuseppe Verdi]] dirigeva personalmente in le [[chiesa di San Marco di Milano|ecclesia de San Marco de Milano]] le [[Requiem (Verdi)|Missa de Requiem]], componite pro honorar su memoria.<ref>{{Cita|Barbiera|p. 274}}</ref><ref group="N">Verdi sentiva devotion verso le autor de ''I promessi sposi'', non solmente pro su prosa e su arte, ma etiam pro le alte valor moral e civil que Manzoni propugnava con su autoritate moral. Isto es demonstrate per un littera de 1867 que le compositor inviava al commun amica Clara Maffei, plen de emotion e reverentia verso Manzoni. Vide: {{Cita|Verdi|pp. 390-391}}.</ref> Le 22 de maio [[1883]], al decennial de su morte, in presentia del [[Tommaso di Savoia-Genova|duca de Genova]] e de un representation parlamentar, le corpore esseva transferite con un ceremonia public al [[famedio]] del [[Cimitero monumentale di Milano]], in un sepulcro de granito rubie con solmente su nomine inscripte; in le postmeridie esseva inaugurate le [[monumento ad Alessandro Manzoni (Milano)|monumento in Piazza San Fedele]], opera de [[Francesco Barzaghi]].<ref>{{Cita web|url=http://www.arte.it/opera/tomba-di-alessandro-manzoni-1693|titolo=Tomba di Alessandro Manzoni|editore=ARTE.it|accesso=26 gennaio 2026|urlmorto=no|urlarchivio=https://web.archive.org/web/20251109103705/https://www.arte.it/opera/tomba-di-alessandro-manzoni-1693}}</ref><ref>{{cita pubblicazione|data=27 maggio 1883|titolo=La festa manzoniana|rivista=Illustrazione Italiana|p=326|accesso=31 gennaio 2026|url=http://teca.bsmc.it/pub/images/materiale_a_stampa/periodico/RAV0070589/RAV0070589_1883_00021/RAV0070589_1883_00021_006.jpg|urlarchivio=https://web.archive.org/web/20171210015712/http://teca.bsmc.it/pub/images/materiale_a_stampa/periodico/RAV0070589/RAV0070589_1883_00021/RAV0070589_1883_00021_006.jpg|dataarchivio=10 dicembre 2017|urlmorto=sì}}</ref> Le 29 de decembre [[1923]], al occasion del cinquantesimo anniversario del morte, le [[Regno de Italia (1861-1946)|Regno de Italia]] emitteva un [[Cinquantenario della morte di Manzoni|serie commemorative de sex francobollos]], cedite in parte al comité promotore del celebration.<ref>Pro le detalios super le serie philatelic, vide le articulo: [[Cinquantenario della morte di Manzoni]].</ref> [[File:Sergio Mattarella at the 150th anniversary of Alessandro Manzoni's death - Milan 22 May 2023 - 01.jpg|thumb|right|alt=Sergio Mattarella al Famedio de Milano in 2023|Sergio Mattarella in visita al Famedio le 22 de maio 2023, al occasion del centocinquantesimo anniversario del morte de Manzoni.]] Anque in le secunde medietate del vintesimo seculo e in le prime annos del 2000, le figura de Manzoni esseva evocate in occasiones plus o minus official: in 1973 esseva celebrate le prime centenario de su disparition e, in iste occasion, [[papa Paolo VI]] inviava al [[cardinale]] e [[arcevescovo de Milano]] [[Giovanni Colombo (cardinale)|Giovanni Colombo]] un message in le qual le pontifice brescian refaceva le percurso existential e christian del scriptor.<ref>{{Cita web|url=https://www.vatican.va/content/paul-vi/it/speeches/1973/may/documents/hf_p-vi_spe_19730519_centenario-manzoni.html|titolo=Nel I centenario della morte di Alessandro Manzoni, 19 maggio 1973 {{!}} Paolo VI|sito=[www.vatican.va|accesso=31](http://www.vatican.va|accesso=31) gennaio 2026}}</ref> In ultra, alcun [[500 lire "Manzoni"|liras con su profilo esseva coniate al occasion del bicentenario de su nascentia]] (1985). Al centocinquantesimo anniversario de su disparition, celebrate in 2023, Manzoni esseva commemorate al nivello national tanto per le [[Parlamento italiano|Parlamento]]<ref>{{Cita web|autore=Pierfranco Bruni|url=https://www.corrierenazionale.net/2024/01/16/manzoni-150-presentato-alla-camera-dei-deputati-a-roma/|titolo=“Manzoni 150” presentato alla Camera dei Deputati a Roma|editore=Il Corriere Nazionale|data=16 gennaio 2024|accesso=2 gennaio 2025}}</ref> como per le [[Presidente della Repubblica Italiana|capo del Stato]] [[Sergio Mattarella]], qui visitava le [[Cimitero monumentale di Milano|Famedio]] pro commemorar le homine de litteras.<ref>{{Cita web|lingua=it|autore=Segretariato generale della Presidenza della Repubblica-Servizio sistemi informatici|url=https://www.quirinale.it/elementi/89670|titolo=150° anniversario della morte di Alessandro Manzoni|sito=Quirinale|accesso=2025-01-02}}</ref> In ultra, gratias al intervention del [[Centro nazionale di studi manzoniani]]<ref>{{Cita web|url=https://www.casadelmanzoni.it/content/manifestazioni-il-150esimo-anniversario-dalla-morte-di-manzoni|titolo=MANIFESTAZIONI PER IL 150ESIMO ANNIVERSARIO DALLA MORTE DI MANZONI {{!}} Casa Manzoni|sito=[www.casadelmanzoni.it|accesso=2025-01-02](http://www.casadelmanzoni.it|accesso=2025-01-02)}}</ref> e al sensibilitate del archiepiscopato milanese,<ref>{{Cita web|lingua=it-IT|url=https://www.chiesadimilano.it/news/arte-cultura/omaggio-a-manzoni-nel-duomo-di-milano-1778422.html|titolo=Omaggio a Manzoni nel Duomo di Milano – Chiesa di Milano|accesso=2025-01-02}}</ref> esseva organise alcun eventos pro commemorar Manzoni: le publication del edition critic de ''I promessi sposi'' e del ''[[Osservazioni sulla morale cattolica]]'', per exemplo, per le prime; e le lectura in le Duomo, del 9 de maio al 31 de maio 2023, del romanzo. Finalmente, rememora le [[parodie]] de ''I promessi sposi'' ([[I promessi sposi (Quartetto Cetra)|celle del Quartetto Cetra in 1985]] e [[I promessi sposi (miniserie televisiva 1990)|celle de ''Il Trio'' in 1990]]) e le varie adaptationes televisive, ab [[I promessi sposi (miniserie televisiva 1967)|celle de 1967]] usque al [[I promessi sposi (miniserie televisiva 1989)|adaptation dirigite per Salvatore Nocita in 1989]]. In 2023, al occasion del 150e anniversario del disparition de Alessandro Manzoni, esseva coniate un moneta commemorative de [[2 euro commemorativi|2 euros]] que representa le effigie del scriptor.<ref>{{Cita web|url=https://eurocollezione.altervista.org/_ITALIA_/_2_euro_2023_commemorativo_Manzoni.htm|titolo=ITALIA 2023 : 2 € commemorativo "150º anniv. morte Alessandro Manzoni"|sito=eurocollezione.altervista.org|accesso=2025-11-14}}</ref> == Notas == <references group="N"/> {{Ref}} [[Categoria:Alessandro Manzoni| ]] [[Categoria:Cavalleros del Ordine del Sanctos Mauricio e Lazaro]] [[Categoria:Cavalleros del Ordine de Sancto Joseph]] [[Categoria:Cavalleros del Ordine Pour le Mérite]] [[Categoria:Cavalleros de grande croce del Ordine del Corona de Italia]] [[Categoria:Sepultate in le Cimiterio Monumental de Milano]] [[Categoria:Membros del Accademia del Scientias de Torino]] [[Categoria:Poetas romantic]] [[Categoria:Scriptor romantice]] [[Categoria:Scriptor catholic]] [[Categoria:Scriptor del realismo]] [[Categoria:Personas ligate al Accademia Roveretana del Agiati]] [[Categoria:Academicos del Crusca]] [[Categoria:Senatores del VII legislatura del Regno de Sardinia]] [[Categoria:Senatores del VIII legislatura del Regno de Italia]] [[Categoria:Senatores del IX legislatura del Regno de Italia]] [[Categoria:Senatores del X legislatura del Regno de Italia]] [[Categoria:Senatores del XI legislatura del Regno de Italia]] [[Categoria:Personalitates commemorate con funerales de Stato]] 2idil4p9hxcrg704xvf280xnh264wtc 699292 699291 2026-08-28T07:47:53Z Interlingvisto 60932 699292 wikitext text/x-wiki {{Infobox/articulo/persona}} '''Alessandro Manzoni''', nascite '''Alessandro Francesco Tommaso Antonio Manzoni''' ([[Milan]]), ([[7 de martio]] [[1785]] – [[Milan]], [[22 de maio]] [[1873]]) esseva un [[scriptor]], [[poeta]] e [[dramaturgo]] [[Italia|italian]], e anque [[Senator del Regno de Italia|senator del Regno de Italia]]. Considerate como un del major romancieros italian de tote le tempo pro le celeberrime romanzo ''[[Le promesse sposes]]'', capite fundamental del [[litteratura italian]],<ref name="Treccani">{{Treccani|alessandro-manzoni|Manzóni, Alessandro|accesso=16 januario 2026}}</ref> Manzoni habeva le merito de haber jectate le bases pro le romanzo moderne e de haber assi promovite le unitate linguistic italian, sur le tracia del litteratura moralmente e civilmente ingajate proprie del [[Illuminismo italian]]. Passate del periodo [[neoclassic]] a illo [[romantismo|romantic]], Manzoni, devenite un fervente catholic de tendentias [[Christianismo liberal|liberal]], lassava un marca indelebile anque in le [[historia del theatro italian]] (pro haber rumpite le tres [[unitates aristotelic]]) e in le poesia, gratias al nascentia del pluralismo vocal con le ''[[Hymnos Sacre]]'' e al disveloppamento del poesia civil. Le successo e le numerose recognitiones public (ille esseva [[Senator del Regno de Italia|senator del Regno de Italia]]) esseva accompaniate per problemas de sanitate ([[neurosis]], [[agoraphobia]]) e familiar (le numerose mortes que affligeva le vita domestic), que le reduceva a un progressive isolation existential. Nonobstante isto, ille remaneva in contacto per correspondentia con le melior cultura europee, ab [[Goethe]] usque a [[Antonio Rosmini]], subiente anque le influentia de [[Walter Scott]] pro le genere del romanzo historic. == Biographia == === Origines familiar === ==== Familia ==== {{Vider anque|Manzoni (familia)}} [[File:Pietro Manzoni.jpg|left|thumb|alt=Portrait de Pietro Manzoni|Pietro Manzoni, ''Casa Manzoni'', [[Brusuglio]]<ref>{{cita|Ginzburg|p. 345}}.</ref>.]] Per le latere maternal Alessandro Manzoni proveniva del illustre familia del [[Beccaria (familia)|Beccaria]]; le avo esseva [[Cesare Beccaria]], autor del tractato ''[[Dei delitti e delle pene|Del delitos e del penas]]'' e un del principal promotores del [[Illuminismo in Italia|Illuminismo lombard]]. Secundo le mesme Manzoni, ille e su avo se videva solmente un vice, al occasion del visita de su matre al celebre genitor.<ref>Manzoni rememora assi le incontro in {{sfn|Fabris|p. 94}}: {{Citation|Io me rememora de haber le vidite un sol vice, e io rememora su figura. Mi matre, ante de poner me in collegio, me duceva a salutar le; e ille iva prender chocolates pro me. Il me pare ancora vider le avo e le armario.}} </ref> Le parentela con le Beccaria le rendeva insuper cosino distante del scriptor [[scapigliatura|scapigliate]] [[Carlo Dossi]].<ref>{{Cita|Lioce}}.</ref> Plus modeste esseva in vice le familia paternal:<ref group="N">Pro un quadro general del historia del familia Manzoni ab Giacomo (initio del XVI seculo) usque a Alessandro Manzoni, vide: {{Cita testo |autore=Pietro Pensa |titolo=Familia Manzoni: ille ramo del casato |rivista=Broletto |volume=2 |anno=1985 |pagine=62-69 |città=Como |issn=2388-1232 |url=http://pietro.pensa.it |accesso=23 julio 2015}}</ref> don [[Pietro Manzoni|Pietro Antonio Pasino Manzoni]] (1657-1736), le patre de Alessandro, descendeva de un nobile familia de [[Barzio]], in [[Valsassina]], stabilite in [[1612]] in [[Lecco]] (in le localitate de [[Caleotto]]) sequente al matrimonio de [[Giacomo Maria Manzoni]] con Ludovica Airoldi in 1611.<ref>{{Cita|Pensa}}.</ref> Ben que Pietro Manzoni habeva postea recipite le feudo de [[Cascine di Garbagna Novarese#Moncucco|Moncucco]] in le [[Provincia de Novara|Novarese]] in [[1691]]<ref>{{Cita web|http://www.storiadimilano.it/Repertori/cronologia_manzoni.htm|titulo=Chronologia del vita de A. Manzoni e del edificios habitate per ille|accesso=16 januario 2026|autore=Paolo Colussi|editore=Historia de Milano|data=9 april 2012}}</ref><ref>{{Cita|Parenti|p. 12}}:{{Citation|Le feudo de Moncucco pertineva al Manzoni, qui lo habeva acquirite del Camera Regia de Milano, con le assenso de Carlo II, rege de Hispania, ja desde le 23 de februario 1691, per opera de Don Pietro Antonio.}}</ref><ref>{{Cita|Bonfiglioli|p. 8}}.</ref><ref>{{Cita|Casalis|p. 600}}:{{Citation|Moncucco, dependentia de Mirasole in le basse Novarese: se trova super le Arbogna: esseva le signoria del Manzoni del loco de Caleotto in le territorio de Lecco.}}</ref> e in virtute de isto illes esseva contes, in Milano le titulo non esseva valide proque esseva «estranie».<ref name=":5">{{DBI|autore=Piero Floriani|nomeurl=alessandro-manzoni|accesso=16 januario 2026}}</ref><ref name="infeudazione" group="N">Alcun autores, como {{Cita|de Feo|p. 27}} e {{Cita|Bonfiglioli|p. 8}}, reporta 1773 como anno del infeudation de Moncucco al Manzoni: il se tracta de un evidente error chronologic, proque [[Carlo II de Hispania]] habeva morite in 1700 e le Novarese, ante le [[guerra de succession espaniol]], faceva parte del [[Ducato de Milano]], alora sub le egida de [[Madrid]].</ref> Initialmente don Pietro presentava al govern austriac un requesta official de recognition, ma pois prefereva non insister.<ref>{{cita|De Gubernatis|p. 21, nota 4}}.</ref> In omne caso, quando Roma attribuera multo plus tarde le citatinitate al Manzoni, le titulo comital apparera sur le acto official e sera mantenite per su descendentes. ==== Manzoni e Giovanni Verri ==== Ben que le patre legitim esseva Pietro Manzoni, il es multo probabile que le patre natural de Alessandro esseva un amante de Giulia, [[Giovanni Verri]] (le fratre minor de [[Alessandro Verri|Alessandro]] e [[Pietro Verri]]).<ref name=":5"/><ref name=":0">{{cita|Tellini|pp. 16-17}}: {{Citation|Le patre natural es tamen Giovanni Verri — ja amante de Giulia desde 1780…}}</ref> Con Giovanni, un homine attractive e libertin, de dece-septe annos plus vetule que illa, Giulia habeva initiate un relation ja in 1780, continuante la mesmo post le matrimonio.<ref name=":0"/><ref>{{Cita web|url=http://archiviostorico.corriere.it |titolo=Verri, Manzoni, Beccaria: tres familias pro Giulia |autore=Giulia Beccaria e Ermanno Paccagnini |editore=Corriere della Sera |data=15 decembre 2001 |accesso=17 januario 2026 |citazione=Accesso limitate per medio de subscription.}}</ref> Secundo lo que esseva reportate per [[Niccolò Tommaseo]], il pare que Verri esseva le ver patre del scriptor e que iste esseva plenmente al currente: «Anque de Pietro Verri <nowiki>[Manzoni]</nowiki> ille parla con reverentia, tanto plus que ille sape, e su matre non lo dissimulava, esser le nepote de ille, isto es, le filio de un de su fratres».<ref>{{Cita|Tommaseo|p. 54}}.</ref> === Le infantia e le adolescentia === ==== Galbiate e le separation del genitores ==== Alessandro Manzoni<ref>{{cita|De Gubernatis|p. 18, nota 2}}: {{Citation|Al infante esseva imposte le nomines Alessandro, Francesco, Tommaso, Antonio. Le prime nomine esseva illo del patre de Don Pietro, isto es le avo de Manzoni, alora ja morte; le secunde nomine esseva illo del parino Don Francesco Arrigoni. Le nomine Tommaso gli esseva imposte, sin dubita, proque le Ecclesia celebra le 7 de martio Sancto Tommaso. Antonio esseva le nomine de un cosino canonico in San Nazaro; ma illo pote anque esser venite a Manzoni de un madrina Antonietta, circa le qual, tamen, usque nunc nos vermente non sape nihil.}}</ref> nasceva in Milano, alora parte del [[Imperio Habsburgic]], al numero 20 de via San Damiano<ref name=":9">{{cita|Tonelli|p. 5}}.</ref> (correspondente al actual via Visconti di Modrone n.º 16),<ref>{{Cita web|url=http://www.storiadimilano.it/Repertori/cronologia_manzoni.htm|titulo=Chronologia Manzoni|autore=Paolo Colussi|accesso=18 januario 2026}}</ref><ref>{{Cita web|url = https://www.comune.milano.it/documents/76991511/269691898/36+Via+Visconti+di+Modrone.pdf/b3df31d2-89cc-e78d-dc19-d70c02d850b3?t=1627550354266|titulo = 36 Via Visconti di Modrone|autore = Commune de Milano|sito = comune.milano.it/municipio1|data = 2020|lingua = IT|formato = PDF|p = 2|accesso = 18 januario 2026}}</ref> le 7 de martio 1785, de [[Giulia Beccaria]] e, officialmente, de don [[Pietro Manzoni]].<ref>{{cita|Tellini|p. 16}}</ref> Ille passava le prime annos de vita principalmente in le ''[[cascina]] Costa'' de [[Galbiate]], tenite a balia per Caterina Panzeri, un contadina del loco,<ref name=":1">{{cita|Boneschi|p. 172}}</ref><ref>{{cita|Tellini|p. 17}}.</ref> un facto atestate per le placa ancora presente super le edificio. Postea ille passava alcun periodos in le [[Villa Manzoni|villa rustic]] del [[Caleotto]], proprietate del familia paternal, habitation ubi ille amara retornar como adulto e que ille vendera, non sin regretos, in 1818. Sequente le separation del genitores,<ref group=N>Le separation occurreva, legalmente, le 23 de februario 1792; postea, ab 1795 — ma le relation habeva comenciate multo ante, forsan in 1790, anno in que illes pare haber se incontrate — Giulia Beccaria comenciava a cohabitar con le cult e ric [[Carlo Imbonati]], prime in Anglaterra, pois in Francia, a Paris ({{cita|Tellini|p. 17}}).</ref> Manzoni esseva educate in collegios religiose. ==== Le education religiose a Merate e a Lugano ==== [[File:Appiani Giulia Beccaria Alessandro Manzoni.jpg|thumb|alt=Portrait de Giulia Beccaria con su filio Alessandro como infante|[[Andrea Appiani]], ''Portrait de Giulia Beccaria e su filio Alessandro Manzoni como infante'', 1790. Le portrait esseva donate per Giulia a Verri, un evento que fortifica le supposite illegitimitate de Alessandro<ref>{{cita|Ginzburg|p. 9}}: {{Citation|Le pictor Andrea Appiani faceva un portrait de Giulia con le infante. In le portrait, Giulia es vestite como amazona. Illa ha un facie dure, ossee e fatigate. Illa reguarda in le vacuo. Nulle teneressa visibile verso ille infante que se appoia al su geniculo. Le infante ha quatro annos. Giulia donava le portrait a Giovanni Verri.}}</ref>]] Le 13 de octobre 1791<ref name=":2">{{Cita web|url=http://www.casadelmanzoni.it/content/la-vita|titulo=Chronologia del vita e del obras de Alessandro Manzoni|accesso=18 januario 2026|editore=Casa del Manzoni|data=2014|urlarchivio=https://web.archive.org/web/20151011153809/http://www.casadelmanzoni.it/content/la-vita|dataarchivio=11 octobre 2015|urlmorto=sì}}</ref> ille esseva accompagnate per su matre a [[Merate]] al collegio San Bartolomeo del [[Somaschi]], ubi ille remaneva durante cinque annos. Esseva un periodo dur; le parve Alessandro pativa del absentia de su matre<ref group=N>Manzoni rememorava sempre como su matre, pro facilitar le separation de su filio, se retirava clandestinmente profittante de un momento de distraction de ille (vide: {{cita|Trombatore 1957|p. 250}}).</ref> e suffreva del relation difficile tanto con su companiones de schola, violente,<ref group=N>Inter le motivos de derision poteva esser anque ille forma de [[balbutiation]] que comenciava a manifestar se precisemente durante ille annos (vide: {{cita|Trombatore 1957|pp. 250-251}}).</ref> como con le docentes, qui le puniva frequentemente.<ref>{{cita|Tonelli|p. 9}}.</ref> Le litteratura in ille annos esseva ja pro ille un consolation e un passion: durante le recreation, le scriptor contara, «…io me claudeva <nowiki>[…]</nowiki> in un camera, e ibi io componeva versos».<ref>{{cita|Fabris|p. 86}}.</ref> In april 1796 ille passava al [[Ecclesia de Sant'Antonio Abate (Lugano)|collegio de Sant'Antonio]] a [[Lugano]], ancora gerite per le Somaschi, pro remaner ibi usque a septembre 1798.<ref name=":2"/> In le mesme 1796 arrivava al [[laco de Lugano]] le somasco [[Francesco Soave]], celebre erudito e pedagogista; ben que il sia completemente improbabile que Manzoni le habeva como maestro (excepto forsan pro alcun dies), su figura exerceva super le infante un notabile influentia.<ref>{{cita|Trombatore 1957|p. 252}}.</ref> Vetule e proxime al morte, le autor de ''[[Le promesse sposes]]'' rememorava: «Io amava le patre Soave, e me pareva vider circa su capite un aureola de gloria».<ref>{{cita|Fabris|p. 95}}.</ref> Al fin de 1798 ille passava al collegio Longone de Milano, gerite per le [[Barnabitas]],<ref name=":10">{{cita|Tonelli|p. 15}}.</ref> e postea se transferiva a [[Castellazzo de' Barzi]], ubi le instituto habeva stabilite provisoriamente su sede a causa del manovras bellic,<ref name=":2" /> pro pois retornar le 7 de augusto [[1799]] a Milano.<ref name=":10" /> Il non es clar quanto tempore le adolescente remaneva presso le Barnabitas; le hypothese plus acceptate le considera alumno del schola usque a junio [[1801]].<ref>{{cita|Tonelli|p. 16}}</ref> Nonobstante le isolation al qual ille esseva fortiate per le ambiente clause e bigot, Alessandro succedeva a establir alcun amicitias durabile, como illas con le companiones de classe Giulio Visconti e [[Federico Confalonieri]]. Un die non precisate del anno scholastic 1800-1801, pois, le escolares recipeva un visita que suscitava in le juvene Alessandro un grande emotion: le arrivata de [[Vincenzo Monti]], que ille legeva avidemente e considerava le plus grande poeta vivente, «esseva pro ille como un apparition de un Deo».<ref>{{cita|Carcano|pp. 7-8}}.</ref> ==== Le formation cultural ==== [[File:VincenzoMonti.jpg|thumb|left|alt=Portrait de Vincenzo Monti|[[Andrea Appiani]], ''Portrait de Vincenzo Monti'', [[Pictura a oleo|oleo]] super [[Pictura super tela|tela]], 1809, [[Pinacotheca de Brera]].]] Le formation cultural de Manzoni es imbibite de mythologia e litteratura latin, como appare clarmente del poemas adolescent. Duo autores classic, in particular, es su preferitos, [[Virgilio]] e [[Horatio]],<ref name=":3">{{cita|Tellini|p. 18}}.</ref> ma notabile es anque le influentia de [[Dante]] e [[Petrarca]];<ref>In le sonetto ''A le Musa'', Manzoni enumera Dante e Petrarca como glorias poetic ({{cita|Trombatore 1961|p. 198}}).</ref> inter le contemporaneos, tamen, insimul con Monti, [[Giuseppe Parini|Parini]] e [[Vittorio Alfieri|Alfieri]] ha un rol importante.<ref>{{cita|Fabris|p. 86}}: {{Citation|Ille die io recitava pro me le ''Caduta'' de Parini; e, post sortir del camera, io recipeva le noticia que Parini habeva morite: e illo esseva un del impressiones le plus forte e dolorose de mi vita.}}</ref><ref>{{cita|Tonelli|p. 18}}</ref><ref>{{cita|Trombatore 1957|p. 286}}</ref><ref>{{cita|Langella|p. 14}}</ref> Si on exclude le precedente exercitios de stilo,<ref group=N>Manzoni comenciava a scriber versos al etate de nove annos ({{cita|Fabris|p. 94}}.)</ref> su prime experientias poetic remonta al medietate de 1801, quando ille comenciava a rediger ''[[Del trionfo della libertà|Del triumpho del libertate]]'',<ref>{{cita|Trombatore 1957|pp. 270-271}}.</ref> in le qual on pote relevar un vena satiric e polemic que habera un rol non negligibile in le Manzoni adolescente, ben que illa ja se mitigara al medietate del decennio. Nos possede anque le traductiones, in endecasillabos non-rimate, de alcun partes del libro quinte del ''[[Eneide]]'' e del ''[[Satiras (Horatio)|Satira]]'' tertie (libro prime) de Horatio, junto a un epigramma mutilate in le qual ille attacca un certe fra' Volpino que, sub un false apparentia, representa le vice-rector del collegio patre Gaetano Volpini.<ref>{{cita|Giordano|p. 45}}</ref> ==== Un juvene dissolute ==== [[File:Manzoni a Venezia.jpg|thumb|left|alt=Lapide commemorative de Manzoni a Venesia|Lapide in memoria de Manzoni a Venesia, Campo San Maurizio, Palazzo Bellavite.]] Sortite del mundo anguste del Longone, ab le estate de 1801 usque a 1805 ille viveva con su patre ancian, alternante le sojornos in le tenuta de [[Caleotto]]<ref name=":3" /> con le vita urban.<ref>Don Pietro resideva, insimul con un soror ex-monaca e un avunculo monsignor, presso [[Porta Vittoria (Milano)|Porta Tosa]] ({{cita|Carcano|p. 8}}).</ref> Durante ille periodo ille frequentava le ambiente illuministic del aristocratia e del alte burguesia milanese, dedicante un grande parte de su tempore al divertimento e in particular al joco de hasard; ille jocava in le [[Ridotto (teatro)|ridotto]] del [[Teatro alla Scala]] usque a que, secundo lo que pare, un reproche de Monti le convinceva a renunciar al vitio.<ref>{{cita|Momigliano|p. 5}}</ref> Illo esseva anque le epocha de su prime amor, illo pro Luigina Visconti, soror de [[Ermes Visconti|Ermes]]; de iste experientia nos sape lo que le poeta ipse revelava in 1807 in un littera a [[Claude Fauriel]]: a [[Genova]], in facto, ille la habeva casualmente revistate, ja maritate al marchese [[Gian Carlo Di Negro]], e le episodio habeva despertate in ille le nostalgia e le displacer de haberla perdite.<ref>«''Je vous ai peut-être dejà conté que j'eus dans mon adolescence (1801), une très-forte et très-pure passion pour une jeune fille''», ille scribeva le 19 de martio 1807 a Fauriel, «[…] ''Ce qui me donne un peu de torture, c'est la pensée que c'est un peu de ma faute que je l'ai perdue''» (forsan io vos ha ja dicite que io habeva, in le adolescentia, un passion multo forte e pure pro un puella […] Lo que me tormenta un pauc es pensar que, si io la ha perdite, es in parte mi culpa). Vide: {{cita|Sforza|p. 33}}.</ref> Ultra iste divertimentos, le juventute de Manzoni es anque marcate per un sojorno a [[Venezia]] (de octobre 1803 a maio 1804<ref name=":2" /><ref name=":4">{{cita|Tellini|p. 19}}.</ref>) apud su cosino Giovanni Manzoni. Durante iste periodo ille habeva le occasion de cognoscer le nobildonna [[Isabella Teotochi Albrizzi]], que in un tempore esseva musa de [[Foscolo]],<ref name=":4"/> e de scriber tres del quatro ''[[Opere de Alessandro Manzoni|Sermones]]''.<ref>{{cita|Tellini|pp. 37 e ss.}}</ref> Le motivo del sojorno venetian non es clar, del qual Alessandro conservava anque in su etate avanzate un rememoration multo belle,<ref>{{cita|Venosta|p. 55}}</ref> ma il non pare haber habite rationes politic, sed plus tosto le desiro del patre de allontanar le de un stilo de vita dissipate.<ref name=":4"/> ==== Le Milano illuministic ==== [[File:Manzoni 1805.jpg|thumb|alt=Portrait de Alessandro Manzoni in 1805|Anonime anglese, ''Alessandro Manzoni in 1805'', oleo super tela, actualmente in le [[Casa Manzoni]] de via del Morone, [[Milano]]. [[Natalia Ginzburg]], con multe probabilitate, describe iste portrait, quando illa scribe: «Alibi ille ha un dense crin disordinate, le oculos nubilose e sembla [[Ugo Foscolo]]»<ref>{{cita|Ginzburg|p. 23}}.</ref>]] Le complacentia neoclassic del tempore inspirava a ille le prime compositiones de un certe relieve, modulate super le obra de Vincenzo Monti, idol literari del momento; ultra ille, Manzoni se volveva a Parini, portavoz del ideales [[illuministas]] e del necessitate de moralisation, al poeta [[Ugo Foscolo]], a [[Francesco Lomonaco]], un exiliate [[Basilicata|lucano]],<ref>{{cita|Trombatore 1957|p. 277}}.</ref><ref group=N>Le relation con Lomonaco esseva bastante proxime. Si Manzoni monstrava haber grande estima pro ille, Lomonaco includeva como epigraphe a su ''Vite del excellentes Italianos'' le [[sonetto]] manzonian ''Pro le vita de Dante'' de 1802. A dece-septe annos, dunque, le juvene poeta videva pro le prime vice un proprie texto publicate ({{cita|Tellini|pp. 52-53, nota 5}}).</ref> e a [[Vincenzo Cuoco]], defensor del theorias [[Giambattista Vico|vichian]],<ref>{{cita|Tellini|pp. 18-19}}.</ref> anque ille exiliate de Napoles post le restauration bourbonic de 1799 e considerate le «prime ver maestro de Manzoni».<ref>{{cita|Langella|p. 16}}.</ref> Le proximitate al ambiente neoclassic, e in particular a su campion Vincenzo Monti, incitava le juvene a frequentar alcun cursos de eloquentia date per le poeta romagnol al [[universitate de Pavia]] inter 1802 e 1803.<ref name=":5"/> In le registratores del atheneo le nomine de Alessandro non appare, ma il es quasi certe que ille sequeva le lectiones montian.<ref name=":5"/> Ultra le cognoscite admiration pro Monti e le opinion de illustre studiosos,<ref>De iste idea, per exemplo, {{cita|Piumati|p. 3}} e {{cita|De Gubernatis|p. 60}}.</ref> le hypothese pare esser confirmate per le correspondentia del periodo. Le correspondentes de Manzoni, in facto, es quasi omnes studentes (o ex-studentes) del universitate, ab [[Andrea Mustoxidi]] a [[Giovan Battista Pagani]], ab Ignazio Calderari a [[Ermes Visconti]] e a Luigi Arese.<ref name=":5" /><ref group="N">Arese e Pagani esseva ja amicos de Manzoni desde le tempore del Collegio Longone ({{cita|Nigro|p. 3}}). Concernente le figuras de Luigi Arese e Ignazio Calderari, {{Cita|Sforza|p. 5, n. 3 e 5}} presenta le sequente retratos: «Le conte Luigi Arese Lucini de Milano, de qui Manzoni parla plure vices e con calidissime affection in su litteras. Il habeva le disgrazia de perder su patre in le flor del etate, e de cader in le manos de intrigantes, qui le haberea spoliato, si ille spontanee le 5 de julio 1805 non se habeva messe sub le tutela del doctor Gaetano Garbagnati, renunciante al administration de su proprie substantias. Le 1 de septembre 1806 ille faceva testamento; ille instituiva como heredes le fratres; ille legava le horologio de auro a Giovambattista Pagani» (n. 3); «Le conte Ignazio Calderari, un altere del amicos juvene del Nostre; qui le adresseva varie litteras [...] Nasceva in 1793; moriva in decembre 1838» (n. 4).</ref><ref>{{cita|Tonelli|p. 25}}</ref> Le contexto academic le poneva anque in contacto con duo professores [[jansenistas]], [[Giuseppe Zola (teologo)|Giuseppe Zola]] e [[Pietro Tamburini]], docentes respectivemente de «historia del leges e del costumes» e de «philosophia moral, jure natural e public»;<ref group=N>Pro un analyse general de Tamburini e Zola, vide: Paola Vismara, ''Pietro Tamburini e le "despotismo pontifical"'', in {{Cita|Negruzzo|pp. 95-114}}; Annibale Zambarbieri, ''Le gusto del historia. Giuseppe Zola al initio de su docencia pavian'', in {{Cita|Negruzzo|pp. 115-132}}.</ref> lor ideas in defensa del moral le influentiava profundemente, introducente le pro le prime vice al pensamento jansenista. Tamburini condemnava le [[Curia roman|Curia roman]] pro su deformationes, ma videva in le catholicismo un modello indispensabile. Pro le elevatezza de su dissertationes, ille pareva a Manzoni un puncto de referentia al pari de Zola, definite «supreme» in un littera a Pagani del 6 de septembre 1804.<ref>{{cita|Sforza|p. 9}}; le epiteto esseva exprimite in occasion de un ''Sermon'' componite alcun menses antea a Venesia. Manzoni precava su amico de submitter lo al judicio de Zola.</ref> Del puncto de vista literari, a iste periodo pertine ''[[Del trionfo della libertà|Del triumpho del libertate]]'', ''[[Opere di Alessandro Manzoni|Adda]]'' e ''Le quatro sermones'', que porta le impression de Monti e de Parini, ma anque le echo de Virgilio e Horatio. === Le sojorno parisin (1805-1810) === ==== Le morte de Carlo Imbonati e le reunion con le matre ==== [[File:Carlo Imbonati.png|thumb|left|alt=Cameo representante le profilo de Carlo Imbonati|[[Cameo]] del XIX seculo representante le profilo de Carlo Imbonati.]] In 1805 Manzoni esseva invitate per su matre e per [[Carlo Imbonati]] a [[Paris]], apparentemente sub le suggestion de Monti<ref>{{cita|Ginzburg|p. 16}}</ref>. Alessandro acceptava con entusiasmo, ma non habeva tempore de cognoscer le conte, a cuje missiva ille respondeva con parolas de calor e recognition que Imbonati non legeva jammais; ille moriva, in facto, le 15 de martio, lassante Beccaria como herede universal de su patrimonio<ref>{{cita|Boneschi|p. 219}}</ref><ref name=":6">{{cita|Tellini|p. 20}}</ref>, ma anque afflicte e in necessitate de amor filial.<ref>{{cita|Boneschi|p. 218}}: {{Citation|Le vacuo lassate per Carlo le pare un abysso que tosto inglutira anque illa. In junio illa scribe al fidel amico [[Francesco Melzi d'Eril]]: "Car Melzi, si vos videva le mortifere tristessa que me consume, o car Melzi, vos haberea pietate de me. Le pensamento que io debe haber un die de deman es un pena que renasce sempre pro me e tamen io es fortiate a implorar iste die de deman e a tremular que illo me escapa… e a vos io pote dicer lo: le universo integre es extinguite pro me".}}</ref>. Le juvene, alora de vinti annos, arrivava in le capital francese le 12 de julio,<ref name=":2"/><ref name=":6"/>, die in le qual le policia local le concedeva le permitto de sojorno.<ref>{{cita|Bonghi, ''Obras inedite o rare''}}</ref> Manzoni, qui pro le defuncto scribeva le carme ''[[In morte di Carlo Imbonati|In le morte de Carlo Imbonati]]'', discoperiva haber un matre, e ab ille momento lor camminos, separate usque alora, se incrociava pro non separar se plus. Usque a 1841, anno del morte de Beccaria, le duo stabiliva un relation multo stricte, cuje profunditate emerge del litteras del scriptor in innumerose occasiones; ja le 31 de augusto 1805 ille revelava a [[Vincenzo Monti]] haber trovate «mi felicitate […] inter le bracios de un matre», e viver solmente «pro mi Giulia».<ref>{{Cita|Sforza|p. 12}}</ref> ==== Le circulo parisian: le ''Idéologues'' e Claude Fauriel ==== {{Vide etiam|Idéologues}} [[File:Claude Fauriel.jpg|thumb|alt=Portrait de Claude Fauriel|''Claude Fauriel'', Castello de Bignon, Francia.]] Con su matre ille sojorna al numero 3 de [[place Vendôme]]. Multo frequentemente matre e filio se rendeva a Auteuil,<ref group=N>Le commune de Auteuil, que faceva parte del departimento del Seine, cessava de exister in 1860, e su territorio esseva repartite inter Paris e Boulogne-Billancourt.</ref> citate ubi se reuniva le circulo intellectual sub le patronato del vidua del philosopho [[Helvétius]],<ref name=":2"/> e al ''Maisonnette'' de [[Meulan]], ubi Manzoni passava duo annos, participante al circulo literari del cosidicte ''[[Idéologues]]'': philosophos de schola del undececente seculo, heredes del illuminismo del septe- e octo seculos ma orientate verso questiones concrete in le societate, e per isto precursors de themas [[romanticismo|romantic]] (como le attention al classes paupere e al emotion).<ref name=":7"/> Un rol importante in le gruppo del ''Idéologues'' (constituite, inter alteres, per [[Volney]], [[Dominique-Joseph Garat|Garat]], [[Destutt de Tracy]] e le danese [[Jens Baggesen|Baggesen]]<ref>{{cita|Carcano|pp. 8-9}}</ref>) esseva tenite per [[Claude Fauriel]],<ref name=":7">{{cita|Tellini|p. 60}}</ref><ref group=N>Fauriel habeva un rol significative in le evolution del poetica manzonian: le erudite francese inculcava in Alessandro, in facto, un grande interesse pro le historia e le faceva comprender que ille non debe scriber secundo modellos rigide e fixe in le tempore, ma debe esser capace de exprimer sentimentos que le permitte scriber in un maniera plus "ver", de modo a "tocar" le corde del lector: {{Citation|Le Vero historic remane le cardine del obra, ma recede a un position de scrupulose supporto functional que rende credibile e verisimile le invention|{{cita|Tellini|p. 152}}}}</ref> con qui Alessandro contraheva un amicitia que durava per multe annos; le frequentation esseva facilitate per le ligamine inter Giulia e le amante de Fauriel, [[Sophie de Condorcet]],<ref>{{cita|Ginzburg|p. 13}}.</ref> e per le plus ancian [[Pierre Cabanis]],<ref>Manzoni cognosceva e admirava Cabanis e, post su morte, le rememorava con affection «…''cet homme rare''…» (iste homine rare), non poteva rememorar «…''les promenades d'Auteuil sans souffrir''» (le promenades de Auteuil sin suffrer). {{cita|Sforza|pp. 72-73}}.</ref> autor del ''Lettre sur les causes premières'', texto orientate in senso [[spiritualismo|spiritualista]] e impregnante de spirito religiose, ben que le [[Essere supremo|Essere supreme]] cuje existentia es admittite non coincide completemente con le Deo christian secundo le conception del [[Ecclesia (communitate)|Ecclesia]].<ref>{{Cita libro|autore=Pierre Jean Georges Cabanis|titulo=Lettre, posthume et inédite de Cabanis à M. F*** sur les causes premières, avec des notes par F. Bérard|url=https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k5426351q.texteImage#|accesso=2 april 2024|anno=1824|editore=Gabon et Compagnie, Libraires|citate=Paris|lingua=Fr|OCLC=555572949}}</ref> A Paris, dunque, Alessandro entrava in contacto con le cultura francese classicizante, assimilante le [[sensismo]], le theorias [[Voltaire|volterrian]] e le evolution del rationalismo verso positiones [[Romanticismo|romantic]]. Nos possede pauc litteras relative al annos 1805-1807, e non es dunque possibile definir con precision le importantia pro Manzoni de tote le textos e autores que ille cognosceva o studiava plus profundemente durante le prime annos francese; Fauriel e Cabanis emerge tamen como le duo principal punctos de referentia; un certe importantia debeva anque haber [[Ponce-Denis Écouchard-Lebrun|Lebrun]], recognoscite, in un littera a Pagani del 12 de martio 1806, como «grand'homine», «poeta supreme» e «lirico transcendente».<ref>{{Cita|Sforza|p. 15}}.</ref> Il pote anque esser parolas de circumstantia, dictate per un amicitia ancora recente e per le gratitude pro le parolas laudative que «Pindare Lebrun»<ref group=N>Assi ille esseva appellate per le contemporaneos pro le stilo modelate super illo del poeta grec (vide {{cita|Bognetti|p. 109}}).</ref> le habeva adressate, honorante le con un proprie composition. Le stilo del poeta francese, improntate a un classicismo emphatic e conventional, non pare in facto conciliar se con le poetica manzonian, ma le poemetto ''[[Opere di Alessandro Manzoni|Urania]]'' (concepite inter 1806 e 1807 e postea lente portate a completion durante le annos sequente) portara partialmente su impression.<ref>Pro le integre paragrapho vide {{cita|Tonelli|pp. 65 e ss.}}</ref> ==== Le interludio italian (1806-1807) e le morte de don Pietro ==== [[File:Sophiedecondorcet.jpg|left|thumb|alt=Portrait de Sophie de Condorcet|''Sophie de Condorcet''. Su salon esseva un del punctos de incontro del ''Idéologues''.]] In junio 1806 matre e filio lassava pro le prime vice Paris, pro regular le ultime formalitates legal relative al hereditate de Imbonati, in le qual figurava etiam le [[Brusuglio|villa de Brusuglio]];<ref name=":5"/><ref>{{cita|Tellini|pp. 20-21}}.</ref> in septembre illes esseva totevia ja de retorno in Francia, como demonstra un littera de Manzoni a Ignazio Calderari.<ref>Le littera, del 7 septembre, se trova in {{cita|Sforza|pp. 23-25}}.</ref> Un secunde spostamento data de februario 1807: un littera a Fauriel, scribite le 17,<ref>{{Cita|Sforza|pp. 30-31}}.</ref> confirma que in ille die Manzoni se trovava in [[Susa (Italia)|Susa]] e habeva transite le [[Moncenisio]], durante que de altere testimonios epistolar nos sape que le mense sequente ille se trovava in [[Genova]].<ref>{{cita|Sforza|pp. 32-36}}.</ref> Le 20 martio, in procinto de partir pro [[Torino]], ille apprendeva que su patre esseva gravemente malade<ref name=":5"/> (ben que in realitate ille habeva morite ja duo dies ante<ref name=":2" />) e, durante le viage verso Milano, apprendeva de su morte. Il sembla totevia que Giulia e Alessandro non entrava in le citate ni participava al funerales, preferente passar alcun dies in le nove proprietate de Brusuglio e pois traversar de novo le [[Alpes]].<ref name="Ginz">{{cita|Ginzburg|p. 19}}</ref> Le parolas con le quales ille affronta in su litteras le morte de su patre pare plus tosto frigide; in le missiva a Fauriel del 8 april, vinti dies post le [[funeral]], ille adrese a Pietro un ultime voto: «''Paix et honneur à sa cendre''» (pace e honor a su cinere);<ref>''Carteggio Manzoni-Fauriel'' (a cura de I. Botta), Milano, Centro Nazionale Studi Manzoniani, 2003, p. 26.</ref> in le littera a Pagani del 24 martio, die in le qual ille recipeva le noticia del decesso, ille face referentia al motivo «ben dolorose» que le habeva appellate a Milano, pro continuar pois con altere argumentos, como le satisfaction de revider le amico Calderari e le affection pro su matre, «parlando del qual io trovara sempre plus debile e monche omne expression».<ref>{{cita|Sforza|p. 37}}</ref> In maio Alessandro, nominate per su patre herede universal,<ref name="Ginz" /> esseva de novo a Paris. ==== Le matrimonio e le nascentia del filia Giulia ==== [[File:Famiglia Manzoni.jpg|thumb|alt=Portrait del familia Manzoni per Ernesta Legnani Bisi|Le familia Manzoni al epocha del viage a Firenze, designo de [[Ernesta Legnani Bisi]].]] Desde tempore Giulia Beccaria cercava un sposa pro su filio; etiam le viage primaveral de 1807 habeva essite intraprite con iste objectivo, devenite jam preminente. Post le fallimento del projecto de fidanzar Alessandro con Augustine, filia del philosopho [[Destutt de Tracy]], a causa del basse grado de nobilitate del Manzoni,<ref name=":8">{{cita|Ginzburg|p. 24}}.</ref> Beccaria cognosceva a Paris Charlotte Blondel,<ref name=":11">{{cita|Tonelli|p. 85}}.</ref> parentate con le familia [[calvinista]] del [[ginevrino|bankero genevrin]] François Louis Blondel. Ille viveva in Milano con su sposa Marie e le filia de sedec annos [[Enrichetta Blondel|Enrichetta]] in le [[palatio Imbonati]], que le comite habeva vendite a ille annos ante.<ref name=":11"/> Le contactos esseva initiate per medio de Charlotte e, in septembre, le Manzoni partiva verso le citate milanese pro cognoscer Enrichetta — del qual habeva essite date excellent referentias — e su genitores. Le incontro, occurrite a [[Blevio]] in le fin de septembre 1807,<ref name=":8" /> non decepeva le sperantias; Manzoni remaneva incantate per le dulcesse e puritate del puella. Le matrimonio, que se revelara multo felice e essera coronate per le nascentia de dece filios, esseva celebrate le 6 februario 1808 in Milano:<ref name=":2"/><ref name=":12">{{cita|Tellini|p. 22}}</ref> prime con rito civil apud le municipio e, quaranta-cinque minutas plus tarde, con rito calvinista in via del Marino, ubi se trovava le casa del Blondel.<ref name=":12"/> Post haber regular le ultime questiones ligate al hereditate de Imbonati, le nove sposi, accompaniate per Giulia, se establi al numero 22 del Boulevard des Bains Chinois, a Paris.<ref>{{Cita|Parenti|pp. 70-71}}</ref><ref group=N>Le ration del partita de Milano pro Paris essevaationen, super toto, al scandalo del matrimonio inter un catholico (solmente de nomine) e un protestante, cosa que suscita le hostilitate del bon societate e del clero milanese ({{cita|Ginzburg|p. 25}}.)</ref> Le 23 decembre del mesme anno nasceva Giulia Claudia,<ref name=":12"/><ref name=":13">{{cita|Ginzburg|p. 26}}</ref> futur prime sposa de [[Massimo d'Azeglio]], que esseva baptisate le 23 augusto 1809 in le ecclesia [[giansenista]] de San Nicola presso [[Meulan]], secundo le rito catholic e con Fauriel como [[padrino]].<ref name=":13"/><ref name="Tel24">{{Cita|Tellini|p. 24}}</ref> Le decision de baptisar con rito catholic le primogenita, prendite per un patre indifferente desde le puncto de vista religiose e per un matre calvinista, es le indice de un cambiamento radical in le sensibilitate spiritual del familia. === Le conversion: un debatto aperte === [[File:Manzoni Blondel.jpg|thumb|left|alt=Miniatura de Alessandro e Enrichetta le die del nuptias|Miniatura de Alessandro e Enrichetta le die del nuptias.]] Le conversion al catholicismo de Manzoni es un thema super le qual non solmente le criticos, ma etiam le cognoscitores e le membros del familia del scriptor ha sempre discutite, obtenente del autor de ''I promessi sposi''<ref>{{cita|Tonelli|p. 96}}:{{Citation|…il Manzoni evita sempre di discorrere, anche coi congiunti più intimi, sulle cause, o circostanze particolari, che avevano determinato il suo ritorno alla fede; e una volta che il figliastro [[Stefano Stampa]] glielo aveva apertamente richiesto, si contentò di rispondere assai vagamente: "È stata la grazia di Dio, mio caro, è stata la grazia di Dio"; e alla stessa domanda della figlia Vittoria, analoga risposta.}}</ref> responsas aleatori; un reserva que rende omne studio critic inevitabilemente opinabile e incomplete. Le importantia del conversion, fundamental pro comprender le evolution thematic e spiritual de Manzoni durante le «quindecim annos creative», es sovente ligate a un legenda hagiographic que volerea un conversion repentine, attribuite al disorientation de Enrichetta in 1810. In realitate, le percurso que reconduceva Manzoni e su familia al practica religiose catholic esseva multo plus longe, debite a un serie de factores combinate inter illes. ==== Le duo litteras al Calderari (1806) ==== [[File:Jacques-Louis David 018.jpg|thumb|right|alt=Portrait del Papa Pio VII per Jacques-Louis David|[[Jacques-Louis David]], ''Pio VII'', [[oleo sur tabula|oleo sur tabula]], 1805, [[Louvre]]. Le concession del pontifice a Manzoni de poter celebrar le nuptias con rito catholic esseva un passo fundamental pro le regularisation religiose del copula.]] Un certe importantia ha duo litteras que Manzoni inviava a Ignazio Calderari concernente le maladia que conduceva al morte lor amico commun Luigi Arese. In le prime, del 17 septembre 1806, ille deplora que in loco del personas car le moribundo debe haber al latere de su lecto «l'orribile figura di un prete»,<ref>{{cita|Sforza|p. 26}}</ref><ref>{{cita|De Gubernatis|p. 125}}</ref> ma le 30 octobre, post le morte de Arese, sempre al Calderari ille exclama: «Oh sì! ci rivedremo! Se questa speranza non raddolcisse il desiderio dei buoni e l'orrore della presenza dei perversi, che sarebbe la vita?».<ref>{{cita|Sforza|p. 29}}</ref> Si de un latere es confirmate le reaction anticlerical ja observate in le prime obras, al mesme tempore Manzoni demonstra conformar se al spirito christian, prefigurante un existentia post le morte. ==== Le supplica a Pio VII ==== Post le baptismo catholic de Giulia in augusto 1809, Manzoni, in accordo con su sposa, adreseva un supplica a [[papa Pio VII]] a fin que, «pentito del fallo commesso», le autoritate pontifical poneva «un opportuno riparo, capace di rendere tranquilla la di lui coscienza [del supplicante, cioè del Manzoni]»,<ref>{{Cita|Manzoni cent'anni dopo|p. 49}}.</ref> rendente possibile celebrar de novo le matrimonio, iste vice secundo le rito catholic.<ref name="Tel24"/> In novembre arrivava le authorization papal con un rescripto del [[Michele Di Pietro|cardinal Di Pietro]] datate del 30 octobre,<ref>{{cita|Parenti|pp. 72-73}}.</ref> e le 15 februario [[1810]], in le casa de [[Ferdinando Marescalchi]], le curate del [[ecclesia del Madeleine|ecclesia de la Madeleine]] officiava le ceremonia.<ref>{{cita|Tonelli|p. 103}}</ref> ==== Degola e San Rocco (1809-1810) ==== [[File:Manzoni - Chiesa St.Roch.jpg|thumb|alt=Lapide in le ecclesia de Saint-Roch a Paris que commemora le conversion de Manzoni|Lapide ponite sur le prime pilastro sinistre del nave lateral del ecclesia parisian de Saint-Roch, que commemora le conversion de Alessandro Manzoni.]] Al initio de [[1809]] le Manzoni habeva facite cognoscentias importante, forsan decisive pro orientar Alessandro verso le practica religiose. Pierre Jean Agier, presidente del Corte de appello parisian, Giambattista Somis, ja consiliere del Corte de appello de [[Torino]], [[Ferdinando Marescalchi]], ministro del Relationes externe del [[Regno de Italia (1805-1814)|Regno de Italia]] [[napoleonico]],<ref>{{Treccani|ferdinando-marescalchi_(Dizionario-Biografico)|Marescalchi, Ferdinando|accesso=22 decembre 2015}}</ref> e Anne Marie Caroline Geymüller, un femina de [[Basilea]] devenite vidua de un official del guardia suisse del rege [[Luigi XVI]], faceva parte de un ambiente fortemente catholic e [[giansenista]].<ref>{{cita|Boneschi|p. 246}}</ref> Iste ultime, insuper, habeva [[Acto de abiura|renunciate solemnemente a]] le [[calvinismo]] in [[1805]] per opera de un [[abbate]] genevrin giansenista que le Manzoni cognosceva justo in le autumno de 1809, [[Eustachio Degola]],<ref>{{cita|Tonelli|pp. 102-103}}; pro le influentia de Geymüller e Degola vide A. Gazier, ''Manzoni à Port-Royal'', in ''Revue Bleue'', 1º martio 1908, e A. de Gubernatis, ''Eustachio Degola, le clero constitutional e le conversion del familia Manzoni'', Firenze, Barbera, 1882. Talvota, le cognomine se trova etiam in le forma con le accent tonic (Dègola, como reportate etiam sur le [pagina homonyme del Treccani]).</ref> le qual habeva un enorme importantia pro le conversion de Alessandro e de su familia. Le conversion de Manzoni, tamen, es multo plus cognoscite pro le appellate «miraculo de San Rocco».<ref>{{Cita web|1=http://www.internetculturale.it/opencms/directories/ViaggiNelTesto/manzoni/a9.html|2=Le conversion religiose|3=22 julio 2015|autore=Massimiliano Mancini|editore=Internet Culturale|urlarchivio=https://web.archive.org/web/20130623103016/http://www.internetculturale.it/opencms/directories/ViaggiNelTesto/manzoni/a9.html|dataarchivio=23 junio 2013|urlmorto=sì}}</ref> Le 2 april 1810, durante le festivitates pro le nuptias de Napoleone I e [[Maria Luisa de Austria]], improvisemente explodeva alcun mortarettos e le turba que impleva le stratas separava Manzoni de su sposa,<ref>{{cita|Ginzburg|p. 29}}.</ref><ref>{{cita|Boneschi|p. 248}}.</ref> le qual, pulsate per le gente, se trovava sur le scalones del [[Ecclesia de San Rocco (Parigi)|ecclesia de San Rocco]], in rue Saint-Honoré, e se refugia. In le silentio e serenitate de ille templo ille implorava le gratia de retrovar su consorte e, al exito, convertite, poteva reabraciar la.<ref>{{cita|Tonelli|p. 96}}</ref> [[File:Alessandro Manzoni, incisione di Ardinghi.jpg|thumb|alt=Incision de Alessandro Manzoni a 25 annos|Alessandro Manzoni circa le etate de 25 annos in un incision de Ardinghi, in ''Lettere di Alessandro Manzoni'', a cura de [[Angelo de Gubernatis]], Paolo Carrara, Milano 1881.]] Un altere version, reportate per [[Giulio Carcano]], narra in vice de un Manzoni frustrate que, assediate per dubitas spiritual, se haberea rendite in San Rocco clamante: «O Deo! Si tu existe, revela te a me!»,<ref>{{cita|Carcano|p. 11}}.</ref> exiente pois como credente. ==== Degola e le relationes con le Manzoni ==== Initialmente le sacerdote habeva le carga de preparar Enrichetta Blondel al abiura del calvinismo.<ref>{{cita|Boneschi|p. 247}}:{{Citation|Le 9 april 1810 initia formalmente le instruction catholic de Enrichetta.}}</ref> Ille le demandava de scriber summarios del lectiones de religion catholic (appellate ''ristretti''), pro corriger los pois ipse.<ref>{{cita|Ginzburg|p. 28}}</ref> Le abiura esseva subscripte in un acto official le 3 maio 1810 e celebrate solemnemente le 22 maio in le [[ecclesia de Saint-Séverin]], in presentia del circulo jansenista e del abbate Degola.<ref name="ReferenceB">{{cita|Ginzburg|p. 30}}</ref> Le influentia del sacerdote jansenista es innegabile: le rememora le longe correspondentia que le sacerdote genovese manteneva con Manzoni, con su sposa e con Giulia Beccaria.<ref>{{cita|Tonelli|pp. 115 e ss.}}</ref> Es relativemente facile reconstruer le etapas per le quales Blondel se convertite al catholicismo, ma le motivo non es clar. Probabilemente Manzoni, qui esseva «un animo non veramente ribelle», acceptava con fastidio un matrimonio non benedicte, e iste situation, quando le filia esseva inscribite in le registro del baptismos, debeva metter le in imbarasso.<ref>{{cita|Momigliano|p. 16}}</ref> === Le retorno in Italia (1810-1812) === ==== Inter via del Morone e Brusuglio. Le familia ==== [[File:8862 - Milano - P.za Belgiojoso - Casa del Manzoni - Foto Giovanni Dall'Orto - 14-Apr-2007.jpg|left|thumb|alt=Fachada del Casa Manzoni a Milano|Le [[Casa Manzoni]], viste ab [[piazza Belgioioso]] a [[Milano]]. Acquirite in 1813 per le scriptor, illo esseva le residentia urban de su familia usque a 1873, anno del morte de Manzoni. Hodie illo alberga le "Museo manzoniano", le "Centro de studi manzoniani" e le "[[Società Storica Lombarda|Società Storica lombarda]]".<ref>{{Cita web|url=[http://www.casadelmanzoni.it|titolo=Casa](http://www.casadelmanzoni.it|titolo=Casa) del Manzoni|accesso=21 januario 2026|editore=Casa del Manzoni}}</ref>]] Quanto le spirito de Manzoni se habeva cambiate durante le ultime menses del residentia parisin, o melio, quanto illo esseva in contradiction con le valores e le modelos precedente, es difficile dicer. Certemente le grande citate francese, capital del belle mundo e del intellectuales del epocha, non exerceva plus alcun fascino super ille.<ref name="ReferenceB"/><ref>Ciò emerge da {{cita|Sforza|p. 90}}:{{Citation|Solo la vostra presenza mi lega ancora a questa città, che per il resto non esercita su di me alcuna attrattiva.|Lettera al Fauriel (29 maggio 1810)|Il n'y a que vous qui m'attachez encore à ce Paris que je n'aime point du tout pour tout le reste.|lingua=fr}}</ref> In besonio de tranquillitate, Manzoni quitava [[Parigi]] con le familia le 2 junio, dirigite verso [[Brusuglio]], ubi ille arrivava, malgrado alcun inconvenientes,<ref>{{cita|Ginzburg|p. 31}}:{{Citation|Arrivati a Lione, s'ammalò Giulia e s'ammalò la bambina [Giulia Claudia]. Enrichetta era incinta, o credeva di esserlo; soffriva di disturbi che le sembravano segni di gravidanza. Manzoni dovette farsi togliere un dente.}}</ref> alcun septimanas plus tarde. Ibi, tamen, ille incontrava le ira del familia Blondel, irate per le conversion de Enrichetta al catholicismo, un resentimento que non diminuiva con le passar del annos.<ref>{{cita|Ginzburg|pp. 30-31}}</ref> Le Manzoni alternava periodos a Brusuglio e in le citate, habente durante le belle saison lor residentia in le villa extra le porta, ubi Alessandro se dedicava al agricultura. A Milano illes se establiva durante quasi duo annos al numero 3883 de via S. Vito al Carobbio,<ref>{{cita|Boneschi|p. 251}}</ref> pro pois passar un anno in le [[Casa Beccaria|palatio del Beccaria]], in [[via Brera]], usque al 2 octobre 1813, quando le scriptor acquisiva un casa in via del Morone, al numero 1171 (hodie 1).<ref name="Par97">{{cita|Parenti|p. 97}}</ref> Manzoni habeva sempre essite habituate a viver in medio del verdor: le nove habitation, que dava super piazza Belgioioso, habeva «un jardin proprie interne, con un certe qual sensation de claustro, absolutemente lo que esseva convenibile al indole de Manzoni».<ref>{{cita|Radius|p. 55}}</ref> In via del Morone le autor haberea passate le resto de su vita. Durante le annos sequente le membros del familia, qui alternava lor residentia inter le palatio urban e le villa de Brusuglio, cresceva in numero.<ref name="Family">{{Cita web|url=http://www.casadelmanzoni.it/content/la-famiglia-manzoni#n10|titolo=La Famiglia Manzoni|accesso=21 januario 2026|editore=Casa del Manzoni|urlarchivio=https://web.archive.org/web/20160311035010/http://www.casadelmanzoni.it/content/la-famiglia-manzoni#n10|dataarchivio=11 martio 2016|urlmorto=sì}}</ref> Post Luigia, nascite e morte le mesme die (5 septembre 1811), le 21 julio 1813 nasceva in via Brera le prime filio mascule, [[Pietro Luigi Manzoni|Pietro Luigi]]. Le 25 julio 1815 le casa de via del Morone esseva allietate per le nascentia de Cristina,<ref name=":5"/><ref name="Par97" /> posteriormente sposa de Cristoforo Baroggi. Durante le annos sequente nasceva anque Sofia (12 novembre 1817), sposa de Lodovico Trotti; [[Enrico Manzoni|Enrico]] (7 junio 1819); Clara (augusto 1821), qui viveva duo annos; Vittoria (martio 1822), sposa desde 1846 de [[Giovanni Battista Giorgini (1818-1908)|Giovanni Battista Giorgini]]); [[Filippo Manzoni|Filippo]] (martio 1826), sposo de Erminia Catena; e Matilde in maio 1830, le ultime, morte celibe.<ref name=":5"/> ==== De Degola a Luigi Tosi: le nove guida spiritual ==== [[File:Luigi Tosi.jpg|thumb|alt=Portrait de Luigi Tosi|Luigi Tosi.]] Ante de partir, le Manzoni habeva demandate al sacerdote jansenista de indicar les un persona digne de confidentia que poterea continuar su opera de assistentia spiritual.<ref>{{cita|Parenti|p. 81}}</ref> Le 30 maio Degola scribeva un littera de recommendation pro don [[Luigi Tosi (vescovo)|Luigi Tosi]], canonic de [[Basilica di Sant'Ambrogio|San Ambrosio]] e etiam ille jansenista.<ref>{{cita|Tonelli|p. 120}}</ref> Tanto Giulia como Alessandro habeva un excellente impression de Tosi, como se pote deducer del parolas del scriptor: «Le dignissime Canonic Tosi esseva visitate per mi matre e me <nowiki>[…]</nowiki>, e esseva trovate un digne amico de Degola; e isto suffice pro su elogio».<ref>{{cita|Sforza|p. 98}}</ref> Le sacerdote se recava regularmente etiam a Brusuglio, quando le familia ibi remaneva, e manteneva su function de [[guida spiritual]] durante multe annos, etiam post su election a [[diocesi di Pavia|episcopo de Pavia]], occurrite in 1823. A Alessandro, como a su sposa e a su matre, le [[eucaristia]] non habeva ancora essite administrate. Post un breve preparation, Manzoni se [[Penitenza (sacramento)|confessava]] le 27 augusto e le 15 septembre, insimul con Giulia e Enrichetta, se accostava pro le prime vice al Communion,<ref>{{cita|Tellini|pp. 24-25}}</ref> ben que le percurso de conversion complete esseva ancora multo longe. De facto, in augusto 1811, le neophyto inviava a Degola e Tosi litteras in le quales ille les demandava respectivemente de orar «proque place al Senior scuoter mi lentor in su servicio e liberar me de un tepore que me tormenta e me humilia», e affirmava que «malgrado mi profunde indignitate, io senti quanto le Omnipotentia del Gratia Divine pote operar in me».<ref>{{cita|Sforza|p. 127}}</ref> === Le quindecim annos creative (1812-1827) === {{Vide etiam|Obras de Alessandro Manzoni}} [[File:Molteni Giuseppe, Alessandro Manzoni.jpg|left|thumb|alt=Portrait de Alessandro Manzoni per Giuseppe Molteni|[[Giuseppe Molteni]], ''Alessandro Manzoni'', oleo sur tela, 1835, [[Pinacoteca de Brera]].]] ==== Introduction ==== Expression jam adoptate per le critica litterari,<ref>{{Cita|Guglielmino-Grosser|p. 229}}; {{Cita|Marchese|p. 28}}.</ref> le ''quindecim annos creative'' sole indicar ille arco temporal durante le qual Manzoni, jam convertite al catholicismo e al ideas romantic, se dedicava al redaction de su obras litterari principal, ab le poesia sacre usque al poesia civil, ab le essayes philosophic-religiose usque al tragedias, pro arrivar finalmente al redaction del prime grande romanzo del historia del litteratura italian. In tote iste generes, Manzoni introduceva elementos nove e revolutionari in relation al tradition litterari: le ''Hymnos Sacre'' revela le coralitate del poesia christian de Manzoni;<ref name="GG230">{{Cita|Guglielmino-Grosser|p. 230}}.</ref> le tragedias, in nomine del verisimilitude, se distacca del unitates aristotelic e revela ille interesse progressive pro le sentimentos human que trovara lor plen expression in le romanzo. ==== Le ''Hymnos Sacre'' ==== {{Vide etiam|Hymnos sacre}} Ab iste momento su vita e su arte essera plenmente conforme al fide e al necessitate de divulgar la per le exemplo e per le obras. In 1812 ille comenciava le redaction del ''[[Hymnos sacre]]''. Ille voleva scriber in iste ordine ''Le Natal'', ''Le Epiphania'', ''Le Passion'', ''Le Resurrection'', ''Le Ascension'', ''Le Pentecoste'', ''Le Corpore del Senior'', ''Le Cathedra de Sancte Petro'', ''Le Assumption'', ''Le Nomine de Maria'', ''Omnes Sanctos'' e ''Le Mortos'',<ref>{{cita|Tonelli|p. 137}}</ref> ma ille portava a termino solmente cinque: ''Le Resurrection'', ''Le nomine de Maria'', ''Le Natal'', ''Le Passion'' e ''[[Le Pentecoste (Hymnos sacre)|Le Pentecoste]]''. Le prime quatro esseva scribite inter april 1812 e octobre 1815 e publicate in un volumine presso le editor milanese Pietro Agnelli al fin de 1815,<ref>{{cita|Tellini|p. 26}}</ref> durante que le redaction de ''Le Pentecoste'', initiate in 1817, esseva completate solmente cinque annos plus tarde, retardate per altere obras al quales le autor se dedicava in le mesme annos, inter le quales se distingue le duo tragedias e le prime version del romanzo. ''Le Omnes Sanctos'' (1830-1847) remaneva in stato de fragmento, como altere possibile additiones al ''Hymnos'' (''[[Le Natal de 1833]]'' e le brevissime ''Deo in le natura''). Le poesia religiose de Manzoni es completate per le ''Strophes pro un Prime Communion''. Le intention del autor es un poesia popular, del qual le stilo se allontana talora proque ancora influentiate per le formation [[neoclassica]],<ref>{{cita|Galletti|pp. 105 e ss.}}</ref> pro retornar pois al communitate del credentes (le ''[[ecclesia]]'' christian) que leva, insimul con le poeta, un canto de laude a Deo, le unic securitate contra le mal sempre dominante in le Historia.<ref>{{cita|Ferroni|p. 46}}:{{Citation|Le voce del poeta se immerge in le medio del populo que vive le rito, e al mesme tempore participa, con spirito agonistic, al conflicto sempre in curso inter le ben e le mal.}}</ref><ref>{{Cita|Guglielmino-Grosser|pp. 229-230}}.</ref> Iste dimension coral emerge super toto in le ''Pentecoste'', ubi le «filios de Eva» (v. 71), dispersate in tote le mundo, trova unitate in le fide in Deo.<ref name="GG230"/> ==== Le 1814 e le ''Odes'' ''civil'' ==== [[File:Prina lynched.jpg|thumb|alt=Impression de epocha representante le linciamento de Giuseppe Prina|Le linciamento de Giuseppe Prina in un impression de epocha.]] Durante que Manzoni elaborava le ''Hymnos Sacre'', le situation politic international se deteriorava rapidemente: [[Napoleone Bonaparte|Napoleone]], fortemente debilititate post le disastrose [[Campania de Russia]] de 1812, cadeva in le grande [[Battalia de Lipsia]] de 1813. In consequentia, anque le [[Stato satellite|Statos satellites francese]], inter le qual [[Regno de Italia (1805-1814)|Regno de Italia]], cadeva sub le colpos del coalition austro-russe, obligante [[Eugenio di Beauharnais]] a fugir de Milano e permittente assi al austriacos de [[Campania de Italia (1813-1814)|reentrar in Lombardia]]. Manzoni viveva iste momentos dramatic con grande angustia, assistente ab su palatio de via del Morone, le 20 april 1814, al linciamento del ministro del financias [[Giuseppe Prina]], le violentia del qual (vivamente deplorate per le scriptor) es narrate in un littera a Fauriel.<ref>{{cita|Ginzburg|pp. 43-44}}:{{Citation|La nostra casa per l'appunto è situata molto vicino a quella dov'egli abitava di modo che abbiamo udito per alcun ore le grida di quelli che lo andavano cercando, il che tenne mia madre e mia moglie in angosce crudeli, anche perché pensavano che non si fermassero a questo. E invero alcuni malintenzionati volevano approfittare di quel momento d'anarchia per prolungarlo, ma la guardia civica seppe fermarlo con coraggio, una prudenza e un'operosità quanto mai degni di lode.}}</ref> A parte le episodio de Prina, Manzoni participava intensemente al [[Cade del Regno de Italia (1814)|tentativo de mantener independente le Alta Italia]] con un regno cuje sovrano haberea essite justo le viceré Eugenio di Beauharnais, subscribente un petition presso le potencias victoriose reunite a [[Parigi]].<ref>{{cita|Fabris|p. 98}}</ref> Poeticamente ille contribuiva al sentimento patriotic con le redaction de duo [[Canzon (metrica)|canzones]], ambes remanente incomplete:<ref>{{cita|Tellini|pp. 83-85}}</ref> ''[[April 1814]]'', in le qual le terre-moto politic milanese es evocate in un perspectiva patriotic e de denuncia contra le politica napoleonian,<ref>{{cita|Nigro|p. 44}}:{{Citation|Manzoni ha scritto la canzone antinapoleonica ''Aprile 1814'' nel linguaggio (rivoltato) delle illusioni della rimeria napoleonica, […]}}</ref> e ''[[Le proclamation de Rimini]]'' (april 1815), in le qual ille reflecte super le [[Proclamation de Rimini|discurso del mesme nomine]] tenite per [[Gioacchino Murat]] pro le defension de Italia, presentante le como un liberator inviate per Deo pro subtraher le italianos al sclavitude.<ref>''Il proclama di Rimini'', p. 699, vv. 36-44: «Egli è sorto, per Dio! Sì, per Colui / Che un dì trascelse il giovinetto ebreo / Che del fratello il percussor percosse; / E fattol duce e salvator de' suoi, / Degli avari ladron sul capo reo / L'ardua furia soffiò dell'onde rosse; / Per quel Dio che talora a stranie posse, / Certo in pena, il valor d'un popol trade;…».</ref> ==== Manzoni e le debatto inter classicistas e romanticos ==== [[File:Sulla maniera e la utilità delle traduzioni.pdf|thumb|left|alt=Prime pagina del articulo de Madame de Staël super le Biblioteca Italiana|Anne Louise Germaine de Staël, ''Super le maniera e le utilitate del traductiones'', traduction de Pietro Giordani in le ''[[Biblioteca Italiana]]'' (januario 1816). Le articulo suscita le initio del debatto inter classicistas e romanticos.]] Le annos sequente al conversion esseva assatis significative pro le panorama litterari e italian. Italia, ancora ligate a un firme tradition classicista, esseva obligate a confrontar se con le nove clima romantic europee. In januario 1816, le intellectual francese [[Madame de Staël]] publicava, traducite in italiano in le prime numero del ''[[Biblioteca Italiana]]'', un articulo intitulate ''[[Super le maniera e le utilitate del traductiones]]'', in le qual illa criticava le italianos qui se obstinava a remaner ligate a un rhetorica vacue, ignorante le novitates proveniente de Germania e de Anglaterra.<ref>{{cita|Ferroni|p. 27}}</ref><ref>{{Cita web|url=http://www.internetculturale.it/opencms/directories/ViaggiNelTesto/manzoni/a11.html|titolo=Le polemiche romantiche|accesso=23 januario 2026|autore=Massimiliano Mancini|editore=Internet Culturale|urlarchivio=https://web.archive.org/web/20150924035719/http://www.internetculturale.it/opencms/directories/ViaggiNelTesto/manzoni/a11.html|dataarchivio=24 septembre 2015|urlmorto=sì}}</ref> Al successive ''querelle'' inter classicistas (con [[Pietro Giordani]] al testa) e romanticos (inter le qual se distingue [[Ludovico di Breme]] e [[Giovanni Berchet]]), Manzoni non participava activemente. Ben que ille esseva del parte del romanticos e participava al ''Cameretta'' litterari animate per [[Ermes Visconti]], [[Gaetano Cattaneo]], [[Tommaso Grossi]] e super toto per le poeta dialectal [[Carlo Porta]],<ref>{{cita|Ferroni|p. 31}}.</ref><ref>{{Cita web|url=http://www.internetculturale.it/opencms/directories/ViaggiNelTesto/manzoni/a12.html|titolo=Le Cameretta portiana|accesso=23 januario 2016|autore=Massimiliano Mancini|editore=Internet Culturale|urlarchivio=https://web.archive.org/web/20150924035721/http://www.internetculturale.it/opencms/directories/ViaggiNelTesto/manzoni/a12.html|dataarchivio=24 septembre 2015|urlmorto=sì}}</ref> ille refusava de collaborar tanto con le ''Biblioteca Italiana'' como con ''[[Le Conciliator]]''.<ref name=":5"/> Ultra le interesse pro le poetic christian, esseva determinante le [[neurosi|neurosis depressive]] que colpava Manzoni desde 1810 e su difficultate a parlar in publico, factores que le fortiava a un vita retirate in su possessiones de Brusuglio o in le quiete de su palatio milanese.<ref name="tellini">{{cita|Tellini|pp. 24-27}}</ref> ==== Le production teatral ==== {{Vide etiam|Pensamento e poetica de Alessandro Manzoni}} Decisive esseva le impression que Manzoni lassava in le [[historia del teatro italian]]. Il interveniva super le structura e le finalitate mesme del drama, que, secundo le scriptor, non debe describer le abstracte ma le verosimil e le motiones del anima del protagonistas, excludente le artificialitate del [[unidades aristotelic]].<ref>{{cita|Tellini|p. 88}}</ref> Le fructos de iste reflexiones, emergite in le ''[[Littera a Monsieur Chauvet]]'' (1820), se collige in le tragedia ''[[Le Comte de Carmagnola]]'',<ref>Initiate le 15 januario 1816, illo esseva editate a Milano solmente in 1820 presso le editor Vincenzo Ferrario ({{Cita|Tellini|p. 90}}).</ref> cuje redaction esseva retardate per le problemas de natura nervose que affligeva le autor<ref>{{Cita|Floriani}}:{{Citation|A chiusura del biennio, riprendendo i contatti con Fauriel nelle tre lettere del 1816, il M<nowiki>[anzoni]</nowiki> sembrava un altro uomo [...] in quella del 25 marzo rievocò i tempi di Meulan, confessando i disturbi nervosi ma anche l'entusiasmo per il lavoro (una tragedia dedicata a lui, "son meilleur ami").}}</ref> e per le labor in le ''Observationes super le moral catholic''.<ref>{{Cita|Floriani}}:{{Citation|Il lavoro sul Carmagnola durò fino al settembre 1819. Mentre lo scriveva il M<nowiki>[anzoni]</nowiki> compose la Pentecoste, iniziata nel giugno 1817 e sospesa alla definizione di 10 strofe, poi rifiutate. Nel 1818 il Carmagnola fu a sua volta sospeso, uscendo poi, per cura di E<nowiki>[rmes]</nowiki> Visconti, all’inizio del 1820, mentre il M<nowiki>[anzoni]</nowiki> si trovava a Parigi.}}</ref> Le secunde tragedia, ''[[Adelchi (Manzoni)|Adelchi]]'', esseva editate in 1822, durante que in le mente comenciava a delinear se le vision narrative del romanzo.<ref name=":5"/> ==== Le crise de 1817 e le ''Observationes super le moral catholic'' (1818-1819) ==== {{Vide etiam|Observationes super le moral catholic}} [[File:Jean Charles Simonde de Sismondi (1773-1842).png|thumb|left|alt=Portrait de Jean Charles Léonard Simonde de Sismondi|[[Jean Charles Léonard Simonde de Sismondi]].]] In le primavera de 1817 Manzoni habeva un breve crise spiritual,<ref>{{cita|Tonelli|p. 160}}</ref> determinate per plure factores, in particular per le appoio del Ecclesia al restauration: le liberal Manzoni non comprendeva le conflicto inter le religion christian, in le qual ille fermemente credeva, e le orientation politic del Ecclesia catholic, que ille non compartiva.<ref>{{cita|Tellini|p. 101}}</ref> Le disillusion que resulta conduceva al aggravation de su maladia nervose e a un consequent refrigeration in le practica religiose, como se deduce de un littera de [[Luigi Tosi (vescovo)|Tosi]] a [[Eustachio Degola|Degola]], in le qual le patre spiritual del scriptor communicava le superamento del crise (14 junio 1817).<ref>Pro approfondir le question del crise spiritual vide {{cita|Accame Bobbio}}.</ref> Anque con le futuro [[vescovo de Pavia|episcopo de Pavia]] il habeva un parve conflicto, tosto oblidate, quando Manzoni habeva manifestate le desiro de retornar pro un periodo a Parigi, incontrante un opposition que le pareva exagerate.<ref name=":15">{{cita|Tonelli|p. 161}}</ref> Le sacerdote videva in le transferimento un periculo pro le fide del discipulo, qui desiderava in vice revider [[Claude Fauriel|Fauriel]] e sperava obtener beneficio pro su problemas nervose. Manzoni demandava totevia de poter partir, ma in maio le policia le refusava le passaportes.<ref>{{cita|Tonelli|pp. 179-180}}</ref> Temporarimente abandonate le hypothese parisian, Manzoni interrumpeva le ''Comte de Carmagnola'' e se retirava in le campania, ubi ille se immersava in le lectura de textos philosophic que servirea de base al ''Observationes super le moral catholic''.<ref name=":15"/> Le annotationes manzonian al autores studiate es utile pro discoperir qual libros ille studiava in ille menses e como ille les judicava: illas a [[John Locke|Locke]], a [[Étienne Bonnot de Condillac|Condillac]] e a [[Destutt de Tracy]] demonstra le distantia de Manzoni ab lor pensamento.<ref name=":15"/> In preparar le ''Observationes'', su attention se dirigeva super toto al ''[[Historia del Republicas Italiane]]'' de [[Jean Charles Léonard Simonde de Sismondi|Sismondi]], cuje dece-sexte e ultime volumina sortiva a Parigi in 1818. Le obra contineva in le ultime tomo violente accusationes contra le catholicismo, lo que suscitava un reaction indignate del canonico Tosi, qui demandava a Manzoni de responder.<ref group=N>Secundo {{cita|De Gubernatis|pp. 146-147}}, Tosi obligava Manzoni, como penitentia pro le vita anticlerical e atheistic de su prime juventute, a scriber un tractato in defension del religion catholic, arrivante mesmo a «chiude<nowiki>[re]</nowiki> in camera Alessandro Manzoni, perché mandasse innanzi il libro sulla ''Morale cattolica'' che non voleva andare avanti».</ref> Iste [[apologetica|obra apologetic]] esseva publicate in 1819 con le titulo ''Super le Moral Catholic, observationes de Alessandro Manzoni, Parte prime''.<ref>{{Cita web|url=http://www.internetculturale.it/opencms/directories/ViaggiNelTesto/manzoni/b32.html|titolo=La ''Morale Cattolica''|accesso=24 januario 2026|autore=Massimiliano Mancini|editore=Internet Culturale|urlarchivio=https://web.archive.org/web/20150924035735/http://www.internetculturale.it/opencms/directories/ViaggiNelTesto/manzoni/b32.html|dataarchivio=24 septembre 2015|urlmorto=sì}}</ref> ==== Le secunde residentia parisian (1819-1820) ==== [[File:Thierry, Augustin, BNF Gallica.jpg|thumb|alt=Portrait del historiographico Augustin Thierry|[[Augustin Thierry]].]] Ja desde [[1817]] Manzoni pensava de retornar a [[Paris]], loco felice del juventute ubi ille sperava poter sanar del crises de nervos sempre plus accentuate.<ref>Isto se deduce de un littera que le oncle de Manzoni, [[Giulio Beccaria]], inviava a su nepote qui non succedeva a recuperar su sanitate ({{Cita|Ginzburg|p. 53}}).</ref> Le partita, tamen, esseva sempre remandate a causa del difficultate de obtener le passaportes.<ref>{{Cita|Ginzburg|p. 49}}</ref> Illos esseva concedite per le autoritates austriac solmente in [[1819]], e le integre familia partiva pro [[Francia]] le 14 septembre.<ref>{{cita|Tonelli|p. 188}}</ref> In le capital francese Manzoni frequentava le historiographico [[Augustin Thierry]] e le philosopho [[Victor Cousin]].<ref>{{cita|Tellini|p. 29}}</ref> Le cognoscentia de Thierry influentiava de maniera importante le conception manzonian del historia, e un certe importantia habeva etiam le [[spiritualismo]] de Cousin. Ben que le ideas de iste ultime non esseva totalmente heterodoxe in materia de religion, certe de su affirmationes le impressionava, como: «Sans Dieu, l'homme et la nature restent un mystère» (sin Deo, le homine e le natura remane un mysterio),<ref>{{cita|Cousin|p. 31}}; a notar que le curso universitari de Cousin habeva loco justamente durante le residentia parisian de Manzoni.</ref> o «La loi suprème, c'est […] la sainteté, le dévouement, la charité, l'amour du prochain; c'est surtout l'amour de Dieu» («Le lege supreme consiste […] super toto in le sanctitate, le devotion, le caritate, in le amor del proximo; illo se manifesta super toto in le amor de Deo»).<ref>{{cita|Cousin|p. 112}}</ref> Manzoni, tamen, non trovava beneficio in le residentia parisian: le crises de nervos non habeva passate, e ille comenciava sentir nostalgia de su casa. Assi, post justo un anno, le 25 julio partiva de Paris con tote le familia pro retornar a Milano le 8 augusto.<ref name=":2"/> Passate le estate, comenciava le annos le plus frenetic del quindecim annos creative, in le quales Alessandro elaborava ille conceptos religiose e providentialistic que trovarea lor culmino in [[Adelchi (Manzoni)|''Adelchi'']] e in le [[Il cinque maggio|''Cinque maggio'']], bases fundamental pro le structura de ''[[I promessi sposi]]'', insimul con le initio del reflection linguistic, structural e artistic super le genere del romanzo ipse. ==== Le biennio 1820-1822: le bases del romanzo ==== {{Vide etiam|Il cinque maggio|Marzo 1821|Adelchi (Manzoni)}} [[File:Steuben - Mort de Napoleon.jpg|thumb|left|alt=Pictura del morte de Napoleone a Sancta Helena|[[Charles de Steuben]], ''Morte di Napoleone I a Sant'Elena, il 5 maggio 1821'', oleo sur tela, 1828.]] In novembre de [[1820]] Manzoni comenciava le tragedia de [[Adelchi (Manzoni)|''Adelchi'']].<ref name=":16">{{cita|Tellini|p. 120}}</ref> Post haber completate un prime abboço in le primavera de [[1821]], ille se distaccava subitamente de illo pro reprender le poesia civil con le redaction de ''Marzo 1821'', ode celebrante le presupponite invasion del [[Lombardo-Veneto]] per le tropas sardo-piemontese post le abdication de [[Vittorio Emanuele I]]. Scribite inter le 15 e le 17 martio,<ref name=":16"/> iste ode revela, in comparation con illos de septe annos ante, un major compactitate structural e securitate tanto in le linguage como in le tractamento del estados de anima del patriotas. Post que le euphoria general se extingueva post le fallimento del [[motos de 1820-1821]], Manzoni reprendeva le [[Adelchi (Manzoni)|''Adelchi'']], comenciante a studiar varie fontes historic (reelaborate in le coeve ensayo ''[[Discorso sopra alcuni punti della storia longobardica in Italia]]'')<ref name=":5"/> a fin que existeva concordantia inter le ''vero historic'' (le eventos realmente occurrite) e le ''vero poetic'' (le ''inventio'' narrative), conception apprendite al schola de Thierry e del ''idéologues''. [[File:Adelchi.jpg|thumb|right|alt=Illustration del morte de Adelchi|Representation del morte de Adelchi]] Le anno [[1821]], tamen, esseva plen de eventos significative: ultra le motos supra mentionate, le 5 maio moriva sur le [[isola de Sancta Helena]] le exiliate [[Napoleone Bonaparte]]. Le novella arrivava in Europa solmente in julio; Manzoni la legeva in le ''[[Gazzetta di Milano (1816-1875)|Gazzetta de Milano]]'' le 17 julio 1821<ref name=":17">{{cita|Tellini|p. 138}}</ref> e remaneva profundemente turbate. Fascinate per le titanismo e le genio de Napoleone,<ref group=N>Le vv. 31-36 del Ode monstra le admiration de Manzoni pro le condottiero: «Fu vera gloria? Ai posteri / l'ardua sentenza: nui / chiniam la fronte al Massimo / Fattor, che volle in lui / del creator suo spirito / più vasta orma stampar».</ref> inter le 18 e le 20 julio<ref name=":17"/> ille componeva [[Il cinque maggio|''Le cinque maio'']]. In le ode, le scriptor vide le grandor del Imperator non tanto in le actos terrestre, quanto in haber comprendite, per medio del suffrentias del exilio, le vanitate del glorias passate e le importantia absolute del [[Salvation (religion)|Salvation]]. Le parallelo con le vicissitudes de [[Adelchi (principe)|''Adelchi'']] e de [[Desiderata (moglie di Carlo Magno)|''Ermengarda'']] monstra le formulation de ille ''provvida sventura'' que devenira central in ''[[I promessi sposi]]''. ==== Del ''Fermo e Lucia'' a ''I promessi sposi'' (1821-1827) ==== {{Vide etiam|I promessi sposi}} [[File:I promessi sposi-008.jpg|left|thumb|alt=Antiporta del edition de 1840 de I promessi sposi|[[Frontispicio#antiporta|Antiporta]] del edition de ''I promessi sposi'' de 1840, illustrate per [[Francesco Gonin]].]] Manzoni initiava le redaction de ''Fermo e Lucia'' le 24 april 1821,<ref group="N" name="Manz.B.II">«24 Ap.le 1821» e «17 7bre 1823» es le datas apposite respectivemente al initio e al fin del prime manuscripto autograph anepigraph del ''Fermo e Lucia''. Vide: {{Cita manoscritto|autore=Alessandro Manzoni|titulo=[Fermo e Lucia]|url=https://www.alessandromanzoni.org/manoscritti/624|data=24 april 1821-17 septembre 1823|citate=Milano|ente=[[Bibliotheca National Braidense]]|collocation=Manz.B.II}}.</ref> ma initialmente interrumpeva le labor.<ref>Illo es apprendite del littera a [[Claude Fauriel]] del 3 novembre 1821, in le qual Manzoni declara: «mon roman à peine commencé a été mis de côté», "mi romanzo appena incominciato è stato messo da parte" ({{Cita|Sforza|p. 213}}).</ref> In le quiete del villa de Brusuglio ille lo habeva comenciate post haber legite romanos europee, specialmente anglese, in particular le [[Ivanhoe|''Ivanhoe'']] de [[Walter Scott]] traducite in francese,<ref name=":18">{{cita|Tonelli||p. 242}}.</ref> proque le [[litteratura italian]] se habeva concentrate usque alora super altere generes prosaic. Sequentemente le methodologia ja adoptate pro le tragedias, le autor initiava un ver e proprie labor de documentation historic, fundate super le lectura del ''Historia patria'' de [[Giuseppe Ripamonti]] e del ensayo ''Sul commercio de' commestibili e caro prezzo del vitto'' de [[Melchiorre Gioia]].<ref>{{Cita|Varotti|p. 26}}</ref> Le prime minuta del ''Fermo e Lucia'' (titulo suggerite per le amico Ermes Visconti, como testificate in un littera del 3 april 1822 a [[Gaetano Cattaneo]],<ref>{{Cita|Vitale|p. 58}}</ref>) terminate le 17 septembre 1823,<ref group="N" name="Manz.B.II" /> consiste de folios de protocollo dividite in duo columnas: a dextera le texto, a sinistra le correctiones. Le secunde redaction del romanzo con le titulo ''Gli sposi promessi'', post le finition de [[Adelchi (Manzoni)|''Adelchi'']] e le composition de [[Il cinque maggio|''Le cinque maio'']], es databile inter 1823 e 1825. Le obra esseva finalmente publicate ab 1825 a 1827 con le titulo definitive ''I promessi sposi''. Le passage de ''Fermo e Lucia'' – cuje structura narrative resultava pauco harmoniose a causa del division in tomos e de ample partes dedicate al [[Monaca di Monza|soror Gertrude]]<ref>{{Cita|Guglielmino-Grosser|p. 232}}:{{Citation|[…] nel caso di Gertrude quel che diventa la "sventurata rispose" era una lunga dettagliata descrizione della caduta nell'abiezione da parte della monaca, […]}}</ref> – a ''I promessi sposi'' esseva alquanto travaliate pro le redefinition del architectura del obra.<ref>{{cita|Tellini|pp. 164-167}}</ref> Ultra le problema expositive, Manzoni se rendeva conto del linguage artificiose e litterari usate per ille, elemento que non correspondeva al exigentias realistic verso le qual tendeva su poetica.<ref>{{cita|Tellini|p. 171}}:{{Citation|…dopo lo studio attento dei classici, la lettura degli stranieri principalmente francesi, la conversazione colta con i propri concittadini, lo scrittore italiano può… accoglie<nowiki>[re]</nowiki> ciò che resta nella cosiddetta "buona lingua" illustre… Di tale fatta è appunto la veste linguistica del ''Fermo e Lucia'': una miscela di laboratorio costruita ''in vitro''…}}</ref> Eligente le [[Dialetti toscani|toscan]] como lingua colloquial pro su personas,<ref name=":20">{{cita|Ferroni|p. 64}}</ref> ille publicava le dicite ''ventisettana'' (nomine date al prime edition de ''I promessi sposi'') ma, conscie del necessitate de ascoltar directemente le eloquentia de ille region, decideva de partir pro [[Florentia]]. === Le viage in Toscana (1827) === ==== Le Gabinetto Vieusseux e le bases del ''Quarantana'' ==== [[File:Giovan Pietro Vieusseux.jpg|thumb|right|alt=Portrait de Giovan Pietro Vieusseux|Photographia de Gian Pietro Vieusseux, fundator del correspondente loco cultural]]In [[1827]] Manzoni se transfereva a [[Florentia]] pro proceder al redaction final del romanzo, corrigite al nivello formal e stylistic, de maniera a entrar in contacto con e "viver" le lingua florentin del personas cultivate, que representava pro le autor le sol lingua del Italia unite. Le viage, initiate le 15 julio, videva le integre familia Manzoni (le filios, le vetere matre Giulia e le sposa Enrichetta) passar per [[Pavia]] – ubi illes se fermava pro salutar le canonico Tosi, devenite [[episcopato de Pavia|episcopo del citate]] –, [[Genova]], [[Lucca]], [[Pisa]]<ref name=":2" /> e arrivar le 29 augusto al capital del [[Granducato de Toscana]].<ref>{{cita|Tellini|p. 234}}</ref> [[File:Alessandro Manzoni FI.jpg|thumb|left|alt=Lapide commemorative del residentia de Manzoni a Florentia|Lapide in memoria del periodo florentin de Manzoni]]Le residentia, que durava usque a octobre, esseva un triunfo pro le scriptor: le membros del [[Gabinetto Vieusseux]] (con a lor testa [[Niccolò Tommaseo]], le mesme [[Giovan Pietro Vieusseux]], [[Giovanni Battista Niccolini]] e [[Gino Capponi]])<ref>{{cita|Tonelli|p. 247}}</ref><ref>{{cita|Tellini|pp. 234-235}}</ref> le recipeva con tote le honores. Anque [[Giacomo Leopardi|Leopardi]], qui non admirava ni compartiva le ideologia e le poetica manzonian, le salutava cordialmente.<ref>Le relationes inter le duo maxime representantes del romanticismo italian esseva characterisate per un cordialitate forçate, debite a visiones litterari e moral opposite. Leopardi, de su parte, non comprendeva le admiration pro le romanzo de Manzoni ({{cita|Tortoreto|pp. 322-336}}.)</ref> Le fama de ''I promessi sposi'' superava presto le circulos litterari, perveniente al corte granducal, ubi [[Leopoldo II de Toscana|Leopoldo II]] in persona recipeva le romanciero. Durante iste encontros, exigente pro Manzoni a causa de su problemas nervose, ille approfundava su investigation linguistic per le contacto directe tanto con le nobilitate florentin como con le populo, e notava le similaritate del terminologia usate per le duo classes. Le fructo de iste observationes esseva fundamental pro le selection del florentin (in loco del toscan generic) como lingua quotidian pro le personas de su romanzo,<ref name=":20"/> selection que le conduceva a revider le obra durante le annos trenta e a publicar lo definitivemente in 1840 (de ubi le nomine de ''Quarantana'') insimul con le ''[[Historia del columna infame]]''. Iste ultime ensayo reprende e disveloppa le thema del [[untor|untor]] e del [[peste]], que ja habeva occupate un parte tanto importante in le romanzo e del qual illo inicialmente constitueva un ''excursus'' historic. === Le annos del silentio (1827-1873) === [[File:Ritratto di Teresa Manzoni Stampa Borri by Francesco Hayez.jpg|thumb|Francesco Hayez, ''[[Portrait de Teresa Manzoni Stampa Borri|Portrait de Teresa Manzoni Borri Stampa]]'', [[Pictura a oleo|oleo]] sur [[Pictura sur tela|tela]], 1849, [[Pinacotheca de Brera]].]] ==== Le prime luctos familial e le secunde matrimonio ==== Le quiete familiar super le qual Manzoni habeva organisate su regime de vita quotidian se frangeva a partir del annos trenta, quando le colpeva le prime luctos familial: le prime esseva illo de su amate sposa Enrichetta, morte le 25 decembre [[1833]] de [[Tuberculose#Altere nomines pro le tuberculose|tabe mesenteric]],<ref>{{cita|Cantù|p. 128}}</ref> contractate a consequentia del numerose gravitationes.<ref>{{cita|Boneschi|p. 348}}</ref> Le dolor de Manzoni esseva tanto grande que, quando in 1834 ille cercava de scriber ''[[Le Natal de 1833]]'', ille non succedeva a completar le obra.<ref>{{cita|Tellini|p. 296}}</ref> Post Enrichetta ille videva morir su amate filia primogenite Giulia, ja sposa de [[Massimo d'Azeglio]], le 20 septembre 1834.<ref>{{Cita|Boneschi|p. 353}}</ref> Le 2 januario [[1837]],<ref>{{cita|Boneschi|p. 363}}</ref> gratias al intervention de su matre e de su amico [[Tommaso Grossi]],<ref>Giulia Beccaria, secundo lo que rememora [[Marta Boneschi]], esseva preoccupate del condition spiritual e psychologic de su filio, preoccupation que illa non celava a Tommaso Grossi ({{cita|Boneschi|pp. 361-362}}).</ref> ille se maritava con [[Teresa Borri]], vidua del conte Decio Stampa e matre de [[Stefano Stampa]], figura al qual Manzoni esseva multo attachate.<ref>Le filiaste de Manzoni, in 1885, publicava un libro ric de anecdotas, phrases e habitos de su patre per matrimonio, in le tentativa de completar e meliorar le portrait que Cantù nos habeva transmittite: {{cita|Stampa|p. 292}}.</ref> Le nove sposa, al contrario de Enrichetta, esseva dotate de un forte personalitate e de un bon cultura litterari.<ref>{{Cita|Tellini|p. 37}}</ref> A causa de su character protective verso le marito, Teresa entrava tosto in conflicto tanto con le vetere socera como con Grossi, qui debeva abandonar le palatio de via del Morone ubi ille habita ab plus de vinti annos.<ref>{{cita|Boneschi|p. 365}}</ref> Le annos sequente esseva ancora marcate per le morte de multe de su car personas: de su filia Cristina (27 maio 1841),<ref name="Bon381">{{Cita|Boneschi|p. 381}}</ref> sequite duo menses plus tarde per le matre Giulia Beccaria (7 julio)<ref name="Bon381" /> e, finalmente, per le amico [[Claude Fauriel|Fauriel]] (15 julio 1844).<ref>{{cita|Ginzburg|p. 193}}</ref> === Le 1848 e le exilio a Lesa: Antonio Rosmini e le critica al romance === {{Vide etiam|Cinque dies de Milano|Antonio Rosmini}} [[File:Giuseppe Garibaldi visiting Alessandro Manzoni on 15 March 1862.jpg|left|thumb|alt=Pictura de Garibaldi que visita Manzoni|[[Sebastiano De Albertis]], ''[[Giuseppe Garibaldi]] visita Alessandro Manzoni le 15 martio 1862'', [[Pictura a oleo|oleo]] sur [[Pictura sur tela|tela]], 1863. Garibaldi non esseva le sol personalitate politic importante a visitar Manzoni: [[Camillo Benso, conte de Cavour|Cavour]], [[Vittorio Emanuele II]], le estadista anglese [[William Gladstone]],<ref name=":2"/> [[Giuseppe Verdi]] e le [[principes de Piemonte]] [[Umberto I de Savoia|Umberto]] e [[Margherita de Savoia|Margherita]] voleva cognoscer le personalmente.<ref>{{Cita|Bracalini|pp. 66-67}}</ref>]] Milano, como le altere grande citates europee, non esseva immun al [[Motos de 1848|revoltationes que explodeva in tote Europa]]: durante le famose [[cinque dies de Milano|cinque dies]] le patriotas succedeva a expulsar, ben que momentaneemente, le austriacos del [[feldmaresciallo]] [[Radetzky]]. Inter iste homines imbibite del {{'}}, epopeia del Risorgimento'' era etiam le filio de vinti-duo annos de Manzoni, Filippo, qui terminava in carcere al initio del combattimentos.<ref>{{Cita|Cantù|p. 284}}</ref> Si le filio combatteva sur le barricadas, le patre publicava ille odas politic (''[[Aprile 1814]]'', ''[[Le proclamation de Rimini]]'' e ''[[Martio 1821]]'') que, per timor del represalia austriac, ille habeva nunquam publicate.<ref>{{Cita|Tellini|pp. 40-41}}</ref> Al momento del retorno de Radetzky, Manzoni, timente de suffrer repercussion per su supporto moral al causa del Risorgimento, se refugiava a [[Lesa]], ubi su sposa Teresa habeva un villa.<ref>{{cita|Tellini|p. 41}}</ref> Le residentia in Lesa, que durava usque a 1850, non esseva un exilio sterile: a [[Stresa]], non longe, viveva le philosopho e sacerdote [[Antonio Rosmini]], cognoscite de Manzoni ja desde 1827.<ref>{{Cita|Bonola, ''Carteggio''|p. XIII}}</ref> Le retiro al [[laco Maggiore]] serviva al scriptor pro cognoscer melio le anima e le pensamento de Rosmini, de qui ille apprecia profundemente le personalitate e le pietate, ultra le discussiones religiose, linguistic e politic,<ref>Vide, pro un relation inter le duo homines ab un puncto de vista human e intellectual, {{Cita|Riconda|titulo = Manzoni e Rosmini}}.</ref> como se pote deducer del copiose correspondentia epistolar inter le duo.<ref>{{cita|Bonola, ''Carteggio''}}</ref> Ab le puncto de vista strictemente litterari, iste annos videva Manzoni rejectar ille equilibrio inter le vero historic e le vero poetic establite in su romance. Attrahite de plus in plus per le studios linguistic, historic e philosophic, ille senti sempre plus necessari e urgente le recerca del «veritate objective», condemnante – in le ensayo ''[[Obras de Alessandro Manzoni#Del romance historic e, in general, del compositiones miscite de historia e invention|Del romance historic]]'' e in le dialogo ''[[Obras de Alessandro Manzoni|Del Invention]]'', ambes publicate in 1850 – le commixtion inter ''inventio'' e ''historia''.<ref>{{cita|Ferroni|pp. 66-68}}</ref> ==== Le annos del Risorgimento: luctos private e symbolo del Patria ==== {{Vide etiam|Del unitate del lingua e del medios pro diffunder la}} [[File:Illustrazione popolare 1873 - Funerali di Manzoni.jpg|thumb|right|alt=Incision del funerales de Alessandro Manzoni a Milano|Le funerales de Alessandro Manzoni, in un incision del epocha: {{Citation|A mediedie le feretro, precedite per le cento bandieras del scholas e del associationes operari e per le representationes italian, se dirigeva al Cimiterio Monumental, passante per le vias major.|2 = {{Cita|Venosta|pp. 157-158}}}}]] Le annos sequente esseva multo dolorose: in 1853 moriva Tommaso Grossi, in 1855 le amico Rosmini e le anno sequente le filia Matilde, malate desde longe tempore de [[tuberculose]];<ref>{{cita|Tellini|p. 42}}</ref> in 1858 le oncle Giulio Beccaria<ref>{{cita|Boneschi|p. 394}}</ref> e in 1861 le sposa Teresa, cuje salute habeva essite irreparabilemente compromisse annos ante per un graviditate difficile.<ref>{{Cita web|url=http://www.giuliamarucelli.it/teresa-borri-manzoni-vedova-stampa/ |titulo=Teresa Borri Manzoni (vidua Stampa)|autore=Giulia Marucelli|editore=Giuliamarucelli.it|data=9 julio 2012|accesso=26 januario 2026}}</ref> Iste serie de luctos esseva alternate per le conferimento de honorificationes per le nascite [[Regno de Italia (1861-1946)|Regno de Italia]] e per le visitas de illustre hospites. Le 29 februario [[1860]], ancora ante le proclamation official del nove stato unitari, Manzoni esseva nominate [[Senatores del VII legislatura del Regno de Sardinia|senator del Regno de Sardinia]] per meritos verso le patria.<ref>{{Cita web |url=http://notes9.senato.it |titulo=Ficha del senator Alessandro Manzoni |accesso=26 januario 2026 |editore=Senato del Republica |urlarchivio=https://web.archive.org/web/20100126122348/http://notes9.senato.it |dataarchivio=26 januario 2010 |urlmorto=sì}}</ref> Con iste cargo ille votava in [[1864]] in favor del transferimento del capital ab [[Torino]] a [[Firenze]] usque a [[Roma]] esser liberate.<ref name=":2"/> Ab le puncto de vista intellectual, durante le ultime annos ille scribeva ensayos historic, inter illes ''([[Le Revolution francese de 1789 e le Revolution italian de 1859: ensayo comparative]])'',<ref>{{Cita|Mazza Tonucci|pp. 114-115}}</ref> e ensayos linguistic concernente le lingua italian. Como presidente del commission parlamentar sur le lingua, Manzoni redigeva in [[1868]] un relation sur le italiano (''[[Del unitate del lingua e del medios pro diffunder la]]'') adresse al ministro Broglio, in le qual ille cercava un solution practic pro diffunder le florentin in tote Italia.<ref>{{cita|Tellini|pp. 45-46}}</ref> Le 28 junio [[1872]] ille esseva nominate citatano honorari de Roma.<ref>{{cita|Beltrami|p. 126}}</ref> === Le morte e le funerales === [[File:Veduta della chiesa di San Fedele con la statua di Manzoni, Milano.jpg|thumb|left|alt=Fachada del ecclesia de San Fedele a Milano con le monumento a Manzoni|Le ecclesia de San Fedele, ab cuje scalones Manzoni cadeva battente le testa; ante illo le monumento al poeta, inaugurate in 1883.]] Manzoni, a parte le disturbos nervose del qual ille suffreva e un maladia que le colpava in 1858, gaudeva generalmente de bon salute.<ref>{{cita|Cantù|p. 318}}</ref> Le anno [[1873]] esseva tamen le ultime de su vita: le 6 januario ille cadeva battente le testa contra un scalon al exito del [[Ecclesia de San Fedele (Milano)|ecclesia de San Fedele]],<ref name=":5"/><ref>{{cita|Fabris|p. 122}}</ref> causante se un [[trauma cranial]]. Le scriptor se accorgeva, ja post alcun dies, que su facultates intellectual comenciava lentemente a declinar,<ref>{{cita|Fabris|p. 124}}:{{Citation|Ma qualche giorno dopo quel 6 gennaio, egli disse a don Natale Cerioli: "Non si accorge Lei di un decadimento in me? Tutte le idee mi si confondono: non sono più io".}}</ref> usque a cader in un stato [[catatonic]] durante le ultime menses de su vita. Le suffrentias esseva aggravate per le morte del filio major Pietro Luigi, occurrite le 28 april.<ref name="Family" /> Le 22 maio al horas sex e quindec minutas del vespere, Manzoni expirava a causa de un [[meningitis]] contrahite in consequentia del trauma.<ref>{{Cita|Onoranze funebri ad Alessandro Manzoni|p. 27}}</ref> Le corpore esseva imbalsamate per septe medicos incaricate per le Municipio de Milano inter le 24 e le 27 maio.<ref>{{Cita|Onoranze funebri ad Alessandro Manzoni|p. 14; p. 16}}</ref> Al solemne funerales de Stato, celebrate in le [[Duomo de Milano]] le 29 maio, participava le maxime autoritates del Regno,<ref name="ReferenceA">{{Cita|Onoranze funebri ad Alessandro Manzoni|p. 3}}</ref> inter illes le futuro rege [[Umberto I de Savoia|Umberto I]], le [[Ministros del affaires externe del Regno de Italia|ministro del affaires externe]] [[Emilio Visconti Venosta]] e le representationes del [[Camera del deputatos (Italia)|Camera]] e del [[Senato del Regno (Italia)|Senato]]<ref>[[Archivo historic del Senato del Republica]], ''Memoriaweb'', newsletter n. 39 (serie nove), julio 2023, [https://www.senato.it/application/xmanager/projects/leg19/file/Manzoni.pdf ''Memorias de Alessandro Manzoni in le Senato del Regno''], paginas 15 e sequente</ref> e del Provincias e del Citates del Regno.<ref name="ReferenceA"/> Felice Venosta narra le detalios, describente le stato de animo in le qual se trovava le citate: {{Citation|Per le vias un crito de venditores de photographias del grande poeta, de portraits de omne formato, de omne precio… Le parietes del casas esseva tapissate de avisos portante le nomine de Manzoni […] le homines esseva tote in le vias, e medie Milano, sin exaggerar, voleva sequer le feretro al Cimiterio.<ref>{{Cita|Venosta|p. 155}}</ref>|}} == Le debatto super Manzoni == [[File:Tomba Manzoni.jpg|left|thumb|Tomba de Manzoni al ''Famedio'' del Cimiterio monumental de Milano.]] === Le attacco del catholicos reactionari === Le disparition de Alessandro Manzoni non suscitava un unanime cordolio: le mundo catholic plus [[Cattolicismo intransigente|reactionari e clerical]], per exemplo, non deplorava su morte.<ref>Un quadro complete sur {{Cita|Azzolin|p. 26 e ss.|cidAzz}}.</ref><ref>{{cita|Badini Confalonieri|p. 165}}:{{Citation|Le antipathia del intransigentes <nowiki>[catholicos reactionari]</nowiki> pro le scriptor lombarde ha un longe historia, como es ben note, e va del colpos, in le anno de su morte, del ''Civiltà Cattolica'', al opiniones convergente de [[don Bosco]] e de Davide Albertario...}}</ref><ref>Interesante es le studio de {{Cita|Badini Confalonieri}} super le relation inter Manzoni e alcun catholicos intransigente, inter illes le "prime" ultramontanista [[Félicité de Lamennais|Lamennais]].</ref> Anzi, le jesuitas de ''[[La Civiltà Cattolica]]'' passava su morte sub silentio, pro pois lancear se contra le scriptor in le articulo del 26 de junio 1873, ''Alessandro Manzoni e Giuseppe Puccianti''.<ref>{{cita|''La Civiltà Cattolica''|pp. 77-78}}</ref><ref group=N>Pro un rapide introduction a Puccianti, defensor del manzonismo in linguistica, vide: {{Treccani|giuseppe-puccianti|Puccianti, Giuseppe|accesso=26 janvier 2026}}.</ref> In le grave dissidio inter le duo animas del catholicismo italian del epocha, Manzoni esseva considerate le standard per medio del qual le liberales poteva effectuar lor politica laicista e le demolition del poter temporal del papas.<ref group="N">Durante le [[Oitocento]], le christianismo catholic europee esseva dividite inter le [[catholicismo reactionari]], fidel al alliance inter throno e altare, e le [[Christianismo liberal|liberal]], que voleva conciliar le aspirationes del mundo moderne con le fide catholic. Iste ultime linea de tendentia esseva exprimite, in Francia per [[Félicité de Lamennais]] e [[Augustin Thierry]], e in Italia per [[Gino Capponi]], [[Antonio Rosmini]], [[Raffaello Lambruschini]] e Manzoni ({{cita|Giudice-Bruni|pp. 206-207}}). Manzoni, de facto, non condivideva le union inter le [[poter temporal]] e le poter spiritual ({{cita|Cantù|pp. 304-305}}), tanto que ille votava, in su qualitate de senator del Regno de Italia in 1861, pro le transferimento del capital de [[Turin]] a [[Roma]], capital ancora del Stato Pontificio; e acceptava, in 1872, le [[cittadinantia honorari]] del citate del Papas nuper conquerite.({{cita|Tellini|p. 45}})</ref> A iste proposito don [[Davide Albertario]], un del plus ardente criticos del religiositate manzonian e "paradigma" del accusationes dirigite per le zelantes contra le liberal Manzoni,<ref>Vigorelli, p. 462 nota, in {{Cita|Albertario}}:{{Citation|Io ha volite reportar integralmente le articulo de don A[lbertario], proque iste esseva purtroppo le position del clericalismo official, como demonstra simile positiones, a ille tempore, del «Civiltà Cattolica»...}}</ref> non sparniava criticas dur super le ambiguitate del comportamento de Alessandro: [[File:Davide Albertario.jpg|thumb|Don Davide Albertario (1846-1902), un del plus acharnate oppositores del religiositate e del opera manzonian.]] {{Citation|Manzoni non videva o non voleva vider le inganno que le revolution celava detra su promessas de unitate italian [...] Il ergo non se jungeva al defensores del fide; lassava de latere le alte interesses del catholic e faceva su proprie illos del revolution; non pro isto negava le catholicismo, ma lo portava con se in le campo inimic, e le inimicos le accolligeva con applauso, ille e le divin prisionero <nowiki>[le Papa, n.d.a]</nowiki>.<ref>|{{Cita|Albertario}}, p. 457}}</ref>|}}[[Benedetto Croce]], in 1941, reportava que ancora post plure annos le catholicos "intransigente" faceva audir lor voce per medio de [[Giovanni Papini]]:<ref>{{Cita|Croce 1941|p. 387}}</ref> {{Citation|Alessandro Manzoni, ric del sucros le plus venenose del [[Illuminismo|illuminismo]] francese, non vide in le Catholicismo nisi un humanitarismo social con alcun ritos a gustar plus tosto que a aprofundar; attende que mori tote le [[Jansenismo|jansenistas]] italian pro renunciar a su prime tentationes de rigorista fastidiose, e mesmo non le renuncia; representa un Episcopo tanto grande que il es difficile trovar le in le vita e in le historia, extra del Sanctos, durante su sancto non lo es; representa un fratre, troppo dissimile de su pares e superiores; un monacha homicida, lascive e proxeneta; representa un parochiano tanto vile que [[San Johannes Bosco]] nunquam le perdonara; non dice un sol parola, in su longe vita, in defensa del Pontificato roman in le [[Oitocento]], sfidante condemnationes authentic del Santa Sede, al qual obediva, con suffrentia, Episcopos, sacerdotes, laicos; e malgrado toto isto, tote le catholicos le considera le scriptor catholic per excellentia e alcun mesmo le proponerea voluntarimente como sancto.<ref>{{Cita|Croce 1941|p. 386}}</ref>|}} === Le critica litterari super Manzoni === {{Vide etiam|I promessi sposi#Fortuna del romanzo e critica letteraria}} ==== Le mito manzonian: inter luces e umbras ==== [[File:Gadda 1921.jpg|thumb|right|alt=Portrait del scriptor Carlo Emilio Gadda in 1921|Le scriptor milanese [[Carlo Emilio Gadda]].]] Le prime biographias de Manzoni esseva scribite per [[Cesare Cantù]] ([[1885]]), [[Stefano Stampa]], qui publicava su obra anque in 1885 como responsa a alcun inexactitudes de Cantù,<ref name=":14">Vide le integre obra de {{Cita|Stampa}}, cuje scopo es precisamente corriger le inexactitudes del prime biographos.</ref> Cristoforo Fabris, [[Angelo De Gubernatis]] ([[1879]]), durante un parte del litteras esseva publicate per [[Giovanni Sforza (storico)|Giovanni Sforza]] in [[1882]]. Le figura enigmatic del scriptor, constantemente affligite per symptomas depressive e relegite a un vita retirate, incitava [[Paolo Bellezza]] a componer le essay ''Genio e follia in Alessandro Manzoni'' (1898), in le qual ille analysava bizarre phobias del scriptor, como agoraphobia, continue syncopes e le timor del pozzangheras.<ref>{{cita|Albani}}</ref> Manzoni non esseva tamen solmente objecto de investigationes [[Psychoanalyse|psychoanalytic]], ma anque de criticas litterari: primo per le [[Scapigliati]], qui videva in ille le expression del respectabilitate burgese detestate.<ref group="N">Significative es le poema ''Preludio'' de [[Emilio Praga]], in le qual le scapigliato annuncia le hora del «antecristos» in opposition al «Casto poeta que Italia adora» (vv. 13-16). Vide: {{Cita libro|autore=[[Emilio Praga]]|sezione=Preludio|titolo=Penombre|città=Milano|editore=Casa editrice degli autori-editori|anno=1864|pp=5-6}}</ref> Sequeva le criticas de [[Giosuè Carducci]], admirator de ''[[Adelchi (Manzoni)|Adelchi]]'' ma implacabile verso le romanzo,<ref>{{cita|Tellini|p. 323}}</ref> e de [[Luigi Settembrini]], autor del ''Dialogo tra Manzoni e Leopardi'', in le qual ille deride le fide catholic del scriptor.<ref>{{Cita web|url=https://www.zibaldoni.it/2015/05/29/i-funerali-del-manzoni-dialogo-tra-giacomo-leopardi-ed-alessandro-manzoni/|titolo=Dialogo inter Giacomo Leopardi e Alessandro Manzoni|accesso=27 januario 2026}}</ref> Admiratio sin condition veniva, in vice, de [[Francesco de Sanctis]], [[Giovanni Verga]], [[Luigi Capuana]]<ref>{{cita|Tellini|p. 324}}</ref> e [[Giovanni Pascoli]], qui dedicava al romanzo le essay ''L'eco d'una notte mitica'' (1896).<ref>{{cita|Pascoli|pp. 2, 5}}</ref> In le [[Ventesime seculo]], a causa del movimentos anticlassicista del [[avantgardias]], del evolution del lingua e del adolcamento del figura del romanziere que esseva inseniate in le scholas, Manzoni suffreva varie criticas de litteratos e intellectuales: inter illes le "prime" [[Benedetto Croce|Croce]]<ref>In 1921 Benedetto Croce, con su essay {{cita|''Manzoni''}}, affundava le romanzo a causa de su forte impronta religiose, cosa que non facerea de ''I promessi sposi'' un ver obra de arte. In 1952, tamen, ille recognosceva le vitalitate del obra manzonian, admitte que se habeva errate ({{cita|''Tornando sul Manzoni''}}).</ref> e le marxista [[Antonio Gramsci|Gramsci]], qui le accusava de paternalismo. Le plus importante apologia del periodo esseva facite per le philosopho [[Giovanni Gentile]], qui in 1923 le definiva, in un conferentia al [[Teatro alla Scala|Scala]], un «grande maestro national»<ref>{{cita|Gentile|pp. 1-31}}</ref> como jam habeva facite [[Giuseppe Mazzini|Mazzini]] e [[Vincenzo Gioberti|Gioberti]], recognoscente in ille le promotor de ille [[Idealismo|idealismo]] [[religion|religiose]], in le qual Gentile se recognosceva, que constitueva pro ille le fundamentos del [[Risorgimento italian]].<ref>Exemplo de action que prendeva le vita seriemente, Manzoni esseva pro Gentile «le grande liberator del populo italian ab le secular servitude del litteratura, del arte pur, del indifferentismo e del dilettantismo, del rhetoric e del classicismo vacue e formal». ({{cita|Gentile|op. cit., pp. 21-22}})</ref> In defensa de Manzoni se situava anque [[Carlo Emilio Gadda]], qui a su debut publicava in 1927 le ''Apologia manzoniana'',<ref>{{Cita|Gadda|pp. 333-343}}</ref> e in 1960 attaccava le plano de [[Alberto Moravia]] de relegar le su proposition linguistic.<ref>{{cita|Tellini|pp. 330-331}}</ref> Solmente in le Secunde Novecento, gratias al studios de [[Luigi Russo]], [[Giovanni Getto]], [[Lanfranco Caretti]], [[Ezio Raimondi]] e [[Salvatore Silvano Nigro]], se ha succedite a "liberar" Manzoni del patina ideologic con le qual ille habeva essite revestite jam al immediate post su morte, analysante con un oculo plus libere de prejudicios su poetica e, anque, le modernitate del obra.<ref>{{cita|Tellini|pp. 335-336}}</ref> == Pensamento e poetica == {{Vide etiam|Pensamento e poetica de Alessandro Manzoni}}[[File:Giuseppe Parini.jpg|thumb|Francesco Rosaspina, ''[[Giuseppe Parini]]'', [[litographia]] del XVIII seculo. Parini, insimul con le tradition illuminista lombarde, esseva fundamental pro le disveloppamento del litteratura civil manzonian, un apporto que non cessava (ma que se accentuava) post le conversion de Manzoni al romanticismo.]] === Inter illuminismo e romanticismo === ==== Le initios neoclassic e illuminista ==== Post le prime juventute, characterisate per un formation fundate super le studio del grande classicos antique e italian, Manzoni entrava in contacto primo con le jacobinismo italian ([[Francesco Lomonaco|Lomonaco]] e [[Vincenzo Cuoco|Cuoco]]), postea, ab 1805, con le gruppo del ''[[Idéologues]]'' francese ([[Claude Fauriel|Fauriel]], [[Pierre Jean Georges Cabanis|Cabanis]]). Le resultato esseva le adhesion, usque al ultime annos del [[annos 1800|prime decennio del Oitocento]], a un illuminismo sceptic in le campo religiose, in le qual predominava le valor del [[libertate]] propugnate per le ideales revolutionari.<ref>{{cita|Ferroni|p. 42}}</ref><ref>Pro un vision plus ample del production antimonarchic e jacobin del Manzoni adolescente, vide {{cita|Langella|pp. 11-20}}.</ref> Manzoni filtrava iste tendentias con le apportos paideutico-educative proprie del lection de [[Giuseppe Parini]], de su avo [[Cesare Beccaria]] e de [[Pietro Verri]].<ref>{{cita|Ferroni|p. 27}}:{{Citation|Comparate al lineas general de illo europee, le Romanticismo italian… se distingue per su cautela e moderation<nowiki>[…]</nowiki> Super toto in su phases initial, illo conserva un relative continuitate con aspectos del Illuminismo (specialmente le lombarde), del qual illo comparti le recerca de un litteratura "utile", que collabora al "perfectionamento" del civilisation.}}</ref> ==== Post le conversion: le Manzoni illuminista ==== Ni mesmo post le conversion al Catholicismo in 1810 e le refutation del versos del ''Urania'' (1809), Manzoni abandonava totalmente le apporto illuminista del ration, del conscientia individual, e del valores de su prime education. Reconoscente le rolo civil del litterato (hereditate del illuminismo milanese e del Alfieri), Manzoni interveniva plure vices in le vicissitudes del historia, como attesta le ''Odes civil'' del 1814 e del 1821. Le manifesto de iste vocation "civil" es plenmente exprimite in le littera ''[[Super le romanticismo]]'' inviate al marchese [[Cesare Taparelli d'Azeglio]] (1823),<ref>{{cita|Ferroni|p. 238}}</ref> in le qual le scriptor reaffirma le valor social que un obra de arte litterari debe haber como principal finalitate: {{Citation|Le principio, de necessitate tanto plus indeterminate quanto plus extendite, me sembla poter esser isto: que le poesia o le litteratura in general debe proponer se le utile como scopo, le vero como subjecto, e le interessante como medio.}} <small>(''Super le romanticismo'', Littera al marchese Cesare Taparelli d'Azeglio, 22 septembre 1823.)</small><ref>''Al marchese Cesare Taparelli d'Azeglio'', in {{Cita|''Epistolario''|I, pp. 277-317, in particular p. 306|Sforza}}. Iste phrase es continite in le redaction original del missiva, non destinate al publication, durante illo non esseva repetite in le version re-elaborate e reducite de 1870.</ref> ==== Le affinita con le romanticismo ==== Le elemento romantic in le production poetic manzonian emerge in le ''Hymnos Sacros'', ubi pro le prime vice le io del poeta se eclipsa in favor de un universalitate coral que eleva su clamore de sperantia e su confidentia in Deo.<ref>{{cita|Raimondi 1967|p. 443}}:{{Citation|Precisemente in le momento in que le scriptor prende conscientia del io, illo dispare in un poesia del nos per virtute de un reduction o mortification sublimante del experientia personal que… postula un ordine mysteriose, un ligamine de communion inter le homines e le cosas…}}</ref> Le multitudine del homines, le sentimento religiose e le attention al motiones del anima es tote elementos que approxima Manzoni al nascent movimento romantic, ligante le cultura milanese e illo transalpin per ligamines aesthetic affine. Ultra le dimension "ecclesial" del religiositate manzonian, il non se pote oblidar, concernente le attention al populo, le apporto fundamental del historiographia francese de [[Augustin Thierry]] e del ''[[idéologues]]'', qui propugnava de centrar le historia super le humiles: parve personas que frequentemente cade in le oblivion proque illes non es objecto de interesse pro le chronistas lor contemporanee e que suffre le decisiones del potentes.<ref>{{cita|Millefiorini|p. 173}}</ref> === Le catholicismo manzonian === ==== Le rolo del Providentia e le jansenismo ==== [[File:Jacques-bénigne bossuet.jpg|thumb|left|alt=Portrait de Jacques-Bénigne Bossuet|Bossuet esseva un del plus importante predicatores francese del ''grand siècle'', inter le modellos fundamental pro le religiositate manzonian.]] Perdite, al fin del prime decennio del Oitocento, le sperantia de attinger le serenitate per medio del ration, le vita e le historia pareva a Manzoni immergite in un van disordine dolorose: il esseva necessari trovar un fin salvific que adjutarea le homine tanto a constituir un codice ethic terren, quanto a supportar le males del mundo in anticipation del pace celeste.<ref>{{Cita|Macchia|p. 27}}:{{Citation|[Manzoni] abbraciava le fide christian non proque illo le salvarea de su obsessiones, ma proque super illos il poterea meditar e combatter dramaticamente}}</ref> Le critic [[Alessandro Passerin d'Entrèves]] sublinea le importantia que habeva [[Blaise Pascal]] e le grande moralistas francese del [[Seicento]] (inter illes [[Jacques-Bénigne Bossuet|Bossuet]]) in le formation religiose del scriptor: ab illes ille traheva le ambition de cognoscer le anima human e «le conviction que le [[christianismo]] es le unic explication possibile del natura human, que ha essite le religion christian que revelava le homine al homine»,<ref>{{Cita|Passerin d'Entrèves|p. 209}}</ref> trovante in lor inseniamentos le confidentia in le religion como instrumento de supportation del infelicitate. Le confidentia in Deo es le puncto de separation ab le [[Pensamento e poetica de Giacomo Leopardi|pessimismo]] de [[Giacomo Leopardi]].<ref group="N">Ambes le scriptores es assertor del violentia que colpe le homine durante su existentia, ma le differentia concerne le sperantia ultime al qual le homine es destinate: si pro Leopardi, como explicate in le ''[[Analyse del Operette morali|Dialogo del Natura e de un Islandese]]'', le cyclo existential del mundo es destinate a resolver se in un cyclo mechanic de destruction e morte, Manzoni reface de cader in iste pessimismo "cosmic" gratias al confidentia que ille pone in le Providentia divine. Vide, pro aprofundar, le essay de {{Cita|Tortoreto}}. Alcun versos e alcun selectiones stylistic del ''Ognissanti'', fragmento manzonian de 1847, ha essite ponite in opposition con le imagine del ''Ginestra''; in particular: «A Quello demanda, o sdegnoso, / Perché sull’inospite piagge, / All’alito d’aure selvagge, / Fa sorgere il tremulo fior, / Che spiega dinanzi a Lui solo / La pompa del candido velo, / Che spande ai deserti del cielo / Gli olezzi del calice, e muor. / E voi che, gran tempo, per ciechi / Sentier di lusinghe funeste / Correndo all’abisso, cadeste / In grembo a un’immensa pietà» (A. Manzoni, ''Ognissanti'')<br />in opposition a<br />«E tu, lenta ginestra, / Che di selve odorate / Queste campagne dispogliate adorni, / Anche tu presto alla crudel possanza / Soccomberai del sotterraneo foco,( [...] ) E piegherai / Sotto il fascio mortal non renitente / Il tuo capo innocente: / Ma non piegato insino allora indarno / Codardamente supplicando innanzi / Al futuro oppressor; ma non eretto / Con forsennato orgoglio inver le stelle, / Né sul deserto, dove / E la sede e i natali / Non per voler ma per fortuna avesti; / Ma più saggia, ma tanto / Meno inferma dell'uom, quanto le frali / Tue stirpi non credesti / O dal fato o da te fatte immortali». (G. Leopardi, ''La ginestra'').<br />Le flor de Leopardi symbolisa le heroismo sin sperantia final, durante illo de Manzoni spera sempre le intervention final del Gratia resolutori, in le vicissitudes historic (le ''provida sventura'') e ultra. Cfr. notas al ''Canti'', ed. Garzanti, pag. 324, que cita [[Piero Bigongiari|Bigongiari]], [[Giuseppe De Robertis|De Robertis]] e [[Franco Fortini|Fortini]].</ref> Super un terreno tanto impregnante de pessimismo existential, le Providentia, id es le modo mysteriose con que Deo age in le vita human, dispensante le Salvation a su filios, joca un rolo fundamental. Apprehendite al schola del moralista del seculo XVII Bossuet,<ref>Vide in general le essay de {{Cita|Parisi}}, cuje introduction es jam eloquente super le thema:{{Citation|Pro studiar Manzoni il es necessari prender in consideration, ultra le cultura europee del prime '800, illo del seculos precedente, con attention particular al catholicismo elaborate in Francia per autores del seculo XVII como Bossuet, Nicole e Pascal.|{{Cita|Parisi|p. 1}}}}</ref> le Providentia joccara un rolo fundamental non solmente intra ''I promessi sposi'', ma anque in le altere obras "minor":<ref>{{cita|Tonelli|p. 221}}</ref> le varie personas manzonian debera suffrer patimentos e injustitias intra un mundo corrupte e dominate per un decadentia civil, moral e cultural,<ref group="N">{{Cita|Frare|pp. 147-165}} revoca, in facto, le condemnation cultural, moral e civil del intellectuales del Oitocento contra le [[Barocco]] e dunque le seculo XVII, in tanto que seculo «stupide e sfarzose» (p. 155), «impregnate de superstition e de magia, provincial e retardate» (p. 156) e expression, in general, del mal governamento espaniol in [[Lombardia]].</ref> e solmente le action del Providentia (appellate, in iste contexto dolorose, anque con le nomine de ''provida sventura'') permittera les de devenir victimas e de obtener ille justitia attendite vanmente sur le terra e que essera in vice dispensate in le Celo.<ref>{{Cita|Parisi|p. 90}}, analysante le morale de Bossuet, se concentra super le valor "providential" del disaventuras que pote occurrer al homines juste:{{Citation|Deo mira al salute ultime del conscientia <nowiki>[…]</nowiki> Le suffrentias que colpe un persona trova in iste perspectiva su justification ethic: Enrichetta de Francia, qui sin su disaventuras haberea peccate de orgolio, ha recipite gratias a illos le consolationes promittite a illes qui plora. Le disventura ha essite 'providential' como illo que colpe le Ermengarda manzonian.}}</ref> Iste vision tanto pessimista del mundo es debite, anque, al tonalitates profundemente [[jansenista]] que le directores spiritual de Manzoni, Degola primo e Tosi postea, le impartiva in affrontar le vicissitudes human. In realitate, tamen, Manzoni remaneva sempre, del puncto de vista dogmatic, un catholic, mantenente solmente un sever morale de vita proxime al ambientes jansenista. Como sublinea [[Giuseppe Langella]], super le question fundamental del [[Gratia (theologia)|Gratia]]: «Manzoni se conforma sin reservationes al inseniamento official del Ecclesia, confide in le exhortation apostolic del [[evangelio secundo Matthaeo]]:<ref>{{Treccani|et-aperietur-vobis-pulsate|Discurso del monte|accesso=28 januario 2026}}</ref> ''"petite, et dabitur vobis"''… Nulle discrimination, dunque, in le offerta misericordiose del gratia. Manzoni es peremptori: le adjuta divin non es negate a nulle qui lo demanda…».<ref>{{cita|Langella|p. 159}}. Citante le passage del Evangelio, [[Giuseppe Langella|Langella]] intende relevar le paternitate divine que soccurre e veni in adjuta de su filios quando illes lo demanda, explicante assi le concepto del Providentia christian.</ref> === Manzoni dramaturgo e romanziere === [[File:Manzoni 1829.jpg|thumb|right|alt=Portrait de Alessandro Manzoni in 1829|Portrait de Alessandro Manzoni ab un [[aquarello]] de 1829, reproducite in {{cita|Cantù}}.|241x241px]] ==== Inter morale e realismo ==== Le scena, secundo Manzoni, non debe vehicular passiones e forte emotiones, in le exasperation del io, ma inducer le spectator a meditar: al «identification emotional» de Racine e del teatro francese il debe substituer le «emotion meditate», pro dicer lo con [[Gino Tellini]].<ref>{{cita|Tellini|p. 92}}</ref> Le vicissitude e le representation debe transmitter un message christian sin pro isto presentar un realitate idyllic: al contrario, Manzoni va in cerca de personas qui, como [[Francesco Bussone]], le conte de Carmagnola, se oppone al mal que domina le societate, mesmo al precio del vita.<ref>{{Cita|Ferroni|p. 47}}</ref> Le importante es que le dramaturgo cerca le veritate e remane fidel al realitate historic (le ''vero storico''), lassante al poeta le carga de investigar le sentimentos del protagonista in un determinante contexto. Se delinea assi ille forte vena realistic que dominara anque le economia del romanzo, ab ''Fermo e Lucia'' usque al ''Quarantana'' de ''I promessi sposi'', ubi le [[realismo (litteratura)|realismo]] emerge precisamente del ultime capitulo: il non ha un fin felice, ma un continuation del vita quotidian signate per le disaventuras del protagonistas.<ref>Vide, super iste puncto, le essay de {{Cita|Forti|titulo=Manzoni e le refus del idylle}}, e le libro de {{cita|Raimondi, ''Le Romanzo sin idylle''}}.</ref> Le allontanamento de [[Lecco]] de Renzo e Lucia e le reprise del activitates es le fructo del selection de facer continuar le vitas del duo protagonistas intra le quotidianitate historic.<ref>{{Cita|Ferroni|p. 58}}</ref> [[File:7005 - Milano - Monumento al Manzoni in p.zza San Fedele - Foto Giovanni Dall'Orto 8-Mar-2007.jpg|thumb|left|alt=Statua in bronzo de Alessandro Manzoni super alte pedestallo in le placia San Fedele|[[Monumento a Alessandro Manzoni (Milano)|Monumento a Alessandro Manzoni]], in [[placia San Fedele]], a [[Milano]]. Erigite in 1883 per obra de [[Francesco Barzaghi]], illo es situate ante le ecclesia de San Fedele, de cuje gradus le scriptor cadeva, reportante le [[trauma cranial]] que le conduceva al morte.]] === Le ''Question del lingua'' in Manzoni === {{Vide etiam|question del lingua}} Manzoni, sub le impulsion del romantismo e de su necessitate de establir un dialogo con un vaste publico heterogenee, se proponeva le scopo de trovar un lingua que presentava un vocabulario plen de terminos ligate al uso quotidian e al campos specific del cognoscentia, reducente le secular disparitate inter le lingua parlate e illo scribite. Isto percurso, initiate ja con le redaction del ''Fermo e Lucia'', videva le scriptor passar, inter 1821 e 1827, del compromisso del ''bon lingua'' litterari al approximation al [[dialectos toscane|toscano]]. Le investigation se concludeva, post annos de studios facilitate etiam per le presentia del governante florentine [[Emilia Luti]], in 1840 con le revision de ''I promessi sposi'' sur le modello del florentino cultivate. Iste modello presentava, ancora plus que le toscano generic, un dimension unitaria inter le oral e le litterari. In facto, inter le edition de 1827 e illo de 1840 esseva eliminate tote le lemmata toscane municipal que esseva distante del uso del florentino currente. Iste selection, ben que approbate per le ministro [[Emilio Broglio]] in le relation de 1868, non esseva acceptate per tote le contemporaneos: [[Carlo Tenca]], in un articulo del 11 januario 1851 in le revista «Crepuscolo», se opponeva al solution manzonian. Le mesme valeva pro le [[Scapigliatura|Scapigliati]] e pro [[Giosuè Carducci|Carducci]], durante que [[Francesco d'Ovidio]], [[Carlo Collodi]], [[Edmondo de Amicis]] e [[Carlo Emilio Gadda]] se refereva al lingua del romanzo, initiando le phenomeno del ''manzonismo''. == Le ''homine'' Manzoni == === Un vita a prime vista tranquille === Alessandro Manzoni in 1870, al etate de octanta-cinque annos. Como consequentia de su stilo de vita extrememente reservate, il non es facile de inquadrar Manzoni como homine. Il viveva principalmente retirate del vita public, mantenente se estranie al principal eventos mondan del citate — salvo le frequentation del [[Salotto Maffei|salon intellectual tenite per Clara Maffei]] — e distante del participation politic active al grande motiones nationalistic del [[Risorgimento]]. Tamen, il manteneva un position culturalmente e moralmente favorabile al causa del Unification (como testifica ''Adelchi'' e ''Marzo 1821''), que lo conduceva a acceptar le nomination como senator vitalicie durante su senectute. Le ration de iste attitude, ultra su character, debe esser cercate in su continue disturbi neurotic (que ille curava con longissime promenadas e un stilo de vita extrememente regular) como agoraphobia, attaccos de panico, hypochondria, lipothymias, varie phobias, inter illos le [[demophobia|timor del turba]], le [[ceraunophobia|timor del tonitros]] e le [[hydrophobia (psychopathologia)|hydrophobia]], iste ultime comprendite como timor del poças d'aqua. Amante del vita tranquille, il menava apparentemente un vita silentiose inter Brusuglio — ubi ille se delectava con [[botanica]] e [[horticultura]] — e via del Morone, dedicate a su studios e al cura del familia. Tamen, a causa del complexos que lo affligeva, ille mesme esseva frequentemente objecto del curas de su proximos. Il cultivava insimul amicities plus proxime, ben que ille evitava nove cognoscentias con le quales se sentiva embarrassate. In le vita quotidian, ille usava principalmente le [[dialecto milanese]]. Inapte in le administration de su bens, ille monstrava al contrario grande attention al mundo circumstante, judicate con placide ironia le eventos politic e social e adoptante auto-ironia verso su proprie males. Le personas proxime sublineava su cortesia, su memoria vivissime e su capacitate discursive elegante, ben que minate per le [[balbuzie]]. === Le description physic === [[File:Alessandro Manzoni - foto.jpg|thumb|alt=Portrait photographic de Alessandro Manzoni in 1868|Portrait photographic de Alessandro Manzoni (1868)]] Le filiastero Stefano Stampa offere un portrait physiognomic assai detaliate de su patre affine, delineante etiam su movimentos e ille ''risetto'' que indicava su character ironic: {{Citation|Manzoni esseva de [[statura]] medie, sì, ma medie plus tosto alte. Io possede le mesura de su persona, e illo esseva de 1 metro, 72 centimetros e 3 millimetros… Ille esseva de corpore ''slanciate'', ma nullemente ''gracile''; plus tosto larg de spatulas e ben conformate de torso… Con belle bracchios e belle gambas, ille haberea apparite un homine integremente ben proportionate, si ille non haberea habite, non le collo curte, sed le spatulas un pauc alte verso le capite, lo que le dava un aere un pauc incurvate <nowiki>[…]</nowiki> Su testa esseva longe de esser parve <nowiki>[…]</nowiki> In su juventute ille habeva le capillos castanee <nowiki>[…]</nowiki> Le oculos de Manzoni, tamen, non esseva parve, sed de grandor ordinari, de color azur tendente al verdastro. Le fronte alte e indicante le intelligentia. Le bucca non esseva large, sed de grandor medie, e con ''labios acuminate'', sur le quales ''ordinariemente'' appareva ille risetto ben definite per Cantù, ''de qui scherza e non deride''.}} <small>(''Alessandro Manzoni. Si m'eût été donné'')</small><ref>{{cita|Stampa|I, pp. 329-331}}</ref> == In le cultura de massa == {{Vide etiam|I promessi sposi#Nella cultura di massa}} [[File:Giuseppe Verdi by Giovanni Boldini.jpg|thumb|left|alt=Portrait de Giuseppe Verdi per Giovanni Boldini|[[Giovanni Boldini]], ''Portrait de Giuseppe Verdi'', 1886. Le compositor de Parma commemorava Manzoni juste un anno post su morte con su ''Missa de Requiem''.]] Le mesme die de su morte, le municipalitate de Milano decretava de dar al ''via del Giardino'', presso le qual Manzoni habeva habitate desde 1813, le nomine del scriptor; le placas con le nove designation ''Via Alessandro Manzoni'' esseva jam fixate le matino del 23 de maio.<ref>{{Cita libro|autore=[[Alfredo Comandini]]|titolo=L'Italia nei cento anni del secolo XIX (1801-1900) giorno per giorno illustrata|url=https://archive.org/details/litalianeicentoa05comauoft/mode/2up/|anno=1930-1942|editore=Antonio Vallardi|città=Milano|p=182|volume=V|capitolo=23 maggio 1873|url_capitolo=https://archive.org/details/litalianeicentoa05comauoft/page/182/mode/2up/search/manzoni}} </ref> Analogemente, le principal citates italian intitularono un via o un corso a su nomine. In [[1874]], al prime anniversario de su morte, [[Giuseppe Verdi]] dirigeva personalmente in le [[chiesa di San Marco di Milano|ecclesia de San Marco de Milano]] le [[Requiem (Verdi)|Missa de Requiem]], componite pro honorar su memoria.<ref>{{Cita|Barbiera|p. 274}}</ref><ref group="N">Verdi sentiva devotion verso le autor de ''I promessi sposi'', non solmente pro su prosa e su arte, ma etiam pro le alte valor moral e civil que Manzoni propugnava con su autoritate moral. Isto es demonstrate per un littera de 1867 que le compositor inviava al commun amica Clara Maffei, plen de emotion e reverentia verso Manzoni. Vide: {{Cita|Verdi|pp. 390-391}}.</ref> Le 22 de maio [[1883]], al decennial de su morte, in presentia del [[Tommaso di Savoia-Genova|duca de Genova]] e de un representation parlamentar, le corpore esseva transferite con un ceremonia public al [[famedio]] del [[Cimitero monumentale di Milano]], in un sepulcro de granito rubie con solmente su nomine inscripte; in le postmeridie esseva inaugurate le [[monumento ad Alessandro Manzoni (Milano)|monumento in Piazza San Fedele]], opera de [[Francesco Barzaghi]].<ref>{{Cita web|url=http://www.arte.it/opera/tomba-di-alessandro-manzoni-1693|titolo=Tomba di Alessandro Manzoni|editore=ARTE.it|accesso=26 gennaio 2026|urlmorto=no|urlarchivio=https://web.archive.org/web/20251109103705/https://www.arte.it/opera/tomba-di-alessandro-manzoni-1693}}</ref><ref>{{cita pubblicazione|data=27 maggio 1883|titolo=La festa manzoniana|rivista=Illustrazione Italiana|p=326|accesso=31 gennaio 2026|url=http://teca.bsmc.it/pub/images/materiale_a_stampa/periodico/RAV0070589/RAV0070589_1883_00021/RAV0070589_1883_00021_006.jpg|urlarchivio=https://web.archive.org/web/20171210015712/http://teca.bsmc.it/pub/images/materiale_a_stampa/periodico/RAV0070589/RAV0070589_1883_00021/RAV0070589_1883_00021_006.jpg|dataarchivio=10 dicembre 2017|urlmorto=sì}}</ref> Le 29 de decembre [[1923]], al occasion del cinquantesimo anniversario del morte, le [[Regno de Italia (1861-1946)|Regno de Italia]] emitteva un [[Cinquantenario della morte di Manzoni|serie commemorative de sex francobollos]], cedite in parte al comité promotore del celebration.<ref>Pro le detalios super le serie philatelic, vide le articulo: [[Cinquantenario della morte di Manzoni]].</ref> [[File:Sergio Mattarella at the 150th anniversary of Alessandro Manzoni's death - Milan 22 May 2023 - 01.jpg|thumb|right|alt=Sergio Mattarella al Famedio de Milano in 2023|Sergio Mattarella in visita al Famedio le 22 de maio 2023, al occasion del centocinquantesimo anniversario del morte de Manzoni.]] Anque in le secunde medietate del vintesimo seculo e in le prime annos del 2000, le figura de Manzoni esseva evocate in occasiones plus o minus official: in 1973 esseva celebrate le prime centenario de su disparition e, in iste occasion, [[papa Paolo VI]] inviava al [[cardinale]] e [[arcevescovo de Milano]] [[Giovanni Colombo (cardinale)|Giovanni Colombo]] un message in le qual le pontifice brescian refaceva le percurso existential e christian del scriptor.<ref>{{Cita web|url=https://www.vatican.va/content/paul-vi/it/speeches/1973/may/documents/hf_p-vi_spe_19730519_centenario-manzoni.html|titolo=Nel I centenario della morte di Alessandro Manzoni, 19 maggio 1973 {{!}} Paolo VI|sito=[www.vatican.va|accesso=31](http://www.vatican.va|accesso=31) gennaio 2026}}</ref> In ultra, alcun [[500 lire "Manzoni"|liras con su profilo esseva coniate al occasion del bicentenario de su nascentia]] (1985). Al centocinquantesimo anniversario de su disparition, celebrate in 2023, Manzoni esseva commemorate al nivello national tanto per le [[Parlamento italiano|Parlamento]]<ref>{{Cita web|autore=Pierfranco Bruni|url=https://www.corrierenazionale.net/2024/01/16/manzoni-150-presentato-alla-camera-dei-deputati-a-roma/|titolo=“Manzoni 150” presentato alla Camera dei Deputati a Roma|editore=Il Corriere Nazionale|data=16 gennaio 2024|accesso=2 gennaio 2025}}</ref> como per le [[Presidente della Repubblica Italiana|capo del Stato]] [[Sergio Mattarella]], qui visitava le [[Cimitero monumentale di Milano|Famedio]] pro commemorar le homine de litteras.<ref>{{Cita web|lingua=it|autore=Segretariato generale della Presidenza della Repubblica-Servizio sistemi informatici|url=https://www.quirinale.it/elementi/89670|titolo=150° anniversario della morte di Alessandro Manzoni|sito=Quirinale|accesso=2025-01-02}}</ref> In ultra, gratias al intervention del [[Centro nazionale di studi manzoniani]]<ref>{{Cita web|url=https://www.casadelmanzoni.it/content/manifestazioni-il-150esimo-anniversario-dalla-morte-di-manzoni|titolo=MANIFESTAZIONI PER IL 150ESIMO ANNIVERSARIO DALLA MORTE DI MANZONI {{!}} Casa Manzoni|sito=[www.casadelmanzoni.it|accesso=2025-01-02](http://www.casadelmanzoni.it|accesso=2025-01-02)}}</ref> e al sensibilitate del archiepiscopato milanese,<ref>{{Cita web|lingua=it-IT|url=https://www.chiesadimilano.it/news/arte-cultura/omaggio-a-manzoni-nel-duomo-di-milano-1778422.html|titolo=Omaggio a Manzoni nel Duomo di Milano – Chiesa di Milano|accesso=2025-01-02}}</ref> esseva organise alcun eventos pro commemorar Manzoni: le publication del edition critic de ''I promessi sposi'' e del ''[[Osservazioni sulla morale cattolica]]'', per exemplo, per le prime; e le lectura in le Duomo, del 9 de maio al 31 de maio 2023, del romanzo. Finalmente, rememora le [[parodie]] de ''I promessi sposi'' ([[I promessi sposi (Quartetto Cetra)|celle del Quartetto Cetra in 1985]] e [[I promessi sposi (miniserie televisiva 1990)|celle de ''Il Trio'' in 1990]]) e le varie adaptationes televisive, ab [[I promessi sposi (miniserie televisiva 1967)|celle de 1967]] usque al [[I promessi sposi (miniserie televisiva 1989)|adaptation dirigite per Salvatore Nocita in 1989]]. In 2023, al occasion del 150e anniversario del disparition de Alessandro Manzoni, esseva coniate un moneta commemorative de [[2 euro commemorativi|2 euros]] que representa le effigie del scriptor.<ref>{{Cita web|url=https://eurocollezione.altervista.org/_ITALIA_/_2_euro_2023_commemorativo_Manzoni.htm|titolo=ITALIA 2023 : 2 € commemorativo "150º anniv. morte Alessandro Manzoni"|sito=eurocollezione.altervista.org|accesso=2025-11-14}}</ref> == Notas == <references group="N"/> {{Ref}} [[Categoria:Alessandro Manzoni| ]] [[Categoria:Cavalleros del Ordine del Sanctos Mauricio e Lazaro]] [[Categoria:Cavalleros del Ordine de Sancto Joseph]] [[Categoria:Cavalleros del Ordine Pour le Mérite]] [[Categoria:Cavalleros de grande croce del Ordine del Corona de Italia]] [[Categoria:Sepultate in le Cimiterio Monumental de Milano]] [[Categoria:Membros del Accademia del Scientias de Torino]] [[Categoria:Poetas romantic]] [[Categoria:Scriptor romantice]] [[Categoria:Scriptor catholic]] [[Categoria:Scriptor del realismo]] [[Categoria:Personas ligate al Accademia Roveretana del Agiati]] [[Categoria:Academicos del Crusca]] [[Categoria:Senatores del VII legislatura del Regno de Sardinia]] [[Categoria:Senatores del VIII legislatura del Regno de Italia]] [[Categoria:Senatores del IX legislatura del Regno de Italia]] [[Categoria:Senatores del X legislatura del Regno de Italia]] [[Categoria:Senatores del XI legislatura del Regno de Italia]] [[Categoria:Personalitates commemorate con funerales de Stato]] gqfpcugathe5dxehp549a93hugx9fah 699293 699292 2026-08-28T07:49:56Z Interlingvisto 60932 699293 wikitext text/x-wiki {{Infobox/articulo/persona}} '''Alessandro Manzoni''', nascite '''Alessandro Francesco Tommaso Antonio Manzoni''' ([[Milan]]), ([[7 de martio]] [[1785]] – [[Milan]], [[22 de maio]] [[1873]]) esseva un [[scriptor]], [[poeta]] e [[dramaturgo]] [[Italia|italian]], e anque [[Senator del Regno de Italia|senator del Regno de Italia]]. Considerate como un del major romancieros italian de tote le tempo pro le celeberrime romanzo ''[[Le promesse sposes]]'', capite fundamental del [[litteratura italian]],<ref name="Treccani">{{Treccani|alessandro-manzoni|Manzóni, Alessandro|accesso=16 januario 2026}}</ref> Manzoni habeva le merito de haber jectate le bases pro le romanzo moderne e de haber assi promovite le unitate linguistic italian, sur le tracia del litteratura moralmente e civilmente ingajate proprie del [[Illuminismo italian]]. Passate del periodo [[neoclassic]] a illo [[romantismo|romantic]], Manzoni, devenite un fervente catholic de tendentias [[Christianismo liberal|liberal]], lassava un marca indelebile anque in le [[historia del theatro italian]] (pro haber rumpite le tres [[unitates aristotelic]]) e in le poesia, gratias al nascentia del pluralismo vocal con le ''[[Hymnos Sacre]]'' e al disveloppamento del poesia civil. Le successo e le numerose recognitiones public (ille esseva [[Senator del Regno de Italia|senator del Regno de Italia]]) esseva accompaniate per problemas de sanitate ([[neurosis]], [[agoraphobia]]) e familiar (le numerose mortes que affligeva le vita domestic), que le reduceva a un progressive isolation existential. Nonobstante isto, ille remaneva in contacto per correspondentia con le melior cultura europee, ab [[Goethe]] usque a [[Antonio Rosmini]], subiente anque le influentia de [[Walter Scott]] pro le genere del romanzo historic. == Biographia == === Origines familiar === ==== Familia ==== {{Vider anque|Manzoni (familia)}} [[File:Pietro Manzoni.jpg|left|thumb|alt=Portrait de Pietro Manzoni|Pietro Manzoni, ''Casa Manzoni'', [[Brusuglio]]<ref>{{sfn|Ginzburg|p. 345}}.</ref>.]] Per le latere maternal Alessandro Manzoni proveniva del illustre familia del [[Beccaria (familia)|Beccaria]]; le avo esseva [[Cesare Beccaria]], autor del tractato ''[[Dei delitti e delle pene|Del delitos e del penas]]'' e un del principal promotores del [[Illuminismo in Italia|Illuminismo lombard]]. Secundo le mesme Manzoni, ille e su avo se videva solmente un vice, al occasion del visita de su matre al celebre genitor.<ref>Manzoni rememora assi le incontro in {{sfn|Fabris|p. 94}}: {{Citation|Io me rememora de haber le vidite un sol vice, e io rememora su figura. Mi matre, ante de poner me in collegio, me duceva a salutar le; e ille iva prender chocolates pro me. Il me pare ancora vider le avo e le armario.}} </ref> Le parentela con le Beccaria le rendeva insuper cosino distante del scriptor [[scapigliatura|scapigliate]] [[Carlo Dossi]].<ref>{{sfn|Lioce}}.</ref> Plus modeste esseva in vice le familia paternal:<ref group="N">Pro un quadro general del historia del familia Manzoni ab Giacomo (initio del XVI seculo) usque a Alessandro Manzoni, vide: {{Cita testo |autore=Pietro Pensa |titolo=Familia Manzoni: ille ramo del casato |rivista=Broletto |volume=2 |anno=1985 |pagine=62-69 |città=Como |issn=2388-1232 |url=http://pietro.pensa.it |accesso=23 julio 2015}}</ref> don [[Pietro Manzoni|Pietro Antonio Pasino Manzoni]] (1657-1736), le patre de Alessandro, descendeva de un nobile familia de [[Barzio]], in [[Valsassina]], stabilite in [[1612]] in [[Lecco]] (in le localitate de [[Caleotto]]) sequente al matrimonio de [[Giacomo Maria Manzoni]] con Ludovica Airoldi in 1611.<ref>{{sfn|Pensa}}.</ref> Ben que Pietro Manzoni habeva postea recipite le feudo de [[Cascine di Garbagna Novarese#Moncucco|Moncucco]] in le [[Provincia de Novara|Novarese]] in [[1691]]<ref>{{Cita web|http://www.storiadimilano.it/Repertori/cronologia_manzoni.htm|titulo=Chronologia del vita de A. Manzoni e del edificios habitate per ille|accesso=16 januario 2026|autore=Paolo Colussi|editore=Historia de Milano|data=9 april 2012}}</ref><ref>{{sfn|Parenti|p. 12}}:{{Citation|Le feudo de Moncucco pertineva al Manzoni, qui lo habeva acquirite del Camera Regia de Milano, con le assenso de Carlo II, rege de Hispania, ja desde le 23 de februario 1691, per opera de Don Pietro Antonio.}}</ref><ref>{{sfn|Bonfiglioli|p. 8}}.</ref><ref>{{sfn|Casalis|p. 600}}:{{Citation|Moncucco, dependentia de Mirasole in le basse Novarese: se trova super le Arbogna: esseva le signoria del Manzoni del loco de Caleotto in le territorio de Lecco.}}</ref> e in virtute de isto illes esseva contes, in Milano le titulo non esseva valide proque esseva «estranie».<ref name=":5">{{DBI|autore=Piero Floriani|nomeurl=alessandro-manzoni|accesso=16 januario 2026}}</ref><ref name="infeudazione" group="N">Alcun autores, como {{sfn|de Feo|p. 27}} e {{sfn|Bonfiglioli|p. 8}}, reporta 1773 como anno del infeudation de Moncucco al Manzoni: il se tracta de un evidente error chronologic, proque [[Carlo II de Hispania]] habeva morite in 1700 e le Novarese, ante le [[guerra de succession espaniol]], faceva parte del [[Ducato de Milano]], alora sub le egida de [[Madrid]].</ref> Initialmente don Pietro presentava al govern austriac un requesta official de recognition, ma pois prefereva non insister.<ref>{{sfn|De Gubernatis|p. 21, nota 4}}.</ref> In omne caso, quando Roma attribuera multo plus tarde le citatinitate al Manzoni, le titulo comital apparera sur le acto official e sera mantenite per su descendentes. ==== Manzoni e Giovanni Verri ==== Ben que le patre legitim esseva Pietro Manzoni, il es multo probabile que le patre natural de Alessandro esseva un amante de Giulia, [[Giovanni Verri]] (le fratre minor de [[Alessandro Verri|Alessandro]] e [[Pietro Verri]]).<ref name=":5"/><ref name=":0">{{sfn|Tellini|pp. 16-17}}: {{Citation|Le patre natural es tamen Giovanni Verri — ja amante de Giulia desde 1780…}}</ref> Con Giovanni, un homine attractive e libertin, de dece-septe annos plus vetule que illa, Giulia habeva initiate un relation ja in 1780, continuante la mesmo post le matrimonio.<ref name=":0"/><ref>{{Cita web|url=http://archiviostorico.corriere.it |titolo=Verri, Manzoni, Beccaria: tres familias pro Giulia |autore=Giulia Beccaria e Ermanno Paccagnini |editore=Corriere della Sera |data=15 decembre 2001 |accesso=17 januario 2026 |citazione=Accesso limitate per medio de subscription.}}</ref> Secundo lo que esseva reportate per [[Niccolò Tommaseo]], il pare que Verri esseva le ver patre del scriptor e que iste esseva plenmente al currente: «Anque de Pietro Verri <nowiki>[Manzoni]</nowiki> ille parla con reverentia, tanto plus que ille sape, e su matre non lo dissimulava, esser le nepote de ille, isto es, le filio de un de su fratres».<ref>{{sfn|Tommaseo|p. 54}}.</ref> === Le infantia e le adolescentia === ==== Galbiate e le separation del genitores ==== Alessandro Manzoni<ref>{{sfn|De Gubernatis|p. 18, nota 2}}: {{Citation|Al infante esseva imposte le nomines Alessandro, Francesco, Tommaso, Antonio. Le prime nomine esseva illo del patre de Don Pietro, isto es le avo de Manzoni, alora ja morte; le secunde nomine esseva illo del parino Don Francesco Arrigoni. Le nomine Tommaso gli esseva imposte, sin dubita, proque le Ecclesia celebra le 7 de martio Sancto Tommaso. Antonio esseva le nomine de un cosino canonico in San Nazaro; ma illo pote anque esser venite a Manzoni de un madrina Antonietta, circa le qual, tamen, usque nunc nos vermente non sape nihil.}}</ref> nasceva in Milano, alora parte del [[Imperio Habsburgic]], al numero 20 de via San Damiano<ref name=":9">{{sfn|Tonelli|p. 5}}.</ref> (correspondente al actual via Visconti di Modrone n.º 16),<ref>{{Cita web|url=http://www.storiadimilano.it/Repertori/cronologia_manzoni.htm|titulo=Chronologia Manzoni|autore=Paolo Colussi|accesso=18 januario 2026}}</ref><ref>{{Cita web|url = https://www.comune.milano.it/documents/76991511/269691898/36+Via+Visconti+di+Modrone.pdf/b3df31d2-89cc-e78d-dc19-d70c02d850b3?t=1627550354266|titulo = 36 Via Visconti di Modrone|autore = Commune de Milano|sito = comune.milano.it/municipio1|data = 2020|lingua = IT|formato = PDF|p = 2|accesso = 18 januario 2026}}</ref> le 7 de martio 1785, de [[Giulia Beccaria]] e, officialmente, de don [[Pietro Manzoni]].<ref>{{cita|Tellini|p. 16}}</ref> Ille passava le prime annos de vita principalmente in le ''[[cascina]] Costa'' de [[Galbiate]], tenite a balia per Caterina Panzeri, un contadina del loco,<ref name=":1">{{cita|Boneschi|p. 172}}</ref><ref>{{cita|Tellini|p. 17}}.</ref> un facto atestate per le placa ancora presente super le edificio. Postea ille passava alcun periodos in le [[Villa Manzoni|villa rustic]] del [[Caleotto]], proprietate del familia paternal, habitation ubi ille amara retornar como adulto e que ille vendera, non sin regretos, in 1818. Sequente le separation del genitores,<ref group=N>Le separation occurreva, legalmente, le 23 de februario 1792; postea, ab 1795 — ma le relation habeva comenciate multo ante, forsan in 1790, anno in que illes pare haber se incontrate — Giulia Beccaria comenciava a cohabitar con le cult e ric [[Carlo Imbonati]], prime in Anglaterra, pois in Francia, a Paris ({{cita|Tellini|p. 17}}).</ref> Manzoni esseva educate in collegios religiose. ==== Le education religiose a Merate e a Lugano ==== [[File:Appiani Giulia Beccaria Alessandro Manzoni.jpg|thumb|alt=Portrait de Giulia Beccaria con su filio Alessandro como infante|[[Andrea Appiani]], ''Portrait de Giulia Beccaria e su filio Alessandro Manzoni como infante'', 1790. Le portrait esseva donate per Giulia a Verri, un evento que fortifica le supposite illegitimitate de Alessandro<ref>{{cita|Ginzburg|p. 9}}: {{Citation|Le pictor Andrea Appiani faceva un portrait de Giulia con le infante. In le portrait, Giulia es vestite como amazona. Illa ha un facie dure, ossee e fatigate. Illa reguarda in le vacuo. Nulle teneressa visibile verso ille infante que se appoia al su geniculo. Le infante ha quatro annos. Giulia donava le portrait a Giovanni Verri.}}</ref>]] Le 13 de octobre 1791<ref name=":2">{{Cita web|url=http://www.casadelmanzoni.it/content/la-vita|titulo=Chronologia del vita e del obras de Alessandro Manzoni|accesso=18 januario 2026|editore=Casa del Manzoni|data=2014|urlarchivio=https://web.archive.org/web/20151011153809/http://www.casadelmanzoni.it/content/la-vita|dataarchivio=11 octobre 2015|urlmorto=sì}}</ref> ille esseva accompagnate per su matre a [[Merate]] al collegio San Bartolomeo del [[Somaschi]], ubi ille remaneva durante cinque annos. Esseva un periodo dur; le parve Alessandro pativa del absentia de su matre<ref group=N>Manzoni rememorava sempre como su matre, pro facilitar le separation de su filio, se retirava clandestinmente profittante de un momento de distraction de ille (vide: {{cita|Trombatore 1957|p. 250}}).</ref> e suffreva del relation difficile tanto con su companiones de schola, violente,<ref group=N>Inter le motivos de derision poteva esser anque ille forma de [[balbutiation]] que comenciava a manifestar se precisemente durante ille annos (vide: {{cita|Trombatore 1957|pp. 250-251}}).</ref> como con le docentes, qui le puniva frequentemente.<ref>{{cita|Tonelli|p. 9}}.</ref> Le litteratura in ille annos esseva ja pro ille un consolation e un passion: durante le recreation, le scriptor contara, «…io me claudeva <nowiki>[…]</nowiki> in un camera, e ibi io componeva versos».<ref>{{cita|Fabris|p. 86}}.</ref> In april 1796 ille passava al [[Ecclesia de Sant'Antonio Abate (Lugano)|collegio de Sant'Antonio]] a [[Lugano]], ancora gerite per le Somaschi, pro remaner ibi usque a septembre 1798.<ref name=":2"/> In le mesme 1796 arrivava al [[laco de Lugano]] le somasco [[Francesco Soave]], celebre erudito e pedagogista; ben que il sia completemente improbabile que Manzoni le habeva como maestro (excepto forsan pro alcun dies), su figura exerceva super le infante un notabile influentia.<ref>{{cita|Trombatore 1957|p. 252}}.</ref> Vetule e proxime al morte, le autor de ''[[Le promesse sposes]]'' rememorava: «Io amava le patre Soave, e me pareva vider circa su capite un aureola de gloria».<ref>{{cita|Fabris|p. 95}}.</ref> Al fin de 1798 ille passava al collegio Longone de Milano, gerite per le [[Barnabitas]],<ref name=":10">{{cita|Tonelli|p. 15}}.</ref> e postea se transferiva a [[Castellazzo de' Barzi]], ubi le instituto habeva stabilite provisoriamente su sede a causa del manovras bellic,<ref name=":2" /> pro pois retornar le 7 de augusto [[1799]] a Milano.<ref name=":10" /> Il non es clar quanto tempore le adolescente remaneva presso le Barnabitas; le hypothese plus acceptate le considera alumno del schola usque a junio [[1801]].<ref>{{cita|Tonelli|p. 16}}</ref> Nonobstante le isolation al qual ille esseva fortiate per le ambiente clause e bigot, Alessandro succedeva a establir alcun amicitias durabile, como illas con le companiones de classe Giulio Visconti e [[Federico Confalonieri]]. Un die non precisate del anno scholastic 1800-1801, pois, le escolares recipeva un visita que suscitava in le juvene Alessandro un grande emotion: le arrivata de [[Vincenzo Monti]], que ille legeva avidemente e considerava le plus grande poeta vivente, «esseva pro ille como un apparition de un Deo».<ref>{{cita|Carcano|pp. 7-8}}.</ref> ==== Le formation cultural ==== [[File:VincenzoMonti.jpg|thumb|left|alt=Portrait de Vincenzo Monti|[[Andrea Appiani]], ''Portrait de Vincenzo Monti'', [[Pictura a oleo|oleo]] super [[Pictura super tela|tela]], 1809, [[Pinacotheca de Brera]].]] Le formation cultural de Manzoni es imbibite de mythologia e litteratura latin, como appare clarmente del poemas adolescent. Duo autores classic, in particular, es su preferitos, [[Virgilio]] e [[Horatio]],<ref name=":3">{{cita|Tellini|p. 18}}.</ref> ma notabile es anque le influentia de [[Dante]] e [[Petrarca]];<ref>In le sonetto ''A le Musa'', Manzoni enumera Dante e Petrarca como glorias poetic ({{cita|Trombatore 1961|p. 198}}).</ref> inter le contemporaneos, tamen, insimul con Monti, [[Giuseppe Parini|Parini]] e [[Vittorio Alfieri|Alfieri]] ha un rol importante.<ref>{{cita|Fabris|p. 86}}: {{Citation|Ille die io recitava pro me le ''Caduta'' de Parini; e, post sortir del camera, io recipeva le noticia que Parini habeva morite: e illo esseva un del impressiones le plus forte e dolorose de mi vita.}}</ref><ref>{{cita|Tonelli|p. 18}}</ref><ref>{{cita|Trombatore 1957|p. 286}}</ref><ref>{{cita|Langella|p. 14}}</ref> Si on exclude le precedente exercitios de stilo,<ref group=N>Manzoni comenciava a scriber versos al etate de nove annos ({{cita|Fabris|p. 94}}.)</ref> su prime experientias poetic remonta al medietate de 1801, quando ille comenciava a rediger ''[[Del trionfo della libertà|Del triumpho del libertate]]'',<ref>{{cita|Trombatore 1957|pp. 270-271}}.</ref> in le qual on pote relevar un vena satiric e polemic que habera un rol non negligibile in le Manzoni adolescente, ben que illa ja se mitigara al medietate del decennio. Nos possede anque le traductiones, in endecasillabos non-rimate, de alcun partes del libro quinte del ''[[Eneide]]'' e del ''[[Satiras (Horatio)|Satira]]'' tertie (libro prime) de Horatio, junto a un epigramma mutilate in le qual ille attacca un certe fra' Volpino que, sub un false apparentia, representa le vice-rector del collegio patre Gaetano Volpini.<ref>{{cita|Giordano|p. 45}}</ref> ==== Un juvene dissolute ==== [[File:Manzoni a Venezia.jpg|thumb|left|alt=Lapide commemorative de Manzoni a Venesia|Lapide in memoria de Manzoni a Venesia, Campo San Maurizio, Palazzo Bellavite.]] Sortite del mundo anguste del Longone, ab le estate de 1801 usque a 1805 ille viveva con su patre ancian, alternante le sojornos in le tenuta de [[Caleotto]]<ref name=":3" /> con le vita urban.<ref>Don Pietro resideva, insimul con un soror ex-monaca e un avunculo monsignor, presso [[Porta Vittoria (Milano)|Porta Tosa]] ({{cita|Carcano|p. 8}}).</ref> Durante ille periodo ille frequentava le ambiente illuministic del aristocratia e del alte burguesia milanese, dedicante un grande parte de su tempore al divertimento e in particular al joco de hasard; ille jocava in le [[Ridotto (teatro)|ridotto]] del [[Teatro alla Scala]] usque a que, secundo lo que pare, un reproche de Monti le convinceva a renunciar al vitio.<ref>{{cita|Momigliano|p. 5}}</ref> Illo esseva anque le epocha de su prime amor, illo pro Luigina Visconti, soror de [[Ermes Visconti|Ermes]]; de iste experientia nos sape lo que le poeta ipse revelava in 1807 in un littera a [[Claude Fauriel]]: a [[Genova]], in facto, ille la habeva casualmente revistate, ja maritate al marchese [[Gian Carlo Di Negro]], e le episodio habeva despertate in ille le nostalgia e le displacer de haberla perdite.<ref>«''Je vous ai peut-être dejà conté que j'eus dans mon adolescence (1801), une très-forte et très-pure passion pour une jeune fille''», ille scribeva le 19 de martio 1807 a Fauriel, «[…] ''Ce qui me donne un peu de torture, c'est la pensée que c'est un peu de ma faute que je l'ai perdue''» (forsan io vos ha ja dicite que io habeva, in le adolescentia, un passion multo forte e pure pro un puella […] Lo que me tormenta un pauc es pensar que, si io la ha perdite, es in parte mi culpa). Vide: {{cita|Sforza|p. 33}}.</ref> Ultra iste divertimentos, le juventute de Manzoni es anque marcate per un sojorno a [[Venezia]] (de octobre 1803 a maio 1804<ref name=":2" /><ref name=":4">{{cita|Tellini|p. 19}}.</ref>) apud su cosino Giovanni Manzoni. Durante iste periodo ille habeva le occasion de cognoscer le nobildonna [[Isabella Teotochi Albrizzi]], que in un tempore esseva musa de [[Foscolo]],<ref name=":4"/> e de scriber tres del quatro ''[[Opere de Alessandro Manzoni|Sermones]]''.<ref>{{cita|Tellini|pp. 37 e ss.}}</ref> Le motivo del sojorno venetian non es clar, del qual Alessandro conservava anque in su etate avanzate un rememoration multo belle,<ref>{{cita|Venosta|p. 55}}</ref> ma il non pare haber habite rationes politic, sed plus tosto le desiro del patre de allontanar le de un stilo de vita dissipate.<ref name=":4"/> ==== Le Milano illuministic ==== [[File:Manzoni 1805.jpg|thumb|alt=Portrait de Alessandro Manzoni in 1805|Anonime anglese, ''Alessandro Manzoni in 1805'', oleo super tela, actualmente in le [[Casa Manzoni]] de via del Morone, [[Milano]]. [[Natalia Ginzburg]], con multe probabilitate, describe iste portrait, quando illa scribe: «Alibi ille ha un dense crin disordinate, le oculos nubilose e sembla [[Ugo Foscolo]]»<ref>{{cita|Ginzburg|p. 23}}.</ref>]] Le complacentia neoclassic del tempore inspirava a ille le prime compositiones de un certe relieve, modulate super le obra de Vincenzo Monti, idol literari del momento; ultra ille, Manzoni se volveva a Parini, portavoz del ideales [[illuministas]] e del necessitate de moralisation, al poeta [[Ugo Foscolo]], a [[Francesco Lomonaco]], un exiliate [[Basilicata|lucano]],<ref>{{cita|Trombatore 1957|p. 277}}.</ref><ref group=N>Le relation con Lomonaco esseva bastante proxime. Si Manzoni monstrava haber grande estima pro ille, Lomonaco includeva como epigraphe a su ''Vite del excellentes Italianos'' le [[sonetto]] manzonian ''Pro le vita de Dante'' de 1802. A dece-septe annos, dunque, le juvene poeta videva pro le prime vice un proprie texto publicate ({{cita|Tellini|pp. 52-53, nota 5}}).</ref> e a [[Vincenzo Cuoco]], defensor del theorias [[Giambattista Vico|vichian]],<ref>{{cita|Tellini|pp. 18-19}}.</ref> anque ille exiliate de Napoles post le restauration bourbonic de 1799 e considerate le «prime ver maestro de Manzoni».<ref>{{cita|Langella|p. 16}}.</ref> Le proximitate al ambiente neoclassic, e in particular a su campion Vincenzo Monti, incitava le juvene a frequentar alcun cursos de eloquentia date per le poeta romagnol al [[universitate de Pavia]] inter 1802 e 1803.<ref name=":5"/> In le registratores del atheneo le nomine de Alessandro non appare, ma il es quasi certe que ille sequeva le lectiones montian.<ref name=":5"/> Ultra le cognoscite admiration pro Monti e le opinion de illustre studiosos,<ref>De iste idea, per exemplo, {{cita|Piumati|p. 3}} e {{cita|De Gubernatis|p. 60}}.</ref> le hypothese pare esser confirmate per le correspondentia del periodo. Le correspondentes de Manzoni, in facto, es quasi omnes studentes (o ex-studentes) del universitate, ab [[Andrea Mustoxidi]] a [[Giovan Battista Pagani]], ab Ignazio Calderari a [[Ermes Visconti]] e a Luigi Arese.<ref name=":5" /><ref group="N">Arese e Pagani esseva ja amicos de Manzoni desde le tempore del Collegio Longone ({{cita|Nigro|p. 3}}). Concernente le figuras de Luigi Arese e Ignazio Calderari, {{Cita|Sforza|p. 5, n. 3 e 5}} presenta le sequente retratos: «Le conte Luigi Arese Lucini de Milano, de qui Manzoni parla plure vices e con calidissime affection in su litteras. Il habeva le disgrazia de perder su patre in le flor del etate, e de cader in le manos de intrigantes, qui le haberea spoliato, si ille spontanee le 5 de julio 1805 non se habeva messe sub le tutela del doctor Gaetano Garbagnati, renunciante al administration de su proprie substantias. Le 1 de septembre 1806 ille faceva testamento; ille instituiva como heredes le fratres; ille legava le horologio de auro a Giovambattista Pagani» (n. 3); «Le conte Ignazio Calderari, un altere del amicos juvene del Nostre; qui le adresseva varie litteras [...] Nasceva in 1793; moriva in decembre 1838» (n. 4).</ref><ref>{{cita|Tonelli|p. 25}}</ref> Le contexto academic le poneva anque in contacto con duo professores [[jansenistas]], [[Giuseppe Zola (teologo)|Giuseppe Zola]] e [[Pietro Tamburini]], docentes respectivemente de «historia del leges e del costumes» e de «philosophia moral, jure natural e public»;<ref group=N>Pro un analyse general de Tamburini e Zola, vide: Paola Vismara, ''Pietro Tamburini e le "despotismo pontifical"'', in {{Cita|Negruzzo|pp. 95-114}}; Annibale Zambarbieri, ''Le gusto del historia. Giuseppe Zola al initio de su docencia pavian'', in {{Cita|Negruzzo|pp. 115-132}}.</ref> lor ideas in defensa del moral le influentiava profundemente, introducente le pro le prime vice al pensamento jansenista. Tamburini condemnava le [[Curia roman|Curia roman]] pro su deformationes, ma videva in le catholicismo un modello indispensabile. Pro le elevatezza de su dissertationes, ille pareva a Manzoni un puncto de referentia al pari de Zola, definite «supreme» in un littera a Pagani del 6 de septembre 1804.<ref>{{cita|Sforza|p. 9}}; le epiteto esseva exprimite in occasion de un ''Sermon'' componite alcun menses antea a Venesia. Manzoni precava su amico de submitter lo al judicio de Zola.</ref> Del puncto de vista literari, a iste periodo pertine ''[[Del trionfo della libertà|Del triumpho del libertate]]'', ''[[Opere di Alessandro Manzoni|Adda]]'' e ''Le quatro sermones'', que porta le impression de Monti e de Parini, ma anque le echo de Virgilio e Horatio. === Le sojorno parisin (1805-1810) === ==== Le morte de Carlo Imbonati e le reunion con le matre ==== [[File:Carlo Imbonati.png|thumb|left|alt=Cameo representante le profilo de Carlo Imbonati|[[Cameo]] del XIX seculo representante le profilo de Carlo Imbonati.]] In 1805 Manzoni esseva invitate per su matre e per [[Carlo Imbonati]] a [[Paris]], apparentemente sub le suggestion de Monti<ref>{{cita|Ginzburg|p. 16}}</ref>. Alessandro acceptava con entusiasmo, ma non habeva tempore de cognoscer le conte, a cuje missiva ille respondeva con parolas de calor e recognition que Imbonati non legeva jammais; ille moriva, in facto, le 15 de martio, lassante Beccaria como herede universal de su patrimonio<ref>{{cita|Boneschi|p. 219}}</ref><ref name=":6">{{cita|Tellini|p. 20}}</ref>, ma anque afflicte e in necessitate de amor filial.<ref>{{cita|Boneschi|p. 218}}: {{Citation|Le vacuo lassate per Carlo le pare un abysso que tosto inglutira anque illa. In junio illa scribe al fidel amico [[Francesco Melzi d'Eril]]: "Car Melzi, si vos videva le mortifere tristessa que me consume, o car Melzi, vos haberea pietate de me. Le pensamento que io debe haber un die de deman es un pena que renasce sempre pro me e tamen io es fortiate a implorar iste die de deman e a tremular que illo me escapa… e a vos io pote dicer lo: le universo integre es extinguite pro me".}}</ref>. Le juvene, alora de vinti annos, arrivava in le capital francese le 12 de julio,<ref name=":2"/><ref name=":6"/>, die in le qual le policia local le concedeva le permitto de sojorno.<ref>{{cita|Bonghi, ''Obras inedite o rare''}}</ref> Manzoni, qui pro le defuncto scribeva le carme ''[[In morte di Carlo Imbonati|In le morte de Carlo Imbonati]]'', discoperiva haber un matre, e ab ille momento lor camminos, separate usque alora, se incrociava pro non separar se plus. Usque a 1841, anno del morte de Beccaria, le duo stabiliva un relation multo stricte, cuje profunditate emerge del litteras del scriptor in innumerose occasiones; ja le 31 de augusto 1805 ille revelava a [[Vincenzo Monti]] haber trovate «mi felicitate […] inter le bracios de un matre», e viver solmente «pro mi Giulia».<ref>{{Cita|Sforza|p. 12}}</ref> ==== Le circulo parisian: le ''Idéologues'' e Claude Fauriel ==== {{Vide etiam|Idéologues}} [[File:Claude Fauriel.jpg|thumb|alt=Portrait de Claude Fauriel|''Claude Fauriel'', Castello de Bignon, Francia.]] Con su matre ille sojorna al numero 3 de [[place Vendôme]]. Multo frequentemente matre e filio se rendeva a Auteuil,<ref group=N>Le commune de Auteuil, que faceva parte del departimento del Seine, cessava de exister in 1860, e su territorio esseva repartite inter Paris e Boulogne-Billancourt.</ref> citate ubi se reuniva le circulo intellectual sub le patronato del vidua del philosopho [[Helvétius]],<ref name=":2"/> e al ''Maisonnette'' de [[Meulan]], ubi Manzoni passava duo annos, participante al circulo literari del cosidicte ''[[Idéologues]]'': philosophos de schola del undececente seculo, heredes del illuminismo del septe- e octo seculos ma orientate verso questiones concrete in le societate, e per isto precursors de themas [[romanticismo|romantic]] (como le attention al classes paupere e al emotion).<ref name=":7"/> Un rol importante in le gruppo del ''Idéologues'' (constituite, inter alteres, per [[Volney]], [[Dominique-Joseph Garat|Garat]], [[Destutt de Tracy]] e le danese [[Jens Baggesen|Baggesen]]<ref>{{cita|Carcano|pp. 8-9}}</ref>) esseva tenite per [[Claude Fauriel]],<ref name=":7">{{cita|Tellini|p. 60}}</ref><ref group=N>Fauriel habeva un rol significative in le evolution del poetica manzonian: le erudite francese inculcava in Alessandro, in facto, un grande interesse pro le historia e le faceva comprender que ille non debe scriber secundo modellos rigide e fixe in le tempore, ma debe esser capace de exprimer sentimentos que le permitte scriber in un maniera plus "ver", de modo a "tocar" le corde del lector: {{Citation|Le Vero historic remane le cardine del obra, ma recede a un position de scrupulose supporto functional que rende credibile e verisimile le invention|{{cita|Tellini|p. 152}}}}</ref> con qui Alessandro contraheva un amicitia que durava per multe annos; le frequentation esseva facilitate per le ligamine inter Giulia e le amante de Fauriel, [[Sophie de Condorcet]],<ref>{{cita|Ginzburg|p. 13}}.</ref> e per le plus ancian [[Pierre Cabanis]],<ref>Manzoni cognosceva e admirava Cabanis e, post su morte, le rememorava con affection «…''cet homme rare''…» (iste homine rare), non poteva rememorar «…''les promenades d'Auteuil sans souffrir''» (le promenades de Auteuil sin suffrer). {{cita|Sforza|pp. 72-73}}.</ref> autor del ''Lettre sur les causes premières'', texto orientate in senso [[spiritualismo|spiritualista]] e impregnante de spirito religiose, ben que le [[Essere supremo|Essere supreme]] cuje existentia es admittite non coincide completemente con le Deo christian secundo le conception del [[Ecclesia (communitate)|Ecclesia]].<ref>{{Cita libro|autore=Pierre Jean Georges Cabanis|titulo=Lettre, posthume et inédite de Cabanis à M. F*** sur les causes premières, avec des notes par F. Bérard|url=https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k5426351q.texteImage#|accesso=2 april 2024|anno=1824|editore=Gabon et Compagnie, Libraires|citate=Paris|lingua=Fr|OCLC=555572949}}</ref> A Paris, dunque, Alessandro entrava in contacto con le cultura francese classicizante, assimilante le [[sensismo]], le theorias [[Voltaire|volterrian]] e le evolution del rationalismo verso positiones [[Romanticismo|romantic]]. Nos possede pauc litteras relative al annos 1805-1807, e non es dunque possibile definir con precision le importantia pro Manzoni de tote le textos e autores que ille cognosceva o studiava plus profundemente durante le prime annos francese; Fauriel e Cabanis emerge tamen como le duo principal punctos de referentia; un certe importantia debeva anque haber [[Ponce-Denis Écouchard-Lebrun|Lebrun]], recognoscite, in un littera a Pagani del 12 de martio 1806, como «grand'homine», «poeta supreme» e «lirico transcendente».<ref>{{Cita|Sforza|p. 15}}.</ref> Il pote anque esser parolas de circumstantia, dictate per un amicitia ancora recente e per le gratitude pro le parolas laudative que «Pindare Lebrun»<ref group=N>Assi ille esseva appellate per le contemporaneos pro le stilo modelate super illo del poeta grec (vide {{cita|Bognetti|p. 109}}).</ref> le habeva adressate, honorante le con un proprie composition. Le stilo del poeta francese, improntate a un classicismo emphatic e conventional, non pare in facto conciliar se con le poetica manzonian, ma le poemetto ''[[Opere di Alessandro Manzoni|Urania]]'' (concepite inter 1806 e 1807 e postea lente portate a completion durante le annos sequente) portara partialmente su impression.<ref>Pro le integre paragrapho vide {{cita|Tonelli|pp. 65 e ss.}}</ref> ==== Le interludio italian (1806-1807) e le morte de don Pietro ==== [[File:Sophiedecondorcet.jpg|left|thumb|alt=Portrait de Sophie de Condorcet|''Sophie de Condorcet''. Su salon esseva un del punctos de incontro del ''Idéologues''.]] In junio 1806 matre e filio lassava pro le prime vice Paris, pro regular le ultime formalitates legal relative al hereditate de Imbonati, in le qual figurava etiam le [[Brusuglio|villa de Brusuglio]];<ref name=":5"/><ref>{{cita|Tellini|pp. 20-21}}.</ref> in septembre illes esseva totevia ja de retorno in Francia, como demonstra un littera de Manzoni a Ignazio Calderari.<ref>Le littera, del 7 septembre, se trova in {{cita|Sforza|pp. 23-25}}.</ref> Un secunde spostamento data de februario 1807: un littera a Fauriel, scribite le 17,<ref>{{Cita|Sforza|pp. 30-31}}.</ref> confirma que in ille die Manzoni se trovava in [[Susa (Italia)|Susa]] e habeva transite le [[Moncenisio]], durante que de altere testimonios epistolar nos sape que le mense sequente ille se trovava in [[Genova]].<ref>{{cita|Sforza|pp. 32-36}}.</ref> Le 20 martio, in procinto de partir pro [[Torino]], ille apprendeva que su patre esseva gravemente malade<ref name=":5"/> (ben que in realitate ille habeva morite ja duo dies ante<ref name=":2" />) e, durante le viage verso Milano, apprendeva de su morte. Il sembla totevia que Giulia e Alessandro non entrava in le citate ni participava al funerales, preferente passar alcun dies in le nove proprietate de Brusuglio e pois traversar de novo le [[Alpes]].<ref name="Ginz">{{cita|Ginzburg|p. 19}}</ref> Le parolas con le quales ille affronta in su litteras le morte de su patre pare plus tosto frigide; in le missiva a Fauriel del 8 april, vinti dies post le [[funeral]], ille adrese a Pietro un ultime voto: «''Paix et honneur à sa cendre''» (pace e honor a su cinere);<ref>''Carteggio Manzoni-Fauriel'' (a cura de I. Botta), Milano, Centro Nazionale Studi Manzoniani, 2003, p. 26.</ref> in le littera a Pagani del 24 martio, die in le qual ille recipeva le noticia del decesso, ille face referentia al motivo «ben dolorose» que le habeva appellate a Milano, pro continuar pois con altere argumentos, como le satisfaction de revider le amico Calderari e le affection pro su matre, «parlando del qual io trovara sempre plus debile e monche omne expression».<ref>{{cita|Sforza|p. 37}}</ref> In maio Alessandro, nominate per su patre herede universal,<ref name="Ginz" /> esseva de novo a Paris. ==== Le matrimonio e le nascentia del filia Giulia ==== [[File:Famiglia Manzoni.jpg|thumb|alt=Portrait del familia Manzoni per Ernesta Legnani Bisi|Le familia Manzoni al epocha del viage a Firenze, designo de [[Ernesta Legnani Bisi]].]] Desde tempore Giulia Beccaria cercava un sposa pro su filio; etiam le viage primaveral de 1807 habeva essite intraprite con iste objectivo, devenite jam preminente. Post le fallimento del projecto de fidanzar Alessandro con Augustine, filia del philosopho [[Destutt de Tracy]], a causa del basse grado de nobilitate del Manzoni,<ref name=":8">{{cita|Ginzburg|p. 24}}.</ref> Beccaria cognosceva a Paris Charlotte Blondel,<ref name=":11">{{cita|Tonelli|p. 85}}.</ref> parentate con le familia [[calvinista]] del [[ginevrino|bankero genevrin]] François Louis Blondel. Ille viveva in Milano con su sposa Marie e le filia de sedec annos [[Enrichetta Blondel|Enrichetta]] in le [[palatio Imbonati]], que le comite habeva vendite a ille annos ante.<ref name=":11"/> Le contactos esseva initiate per medio de Charlotte e, in septembre, le Manzoni partiva verso le citate milanese pro cognoscer Enrichetta — del qual habeva essite date excellent referentias — e su genitores. Le incontro, occurrite a [[Blevio]] in le fin de septembre 1807,<ref name=":8" /> non decepeva le sperantias; Manzoni remaneva incantate per le dulcesse e puritate del puella. Le matrimonio, que se revelara multo felice e essera coronate per le nascentia de dece filios, esseva celebrate le 6 februario 1808 in Milano:<ref name=":2"/><ref name=":12">{{cita|Tellini|p. 22}}</ref> prime con rito civil apud le municipio e, quaranta-cinque minutas plus tarde, con rito calvinista in via del Marino, ubi se trovava le casa del Blondel.<ref name=":12"/> Post haber regular le ultime questiones ligate al hereditate de Imbonati, le nove sposi, accompaniate per Giulia, se establi al numero 22 del Boulevard des Bains Chinois, a Paris.<ref>{{Cita|Parenti|pp. 70-71}}</ref><ref group=N>Le ration del partita de Milano pro Paris essevaationen, super toto, al scandalo del matrimonio inter un catholico (solmente de nomine) e un protestante, cosa que suscita le hostilitate del bon societate e del clero milanese ({{cita|Ginzburg|p. 25}}.)</ref> Le 23 decembre del mesme anno nasceva Giulia Claudia,<ref name=":12"/><ref name=":13">{{cita|Ginzburg|p. 26}}</ref> futur prime sposa de [[Massimo d'Azeglio]], que esseva baptisate le 23 augusto 1809 in le ecclesia [[giansenista]] de San Nicola presso [[Meulan]], secundo le rito catholic e con Fauriel como [[padrino]].<ref name=":13"/><ref name="Tel24">{{Cita|Tellini|p. 24}}</ref> Le decision de baptisar con rito catholic le primogenita, prendite per un patre indifferente desde le puncto de vista religiose e per un matre calvinista, es le indice de un cambiamento radical in le sensibilitate spiritual del familia. === Le conversion: un debatto aperte === [[File:Manzoni Blondel.jpg|thumb|left|alt=Miniatura de Alessandro e Enrichetta le die del nuptias|Miniatura de Alessandro e Enrichetta le die del nuptias.]] Le conversion al catholicismo de Manzoni es un thema super le qual non solmente le criticos, ma etiam le cognoscitores e le membros del familia del scriptor ha sempre discutite, obtenente del autor de ''I promessi sposi''<ref>{{cita|Tonelli|p. 96}}:{{Citation|…il Manzoni evita sempre di discorrere, anche coi congiunti più intimi, sulle cause, o circostanze particolari, che avevano determinato il suo ritorno alla fede; e una volta che il figliastro [[Stefano Stampa]] glielo aveva apertamente richiesto, si contentò di rispondere assai vagamente: "È stata la grazia di Dio, mio caro, è stata la grazia di Dio"; e alla stessa domanda della figlia Vittoria, analoga risposta.}}</ref> responsas aleatori; un reserva que rende omne studio critic inevitabilemente opinabile e incomplete. Le importantia del conversion, fundamental pro comprender le evolution thematic e spiritual de Manzoni durante le «quindecim annos creative», es sovente ligate a un legenda hagiographic que volerea un conversion repentine, attribuite al disorientation de Enrichetta in 1810. In realitate, le percurso que reconduceva Manzoni e su familia al practica religiose catholic esseva multo plus longe, debite a un serie de factores combinate inter illes. ==== Le duo litteras al Calderari (1806) ==== [[File:Jacques-Louis David 018.jpg|thumb|right|alt=Portrait del Papa Pio VII per Jacques-Louis David|[[Jacques-Louis David]], ''Pio VII'', [[oleo sur tabula|oleo sur tabula]], 1805, [[Louvre]]. Le concession del pontifice a Manzoni de poter celebrar le nuptias con rito catholic esseva un passo fundamental pro le regularisation religiose del copula.]] Un certe importantia ha duo litteras que Manzoni inviava a Ignazio Calderari concernente le maladia que conduceva al morte lor amico commun Luigi Arese. In le prime, del 17 septembre 1806, ille deplora que in loco del personas car le moribundo debe haber al latere de su lecto «l'orribile figura di un prete»,<ref>{{cita|Sforza|p. 26}}</ref><ref>{{cita|De Gubernatis|p. 125}}</ref> ma le 30 octobre, post le morte de Arese, sempre al Calderari ille exclama: «Oh sì! ci rivedremo! Se questa speranza non raddolcisse il desiderio dei buoni e l'orrore della presenza dei perversi, che sarebbe la vita?».<ref>{{cita|Sforza|p. 29}}</ref> Si de un latere es confirmate le reaction anticlerical ja observate in le prime obras, al mesme tempore Manzoni demonstra conformar se al spirito christian, prefigurante un existentia post le morte. ==== Le supplica a Pio VII ==== Post le baptismo catholic de Giulia in augusto 1809, Manzoni, in accordo con su sposa, adreseva un supplica a [[papa Pio VII]] a fin que, «pentito del fallo commesso», le autoritate pontifical poneva «un opportuno riparo, capace di rendere tranquilla la di lui coscienza [del supplicante, cioè del Manzoni]»,<ref>{{Cita|Manzoni cent'anni dopo|p. 49}}.</ref> rendente possibile celebrar de novo le matrimonio, iste vice secundo le rito catholic.<ref name="Tel24"/> In novembre arrivava le authorization papal con un rescripto del [[Michele Di Pietro|cardinal Di Pietro]] datate del 30 octobre,<ref>{{cita|Parenti|pp. 72-73}}.</ref> e le 15 februario [[1810]], in le casa de [[Ferdinando Marescalchi]], le curate del [[ecclesia del Madeleine|ecclesia de la Madeleine]] officiava le ceremonia.<ref>{{cita|Tonelli|p. 103}}</ref> ==== Degola e San Rocco (1809-1810) ==== [[File:Manzoni - Chiesa St.Roch.jpg|thumb|alt=Lapide in le ecclesia de Saint-Roch a Paris que commemora le conversion de Manzoni|Lapide ponite sur le prime pilastro sinistre del nave lateral del ecclesia parisian de Saint-Roch, que commemora le conversion de Alessandro Manzoni.]] Al initio de [[1809]] le Manzoni habeva facite cognoscentias importante, forsan decisive pro orientar Alessandro verso le practica religiose. Pierre Jean Agier, presidente del Corte de appello parisian, Giambattista Somis, ja consiliere del Corte de appello de [[Torino]], [[Ferdinando Marescalchi]], ministro del Relationes externe del [[Regno de Italia (1805-1814)|Regno de Italia]] [[napoleonico]],<ref>{{Treccani|ferdinando-marescalchi_(Dizionario-Biografico)|Marescalchi, Ferdinando|accesso=22 decembre 2015}}</ref> e Anne Marie Caroline Geymüller, un femina de [[Basilea]] devenite vidua de un official del guardia suisse del rege [[Luigi XVI]], faceva parte de un ambiente fortemente catholic e [[giansenista]].<ref>{{cita|Boneschi|p. 246}}</ref> Iste ultime, insuper, habeva [[Acto de abiura|renunciate solemnemente a]] le [[calvinismo]] in [[1805]] per opera de un [[abbate]] genevrin giansenista que le Manzoni cognosceva justo in le autumno de 1809, [[Eustachio Degola]],<ref>{{cita|Tonelli|pp. 102-103}}; pro le influentia de Geymüller e Degola vide A. Gazier, ''Manzoni à Port-Royal'', in ''Revue Bleue'', 1º martio 1908, e A. de Gubernatis, ''Eustachio Degola, le clero constitutional e le conversion del familia Manzoni'', Firenze, Barbera, 1882. Talvota, le cognomine se trova etiam in le forma con le accent tonic (Dègola, como reportate etiam sur le [pagina homonyme del Treccani]).</ref> le qual habeva un enorme importantia pro le conversion de Alessandro e de su familia. Le conversion de Manzoni, tamen, es multo plus cognoscite pro le appellate «miraculo de San Rocco».<ref>{{Cita web|1=http://www.internetculturale.it/opencms/directories/ViaggiNelTesto/manzoni/a9.html|2=Le conversion religiose|3=22 julio 2015|autore=Massimiliano Mancini|editore=Internet Culturale|urlarchivio=https://web.archive.org/web/20130623103016/http://www.internetculturale.it/opencms/directories/ViaggiNelTesto/manzoni/a9.html|dataarchivio=23 junio 2013|urlmorto=sì}}</ref> Le 2 april 1810, durante le festivitates pro le nuptias de Napoleone I e [[Maria Luisa de Austria]], improvisemente explodeva alcun mortarettos e le turba que impleva le stratas separava Manzoni de su sposa,<ref>{{cita|Ginzburg|p. 29}}.</ref><ref>{{cita|Boneschi|p. 248}}.</ref> le qual, pulsate per le gente, se trovava sur le scalones del [[Ecclesia de San Rocco (Parigi)|ecclesia de San Rocco]], in rue Saint-Honoré, e se refugia. In le silentio e serenitate de ille templo ille implorava le gratia de retrovar su consorte e, al exito, convertite, poteva reabraciar la.<ref>{{cita|Tonelli|p. 96}}</ref> [[File:Alessandro Manzoni, incisione di Ardinghi.jpg|thumb|alt=Incision de Alessandro Manzoni a 25 annos|Alessandro Manzoni circa le etate de 25 annos in un incision de Ardinghi, in ''Lettere di Alessandro Manzoni'', a cura de [[Angelo de Gubernatis]], Paolo Carrara, Milano 1881.]] Un altere version, reportate per [[Giulio Carcano]], narra in vice de un Manzoni frustrate que, assediate per dubitas spiritual, se haberea rendite in San Rocco clamante: «O Deo! Si tu existe, revela te a me!»,<ref>{{cita|Carcano|p. 11}}.</ref> exiente pois como credente. ==== Degola e le relationes con le Manzoni ==== Initialmente le sacerdote habeva le carga de preparar Enrichetta Blondel al abiura del calvinismo.<ref>{{cita|Boneschi|p. 247}}:{{Citation|Le 9 april 1810 initia formalmente le instruction catholic de Enrichetta.}}</ref> Ille le demandava de scriber summarios del lectiones de religion catholic (appellate ''ristretti''), pro corriger los pois ipse.<ref>{{cita|Ginzburg|p. 28}}</ref> Le abiura esseva subscripte in un acto official le 3 maio 1810 e celebrate solemnemente le 22 maio in le [[ecclesia de Saint-Séverin]], in presentia del circulo jansenista e del abbate Degola.<ref name="ReferenceB">{{cita|Ginzburg|p. 30}}</ref> Le influentia del sacerdote jansenista es innegabile: le rememora le longe correspondentia que le sacerdote genovese manteneva con Manzoni, con su sposa e con Giulia Beccaria.<ref>{{cita|Tonelli|pp. 115 e ss.}}</ref> Es relativemente facile reconstruer le etapas per le quales Blondel se convertite al catholicismo, ma le motivo non es clar. Probabilemente Manzoni, qui esseva «un animo non veramente ribelle», acceptava con fastidio un matrimonio non benedicte, e iste situation, quando le filia esseva inscribite in le registro del baptismos, debeva metter le in imbarasso.<ref>{{cita|Momigliano|p. 16}}</ref> === Le retorno in Italia (1810-1812) === ==== Inter via del Morone e Brusuglio. Le familia ==== [[File:8862 - Milano - P.za Belgiojoso - Casa del Manzoni - Foto Giovanni Dall'Orto - 14-Apr-2007.jpg|left|thumb|alt=Fachada del Casa Manzoni a Milano|Le [[Casa Manzoni]], viste ab [[piazza Belgioioso]] a [[Milano]]. Acquirite in 1813 per le scriptor, illo esseva le residentia urban de su familia usque a 1873, anno del morte de Manzoni. Hodie illo alberga le "Museo manzoniano", le "Centro de studi manzoniani" e le "[[Società Storica Lombarda|Società Storica lombarda]]".<ref>{{Cita web|url=[http://www.casadelmanzoni.it|titolo=Casa](http://www.casadelmanzoni.it|titolo=Casa) del Manzoni|accesso=21 januario 2026|editore=Casa del Manzoni}}</ref>]] Quanto le spirito de Manzoni se habeva cambiate durante le ultime menses del residentia parisin, o melio, quanto illo esseva in contradiction con le valores e le modelos precedente, es difficile dicer. Certemente le grande citate francese, capital del belle mundo e del intellectuales del epocha, non exerceva plus alcun fascino super ille.<ref name="ReferenceB"/><ref>Ciò emerge da {{cita|Sforza|p. 90}}:{{Citation|Solo la vostra presenza mi lega ancora a questa città, che per il resto non esercita su di me alcuna attrattiva.|Lettera al Fauriel (29 maggio 1810)|Il n'y a que vous qui m'attachez encore à ce Paris que je n'aime point du tout pour tout le reste.|lingua=fr}}</ref> In besonio de tranquillitate, Manzoni quitava [[Parigi]] con le familia le 2 junio, dirigite verso [[Brusuglio]], ubi ille arrivava, malgrado alcun inconvenientes,<ref>{{cita|Ginzburg|p. 31}}:{{Citation|Arrivati a Lione, s'ammalò Giulia e s'ammalò la bambina [Giulia Claudia]. Enrichetta era incinta, o credeva di esserlo; soffriva di disturbi che le sembravano segni di gravidanza. Manzoni dovette farsi togliere un dente.}}</ref> alcun septimanas plus tarde. Ibi, tamen, ille incontrava le ira del familia Blondel, irate per le conversion de Enrichetta al catholicismo, un resentimento que non diminuiva con le passar del annos.<ref>{{cita|Ginzburg|pp. 30-31}}</ref> Le Manzoni alternava periodos a Brusuglio e in le citate, habente durante le belle saison lor residentia in le villa extra le porta, ubi Alessandro se dedicava al agricultura. A Milano illes se establiva durante quasi duo annos al numero 3883 de via S. Vito al Carobbio,<ref>{{cita|Boneschi|p. 251}}</ref> pro pois passar un anno in le [[Casa Beccaria|palatio del Beccaria]], in [[via Brera]], usque al 2 octobre 1813, quando le scriptor acquisiva un casa in via del Morone, al numero 1171 (hodie 1).<ref name="Par97">{{cita|Parenti|p. 97}}</ref> Manzoni habeva sempre essite habituate a viver in medio del verdor: le nove habitation, que dava super piazza Belgioioso, habeva «un jardin proprie interne, con un certe qual sensation de claustro, absolutemente lo que esseva convenibile al indole de Manzoni».<ref>{{cita|Radius|p. 55}}</ref> In via del Morone le autor haberea passate le resto de su vita. Durante le annos sequente le membros del familia, qui alternava lor residentia inter le palatio urban e le villa de Brusuglio, cresceva in numero.<ref name="Family">{{Cita web|url=http://www.casadelmanzoni.it/content/la-famiglia-manzoni#n10|titolo=La Famiglia Manzoni|accesso=21 januario 2026|editore=Casa del Manzoni|urlarchivio=https://web.archive.org/web/20160311035010/http://www.casadelmanzoni.it/content/la-famiglia-manzoni#n10|dataarchivio=11 martio 2016|urlmorto=sì}}</ref> Post Luigia, nascite e morte le mesme die (5 septembre 1811), le 21 julio 1813 nasceva in via Brera le prime filio mascule, [[Pietro Luigi Manzoni|Pietro Luigi]]. Le 25 julio 1815 le casa de via del Morone esseva allietate per le nascentia de Cristina,<ref name=":5"/><ref name="Par97" /> posteriormente sposa de Cristoforo Baroggi. Durante le annos sequente nasceva anque Sofia (12 novembre 1817), sposa de Lodovico Trotti; [[Enrico Manzoni|Enrico]] (7 junio 1819); Clara (augusto 1821), qui viveva duo annos; Vittoria (martio 1822), sposa desde 1846 de [[Giovanni Battista Giorgini (1818-1908)|Giovanni Battista Giorgini]]); [[Filippo Manzoni|Filippo]] (martio 1826), sposo de Erminia Catena; e Matilde in maio 1830, le ultime, morte celibe.<ref name=":5"/> ==== De Degola a Luigi Tosi: le nove guida spiritual ==== [[File:Luigi Tosi.jpg|thumb|alt=Portrait de Luigi Tosi|Luigi Tosi.]] Ante de partir, le Manzoni habeva demandate al sacerdote jansenista de indicar les un persona digne de confidentia que poterea continuar su opera de assistentia spiritual.<ref>{{cita|Parenti|p. 81}}</ref> Le 30 maio Degola scribeva un littera de recommendation pro don [[Luigi Tosi (vescovo)|Luigi Tosi]], canonic de [[Basilica di Sant'Ambrogio|San Ambrosio]] e etiam ille jansenista.<ref>{{cita|Tonelli|p. 120}}</ref> Tanto Giulia como Alessandro habeva un excellente impression de Tosi, como se pote deducer del parolas del scriptor: «Le dignissime Canonic Tosi esseva visitate per mi matre e me <nowiki>[…]</nowiki>, e esseva trovate un digne amico de Degola; e isto suffice pro su elogio».<ref>{{cita|Sforza|p. 98}}</ref> Le sacerdote se recava regularmente etiam a Brusuglio, quando le familia ibi remaneva, e manteneva su function de [[guida spiritual]] durante multe annos, etiam post su election a [[diocesi di Pavia|episcopo de Pavia]], occurrite in 1823. A Alessandro, como a su sposa e a su matre, le [[eucaristia]] non habeva ancora essite administrate. Post un breve preparation, Manzoni se [[Penitenza (sacramento)|confessava]] le 27 augusto e le 15 septembre, insimul con Giulia e Enrichetta, se accostava pro le prime vice al Communion,<ref>{{cita|Tellini|pp. 24-25}}</ref> ben que le percurso de conversion complete esseva ancora multo longe. De facto, in augusto 1811, le neophyto inviava a Degola e Tosi litteras in le quales ille les demandava respectivemente de orar «proque place al Senior scuoter mi lentor in su servicio e liberar me de un tepore que me tormenta e me humilia», e affirmava que «malgrado mi profunde indignitate, io senti quanto le Omnipotentia del Gratia Divine pote operar in me».<ref>{{cita|Sforza|p. 127}}</ref> === Le quindecim annos creative (1812-1827) === {{Vide etiam|Obras de Alessandro Manzoni}} [[File:Molteni Giuseppe, Alessandro Manzoni.jpg|left|thumb|alt=Portrait de Alessandro Manzoni per Giuseppe Molteni|[[Giuseppe Molteni]], ''Alessandro Manzoni'', oleo sur tela, 1835, [[Pinacoteca de Brera]].]] ==== Introduction ==== Expression jam adoptate per le critica litterari,<ref>{{Cita|Guglielmino-Grosser|p. 229}}; {{Cita|Marchese|p. 28}}.</ref> le ''quindecim annos creative'' sole indicar ille arco temporal durante le qual Manzoni, jam convertite al catholicismo e al ideas romantic, se dedicava al redaction de su obras litterari principal, ab le poesia sacre usque al poesia civil, ab le essayes philosophic-religiose usque al tragedias, pro arrivar finalmente al redaction del prime grande romanzo del historia del litteratura italian. In tote iste generes, Manzoni introduceva elementos nove e revolutionari in relation al tradition litterari: le ''Hymnos Sacre'' revela le coralitate del poesia christian de Manzoni;<ref name="GG230">{{Cita|Guglielmino-Grosser|p. 230}}.</ref> le tragedias, in nomine del verisimilitude, se distacca del unitates aristotelic e revela ille interesse progressive pro le sentimentos human que trovara lor plen expression in le romanzo. ==== Le ''Hymnos Sacre'' ==== {{Vide etiam|Hymnos sacre}} Ab iste momento su vita e su arte essera plenmente conforme al fide e al necessitate de divulgar la per le exemplo e per le obras. In 1812 ille comenciava le redaction del ''[[Hymnos sacre]]''. Ille voleva scriber in iste ordine ''Le Natal'', ''Le Epiphania'', ''Le Passion'', ''Le Resurrection'', ''Le Ascension'', ''Le Pentecoste'', ''Le Corpore del Senior'', ''Le Cathedra de Sancte Petro'', ''Le Assumption'', ''Le Nomine de Maria'', ''Omnes Sanctos'' e ''Le Mortos'',<ref>{{cita|Tonelli|p. 137}}</ref> ma ille portava a termino solmente cinque: ''Le Resurrection'', ''Le nomine de Maria'', ''Le Natal'', ''Le Passion'' e ''[[Le Pentecoste (Hymnos sacre)|Le Pentecoste]]''. Le prime quatro esseva scribite inter april 1812 e octobre 1815 e publicate in un volumine presso le editor milanese Pietro Agnelli al fin de 1815,<ref>{{cita|Tellini|p. 26}}</ref> durante que le redaction de ''Le Pentecoste'', initiate in 1817, esseva completate solmente cinque annos plus tarde, retardate per altere obras al quales le autor se dedicava in le mesme annos, inter le quales se distingue le duo tragedias e le prime version del romanzo. ''Le Omnes Sanctos'' (1830-1847) remaneva in stato de fragmento, como altere possibile additiones al ''Hymnos'' (''[[Le Natal de 1833]]'' e le brevissime ''Deo in le natura''). Le poesia religiose de Manzoni es completate per le ''Strophes pro un Prime Communion''. Le intention del autor es un poesia popular, del qual le stilo se allontana talora proque ancora influentiate per le formation [[neoclassica]],<ref>{{cita|Galletti|pp. 105 e ss.}}</ref> pro retornar pois al communitate del credentes (le ''[[ecclesia]]'' christian) que leva, insimul con le poeta, un canto de laude a Deo, le unic securitate contra le mal sempre dominante in le Historia.<ref>{{cita|Ferroni|p. 46}}:{{Citation|Le voce del poeta se immerge in le medio del populo que vive le rito, e al mesme tempore participa, con spirito agonistic, al conflicto sempre in curso inter le ben e le mal.}}</ref><ref>{{Cita|Guglielmino-Grosser|pp. 229-230}}.</ref> Iste dimension coral emerge super toto in le ''Pentecoste'', ubi le «filios de Eva» (v. 71), dispersate in tote le mundo, trova unitate in le fide in Deo.<ref name="GG230"/> ==== Le 1814 e le ''Odes'' ''civil'' ==== [[File:Prina lynched.jpg|thumb|alt=Impression de epocha representante le linciamento de Giuseppe Prina|Le linciamento de Giuseppe Prina in un impression de epocha.]] Durante que Manzoni elaborava le ''Hymnos Sacre'', le situation politic international se deteriorava rapidemente: [[Napoleone Bonaparte|Napoleone]], fortemente debilititate post le disastrose [[Campania de Russia]] de 1812, cadeva in le grande [[Battalia de Lipsia]] de 1813. In consequentia, anque le [[Stato satellite|Statos satellites francese]], inter le qual [[Regno de Italia (1805-1814)|Regno de Italia]], cadeva sub le colpos del coalition austro-russe, obligante [[Eugenio di Beauharnais]] a fugir de Milano e permittente assi al austriacos de [[Campania de Italia (1813-1814)|reentrar in Lombardia]]. Manzoni viveva iste momentos dramatic con grande angustia, assistente ab su palatio de via del Morone, le 20 april 1814, al linciamento del ministro del financias [[Giuseppe Prina]], le violentia del qual (vivamente deplorate per le scriptor) es narrate in un littera a Fauriel.<ref>{{cita|Ginzburg|pp. 43-44}}:{{Citation|La nostra casa per l'appunto è situata molto vicino a quella dov'egli abitava di modo che abbiamo udito per alcun ore le grida di quelli che lo andavano cercando, il che tenne mia madre e mia moglie in angosce crudeli, anche perché pensavano che non si fermassero a questo. E invero alcuni malintenzionati volevano approfittare di quel momento d'anarchia per prolungarlo, ma la guardia civica seppe fermarlo con coraggio, una prudenza e un'operosità quanto mai degni di lode.}}</ref> A parte le episodio de Prina, Manzoni participava intensemente al [[Cade del Regno de Italia (1814)|tentativo de mantener independente le Alta Italia]] con un regno cuje sovrano haberea essite justo le viceré Eugenio di Beauharnais, subscribente un petition presso le potencias victoriose reunite a [[Parigi]].<ref>{{cita|Fabris|p. 98}}</ref> Poeticamente ille contribuiva al sentimento patriotic con le redaction de duo [[Canzon (metrica)|canzones]], ambes remanente incomplete:<ref>{{cita|Tellini|pp. 83-85}}</ref> ''[[April 1814]]'', in le qual le terre-moto politic milanese es evocate in un perspectiva patriotic e de denuncia contra le politica napoleonian,<ref>{{cita|Nigro|p. 44}}:{{Citation|Manzoni ha scritto la canzone antinapoleonica ''Aprile 1814'' nel linguaggio (rivoltato) delle illusioni della rimeria napoleonica, […]}}</ref> e ''[[Le proclamation de Rimini]]'' (april 1815), in le qual ille reflecte super le [[Proclamation de Rimini|discurso del mesme nomine]] tenite per [[Gioacchino Murat]] pro le defension de Italia, presentante le como un liberator inviate per Deo pro subtraher le italianos al sclavitude.<ref>''Il proclama di Rimini'', p. 699, vv. 36-44: «Egli è sorto, per Dio! Sì, per Colui / Che un dì trascelse il giovinetto ebreo / Che del fratello il percussor percosse; / E fattol duce e salvator de' suoi, / Degli avari ladron sul capo reo / L'ardua furia soffiò dell'onde rosse; / Per quel Dio che talora a stranie posse, / Certo in pena, il valor d'un popol trade;…».</ref> ==== Manzoni e le debatto inter classicistas e romanticos ==== [[File:Sulla maniera e la utilità delle traduzioni.pdf|thumb|left|alt=Prime pagina del articulo de Madame de Staël super le Biblioteca Italiana|Anne Louise Germaine de Staël, ''Super le maniera e le utilitate del traductiones'', traduction de Pietro Giordani in le ''[[Biblioteca Italiana]]'' (januario 1816). Le articulo suscita le initio del debatto inter classicistas e romanticos.]] Le annos sequente al conversion esseva assatis significative pro le panorama litterari e italian. Italia, ancora ligate a un firme tradition classicista, esseva obligate a confrontar se con le nove clima romantic europee. In januario 1816, le intellectual francese [[Madame de Staël]] publicava, traducite in italiano in le prime numero del ''[[Biblioteca Italiana]]'', un articulo intitulate ''[[Super le maniera e le utilitate del traductiones]]'', in le qual illa criticava le italianos qui se obstinava a remaner ligate a un rhetorica vacue, ignorante le novitates proveniente de Germania e de Anglaterra.<ref>{{cita|Ferroni|p. 27}}</ref><ref>{{Cita web|url=http://www.internetculturale.it/opencms/directories/ViaggiNelTesto/manzoni/a11.html|titolo=Le polemiche romantiche|accesso=23 januario 2026|autore=Massimiliano Mancini|editore=Internet Culturale|urlarchivio=https://web.archive.org/web/20150924035719/http://www.internetculturale.it/opencms/directories/ViaggiNelTesto/manzoni/a11.html|dataarchivio=24 septembre 2015|urlmorto=sì}}</ref> Al successive ''querelle'' inter classicistas (con [[Pietro Giordani]] al testa) e romanticos (inter le qual se distingue [[Ludovico di Breme]] e [[Giovanni Berchet]]), Manzoni non participava activemente. Ben que ille esseva del parte del romanticos e participava al ''Cameretta'' litterari animate per [[Ermes Visconti]], [[Gaetano Cattaneo]], [[Tommaso Grossi]] e super toto per le poeta dialectal [[Carlo Porta]],<ref>{{cita|Ferroni|p. 31}}.</ref><ref>{{Cita web|url=http://www.internetculturale.it/opencms/directories/ViaggiNelTesto/manzoni/a12.html|titolo=Le Cameretta portiana|accesso=23 januario 2016|autore=Massimiliano Mancini|editore=Internet Culturale|urlarchivio=https://web.archive.org/web/20150924035721/http://www.internetculturale.it/opencms/directories/ViaggiNelTesto/manzoni/a12.html|dataarchivio=24 septembre 2015|urlmorto=sì}}</ref> ille refusava de collaborar tanto con le ''Biblioteca Italiana'' como con ''[[Le Conciliator]]''.<ref name=":5"/> Ultra le interesse pro le poetic christian, esseva determinante le [[neurosi|neurosis depressive]] que colpava Manzoni desde 1810 e su difficultate a parlar in publico, factores que le fortiava a un vita retirate in su possessiones de Brusuglio o in le quiete de su palatio milanese.<ref name="tellini">{{cita|Tellini|pp. 24-27}}</ref> ==== Le production teatral ==== {{Vide etiam|Pensamento e poetica de Alessandro Manzoni}} Decisive esseva le impression que Manzoni lassava in le [[historia del teatro italian]]. Il interveniva super le structura e le finalitate mesme del drama, que, secundo le scriptor, non debe describer le abstracte ma le verosimil e le motiones del anima del protagonistas, excludente le artificialitate del [[unidades aristotelic]].<ref>{{cita|Tellini|p. 88}}</ref> Le fructos de iste reflexiones, emergite in le ''[[Littera a Monsieur Chauvet]]'' (1820), se collige in le tragedia ''[[Le Comte de Carmagnola]]'',<ref>Initiate le 15 januario 1816, illo esseva editate a Milano solmente in 1820 presso le editor Vincenzo Ferrario ({{Cita|Tellini|p. 90}}).</ref> cuje redaction esseva retardate per le problemas de natura nervose que affligeva le autor<ref>{{Cita|Floriani}}:{{Citation|A chiusura del biennio, riprendendo i contatti con Fauriel nelle tre lettere del 1816, il M<nowiki>[anzoni]</nowiki> sembrava un altro uomo [...] in quella del 25 marzo rievocò i tempi di Meulan, confessando i disturbi nervosi ma anche l'entusiasmo per il lavoro (una tragedia dedicata a lui, "son meilleur ami").}}</ref> e per le labor in le ''Observationes super le moral catholic''.<ref>{{Cita|Floriani}}:{{Citation|Il lavoro sul Carmagnola durò fino al settembre 1819. Mentre lo scriveva il M<nowiki>[anzoni]</nowiki> compose la Pentecoste, iniziata nel giugno 1817 e sospesa alla definizione di 10 strofe, poi rifiutate. Nel 1818 il Carmagnola fu a sua volta sospeso, uscendo poi, per cura di E<nowiki>[rmes]</nowiki> Visconti, all’inizio del 1820, mentre il M<nowiki>[anzoni]</nowiki> si trovava a Parigi.}}</ref> Le secunde tragedia, ''[[Adelchi (Manzoni)|Adelchi]]'', esseva editate in 1822, durante que in le mente comenciava a delinear se le vision narrative del romanzo.<ref name=":5"/> ==== Le crise de 1817 e le ''Observationes super le moral catholic'' (1818-1819) ==== {{Vide etiam|Observationes super le moral catholic}} [[File:Jean Charles Simonde de Sismondi (1773-1842).png|thumb|left|alt=Portrait de Jean Charles Léonard Simonde de Sismondi|[[Jean Charles Léonard Simonde de Sismondi]].]] In le primavera de 1817 Manzoni habeva un breve crise spiritual,<ref>{{cita|Tonelli|p. 160}}</ref> determinate per plure factores, in particular per le appoio del Ecclesia al restauration: le liberal Manzoni non comprendeva le conflicto inter le religion christian, in le qual ille fermemente credeva, e le orientation politic del Ecclesia catholic, que ille non compartiva.<ref>{{cita|Tellini|p. 101}}</ref> Le disillusion que resulta conduceva al aggravation de su maladia nervose e a un consequent refrigeration in le practica religiose, como se deduce de un littera de [[Luigi Tosi (vescovo)|Tosi]] a [[Eustachio Degola|Degola]], in le qual le patre spiritual del scriptor communicava le superamento del crise (14 junio 1817).<ref>Pro approfondir le question del crise spiritual vide {{cita|Accame Bobbio}}.</ref> Anque con le futuro [[vescovo de Pavia|episcopo de Pavia]] il habeva un parve conflicto, tosto oblidate, quando Manzoni habeva manifestate le desiro de retornar pro un periodo a Parigi, incontrante un opposition que le pareva exagerate.<ref name=":15">{{cita|Tonelli|p. 161}}</ref> Le sacerdote videva in le transferimento un periculo pro le fide del discipulo, qui desiderava in vice revider [[Claude Fauriel|Fauriel]] e sperava obtener beneficio pro su problemas nervose. Manzoni demandava totevia de poter partir, ma in maio le policia le refusava le passaportes.<ref>{{cita|Tonelli|pp. 179-180}}</ref> Temporarimente abandonate le hypothese parisian, Manzoni interrumpeva le ''Comte de Carmagnola'' e se retirava in le campania, ubi ille se immersava in le lectura de textos philosophic que servirea de base al ''Observationes super le moral catholic''.<ref name=":15"/> Le annotationes manzonian al autores studiate es utile pro discoperir qual libros ille studiava in ille menses e como ille les judicava: illas a [[John Locke|Locke]], a [[Étienne Bonnot de Condillac|Condillac]] e a [[Destutt de Tracy]] demonstra le distantia de Manzoni ab lor pensamento.<ref name=":15"/> In preparar le ''Observationes'', su attention se dirigeva super toto al ''[[Historia del Republicas Italiane]]'' de [[Jean Charles Léonard Simonde de Sismondi|Sismondi]], cuje dece-sexte e ultime volumina sortiva a Parigi in 1818. Le obra contineva in le ultime tomo violente accusationes contra le catholicismo, lo que suscitava un reaction indignate del canonico Tosi, qui demandava a Manzoni de responder.<ref group=N>Secundo {{cita|De Gubernatis|pp. 146-147}}, Tosi obligava Manzoni, como penitentia pro le vita anticlerical e atheistic de su prime juventute, a scriber un tractato in defension del religion catholic, arrivante mesmo a «chiude<nowiki>[re]</nowiki> in camera Alessandro Manzoni, perché mandasse innanzi il libro sulla ''Morale cattolica'' che non voleva andare avanti».</ref> Iste [[apologetica|obra apologetic]] esseva publicate in 1819 con le titulo ''Super le Moral Catholic, observationes de Alessandro Manzoni, Parte prime''.<ref>{{Cita web|url=http://www.internetculturale.it/opencms/directories/ViaggiNelTesto/manzoni/b32.html|titolo=La ''Morale Cattolica''|accesso=24 januario 2026|autore=Massimiliano Mancini|editore=Internet Culturale|urlarchivio=https://web.archive.org/web/20150924035735/http://www.internetculturale.it/opencms/directories/ViaggiNelTesto/manzoni/b32.html|dataarchivio=24 septembre 2015|urlmorto=sì}}</ref> ==== Le secunde residentia parisian (1819-1820) ==== [[File:Thierry, Augustin, BNF Gallica.jpg|thumb|alt=Portrait del historiographico Augustin Thierry|[[Augustin Thierry]].]] Ja desde [[1817]] Manzoni pensava de retornar a [[Paris]], loco felice del juventute ubi ille sperava poter sanar del crises de nervos sempre plus accentuate.<ref>Isto se deduce de un littera que le oncle de Manzoni, [[Giulio Beccaria]], inviava a su nepote qui non succedeva a recuperar su sanitate ({{Cita|Ginzburg|p. 53}}).</ref> Le partita, tamen, esseva sempre remandate a causa del difficultate de obtener le passaportes.<ref>{{Cita|Ginzburg|p. 49}}</ref> Illos esseva concedite per le autoritates austriac solmente in [[1819]], e le integre familia partiva pro [[Francia]] le 14 septembre.<ref>{{cita|Tonelli|p. 188}}</ref> In le capital francese Manzoni frequentava le historiographico [[Augustin Thierry]] e le philosopho [[Victor Cousin]].<ref>{{cita|Tellini|p. 29}}</ref> Le cognoscentia de Thierry influentiava de maniera importante le conception manzonian del historia, e un certe importantia habeva etiam le [[spiritualismo]] de Cousin. Ben que le ideas de iste ultime non esseva totalmente heterodoxe in materia de religion, certe de su affirmationes le impressionava, como: «Sans Dieu, l'homme et la nature restent un mystère» (sin Deo, le homine e le natura remane un mysterio),<ref>{{cita|Cousin|p. 31}}; a notar que le curso universitari de Cousin habeva loco justamente durante le residentia parisian de Manzoni.</ref> o «La loi suprème, c'est […] la sainteté, le dévouement, la charité, l'amour du prochain; c'est surtout l'amour de Dieu» («Le lege supreme consiste […] super toto in le sanctitate, le devotion, le caritate, in le amor del proximo; illo se manifesta super toto in le amor de Deo»).<ref>{{cita|Cousin|p. 112}}</ref> Manzoni, tamen, non trovava beneficio in le residentia parisian: le crises de nervos non habeva passate, e ille comenciava sentir nostalgia de su casa. Assi, post justo un anno, le 25 julio partiva de Paris con tote le familia pro retornar a Milano le 8 augusto.<ref name=":2"/> Passate le estate, comenciava le annos le plus frenetic del quindecim annos creative, in le quales Alessandro elaborava ille conceptos religiose e providentialistic que trovarea lor culmino in [[Adelchi (Manzoni)|''Adelchi'']] e in le [[Il cinque maggio|''Cinque maggio'']], bases fundamental pro le structura de ''[[I promessi sposi]]'', insimul con le initio del reflection linguistic, structural e artistic super le genere del romanzo ipse. ==== Le biennio 1820-1822: le bases del romanzo ==== {{Vide etiam|Il cinque maggio|Marzo 1821|Adelchi (Manzoni)}} [[File:Steuben - Mort de Napoleon.jpg|thumb|left|alt=Pictura del morte de Napoleone a Sancta Helena|[[Charles de Steuben]], ''Morte di Napoleone I a Sant'Elena, il 5 maggio 1821'', oleo sur tela, 1828.]] In novembre de [[1820]] Manzoni comenciava le tragedia de [[Adelchi (Manzoni)|''Adelchi'']].<ref name=":16">{{cita|Tellini|p. 120}}</ref> Post haber completate un prime abboço in le primavera de [[1821]], ille se distaccava subitamente de illo pro reprender le poesia civil con le redaction de ''Marzo 1821'', ode celebrante le presupponite invasion del [[Lombardo-Veneto]] per le tropas sardo-piemontese post le abdication de [[Vittorio Emanuele I]]. Scribite inter le 15 e le 17 martio,<ref name=":16"/> iste ode revela, in comparation con illos de septe annos ante, un major compactitate structural e securitate tanto in le linguage como in le tractamento del estados de anima del patriotas. Post que le euphoria general se extingueva post le fallimento del [[motos de 1820-1821]], Manzoni reprendeva le [[Adelchi (Manzoni)|''Adelchi'']], comenciante a studiar varie fontes historic (reelaborate in le coeve ensayo ''[[Discorso sopra alcuni punti della storia longobardica in Italia]]'')<ref name=":5"/> a fin que existeva concordantia inter le ''vero historic'' (le eventos realmente occurrite) e le ''vero poetic'' (le ''inventio'' narrative), conception apprendite al schola de Thierry e del ''idéologues''. [[File:Adelchi.jpg|thumb|right|alt=Illustration del morte de Adelchi|Representation del morte de Adelchi]] Le anno [[1821]], tamen, esseva plen de eventos significative: ultra le motos supra mentionate, le 5 maio moriva sur le [[isola de Sancta Helena]] le exiliate [[Napoleone Bonaparte]]. Le novella arrivava in Europa solmente in julio; Manzoni la legeva in le ''[[Gazzetta di Milano (1816-1875)|Gazzetta de Milano]]'' le 17 julio 1821<ref name=":17">{{cita|Tellini|p. 138}}</ref> e remaneva profundemente turbate. Fascinate per le titanismo e le genio de Napoleone,<ref group=N>Le vv. 31-36 del Ode monstra le admiration de Manzoni pro le condottiero: «Fu vera gloria? Ai posteri / l'ardua sentenza: nui / chiniam la fronte al Massimo / Fattor, che volle in lui / del creator suo spirito / più vasta orma stampar».</ref> inter le 18 e le 20 julio<ref name=":17"/> ille componeva [[Il cinque maggio|''Le cinque maio'']]. In le ode, le scriptor vide le grandor del Imperator non tanto in le actos terrestre, quanto in haber comprendite, per medio del suffrentias del exilio, le vanitate del glorias passate e le importantia absolute del [[Salvation (religion)|Salvation]]. Le parallelo con le vicissitudes de [[Adelchi (principe)|''Adelchi'']] e de [[Desiderata (moglie di Carlo Magno)|''Ermengarda'']] monstra le formulation de ille ''provvida sventura'' que devenira central in ''[[I promessi sposi]]''. ==== Del ''Fermo e Lucia'' a ''I promessi sposi'' (1821-1827) ==== {{Vide etiam|I promessi sposi}} [[File:I promessi sposi-008.jpg|left|thumb|alt=Antiporta del edition de 1840 de I promessi sposi|[[Frontispicio#antiporta|Antiporta]] del edition de ''I promessi sposi'' de 1840, illustrate per [[Francesco Gonin]].]] Manzoni initiava le redaction de ''Fermo e Lucia'' le 24 april 1821,<ref group="N" name="Manz.B.II">«24 Ap.le 1821» e «17 7bre 1823» es le datas apposite respectivemente al initio e al fin del prime manuscripto autograph anepigraph del ''Fermo e Lucia''. Vide: {{Cita manoscritto|autore=Alessandro Manzoni|titulo=[Fermo e Lucia]|url=https://www.alessandromanzoni.org/manoscritti/624|data=24 april 1821-17 septembre 1823|citate=Milano|ente=[[Bibliotheca National Braidense]]|collocation=Manz.B.II}}.</ref> ma initialmente interrumpeva le labor.<ref>Illo es apprendite del littera a [[Claude Fauriel]] del 3 novembre 1821, in le qual Manzoni declara: «mon roman à peine commencé a été mis de côté», "mi romanzo appena incominciato è stato messo da parte" ({{Cita|Sforza|p. 213}}).</ref> In le quiete del villa de Brusuglio ille lo habeva comenciate post haber legite romanos europee, specialmente anglese, in particular le [[Ivanhoe|''Ivanhoe'']] de [[Walter Scott]] traducite in francese,<ref name=":18">{{cita|Tonelli||p. 242}}.</ref> proque le [[litteratura italian]] se habeva concentrate usque alora super altere generes prosaic. Sequentemente le methodologia ja adoptate pro le tragedias, le autor initiava un ver e proprie labor de documentation historic, fundate super le lectura del ''Historia patria'' de [[Giuseppe Ripamonti]] e del ensayo ''Sul commercio de' commestibili e caro prezzo del vitto'' de [[Melchiorre Gioia]].<ref>{{Cita|Varotti|p. 26}}</ref> Le prime minuta del ''Fermo e Lucia'' (titulo suggerite per le amico Ermes Visconti, como testificate in un littera del 3 april 1822 a [[Gaetano Cattaneo]],<ref>{{Cita|Vitale|p. 58}}</ref>) terminate le 17 septembre 1823,<ref group="N" name="Manz.B.II" /> consiste de folios de protocollo dividite in duo columnas: a dextera le texto, a sinistra le correctiones. Le secunde redaction del romanzo con le titulo ''Gli sposi promessi'', post le finition de [[Adelchi (Manzoni)|''Adelchi'']] e le composition de [[Il cinque maggio|''Le cinque maio'']], es databile inter 1823 e 1825. Le obra esseva finalmente publicate ab 1825 a 1827 con le titulo definitive ''I promessi sposi''. Le passage de ''Fermo e Lucia'' – cuje structura narrative resultava pauco harmoniose a causa del division in tomos e de ample partes dedicate al [[Monaca di Monza|soror Gertrude]]<ref>{{Cita|Guglielmino-Grosser|p. 232}}:{{Citation|[…] nel caso di Gertrude quel che diventa la "sventurata rispose" era una lunga dettagliata descrizione della caduta nell'abiezione da parte della monaca, […]}}</ref> – a ''I promessi sposi'' esseva alquanto travaliate pro le redefinition del architectura del obra.<ref>{{cita|Tellini|pp. 164-167}}</ref> Ultra le problema expositive, Manzoni se rendeva conto del linguage artificiose e litterari usate per ille, elemento que non correspondeva al exigentias realistic verso le qual tendeva su poetica.<ref>{{cita|Tellini|p. 171}}:{{Citation|…dopo lo studio attento dei classici, la lettura degli stranieri principalmente francesi, la conversazione colta con i propri concittadini, lo scrittore italiano può… accoglie<nowiki>[re]</nowiki> ciò che resta nella cosiddetta "buona lingua" illustre… Di tale fatta è appunto la veste linguistica del ''Fermo e Lucia'': una miscela di laboratorio costruita ''in vitro''…}}</ref> Eligente le [[Dialetti toscani|toscan]] como lingua colloquial pro su personas,<ref name=":20">{{cita|Ferroni|p. 64}}</ref> ille publicava le dicite ''ventisettana'' (nomine date al prime edition de ''I promessi sposi'') ma, conscie del necessitate de ascoltar directemente le eloquentia de ille region, decideva de partir pro [[Florentia]]. === Le viage in Toscana (1827) === ==== Le Gabinetto Vieusseux e le bases del ''Quarantana'' ==== [[File:Giovan Pietro Vieusseux.jpg|thumb|right|alt=Portrait de Giovan Pietro Vieusseux|Photographia de Gian Pietro Vieusseux, fundator del correspondente loco cultural]]In [[1827]] Manzoni se transfereva a [[Florentia]] pro proceder al redaction final del romanzo, corrigite al nivello formal e stylistic, de maniera a entrar in contacto con e "viver" le lingua florentin del personas cultivate, que representava pro le autor le sol lingua del Italia unite. Le viage, initiate le 15 julio, videva le integre familia Manzoni (le filios, le vetere matre Giulia e le sposa Enrichetta) passar per [[Pavia]] – ubi illes se fermava pro salutar le canonico Tosi, devenite [[episcopato de Pavia|episcopo del citate]] –, [[Genova]], [[Lucca]], [[Pisa]]<ref name=":2" /> e arrivar le 29 augusto al capital del [[Granducato de Toscana]].<ref>{{cita|Tellini|p. 234}}</ref> [[File:Alessandro Manzoni FI.jpg|thumb|left|alt=Lapide commemorative del residentia de Manzoni a Florentia|Lapide in memoria del periodo florentin de Manzoni]]Le residentia, que durava usque a octobre, esseva un triunfo pro le scriptor: le membros del [[Gabinetto Vieusseux]] (con a lor testa [[Niccolò Tommaseo]], le mesme [[Giovan Pietro Vieusseux]], [[Giovanni Battista Niccolini]] e [[Gino Capponi]])<ref>{{cita|Tonelli|p. 247}}</ref><ref>{{cita|Tellini|pp. 234-235}}</ref> le recipeva con tote le honores. Anque [[Giacomo Leopardi|Leopardi]], qui non admirava ni compartiva le ideologia e le poetica manzonian, le salutava cordialmente.<ref>Le relationes inter le duo maxime representantes del romanticismo italian esseva characterisate per un cordialitate forçate, debite a visiones litterari e moral opposite. Leopardi, de su parte, non comprendeva le admiration pro le romanzo de Manzoni ({{cita|Tortoreto|pp. 322-336}}.)</ref> Le fama de ''I promessi sposi'' superava presto le circulos litterari, perveniente al corte granducal, ubi [[Leopoldo II de Toscana|Leopoldo II]] in persona recipeva le romanciero. Durante iste encontros, exigente pro Manzoni a causa de su problemas nervose, ille approfundava su investigation linguistic per le contacto directe tanto con le nobilitate florentin como con le populo, e notava le similaritate del terminologia usate per le duo classes. Le fructo de iste observationes esseva fundamental pro le selection del florentin (in loco del toscan generic) como lingua quotidian pro le personas de su romanzo,<ref name=":20"/> selection que le conduceva a revider le obra durante le annos trenta e a publicar lo definitivemente in 1840 (de ubi le nomine de ''Quarantana'') insimul con le ''[[Historia del columna infame]]''. Iste ultime ensayo reprende e disveloppa le thema del [[untor|untor]] e del [[peste]], que ja habeva occupate un parte tanto importante in le romanzo e del qual illo inicialmente constitueva un ''excursus'' historic. === Le annos del silentio (1827-1873) === [[File:Ritratto di Teresa Manzoni Stampa Borri by Francesco Hayez.jpg|thumb|Francesco Hayez, ''[[Portrait de Teresa Manzoni Stampa Borri|Portrait de Teresa Manzoni Borri Stampa]]'', [[Pictura a oleo|oleo]] sur [[Pictura sur tela|tela]], 1849, [[Pinacotheca de Brera]].]] ==== Le prime luctos familial e le secunde matrimonio ==== Le quiete familiar super le qual Manzoni habeva organisate su regime de vita quotidian se frangeva a partir del annos trenta, quando le colpeva le prime luctos familial: le prime esseva illo de su amate sposa Enrichetta, morte le 25 decembre [[1833]] de [[Tuberculose#Altere nomines pro le tuberculose|tabe mesenteric]],<ref>{{cita|Cantù|p. 128}}</ref> contractate a consequentia del numerose gravitationes.<ref>{{cita|Boneschi|p. 348}}</ref> Le dolor de Manzoni esseva tanto grande que, quando in 1834 ille cercava de scriber ''[[Le Natal de 1833]]'', ille non succedeva a completar le obra.<ref>{{cita|Tellini|p. 296}}</ref> Post Enrichetta ille videva morir su amate filia primogenite Giulia, ja sposa de [[Massimo d'Azeglio]], le 20 septembre 1834.<ref>{{Cita|Boneschi|p. 353}}</ref> Le 2 januario [[1837]],<ref>{{cita|Boneschi|p. 363}}</ref> gratias al intervention de su matre e de su amico [[Tommaso Grossi]],<ref>Giulia Beccaria, secundo lo que rememora [[Marta Boneschi]], esseva preoccupate del condition spiritual e psychologic de su filio, preoccupation que illa non celava a Tommaso Grossi ({{cita|Boneschi|pp. 361-362}}).</ref> ille se maritava con [[Teresa Borri]], vidua del conte Decio Stampa e matre de [[Stefano Stampa]], figura al qual Manzoni esseva multo attachate.<ref>Le filiaste de Manzoni, in 1885, publicava un libro ric de anecdotas, phrases e habitos de su patre per matrimonio, in le tentativa de completar e meliorar le portrait que Cantù nos habeva transmittite: {{cita|Stampa|p. 292}}.</ref> Le nove sposa, al contrario de Enrichetta, esseva dotate de un forte personalitate e de un bon cultura litterari.<ref>{{Cita|Tellini|p. 37}}</ref> A causa de su character protective verso le marito, Teresa entrava tosto in conflicto tanto con le vetere socera como con Grossi, qui debeva abandonar le palatio de via del Morone ubi ille habita ab plus de vinti annos.<ref>{{cita|Boneschi|p. 365}}</ref> Le annos sequente esseva ancora marcate per le morte de multe de su car personas: de su filia Cristina (27 maio 1841),<ref name="Bon381">{{Cita|Boneschi|p. 381}}</ref> sequite duo menses plus tarde per le matre Giulia Beccaria (7 julio)<ref name="Bon381" /> e, finalmente, per le amico [[Claude Fauriel|Fauriel]] (15 julio 1844).<ref>{{cita|Ginzburg|p. 193}}</ref> === Le 1848 e le exilio a Lesa: Antonio Rosmini e le critica al romance === {{Vide etiam|Cinque dies de Milano|Antonio Rosmini}} [[File:Giuseppe Garibaldi visiting Alessandro Manzoni on 15 March 1862.jpg|left|thumb|alt=Pictura de Garibaldi que visita Manzoni|[[Sebastiano De Albertis]], ''[[Giuseppe Garibaldi]] visita Alessandro Manzoni le 15 martio 1862'', [[Pictura a oleo|oleo]] sur [[Pictura sur tela|tela]], 1863. Garibaldi non esseva le sol personalitate politic importante a visitar Manzoni: [[Camillo Benso, conte de Cavour|Cavour]], [[Vittorio Emanuele II]], le estadista anglese [[William Gladstone]],<ref name=":2"/> [[Giuseppe Verdi]] e le [[principes de Piemonte]] [[Umberto I de Savoia|Umberto]] e [[Margherita de Savoia|Margherita]] voleva cognoscer le personalmente.<ref>{{Cita|Bracalini|pp. 66-67}}</ref>]] Milano, como le altere grande citates europee, non esseva immun al [[Motos de 1848|revoltationes que explodeva in tote Europa]]: durante le famose [[cinque dies de Milano|cinque dies]] le patriotas succedeva a expulsar, ben que momentaneemente, le austriacos del [[feldmaresciallo]] [[Radetzky]]. Inter iste homines imbibite del {{'}}, epopeia del Risorgimento'' era etiam le filio de vinti-duo annos de Manzoni, Filippo, qui terminava in carcere al initio del combattimentos.<ref>{{Cita|Cantù|p. 284}}</ref> Si le filio combatteva sur le barricadas, le patre publicava ille odas politic (''[[Aprile 1814]]'', ''[[Le proclamation de Rimini]]'' e ''[[Martio 1821]]'') que, per timor del represalia austriac, ille habeva nunquam publicate.<ref>{{Cita|Tellini|pp. 40-41}}</ref> Al momento del retorno de Radetzky, Manzoni, timente de suffrer repercussion per su supporto moral al causa del Risorgimento, se refugiava a [[Lesa]], ubi su sposa Teresa habeva un villa.<ref>{{cita|Tellini|p. 41}}</ref> Le residentia in Lesa, que durava usque a 1850, non esseva un exilio sterile: a [[Stresa]], non longe, viveva le philosopho e sacerdote [[Antonio Rosmini]], cognoscite de Manzoni ja desde 1827.<ref>{{Cita|Bonola, ''Carteggio''|p. XIII}}</ref> Le retiro al [[laco Maggiore]] serviva al scriptor pro cognoscer melio le anima e le pensamento de Rosmini, de qui ille apprecia profundemente le personalitate e le pietate, ultra le discussiones religiose, linguistic e politic,<ref>Vide, pro un relation inter le duo homines ab un puncto de vista human e intellectual, {{Cita|Riconda|titulo = Manzoni e Rosmini}}.</ref> como se pote deducer del copiose correspondentia epistolar inter le duo.<ref>{{cita|Bonola, ''Carteggio''}}</ref> Ab le puncto de vista strictemente litterari, iste annos videva Manzoni rejectar ille equilibrio inter le vero historic e le vero poetic establite in su romance. Attrahite de plus in plus per le studios linguistic, historic e philosophic, ille senti sempre plus necessari e urgente le recerca del «veritate objective», condemnante – in le ensayo ''[[Obras de Alessandro Manzoni#Del romance historic e, in general, del compositiones miscite de historia e invention|Del romance historic]]'' e in le dialogo ''[[Obras de Alessandro Manzoni|Del Invention]]'', ambes publicate in 1850 – le commixtion inter ''inventio'' e ''historia''.<ref>{{cita|Ferroni|pp. 66-68}}</ref> ==== Le annos del Risorgimento: luctos private e symbolo del Patria ==== {{Vide etiam|Del unitate del lingua e del medios pro diffunder la}} [[File:Illustrazione popolare 1873 - Funerali di Manzoni.jpg|thumb|right|alt=Incision del funerales de Alessandro Manzoni a Milano|Le funerales de Alessandro Manzoni, in un incision del epocha: {{Citation|A mediedie le feretro, precedite per le cento bandieras del scholas e del associationes operari e per le representationes italian, se dirigeva al Cimiterio Monumental, passante per le vias major.|2 = {{Cita|Venosta|pp. 157-158}}}}]] Le annos sequente esseva multo dolorose: in 1853 moriva Tommaso Grossi, in 1855 le amico Rosmini e le anno sequente le filia Matilde, malate desde longe tempore de [[tuberculose]];<ref>{{cita|Tellini|p. 42}}</ref> in 1858 le oncle Giulio Beccaria<ref>{{cita|Boneschi|p. 394}}</ref> e in 1861 le sposa Teresa, cuje salute habeva essite irreparabilemente compromisse annos ante per un graviditate difficile.<ref>{{Cita web|url=http://www.giuliamarucelli.it/teresa-borri-manzoni-vedova-stampa/ |titulo=Teresa Borri Manzoni (vidua Stampa)|autore=Giulia Marucelli|editore=Giuliamarucelli.it|data=9 julio 2012|accesso=26 januario 2026}}</ref> Iste serie de luctos esseva alternate per le conferimento de honorificationes per le nascite [[Regno de Italia (1861-1946)|Regno de Italia]] e per le visitas de illustre hospites. Le 29 februario [[1860]], ancora ante le proclamation official del nove stato unitari, Manzoni esseva nominate [[Senatores del VII legislatura del Regno de Sardinia|senator del Regno de Sardinia]] per meritos verso le patria.<ref>{{Cita web |url=http://notes9.senato.it |titulo=Ficha del senator Alessandro Manzoni |accesso=26 januario 2026 |editore=Senato del Republica |urlarchivio=https://web.archive.org/web/20100126122348/http://notes9.senato.it |dataarchivio=26 januario 2010 |urlmorto=sì}}</ref> Con iste cargo ille votava in [[1864]] in favor del transferimento del capital ab [[Torino]] a [[Firenze]] usque a [[Roma]] esser liberate.<ref name=":2"/> Ab le puncto de vista intellectual, durante le ultime annos ille scribeva ensayos historic, inter illes ''([[Le Revolution francese de 1789 e le Revolution italian de 1859: ensayo comparative]])'',<ref>{{Cita|Mazza Tonucci|pp. 114-115}}</ref> e ensayos linguistic concernente le lingua italian. Como presidente del commission parlamentar sur le lingua, Manzoni redigeva in [[1868]] un relation sur le italiano (''[[Del unitate del lingua e del medios pro diffunder la]]'') adresse al ministro Broglio, in le qual ille cercava un solution practic pro diffunder le florentin in tote Italia.<ref>{{cita|Tellini|pp. 45-46}}</ref> Le 28 junio [[1872]] ille esseva nominate citatano honorari de Roma.<ref>{{cita|Beltrami|p. 126}}</ref> === Le morte e le funerales === [[File:Veduta della chiesa di San Fedele con la statua di Manzoni, Milano.jpg|thumb|left|alt=Fachada del ecclesia de San Fedele a Milano con le monumento a Manzoni|Le ecclesia de San Fedele, ab cuje scalones Manzoni cadeva battente le testa; ante illo le monumento al poeta, inaugurate in 1883.]] Manzoni, a parte le disturbos nervose del qual ille suffreva e un maladia que le colpava in 1858, gaudeva generalmente de bon salute.<ref>{{cita|Cantù|p. 318}}</ref> Le anno [[1873]] esseva tamen le ultime de su vita: le 6 januario ille cadeva battente le testa contra un scalon al exito del [[Ecclesia de San Fedele (Milano)|ecclesia de San Fedele]],<ref name=":5"/><ref>{{cita|Fabris|p. 122}}</ref> causante se un [[trauma cranial]]. Le scriptor se accorgeva, ja post alcun dies, que su facultates intellectual comenciava lentemente a declinar,<ref>{{cita|Fabris|p. 124}}:{{Citation|Ma qualche giorno dopo quel 6 gennaio, egli disse a don Natale Cerioli: "Non si accorge Lei di un decadimento in me? Tutte le idee mi si confondono: non sono più io".}}</ref> usque a cader in un stato [[catatonic]] durante le ultime menses de su vita. Le suffrentias esseva aggravate per le morte del filio major Pietro Luigi, occurrite le 28 april.<ref name="Family" /> Le 22 maio al horas sex e quindec minutas del vespere, Manzoni expirava a causa de un [[meningitis]] contrahite in consequentia del trauma.<ref>{{Cita|Onoranze funebri ad Alessandro Manzoni|p. 27}}</ref> Le corpore esseva imbalsamate per septe medicos incaricate per le Municipio de Milano inter le 24 e le 27 maio.<ref>{{Cita|Onoranze funebri ad Alessandro Manzoni|p. 14; p. 16}}</ref> Al solemne funerales de Stato, celebrate in le [[Duomo de Milano]] le 29 maio, participava le maxime autoritates del Regno,<ref name="ReferenceA">{{Cita|Onoranze funebri ad Alessandro Manzoni|p. 3}}</ref> inter illes le futuro rege [[Umberto I de Savoia|Umberto I]], le [[Ministros del affaires externe del Regno de Italia|ministro del affaires externe]] [[Emilio Visconti Venosta]] e le representationes del [[Camera del deputatos (Italia)|Camera]] e del [[Senato del Regno (Italia)|Senato]]<ref>[[Archivo historic del Senato del Republica]], ''Memoriaweb'', newsletter n. 39 (serie nove), julio 2023, [https://www.senato.it/application/xmanager/projects/leg19/file/Manzoni.pdf ''Memorias de Alessandro Manzoni in le Senato del Regno''], paginas 15 e sequente</ref> e del Provincias e del Citates del Regno.<ref name="ReferenceA"/> Felice Venosta narra le detalios, describente le stato de animo in le qual se trovava le citate: {{Citation|Per le vias un crito de venditores de photographias del grande poeta, de portraits de omne formato, de omne precio… Le parietes del casas esseva tapissate de avisos portante le nomine de Manzoni […] le homines esseva tote in le vias, e medie Milano, sin exaggerar, voleva sequer le feretro al Cimiterio.<ref>{{Cita|Venosta|p. 155}}</ref>|}} == Le debatto super Manzoni == [[File:Tomba Manzoni.jpg|left|thumb|Tomba de Manzoni al ''Famedio'' del Cimiterio monumental de Milano.]] === Le attacco del catholicos reactionari === Le disparition de Alessandro Manzoni non suscitava un unanime cordolio: le mundo catholic plus [[Cattolicismo intransigente|reactionari e clerical]], per exemplo, non deplorava su morte.<ref>Un quadro complete sur {{Cita|Azzolin|p. 26 e ss.|cidAzz}}.</ref><ref>{{cita|Badini Confalonieri|p. 165}}:{{Citation|Le antipathia del intransigentes <nowiki>[catholicos reactionari]</nowiki> pro le scriptor lombarde ha un longe historia, como es ben note, e va del colpos, in le anno de su morte, del ''Civiltà Cattolica'', al opiniones convergente de [[don Bosco]] e de Davide Albertario...}}</ref><ref>Interesante es le studio de {{Cita|Badini Confalonieri}} super le relation inter Manzoni e alcun catholicos intransigente, inter illes le "prime" ultramontanista [[Félicité de Lamennais|Lamennais]].</ref> Anzi, le jesuitas de ''[[La Civiltà Cattolica]]'' passava su morte sub silentio, pro pois lancear se contra le scriptor in le articulo del 26 de junio 1873, ''Alessandro Manzoni e Giuseppe Puccianti''.<ref>{{cita|''La Civiltà Cattolica''|pp. 77-78}}</ref><ref group=N>Pro un rapide introduction a Puccianti, defensor del manzonismo in linguistica, vide: {{Treccani|giuseppe-puccianti|Puccianti, Giuseppe|accesso=26 janvier 2026}}.</ref> In le grave dissidio inter le duo animas del catholicismo italian del epocha, Manzoni esseva considerate le standard per medio del qual le liberales poteva effectuar lor politica laicista e le demolition del poter temporal del papas.<ref group="N">Durante le [[Oitocento]], le christianismo catholic europee esseva dividite inter le [[catholicismo reactionari]], fidel al alliance inter throno e altare, e le [[Christianismo liberal|liberal]], que voleva conciliar le aspirationes del mundo moderne con le fide catholic. Iste ultime linea de tendentia esseva exprimite, in Francia per [[Félicité de Lamennais]] e [[Augustin Thierry]], e in Italia per [[Gino Capponi]], [[Antonio Rosmini]], [[Raffaello Lambruschini]] e Manzoni ({{cita|Giudice-Bruni|pp. 206-207}}). Manzoni, de facto, non condivideva le union inter le [[poter temporal]] e le poter spiritual ({{cita|Cantù|pp. 304-305}}), tanto que ille votava, in su qualitate de senator del Regno de Italia in 1861, pro le transferimento del capital de [[Turin]] a [[Roma]], capital ancora del Stato Pontificio; e acceptava, in 1872, le [[cittadinantia honorari]] del citate del Papas nuper conquerite.({{cita|Tellini|p. 45}})</ref> A iste proposito don [[Davide Albertario]], un del plus ardente criticos del religiositate manzonian e "paradigma" del accusationes dirigite per le zelantes contra le liberal Manzoni,<ref>Vigorelli, p. 462 nota, in {{Cita|Albertario}}:{{Citation|Io ha volite reportar integralmente le articulo de don A[lbertario], proque iste esseva purtroppo le position del clericalismo official, como demonstra simile positiones, a ille tempore, del «Civiltà Cattolica»...}}</ref> non sparniava criticas dur super le ambiguitate del comportamento de Alessandro: [[File:Davide Albertario.jpg|thumb|Don Davide Albertario (1846-1902), un del plus acharnate oppositores del religiositate e del opera manzonian.]] {{Citation|Manzoni non videva o non voleva vider le inganno que le revolution celava detra su promessas de unitate italian [...] Il ergo non se jungeva al defensores del fide; lassava de latere le alte interesses del catholic e faceva su proprie illos del revolution; non pro isto negava le catholicismo, ma lo portava con se in le campo inimic, e le inimicos le accolligeva con applauso, ille e le divin prisionero <nowiki>[le Papa, n.d.a]</nowiki>.<ref>|{{Cita|Albertario}}, p. 457}}</ref>|}}[[Benedetto Croce]], in 1941, reportava que ancora post plure annos le catholicos "intransigente" faceva audir lor voce per medio de [[Giovanni Papini]]:<ref>{{Cita|Croce 1941|p. 387}}</ref> {{Citation|Alessandro Manzoni, ric del sucros le plus venenose del [[Illuminismo|illuminismo]] francese, non vide in le Catholicismo nisi un humanitarismo social con alcun ritos a gustar plus tosto que a aprofundar; attende que mori tote le [[Jansenismo|jansenistas]] italian pro renunciar a su prime tentationes de rigorista fastidiose, e mesmo non le renuncia; representa un Episcopo tanto grande que il es difficile trovar le in le vita e in le historia, extra del Sanctos, durante su sancto non lo es; representa un fratre, troppo dissimile de su pares e superiores; un monacha homicida, lascive e proxeneta; representa un parochiano tanto vile que [[San Johannes Bosco]] nunquam le perdonara; non dice un sol parola, in su longe vita, in defensa del Pontificato roman in le [[Oitocento]], sfidante condemnationes authentic del Santa Sede, al qual obediva, con suffrentia, Episcopos, sacerdotes, laicos; e malgrado toto isto, tote le catholicos le considera le scriptor catholic per excellentia e alcun mesmo le proponerea voluntarimente como sancto.<ref>{{Cita|Croce 1941|p. 386}}</ref>|}} === Le critica litterari super Manzoni === {{Vide etiam|I promessi sposi#Fortuna del romanzo e critica letteraria}} ==== Le mito manzonian: inter luces e umbras ==== [[File:Gadda 1921.jpg|thumb|right|alt=Portrait del scriptor Carlo Emilio Gadda in 1921|Le scriptor milanese [[Carlo Emilio Gadda]].]] Le prime biographias de Manzoni esseva scribite per [[Cesare Cantù]] ([[1885]]), [[Stefano Stampa]], qui publicava su obra anque in 1885 como responsa a alcun inexactitudes de Cantù,<ref name=":14">Vide le integre obra de {{Cita|Stampa}}, cuje scopo es precisamente corriger le inexactitudes del prime biographos.</ref> Cristoforo Fabris, [[Angelo De Gubernatis]] ([[1879]]), durante un parte del litteras esseva publicate per [[Giovanni Sforza (storico)|Giovanni Sforza]] in [[1882]]. Le figura enigmatic del scriptor, constantemente affligite per symptomas depressive e relegite a un vita retirate, incitava [[Paolo Bellezza]] a componer le essay ''Genio e follia in Alessandro Manzoni'' (1898), in le qual ille analysava bizarre phobias del scriptor, como agoraphobia, continue syncopes e le timor del pozzangheras.<ref>{{cita|Albani}}</ref> Manzoni non esseva tamen solmente objecto de investigationes [[Psychoanalyse|psychoanalytic]], ma anque de criticas litterari: primo per le [[Scapigliati]], qui videva in ille le expression del respectabilitate burgese detestate.<ref group="N">Significative es le poema ''Preludio'' de [[Emilio Praga]], in le qual le scapigliato annuncia le hora del «antecristos» in opposition al «Casto poeta que Italia adora» (vv. 13-16). Vide: {{Cita libro|autore=[[Emilio Praga]]|sezione=Preludio|titolo=Penombre|città=Milano|editore=Casa editrice degli autori-editori|anno=1864|pp=5-6}}</ref> Sequeva le criticas de [[Giosuè Carducci]], admirator de ''[[Adelchi (Manzoni)|Adelchi]]'' ma implacabile verso le romanzo,<ref>{{cita|Tellini|p. 323}}</ref> e de [[Luigi Settembrini]], autor del ''Dialogo tra Manzoni e Leopardi'', in le qual ille deride le fide catholic del scriptor.<ref>{{Cita web|url=https://www.zibaldoni.it/2015/05/29/i-funerali-del-manzoni-dialogo-tra-giacomo-leopardi-ed-alessandro-manzoni/|titolo=Dialogo inter Giacomo Leopardi e Alessandro Manzoni|accesso=27 januario 2026}}</ref> Admiratio sin condition veniva, in vice, de [[Francesco de Sanctis]], [[Giovanni Verga]], [[Luigi Capuana]]<ref>{{cita|Tellini|p. 324}}</ref> e [[Giovanni Pascoli]], qui dedicava al romanzo le essay ''L'eco d'una notte mitica'' (1896).<ref>{{cita|Pascoli|pp. 2, 5}}</ref> In le [[Ventesime seculo]], a causa del movimentos anticlassicista del [[avantgardias]], del evolution del lingua e del adolcamento del figura del romanziere que esseva inseniate in le scholas, Manzoni suffreva varie criticas de litteratos e intellectuales: inter illes le "prime" [[Benedetto Croce|Croce]]<ref>In 1921 Benedetto Croce, con su essay {{cita|''Manzoni''}}, affundava le romanzo a causa de su forte impronta religiose, cosa que non facerea de ''I promessi sposi'' un ver obra de arte. In 1952, tamen, ille recognosceva le vitalitate del obra manzonian, admitte que se habeva errate ({{cita|''Tornando sul Manzoni''}}).</ref> e le marxista [[Antonio Gramsci|Gramsci]], qui le accusava de paternalismo. Le plus importante apologia del periodo esseva facite per le philosopho [[Giovanni Gentile]], qui in 1923 le definiva, in un conferentia al [[Teatro alla Scala|Scala]], un «grande maestro national»<ref>{{cita|Gentile|pp. 1-31}}</ref> como jam habeva facite [[Giuseppe Mazzini|Mazzini]] e [[Vincenzo Gioberti|Gioberti]], recognoscente in ille le promotor de ille [[Idealismo|idealismo]] [[religion|religiose]], in le qual Gentile se recognosceva, que constitueva pro ille le fundamentos del [[Risorgimento italian]].<ref>Exemplo de action que prendeva le vita seriemente, Manzoni esseva pro Gentile «le grande liberator del populo italian ab le secular servitude del litteratura, del arte pur, del indifferentismo e del dilettantismo, del rhetoric e del classicismo vacue e formal». ({{cita|Gentile|op. cit., pp. 21-22}})</ref> In defensa de Manzoni se situava anque [[Carlo Emilio Gadda]], qui a su debut publicava in 1927 le ''Apologia manzoniana'',<ref>{{Cita|Gadda|pp. 333-343}}</ref> e in 1960 attaccava le plano de [[Alberto Moravia]] de relegar le su proposition linguistic.<ref>{{cita|Tellini|pp. 330-331}}</ref> Solmente in le Secunde Novecento, gratias al studios de [[Luigi Russo]], [[Giovanni Getto]], [[Lanfranco Caretti]], [[Ezio Raimondi]] e [[Salvatore Silvano Nigro]], se ha succedite a "liberar" Manzoni del patina ideologic con le qual ille habeva essite revestite jam al immediate post su morte, analysante con un oculo plus libere de prejudicios su poetica e, anque, le modernitate del obra.<ref>{{cita|Tellini|pp. 335-336}}</ref> == Pensamento e poetica == {{Vide etiam|Pensamento e poetica de Alessandro Manzoni}}[[File:Giuseppe Parini.jpg|thumb|Francesco Rosaspina, ''[[Giuseppe Parini]]'', [[litographia]] del XVIII seculo. Parini, insimul con le tradition illuminista lombarde, esseva fundamental pro le disveloppamento del litteratura civil manzonian, un apporto que non cessava (ma que se accentuava) post le conversion de Manzoni al romanticismo.]] === Inter illuminismo e romanticismo === ==== Le initios neoclassic e illuminista ==== Post le prime juventute, characterisate per un formation fundate super le studio del grande classicos antique e italian, Manzoni entrava in contacto primo con le jacobinismo italian ([[Francesco Lomonaco|Lomonaco]] e [[Vincenzo Cuoco|Cuoco]]), postea, ab 1805, con le gruppo del ''[[Idéologues]]'' francese ([[Claude Fauriel|Fauriel]], [[Pierre Jean Georges Cabanis|Cabanis]]). Le resultato esseva le adhesion, usque al ultime annos del [[annos 1800|prime decennio del Oitocento]], a un illuminismo sceptic in le campo religiose, in le qual predominava le valor del [[libertate]] propugnate per le ideales revolutionari.<ref>{{cita|Ferroni|p. 42}}</ref><ref>Pro un vision plus ample del production antimonarchic e jacobin del Manzoni adolescente, vide {{cita|Langella|pp. 11-20}}.</ref> Manzoni filtrava iste tendentias con le apportos paideutico-educative proprie del lection de [[Giuseppe Parini]], de su avo [[Cesare Beccaria]] e de [[Pietro Verri]].<ref>{{cita|Ferroni|p. 27}}:{{Citation|Comparate al lineas general de illo europee, le Romanticismo italian… se distingue per su cautela e moderation<nowiki>[…]</nowiki> Super toto in su phases initial, illo conserva un relative continuitate con aspectos del Illuminismo (specialmente le lombarde), del qual illo comparti le recerca de un litteratura "utile", que collabora al "perfectionamento" del civilisation.}}</ref> ==== Post le conversion: le Manzoni illuminista ==== Ni mesmo post le conversion al Catholicismo in 1810 e le refutation del versos del ''Urania'' (1809), Manzoni abandonava totalmente le apporto illuminista del ration, del conscientia individual, e del valores de su prime education. Reconoscente le rolo civil del litterato (hereditate del illuminismo milanese e del Alfieri), Manzoni interveniva plure vices in le vicissitudes del historia, como attesta le ''Odes civil'' del 1814 e del 1821. Le manifesto de iste vocation "civil" es plenmente exprimite in le littera ''[[Super le romanticismo]]'' inviate al marchese [[Cesare Taparelli d'Azeglio]] (1823),<ref>{{cita|Ferroni|p. 238}}</ref> in le qual le scriptor reaffirma le valor social que un obra de arte litterari debe haber como principal finalitate: {{Citation|Le principio, de necessitate tanto plus indeterminate quanto plus extendite, me sembla poter esser isto: que le poesia o le litteratura in general debe proponer se le utile como scopo, le vero como subjecto, e le interessante como medio.}} <small>(''Super le romanticismo'', Littera al marchese Cesare Taparelli d'Azeglio, 22 septembre 1823.)</small><ref>''Al marchese Cesare Taparelli d'Azeglio'', in {{Cita|''Epistolario''|I, pp. 277-317, in particular p. 306|Sforza}}. Iste phrase es continite in le redaction original del missiva, non destinate al publication, durante illo non esseva repetite in le version re-elaborate e reducite de 1870.</ref> ==== Le affinita con le romanticismo ==== Le elemento romantic in le production poetic manzonian emerge in le ''Hymnos Sacros'', ubi pro le prime vice le io del poeta se eclipsa in favor de un universalitate coral que eleva su clamore de sperantia e su confidentia in Deo.<ref>{{cita|Raimondi 1967|p. 443}}:{{Citation|Precisemente in le momento in que le scriptor prende conscientia del io, illo dispare in un poesia del nos per virtute de un reduction o mortification sublimante del experientia personal que… postula un ordine mysteriose, un ligamine de communion inter le homines e le cosas…}}</ref> Le multitudine del homines, le sentimento religiose e le attention al motiones del anima es tote elementos que approxima Manzoni al nascent movimento romantic, ligante le cultura milanese e illo transalpin per ligamines aesthetic affine. Ultra le dimension "ecclesial" del religiositate manzonian, il non se pote oblidar, concernente le attention al populo, le apporto fundamental del historiographia francese de [[Augustin Thierry]] e del ''[[idéologues]]'', qui propugnava de centrar le historia super le humiles: parve personas que frequentemente cade in le oblivion proque illes non es objecto de interesse pro le chronistas lor contemporanee e que suffre le decisiones del potentes.<ref>{{cita|Millefiorini|p. 173}}</ref> === Le catholicismo manzonian === ==== Le rolo del Providentia e le jansenismo ==== [[File:Jacques-bénigne bossuet.jpg|thumb|left|alt=Portrait de Jacques-Bénigne Bossuet|Bossuet esseva un del plus importante predicatores francese del ''grand siècle'', inter le modellos fundamental pro le religiositate manzonian.]] Perdite, al fin del prime decennio del Oitocento, le sperantia de attinger le serenitate per medio del ration, le vita e le historia pareva a Manzoni immergite in un van disordine dolorose: il esseva necessari trovar un fin salvific que adjutarea le homine tanto a constituir un codice ethic terren, quanto a supportar le males del mundo in anticipation del pace celeste.<ref>{{Cita|Macchia|p. 27}}:{{Citation|[Manzoni] abbraciava le fide christian non proque illo le salvarea de su obsessiones, ma proque super illos il poterea meditar e combatter dramaticamente}}</ref> Le critic [[Alessandro Passerin d'Entrèves]] sublinea le importantia que habeva [[Blaise Pascal]] e le grande moralistas francese del [[Seicento]] (inter illes [[Jacques-Bénigne Bossuet|Bossuet]]) in le formation religiose del scriptor: ab illes ille traheva le ambition de cognoscer le anima human e «le conviction que le [[christianismo]] es le unic explication possibile del natura human, que ha essite le religion christian que revelava le homine al homine»,<ref>{{Cita|Passerin d'Entrèves|p. 209}}</ref> trovante in lor inseniamentos le confidentia in le religion como instrumento de supportation del infelicitate. Le confidentia in Deo es le puncto de separation ab le [[Pensamento e poetica de Giacomo Leopardi|pessimismo]] de [[Giacomo Leopardi]].<ref group="N">Ambes le scriptores es assertor del violentia que colpe le homine durante su existentia, ma le differentia concerne le sperantia ultime al qual le homine es destinate: si pro Leopardi, como explicate in le ''[[Analyse del Operette morali|Dialogo del Natura e de un Islandese]]'', le cyclo existential del mundo es destinate a resolver se in un cyclo mechanic de destruction e morte, Manzoni reface de cader in iste pessimismo "cosmic" gratias al confidentia que ille pone in le Providentia divine. Vide, pro aprofundar, le essay de {{Cita|Tortoreto}}. Alcun versos e alcun selectiones stylistic del ''Ognissanti'', fragmento manzonian de 1847, ha essite ponite in opposition con le imagine del ''Ginestra''; in particular: «A Quello demanda, o sdegnoso, / Perché sull’inospite piagge, / All’alito d’aure selvagge, / Fa sorgere il tremulo fior, / Che spiega dinanzi a Lui solo / La pompa del candido velo, / Che spande ai deserti del cielo / Gli olezzi del calice, e muor. / E voi che, gran tempo, per ciechi / Sentier di lusinghe funeste / Correndo all’abisso, cadeste / In grembo a un’immensa pietà» (A. Manzoni, ''Ognissanti'')<br />in opposition a<br />«E tu, lenta ginestra, / Che di selve odorate / Queste campagne dispogliate adorni, / Anche tu presto alla crudel possanza / Soccomberai del sotterraneo foco,( [...] ) E piegherai / Sotto il fascio mortal non renitente / Il tuo capo innocente: / Ma non piegato insino allora indarno / Codardamente supplicando innanzi / Al futuro oppressor; ma non eretto / Con forsennato orgoglio inver le stelle, / Né sul deserto, dove / E la sede e i natali / Non per voler ma per fortuna avesti; / Ma più saggia, ma tanto / Meno inferma dell'uom, quanto le frali / Tue stirpi non credesti / O dal fato o da te fatte immortali». (G. Leopardi, ''La ginestra'').<br />Le flor de Leopardi symbolisa le heroismo sin sperantia final, durante illo de Manzoni spera sempre le intervention final del Gratia resolutori, in le vicissitudes historic (le ''provida sventura'') e ultra. Cfr. notas al ''Canti'', ed. Garzanti, pag. 324, que cita [[Piero Bigongiari|Bigongiari]], [[Giuseppe De Robertis|De Robertis]] e [[Franco Fortini|Fortini]].</ref> Super un terreno tanto impregnante de pessimismo existential, le Providentia, id es le modo mysteriose con que Deo age in le vita human, dispensante le Salvation a su filios, joca un rolo fundamental. Apprehendite al schola del moralista del seculo XVII Bossuet,<ref>Vide in general le essay de {{Cita|Parisi}}, cuje introduction es jam eloquente super le thema:{{Citation|Pro studiar Manzoni il es necessari prender in consideration, ultra le cultura europee del prime '800, illo del seculos precedente, con attention particular al catholicismo elaborate in Francia per autores del seculo XVII como Bossuet, Nicole e Pascal.|{{Cita|Parisi|p. 1}}}}</ref> le Providentia joccara un rolo fundamental non solmente intra ''I promessi sposi'', ma anque in le altere obras "minor":<ref>{{cita|Tonelli|p. 221}}</ref> le varie personas manzonian debera suffrer patimentos e injustitias intra un mundo corrupte e dominate per un decadentia civil, moral e cultural,<ref group="N">{{Cita|Frare|pp. 147-165}} revoca, in facto, le condemnation cultural, moral e civil del intellectuales del Oitocento contra le [[Barocco]] e dunque le seculo XVII, in tanto que seculo «stupide e sfarzose» (p. 155), «impregnate de superstition e de magia, provincial e retardate» (p. 156) e expression, in general, del mal governamento espaniol in [[Lombardia]].</ref> e solmente le action del Providentia (appellate, in iste contexto dolorose, anque con le nomine de ''provida sventura'') permittera les de devenir victimas e de obtener ille justitia attendite vanmente sur le terra e que essera in vice dispensate in le Celo.<ref>{{Cita|Parisi|p. 90}}, analysante le morale de Bossuet, se concentra super le valor "providential" del disaventuras que pote occurrer al homines juste:{{Citation|Deo mira al salute ultime del conscientia <nowiki>[…]</nowiki> Le suffrentias que colpe un persona trova in iste perspectiva su justification ethic: Enrichetta de Francia, qui sin su disaventuras haberea peccate de orgolio, ha recipite gratias a illos le consolationes promittite a illes qui plora. Le disventura ha essite 'providential' como illo que colpe le Ermengarda manzonian.}}</ref> Iste vision tanto pessimista del mundo es debite, anque, al tonalitates profundemente [[jansenista]] que le directores spiritual de Manzoni, Degola primo e Tosi postea, le impartiva in affrontar le vicissitudes human. In realitate, tamen, Manzoni remaneva sempre, del puncto de vista dogmatic, un catholic, mantenente solmente un sever morale de vita proxime al ambientes jansenista. Como sublinea [[Giuseppe Langella]], super le question fundamental del [[Gratia (theologia)|Gratia]]: «Manzoni se conforma sin reservationes al inseniamento official del Ecclesia, confide in le exhortation apostolic del [[evangelio secundo Matthaeo]]:<ref>{{Treccani|et-aperietur-vobis-pulsate|Discurso del monte|accesso=28 januario 2026}}</ref> ''"petite, et dabitur vobis"''… Nulle discrimination, dunque, in le offerta misericordiose del gratia. Manzoni es peremptori: le adjuta divin non es negate a nulle qui lo demanda…».<ref>{{sfn|Langella|p. 159}}. Citante le passage del Evangelio, [[Giuseppe Langella|Langella]] intende relevar le paternitate divine que soccurre e veni in adjuta de su filios quando illes lo demanda, explicante assi le concepto del Providentia christian.</ref> === Manzoni dramaturgo e romanziere === [[File:Manzoni 1829.jpg|thumb|right|alt=Portrait de Alessandro Manzoni in 1829|Portrait de Alessandro Manzoni ab un [[aquarello]] de 1829, reproducite in {{cita|Cantù}}.|241x241px]] ==== Inter morale e realismo ==== Le scena, secundo Manzoni, non debe vehicular passiones e forte emotiones, in le exasperation del io, ma inducer le spectator a meditar: al «identification emotional» de Racine e del teatro francese il debe substituer le «emotion meditate», pro dicer lo con [[Gino Tellini]].<ref>{{sfn|Tellini|p. 92}}</ref> Le vicissitude e le representation debe transmitter un message christian sin pro isto presentar un realitate idyllic: al contrario, Manzoni va in cerca de personas qui, como [[Francesco Bussone]], le conte de Carmagnola, se oppone al mal que domina le societate, mesmo al precio del vita.<ref>{{sfn|Ferroni|p. 47}}</ref> Le importante es que le dramaturgo cerca le veritate e remane fidel al realitate historic (le ''vero storico''), lassante al poeta le carga de investigar le sentimentos del protagonista in un determinante contexto. Se delinea assi ille forte vena realistic que dominara anque le economia del romanzo, ab ''Fermo e Lucia'' usque al ''Quarantana'' de ''I promessi sposi'', ubi le [[realismo (litteratura)|realismo]] emerge precisamente del ultime capitulo: il non ha un fin felice, ma un continuation del vita quotidian signate per le disaventuras del protagonistas.<ref>Vide, super iste puncto, le essay de {{sfn|Forti|titulo=Manzoni e le refus del idylle}}, e le libro de {{sfn|Raimondi, ''Le Romanzo sin idylle''}}.</ref> Le allontanamento de [[Lecco]] de Renzo e Lucia e le reprise del activitates es le fructo del selection de facer continuar le vitas del duo protagonistas intra le quotidianitate historic.<ref>{{sfn|Ferroni|p. 58}}</ref> [[File:7005 - Milano - Monumento al Manzoni in p.zza San Fedele - Foto Giovanni Dall'Orto 8-Mar-2007.jpg|thumb|left|alt=Statua in bronzo de Alessandro Manzoni super alte pedestallo in le placia San Fedele|[[Monumento a Alessandro Manzoni (Milano)|Monumento a Alessandro Manzoni]], in [[placia San Fedele]], a [[Milano]]. Erigite in 1883 per obra de [[Francesco Barzaghi]], illo es situate ante le ecclesia de San Fedele, de cuje gradus le scriptor cadeva, reportante le [[trauma cranial]] que le conduceva al morte.]] === Le ''Question del lingua'' in Manzoni === {{Vide etiam|question del lingua}} Manzoni, sub le impulsion del romantismo e de su necessitate de establir un dialogo con un vaste publico heterogenee, se proponeva le scopo de trovar un lingua que presentava un vocabulario plen de terminos ligate al uso quotidian e al campos specific del cognoscentia, reducente le secular disparitate inter le lingua parlate e illo scribite. Isto percurso, initiate ja con le redaction del ''Fermo e Lucia'', videva le scriptor passar, inter 1821 e 1827, del compromisso del ''bon lingua'' litterari al approximation al [[dialectos toscane|toscano]]. Le investigation se concludeva, post annos de studios facilitate etiam per le presentia del governante florentine [[Emilia Luti]], in 1840 con le revision de ''I promessi sposi'' sur le modello del florentino cultivate. Iste modello presentava, ancora plus que le toscano generic, un dimension unitaria inter le oral e le litterari. In facto, inter le edition de 1827 e illo de 1840 esseva eliminate tote le lemmata toscane municipal que esseva distante del uso del florentino currente. Iste selection, ben que approbate per le ministro [[Emilio Broglio]] in le relation de 1868, non esseva acceptate per tote le contemporaneos: [[Carlo Tenca]], in un articulo del 11 januario 1851 in le revista «Crepuscolo», se opponeva al solution manzonian. Le mesme valeva pro le [[Scapigliatura|Scapigliati]] e pro [[Giosuè Carducci|Carducci]], durante que [[Francesco d'Ovidio]], [[Carlo Collodi]], [[Edmondo de Amicis]] e [[Carlo Emilio Gadda]] se refereva al lingua del romanzo, initiando le phenomeno del ''manzonismo''. == Le ''homine'' Manzoni == === Un vita a prime vista tranquille === Alessandro Manzoni in 1870, al etate de octanta-cinque annos. Como consequentia de su stilo de vita extrememente reservate, il non es facile de inquadrar Manzoni como homine. Il viveva principalmente retirate del vita public, mantenente se estranie al principal eventos mondan del citate — salvo le frequentation del [[Salotto Maffei|salon intellectual tenite per Clara Maffei]] — e distante del participation politic active al grande motiones nationalistic del [[Risorgimento]]. Tamen, il manteneva un position culturalmente e moralmente favorabile al causa del Unification (como testifica ''Adelchi'' e ''Marzo 1821''), que lo conduceva a acceptar le nomination como senator vitalicie durante su senectute. Le ration de iste attitude, ultra su character, debe esser cercate in su continue disturbi neurotic (que ille curava con longissime promenadas e un stilo de vita extrememente regular) como agoraphobia, attaccos de panico, hypochondria, lipothymias, varie phobias, inter illos le [[demophobia|timor del turba]], le [[ceraunophobia|timor del tonitros]] e le [[hydrophobia (psychopathologia)|hydrophobia]], iste ultime comprendite como timor del poças d'aqua. Amante del vita tranquille, il menava apparentemente un vita silentiose inter Brusuglio — ubi ille se delectava con [[botanica]] e [[horticultura]] — e via del Morone, dedicate a su studios e al cura del familia. Tamen, a causa del complexos que lo affligeva, ille mesme esseva frequentemente objecto del curas de su proximos. Il cultivava insimul amicities plus proxime, ben que ille evitava nove cognoscentias con le quales se sentiva embarrassate. In le vita quotidian, ille usava principalmente le [[dialecto milanese]]. Inapte in le administration de su bens, ille monstrava al contrario grande attention al mundo circumstante, judicate con placide ironia le eventos politic e social e adoptante auto-ironia verso su proprie males. Le personas proxime sublineava su cortesia, su memoria vivissime e su capacitate discursive elegante, ben que minate per le [[balbuzie]]. === Le description physic === [[File:Alessandro Manzoni - foto.jpg|thumb|alt=Portrait photographic de Alessandro Manzoni in 1868|Portrait photographic de Alessandro Manzoni (1868)]] Le filiastero Stefano Stampa offere un portrait physiognomic assai detaliate de su patre affine, delineante etiam su movimentos e ille ''risetto'' que indicava su character ironic: {{Citation|Manzoni esseva de [[statura]] medie, sì, ma medie plus tosto alte. Io possede le mesura de su persona, e illo esseva de 1 metro, 72 centimetros e 3 millimetros… Ille esseva de corpore ''slanciate'', ma nullemente ''gracile''; plus tosto larg de spatulas e ben conformate de torso… Con belle bracchios e belle gambas, ille haberea apparite un homine integremente ben proportionate, si ille non haberea habite, non le collo curte, sed le spatulas un pauc alte verso le capite, lo que le dava un aere un pauc incurvate <nowiki>[…]</nowiki> Su testa esseva longe de esser parve <nowiki>[…]</nowiki> In su juventute ille habeva le capillos castanee <nowiki>[…]</nowiki> Le oculos de Manzoni, tamen, non esseva parve, sed de grandor ordinari, de color azur tendente al verdastro. Le fronte alte e indicante le intelligentia. Le bucca non esseva large, sed de grandor medie, e con ''labios acuminate'', sur le quales ''ordinariemente'' appareva ille risetto ben definite per Cantù, ''de qui scherza e non deride''.}} <small>(''Alessandro Manzoni. Si m'eût été donné'')</small><ref>{{sfn|Stampa|I, pp. 329-331}}</ref> == In le cultura de massa == {{Vide etiam|I promessi sposi#Nella cultura di massa}} [[File:Giuseppe Verdi by Giovanni Boldini.jpg|thumb|left|alt=Portrait de Giuseppe Verdi per Giovanni Boldini|[[Giovanni Boldini]], ''Portrait de Giuseppe Verdi'', 1886. Le compositor de Parma commemorava Manzoni juste un anno post su morte con su ''Missa de Requiem''.]] Le mesme die de su morte, le municipalitate de Milano decretava de dar al ''via del Giardino'', presso le qual Manzoni habeva habitate desde 1813, le nomine del scriptor; le placas con le nove designation ''Via Alessandro Manzoni'' esseva jam fixate le matino del 23 de maio.<ref>{{Cita libro|autore=[[Alfredo Comandini]]|titolo=L'Italia nei cento anni del secolo XIX (1801-1900) giorno per giorno illustrata|url=https://archive.org/details/litalianeicentoa05comauoft/mode/2up/|anno=1930-1942|editore=Antonio Vallardi|città=Milano|p=182|volume=V|capitolo=23 maggio 1873|url_capitolo=https://archive.org/details/litalianeicentoa05comauoft/page/182/mode/2up/search/manzoni}} </ref> Analogemente, le principal citates italian intitularono un via o un corso a su nomine. In [[1874]], al prime anniversario de su morte, [[Giuseppe Verdi]] dirigeva personalmente in le [[chiesa di San Marco di Milano|ecclesia de San Marco de Milano]] le [[Requiem (Verdi)|Missa de Requiem]], componite pro honorar su memoria.<ref>{{sfn|Barbiera|p. 274}}</ref><ref group="N">Verdi sentiva devotion verso le autor de ''I promessi sposi'', non solmente pro su prosa e su arte, ma etiam pro le alte valor moral e civil que Manzoni propugnava con su autoritate moral. Isto es demonstrate per un littera de 1867 que le compositor inviava al commun amica Clara Maffei, plen de emotion e reverentia verso Manzoni. Vide: {{sfn|Verdi|pp. 390-391}}.</ref> Le 22 de maio [[1883]], al decennial de su morte, in presentia del [[Tommaso di Savoia-Genova|duca de Genova]] e de un representation parlamentar, le corpore esseva transferite con un ceremonia public al [[famedio]] del [[Cimitero monumentale di Milano]], in un sepulcro de granito rubie con solmente su nomine inscripte; in le postmeridie esseva inaugurate le [[monumento ad Alessandro Manzoni (Milano)|monumento in Piazza San Fedele]], opera de [[Francesco Barzaghi]].<ref>{{Cita web|url=http://www.arte.it/opera/tomba-di-alessandro-manzoni-1693|titolo=Tomba di Alessandro Manzoni|editore=ARTE.it|accesso=26 gennaio 2026|urlmorto=no|urlarchivio=https://web.archive.org/web/20251109103705/https://www.arte.it/opera/tomba-di-alessandro-manzoni-1693}}</ref><ref>{{cita pubblicazione|data=27 maggio 1883|titolo=La festa manzoniana|rivista=Illustrazione Italiana|p=326|accesso=31 gennaio 2026|url=http://teca.bsmc.it/pub/images/materiale_a_stampa/periodico/RAV0070589/RAV0070589_1883_00021/RAV0070589_1883_00021_006.jpg|urlarchivio=https://web.archive.org/web/20171210015712/http://teca.bsmc.it/pub/images/materiale_a_stampa/periodico/RAV0070589/RAV0070589_1883_00021/RAV0070589_1883_00021_006.jpg|dataarchivio=10 dicembre 2017|urlmorto=sì}}</ref> Le 29 de decembre [[1923]], al occasion del cinquantesimo anniversario del morte, le [[Regno de Italia (1861-1946)|Regno de Italia]] emitteva un [[Cinquantenario della morte di Manzoni|serie commemorative de sex francobollos]], cedite in parte al comité promotore del celebration.<ref>Pro le detalios super le serie philatelic, vide le articulo: [[Cinquantenario della morte di Manzoni]].</ref> [[File:Sergio Mattarella at the 150th anniversary of Alessandro Manzoni's death - Milan 22 May 2023 - 01.jpg|thumb|right|alt=Sergio Mattarella al Famedio de Milano in 2023|Sergio Mattarella in visita al Famedio le 22 de maio 2023, al occasion del centocinquantesimo anniversario del morte de Manzoni.]] Anque in le secunde medietate del vintesimo seculo e in le prime annos del 2000, le figura de Manzoni esseva evocate in occasiones plus o minus official: in 1973 esseva celebrate le prime centenario de su disparition e, in iste occasion, [[papa Paolo VI]] inviava al [[cardinale]] e [[arcevescovo de Milano]] [[Giovanni Colombo (cardinale)|Giovanni Colombo]] un message in le qual le pontifice brescian refaceva le percurso existential e christian del scriptor.<ref>{{Cita web|url=https://www.vatican.va/content/paul-vi/it/speeches/1973/may/documents/hf_p-vi_spe_19730519_centenario-manzoni.html|titolo=Nel I centenario della morte di Alessandro Manzoni, 19 maggio 1973 {{!}} Paolo VI|sito=[www.vatican.va|accesso=31](http://www.vatican.va|accesso=31) gennaio 2026}}</ref> In ultra, alcun [[500 lire "Manzoni"|liras con su profilo esseva coniate al occasion del bicentenario de su nascentia]] (1985). Al centocinquantesimo anniversario de su disparition, celebrate in 2023, Manzoni esseva commemorate al nivello national tanto per le [[Parlamento italiano|Parlamento]]<ref>{{Cita web|autore=Pierfranco Bruni|url=https://www.corrierenazionale.net/2024/01/16/manzoni-150-presentato-alla-camera-dei-deputati-a-roma/|titolo=“Manzoni 150” presentato alla Camera dei Deputati a Roma|editore=Il Corriere Nazionale|data=16 gennaio 2024|accesso=2 gennaio 2025}}</ref> como per le [[Presidente della Repubblica Italiana|capo del Stato]] [[Sergio Mattarella]], qui visitava le [[Cimitero monumentale di Milano|Famedio]] pro commemorar le homine de litteras.<ref>{{Cita web|lingua=it|autore=Segretariato generale della Presidenza della Repubblica-Servizio sistemi informatici|url=https://www.quirinale.it/elementi/89670|titolo=150° anniversario della morte di Alessandro Manzoni|sito=Quirinale|accesso=2025-01-02}}</ref> In ultra, gratias al intervention del [[Centro nazionale di studi manzoniani]]<ref>{{Cita web|url=https://www.casadelmanzoni.it/content/manifestazioni-il-150esimo-anniversario-dalla-morte-di-manzoni|titolo=MANIFESTAZIONI PER IL 150ESIMO ANNIVERSARIO DALLA MORTE DI MANZONI {{!}} Casa Manzoni|sito=[www.casadelmanzoni.it|accesso=2025-01-02](http://www.casadelmanzoni.it|accesso=2025-01-02)}}</ref> e al sensibilitate del archiepiscopato milanese,<ref>{{Cita web|lingua=it-IT|url=https://www.chiesadimilano.it/news/arte-cultura/omaggio-a-manzoni-nel-duomo-di-milano-1778422.html|titolo=Omaggio a Manzoni nel Duomo di Milano – Chiesa di Milano|accesso=2025-01-02}}</ref> esseva organise alcun eventos pro commemorar Manzoni: le publication del edition critic de ''I promessi sposi'' e del ''[[Osservazioni sulla morale cattolica]]'', per exemplo, per le prime; e le lectura in le Duomo, del 9 de maio al 31 de maio 2023, del romanzo. Finalmente, rememora le [[parodie]] de ''I promessi sposi'' ([[I promessi sposi (Quartetto Cetra)|celle del Quartetto Cetra in 1985]] e [[I promessi sposi (miniserie televisiva 1990)|celle de ''Il Trio'' in 1990]]) e le varie adaptationes televisive, ab [[I promessi sposi (miniserie televisiva 1967)|celle de 1967]] usque al [[I promessi sposi (miniserie televisiva 1989)|adaptation dirigite per Salvatore Nocita in 1989]]. In 2023, al occasion del 150e anniversario del disparition de Alessandro Manzoni, esseva coniate un moneta commemorative de [[2 euro commemorativi|2 euros]] que representa le effigie del scriptor.<ref>{{Cita web|url=https://eurocollezione.altervista.org/_ITALIA_/_2_euro_2023_commemorativo_Manzoni.htm|titolo=ITALIA 2023 : 2 € commemorativo "150º anniv. morte Alessandro Manzoni"|sito=eurocollezione.altervista.org|accesso=2025-11-14}}</ref> == Notas == <references group="N"/> {{Ref}} [[Categoria:Alessandro Manzoni| ]] [[Categoria:Cavalleros del Ordine del Sanctos Mauricio e Lazaro]] [[Categoria:Cavalleros del Ordine de Sancto Joseph]] [[Categoria:Cavalleros del Ordine Pour le Mérite]] [[Categoria:Cavalleros de grande croce del Ordine del Corona de Italia]] [[Categoria:Sepultate in le Cimiterio Monumental de Milano]] [[Categoria:Membros del Accademia del Scientias de Torino]] [[Categoria:Poetas romantic]] [[Categoria:Scriptor romantice]] [[Categoria:Scriptor catholic]] [[Categoria:Scriptor del realismo]] [[Categoria:Personas ligate al Accademia Roveretana del Agiati]] [[Categoria:Academicos del Crusca]] [[Categoria:Senatores del VII legislatura del Regno de Sardinia]] [[Categoria:Senatores del VIII legislatura del Regno de Italia]] [[Categoria:Senatores del IX legislatura del Regno de Italia]] [[Categoria:Senatores del X legislatura del Regno de Italia]] [[Categoria:Senatores del XI legislatura del Regno de Italia]] [[Categoria:Personalitates commemorate con funerales de Stato]] 3nmr9ylgr2ue7j38cvoigle3ylw9982 699294 699293 2026-08-28T07:53:03Z Interlingvisto 60932 699294 wikitext text/x-wiki {{Infobox/articulo/persona}} '''Alessandro Manzoni''', nascite '''Alessandro Francesco Tommaso Antonio Manzoni''' ([[Milan]]), ([[7 de martio]] [[1785]] – [[Milan]], [[22 de maio]] [[1873]]) esseva un [[scriptor]], [[poeta]] e [[dramaturgo]] [[Italia|italian]], e anque [[Senator del Regno de Italia|senator del Regno de Italia]]. Considerate como un del major romancieros italian de tote le tempo pro le celeberrime romanzo ''[[Le promesse sposes]]'', capite fundamental del [[litteratura italian]],<ref name="Treccani">{{Treccani|alessandro-manzoni|Manzóni, Alessandro|accesso=16 januario 2026}}</ref> Manzoni habeva le merito de haber jectate le bases pro le romanzo moderne e de haber assi promovite le unitate linguistic italian, sur le tracia del litteratura moralmente e civilmente ingajate proprie del [[Illuminismo italian]]. Passate del periodo [[neoclassic]] a illo [[romantismo|romantic]], Manzoni, devenite un fervente catholic de tendentias [[Christianismo liberal|liberal]], lassava un marca indelebile anque in le [[historia del theatro italian]] (pro haber rumpite le tres [[unitates aristotelic]]) e in le poesia, gratias al nascentia del pluralismo vocal con le ''[[Hymnos Sacre]]'' e al disveloppamento del poesia civil. Le successo e le numerose recognitiones public (ille esseva [[Senator del Regno de Italia|senator del Regno de Italia]]) esseva accompaniate per problemas de sanitate ([[neurosis]], [[agoraphobia]]) e familiar (le numerose mortes que affligeva le vita domestic), que le reduceva a un progressive isolation existential. Nonobstante isto, ille remaneva in contacto per correspondentia con le melior cultura europee, ab [[Goethe]] usque a [[Antonio Rosmini]], subiente anque le influentia de [[Walter Scott]] pro le genere del romanzo historic. == Biographia == === Origines familiar === ==== Familia ==== {{Vider anque|Manzoni (familia)}} [[File:Pietro Manzoni.jpg|left|thumb|alt=Portrait de Pietro Manzoni|Pietro Manzoni, ''Casa Manzoni'', [[Brusuglio]]<ref>{{sfn|Ginzburg|p. 345}}.</ref>.]] Per le latere maternal Alessandro Manzoni proveniva del illustre familia del [[Beccaria (familia)|Beccaria]]; le avo esseva [[Cesare Beccaria]], autor del tractato ''[[Dei delitti e delle pene|Del delitos e del penas]]'' e un del principal promotores del [[Illuminismo in Italia|Illuminismo lombard]]. Secundo le mesme Manzoni, ille e su avo se videva solmente un vice, al occasion del visita de su matre al celebre genitor.<ref>Manzoni rememora assi le incontro in {{sfn|Fabris|p. 94}}: {{Citation|Io me rememora de haber le vidite un sol vice, e io rememora su figura. Mi matre, ante de poner me in collegio, me duceva a salutar le; e ille iva prender chocolates pro me. Il me pare ancora vider le avo e le armario.}} </ref> Le parentela con le Beccaria le rendeva insuper cosino distante del scriptor [[scapigliatura|scapigliate]] [[Carlo Dossi]].<ref>{{sfn|Lioce}}.</ref> Plus modeste esseva in vice le familia paternal:<ref group="N">Pro un quadro general del historia del familia Manzoni ab Giacomo (initio del XVI seculo) usque a Alessandro Manzoni, vide: {{Cita testo |autore=Pietro Pensa |titolo=Familia Manzoni: ille ramo del casato |rivista=Broletto |volume=2 |anno=1985 |pagine=62-69 |città=Como |issn=2388-1232 |url=http://pietro.pensa.it |accesso=23 julio 2015}}</ref> don [[Pietro Manzoni|Pietro Antonio Pasino Manzoni]] (1657-1736), le patre de Alessandro, descendeva de un nobile familia de [[Barzio]], in [[Valsassina]], stabilite in [[1612]] in [[Lecco]] (in le localitate de [[Caleotto]]) sequente al matrimonio de [[Giacomo Maria Manzoni]] con Ludovica Airoldi in 1611.<ref>{{sfn|Pensa}}.</ref> Ben que Pietro Manzoni habeva postea recipite le feudo de [[Cascine di Garbagna Novarese#Moncucco|Moncucco]] in le [[Provincia de Novara|Novarese]] in [[1691]]<ref>{{Cita web|http://www.storiadimilano.it/Repertori/cronologia_manzoni.htm|titulo=Chronologia del vita de A. Manzoni e del edificios habitate per ille|accesso=16 januario 2026|autore=Paolo Colussi|editore=Historia de Milano|data=9 april 2012}}</ref><ref>{{sfn|Parenti|p. 12}}:{{Citation|Le feudo de Moncucco pertineva al Manzoni, qui lo habeva acquirite del Camera Regia de Milano, con le assenso de Carlo II, rege de Hispania, ja desde le 23 de februario 1691, per opera de Don Pietro Antonio.}}</ref><ref>{{sfn|Bonfiglioli|p. 8}}.</ref><ref>{{sfn|Casalis|p. 600}}:{{Citation|Moncucco, dependentia de Mirasole in le basse Novarese: se trova super le Arbogna: esseva le signoria del Manzoni del loco de Caleotto in le territorio de Lecco.}}</ref> e in virtute de isto illes esseva contes, in Milano le titulo non esseva valide proque esseva «estranie».<ref name=":5">{{DBI|autore=Piero Floriani|nomeurl=alessandro-manzoni|accesso=16 januario 2026}}</ref><ref name="infeudazione" group="N">Alcun autores, como {{sfn|de Feo|p. 27}} e {{sfn|Bonfiglioli|p. 8}}, reporta 1773 como anno del infeudation de Moncucco al Manzoni: il se tracta de un evidente error chronologic, proque [[Carlo II de Hispania]] habeva morite in 1700 e le Novarese, ante le [[guerra de succession espaniol]], faceva parte del [[Ducato de Milano]], alora sub le egida de [[Madrid]].</ref> Initialmente don Pietro presentava al govern austriac un requesta official de recognition, ma pois prefereva non insister.<ref>{{sfn|De Gubernatis|p. 21, nota 4}}.</ref> In omne caso, quando Roma attribuera multo plus tarde le citatinitate al Manzoni, le titulo comital apparera sur le acto official e sera mantenite per su descendentes. ==== Manzoni e Giovanni Verri ==== Ben que le patre legitim esseva Pietro Manzoni, il es multo probabile que le patre natural de Alessandro esseva un amante de Giulia, [[Giovanni Verri]] (le fratre minor de [[Alessandro Verri|Alessandro]] e [[Pietro Verri]]).<ref name=":5"/><ref name=":0">{{sfn|Tellini|pp. 16-17}}: {{Citation|Le patre natural es tamen Giovanni Verri — ja amante de Giulia desde 1780…}}</ref> Con Giovanni, un homine attractive e libertin, de dece-septe annos plus vetule que illa, Giulia habeva initiate un relation ja in 1780, continuante la mesmo post le matrimonio.<ref name=":0"/><ref>{{Cita web|url=http://archiviostorico.corriere.it |titolo=Verri, Manzoni, Beccaria: tres familias pro Giulia |autore=Giulia Beccaria e Ermanno Paccagnini |editore=Corriere della Sera |data=15 decembre 2001 |accesso=17 januario 2026 |citazione=Accesso limitate per medio de subscription.}}</ref> Secundo lo que esseva reportate per [[Niccolò Tommaseo]], il pare que Verri esseva le ver patre del scriptor e que iste esseva plenmente al currente: «Anque de Pietro Verri <nowiki>[Manzoni]</nowiki> ille parla con reverentia, tanto plus que ille sape, e su matre non lo dissimulava, esser le nepote de ille, isto es, le filio de un de su fratres».<ref>{{sfn|Tommaseo|p. 54}}.</ref> === Le infantia e le adolescentia === ==== Galbiate e le separation del genitores ==== * {{Cita libro|Gino|Tellini|Manzoni|2007|Salerno Editrice|Roma|ISBN=978-88-8402-572-2|cid=Tellini}} Alessandro Manzoni<ref>{{sfn|De Gubernatis|p. 18, nota 2}}: {{Citation|Al infante esseva imposte le nomines Alessandro, Francesco, Tommaso, Antonio. Le prime nomine esseva illo del patre de Don Pietro, isto es le avo de Manzoni, alora ja morte; le secunde nomine esseva illo del parino Don Francesco Arrigoni. Le nomine Tommaso gli esseva imposte, sin dubita, proque le Ecclesia celebra le 7 de martio Sancto Tommaso. Antonio esseva le nomine de un cosino canonico in San Nazaro; ma illo pote anque esser venite a Manzoni de un madrina Antonietta, circa le qual, tamen, usque nunc nos vermente non sape nihil.}}</ref> nasceva in Milano, alora parte del [[Imperio Habsburgic]], al numero 20 de via San Damiano<ref name=":9">{{sfn|Tonelli|p. 5}}.</ref> (correspondente al actual via Visconti di Modrone n.º 16),<ref>{{Cita web|url=http://www.storiadimilano.it/Repertori/cronologia_manzoni.htm|titulo=Chronologia Manzoni|autore=Paolo Colussi|accesso=18 januario 2026}}</ref><ref>{{Cita web|url = https://www.comune.milano.it/documents/76991511/269691898/36+Via+Visconti+di+Modrone.pdf/b3df31d2-89cc-e78d-dc19-d70c02d850b3?t=1627550354266|titulo = 36 Via Visconti di Modrone|autore = Commune de Milano|sito = comune.milano.it/municipio1|data = 2020|lingua = IT|formato = PDF|p = 2|accesso = 18 januario 2026}}</ref> le 7 de martio 1785, de [[Giulia Beccaria]] e, officialmente, de don [[Pietro Manzoni]].<ref>{{cita|Tellini|2007|p. 16}}</ref> Ille passava le prime annos de vita principalmente in le ''[[cascina]] Costa'' de [[Galbiate]], tenite a balia per Caterina Panzeri, un contadina del loco,<ref name=":1">{{cita|Boneschi|p. 172}}</ref><ref>{{cita|Tellini|2007|p. 17}}.</ref> un facto atestate per le placa ancora presente super le edificio. Postea ille passava alcun periodos in le [[Villa Manzoni|villa rustic]] del [[Caleotto]], proprietate del familia paternal, habitation ubi ille amara retornar como adulto e que ille vendera, non sin regretos, in 1818. Sequente le separation del genitores,<ref group=N>Le separation occurreva, legalmente, le 23 de februario 1792; postea, ab 1795 — ma le relation habeva comenciate multo ante, forsan in 1790, anno in que illes pare haber se incontrate — Giulia Beccaria comenciava a cohabitar con le cult e ric [[Carlo Imbonati]], prime in Anglaterra, pois in Francia, a Paris ({{cita|Tellini|2007|p. 17}}).</ref> Manzoni esseva educate in collegios religiose. ==== Le education religiose a Merate e a Lugano ==== [[File:Appiani Giulia Beccaria Alessandro Manzoni.jpg|thumb|alt=Portrait de Giulia Beccaria con su filio Alessandro como infante|[[Andrea Appiani]], ''Portrait de Giulia Beccaria e su filio Alessandro Manzoni como infante'', 1790. Le portrait esseva donate per Giulia a Verri, un evento que fortifica le supposite illegitimitate de Alessandro<ref>{{cita|Ginzburg|p. 9}}: {{Citation|Le pictor Andrea Appiani faceva un portrait de Giulia con le infante. In le portrait, Giulia es vestite como amazona. Illa ha un facie dure, ossee e fatigate. Illa reguarda in le vacuo. Nulle teneressa visibile verso ille infante que se appoia al su geniculo. Le infante ha quatro annos. Giulia donava le portrait a Giovanni Verri.}}</ref>]] Le 13 de octobre 1791<ref name=":2">{{Cita web|url=http://www.casadelmanzoni.it/content/la-vita|titulo=Chronologia del vita e del obras de Alessandro Manzoni|accesso=18 januario 2026|editore=Casa del Manzoni|data=2014|urlarchivio=https://web.archive.org/web/20151011153809/http://www.casadelmanzoni.it/content/la-vita|dataarchivio=11 octobre 2015|urlmorto=sì}}</ref> ille esseva accompagnate per su matre a [[Merate]] al collegio San Bartolomeo del [[Somaschi]], ubi ille remaneva durante cinque annos. Esseva un periodo dur; le parve Alessandro pativa del absentia de su matre<ref group=N>Manzoni rememorava sempre como su matre, pro facilitar le separation de su filio, se retirava clandestinmente profittante de un momento de distraction de ille (vide: {{cita|Trombatore 1957|p. 250}}).</ref> e suffreva del relation difficile tanto con su companiones de schola, violente,<ref group=N>Inter le motivos de derision poteva esser anque ille forma de [[balbutiation]] que comenciava a manifestar se precisemente durante ille annos (vide: {{cita|Trombatore 1957|pp. 250-251}}).</ref> como con le docentes, qui le puniva frequentemente.<ref>{{cita|Tonelli|p. 9}}.</ref> Le litteratura in ille annos esseva ja pro ille un consolation e un passion: durante le recreation, le scriptor contara, «…io me claudeva <nowiki>[…]</nowiki> in un camera, e ibi io componeva versos».<ref>{{cita|Fabris|p. 86}}.</ref> In april 1796 ille passava al [[Ecclesia de Sant'Antonio Abate (Lugano)|collegio de Sant'Antonio]] a [[Lugano]], ancora gerite per le Somaschi, pro remaner ibi usque a septembre 1798.<ref name=":2"/> In le mesme 1796 arrivava al [[laco de Lugano]] le somasco [[Francesco Soave]], celebre erudito e pedagogista; ben que il sia completemente improbabile que Manzoni le habeva como maestro (excepto forsan pro alcun dies), su figura exerceva super le infante un notabile influentia.<ref>{{cita|Trombatore 1957|p. 252}}.</ref> Vetule e proxime al morte, le autor de ''[[Le promesse sposes]]'' rememorava: «Io amava le patre Soave, e me pareva vider circa su capite un aureola de gloria».<ref>{{cita|Fabris|p. 95}}.</ref> Al fin de 1798 ille passava al collegio Longone de Milano, gerite per le [[Barnabitas]],<ref name=":10">{{cita|Tonelli|p. 15}}.</ref> e postea se transferiva a [[Castellazzo de' Barzi]], ubi le instituto habeva stabilite provisoriamente su sede a causa del manovras bellic,<ref name=":2" /> pro pois retornar le 7 de augusto [[1799]] a Milano.<ref name=":10" /> Il non es clar quanto tempore le adolescente remaneva presso le Barnabitas; le hypothese plus acceptate le considera alumno del schola usque a junio [[1801]].<ref>{{cita|Tonelli|p. 16}}</ref> Nonobstante le isolation al qual ille esseva fortiate per le ambiente clause e bigot, Alessandro succedeva a establir alcun amicitias durabile, como illas con le companiones de classe Giulio Visconti e [[Federico Confalonieri]]. Un die non precisate del anno scholastic 1800-1801, pois, le escolares recipeva un visita que suscitava in le juvene Alessandro un grande emotion: le arrivata de [[Vincenzo Monti]], que ille legeva avidemente e considerava le plus grande poeta vivente, «esseva pro ille como un apparition de un Deo».<ref>{{cita|Carcano|pp. 7-8}}.</ref> ==== Le formation cultural ==== [[File:VincenzoMonti.jpg|thumb|left|alt=Portrait de Vincenzo Monti|[[Andrea Appiani]], ''Portrait de Vincenzo Monti'', [[Pictura a oleo|oleo]] super [[Pictura super tela|tela]], 1809, [[Pinacotheca de Brera]].]] Le formation cultural de Manzoni es imbibite de mythologia e litteratura latin, como appare clarmente del poemas adolescent. Duo autores classic, in particular, es su preferitos, [[Virgilio]] e [[Horatio]],<ref name=":3">{{cita|Tellini|2007|p. 18}}.</ref> ma notabile es anque le influentia de [[Dante]] e [[Petrarca]];<ref>In le sonetto ''A le Musa'', Manzoni enumera Dante e Petrarca como glorias poetic ({{cita|Trombatore 1961|p. 198}}).</ref> inter le contemporaneos, tamen, insimul con Monti, [[Giuseppe Parini|Parini]] e [[Vittorio Alfieri|Alfieri]] ha un rol importante.<ref>{{cita|Fabris|p. 86}}: {{Citation|Ille die io recitava pro me le ''Caduta'' de Parini; e, post sortir del camera, io recipeva le noticia que Parini habeva morite: e illo esseva un del impressiones le plus forte e dolorose de mi vita.}}</ref><ref>{{cita|Tonelli|p. 18}}</ref><ref>{{cita|Trombatore 1957|p. 286}}</ref><ref>{{cita|Langella|p. 14}}</ref> Si on exclude le precedente exercitios de stilo,<ref group=N>Manzoni comenciava a scriber versos al etate de nove annos ({{cita|Fabris|p. 94}}.)</ref> su prime experientias poetic remonta al medietate de 1801, quando ille comenciava a rediger ''[[Del trionfo della libertà|Del triumpho del libertate]]'',<ref>{{cita|Trombatore 1957|pp. 270-271}}.</ref> in le qual on pote relevar un vena satiric e polemic que habera un rol non negligibile in le Manzoni adolescente, ben que illa ja se mitigara al medietate del decennio. Nos possede anque le traductiones, in endecasillabos non-rimate, de alcun partes del libro quinte del ''[[Eneide]]'' e del ''[[Satiras (Horatio)|Satira]]'' tertie (libro prime) de Horatio, junto a un epigramma mutilate in le qual ille attacca un certe fra' Volpino que, sub un false apparentia, representa le vice-rector del collegio patre Gaetano Volpini.<ref>{{cita|Giordano|p. 45}}</ref> ==== Un juvene dissolute ==== [[File:Manzoni a Venezia.jpg|thumb|left|alt=Lapide commemorative de Manzoni a Venesia|Lapide in memoria de Manzoni a Venesia, Campo San Maurizio, Palazzo Bellavite.]] Sortite del mundo anguste del Longone, ab le estate de 1801 usque a 1805 ille viveva con su patre ancian, alternante le sojornos in le tenuta de [[Caleotto]]<ref name=":3" /> con le vita urban.<ref>Don Pietro resideva, insimul con un soror ex-monaca e un avunculo monsignor, presso [[Porta Vittoria (Milano)|Porta Tosa]] ({{cita|Carcano|p. 8}}).</ref> Durante ille periodo ille frequentava le ambiente illuministic del aristocratia e del alte burguesia milanese, dedicante un grande parte de su tempore al divertimento e in particular al joco de hasard; ille jocava in le [[Ridotto (teatro)|ridotto]] del [[Teatro alla Scala]] usque a que, secundo lo que pare, un reproche de Monti le convinceva a renunciar al vitio.<ref>{{cita|Momigliano|p. 5}}</ref> Illo esseva anque le epocha de su prime amor, illo pro Luigina Visconti, soror de [[Ermes Visconti|Ermes]]; de iste experientia nos sape lo que le poeta ipse revelava in 1807 in un littera a [[Claude Fauriel]]: a [[Genova]], in facto, ille la habeva casualmente revistate, ja maritate al marchese [[Gian Carlo Di Negro]], e le episodio habeva despertate in ille le nostalgia e le displacer de haberla perdite.<ref>«''Je vous ai peut-être dejà conté que j'eus dans mon adolescence (1801), une très-forte et très-pure passion pour une jeune fille''», ille scribeva le 19 de martio 1807 a Fauriel, «[…] ''Ce qui me donne un peu de torture, c'est la pensée que c'est un peu de ma faute que je l'ai perdue''» (forsan io vos ha ja dicite que io habeva, in le adolescentia, un passion multo forte e pure pro un puella […] Lo que me tormenta un pauc es pensar que, si io la ha perdite, es in parte mi culpa). Vide: {{cita|Sforza|p. 33}}.</ref> Ultra iste divertimentos, le juventute de Manzoni es anque marcate per un sojorno a [[Venezia]] (de octobre 1803 a maio 1804<ref name=":2" /><ref name=":4">{{cita|Tellini|2007|p. 19}}.</ref>) apud su cosino Giovanni Manzoni. Durante iste periodo ille habeva le occasion de cognoscer le nobildonna [[Isabella Teotochi Albrizzi]], que in un tempore esseva musa de [[Foscolo]],<ref name=":4"/> e de scriber tres del quatro ''[[Opere de Alessandro Manzoni|Sermones]]''.<ref>{{cita|Tellini|2007|pp. 37 e ss.}}</ref> Le motivo del sojorno venetian non es clar, del qual Alessandro conservava anque in su etate avanzate un rememoration multo belle,<ref>{{cita|Venosta|p. 55}}</ref> ma il non pare haber habite rationes politic, sed plus tosto le desiro del patre de allontanar le de un stilo de vita dissipate.<ref name=":4"/> ==== Le Milano illuministic ==== [[File:Manzoni 1805.jpg|thumb|alt=Portrait de Alessandro Manzoni in 1805|Anonime anglese, ''Alessandro Manzoni in 1805'', oleo super tela, actualmente in le [[Casa Manzoni]] de via del Morone, [[Milano]]. [[Natalia Ginzburg]], con multe probabilitate, describe iste portrait, quando illa scribe: «Alibi ille ha un dense crin disordinate, le oculos nubilose e sembla [[Ugo Foscolo]]»<ref>{{cita|Ginzburg|p. 23}}.</ref>]] Le complacentia neoclassic del tempore inspirava a ille le prime compositiones de un certe relieve, modulate super le obra de Vincenzo Monti, idol literari del momento; ultra ille, Manzoni se volveva a Parini, portavoz del ideales [[illuministas]] e del necessitate de moralisation, al poeta [[Ugo Foscolo]], a [[Francesco Lomonaco]], un exiliate [[Basilicata|lucano]],<ref>{{cita|Trombatore 1957|p. 277}}.</ref><ref group=N>Le relation con Lomonaco esseva bastante proxime. Si Manzoni monstrava haber grande estima pro ille, Lomonaco includeva como epigraphe a su ''Vite del excellentes Italianos'' le [[sonetto]] manzonian ''Pro le vita de Dante'' de 1802. A dece-septe annos, dunque, le juvene poeta videva pro le prime vice un proprie texto publicate ({{cita|Tellini|2007|pp. 52-53, nota 5}}).</ref> e a [[Vincenzo Cuoco]], defensor del theorias [[Giambattista Vico|vichian]],<ref>{{cita|Tellini|2007|pp. 18-19}}.</ref> anque ille exiliate de Napoles post le restauration bourbonic de 1799 e considerate le «prime ver maestro de Manzoni».<ref>{{cita|Langella|p. 16}}.</ref> Le proximitate al ambiente neoclassic, e in particular a su campion Vincenzo Monti, incitava le juvene a frequentar alcun cursos de eloquentia date per le poeta romagnol al [[universitate de Pavia]] inter 1802 e 1803.<ref name=":5"/> In le registratores del atheneo le nomine de Alessandro non appare, ma il es quasi certe que ille sequeva le lectiones montian.<ref name=":5"/> Ultra le cognoscite admiration pro Monti e le opinion de illustre studiosos,<ref>De iste idea, per exemplo, {{cita|Piumati|p. 3}} e {{cita|De Gubernatis|p. 60}}.</ref> le hypothese pare esser confirmate per le correspondentia del periodo. Le correspondentes de Manzoni, in facto, es quasi omnes studentes (o ex-studentes) del universitate, ab [[Andrea Mustoxidi]] a [[Giovan Battista Pagani]], ab Ignazio Calderari a [[Ermes Visconti]] e a Luigi Arese.<ref name=":5" /><ref group="N">Arese e Pagani esseva ja amicos de Manzoni desde le tempore del Collegio Longone ({{cita|Nigro|p. 3}}). Concernente le figuras de Luigi Arese e Ignazio Calderari, {{Cita|Sforza|p. 5, n. 3 e 5}} presenta le sequente retratos: «Le conte Luigi Arese Lucini de Milano, de qui Manzoni parla plure vices e con calidissime affection in su litteras. Il habeva le disgrazia de perder su patre in le flor del etate, e de cader in le manos de intrigantes, qui le haberea spoliato, si ille spontanee le 5 de julio 1805 non se habeva messe sub le tutela del doctor Gaetano Garbagnati, renunciante al administration de su proprie substantias. Le 1 de septembre 1806 ille faceva testamento; ille instituiva como heredes le fratres; ille legava le horologio de auro a Giovambattista Pagani» (n. 3); «Le conte Ignazio Calderari, un altere del amicos juvene del Nostre; qui le adresseva varie litteras [...] Nasceva in 1793; moriva in decembre 1838» (n. 4).</ref><ref>{{cita|Tonelli|p. 25}}</ref> Le contexto academic le poneva anque in contacto con duo professores [[jansenistas]], [[Giuseppe Zola (teologo)|Giuseppe Zola]] e [[Pietro Tamburini]], docentes respectivemente de «historia del leges e del costumes» e de «philosophia moral, jure natural e public»;<ref group=N>Pro un analyse general de Tamburini e Zola, vide: Paola Vismara, ''Pietro Tamburini e le "despotismo pontifical"'', in {{Cita|Negruzzo|pp. 95-114}}; Annibale Zambarbieri, ''Le gusto del historia. Giuseppe Zola al initio de su docencia pavian'', in {{Cita|Negruzzo|pp. 115-132}}.</ref> lor ideas in defensa del moral le influentiava profundemente, introducente le pro le prime vice al pensamento jansenista. Tamburini condemnava le [[Curia roman|Curia roman]] pro su deformationes, ma videva in le catholicismo un modello indispensabile. Pro le elevatezza de su dissertationes, ille pareva a Manzoni un puncto de referentia al pari de Zola, definite «supreme» in un littera a Pagani del 6 de septembre 1804.<ref>{{cita|Sforza|p. 9}}; le epiteto esseva exprimite in occasion de un ''Sermon'' componite alcun menses antea a Venesia. Manzoni precava su amico de submitter lo al judicio de Zola.</ref> Del puncto de vista literari, a iste periodo pertine ''[[Del trionfo della libertà|Del triumpho del libertate]]'', ''[[Opere di Alessandro Manzoni|Adda]]'' e ''Le quatro sermones'', que porta le impression de Monti e de Parini, ma anque le echo de Virgilio e Horatio. === Le sojorno parisin (1805-1810) === ==== Le morte de Carlo Imbonati e le reunion con le matre ==== [[File:Carlo Imbonati.png|thumb|left|alt=Cameo representante le profilo de Carlo Imbonati|[[Cameo]] del XIX seculo representante le profilo de Carlo Imbonati.]] In 1805 Manzoni esseva invitate per su matre e per [[Carlo Imbonati]] a [[Paris]], apparentemente sub le suggestion de Monti<ref>{{cita|Ginzburg|p. 16}}</ref>. Alessandro acceptava con entusiasmo, ma non habeva tempore de cognoscer le conte, a cuje missiva ille respondeva con parolas de calor e recognition que Imbonati non legeva jammais; ille moriva, in facto, le 15 de martio, lassante Beccaria como herede universal de su patrimonio<ref>{{cita|Boneschi|p. 219}}</ref><ref name=":6">{{cita|Tellini|2007|p. 20}}</ref>, ma anque afflicte e in necessitate de amor filial.<ref>{{cita|Boneschi|p. 218}}: {{Citation|Le vacuo lassate per Carlo le pare un abysso que tosto inglutira anque illa. In junio illa scribe al fidel amico [[Francesco Melzi d'Eril]]: "Car Melzi, si vos videva le mortifere tristessa que me consume, o car Melzi, vos haberea pietate de me. Le pensamento que io debe haber un die de deman es un pena que renasce sempre pro me e tamen io es fortiate a implorar iste die de deman e a tremular que illo me escapa… e a vos io pote dicer lo: le universo integre es extinguite pro me".}}</ref>. Le juvene, alora de vinti annos, arrivava in le capital francese le 12 de julio,<ref name=":2"/><ref name=":6"/>, die in le qual le policia local le concedeva le permitto de sojorno.<ref>{{cita|Bonghi, ''Obras inedite o rare''}}</ref> Manzoni, qui pro le defuncto scribeva le carme ''[[In morte di Carlo Imbonati|In le morte de Carlo Imbonati]]'', discoperiva haber un matre, e ab ille momento lor camminos, separate usque alora, se incrociava pro non separar se plus. Usque a 1841, anno del morte de Beccaria, le duo stabiliva un relation multo stricte, cuje profunditate emerge del litteras del scriptor in innumerose occasiones; ja le 31 de augusto 1805 ille revelava a [[Vincenzo Monti]] haber trovate «mi felicitate […] inter le bracios de un matre», e viver solmente «pro mi Giulia».<ref>{{Cita|Sforza|p. 12}}</ref> ==== Le circulo parisian: le ''Idéologues'' e Claude Fauriel ==== {{Vide etiam|Idéologues}} [[File:Claude Fauriel.jpg|thumb|alt=Portrait de Claude Fauriel|''Claude Fauriel'', Castello de Bignon, Francia.]] Con su matre ille sojorna al numero 3 de [[place Vendôme]]. Multo frequentemente matre e filio se rendeva a Auteuil,<ref group=N>Le commune de Auteuil, que faceva parte del departimento del Seine, cessava de exister in 1860, e su territorio esseva repartite inter Paris e Boulogne-Billancourt.</ref> citate ubi se reuniva le circulo intellectual sub le patronato del vidua del philosopho [[Helvétius]],<ref name=":2"/> e al ''Maisonnette'' de [[Meulan]], ubi Manzoni passava duo annos, participante al circulo literari del cosidicte ''[[Idéologues]]'': philosophos de schola del undececente seculo, heredes del illuminismo del septe- e octo seculos ma orientate verso questiones concrete in le societate, e per isto precursors de themas [[romanticismo|romantic]] (como le attention al classes paupere e al emotion).<ref name=":7"/> Un rol importante in le gruppo del ''Idéologues'' (constituite, inter alteres, per [[Volney]], [[Dominique-Joseph Garat|Garat]], [[Destutt de Tracy]] e le danese [[Jens Baggesen|Baggesen]]<ref>{{cita|Carcano|pp. 8-9}}</ref>) esseva tenite per [[Claude Fauriel]],<ref name=":7">{{cita|Tellini|2007|p. 60}}</ref><ref group=N>Fauriel habeva un rol significative in le evolution del poetica manzonian: le erudite francese inculcava in Alessandro, in facto, un grande interesse pro le historia e le faceva comprender que ille non debe scriber secundo modellos rigide e fixe in le tempore, ma debe esser capace de exprimer sentimentos que le permitte scriber in un maniera plus "ver", de modo a "tocar" le corde del lector: {{Citation|Le Vero historic remane le cardine del obra, ma recede a un position de scrupulose supporto functional que rende credibile e verisimile le invention|{{cita|Tellini|2007|p. 152}}}}</ref> con qui Alessandro contraheva un amicitia que durava per multe annos; le frequentation esseva facilitate per le ligamine inter Giulia e le amante de Fauriel, [[Sophie de Condorcet]],<ref>{{cita|Ginzburg|p. 13}}.</ref> e per le plus ancian [[Pierre Cabanis]],<ref>Manzoni cognosceva e admirava Cabanis e, post su morte, le rememorava con affection «…''cet homme rare''…» (iste homine rare), non poteva rememorar «…''les promenades d'Auteuil sans souffrir''» (le promenades de Auteuil sin suffrer). {{cita|Sforza|pp. 72-73}}.</ref> autor del ''Lettre sur les causes premières'', texto orientate in senso [[spiritualismo|spiritualista]] e impregnante de spirito religiose, ben que le [[Essere supremo|Essere supreme]] cuje existentia es admittite non coincide completemente con le Deo christian secundo le conception del [[Ecclesia (communitate)|Ecclesia]].<ref>{{Cita libro|autore=Pierre Jean Georges Cabanis|titulo=Lettre, posthume et inédite de Cabanis à M. F*** sur les causes premières, avec des notes par F. Bérard|url=https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k5426351q.texteImage#|accesso=2 april 2024|anno=1824|editore=Gabon et Compagnie, Libraires|citate=Paris|lingua=Fr|OCLC=555572949}}</ref> A Paris, dunque, Alessandro entrava in contacto con le cultura francese classicizante, assimilante le [[sensismo]], le theorias [[Voltaire|volterrian]] e le evolution del rationalismo verso positiones [[Romanticismo|romantic]]. Nos possede pauc litteras relative al annos 1805-1807, e non es dunque possibile definir con precision le importantia pro Manzoni de tote le textos e autores que ille cognosceva o studiava plus profundemente durante le prime annos francese; Fauriel e Cabanis emerge tamen como le duo principal punctos de referentia; un certe importantia debeva anque haber [[Ponce-Denis Écouchard-Lebrun|Lebrun]], recognoscite, in un littera a Pagani del 12 de martio 1806, como «grand'homine», «poeta supreme» e «lirico transcendente».<ref>{{Cita|Sforza|p. 15}}.</ref> Il pote anque esser parolas de circumstantia, dictate per un amicitia ancora recente e per le gratitude pro le parolas laudative que «Pindare Lebrun»<ref group=N>Assi ille esseva appellate per le contemporaneos pro le stilo modelate super illo del poeta grec (vide {{cita|Bognetti|p. 109}}).</ref> le habeva adressate, honorante le con un proprie composition. Le stilo del poeta francese, improntate a un classicismo emphatic e conventional, non pare in facto conciliar se con le poetica manzonian, ma le poemetto ''[[Opere di Alessandro Manzoni|Urania]]'' (concepite inter 1806 e 1807 e postea lente portate a completion durante le annos sequente) portara partialmente su impression.<ref>Pro le integre paragrapho vide {{cita|Tonelli|pp. 65 e ss.}}</ref> ==== Le interludio italian (1806-1807) e le morte de don Pietro ==== [[File:Sophiedecondorcet.jpg|left|thumb|alt=Portrait de Sophie de Condorcet|''Sophie de Condorcet''. Su salon esseva un del punctos de incontro del ''Idéologues''.]] In junio 1806 matre e filio lassava pro le prime vice Paris, pro regular le ultime formalitates legal relative al hereditate de Imbonati, in le qual figurava etiam le [[Brusuglio|villa de Brusuglio]];<ref name=":5"/><ref>{{cita|Tellini|2007|pp. 20-21}}.</ref> in septembre illes esseva totevia ja de retorno in Francia, como demonstra un littera de Manzoni a Ignazio Calderari.<ref>Le littera, del 7 septembre, se trova in {{cita|Sforza|pp. 23-25}}.</ref> Un secunde spostamento data de februario 1807: un littera a Fauriel, scribite le 17,<ref>{{Cita|Sforza|pp. 30-31}}.</ref> confirma que in ille die Manzoni se trovava in [[Susa (Italia)|Susa]] e habeva transite le [[Moncenisio]], durante que de altere testimonios epistolar nos sape que le mense sequente ille se trovava in [[Genova]].<ref>{{cita|Sforza|pp. 32-36}}.</ref> Le 20 martio, in procinto de partir pro [[Torino]], ille apprendeva que su patre esseva gravemente malade<ref name=":5"/> (ben que in realitate ille habeva morite ja duo dies ante<ref name=":2" />) e, durante le viage verso Milano, apprendeva de su morte. Il sembla totevia que Giulia e Alessandro non entrava in le citate ni participava al funerales, preferente passar alcun dies in le nove proprietate de Brusuglio e pois traversar de novo le [[Alpes]].<ref name="Ginz">{{cita|Ginzburg|p. 19}}</ref> Le parolas con le quales ille affronta in su litteras le morte de su patre pare plus tosto frigide; in le missiva a Fauriel del 8 april, vinti dies post le [[funeral]], ille adrese a Pietro un ultime voto: «''Paix et honneur à sa cendre''» (pace e honor a su cinere);<ref>''Carteggio Manzoni-Fauriel'' (a cura de I. Botta), Milano, Centro Nazionale Studi Manzoniani, 2003, p. 26.</ref> in le littera a Pagani del 24 martio, die in le qual ille recipeva le noticia del decesso, ille face referentia al motivo «ben dolorose» que le habeva appellate a Milano, pro continuar pois con altere argumentos, como le satisfaction de revider le amico Calderari e le affection pro su matre, «parlando del qual io trovara sempre plus debile e monche omne expression».<ref>{{cita|Sforza|p. 37}}</ref> In maio Alessandro, nominate per su patre herede universal,<ref name="Ginz" /> esseva de novo a Paris. ==== Le matrimonio e le nascentia del filia Giulia ==== [[File:Famiglia Manzoni.jpg|thumb|alt=Portrait del familia Manzoni per Ernesta Legnani Bisi|Le familia Manzoni al epocha del viage a Firenze, designo de [[Ernesta Legnani Bisi]].]] Desde tempore Giulia Beccaria cercava un sposa pro su filio; etiam le viage primaveral de 1807 habeva essite intraprite con iste objectivo, devenite jam preminente. Post le fallimento del projecto de fidanzar Alessandro con Augustine, filia del philosopho [[Destutt de Tracy]], a causa del basse grado de nobilitate del Manzoni,<ref name=":8">{{cita|Ginzburg|p. 24}}.</ref> Beccaria cognosceva a Paris Charlotte Blondel,<ref name=":11">{{cita|Tonelli|p. 85}}.</ref> parentate con le familia [[calvinista]] del [[ginevrino|bankero genevrin]] François Louis Blondel. Ille viveva in Milano con su sposa Marie e le filia de sedec annos [[Enrichetta Blondel|Enrichetta]] in le [[palatio Imbonati]], que le comite habeva vendite a ille annos ante.<ref name=":11"/> Le contactos esseva initiate per medio de Charlotte e, in septembre, le Manzoni partiva verso le citate milanese pro cognoscer Enrichetta — del qual habeva essite date excellent referentias — e su genitores. Le incontro, occurrite a [[Blevio]] in le fin de septembre 1807,<ref name=":8" /> non decepeva le sperantias; Manzoni remaneva incantate per le dulcesse e puritate del puella. Le matrimonio, que se revelara multo felice e essera coronate per le nascentia de dece filios, esseva celebrate le 6 februario 1808 in Milano:<ref name=":2"/><ref name=":12">{{cita|Tellini|2007|p. 22}}</ref> prime con rito civil apud le municipio e, quaranta-cinque minutas plus tarde, con rito calvinista in via del Marino, ubi se trovava le casa del Blondel.<ref name=":12"/> Post haber regular le ultime questiones ligate al hereditate de Imbonati, le nove sposi, accompaniate per Giulia, se establi al numero 22 del Boulevard des Bains Chinois, a Paris.<ref>{{Cita|Parenti|pp. 70-71}}</ref><ref group=N>Le ration del partita de Milano pro Paris essevaationen, super toto, al scandalo del matrimonio inter un catholico (solmente de nomine) e un protestante, cosa que suscita le hostilitate del bon societate e del clero milanese ({{cita|Ginzburg|p. 25}}.)</ref> Le 23 decembre del mesme anno nasceva Giulia Claudia,<ref name=":12"/><ref name=":13">{{cita|Ginzburg|p. 26}}</ref> futur prime sposa de [[Massimo d'Azeglio]], que esseva baptisate le 23 augusto 1809 in le ecclesia [[giansenista]] de San Nicola presso [[Meulan]], secundo le rito catholic e con Fauriel como [[padrino]].<ref name=":13"/><ref name="Tel24">{{Cita|Tellini|2007|p. 24}}</ref> Le decision de baptisar con rito catholic le primogenita, prendite per un patre indifferente desde le puncto de vista religiose e per un matre calvinista, es le indice de un cambiamento radical in le sensibilitate spiritual del familia. === Le conversion: un debatto aperte === [[File:Manzoni Blondel.jpg|thumb|left|alt=Miniatura de Alessandro e Enrichetta le die del nuptias|Miniatura de Alessandro e Enrichetta le die del nuptias.]] Le conversion al catholicismo de Manzoni es un thema super le qual non solmente le criticos, ma etiam le cognoscitores e le membros del familia del scriptor ha sempre discutite, obtenente del autor de ''I promessi sposi''<ref>{{cita|Tonelli|p. 96}}:{{Citation|…il Manzoni evita sempre di discorrere, anche coi congiunti più intimi, sulle cause, o circostanze particolari, che avevano determinato il suo ritorno alla fede; e una volta che il figliastro [[Stefano Stampa]] glielo aveva apertamente richiesto, si contentò di rispondere assai vagamente: "È stata la grazia di Dio, mio caro, è stata la grazia di Dio"; e alla stessa domanda della figlia Vittoria, analoga risposta.}}</ref> responsas aleatori; un reserva que rende omne studio critic inevitabilemente opinabile e incomplete. Le importantia del conversion, fundamental pro comprender le evolution thematic e spiritual de Manzoni durante le «quindecim annos creative», es sovente ligate a un legenda hagiographic que volerea un conversion repentine, attribuite al disorientation de Enrichetta in 1810. In realitate, le percurso que reconduceva Manzoni e su familia al practica religiose catholic esseva multo plus longe, debite a un serie de factores combinate inter illes. ==== Le duo litteras al Calderari (1806) ==== [[File:Jacques-Louis David 018.jpg|thumb|right|alt=Portrait del Papa Pio VII per Jacques-Louis David|[[Jacques-Louis David]], ''Pio VII'', [[oleo sur tabula|oleo sur tabula]], 1805, [[Louvre]]. Le concession del pontifice a Manzoni de poter celebrar le nuptias con rito catholic esseva un passo fundamental pro le regularisation religiose del copula.]] Un certe importantia ha duo litteras que Manzoni inviava a Ignazio Calderari concernente le maladia que conduceva al morte lor amico commun Luigi Arese. In le prime, del 17 septembre 1806, ille deplora que in loco del personas car le moribundo debe haber al latere de su lecto «l'orribile figura di un prete»,<ref>{{cita|Sforza|p. 26}}</ref><ref>{{cita|De Gubernatis|p. 125}}</ref> ma le 30 octobre, post le morte de Arese, sempre al Calderari ille exclama: «Oh sì! ci rivedremo! Se questa speranza non raddolcisse il desiderio dei buoni e l'orrore della presenza dei perversi, che sarebbe la vita?».<ref>{{cita|Sforza|p. 29}}</ref> Si de un latere es confirmate le reaction anticlerical ja observate in le prime obras, al mesme tempore Manzoni demonstra conformar se al spirito christian, prefigurante un existentia post le morte. ==== Le supplica a Pio VII ==== Post le baptismo catholic de Giulia in augusto 1809, Manzoni, in accordo con su sposa, adreseva un supplica a [[papa Pio VII]] a fin que, «pentito del fallo commesso», le autoritate pontifical poneva «un opportuno riparo, capace di rendere tranquilla la di lui coscienza [del supplicante, cioè del Manzoni]»,<ref>{{Cita|Manzoni cent'anni dopo|p. 49}}.</ref> rendente possibile celebrar de novo le matrimonio, iste vice secundo le rito catholic.<ref name="Tel24"/> In novembre arrivava le authorization papal con un rescripto del [[Michele Di Pietro|cardinal Di Pietro]] datate del 30 octobre,<ref>{{cita|Parenti|pp. 72-73}}.</ref> e le 15 februario [[1810]], in le casa de [[Ferdinando Marescalchi]], le curate del [[ecclesia del Madeleine|ecclesia de la Madeleine]] officiava le ceremonia.<ref>{{cita|Tonelli|p. 103}}</ref> ==== Degola e San Rocco (1809-1810) ==== [[File:Manzoni - Chiesa St.Roch.jpg|thumb|alt=Lapide in le ecclesia de Saint-Roch a Paris que commemora le conversion de Manzoni|Lapide ponite sur le prime pilastro sinistre del nave lateral del ecclesia parisian de Saint-Roch, que commemora le conversion de Alessandro Manzoni.]] Al initio de [[1809]] le Manzoni habeva facite cognoscentias importante, forsan decisive pro orientar Alessandro verso le practica religiose. Pierre Jean Agier, presidente del Corte de appello parisian, Giambattista Somis, ja consiliere del Corte de appello de [[Torino]], [[Ferdinando Marescalchi]], ministro del Relationes externe del [[Regno de Italia (1805-1814)|Regno de Italia]] [[napoleonico]],<ref>{{Treccani|ferdinando-marescalchi_(Dizionario-Biografico)|Marescalchi, Ferdinando|accesso=22 decembre 2015}}</ref> e Anne Marie Caroline Geymüller, un femina de [[Basilea]] devenite vidua de un official del guardia suisse del rege [[Luigi XVI]], faceva parte de un ambiente fortemente catholic e [[giansenista]].<ref>{{cita|Boneschi|p. 246}}</ref> Iste ultime, insuper, habeva [[Acto de abiura|renunciate solemnemente a]] le [[calvinismo]] in [[1805]] per opera de un [[abbate]] genevrin giansenista que le Manzoni cognosceva justo in le autumno de 1809, [[Eustachio Degola]],<ref>{{cita|Tonelli|pp. 102-103}}; pro le influentia de Geymüller e Degola vide A. Gazier, ''Manzoni à Port-Royal'', in ''Revue Bleue'', 1º martio 1908, e A. de Gubernatis, ''Eustachio Degola, le clero constitutional e le conversion del familia Manzoni'', Firenze, Barbera, 1882. Talvota, le cognomine se trova etiam in le forma con le accent tonic (Dègola, como reportate etiam sur le [pagina homonyme del Treccani]).</ref> le qual habeva un enorme importantia pro le conversion de Alessandro e de su familia. Le conversion de Manzoni, tamen, es multo plus cognoscite pro le appellate «miraculo de San Rocco».<ref>{{Cita web|1=http://www.internetculturale.it/opencms/directories/ViaggiNelTesto/manzoni/a9.html|2=Le conversion religiose|3=22 julio 2015|autore=Massimiliano Mancini|editore=Internet Culturale|urlarchivio=https://web.archive.org/web/20130623103016/http://www.internetculturale.it/opencms/directories/ViaggiNelTesto/manzoni/a9.html|dataarchivio=23 junio 2013|urlmorto=sì}}</ref> Le 2 april 1810, durante le festivitates pro le nuptias de Napoleone I e [[Maria Luisa de Austria]], improvisemente explodeva alcun mortarettos e le turba que impleva le stratas separava Manzoni de su sposa,<ref>{{cita|Ginzburg|p. 29}}.</ref><ref>{{cita|Boneschi|p. 248}}.</ref> le qual, pulsate per le gente, se trovava sur le scalones del [[Ecclesia de San Rocco (Parigi)|ecclesia de San Rocco]], in rue Saint-Honoré, e se refugia. In le silentio e serenitate de ille templo ille implorava le gratia de retrovar su consorte e, al exito, convertite, poteva reabraciar la.<ref>{{cita|Tonelli|p. 96}}</ref> [[File:Alessandro Manzoni, incisione di Ardinghi.jpg|thumb|alt=Incision de Alessandro Manzoni a 25 annos|Alessandro Manzoni circa le etate de 25 annos in un incision de Ardinghi, in ''Lettere di Alessandro Manzoni'', a cura de [[Angelo de Gubernatis]], Paolo Carrara, Milano 1881.]] Un altere version, reportate per [[Giulio Carcano]], narra in vice de un Manzoni frustrate que, assediate per dubitas spiritual, se haberea rendite in San Rocco clamante: «O Deo! Si tu existe, revela te a me!»,<ref>{{cita|Carcano|p. 11}}.</ref> exiente pois como credente. ==== Degola e le relationes con le Manzoni ==== Initialmente le sacerdote habeva le carga de preparar Enrichetta Blondel al abiura del calvinismo.<ref>{{cita|Boneschi|p. 247}}:{{Citation|Le 9 april 1810 initia formalmente le instruction catholic de Enrichetta.}}</ref> Ille le demandava de scriber summarios del lectiones de religion catholic (appellate ''ristretti''), pro corriger los pois ipse.<ref>{{cita|Ginzburg|p. 28}}</ref> Le abiura esseva subscripte in un acto official le 3 maio 1810 e celebrate solemnemente le 22 maio in le [[ecclesia de Saint-Séverin]], in presentia del circulo jansenista e del abbate Degola.<ref name="ReferenceB">{{cita|Ginzburg|p. 30}}</ref> Le influentia del sacerdote jansenista es innegabile: le rememora le longe correspondentia que le sacerdote genovese manteneva con Manzoni, con su sposa e con Giulia Beccaria.<ref>{{cita|Tonelli|pp. 115 e ss.}}</ref> Es relativemente facile reconstruer le etapas per le quales Blondel se convertite al catholicismo, ma le motivo non es clar. Probabilemente Manzoni, qui esseva «un animo non veramente ribelle», acceptava con fastidio un matrimonio non benedicte, e iste situation, quando le filia esseva inscribite in le registro del baptismos, debeva metter le in imbarasso.<ref>{{cita|Momigliano|p. 16}}</ref> === Le retorno in Italia (1810-1812) === ==== Inter via del Morone e Brusuglio. Le familia ==== [[File:8862 - Milano - P.za Belgiojoso - Casa del Manzoni - Foto Giovanni Dall'Orto - 14-Apr-2007.jpg|left|thumb|alt=Fachada del Casa Manzoni a Milano|Le [[Casa Manzoni]], viste ab [[piazza Belgioioso]] a [[Milano]]. Acquirite in 1813 per le scriptor, illo esseva le residentia urban de su familia usque a 1873, anno del morte de Manzoni. Hodie illo alberga le "Museo manzoniano", le "Centro de studi manzoniani" e le "[[Società Storica Lombarda|Società Storica lombarda]]".<ref>{{Cita web|url=[http://www.casadelmanzoni.it|titolo=Casa](http://www.casadelmanzoni.it|titolo=Casa) del Manzoni|accesso=21 januario 2026|editore=Casa del Manzoni}}</ref>]] Quanto le spirito de Manzoni se habeva cambiate durante le ultime menses del residentia parisin, o melio, quanto illo esseva in contradiction con le valores e le modelos precedente, es difficile dicer. Certemente le grande citate francese, capital del belle mundo e del intellectuales del epocha, non exerceva plus alcun fascino super ille.<ref name="ReferenceB"/><ref>Ciò emerge da {{cita|Sforza|p. 90}}:{{Citation|Solo la vostra presenza mi lega ancora a questa città, che per il resto non esercita su di me alcuna attrattiva.|Lettera al Fauriel (29 maggio 1810)|Il n'y a que vous qui m'attachez encore à ce Paris que je n'aime point du tout pour tout le reste.|lingua=fr}}</ref> In besonio de tranquillitate, Manzoni quitava [[Parigi]] con le familia le 2 junio, dirigite verso [[Brusuglio]], ubi ille arrivava, malgrado alcun inconvenientes,<ref>{{cita|Ginzburg|p. 31}}:{{Citation|Arrivati a Lione, s'ammalò Giulia e s'ammalò la bambina [Giulia Claudia]. Enrichetta era incinta, o credeva di esserlo; soffriva di disturbi che le sembravano segni di gravidanza. Manzoni dovette farsi togliere un dente.}}</ref> alcun septimanas plus tarde. Ibi, tamen, ille incontrava le ira del familia Blondel, irate per le conversion de Enrichetta al catholicismo, un resentimento que non diminuiva con le passar del annos.<ref>{{cita|Ginzburg|pp. 30-31}}</ref> Le Manzoni alternava periodos a Brusuglio e in le citate, habente durante le belle saison lor residentia in le villa extra le porta, ubi Alessandro se dedicava al agricultura. A Milano illes se establiva durante quasi duo annos al numero 3883 de via S. Vito al Carobbio,<ref>{{cita|Boneschi|p. 251}}</ref> pro pois passar un anno in le [[Casa Beccaria|palatio del Beccaria]], in [[via Brera]], usque al 2 octobre 1813, quando le scriptor acquisiva un casa in via del Morone, al numero 1171 (hodie 1).<ref name="Par97">{{cita|Parenti|p. 97}}</ref> Manzoni habeva sempre essite habituate a viver in medio del verdor: le nove habitation, que dava super piazza Belgioioso, habeva «un jardin proprie interne, con un certe qual sensation de claustro, absolutemente lo que esseva convenibile al indole de Manzoni».<ref>{{cita|Radius|p. 55}}</ref> In via del Morone le autor haberea passate le resto de su vita. Durante le annos sequente le membros del familia, qui alternava lor residentia inter le palatio urban e le villa de Brusuglio, cresceva in numero.<ref name="Family">{{Cita web|url=http://www.casadelmanzoni.it/content/la-famiglia-manzoni#n10|titolo=La Famiglia Manzoni|accesso=21 januario 2026|editore=Casa del Manzoni|urlarchivio=https://web.archive.org/web/20160311035010/http://www.casadelmanzoni.it/content/la-famiglia-manzoni#n10|dataarchivio=11 martio 2016|urlmorto=sì}}</ref> Post Luigia, nascite e morte le mesme die (5 septembre 1811), le 21 julio 1813 nasceva in via Brera le prime filio mascule, [[Pietro Luigi Manzoni|Pietro Luigi]]. Le 25 julio 1815 le casa de via del Morone esseva allietate per le nascentia de Cristina,<ref name=":5"/><ref name="Par97" /> posteriormente sposa de Cristoforo Baroggi. Durante le annos sequente nasceva anque Sofia (12 novembre 1817), sposa de Lodovico Trotti; [[Enrico Manzoni|Enrico]] (7 junio 1819); Clara (augusto 1821), qui viveva duo annos; Vittoria (martio 1822), sposa desde 1846 de [[Giovanni Battista Giorgini (1818-1908)|Giovanni Battista Giorgini]]); [[Filippo Manzoni|Filippo]] (martio 1826), sposo de Erminia Catena; e Matilde in maio 1830, le ultime, morte celibe.<ref name=":5"/> ==== De Degola a Luigi Tosi: le nove guida spiritual ==== [[File:Luigi Tosi.jpg|thumb|alt=Portrait de Luigi Tosi|Luigi Tosi.]] Ante de partir, le Manzoni habeva demandate al sacerdote jansenista de indicar les un persona digne de confidentia que poterea continuar su opera de assistentia spiritual.<ref>{{cita|Parenti|p. 81}}</ref> Le 30 maio Degola scribeva un littera de recommendation pro don [[Luigi Tosi (vescovo)|Luigi Tosi]], canonic de [[Basilica di Sant'Ambrogio|San Ambrosio]] e etiam ille jansenista.<ref>{{cita|Tonelli|p. 120}}</ref> Tanto Giulia como Alessandro habeva un excellente impression de Tosi, como se pote deducer del parolas del scriptor: «Le dignissime Canonic Tosi esseva visitate per mi matre e me <nowiki>[…]</nowiki>, e esseva trovate un digne amico de Degola; e isto suffice pro su elogio».<ref>{{cita|Sforza|p. 98}}</ref> Le sacerdote se recava regularmente etiam a Brusuglio, quando le familia ibi remaneva, e manteneva su function de [[guida spiritual]] durante multe annos, etiam post su election a [[diocesi di Pavia|episcopo de Pavia]], occurrite in 1823. A Alessandro, como a su sposa e a su matre, le [[eucaristia]] non habeva ancora essite administrate. Post un breve preparation, Manzoni se [[Penitenza (sacramento)|confessava]] le 27 augusto e le 15 septembre, insimul con Giulia e Enrichetta, se accostava pro le prime vice al Communion,<ref>{{cita|Tellini|2007|pp. 24-25}}</ref> ben que le percurso de conversion complete esseva ancora multo longe. De facto, in augusto 1811, le neophyto inviava a Degola e Tosi litteras in le quales ille les demandava respectivemente de orar «proque place al Senior scuoter mi lentor in su servicio e liberar me de un tepore que me tormenta e me humilia», e affirmava que «malgrado mi profunde indignitate, io senti quanto le Omnipotentia del Gratia Divine pote operar in me».<ref>{{cita|Sforza|p. 127}}</ref> === Le quindecim annos creative (1812-1827) === {{Vide etiam|Obras de Alessandro Manzoni}} [[File:Molteni Giuseppe, Alessandro Manzoni.jpg|left|thumb|alt=Portrait de Alessandro Manzoni per Giuseppe Molteni|[[Giuseppe Molteni]], ''Alessandro Manzoni'', oleo sur tela, 1835, [[Pinacoteca de Brera]].]] ==== Introduction ==== Expression jam adoptate per le critica litterari,<ref>{{Cita|Guglielmino-Grosser|p. 229}}; {{Cita|Marchese|p. 28}}.</ref> le ''quindecim annos creative'' sole indicar ille arco temporal durante le qual Manzoni, jam convertite al catholicismo e al ideas romantic, se dedicava al redaction de su obras litterari principal, ab le poesia sacre usque al poesia civil, ab le essayes philosophic-religiose usque al tragedias, pro arrivar finalmente al redaction del prime grande romanzo del historia del litteratura italian. In tote iste generes, Manzoni introduceva elementos nove e revolutionari in relation al tradition litterari: le ''Hymnos Sacre'' revela le coralitate del poesia christian de Manzoni;<ref name="GG230">{{Cita|Guglielmino-Grosser|p. 230}}.</ref> le tragedias, in nomine del verisimilitude, se distacca del unitates aristotelic e revela ille interesse progressive pro le sentimentos human que trovara lor plen expression in le romanzo. ==== Le ''Hymnos Sacre'' ==== {{Vide etiam|Hymnos sacre}} Ab iste momento su vita e su arte essera plenmente conforme al fide e al necessitate de divulgar la per le exemplo e per le obras. In 1812 ille comenciava le redaction del ''[[Hymnos sacre]]''. Ille voleva scriber in iste ordine ''Le Natal'', ''Le Epiphania'', ''Le Passion'', ''Le Resurrection'', ''Le Ascension'', ''Le Pentecoste'', ''Le Corpore del Senior'', ''Le Cathedra de Sancte Petro'', ''Le Assumption'', ''Le Nomine de Maria'', ''Omnes Sanctos'' e ''Le Mortos'',<ref>{{cita|Tonelli|p. 137}}</ref> ma ille portava a termino solmente cinque: ''Le Resurrection'', ''Le nomine de Maria'', ''Le Natal'', ''Le Passion'' e ''[[Le Pentecoste (Hymnos sacre)|Le Pentecoste]]''. Le prime quatro esseva scribite inter april 1812 e octobre 1815 e publicate in un volumine presso le editor milanese Pietro Agnelli al fin de 1815,<ref>{{cita|Tellini|2007|p. 26}}</ref> durante que le redaction de ''Le Pentecoste'', initiate in 1817, esseva completate solmente cinque annos plus tarde, retardate per altere obras al quales le autor se dedicava in le mesme annos, inter le quales se distingue le duo tragedias e le prime version del romanzo. ''Le Omnes Sanctos'' (1830-1847) remaneva in stato de fragmento, como altere possibile additiones al ''Hymnos'' (''[[Le Natal de 1833]]'' e le brevissime ''Deo in le natura''). Le poesia religiose de Manzoni es completate per le ''Strophes pro un Prime Communion''. Le intention del autor es un poesia popular, del qual le stilo se allontana talora proque ancora influentiate per le formation [[neoclassica]],<ref>{{cita|Galletti|pp. 105 e ss.}}</ref> pro retornar pois al communitate del credentes (le ''[[ecclesia]]'' christian) que leva, insimul con le poeta, un canto de laude a Deo, le unic securitate contra le mal sempre dominante in le Historia.<ref>{{cita|Ferroni|p. 46}}:{{Citation|Le voce del poeta se immerge in le medio del populo que vive le rito, e al mesme tempore participa, con spirito agonistic, al conflicto sempre in curso inter le ben e le mal.}}</ref><ref>{{Cita|Guglielmino-Grosser|pp. 229-230}}.</ref> Iste dimension coral emerge super toto in le ''Pentecoste'', ubi le «filios de Eva» (v. 71), dispersate in tote le mundo, trova unitate in le fide in Deo.<ref name="GG230"/> ==== Le 1814 e le ''Odes'' ''civil'' ==== [[File:Prina lynched.jpg|thumb|alt=Impression de epocha representante le linciamento de Giuseppe Prina|Le linciamento de Giuseppe Prina in un impression de epocha.]] Durante que Manzoni elaborava le ''Hymnos Sacre'', le situation politic international se deteriorava rapidemente: [[Napoleone Bonaparte|Napoleone]], fortemente debilititate post le disastrose [[Campania de Russia]] de 1812, cadeva in le grande [[Battalia de Lipsia]] de 1813. In consequentia, anque le [[Stato satellite|Statos satellites francese]], inter le qual [[Regno de Italia (1805-1814)|Regno de Italia]], cadeva sub le colpos del coalition austro-russe, obligante [[Eugenio di Beauharnais]] a fugir de Milano e permittente assi al austriacos de [[Campania de Italia (1813-1814)|reentrar in Lombardia]]. Manzoni viveva iste momentos dramatic con grande angustia, assistente ab su palatio de via del Morone, le 20 april 1814, al linciamento del ministro del financias [[Giuseppe Prina]], le violentia del qual (vivamente deplorate per le scriptor) es narrate in un littera a Fauriel.<ref>{{cita|Ginzburg|pp. 43-44}}:{{Citation|La nostra casa per l'appunto è situata molto vicino a quella dov'egli abitava di modo che abbiamo udito per alcun ore le grida di quelli che lo andavano cercando, il che tenne mia madre e mia moglie in angosce crudeli, anche perché pensavano che non si fermassero a questo. E invero alcuni malintenzionati volevano approfittare di quel momento d'anarchia per prolungarlo, ma la guardia civica seppe fermarlo con coraggio, una prudenza e un'operosità quanto mai degni di lode.}}</ref> A parte le episodio de Prina, Manzoni participava intensemente al [[Cade del Regno de Italia (1814)|tentativo de mantener independente le Alta Italia]] con un regno cuje sovrano haberea essite justo le viceré Eugenio di Beauharnais, subscribente un petition presso le potencias victoriose reunite a [[Parigi]].<ref>{{cita|Fabris|p. 98}}</ref> Poeticamente ille contribuiva al sentimento patriotic con le redaction de duo [[Canzon (metrica)|canzones]], ambes remanente incomplete:<ref>{{cita|Tellini|2007|pp. 83-85}}</ref> ''[[April 1814]]'', in le qual le terre-moto politic milanese es evocate in un perspectiva patriotic e de denuncia contra le politica napoleonian,<ref>{{cita|Nigro|p. 44}}:{{Citation|Manzoni ha scritto la canzone antinapoleonica ''Aprile 1814'' nel linguaggio (rivoltato) delle illusioni della rimeria napoleonica, […]}}</ref> e ''[[Le proclamation de Rimini]]'' (april 1815), in le qual ille reflecte super le [[Proclamation de Rimini|discurso del mesme nomine]] tenite per [[Gioacchino Murat]] pro le defension de Italia, presentante le como un liberator inviate per Deo pro subtraher le italianos al sclavitude.<ref>''Il proclama di Rimini'', p. 699, vv. 36-44: «Egli è sorto, per Dio! Sì, per Colui / Che un dì trascelse il giovinetto ebreo / Che del fratello il percussor percosse; / E fattol duce e salvator de' suoi, / Degli avari ladron sul capo reo / L'ardua furia soffiò dell'onde rosse; / Per quel Dio che talora a stranie posse, / Certo in pena, il valor d'un popol trade;…».</ref> ==== Manzoni e le debatto inter classicistas e romanticos ==== [[File:Sulla maniera e la utilità delle traduzioni.pdf|thumb|left|alt=Prime pagina del articulo de Madame de Staël super le Biblioteca Italiana|Anne Louise Germaine de Staël, ''Super le maniera e le utilitate del traductiones'', traduction de Pietro Giordani in le ''[[Biblioteca Italiana]]'' (januario 1816). Le articulo suscita le initio del debatto inter classicistas e romanticos.]] Le annos sequente al conversion esseva assatis significative pro le panorama litterari e italian. Italia, ancora ligate a un firme tradition classicista, esseva obligate a confrontar se con le nove clima romantic europee. In januario 1816, le intellectual francese [[Madame de Staël]] publicava, traducite in italiano in le prime numero del ''[[Biblioteca Italiana]]'', un articulo intitulate ''[[Super le maniera e le utilitate del traductiones]]'', in le qual illa criticava le italianos qui se obstinava a remaner ligate a un rhetorica vacue, ignorante le novitates proveniente de Germania e de Anglaterra.<ref>{{cita|Ferroni|p. 27}}</ref><ref>{{Cita web|url=http://www.internetculturale.it/opencms/directories/ViaggiNelTesto/manzoni/a11.html|titolo=Le polemiche romantiche|accesso=23 januario 2026|autore=Massimiliano Mancini|editore=Internet Culturale|urlarchivio=https://web.archive.org/web/20150924035719/http://www.internetculturale.it/opencms/directories/ViaggiNelTesto/manzoni/a11.html|dataarchivio=24 septembre 2015|urlmorto=sì}}</ref> Al successive ''querelle'' inter classicistas (con [[Pietro Giordani]] al testa) e romanticos (inter le qual se distingue [[Ludovico di Breme]] e [[Giovanni Berchet]]), Manzoni non participava activemente. Ben que ille esseva del parte del romanticos e participava al ''Cameretta'' litterari animate per [[Ermes Visconti]], [[Gaetano Cattaneo]], [[Tommaso Grossi]] e super toto per le poeta dialectal [[Carlo Porta]],<ref>{{cita|Ferroni|p. 31}}.</ref><ref>{{Cita web|url=http://www.internetculturale.it/opencms/directories/ViaggiNelTesto/manzoni/a12.html|titolo=Le Cameretta portiana|accesso=23 januario 2016|autore=Massimiliano Mancini|editore=Internet Culturale|urlarchivio=https://web.archive.org/web/20150924035721/http://www.internetculturale.it/opencms/directories/ViaggiNelTesto/manzoni/a12.html|dataarchivio=24 septembre 2015|urlmorto=sì}}</ref> ille refusava de collaborar tanto con le ''Biblioteca Italiana'' como con ''[[Le Conciliator]]''.<ref name=":5"/> Ultra le interesse pro le poetic christian, esseva determinante le [[neurosi|neurosis depressive]] que colpava Manzoni desde 1810 e su difficultate a parlar in publico, factores que le fortiava a un vita retirate in su possessiones de Brusuglio o in le quiete de su palatio milanese.<ref name="tellini">{{cita|Tellini|2007|pp. 24-27}}</ref> ==== Le production teatral ==== {{Vide etiam|Pensamento e poetica de Alessandro Manzoni}} Decisive esseva le impression que Manzoni lassava in le [[historia del teatro italian]]. Il interveniva super le structura e le finalitate mesme del drama, que, secundo le scriptor, non debe describer le abstracte ma le verosimil e le motiones del anima del protagonistas, excludente le artificialitate del [[unidades aristotelic]].<ref>{{cita|Tellini|2007|p. 88}}</ref> Le fructos de iste reflexiones, emergite in le ''[[Littera a Monsieur Chauvet]]'' (1820), se collige in le tragedia ''[[Le Comte de Carmagnola]]'',<ref>Initiate le 15 januario 1816, illo esseva editate a Milano solmente in 1820 presso le editor Vincenzo Ferrario ({{Cita|Tellini|2007|p. 90}}).</ref> cuje redaction esseva retardate per le problemas de natura nervose que affligeva le autor<ref>{{Cita|Floriani}}:{{Citation|A chiusura del biennio, riprendendo i contatti con Fauriel nelle tre lettere del 1816, il M<nowiki>[anzoni]</nowiki> sembrava un altro uomo [...] in quella del 25 marzo rievocò i tempi di Meulan, confessando i disturbi nervosi ma anche l'entusiasmo per il lavoro (una tragedia dedicata a lui, "son meilleur ami").}}</ref> e per le labor in le ''Observationes super le moral catholic''.<ref>{{Cita|Floriani}}:{{Citation|Il lavoro sul Carmagnola durò fino al settembre 1819. Mentre lo scriveva il M<nowiki>[anzoni]</nowiki> compose la Pentecoste, iniziata nel giugno 1817 e sospesa alla definizione di 10 strofe, poi rifiutate. Nel 1818 il Carmagnola fu a sua volta sospeso, uscendo poi, per cura di E<nowiki>[rmes]</nowiki> Visconti, all’inizio del 1820, mentre il M<nowiki>[anzoni]</nowiki> si trovava a Parigi.}}</ref> Le secunde tragedia, ''[[Adelchi (Manzoni)|Adelchi]]'', esseva editate in 1822, durante que in le mente comenciava a delinear se le vision narrative del romanzo.<ref name=":5"/> ==== Le crise de 1817 e le ''Observationes super le moral catholic'' (1818-1819) ==== {{Vide etiam|Observationes super le moral catholic}} [[File:Jean Charles Simonde de Sismondi (1773-1842).png|thumb|left|alt=Portrait de Jean Charles Léonard Simonde de Sismondi|[[Jean Charles Léonard Simonde de Sismondi]].]] In le primavera de 1817 Manzoni habeva un breve crise spiritual,<ref>{{cita|Tonelli|p. 160}}</ref> determinate per plure factores, in particular per le appoio del Ecclesia al restauration: le liberal Manzoni non comprendeva le conflicto inter le religion christian, in le qual ille fermemente credeva, e le orientation politic del Ecclesia catholic, que ille non compartiva.<ref>{{cita|Tellini|2007|p. 101}}</ref> Le disillusion que resulta conduceva al aggravation de su maladia nervose e a un consequent refrigeration in le practica religiose, como se deduce de un littera de [[Luigi Tosi (vescovo)|Tosi]] a [[Eustachio Degola|Degola]], in le qual le patre spiritual del scriptor communicava le superamento del crise (14 junio 1817).<ref>Pro approfondir le question del crise spiritual vide {{cita|Accame Bobbio}}.</ref> Anque con le futuro [[vescovo de Pavia|episcopo de Pavia]] il habeva un parve conflicto, tosto oblidate, quando Manzoni habeva manifestate le desiro de retornar pro un periodo a Parigi, incontrante un opposition que le pareva exagerate.<ref name=":15">{{cita|Tonelli|p. 161}}</ref> Le sacerdote videva in le transferimento un periculo pro le fide del discipulo, qui desiderava in vice revider [[Claude Fauriel|Fauriel]] e sperava obtener beneficio pro su problemas nervose. Manzoni demandava totevia de poter partir, ma in maio le policia le refusava le passaportes.<ref>{{cita|Tonelli|pp. 179-180}}</ref> Temporarimente abandonate le hypothese parisian, Manzoni interrumpeva le ''Comte de Carmagnola'' e se retirava in le campania, ubi ille se immersava in le lectura de textos philosophic que servirea de base al ''Observationes super le moral catholic''.<ref name=":15"/> Le annotationes manzonian al autores studiate es utile pro discoperir qual libros ille studiava in ille menses e como ille les judicava: illas a [[John Locke|Locke]], a [[Étienne Bonnot de Condillac|Condillac]] e a [[Destutt de Tracy]] demonstra le distantia de Manzoni ab lor pensamento.<ref name=":15"/> In preparar le ''Observationes'', su attention se dirigeva super toto al ''[[Historia del Republicas Italiane]]'' de [[Jean Charles Léonard Simonde de Sismondi|Sismondi]], cuje dece-sexte e ultime volumina sortiva a Parigi in 1818. Le obra contineva in le ultime tomo violente accusationes contra le catholicismo, lo que suscitava un reaction indignate del canonico Tosi, qui demandava a Manzoni de responder.<ref group=N>Secundo {{cita|De Gubernatis|pp. 146-147}}, Tosi obligava Manzoni, como penitentia pro le vita anticlerical e atheistic de su prime juventute, a scriber un tractato in defension del religion catholic, arrivante mesmo a «chiude<nowiki>[re]</nowiki> in camera Alessandro Manzoni, perché mandasse innanzi il libro sulla ''Morale cattolica'' che non voleva andare avanti».</ref> Iste [[apologetica|obra apologetic]] esseva publicate in 1819 con le titulo ''Super le Moral Catholic, observationes de Alessandro Manzoni, Parte prime''.<ref>{{Cita web|url=http://www.internetculturale.it/opencms/directories/ViaggiNelTesto/manzoni/b32.html|titolo=La ''Morale Cattolica''|accesso=24 januario 2026|autore=Massimiliano Mancini|editore=Internet Culturale|urlarchivio=https://web.archive.org/web/20150924035735/http://www.internetculturale.it/opencms/directories/ViaggiNelTesto/manzoni/b32.html|dataarchivio=24 septembre 2015|urlmorto=sì}}</ref> ==== Le secunde residentia parisian (1819-1820) ==== [[File:Thierry, Augustin, BNF Gallica.jpg|thumb|alt=Portrait del historiographico Augustin Thierry|[[Augustin Thierry]].]] Ja desde [[1817]] Manzoni pensava de retornar a [[Paris]], loco felice del juventute ubi ille sperava poter sanar del crises de nervos sempre plus accentuate.<ref>Isto se deduce de un littera que le oncle de Manzoni, [[Giulio Beccaria]], inviava a su nepote qui non succedeva a recuperar su sanitate ({{Cita|Ginzburg|p. 53}}).</ref> Le partita, tamen, esseva sempre remandate a causa del difficultate de obtener le passaportes.<ref>{{Cita|Ginzburg|p. 49}}</ref> Illos esseva concedite per le autoritates austriac solmente in [[1819]], e le integre familia partiva pro [[Francia]] le 14 septembre.<ref>{{cita|Tonelli|p. 188}}</ref> In le capital francese Manzoni frequentava le historiographico [[Augustin Thierry]] e le philosopho [[Victor Cousin]].<ref>{{cita|Tellini|2007|p. 29}}</ref> Le cognoscentia de Thierry influentiava de maniera importante le conception manzonian del historia, e un certe importantia habeva etiam le [[spiritualismo]] de Cousin. Ben que le ideas de iste ultime non esseva totalmente heterodoxe in materia de religion, certe de su affirmationes le impressionava, como: «Sans Dieu, l'homme et la nature restent un mystère» (sin Deo, le homine e le natura remane un mysterio),<ref>{{cita|Cousin|p. 31}}; a notar que le curso universitari de Cousin habeva loco justamente durante le residentia parisian de Manzoni.</ref> o «La loi suprème, c'est […] la sainteté, le dévouement, la charité, l'amour du prochain; c'est surtout l'amour de Dieu» («Le lege supreme consiste […] super toto in le sanctitate, le devotion, le caritate, in le amor del proximo; illo se manifesta super toto in le amor de Deo»).<ref>{{cita|Cousin|p. 112}}</ref> Manzoni, tamen, non trovava beneficio in le residentia parisian: le crises de nervos non habeva passate, e ille comenciava sentir nostalgia de su casa. Assi, post justo un anno, le 25 julio partiva de Paris con tote le familia pro retornar a Milano le 8 augusto.<ref name=":2"/> Passate le estate, comenciava le annos le plus frenetic del quindecim annos creative, in le quales Alessandro elaborava ille conceptos religiose e providentialistic que trovarea lor culmino in [[Adelchi (Manzoni)|''Adelchi'']] e in le [[Il cinque maggio|''Cinque maggio'']], bases fundamental pro le structura de ''[[I promessi sposi]]'', insimul con le initio del reflection linguistic, structural e artistic super le genere del romanzo ipse. ==== Le biennio 1820-1822: le bases del romanzo ==== {{Vide etiam|Il cinque maggio|Marzo 1821|Adelchi (Manzoni)}} [[File:Steuben - Mort de Napoleon.jpg|thumb|left|alt=Pictura del morte de Napoleone a Sancta Helena|[[Charles de Steuben]], ''Morte di Napoleone I a Sant'Elena, il 5 maggio 1821'', oleo sur tela, 1828.]] In novembre de [[1820]] Manzoni comenciava le tragedia de [[Adelchi (Manzoni)|''Adelchi'']].<ref name=":16">{{cita|Tellini|2007|p. 120}}</ref> Post haber completate un prime abboço in le primavera de [[1821]], ille se distaccava subitamente de illo pro reprender le poesia civil con le redaction de ''Marzo 1821'', ode celebrante le presupponite invasion del [[Lombardo-Veneto]] per le tropas sardo-piemontese post le abdication de [[Vittorio Emanuele I]]. Scribite inter le 15 e le 17 martio,<ref name=":16"/> iste ode revela, in comparation con illos de septe annos ante, un major compactitate structural e securitate tanto in le linguage como in le tractamento del estados de anima del patriotas. Post que le euphoria general se extingueva post le fallimento del [[motos de 1820-1821]], Manzoni reprendeva le [[Adelchi (Manzoni)|''Adelchi'']], comenciante a studiar varie fontes historic (reelaborate in le coeve ensayo ''[[Discorso sopra alcuni punti della storia longobardica in Italia]]'')<ref name=":5"/> a fin que existeva concordantia inter le ''vero historic'' (le eventos realmente occurrite) e le ''vero poetic'' (le ''inventio'' narrative), conception apprendite al schola de Thierry e del ''idéologues''. [[File:Adelchi.jpg|thumb|right|alt=Illustration del morte de Adelchi|Representation del morte de Adelchi]] Le anno [[1821]], tamen, esseva plen de eventos significative: ultra le motos supra mentionate, le 5 maio moriva sur le [[isola de Sancta Helena]] le exiliate [[Napoleone Bonaparte]]. Le novella arrivava in Europa solmente in julio; Manzoni la legeva in le ''[[Gazzetta di Milano (1816-1875)|Gazzetta de Milano]]'' le 17 julio 1821<ref name=":17">{{cita|Tellini|2007|p. 138}}</ref> e remaneva profundemente turbate. Fascinate per le titanismo e le genio de Napoleone,<ref group=N>Le vv. 31-36 del Ode monstra le admiration de Manzoni pro le condottiero: «Fu vera gloria? Ai posteri / l'ardua sentenza: nui / chiniam la fronte al Massimo / Fattor, che volle in lui / del creator suo spirito / più vasta orma stampar».</ref> inter le 18 e le 20 julio<ref name=":17"/> ille componeva [[Il cinque maggio|''Le cinque maio'']]. In le ode, le scriptor vide le grandor del Imperator non tanto in le actos terrestre, quanto in haber comprendite, per medio del suffrentias del exilio, le vanitate del glorias passate e le importantia absolute del [[Salvation (religion)|Salvation]]. Le parallelo con le vicissitudes de [[Adelchi (principe)|''Adelchi'']] e de [[Desiderata (moglie di Carlo Magno)|''Ermengarda'']] monstra le formulation de ille ''provvida sventura'' que devenira central in ''[[I promessi sposi]]''. ==== Del ''Fermo e Lucia'' a ''I promessi sposi'' (1821-1827) ==== {{Vide etiam|I promessi sposi}} [[File:I promessi sposi-008.jpg|left|thumb|alt=Antiporta del edition de 1840 de I promessi sposi|[[Frontispicio#antiporta|Antiporta]] del edition de ''I promessi sposi'' de 1840, illustrate per [[Francesco Gonin]].]] Manzoni initiava le redaction de ''Fermo e Lucia'' le 24 april 1821,<ref group="N" name="Manz.B.II">«24 Ap.le 1821» e «17 7bre 1823» es le datas apposite respectivemente al initio e al fin del prime manuscripto autograph anepigraph del ''Fermo e Lucia''. Vide: {{Cita manoscritto|autore=Alessandro Manzoni|titulo=[Fermo e Lucia]|url=https://www.alessandromanzoni.org/manoscritti/624|data=24 april 1821-17 septembre 1823|citate=Milano|ente=[[Bibliotheca National Braidense]]|collocation=Manz.B.II}}.</ref> ma initialmente interrumpeva le labor.<ref>Illo es apprendite del littera a [[Claude Fauriel]] del 3 novembre 1821, in le qual Manzoni declara: «mon roman à peine commencé a été mis de côté», "mi romanzo appena incominciato è stato messo da parte" ({{Cita|Sforza|p. 213}}).</ref> In le quiete del villa de Brusuglio ille lo habeva comenciate post haber legite romanos europee, specialmente anglese, in particular le [[Ivanhoe|''Ivanhoe'']] de [[Walter Scott]] traducite in francese,<ref name=":18">{{cita|Tonelli||p. 242}}.</ref> proque le [[litteratura italian]] se habeva concentrate usque alora super altere generes prosaic. Sequentemente le methodologia ja adoptate pro le tragedias, le autor initiava un ver e proprie labor de documentation historic, fundate super le lectura del ''Historia patria'' de [[Giuseppe Ripamonti]] e del ensayo ''Sul commercio de' commestibili e caro prezzo del vitto'' de [[Melchiorre Gioia]].<ref>{{Cita|Varotti|p. 26}}</ref> Le prime minuta del ''Fermo e Lucia'' (titulo suggerite per le amico Ermes Visconti, como testificate in un littera del 3 april 1822 a [[Gaetano Cattaneo]],<ref>{{Cita|Vitale|p. 58}}</ref>) terminate le 17 septembre 1823,<ref group="N" name="Manz.B.II" /> consiste de folios de protocollo dividite in duo columnas: a dextera le texto, a sinistra le correctiones. Le secunde redaction del romanzo con le titulo ''Gli sposi promessi'', post le finition de [[Adelchi (Manzoni)|''Adelchi'']] e le composition de [[Il cinque maggio|''Le cinque maio'']], es databile inter 1823 e 1825. Le obra esseva finalmente publicate ab 1825 a 1827 con le titulo definitive ''I promessi sposi''. Le passage de ''Fermo e Lucia'' – cuje structura narrative resultava pauco harmoniose a causa del division in tomos e de ample partes dedicate al [[Monaca di Monza|soror Gertrude]]<ref>{{Cita|Guglielmino-Grosser|p. 232}}:{{Citation|[…] nel caso di Gertrude quel che diventa la "sventurata rispose" era una lunga dettagliata descrizione della caduta nell'abiezione da parte della monaca, […]}}</ref> – a ''I promessi sposi'' esseva alquanto travaliate pro le redefinition del architectura del obra.<ref>{{cita|Tellini|2007|pp. 164-167}}</ref> Ultra le problema expositive, Manzoni se rendeva conto del linguage artificiose e litterari usate per ille, elemento que non correspondeva al exigentias realistic verso le qual tendeva su poetica.<ref>{{cita|Tellini|2007|p. 171}}:{{Citation|…dopo lo studio attento dei classici, la lettura degli stranieri principalmente francesi, la conversazione colta con i propri concittadini, lo scrittore italiano può… accoglie<nowiki>[re]</nowiki> ciò che resta nella cosiddetta "buona lingua" illustre… Di tale fatta è appunto la veste linguistica del ''Fermo e Lucia'': una miscela di laboratorio costruita ''in vitro''…}}</ref> Eligente le [[Dialetti toscani|toscan]] como lingua colloquial pro su personas,<ref name=":20">{{cita|Ferroni|p. 64}}</ref> ille publicava le dicite ''ventisettana'' (nomine date al prime edition de ''I promessi sposi'') ma, conscie del necessitate de ascoltar directemente le eloquentia de ille region, decideva de partir pro [[Florentia]]. === Le viage in Toscana (1827) === ==== Le Gabinetto Vieusseux e le bases del ''Quarantana'' ==== [[File:Giovan Pietro Vieusseux.jpg|thumb|right|alt=Portrait de Giovan Pietro Vieusseux|Photographia de Gian Pietro Vieusseux, fundator del correspondente loco cultural]]In [[1827]] Manzoni se transfereva a [[Florentia]] pro proceder al redaction final del romanzo, corrigite al nivello formal e stylistic, de maniera a entrar in contacto con e "viver" le lingua florentin del personas cultivate, que representava pro le autor le sol lingua del Italia unite. Le viage, initiate le 15 julio, videva le integre familia Manzoni (le filios, le vetere matre Giulia e le sposa Enrichetta) passar per [[Pavia]] – ubi illes se fermava pro salutar le canonico Tosi, devenite [[episcopato de Pavia|episcopo del citate]] –, [[Genova]], [[Lucca]], [[Pisa]]<ref name=":2" /> e arrivar le 29 augusto al capital del [[Granducato de Toscana]].<ref>{{cita|Tellini|2007|p. 234}}</ref> [[File:Alessandro Manzoni FI.jpg|thumb|left|alt=Lapide commemorative del residentia de Manzoni a Florentia|Lapide in memoria del periodo florentin de Manzoni]]Le residentia, que durava usque a octobre, esseva un triunfo pro le scriptor: le membros del [[Gabinetto Vieusseux]] (con a lor testa [[Niccolò Tommaseo]], le mesme [[Giovan Pietro Vieusseux]], [[Giovanni Battista Niccolini]] e [[Gino Capponi]])<ref>{{cita|Tonelli|p. 247}}</ref><ref>{{cita|Tellini|2007|pp. 234-235}}</ref> le recipeva con tote le honores. Anque [[Giacomo Leopardi|Leopardi]], qui non admirava ni compartiva le ideologia e le poetica manzonian, le salutava cordialmente.<ref>Le relationes inter le duo maxime representantes del romanticismo italian esseva characterisate per un cordialitate forçate, debite a visiones litterari e moral opposite. Leopardi, de su parte, non comprendeva le admiration pro le romanzo de Manzoni ({{cita|Tortoreto|pp. 322-336}}.)</ref> Le fama de ''I promessi sposi'' superava presto le circulos litterari, perveniente al corte granducal, ubi [[Leopoldo II de Toscana|Leopoldo II]] in persona recipeva le romanciero. Durante iste encontros, exigente pro Manzoni a causa de su problemas nervose, ille approfundava su investigation linguistic per le contacto directe tanto con le nobilitate florentin como con le populo, e notava le similaritate del terminologia usate per le duo classes. Le fructo de iste observationes esseva fundamental pro le selection del florentin (in loco del toscan generic) como lingua quotidian pro le personas de su romanzo,<ref name=":20"/> selection que le conduceva a revider le obra durante le annos trenta e a publicar lo definitivemente in 1840 (de ubi le nomine de ''Quarantana'') insimul con le ''[[Historia del columna infame]]''. Iste ultime ensayo reprende e disveloppa le thema del [[untor|untor]] e del [[peste]], que ja habeva occupate un parte tanto importante in le romanzo e del qual illo inicialmente constitueva un ''excursus'' historic. === Le annos del silentio (1827-1873) === [[File:Ritratto di Teresa Manzoni Stampa Borri by Francesco Hayez.jpg|thumb|Francesco Hayez, ''[[Portrait de Teresa Manzoni Stampa Borri|Portrait de Teresa Manzoni Borri Stampa]]'', [[Pictura a oleo|oleo]] sur [[Pictura sur tela|tela]], 1849, [[Pinacotheca de Brera]].]] ==== Le prime luctos familial e le secunde matrimonio ==== Le quiete familiar super le qual Manzoni habeva organisate su regime de vita quotidian se frangeva a partir del annos trenta, quando le colpeva le prime luctos familial: le prime esseva illo de su amate sposa Enrichetta, morte le 25 decembre [[1833]] de [[Tuberculose#Altere nomines pro le tuberculose|tabe mesenteric]],<ref>{{cita|Cantù|p. 128}}</ref> contractate a consequentia del numerose gravitationes.<ref>{{cita|Boneschi|p. 348}}</ref> Le dolor de Manzoni esseva tanto grande que, quando in 1834 ille cercava de scriber ''[[Le Natal de 1833]]'', ille non succedeva a completar le obra.<ref>{{cita|Tellini|2007|p. 296}}</ref> Post Enrichetta ille videva morir su amate filia primogenite Giulia, ja sposa de [[Massimo d'Azeglio]], le 20 septembre 1834.<ref>{{Cita|Boneschi|p. 353}}</ref> Le 2 januario [[1837]],<ref>{{cita|Boneschi|p. 363}}</ref> gratias al intervention de su matre e de su amico [[Tommaso Grossi]],<ref>Giulia Beccaria, secundo lo que rememora [[Marta Boneschi]], esseva preoccupate del condition spiritual e psychologic de su filio, preoccupation que illa non celava a Tommaso Grossi ({{cita|Boneschi|pp. 361-362}}).</ref> ille se maritava con [[Teresa Borri]], vidua del conte Decio Stampa e matre de [[Stefano Stampa]], figura al qual Manzoni esseva multo attachate.<ref>Le filiaste de Manzoni, in 1885, publicava un libro ric de anecdotas, phrases e habitos de su patre per matrimonio, in le tentativa de completar e meliorar le portrait que Cantù nos habeva transmittite: {{cita|Stampa|p. 292}}.</ref> Le nove sposa, al contrario de Enrichetta, esseva dotate de un forte personalitate e de un bon cultura litterari.<ref>{{Cita|Tellini|2007|p. 37}}</ref> A causa de su character protective verso le marito, Teresa entrava tosto in conflicto tanto con le vetere socera como con Grossi, qui debeva abandonar le palatio de via del Morone ubi ille habita ab plus de vinti annos.<ref>{{cita|Boneschi|p. 365}}</ref> Le annos sequente esseva ancora marcate per le morte de multe de su car personas: de su filia Cristina (27 maio 1841),<ref name="Bon381">{{Cita|Boneschi|p. 381}}</ref> sequite duo menses plus tarde per le matre Giulia Beccaria (7 julio)<ref name="Bon381" /> e, finalmente, per le amico [[Claude Fauriel|Fauriel]] (15 julio 1844).<ref>{{cita|Ginzburg|p. 193}}</ref> === Le 1848 e le exilio a Lesa: Antonio Rosmini e le critica al romance === {{Vide etiam|Cinque dies de Milano|Antonio Rosmini}} [[File:Giuseppe Garibaldi visiting Alessandro Manzoni on 15 March 1862.jpg|left|thumb|alt=Pictura de Garibaldi que visita Manzoni|[[Sebastiano De Albertis]], ''[[Giuseppe Garibaldi]] visita Alessandro Manzoni le 15 martio 1862'', [[Pictura a oleo|oleo]] sur [[Pictura sur tela|tela]], 1863. Garibaldi non esseva le sol personalitate politic importante a visitar Manzoni: [[Camillo Benso, conte de Cavour|Cavour]], [[Vittorio Emanuele II]], le estadista anglese [[William Gladstone]],<ref name=":2"/> [[Giuseppe Verdi]] e le [[principes de Piemonte]] [[Umberto I de Savoia|Umberto]] e [[Margherita de Savoia|Margherita]] voleva cognoscer le personalmente.<ref>{{Cita|Bracalini|pp. 66-67}}</ref>]] Milano, como le altere grande citates europee, non esseva immun al [[Motos de 1848|revoltationes que explodeva in tote Europa]]: durante le famose [[cinque dies de Milano|cinque dies]] le patriotas succedeva a expulsar, ben que momentaneemente, le austriacos del [[feldmaresciallo]] [[Radetzky]]. Inter iste homines imbibite del {{'}}, epopeia del Risorgimento'' era etiam le filio de vinti-duo annos de Manzoni, Filippo, qui terminava in carcere al initio del combattimentos.<ref>{{Cita|Cantù|p. 284}}</ref> Si le filio combatteva sur le barricadas, le patre publicava ille odas politic (''[[Aprile 1814]]'', ''[[Le proclamation de Rimini]]'' e ''[[Martio 1821]]'') que, per timor del represalia austriac, ille habeva nunquam publicate.<ref>{{Cita|Tellini|2007|pp. 40-41}}</ref> Al momento del retorno de Radetzky, Manzoni, timente de suffrer repercussion per su supporto moral al causa del Risorgimento, se refugiava a [[Lesa]], ubi su sposa Teresa habeva un villa.<ref>{{cita|Tellini|2007|p. 41}}</ref> Le residentia in Lesa, que durava usque a 1850, non esseva un exilio sterile: a [[Stresa]], non longe, viveva le philosopho e sacerdote [[Antonio Rosmini]], cognoscite de Manzoni ja desde 1827.<ref>{{Cita|Bonola, ''Carteggio''|p. XIII}}</ref> Le retiro al [[laco Maggiore]] serviva al scriptor pro cognoscer melio le anima e le pensamento de Rosmini, de qui ille apprecia profundemente le personalitate e le pietate, ultra le discussiones religiose, linguistic e politic,<ref>Vide, pro un relation inter le duo homines ab un puncto de vista human e intellectual, {{Cita|Riconda|titulo = Manzoni e Rosmini}}.</ref> como se pote deducer del copiose correspondentia epistolar inter le duo.<ref>{{cita|Bonola, ''Carteggio''}}</ref> Ab le puncto de vista strictemente litterari, iste annos videva Manzoni rejectar ille equilibrio inter le vero historic e le vero poetic establite in su romance. Attrahite de plus in plus per le studios linguistic, historic e philosophic, ille senti sempre plus necessari e urgente le recerca del «veritate objective», condemnante – in le ensayo ''[[Obras de Alessandro Manzoni#Del romance historic e, in general, del compositiones miscite de historia e invention|Del romance historic]]'' e in le dialogo ''[[Obras de Alessandro Manzoni|Del Invention]]'', ambes publicate in 1850 – le commixtion inter ''inventio'' e ''historia''.<ref>{{cita|Ferroni|pp. 66-68}}</ref> ==== Le annos del Risorgimento: luctos private e symbolo del Patria ==== {{Vide etiam|Del unitate del lingua e del medios pro diffunder la}} [[File:Illustrazione popolare 1873 - Funerali di Manzoni.jpg|thumb|right|alt=Incision del funerales de Alessandro Manzoni a Milano|Le funerales de Alessandro Manzoni, in un incision del epocha: {{Citation|A mediedie le feretro, precedite per le cento bandieras del scholas e del associationes operari e per le representationes italian, se dirigeva al Cimiterio Monumental, passante per le vias major.|2 = {{Cita|Venosta|pp. 157-158}}}}]] Le annos sequente esseva multo dolorose: in 1853 moriva Tommaso Grossi, in 1855 le amico Rosmini e le anno sequente le filia Matilde, malate desde longe tempore de [[tuberculose]];<ref>{{cita|Tellini|2007|p. 42}}</ref> in 1858 le oncle Giulio Beccaria<ref>{{cita|Boneschi|p. 394}}</ref> e in 1861 le sposa Teresa, cuje salute habeva essite irreparabilemente compromisse annos ante per un graviditate difficile.<ref>{{Cita web|url=http://www.giuliamarucelli.it/teresa-borri-manzoni-vedova-stampa/ |titulo=Teresa Borri Manzoni (vidua Stampa)|autore=Giulia Marucelli|editore=Giuliamarucelli.it|data=9 julio 2012|accesso=26 januario 2026}}</ref> Iste serie de luctos esseva alternate per le conferimento de honorificationes per le nascite [[Regno de Italia (1861-1946)|Regno de Italia]] e per le visitas de illustre hospites. Le 29 februario [[1860]], ancora ante le proclamation official del nove stato unitari, Manzoni esseva nominate [[Senatores del VII legislatura del Regno de Sardinia|senator del Regno de Sardinia]] per meritos verso le patria.<ref>{{Cita web |url=http://notes9.senato.it |titulo=Ficha del senator Alessandro Manzoni |accesso=26 januario 2026 |editore=Senato del Republica |urlarchivio=https://web.archive.org/web/20100126122348/http://notes9.senato.it |dataarchivio=26 januario 2010 |urlmorto=sì}}</ref> Con iste cargo ille votava in [[1864]] in favor del transferimento del capital ab [[Torino]] a [[Firenze]] usque a [[Roma]] esser liberate.<ref name=":2"/> Ab le puncto de vista intellectual, durante le ultime annos ille scribeva ensayos historic, inter illes ''([[Le Revolution francese de 1789 e le Revolution italian de 1859: ensayo comparative]])'',<ref>{{Cita|Mazza Tonucci|pp. 114-115}}</ref> e ensayos linguistic concernente le lingua italian. Como presidente del commission parlamentar sur le lingua, Manzoni redigeva in [[1868]] un relation sur le italiano (''[[Del unitate del lingua e del medios pro diffunder la]]'') adresse al ministro Broglio, in le qual ille cercava un solution practic pro diffunder le florentin in tote Italia.<ref>{{cita|Tellini|2007|pp. 45-46}}</ref> Le 28 junio [[1872]] ille esseva nominate citatano honorari de Roma.<ref>{{cita|Beltrami|p. 126}}</ref> === Le morte e le funerales === [[File:Veduta della chiesa di San Fedele con la statua di Manzoni, Milano.jpg|thumb|left|alt=Fachada del ecclesia de San Fedele a Milano con le monumento a Manzoni|Le ecclesia de San Fedele, ab cuje scalones Manzoni cadeva battente le testa; ante illo le monumento al poeta, inaugurate in 1883.]] Manzoni, a parte le disturbos nervose del qual ille suffreva e un maladia que le colpava in 1858, gaudeva generalmente de bon salute.<ref>{{cita|Cantù|p. 318}}</ref> Le anno [[1873]] esseva tamen le ultime de su vita: le 6 januario ille cadeva battente le testa contra un scalon al exito del [[Ecclesia de San Fedele (Milano)|ecclesia de San Fedele]],<ref name=":5"/><ref>{{cita|Fabris|p. 122}}</ref> causante se un [[trauma cranial]]. Le scriptor se accorgeva, ja post alcun dies, que su facultates intellectual comenciava lentemente a declinar,<ref>{{cita|Fabris|p. 124}}:{{Citation|Ma qualche giorno dopo quel 6 gennaio, egli disse a don Natale Cerioli: "Non si accorge Lei di un decadimento in me? Tutte le idee mi si confondono: non sono più io".}}</ref> usque a cader in un stato [[catatonic]] durante le ultime menses de su vita. Le suffrentias esseva aggravate per le morte del filio major Pietro Luigi, occurrite le 28 april.<ref name="Family" /> Le 22 maio al horas sex e quindec minutas del vespere, Manzoni expirava a causa de un [[meningitis]] contrahite in consequentia del trauma.<ref>{{Cita|Onoranze funebri ad Alessandro Manzoni|p. 27}}</ref> Le corpore esseva imbalsamate per septe medicos incaricate per le Municipio de Milano inter le 24 e le 27 maio.<ref>{{Cita|Onoranze funebri ad Alessandro Manzoni|p. 14; p. 16}}</ref> Al solemne funerales de Stato, celebrate in le [[Duomo de Milano]] le 29 maio, participava le maxime autoritates del Regno,<ref name="ReferenceA">{{Cita|Onoranze funebri ad Alessandro Manzoni|p. 3}}</ref> inter illes le futuro rege [[Umberto I de Savoia|Umberto I]], le [[Ministros del affaires externe del Regno de Italia|ministro del affaires externe]] [[Emilio Visconti Venosta]] e le representationes del [[Camera del deputatos (Italia)|Camera]] e del [[Senato del Regno (Italia)|Senato]]<ref>[[Archivo historic del Senato del Republica]], ''Memoriaweb'', newsletter n. 39 (serie nove), julio 2023, [https://www.senato.it/application/xmanager/projects/leg19/file/Manzoni.pdf ''Memorias de Alessandro Manzoni in le Senato del Regno''], paginas 15 e sequente</ref> e del Provincias e del Citates del Regno.<ref name="ReferenceA"/> Felice Venosta narra le detalios, describente le stato de animo in le qual se trovava le citate: {{Citation|Per le vias un crito de venditores de photographias del grande poeta, de portraits de omne formato, de omne precio… Le parietes del casas esseva tapissate de avisos portante le nomine de Manzoni […] le homines esseva tote in le vias, e medie Milano, sin exaggerar, voleva sequer le feretro al Cimiterio.<ref>{{Cita|Venosta|p. 155}}</ref>|}} == Le debatto super Manzoni == [[File:Tomba Manzoni.jpg|left|thumb|Tomba de Manzoni al ''Famedio'' del Cimiterio monumental de Milano.]] === Le attacco del catholicos reactionari === Le disparition de Alessandro Manzoni non suscitava un unanime cordolio: le mundo catholic plus [[Cattolicismo intransigente|reactionari e clerical]], per exemplo, non deplorava su morte.<ref>Un quadro complete sur {{Cita|Azzolin|p. 26 e ss.|cidAzz}}.</ref><ref>{{cita|Badini Confalonieri|p. 165}}:{{Citation|Le antipathia del intransigentes <nowiki>[catholicos reactionari]</nowiki> pro le scriptor lombarde ha un longe historia, como es ben note, e va del colpos, in le anno de su morte, del ''Civiltà Cattolica'', al opiniones convergente de [[don Bosco]] e de Davide Albertario...}}</ref><ref>Interesante es le studio de {{Cita|Badini Confalonieri}} super le relation inter Manzoni e alcun catholicos intransigente, inter illes le "prime" ultramontanista [[Félicité de Lamennais|Lamennais]].</ref> Anzi, le jesuitas de ''[[La Civiltà Cattolica]]'' passava su morte sub silentio, pro pois lancear se contra le scriptor in le articulo del 26 de junio 1873, ''Alessandro Manzoni e Giuseppe Puccianti''.<ref>{{cita|''La Civiltà Cattolica''|pp. 77-78}}</ref><ref group=N>Pro un rapide introduction a Puccianti, defensor del manzonismo in linguistica, vide: {{Treccani|giuseppe-puccianti|Puccianti, Giuseppe|accesso=26 janvier 2026}}.</ref> In le grave dissidio inter le duo animas del catholicismo italian del epocha, Manzoni esseva considerate le standard per medio del qual le liberales poteva effectuar lor politica laicista e le demolition del poter temporal del papas.<ref group="N">Durante le [[Oitocento]], le christianismo catholic europee esseva dividite inter le [[catholicismo reactionari]], fidel al alliance inter throno e altare, e le [[Christianismo liberal|liberal]], que voleva conciliar le aspirationes del mundo moderne con le fide catholic. Iste ultime linea de tendentia esseva exprimite, in Francia per [[Félicité de Lamennais]] e [[Augustin Thierry]], e in Italia per [[Gino Capponi]], [[Antonio Rosmini]], [[Raffaello Lambruschini]] e Manzoni ({{cita|Giudice-Bruni|pp. 206-207}}). Manzoni, de facto, non condivideva le union inter le [[poter temporal]] e le poter spiritual ({{cita|Cantù|pp. 304-305}}), tanto que ille votava, in su qualitate de senator del Regno de Italia in 1861, pro le transferimento del capital de [[Turin]] a [[Roma]], capital ancora del Stato Pontificio; e acceptava, in 1872, le [[cittadinantia honorari]] del citate del Papas nuper conquerite.({{cita|Tellini|2007|p. 45}})</ref> A iste proposito don [[Davide Albertario]], un del plus ardente criticos del religiositate manzonian e "paradigma" del accusationes dirigite per le zelantes contra le liberal Manzoni,<ref>Vigorelli, p. 462 nota, in {{Cita|Albertario}}:{{Citation|Io ha volite reportar integralmente le articulo de don A[lbertario], proque iste esseva purtroppo le position del clericalismo official, como demonstra simile positiones, a ille tempore, del «Civiltà Cattolica»...}}</ref> non sparniava criticas dur super le ambiguitate del comportamento de Alessandro: [[File:Davide Albertario.jpg|thumb|Don Davide Albertario (1846-1902), un del plus acharnate oppositores del religiositate e del opera manzonian.]] {{Citation|Manzoni non videva o non voleva vider le inganno que le revolution celava detra su promessas de unitate italian [...] Il ergo non se jungeva al defensores del fide; lassava de latere le alte interesses del catholic e faceva su proprie illos del revolution; non pro isto negava le catholicismo, ma lo portava con se in le campo inimic, e le inimicos le accolligeva con applauso, ille e le divin prisionero <nowiki>[le Papa, n.d.a]</nowiki>.<ref>|{{Cita|Albertario}}, p. 457}}</ref>|}}[[Benedetto Croce]], in 1941, reportava que ancora post plure annos le catholicos "intransigente" faceva audir lor voce per medio de [[Giovanni Papini]]:<ref>{{Cita|Croce 1941|p. 387}}</ref> {{Citation|Alessandro Manzoni, ric del sucros le plus venenose del [[Illuminismo|illuminismo]] francese, non vide in le Catholicismo nisi un humanitarismo social con alcun ritos a gustar plus tosto que a aprofundar; attende que mori tote le [[Jansenismo|jansenistas]] italian pro renunciar a su prime tentationes de rigorista fastidiose, e mesmo non le renuncia; representa un Episcopo tanto grande que il es difficile trovar le in le vita e in le historia, extra del Sanctos, durante su sancto non lo es; representa un fratre, troppo dissimile de su pares e superiores; un monacha homicida, lascive e proxeneta; representa un parochiano tanto vile que [[San Johannes Bosco]] nunquam le perdonara; non dice un sol parola, in su longe vita, in defensa del Pontificato roman in le [[Oitocento]], sfidante condemnationes authentic del Santa Sede, al qual obediva, con suffrentia, Episcopos, sacerdotes, laicos; e malgrado toto isto, tote le catholicos le considera le scriptor catholic per excellentia e alcun mesmo le proponerea voluntarimente como sancto.<ref>{{Cita|Croce 1941|p. 386}}</ref>|}} === Le critica litterari super Manzoni === {{Vide etiam|I promessi sposi#Fortuna del romanzo e critica letteraria}} ==== Le mito manzonian: inter luces e umbras ==== [[File:Gadda 1921.jpg|thumb|right|alt=Portrait del scriptor Carlo Emilio Gadda in 1921|Le scriptor milanese [[Carlo Emilio Gadda]].]] Le prime biographias de Manzoni esseva scribite per [[Cesare Cantù]] ([[1885]]), [[Stefano Stampa]], qui publicava su obra anque in 1885 como responsa a alcun inexactitudes de Cantù,<ref name=":14">Vide le integre obra de {{Cita|Stampa}}, cuje scopo es precisamente corriger le inexactitudes del prime biographos.</ref> Cristoforo Fabris, [[Angelo De Gubernatis]] ([[1879]]), durante un parte del litteras esseva publicate per [[Giovanni Sforza (storico)|Giovanni Sforza]] in [[1882]]. Le figura enigmatic del scriptor, constantemente affligite per symptomas depressive e relegite a un vita retirate, incitava [[Paolo Bellezza]] a componer le essay ''Genio e follia in Alessandro Manzoni'' (1898), in le qual ille analysava bizarre phobias del scriptor, como agoraphobia, continue syncopes e le timor del pozzangheras.<ref>{{cita|Albani}}</ref> Manzoni non esseva tamen solmente objecto de investigationes [[Psychoanalyse|psychoanalytic]], ma anque de criticas litterari: primo per le [[Scapigliati]], qui videva in ille le expression del respectabilitate burgese detestate.<ref group="N">Significative es le poema ''Preludio'' de [[Emilio Praga]], in le qual le scapigliato annuncia le hora del «antecristos» in opposition al «Casto poeta que Italia adora» (vv. 13-16). Vide: {{Cita libro|autore=[[Emilio Praga]]|sezione=Preludio|titolo=Penombre|città=Milano|editore=Casa editrice degli autori-editori|anno=1864|pp=5-6}}</ref> Sequeva le criticas de [[Giosuè Carducci]], admirator de ''[[Adelchi (Manzoni)|Adelchi]]'' ma implacabile verso le romanzo,<ref>{{cita|Tellini|2007|p. 323}}</ref> e de [[Luigi Settembrini]], autor del ''Dialogo tra Manzoni e Leopardi'', in le qual ille deride le fide catholic del scriptor.<ref>{{Cita web|url=https://www.zibaldoni.it/2015/05/29/i-funerali-del-manzoni-dialogo-tra-giacomo-leopardi-ed-alessandro-manzoni/|titolo=Dialogo inter Giacomo Leopardi e Alessandro Manzoni|accesso=27 januario 2026}}</ref> Admiratio sin condition veniva, in vice, de [[Francesco de Sanctis]], [[Giovanni Verga]], [[Luigi Capuana]]<ref>{{cita|Tellini|2007|p. 324}}</ref> e [[Giovanni Pascoli]], qui dedicava al romanzo le essay ''L'eco d'una notte mitica'' (1896).<ref>{{cita|Pascoli|pp. 2, 5}}</ref> In le [[Ventesime seculo]], a causa del movimentos anticlassicista del [[avantgardias]], del evolution del lingua e del adolcamento del figura del romanziere que esseva inseniate in le scholas, Manzoni suffreva varie criticas de litteratos e intellectuales: inter illes le "prime" [[Benedetto Croce|Croce]]<ref>In 1921 Benedetto Croce, con su essay {{cita|''Manzoni''}}, affundava le romanzo a causa de su forte impronta religiose, cosa que non facerea de ''I promessi sposi'' un ver obra de arte. In 1952, tamen, ille recognosceva le vitalitate del obra manzonian, admitte que se habeva errate ({{cita|''Tornando sul Manzoni''}}).</ref> e le marxista [[Antonio Gramsci|Gramsci]], qui le accusava de paternalismo. Le plus importante apologia del periodo esseva facite per le philosopho [[Giovanni Gentile]], qui in 1923 le definiva, in un conferentia al [[Teatro alla Scala|Scala]], un «grande maestro national»<ref>{{cita|Gentile|pp. 1-31}}</ref> como jam habeva facite [[Giuseppe Mazzini|Mazzini]] e [[Vincenzo Gioberti|Gioberti]], recognoscente in ille le promotor de ille [[Idealismo|idealismo]] [[religion|religiose]], in le qual Gentile se recognosceva, que constitueva pro ille le fundamentos del [[Risorgimento italian]].<ref>Exemplo de action que prendeva le vita seriemente, Manzoni esseva pro Gentile «le grande liberator del populo italian ab le secular servitude del litteratura, del arte pur, del indifferentismo e del dilettantismo, del rhetoric e del classicismo vacue e formal». ({{cita|Gentile|op. cit., pp. 21-22}})</ref> In defensa de Manzoni se situava anque [[Carlo Emilio Gadda]], qui a su debut publicava in 1927 le ''Apologia manzoniana'',<ref>{{Cita|Gadda|pp. 333-343}}</ref> e in 1960 attaccava le plano de [[Alberto Moravia]] de relegar le su proposition linguistic.<ref>{{cita|Tellini|2007|pp. 330-331}}</ref> Solmente in le Secunde Novecento, gratias al studios de [[Luigi Russo]], [[Giovanni Getto]], [[Lanfranco Caretti]], [[Ezio Raimondi]] e [[Salvatore Silvano Nigro]], se ha succedite a "liberar" Manzoni del patina ideologic con le qual ille habeva essite revestite jam al immediate post su morte, analysante con un oculo plus libere de prejudicios su poetica e, anque, le modernitate del obra.<ref>{{cita|Tellini|2007|pp. 335-336}}</ref> == Pensamento e poetica == {{Vide etiam|Pensamento e poetica de Alessandro Manzoni}}[[File:Giuseppe Parini.jpg|thumb|Francesco Rosaspina, ''[[Giuseppe Parini]]'', [[litographia]] del XVIII seculo. Parini, insimul con le tradition illuminista lombarde, esseva fundamental pro le disveloppamento del litteratura civil manzonian, un apporto que non cessava (ma que se accentuava) post le conversion de Manzoni al romanticismo.]] === Inter illuminismo e romanticismo === ==== Le initios neoclassic e illuminista ==== Post le prime juventute, characterisate per un formation fundate super le studio del grande classicos antique e italian, Manzoni entrava in contacto primo con le jacobinismo italian ([[Francesco Lomonaco|Lomonaco]] e [[Vincenzo Cuoco|Cuoco]]), postea, ab 1805, con le gruppo del ''[[Idéologues]]'' francese ([[Claude Fauriel|Fauriel]], [[Pierre Jean Georges Cabanis|Cabanis]]). Le resultato esseva le adhesion, usque al ultime annos del [[annos 1800|prime decennio del Oitocento]], a un illuminismo sceptic in le campo religiose, in le qual predominava le valor del [[libertate]] propugnate per le ideales revolutionari.<ref>{{cita|Ferroni|p. 42}}</ref><ref>Pro un vision plus ample del production antimonarchic e jacobin del Manzoni adolescente, vide {{cita|Langella|pp. 11-20}}.</ref> Manzoni filtrava iste tendentias con le apportos paideutico-educative proprie del lection de [[Giuseppe Parini]], de su avo [[Cesare Beccaria]] e de [[Pietro Verri]].<ref>{{cita|Ferroni|p. 27}}:{{Citation|Comparate al lineas general de illo europee, le Romanticismo italian… se distingue per su cautela e moderation<nowiki>[…]</nowiki> Super toto in su phases initial, illo conserva un relative continuitate con aspectos del Illuminismo (specialmente le lombarde), del qual illo comparti le recerca de un litteratura "utile", que collabora al "perfectionamento" del civilisation.}}</ref> ==== Post le conversion: le Manzoni illuminista ==== Ni mesmo post le conversion al Catholicismo in 1810 e le refutation del versos del ''Urania'' (1809), Manzoni abandonava totalmente le apporto illuminista del ration, del conscientia individual, e del valores de su prime education. Reconoscente le rolo civil del litterato (hereditate del illuminismo milanese e del Alfieri), Manzoni interveniva plure vices in le vicissitudes del historia, como attesta le ''Odes civil'' del 1814 e del 1821. Le manifesto de iste vocation "civil" es plenmente exprimite in le littera ''[[Super le romanticismo]]'' inviate al marchese [[Cesare Taparelli d'Azeglio]] (1823),<ref>{{cita|Ferroni|p. 238}}</ref> in le qual le scriptor reaffirma le valor social que un obra de arte litterari debe haber como principal finalitate: {{Citation|Le principio, de necessitate tanto plus indeterminate quanto plus extendite, me sembla poter esser isto: que le poesia o le litteratura in general debe proponer se le utile como scopo, le vero como subjecto, e le interessante como medio.}} <small>(''Super le romanticismo'', Littera al marchese Cesare Taparelli d'Azeglio, 22 septembre 1823.)</small><ref>''Al marchese Cesare Taparelli d'Azeglio'', in {{Cita|''Epistolario''|I, pp. 277-317, in particular p. 306|Sforza}}. Iste phrase es continite in le redaction original del missiva, non destinate al publication, durante illo non esseva repetite in le version re-elaborate e reducite de 1870.</ref> ==== Le affinita con le romanticismo ==== Le elemento romantic in le production poetic manzonian emerge in le ''Hymnos Sacros'', ubi pro le prime vice le io del poeta se eclipsa in favor de un universalitate coral que eleva su clamore de sperantia e su confidentia in Deo.<ref>{{cita|Raimondi 1967|p. 443}}:{{Citation|Precisemente in le momento in que le scriptor prende conscientia del io, illo dispare in un poesia del nos per virtute de un reduction o mortification sublimante del experientia personal que… postula un ordine mysteriose, un ligamine de communion inter le homines e le cosas…}}</ref> Le multitudine del homines, le sentimento religiose e le attention al motiones del anima es tote elementos que approxima Manzoni al nascent movimento romantic, ligante le cultura milanese e illo transalpin per ligamines aesthetic affine. Ultra le dimension "ecclesial" del religiositate manzonian, il non se pote oblidar, concernente le attention al populo, le apporto fundamental del historiographia francese de [[Augustin Thierry]] e del ''[[idéologues]]'', qui propugnava de centrar le historia super le humiles: parve personas que frequentemente cade in le oblivion proque illes non es objecto de interesse pro le chronistas lor contemporanee e que suffre le decisiones del potentes.<ref>{{cita|Millefiorini|p. 173}}</ref> === Le catholicismo manzonian === ==== Le rolo del Providentia e le jansenismo ==== [[File:Jacques-bénigne bossuet.jpg|thumb|left|alt=Portrait de Jacques-Bénigne Bossuet|Bossuet esseva un del plus importante predicatores francese del ''grand siècle'', inter le modellos fundamental pro le religiositate manzonian.]] Perdite, al fin del prime decennio del Oitocento, le sperantia de attinger le serenitate per medio del ration, le vita e le historia pareva a Manzoni immergite in un van disordine dolorose: il esseva necessari trovar un fin salvific que adjutarea le homine tanto a constituir un codice ethic terren, quanto a supportar le males del mundo in anticipation del pace celeste.<ref>{{Cita|Macchia|p. 27}}:{{Citation|[Manzoni] abbraciava le fide christian non proque illo le salvarea de su obsessiones, ma proque super illos il poterea meditar e combatter dramaticamente}}</ref> Le critic [[Alessandro Passerin d'Entrèves]] sublinea le importantia que habeva [[Blaise Pascal]] e le grande moralistas francese del [[Seicento]] (inter illes [[Jacques-Bénigne Bossuet|Bossuet]]) in le formation religiose del scriptor: ab illes ille traheva le ambition de cognoscer le anima human e «le conviction que le [[christianismo]] es le unic explication possibile del natura human, que ha essite le religion christian que revelava le homine al homine»,<ref>{{Cita|Passerin d'Entrèves|p. 209}}</ref> trovante in lor inseniamentos le confidentia in le religion como instrumento de supportation del infelicitate. Le confidentia in Deo es le puncto de separation ab le [[Pensamento e poetica de Giacomo Leopardi|pessimismo]] de [[Giacomo Leopardi]].<ref group="N">Ambes le scriptores es assertor del violentia que colpe le homine durante su existentia, ma le differentia concerne le sperantia ultime al qual le homine es destinate: si pro Leopardi, como explicate in le ''[[Analyse del Operette morali|Dialogo del Natura e de un Islandese]]'', le cyclo existential del mundo es destinate a resolver se in un cyclo mechanic de destruction e morte, Manzoni reface de cader in iste pessimismo "cosmic" gratias al confidentia que ille pone in le Providentia divine. Vide, pro aprofundar, le essay de {{Cita|Tortoreto}}. Alcun versos e alcun selectiones stylistic del ''Ognissanti'', fragmento manzonian de 1847, ha essite ponite in opposition con le imagine del ''Ginestra''; in particular: «A Quello demanda, o sdegnoso, / Perché sull’inospite piagge, / All’alito d’aure selvagge, / Fa sorgere il tremulo fior, / Che spiega dinanzi a Lui solo / La pompa del candido velo, / Che spande ai deserti del cielo / Gli olezzi del calice, e muor. / E voi che, gran tempo, per ciechi / Sentier di lusinghe funeste / Correndo all’abisso, cadeste / In grembo a un’immensa pietà» (A. Manzoni, ''Ognissanti'')<br />in opposition a<br />«E tu, lenta ginestra, / Che di selve odorate / Queste campagne dispogliate adorni, / Anche tu presto alla crudel possanza / Soccomberai del sotterraneo foco,( [...] ) E piegherai / Sotto il fascio mortal non renitente / Il tuo capo innocente: / Ma non piegato insino allora indarno / Codardamente supplicando innanzi / Al futuro oppressor; ma non eretto / Con forsennato orgoglio inver le stelle, / Né sul deserto, dove / E la sede e i natali / Non per voler ma per fortuna avesti; / Ma più saggia, ma tanto / Meno inferma dell'uom, quanto le frali / Tue stirpi non credesti / O dal fato o da te fatte immortali». (G. Leopardi, ''La ginestra'').<br />Le flor de Leopardi symbolisa le heroismo sin sperantia final, durante illo de Manzoni spera sempre le intervention final del Gratia resolutori, in le vicissitudes historic (le ''provida sventura'') e ultra. Cfr. notas al ''Canti'', ed. Garzanti, pag. 324, que cita [[Piero Bigongiari|Bigongiari]], [[Giuseppe De Robertis|De Robertis]] e [[Franco Fortini|Fortini]].</ref> Super un terreno tanto impregnante de pessimismo existential, le Providentia, id es le modo mysteriose con que Deo age in le vita human, dispensante le Salvation a su filios, joca un rolo fundamental. Apprehendite al schola del moralista del seculo XVII Bossuet,<ref>Vide in general le essay de {{Cita|Parisi}}, cuje introduction es jam eloquente super le thema:{{Citation|Pro studiar Manzoni il es necessari prender in consideration, ultra le cultura europee del prime '800, illo del seculos precedente, con attention particular al catholicismo elaborate in Francia per autores del seculo XVII como Bossuet, Nicole e Pascal.|{{Cita|Parisi|p. 1}}}}</ref> le Providentia joccara un rolo fundamental non solmente intra ''I promessi sposi'', ma anque in le altere obras "minor":<ref>{{cita|Tonelli|p. 221}}</ref> le varie personas manzonian debera suffrer patimentos e injustitias intra un mundo corrupte e dominate per un decadentia civil, moral e cultural,<ref group="N">{{Cita|Frare|pp. 147-165}} revoca, in facto, le condemnation cultural, moral e civil del intellectuales del Oitocento contra le [[Barocco]] e dunque le seculo XVII, in tanto que seculo «stupide e sfarzose» (p. 155), «impregnate de superstition e de magia, provincial e retardate» (p. 156) e expression, in general, del mal governamento espaniol in [[Lombardia]].</ref> e solmente le action del Providentia (appellate, in iste contexto dolorose, anque con le nomine de ''provida sventura'') permittera les de devenir victimas e de obtener ille justitia attendite vanmente sur le terra e que essera in vice dispensate in le Celo.<ref>{{Cita|Parisi|p. 90}}, analysante le morale de Bossuet, se concentra super le valor "providential" del disaventuras que pote occurrer al homines juste:{{Citation|Deo mira al salute ultime del conscientia <nowiki>[…]</nowiki> Le suffrentias que colpe un persona trova in iste perspectiva su justification ethic: Enrichetta de Francia, qui sin su disaventuras haberea peccate de orgolio, ha recipite gratias a illos le consolationes promittite a illes qui plora. Le disventura ha essite 'providential' como illo que colpe le Ermengarda manzonian.}}</ref> Iste vision tanto pessimista del mundo es debite, anque, al tonalitates profundemente [[jansenista]] que le directores spiritual de Manzoni, Degola primo e Tosi postea, le impartiva in affrontar le vicissitudes human. In realitate, tamen, Manzoni remaneva sempre, del puncto de vista dogmatic, un catholic, mantenente solmente un sever morale de vita proxime al ambientes jansenista. Como sublinea [[Giuseppe Langella]], super le question fundamental del [[Gratia (theologia)|Gratia]]: «Manzoni se conforma sin reservationes al inseniamento official del Ecclesia, confide in le exhortation apostolic del [[evangelio secundo Matthaeo]]:<ref>{{Treccani|et-aperietur-vobis-pulsate|Discurso del monte|accesso=28 januario 2026}}</ref> ''"petite, et dabitur vobis"''… Nulle discrimination, dunque, in le offerta misericordiose del gratia. Manzoni es peremptori: le adjuta divin non es negate a nulle qui lo demanda…».<ref>{{sfn|Langella|p. 159}}. Citante le passage del Evangelio, [[Giuseppe Langella|Langella]] intende relevar le paternitate divine que soccurre e veni in adjuta de su filios quando illes lo demanda, explicante assi le concepto del Providentia christian.</ref> === Manzoni dramaturgo e romanziere === [[File:Manzoni 1829.jpg|thumb|right|alt=Portrait de Alessandro Manzoni in 1829|Portrait de Alessandro Manzoni ab un [[aquarello]] de 1829, reproducite in {{cita|Cantù}}.|241x241px]] ==== Inter morale e realismo ==== Le scena, secundo Manzoni, non debe vehicular passiones e forte emotiones, in le exasperation del io, ma inducer le spectator a meditar: al «identification emotional» de Racine e del teatro francese il debe substituer le «emotion meditate», pro dicer lo con [[Gino Tellini]].<ref>{{sfn|Tellini|p. 92}}</ref> Le vicissitude e le representation debe transmitter un message christian sin pro isto presentar un realitate idyllic: al contrario, Manzoni va in cerca de personas qui, como [[Francesco Bussone]], le conte de Carmagnola, se oppone al mal que domina le societate, mesmo al precio del vita.<ref>{{sfn|Ferroni|p. 47}}</ref> Le importante es que le dramaturgo cerca le veritate e remane fidel al realitate historic (le ''vero storico''), lassante al poeta le carga de investigar le sentimentos del protagonista in un determinante contexto. Se delinea assi ille forte vena realistic que dominara anque le economia del romanzo, ab ''Fermo e Lucia'' usque al ''Quarantana'' de ''I promessi sposi'', ubi le [[realismo (litteratura)|realismo]] emerge precisamente del ultime capitulo: il non ha un fin felice, ma un continuation del vita quotidian signate per le disaventuras del protagonistas.<ref>Vide, super iste puncto, le essay de {{sfn|Forti|titulo=Manzoni e le refus del idylle}}, e le libro de {{sfn|Raimondi, ''Le Romanzo sin idylle''}}.</ref> Le allontanamento de [[Lecco]] de Renzo e Lucia e le reprise del activitates es le fructo del selection de facer continuar le vitas del duo protagonistas intra le quotidianitate historic.<ref>{{sfn|Ferroni|p. 58}}</ref> [[File:7005 - Milano - Monumento al Manzoni in p.zza San Fedele - Foto Giovanni Dall'Orto 8-Mar-2007.jpg|thumb|left|alt=Statua in bronzo de Alessandro Manzoni super alte pedestallo in le placia San Fedele|[[Monumento a Alessandro Manzoni (Milano)|Monumento a Alessandro Manzoni]], in [[placia San Fedele]], a [[Milano]]. Erigite in 1883 per obra de [[Francesco Barzaghi]], illo es situate ante le ecclesia de San Fedele, de cuje gradus le scriptor cadeva, reportante le [[trauma cranial]] que le conduceva al morte.]] === Le ''Question del lingua'' in Manzoni === {{Vide etiam|question del lingua}} Manzoni, sub le impulsion del romantismo e de su necessitate de establir un dialogo con un vaste publico heterogenee, se proponeva le scopo de trovar un lingua que presentava un vocabulario plen de terminos ligate al uso quotidian e al campos specific del cognoscentia, reducente le secular disparitate inter le lingua parlate e illo scribite. Isto percurso, initiate ja con le redaction del ''Fermo e Lucia'', videva le scriptor passar, inter 1821 e 1827, del compromisso del ''bon lingua'' litterari al approximation al [[dialectos toscane|toscano]]. Le investigation se concludeva, post annos de studios facilitate etiam per le presentia del governante florentine [[Emilia Luti]], in 1840 con le revision de ''I promessi sposi'' sur le modello del florentino cultivate. Iste modello presentava, ancora plus que le toscano generic, un dimension unitaria inter le oral e le litterari. In facto, inter le edition de 1827 e illo de 1840 esseva eliminate tote le lemmata toscane municipal que esseva distante del uso del florentino currente. Iste selection, ben que approbate per le ministro [[Emilio Broglio]] in le relation de 1868, non esseva acceptate per tote le contemporaneos: [[Carlo Tenca]], in un articulo del 11 januario 1851 in le revista «Crepuscolo», se opponeva al solution manzonian. Le mesme valeva pro le [[Scapigliatura|Scapigliati]] e pro [[Giosuè Carducci|Carducci]], durante que [[Francesco d'Ovidio]], [[Carlo Collodi]], [[Edmondo de Amicis]] e [[Carlo Emilio Gadda]] se refereva al lingua del romanzo, initiando le phenomeno del ''manzonismo''. == Le ''homine'' Manzoni == === Un vita a prime vista tranquille === Alessandro Manzoni in 1870, al etate de octanta-cinque annos. Como consequentia de su stilo de vita extrememente reservate, il non es facile de inquadrar Manzoni como homine. Il viveva principalmente retirate del vita public, mantenente se estranie al principal eventos mondan del citate — salvo le frequentation del [[Salotto Maffei|salon intellectual tenite per Clara Maffei]] — e distante del participation politic active al grande motiones nationalistic del [[Risorgimento]]. Tamen, il manteneva un position culturalmente e moralmente favorabile al causa del Unification (como testifica ''Adelchi'' e ''Marzo 1821''), que lo conduceva a acceptar le nomination como senator vitalicie durante su senectute. Le ration de iste attitude, ultra su character, debe esser cercate in su continue disturbi neurotic (que ille curava con longissime promenadas e un stilo de vita extrememente regular) como agoraphobia, attaccos de panico, hypochondria, lipothymias, varie phobias, inter illos le [[demophobia|timor del turba]], le [[ceraunophobia|timor del tonitros]] e le [[hydrophobia (psychopathologia)|hydrophobia]], iste ultime comprendite como timor del poças d'aqua. Amante del vita tranquille, il menava apparentemente un vita silentiose inter Brusuglio — ubi ille se delectava con [[botanica]] e [[horticultura]] — e via del Morone, dedicate a su studios e al cura del familia. Tamen, a causa del complexos que lo affligeva, ille mesme esseva frequentemente objecto del curas de su proximos. Il cultivava insimul amicities plus proxime, ben que ille evitava nove cognoscentias con le quales se sentiva embarrassate. In le vita quotidian, ille usava principalmente le [[dialecto milanese]]. Inapte in le administration de su bens, ille monstrava al contrario grande attention al mundo circumstante, judicate con placide ironia le eventos politic e social e adoptante auto-ironia verso su proprie males. Le personas proxime sublineava su cortesia, su memoria vivissime e su capacitate discursive elegante, ben que minate per le [[balbuzie]]. === Le description physic === [[File:Alessandro Manzoni - foto.jpg|thumb|alt=Portrait photographic de Alessandro Manzoni in 1868|Portrait photographic de Alessandro Manzoni (1868)]] Le filiastero Stefano Stampa offere un portrait physiognomic assai detaliate de su patre affine, delineante etiam su movimentos e ille ''risetto'' que indicava su character ironic: {{Citation|Manzoni esseva de [[statura]] medie, sì, ma medie plus tosto alte. Io possede le mesura de su persona, e illo esseva de 1 metro, 72 centimetros e 3 millimetros… Ille esseva de corpore ''slanciate'', ma nullemente ''gracile''; plus tosto larg de spatulas e ben conformate de torso… Con belle bracchios e belle gambas, ille haberea apparite un homine integremente ben proportionate, si ille non haberea habite, non le collo curte, sed le spatulas un pauc alte verso le capite, lo que le dava un aere un pauc incurvate <nowiki>[…]</nowiki> Su testa esseva longe de esser parve <nowiki>[…]</nowiki> In su juventute ille habeva le capillos castanee <nowiki>[…]</nowiki> Le oculos de Manzoni, tamen, non esseva parve, sed de grandor ordinari, de color azur tendente al verdastro. Le fronte alte e indicante le intelligentia. Le bucca non esseva large, sed de grandor medie, e con ''labios acuminate'', sur le quales ''ordinariemente'' appareva ille risetto ben definite per Cantù, ''de qui scherza e non deride''.}} <small>(''Alessandro Manzoni. Si m'eût été donné'')</small><ref>{{sfn|Stampa|I, pp. 329-331}}</ref> == In le cultura de massa == {{Vide etiam|I promessi sposi#Nella cultura di massa}} [[File:Giuseppe Verdi by Giovanni Boldini.jpg|thumb|left|alt=Portrait de Giuseppe Verdi per Giovanni Boldini|[[Giovanni Boldini]], ''Portrait de Giuseppe Verdi'', 1886. Le compositor de Parma commemorava Manzoni juste un anno post su morte con su ''Missa de Requiem''.]] Le mesme die de su morte, le municipalitate de Milano decretava de dar al ''via del Giardino'', presso le qual Manzoni habeva habitate desde 1813, le nomine del scriptor; le placas con le nove designation ''Via Alessandro Manzoni'' esseva jam fixate le matino del 23 de maio.<ref>{{Cita libro|autore=[[Alfredo Comandini]]|titolo=L'Italia nei cento anni del secolo XIX (1801-1900) giorno per giorno illustrata|url=https://archive.org/details/litalianeicentoa05comauoft/mode/2up/|anno=1930-1942|editore=Antonio Vallardi|città=Milano|p=182|volume=V|capitolo=23 maggio 1873|url_capitolo=https://archive.org/details/litalianeicentoa05comauoft/page/182/mode/2up/search/manzoni}} </ref> Analogemente, le principal citates italian intitularono un via o un corso a su nomine. In [[1874]], al prime anniversario de su morte, [[Giuseppe Verdi]] dirigeva personalmente in le [[chiesa di San Marco di Milano|ecclesia de San Marco de Milano]] le [[Requiem (Verdi)|Missa de Requiem]], componite pro honorar su memoria.<ref>{{sfn|Barbiera|p. 274}}</ref><ref group="N">Verdi sentiva devotion verso le autor de ''I promessi sposi'', non solmente pro su prosa e su arte, ma etiam pro le alte valor moral e civil que Manzoni propugnava con su autoritate moral. Isto es demonstrate per un littera de 1867 que le compositor inviava al commun amica Clara Maffei, plen de emotion e reverentia verso Manzoni. Vide: {{sfn|Verdi|pp. 390-391}}.</ref> Le 22 de maio [[1883]], al decennial de su morte, in presentia del [[Tommaso di Savoia-Genova|duca de Genova]] e de un representation parlamentar, le corpore esseva transferite con un ceremonia public al [[famedio]] del [[Cimitero monumentale di Milano]], in un sepulcro de granito rubie con solmente su nomine inscripte; in le postmeridie esseva inaugurate le [[monumento ad Alessandro Manzoni (Milano)|monumento in Piazza San Fedele]], opera de [[Francesco Barzaghi]].<ref>{{Cita web|url=http://www.arte.it/opera/tomba-di-alessandro-manzoni-1693|titolo=Tomba di Alessandro Manzoni|editore=ARTE.it|accesso=26 gennaio 2026|urlmorto=no|urlarchivio=https://web.archive.org/web/20251109103705/https://www.arte.it/opera/tomba-di-alessandro-manzoni-1693}}</ref><ref>{{cita pubblicazione|data=27 maggio 1883|titolo=La festa manzoniana|rivista=Illustrazione Italiana|p=326|accesso=31 gennaio 2026|url=http://teca.bsmc.it/pub/images/materiale_a_stampa/periodico/RAV0070589/RAV0070589_1883_00021/RAV0070589_1883_00021_006.jpg|urlarchivio=https://web.archive.org/web/20171210015712/http://teca.bsmc.it/pub/images/materiale_a_stampa/periodico/RAV0070589/RAV0070589_1883_00021/RAV0070589_1883_00021_006.jpg|dataarchivio=10 dicembre 2017|urlmorto=sì}}</ref> Le 29 de decembre [[1923]], al occasion del cinquantesimo anniversario del morte, le [[Regno de Italia (1861-1946)|Regno de Italia]] emitteva un [[Cinquantenario della morte di Manzoni|serie commemorative de sex francobollos]], cedite in parte al comité promotore del celebration.<ref>Pro le detalios super le serie philatelic, vide le articulo: [[Cinquantenario della morte di Manzoni]].</ref> [[File:Sergio Mattarella at the 150th anniversary of Alessandro Manzoni's death - Milan 22 May 2023 - 01.jpg|thumb|right|alt=Sergio Mattarella al Famedio de Milano in 2023|Sergio Mattarella in visita al Famedio le 22 de maio 2023, al occasion del centocinquantesimo anniversario del morte de Manzoni.]] Anque in le secunde medietate del vintesimo seculo e in le prime annos del 2000, le figura de Manzoni esseva evocate in occasiones plus o minus official: in 1973 esseva celebrate le prime centenario de su disparition e, in iste occasion, [[papa Paolo VI]] inviava al [[cardinale]] e [[arcevescovo de Milano]] [[Giovanni Colombo (cardinale)|Giovanni Colombo]] un message in le qual le pontifice brescian refaceva le percurso existential e christian del scriptor.<ref>{{Cita web|url=https://www.vatican.va/content/paul-vi/it/speeches/1973/may/documents/hf_p-vi_spe_19730519_centenario-manzoni.html|titolo=Nel I centenario della morte di Alessandro Manzoni, 19 maggio 1973 {{!}} Paolo VI|sito=[www.vatican.va|accesso=31](http://www.vatican.va|accesso=31) gennaio 2026}}</ref> In ultra, alcun [[500 lire "Manzoni"|liras con su profilo esseva coniate al occasion del bicentenario de su nascentia]] (1985). Al centocinquantesimo anniversario de su disparition, celebrate in 2023, Manzoni esseva commemorate al nivello national tanto per le [[Parlamento italiano|Parlamento]]<ref>{{Cita web|autore=Pierfranco Bruni|url=https://www.corrierenazionale.net/2024/01/16/manzoni-150-presentato-alla-camera-dei-deputati-a-roma/|titolo=“Manzoni 150” presentato alla Camera dei Deputati a Roma|editore=Il Corriere Nazionale|data=16 gennaio 2024|accesso=2 gennaio 2025}}</ref> como per le [[Presidente della Repubblica Italiana|capo del Stato]] [[Sergio Mattarella]], qui visitava le [[Cimitero monumentale di Milano|Famedio]] pro commemorar le homine de litteras.<ref>{{Cita web|lingua=it|autore=Segretariato generale della Presidenza della Repubblica-Servizio sistemi informatici|url=https://www.quirinale.it/elementi/89670|titolo=150° anniversario della morte di Alessandro Manzoni|sito=Quirinale|accesso=2025-01-02}}</ref> In ultra, gratias al intervention del [[Centro nazionale di studi manzoniani]]<ref>{{Cita web|url=https://www.casadelmanzoni.it/content/manifestazioni-il-150esimo-anniversario-dalla-morte-di-manzoni|titolo=MANIFESTAZIONI PER IL 150ESIMO ANNIVERSARIO DALLA MORTE DI MANZONI {{!}} Casa Manzoni|sito=[www.casadelmanzoni.it|accesso=2025-01-02](http://www.casadelmanzoni.it|accesso=2025-01-02)}}</ref> e al sensibilitate del archiepiscopato milanese,<ref>{{Cita web|lingua=it-IT|url=https://www.chiesadimilano.it/news/arte-cultura/omaggio-a-manzoni-nel-duomo-di-milano-1778422.html|titolo=Omaggio a Manzoni nel Duomo di Milano – Chiesa di Milano|accesso=2025-01-02}}</ref> esseva organise alcun eventos pro commemorar Manzoni: le publication del edition critic de ''I promessi sposi'' e del ''[[Osservazioni sulla morale cattolica]]'', per exemplo, per le prime; e le lectura in le Duomo, del 9 de maio al 31 de maio 2023, del romanzo. Finalmente, rememora le [[parodie]] de ''I promessi sposi'' ([[I promessi sposi (Quartetto Cetra)|celle del Quartetto Cetra in 1985]] e [[I promessi sposi (miniserie televisiva 1990)|celle de ''Il Trio'' in 1990]]) e le varie adaptationes televisive, ab [[I promessi sposi (miniserie televisiva 1967)|celle de 1967]] usque al [[I promessi sposi (miniserie televisiva 1989)|adaptation dirigite per Salvatore Nocita in 1989]]. In 2023, al occasion del 150e anniversario del disparition de Alessandro Manzoni, esseva coniate un moneta commemorative de [[2 euro commemorativi|2 euros]] que representa le effigie del scriptor.<ref>{{Cita web|url=https://eurocollezione.altervista.org/_ITALIA_/_2_euro_2023_commemorativo_Manzoni.htm|titolo=ITALIA 2023 : 2 € commemorativo "150º anniv. morte Alessandro Manzoni"|sito=eurocollezione.altervista.org|accesso=2025-11-14}}</ref> == Notas == <references group="N"/> {{Ref}} [[Categoria:Alessandro Manzoni| ]] [[Categoria:Cavalleros del Ordine del Sanctos Mauricio e Lazaro]] [[Categoria:Cavalleros del Ordine de Sancto Joseph]] [[Categoria:Cavalleros del Ordine Pour le Mérite]] [[Categoria:Cavalleros de grande croce del Ordine del Corona de Italia]] [[Categoria:Sepultate in le Cimiterio Monumental de Milano]] [[Categoria:Membros del Accademia del Scientias de Torino]] [[Categoria:Poetas romantic]] [[Categoria:Scriptor romantice]] [[Categoria:Scriptor catholic]] [[Categoria:Scriptor del realismo]] [[Categoria:Personas ligate al Accademia Roveretana del Agiati]] [[Categoria:Academicos del Crusca]] [[Categoria:Senatores del VII legislatura del Regno de Sardinia]] [[Categoria:Senatores del VIII legislatura del Regno de Italia]] [[Categoria:Senatores del IX legislatura del Regno de Italia]] [[Categoria:Senatores del X legislatura del Regno de Italia]] [[Categoria:Senatores del XI legislatura del Regno de Italia]] [[Categoria:Personalitates commemorate con funerales de Stato]] rdfer0wyyuqf5n7snh1tjpogszmdq1e 699295 699294 2026-08-28T08:08:08Z Interlingvisto 60932 699295 wikitext text/x-wiki {{Infobox/articulo/persona}} '''Alessandro Manzoni''', nascite '''Alessandro Francesco Tommaso Antonio Manzoni''' ([[Milan]]), ([[7 de martio]] [[1785]] – [[Milan]], [[22 de maio]] [[1873]]) esseva un [[scriptor]], [[poeta]] e [[dramaturgo]] [[Italia|italian]], e anque [[Senator del Regno de Italia|senator del Regno de Italia]]. Considerate como un del major romancieros italian de tote le tempo pro le celeberrime romanzo ''[[Le promesse sposes]]'', capite fundamental del [[litteratura italian]],<ref name="Treccani">{{Treccani|alessandro-manzoni|Manzóni, Alessandro|accesso=16 januario 2026}}</ref> Manzoni habeva le merito de haber jectate le bases pro le romanzo moderne e de haber assi promovite le unitate linguistic italian, sur le tracia del litteratura moralmente e civilmente ingajate proprie del [[Illuminismo italian]]. Passate del periodo [[neoclassic]] a illo [[romantismo|romantic]], Manzoni, devenite un fervente catholic de tendentias [[Christianismo liberal|liberal]], lassava un marca indelebile anque in le [[historia del theatro italian]] (pro haber rumpite le tres [[unitates aristotelic]]) e in le poesia, gratias al nascentia del pluralismo vocal con le ''[[Hymnos Sacre]]'' e al disveloppamento del poesia civil. Le successo e le numerose recognitiones public (ille esseva [[Senator del Regno de Italia|senator del Regno de Italia]]) esseva accompaniate per problemas de sanitate ([[neurosis]], [[agoraphobia]]) e familiar (le numerose mortes que affligeva le vita domestic), que le reduceva a un progressive isolation existential. Nonobstante isto, ille remaneva in contacto per correspondentia con le melior cultura europee, ab [[Goethe]] usque a [[Antonio Rosmini]], subiente anque le influentia de [[Walter Scott]] pro le genere del romanzo historic. == Biographia == === Origines familiar === ==== Familia ==== {{Vider anque|Manzoni (familia)}} [[File:Pietro Manzoni.jpg|left|thumb|alt=Portrait de Pietro Manzoni|Pietro Manzoni, ''Casa Manzoni'', [[Brusuglio]]<ref>{{sfn|Ginzburg|p. 345}}.</ref>.]] Per le latere maternal Alessandro Manzoni proveniva del illustre familia del [[Beccaria (familia)|Beccaria]]; le avo esseva [[Cesare Beccaria]], autor del tractato ''[[Dei delitti e delle pene|Del delitos e del penas]]'' e un del principal promotores del [[Illuminismo in Italia|Illuminismo lombard]]. Secundo le mesme Manzoni, ille e su avo se videva solmente un vice, al occasion del visita de su matre al celebre genitor.<ref>Manzoni rememora assi le incontro in {{sfn|Fabris|p. 94}}: {{Citation|Io me rememora de haber le vidite un sol vice, e io rememora su figura. Mi matre, ante de poner me in collegio, me duceva a salutar le; e ille iva prender chocolates pro me. Il me pare ancora vider le avo e le armario.}} </ref> Le parentela con le Beccaria le rendeva insuper cosino distante del scriptor [[scapigliatura|scapigliate]] [[Carlo Dossi]].<ref>{{sfn|Lioce}}.</ref> Plus modeste esseva in vice le familia paternal:<ref group="N">Pro un quadro general del historia del familia Manzoni ab Giacomo (initio del XVI seculo) usque a Alessandro Manzoni, vide: {{Cita testo |autore=Pietro Pensa |titolo=Familia Manzoni: ille ramo del casato |rivista=Broletto |volume=2 |anno=1985 |pagine=62-69 |città=Como |issn=2388-1232 |url=http://pietro.pensa.it |accesso=23 julio 2015}}</ref> don [[Pietro Manzoni|Pietro Antonio Pasino Manzoni]] (1657-1736), le patre de Alessandro, descendeva de un nobile familia de [[Barzio]], in [[Valsassina]], stabilite in [[1612]] in [[Lecco]] (in le localitate de [[Caleotto]]) sequente al matrimonio de [[Giacomo Maria Manzoni]] con Ludovica Airoldi in 1611.<ref>{{sfn|Pensa}}.</ref> Ben que Pietro Manzoni habeva postea recipite le feudo de [[Cascine di Garbagna Novarese#Moncucco|Moncucco]] in le [[Provincia de Novara|Novarese]] in [[1691]]<ref>{{Cita web|http://www.storiadimilano.it/Repertori/cronologia_manzoni.htm|titulo=Chronologia del vita de A. Manzoni e del edificios habitate per ille|accesso=16 januario 2026|autore=Paolo Colussi|editore=Historia de Milano|data=9 april 2012}}</ref><ref>{{sfn|Parenti|p. 12}}:{{Citation|Le feudo de Moncucco pertineva al Manzoni, qui lo habeva acquirite del Camera Regia de Milano, con le assenso de Carlo II, rege de Hispania, ja desde le 23 de februario 1691, per opera de Don Pietro Antonio.}}</ref><ref>{{sfn|Bonfiglioli|p. 8}}.</ref><ref>{{sfn|Casalis|p. 600}}:{{Citation|Moncucco, dependentia de Mirasole in le basse Novarese: se trova super le Arbogna: esseva le signoria del Manzoni del loco de Caleotto in le territorio de Lecco.}}</ref> e in virtute de isto illes esseva contes, in Milano le titulo non esseva valide proque esseva «estranie».<ref name=":5">{{DBI|autore=Piero Floriani|nomeurl=alessandro-manzoni|accesso=16 januario 2026}}</ref><ref name="infeudazione" group="N">Alcun autores, como {{sfn|de Feo|p. 27}} e {{sfn|Bonfiglioli|p. 8}}, reporta 1773 como anno del infeudation de Moncucco al Manzoni: il se tracta de un evidente error chronologic, proque [[Carlo II de Hispania]] habeva morite in 1700 e le Novarese, ante le [[guerra de succession espaniol]], faceva parte del [[Ducato de Milano]], alora sub le egida de [[Madrid]].</ref> Initialmente don Pietro presentava al govern austriac un requesta official de recognition, ma pois prefereva non insister.<ref>{{sfn|De Gubernatis|p. 21, nota 4}}.</ref> In omne caso, quando Roma attribuera multo plus tarde le citatinitate al Manzoni, le titulo comital apparera sur le acto official e sera mantenite per su descendentes. ==== Manzoni e Giovanni Verri ==== Ben que le patre legitim esseva Pietro Manzoni, il es multo probabile que le patre natural de Alessandro esseva un amante de Giulia, [[Giovanni Verri]] (le fratre minor de [[Alessandro Verri|Alessandro]] e [[Pietro Verri]]).<ref name=":5"/><ref name=":0">{{sfn|Tellini|pp. 16-17}}: {{Citation|Le patre natural es tamen Giovanni Verri — ja amante de Giulia desde 1780…}}</ref> Con Giovanni, un homine attractive e libertin, de dece-septe annos plus vetule que illa, Giulia habeva initiate un relation ja in 1780, continuante la mesmo post le matrimonio.<ref name=":0"/><ref>{{Cita web|url=http://archiviostorico.corriere.it |titolo=Verri, Manzoni, Beccaria: tres familias pro Giulia |autore=Giulia Beccaria e Ermanno Paccagnini |editore=Corriere della Sera |data=15 decembre 2001 |accesso=17 januario 2026 |citazione=Accesso limitate per medio de subscription.}}</ref> Secundo lo que esseva reportate per [[Niccolò Tommaseo]], il pare que Verri esseva le ver patre del scriptor e que iste esseva plenmente al currente: «Anque de Pietro Verri <nowiki>[Manzoni]</nowiki> ille parla con reverentia, tanto plus que ille sape, e su matre non lo dissimulava, esser le nepote de ille, isto es, le filio de un de su fratres».<ref>{{sfn|Tommaseo|p. 54}}.</ref> === Le infantia e le adolescentia === ==== Galbiate e le separation del genitores ==== * {{Cita libro|Gino|Tellini|Manzoni|2007|Salerno Editrice|Roma|ISBN=978-88-8402-572-2|cid=Tellini}} Alessandro Manzoni<ref>{{sfn|De Gubernatis|p. 18, nota 2}}: {{Citation|Al infante esseva imposte le nomines Alessandro, Francesco, Tommaso, Antonio. Le prime nomine esseva illo del patre de Don Pietro, isto es le avo de Manzoni, alora ja morte; le secunde nomine esseva illo del parino Don Francesco Arrigoni. Le nomine Tommaso gli esseva imposte, sin dubita, proque le Ecclesia celebra le 7 de martio Sancto Tommaso. Antonio esseva le nomine de un cosino canonico in San Nazaro; ma illo pote anque esser venite a Manzoni de un madrina Antonietta, circa le qual, tamen, usque nunc nos vermente non sape nihil.}}</ref> nasceva in Milano, alora parte del [[Imperio Habsburgic]], al numero 20 de via San Damiano<ref name=":9">{{sfn|Tonelli|p. 5}}.</ref> (correspondente al actual via Visconti di Modrone n.º 16),<ref>{{Cita web|url=http://www.storiadimilano.it/Repertori/cronologia_manzoni.htm|titulo=Chronologia Manzoni|autore=Paolo Colussi|accesso=18 januario 2026}}</ref><ref>{{Cita web|url = https://www.comune.milano.it/documents/76991511/269691898/36+Via+Visconti+di+Modrone.pdf/b3df31d2-89cc-e78d-dc19-d70c02d850b3?t=1627550354266|titulo = 36 Via Visconti di Modrone|autore = Commune de Milano|sito = comune.milano.it/municipio1|data = 2020|lingua = IT|formato = PDF|p = 2|accesso = 18 januario 2026}}</ref> le 7 de martio 1785, de [[Giulia Beccaria]] e, officialmente, de don [[Pietro Manzoni]].<ref>{{cita|Tellini|2007|p. 16}}</ref> Ille passava le prime annos de vita principalmente in le ''[[cascina]] Costa'' de [[Galbiate]], tenite a balia per Caterina Panzeri, un contadina del loco,<ref name=":1">{{cita|Boneschi|p. 172}}</ref><ref>{{cita|Tellini|2007|p. 17}}.</ref> un facto atestate per le placa ancora presente super le edificio. Postea ille passava alcun periodos in le [[Villa Manzoni|villa rustic]] del [[Caleotto]], proprietate del familia paternal, habitation ubi ille amara retornar como adulto e que ille vendera, non sin regretos, in 1818. Sequente le separation del genitores,<ref group=N>Le separation occurreva, legalmente, le 23 de februario 1792; postea, ab 1795 — ma le relation habeva comenciate multo ante, forsan in 1790, anno in que illes pare haber se incontrate — Giulia Beccaria comenciava a cohabitar con le cult e ric [[Carlo Imbonati]], prime in Anglaterra, pois in Francia, a Paris ({{cita|Tellini|2007|p. 17}}).</ref> Manzoni esseva educate in collegios religiose. ==== Le education religiose a Merate e a Lugano ==== [[File:Appiani Giulia Beccaria Alessandro Manzoni.jpg|thumb|alt=Portrait de Giulia Beccaria con su filio Alessandro como infante|[[Andrea Appiani]], ''Portrait de Giulia Beccaria e su filio Alessandro Manzoni como infante'', 1790. Le portrait esseva donate per Giulia a Verri, un evento que fortifica le supposite illegitimitate de Alessandro<ref>{{cita|Ginzburg|p. 9}}: {{Citation|Le pictor Andrea Appiani faceva un portrait de Giulia con le infante. In le portrait, Giulia es vestite como amazona. Illa ha un facie dure, ossee e fatigate. Illa reguarda in le vacuo. Nulle teneressa visibile verso ille infante que se appoia al su geniculo. Le infante ha quatro annos. Giulia donava le portrait a Giovanni Verri.}}</ref>]] Le 13 de octobre 1791<ref name=":2">{{Cita web|url=http://www.casadelmanzoni.it/content/la-vita|titulo=Chronologia del vita e del obras de Alessandro Manzoni|accesso=18 januario 2026|editore=Casa del Manzoni|data=2014|urlarchivio=https://web.archive.org/web/20151011153809/http://www.casadelmanzoni.it/content/la-vita|dataarchivio=11 octobre 2015|urlmorto=sì}}</ref> ille esseva accompagnate per su matre a [[Merate]] al collegio San Bartolomeo del [[Somaschi]], ubi ille remaneva durante cinque annos. Esseva un periodo dur; le parve Alessandro pativa del absentia de su matre<ref group=N>Manzoni rememorava sempre como su matre, pro facilitar le separation de su filio, se retirava clandestinmente profittante de un momento de distraction de ille (vide: {{cita|Trombatore 1957|p. 250}}).</ref> e suffreva del relation difficile tanto con su companiones de schola, violente,<ref group=N>Inter le motivos de derision poteva esser anque ille forma de [[balbutiation]] que comenciava a manifestar se precisemente durante ille annos (vide: {{cita|Trombatore 1957|pp. 250-251}}).</ref> como con le docentes, qui le puniva frequentemente.<ref>{{cita|Tonelli|p. 9}}.</ref> Le litteratura in ille annos esseva ja pro ille un consolation e un passion: durante le recreation, le scriptor contara, «…io me claudeva <nowiki>[…]</nowiki> in un camera, e ibi io componeva versos».<ref>{{cita|Fabris|p. 86}}.</ref> In april 1796 ille passava al [[Ecclesia de Sant'Antonio Abate (Lugano)|collegio de Sant'Antonio]] a [[Lugano]], ancora gerite per le Somaschi, pro remaner ibi usque a septembre 1798.<ref name=":2"/> In le mesme 1796 arrivava al [[laco de Lugano]] le somasco [[Francesco Soave]], celebre erudito e pedagogista; ben que il sia completemente improbabile que Manzoni le habeva como maestro (excepto forsan pro alcun dies), su figura exerceva super le infante un notabile influentia.<ref>{{cita|Trombatore 1957|p. 252}}.</ref> Vetule e proxime al morte, le autor de ''[[Le promesse sposes]]'' rememorava: «Io amava le patre Soave, e me pareva vider circa su capite un aureola de gloria».<ref>{{cita|Fabris|p. 95}}.</ref> Al fin de 1798 ille passava al collegio Longone de Milano, gerite per le [[Barnabitas]],<ref name=":10">{{cita|Tonelli|p. 15}}.</ref> e postea se transferiva a [[Castellazzo de' Barzi]], ubi le instituto habeva stabilite provisoriamente su sede a causa del manovras bellic,<ref name=":2" /> pro pois retornar le 7 de augusto [[1799]] a Milano.<ref name=":10" /> Il non es clar quanto tempore le adolescente remaneva presso le Barnabitas; le hypothese plus acceptate le considera alumno del schola usque a junio [[1801]].<ref>{{cita|Tonelli|p. 16}}</ref> Nonobstante le isolation al qual ille esseva fortiate per le ambiente clause e bigot, Alessandro succedeva a establir alcun amicitias durabile, como illas con le companiones de classe Giulio Visconti e [[Federico Confalonieri]]. Un die non precisate del anno scholastic 1800-1801, pois, le escolares recipeva un visita que suscitava in le juvene Alessandro un grande emotion: le arrivata de [[Vincenzo Monti]], que ille legeva avidemente e considerava le plus grande poeta vivente, «esseva pro ille como un apparition de un Deo».<ref>{{cita|Carcano|pp. 7-8}}.</ref> ==== Le formation cultural ==== [[File:VincenzoMonti.jpg|thumb|left|alt=Portrait de Vincenzo Monti|[[Andrea Appiani]], ''Portrait de Vincenzo Monti'', [[Pictura a oleo|oleo]] super [[Pictura super tela|tela]], 1809, [[Pinacotheca de Brera]].]] Le formation cultural de Manzoni es imbibite de mythologia e litteratura latin, como appare clarmente del poemas adolescent. Duo autores classic, in particular, es su preferitos, [[Virgilio]] e [[Horatio]],<ref name=":3">{{cita|Tellini|2007|p. 18}}.</ref> ma notabile es anque le influentia de [[Dante]] e [[Petrarca]];<ref>In le sonetto ''A le Musa'', Manzoni enumera Dante e Petrarca como glorias poetic ({{cita|Trombatore 1961|p. 198}}).</ref> inter le contemporaneos, tamen, insimul con Monti, [[Giuseppe Parini|Parini]] e [[Vittorio Alfieri|Alfieri]] ha un rol importante.<ref>{{cita|Fabris|p. 86}}: {{Citation|Ille die io recitava pro me le ''Caduta'' de Parini; e, post sortir del camera, io recipeva le noticia que Parini habeva morite: e illo esseva un del impressiones le plus forte e dolorose de mi vita.}}</ref><ref>{{cita|Tonelli|p. 18}}</ref><ref>{{cita|Trombatore 1957|p. 286}}</ref><ref>{{cita|Langella|p. 14}}</ref> Si on exclude le precedente exercitios de stilo,<ref group=N>Manzoni comenciava a scriber versos al etate de nove annos ({{cita|Fabris|p. 94}}.)</ref> su prime experientias poetic remonta al medietate de 1801, quando ille comenciava a rediger ''[[Del trionfo della libertà|Del triumpho del libertate]]'',<ref>{{cita|Trombatore 1957|pp. 270-271}}.</ref> in le qual on pote relevar un vena satiric e polemic que habera un rol non negligibile in le Manzoni adolescente, ben que illa ja se mitigara al medietate del decennio. Nos possede anque le traductiones, in endecasillabos non-rimate, de alcun partes del libro quinte del ''[[Eneide]]'' e del ''[[Satiras (Horatio)|Satira]]'' tertie (libro prime) de Horatio, junto a un epigramma mutilate in le qual ille attacca un certe fra' Volpino que, sub un false apparentia, representa le vice-rector del collegio patre Gaetano Volpini.<ref>{{cita|Giordano|p. 45}}</ref> ==== Un juvene dissolute ==== [[File:Manzoni a Venezia.jpg|thumb|left|alt=Lapide commemorative de Manzoni a Venesia|Lapide in memoria de Manzoni a Venesia, Campo San Maurizio, Palazzo Bellavite.]] Sortite del mundo anguste del Longone, ab le estate de 1801 usque a 1805 ille viveva con su patre ancian, alternante le sojornos in le tenuta de [[Caleotto]]<ref name=":3" /> con le vita urban.<ref>Don Pietro resideva, insimul con un soror ex-monaca e un avunculo monsignor, presso [[Porta Vittoria (Milano)|Porta Tosa]] ({{cita|Carcano|p. 8}}).</ref> Durante ille periodo ille frequentava le ambiente illuministic del aristocratia e del alte burguesia milanese, dedicante un grande parte de su tempore al divertimento e in particular al joco de hasard; ille jocava in le [[Ridotto (teatro)|ridotto]] del [[Teatro alla Scala]] usque a que, secundo lo que pare, un reproche de Monti le convinceva a renunciar al vitio.<ref>{{cita|Momigliano|p. 5}}</ref> Illo esseva anque le epocha de su prime amor, illo pro Luigina Visconti, soror de [[Ermes Visconti|Ermes]]; de iste experientia nos sape lo que le poeta ipse revelava in 1807 in un littera a [[Claude Fauriel]]: a [[Genova]], in facto, ille la habeva casualmente revistate, ja maritate al marchese [[Gian Carlo Di Negro]], e le episodio habeva despertate in ille le nostalgia e le displacer de haberla perdite.<ref>«''Je vous ai peut-être dejà conté que j'eus dans mon adolescence (1801), une très-forte et très-pure passion pour une jeune fille''», ille scribeva le 19 de martio 1807 a Fauriel, «[…] ''Ce qui me donne un peu de torture, c'est la pensée que c'est un peu de ma faute que je l'ai perdue''» (forsan io vos ha ja dicite que io habeva, in le adolescentia, un passion multo forte e pure pro un puella […] Lo que me tormenta un pauc es pensar que, si io la ha perdite, es in parte mi culpa). Vide: {{cita|Sforza|p. 33}}.</ref> Ultra iste divertimentos, le juventute de Manzoni es anque marcate per un sojorno a [[Venezia]] (de octobre 1803 a maio 1804<ref name=":2" /><ref name=":4">{{cita|Tellini|2007|p. 19}}.</ref>) apud su cosino Giovanni Manzoni. Durante iste periodo ille habeva le occasion de cognoscer le nobildonna [[Isabella Teotochi Albrizzi]], que in un tempore esseva musa de [[Foscolo]],<ref name=":4"/> e de scriber tres del quatro ''[[Opere de Alessandro Manzoni|Sermones]]''.<ref>{{cita|Tellini|2007|pp. 37 e ss.}}</ref> Le motivo del sojorno venetian non es clar, del qual Alessandro conservava anque in su etate avanzate un rememoration multo belle,<ref>{{cita|Venosta|p. 55}}</ref> ma il non pare haber habite rationes politic, sed plus tosto le desiro del patre de allontanar le de un stilo de vita dissipate.<ref name=":4"/> ==== Le Milano illuministic ==== [[File:Manzoni 1805.jpg|thumb|alt=Portrait de Alessandro Manzoni in 1805|Anonime anglese, ''Alessandro Manzoni in 1805'', oleo super tela, actualmente in le [[Casa Manzoni]] de via del Morone, [[Milano]]. [[Natalia Ginzburg]], con multe probabilitate, describe iste portrait, quando illa scribe: «Alibi ille ha un dense crin disordinate, le oculos nubilose e sembla [[Ugo Foscolo]]»<ref>{{cita|Ginzburg|p. 23}}.</ref>]] Le complacentia neoclassic del tempore inspirava a ille le prime compositiones de un certe relieve, modulate super le obra de Vincenzo Monti, idol literari del momento; ultra ille, Manzoni se volveva a Parini, portavoz del ideales [[illuministas]] e del necessitate de moralisation, al poeta [[Ugo Foscolo]], a [[Francesco Lomonaco]], un exiliate [[Basilicata|lucano]],<ref>{{cita|Trombatore 1957|p. 277}}.</ref><ref group=N>Le relation con Lomonaco esseva bastante proxime. Si Manzoni monstrava haber grande estima pro ille, Lomonaco includeva como epigraphe a su ''Vite del excellentes Italianos'' le [[sonetto]] manzonian ''Pro le vita de Dante'' de 1802. A dece-septe annos, dunque, le juvene poeta videva pro le prime vice un proprie texto publicate ({{cita|Tellini|2007|pp. 52-53, nota 5}}).</ref> e a [[Vincenzo Cuoco]], defensor del theorias [[Giambattista Vico|vichian]],<ref>{{cita|Tellini|2007|pp. 18-19}}.</ref> anque ille exiliate de Napoles post le restauration bourbonic de 1799 e considerate le «prime ver maestro de Manzoni».<ref>{{cita|Langella|p. 16}}.</ref> Le proximitate al ambiente neoclassic, e in particular a su campion Vincenzo Monti, incitava le juvene a frequentar alcun cursos de eloquentia date per le poeta romagnol al [[universitate de Pavia]] inter 1802 e 1803.<ref name=":5"/> In le registratores del atheneo le nomine de Alessandro non appare, ma il es quasi certe que ille sequeva le lectiones montian.<ref name=":5"/> Ultra le cognoscite admiration pro Monti e le opinion de illustre studiosos,<ref>De iste idea, per exemplo, {{cita|Piumati|p. 3}} e {{cita|De Gubernatis|p. 60}}.</ref> le hypothese pare esser confirmate per le correspondentia del periodo. Le correspondentes de Manzoni, in facto, es quasi omnes studentes (o ex-studentes) del universitate, ab [[Andrea Mustoxidi]] a [[Giovan Battista Pagani]], ab Ignazio Calderari a [[Ermes Visconti]] e a Luigi Arese.<ref name=":5" /><ref group="N">Arese e Pagani esseva ja amicos de Manzoni desde le tempore del Collegio Longone ({{cita|Nigro|p. 3}}). Concernente le figuras de Luigi Arese e Ignazio Calderari, {{Cita|Sforza|p. 5, n. 3 e 5}} presenta le sequente retratos: «Le conte Luigi Arese Lucini de Milano, de qui Manzoni parla plure vices e con calidissime affection in su litteras. Il habeva le disgrazia de perder su patre in le flor del etate, e de cader in le manos de intrigantes, qui le haberea spoliato, si ille spontanee le 5 de julio 1805 non se habeva messe sub le tutela del doctor Gaetano Garbagnati, renunciante al administration de su proprie substantias. Le 1 de septembre 1806 ille faceva testamento; ille instituiva como heredes le fratres; ille legava le horologio de auro a Giovambattista Pagani» (n. 3); «Le conte Ignazio Calderari, un altere del amicos juvene del Nostre; qui le adresseva varie litteras [...] Nasceva in 1793; moriva in decembre 1838» (n. 4).</ref><ref>{{cita|Tonelli|p. 25}}</ref> Le contexto academic le poneva anque in contacto con duo professores [[jansenistas]], [[Giuseppe Zola (teologo)|Giuseppe Zola]] e [[Pietro Tamburini]], docentes respectivemente de «historia del leges e del costumes» e de «philosophia moral, jure natural e public»;<ref group=N>Pro un analyse general de Tamburini e Zola, vide: Paola Vismara, ''Pietro Tamburini e le "despotismo pontifical"'', in {{Cita|Negruzzo|pp. 95-114}}; Annibale Zambarbieri, ''Le gusto del historia. Giuseppe Zola al initio de su docencia pavian'', in {{Cita|Negruzzo|pp. 115-132}}.</ref> lor ideas in defensa del moral le influentiava profundemente, introducente le pro le prime vice al pensamento jansenista. Tamburini condemnava le [[Curia roman|Curia roman]] pro su deformationes, ma videva in le catholicismo un modello indispensabile. Pro le elevatezza de su dissertationes, ille pareva a Manzoni un puncto de referentia al pari de Zola, definite «supreme» in un littera a Pagani del 6 de septembre 1804.<ref>{{cita|Sforza|p. 9}}; le epiteto esseva exprimite in occasion de un ''Sermon'' componite alcun menses antea a Venesia. Manzoni precava su amico de submitter lo al judicio de Zola.</ref> Del puncto de vista literari, a iste periodo pertine ''[[Del trionfo della libertà|Del triumpho del libertate]]'', ''[[Opere di Alessandro Manzoni|Adda]]'' e ''Le quatro sermones'', que porta le impression de Monti e de Parini, ma anque le echo de Virgilio e Horatio. === Le sojorno parisin (1805-1810) === ==== Le morte de Carlo Imbonati e le reunion con le matre ==== [[File:Carlo Imbonati.png|thumb|left|alt=Cameo representante le profilo de Carlo Imbonati|[[Cameo]] del XIX seculo representante le profilo de Carlo Imbonati.]] In 1805 Manzoni esseva invitate per su matre e per [[Carlo Imbonati]] a [[Paris]], apparentemente sub le suggestion de Monti<ref>{{cita|Ginzburg|p. 16}}</ref>. Alessandro acceptava con entusiasmo, ma non habeva tempore de cognoscer le conte, a cuje missiva ille respondeva con parolas de calor e recognition que Imbonati non legeva jammais; ille moriva, in facto, le 15 de martio, lassante Beccaria como herede universal de su patrimonio<ref>{{cita|Boneschi|p. 219}}</ref><ref name=":6">{{cita|Tellini|2007|p. 20}}</ref>, ma anque afflicte e in necessitate de amor filial.<ref>{{cita|Boneschi|p. 218}}: {{Citation|Le vacuo lassate per Carlo le pare un abysso que tosto inglutira anque illa. In junio illa scribe al fidel amico [[Francesco Melzi d'Eril]]: "Car Melzi, si vos videva le mortifere tristessa que me consume, o car Melzi, vos haberea pietate de me. Le pensamento que io debe haber un die de deman es un pena que renasce sempre pro me e tamen io es fortiate a implorar iste die de deman e a tremular que illo me escapa… e a vos io pote dicer lo: le universo integre es extinguite pro me".}}</ref>. Le juvene, alora de vinti annos, arrivava in le capital francese le 12 de julio,<ref name=":2"/><ref name=":6"/>, die in le qual le policia local le concedeva le permitto de sojorno.<ref>{{cita|Bonghi, ''Obras inedite o rare''}}</ref> Manzoni, qui pro le defuncto scribeva le carme ''[[In morte di Carlo Imbonati|In le morte de Carlo Imbonati]]'', discoperiva haber un matre, e ab ille momento lor camminos, separate usque alora, se incrociava pro non separar se plus. Usque a 1841, anno del morte de Beccaria, le duo stabiliva un relation multo stricte, cuje profunditate emerge del litteras del scriptor in innumerose occasiones; ja le 31 de augusto 1805 ille revelava a [[Vincenzo Monti]] haber trovate «mi felicitate […] inter le bracios de un matre», e viver solmente «pro mi Giulia».<ref>{{Cita|Sforza|p. 12}}</ref> ==== Le circulo parisian: le ''Idéologues'' e Claude Fauriel ==== {{Vide etiam|Idéologues}} [[File:Claude Fauriel.jpg|thumb|alt=Portrait de Claude Fauriel|''Claude Fauriel'', Castello de Bignon, Francia.]] Con su matre ille sojorna al numero 3 de [[place Vendôme]]. Multo frequentemente matre e filio se rendeva a Auteuil,<ref group=N>Le commune de Auteuil, que faceva parte del departimento del Seine, cessava de exister in 1860, e su territorio esseva repartite inter Paris e Boulogne-Billancourt.</ref> citate ubi se reuniva le circulo intellectual sub le patronato del vidua del philosopho [[Helvétius]],<ref name=":2"/> e al ''Maisonnette'' de [[Meulan]], ubi Manzoni passava duo annos, participante al circulo literari del cosidicte ''[[Idéologues]]'': philosophos de schola del undececente seculo, heredes del illuminismo del septe- e octo seculos ma orientate verso questiones concrete in le societate, e per isto precursors de themas [[romanticismo|romantic]] (como le attention al classes paupere e al emotion).<ref name=":7"/> Un rol importante in le gruppo del ''Idéologues'' (constituite, inter alteres, per [[Volney]], [[Dominique-Joseph Garat|Garat]], [[Destutt de Tracy]] e le danese [[Jens Baggesen|Baggesen]]<ref>{{cita|Carcano|pp. 8-9}}</ref>) esseva tenite per [[Claude Fauriel]],<ref name=":7">{{cita|Tellini|2007|p. 60}}</ref><ref group=N>Fauriel habeva un rol significative in le evolution del poetica manzonian: le erudite francese inculcava in Alessandro, in facto, un grande interesse pro le historia e le faceva comprender que ille non debe scriber secundo modellos rigide e fixe in le tempore, ma debe esser capace de exprimer sentimentos que le permitte scriber in un maniera plus "ver", de modo a "tocar" le corde del lector: {{Citation|Le Vero historic remane le cardine del obra, ma recede a un position de scrupulose supporto functional que rende credibile e verisimile le invention|{{cita|Tellini|2007|p. 152}}}}</ref> con qui Alessandro contraheva un amicitia que durava per multe annos; le frequentation esseva facilitate per le ligamine inter Giulia e le amante de Fauriel, [[Sophie de Condorcet]],<ref>{{cita|Ginzburg|p. 13}}.</ref> e per le plus ancian [[Pierre Cabanis]],<ref>Manzoni cognosceva e admirava Cabanis e, post su morte, le rememorava con affection «…''cet homme rare''…» (iste homine rare), non poteva rememorar «…''les promenades d'Auteuil sans souffrir''» (le promenades de Auteuil sin suffrer). {{cita|Sforza|pp. 72-73}}.</ref> autor del ''Lettre sur les causes premières'', texto orientate in senso [[spiritualismo|spiritualista]] e impregnante de spirito religiose, ben que le [[Essere supremo|Essere supreme]] cuje existentia es admittite non coincide completemente con le Deo christian secundo le conception del [[Ecclesia (communitate)|Ecclesia]].<ref>{{Cita libro|autore=Pierre Jean Georges Cabanis|titulo=Lettre, posthume et inédite de Cabanis à M. F*** sur les causes premières, avec des notes par F. Bérard|url=https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k5426351q.texteImage#|accesso=2 april 2024|anno=1824|editore=Gabon et Compagnie, Libraires|citate=Paris|lingua=Fr|OCLC=555572949}}</ref> A Paris, dunque, Alessandro entrava in contacto con le cultura francese classicizante, assimilante le [[sensismo]], le theorias [[Voltaire|volterrian]] e le evolution del rationalismo verso positiones [[Romanticismo|romantic]]. Nos possede pauc litteras relative al annos 1805-1807, e non es dunque possibile definir con precision le importantia pro Manzoni de tote le textos e autores que ille cognosceva o studiava plus profundemente durante le prime annos francese; Fauriel e Cabanis emerge tamen como le duo principal punctos de referentia; un certe importantia debeva anque haber [[Ponce-Denis Écouchard-Lebrun|Lebrun]], recognoscite, in un littera a Pagani del 12 de martio 1806, como «grand'homine», «poeta supreme» e «lirico transcendente».<ref>{{Cita|Sforza|p. 15}}.</ref> Il pote anque esser parolas de circumstantia, dictate per un amicitia ancora recente e per le gratitude pro le parolas laudative que «Pindare Lebrun»<ref group=N>Assi ille esseva appellate per le contemporaneos pro le stilo modelate super illo del poeta grec (vide {{cita|Bognetti|p. 109}}).</ref> le habeva adressate, honorante le con un proprie composition. Le stilo del poeta francese, improntate a un classicismo emphatic e conventional, non pare in facto conciliar se con le poetica manzonian, ma le poemetto ''[[Opere di Alessandro Manzoni|Urania]]'' (concepite inter 1806 e 1807 e postea lente portate a completion durante le annos sequente) portara partialmente su impression.<ref>Pro le integre paragrapho vide {{cita|Tonelli|pp. 65 e ss.}}</ref> ==== Le interludio italian (1806-1807) e le morte de don Pietro ==== [[File:Sophiedecondorcet.jpg|left|thumb|alt=Portrait de Sophie de Condorcet|''Sophie de Condorcet''. Su salon esseva un del punctos de incontro del ''Idéologues''.]] In junio 1806 matre e filio lassava pro le prime vice Paris, pro regular le ultime formalitates legal relative al hereditate de Imbonati, in le qual figurava etiam le [[Brusuglio|villa de Brusuglio]];<ref name=":5"/><ref>{{cita|Tellini|2007|pp. 20-21}}.</ref> in septembre illes esseva totevia ja de retorno in Francia, como demonstra un littera de Manzoni a Ignazio Calderari.<ref>Le littera, del 7 septembre, se trova in {{cita|Sforza|pp. 23-25}}.</ref> Un secunde spostamento data de februario 1807: un littera a Fauriel, scribite le 17,<ref>{{Cita|Sforza|pp. 30-31}}.</ref> confirma que in ille die Manzoni se trovava in [[Susa (Italia)|Susa]] e habeva transite le [[Moncenisio]], durante que de altere testimonios epistolar nos sape que le mense sequente ille se trovava in [[Genova]].<ref>{{cita|Sforza|pp. 32-36}}.</ref> Le 20 martio, in procinto de partir pro [[Torino]], ille apprendeva que su patre esseva gravemente malade<ref name=":5"/> (ben que in realitate ille habeva morite ja duo dies ante<ref name=":2" />) e, durante le viage verso Milano, apprendeva de su morte. Il sembla totevia que Giulia e Alessandro non entrava in le citate ni participava al funerales, preferente passar alcun dies in le nove proprietate de Brusuglio e pois traversar de novo le [[Alpes]].<ref name="Ginz">{{cita|Ginzburg|p. 19}}</ref> Le parolas con le quales ille affronta in su litteras le morte de su patre pare plus tosto frigide; in le missiva a Fauriel del 8 april, vinti dies post le [[funeral]], ille adrese a Pietro un ultime voto: «''Paix et honneur à sa cendre''» (pace e honor a su cinere);<ref>''Carteggio Manzoni-Fauriel'' (a cura de I. Botta), Milano, Centro Nazionale Studi Manzoniani, 2003, p. 26.</ref> in le littera a Pagani del 24 martio, die in le qual ille recipeva le noticia del decesso, ille face referentia al motivo «ben dolorose» que le habeva appellate a Milano, pro continuar pois con altere argumentos, como le satisfaction de revider le amico Calderari e le affection pro su matre, «parlando del qual io trovara sempre plus debile e monche omne expression».<ref>{{cita|Sforza|p. 37}}</ref> In maio Alessandro, nominate per su patre herede universal,<ref name="Ginz" /> esseva de novo a Paris. ==== Le matrimonio e le nascentia del filia Giulia ==== [[File:Famiglia Manzoni.jpg|thumb|alt=Portrait del familia Manzoni per Ernesta Legnani Bisi|Le familia Manzoni al epocha del viage a Firenze, designo de [[Ernesta Legnani Bisi]].]] Desde tempore Giulia Beccaria cercava un sposa pro su filio; etiam le viage primaveral de 1807 habeva essite intraprite con iste objectivo, devenite jam preminente. Post le fallimento del projecto de fidanzar Alessandro con Augustine, filia del philosopho [[Destutt de Tracy]], a causa del basse grado de nobilitate del Manzoni,<ref name=":8">{{cita|Ginzburg|p. 24}}.</ref> Beccaria cognosceva a Paris Charlotte Blondel,<ref name=":11">{{cita|Tonelli|p. 85}}.</ref> parentate con le familia [[calvinista]] del [[ginevrino|bankero genevrin]] François Louis Blondel. Ille viveva in Milano con su sposa Marie e le filia de sedec annos [[Enrichetta Blondel|Enrichetta]] in le [[palatio Imbonati]], que le comite habeva vendite a ille annos ante.<ref name=":11"/> Le contactos esseva initiate per medio de Charlotte e, in septembre, le Manzoni partiva verso le citate milanese pro cognoscer Enrichetta — del qual habeva essite date excellent referentias — e su genitores. Le incontro, occurrite a [[Blevio]] in le fin de septembre 1807,<ref name=":8" /> non decepeva le sperantias; Manzoni remaneva incantate per le dulcesse e puritate del puella. Le matrimonio, que se revelara multo felice e essera coronate per le nascentia de dece filios, esseva celebrate le 6 februario 1808 in Milano:<ref name=":2"/><ref name=":12">{{cita|Tellini|2007|p. 22}}</ref> prime con rito civil apud le municipio e, quaranta-cinque minutas plus tarde, con rito calvinista in via del Marino, ubi se trovava le casa del Blondel.<ref name=":12"/> Post haber regular le ultime questiones ligate al hereditate de Imbonati, le nove sposi, accompaniate per Giulia, se establi al numero 22 del Boulevard des Bains Chinois, a Paris.<ref>{{Cita|Parenti|pp. 70-71}}</ref><ref group=N>Le ration del partita de Milano pro Paris essevaationen, super toto, al scandalo del matrimonio inter un catholico (solmente de nomine) e un protestante, cosa que suscita le hostilitate del bon societate e del clero milanese ({{cita|Ginzburg|p. 25}}.)</ref> Le 23 decembre del mesme anno nasceva Giulia Claudia,<ref name=":12"/><ref name=":13">{{cita|Ginzburg|p. 26}}</ref> futur prime sposa de [[Massimo d'Azeglio]], que esseva baptisate le 23 augusto 1809 in le ecclesia [[giansenista]] de San Nicola presso [[Meulan]], secundo le rito catholic e con Fauriel como [[padrino]].<ref name=":13"/><ref name="Tel24">{{Cita|Tellini|2007|p. 24}}</ref> Le decision de baptisar con rito catholic le primogenita, prendite per un patre indifferente desde le puncto de vista religiose e per un matre calvinista, es le indice de un cambiamento radical in le sensibilitate spiritual del familia. === Le conversion: un debatto aperte === [[File:Manzoni Blondel.jpg|thumb|left|alt=Miniatura de Alessandro e Enrichetta le die del nuptias|Miniatura de Alessandro e Enrichetta le die del nuptias.]] Le conversion al catholicismo de Manzoni es un thema super le qual non solmente le criticos, ma etiam le cognoscitores e le membros del familia del scriptor ha sempre discutite, obtenente del autor de ''I promessi sposi''<ref>{{cita|Tonelli|p. 96}}:{{Citation|…il Manzoni evita sempre di discorrere, anche coi congiunti più intimi, sulle cause, o circostanze particolari, che avevano determinato il suo ritorno alla fede; e una volta che il figliastro [[Stefano Stampa]] glielo aveva apertamente richiesto, si contentò di rispondere assai vagamente: "È stata la grazia di Dio, mio caro, è stata la grazia di Dio"; e alla stessa domanda della figlia Vittoria, analoga risposta.}}</ref> responsas aleatori; un reserva que rende omne studio critic inevitabilemente opinabile e incomplete. Le importantia del conversion, fundamental pro comprender le evolution thematic e spiritual de Manzoni durante le «quindecim annos creative», es sovente ligate a un legenda hagiographic que volerea un conversion repentine, attribuite al disorientation de Enrichetta in 1810. In realitate, le percurso que reconduceva Manzoni e su familia al practica religiose catholic esseva multo plus longe, debite a un serie de factores combinate inter illes. ==== Le duo litteras al Calderari (1806) ==== [[File:Jacques-Louis David 018.jpg|thumb|right|alt=Portrait del Papa Pio VII per Jacques-Louis David|[[Jacques-Louis David]], ''Pio VII'', [[oleo sur tabula|oleo sur tabula]], 1805, [[Louvre]]. Le concession del pontifice a Manzoni de poter celebrar le nuptias con rito catholic esseva un passo fundamental pro le regularisation religiose del copula.]] Un certe importantia ha duo litteras que Manzoni inviava a Ignazio Calderari concernente le maladia que conduceva al morte lor amico commun Luigi Arese. In le prime, del 17 septembre 1806, ille deplora que in loco del personas car le moribundo debe haber al latere de su lecto «l'orribile figura di un prete»,<ref>{{cita|Sforza|p. 26}}</ref><ref>{{cita|De Gubernatis|p. 125}}</ref> ma le 30 octobre, post le morte de Arese, sempre al Calderari ille exclama: «Oh sì! ci rivedremo! Se questa speranza non raddolcisse il desiderio dei buoni e l'orrore della presenza dei perversi, che sarebbe la vita?».<ref>{{cita|Sforza|p. 29}}</ref> Si de un latere es confirmate le reaction anticlerical ja observate in le prime obras, al mesme tempore Manzoni demonstra conformar se al spirito christian, prefigurante un existentia post le morte. ==== Le supplica a Pio VII ==== Post le baptismo catholic de Giulia in augusto 1809, Manzoni, in accordo con su sposa, adreseva un supplica a [[papa Pio VII]] a fin que, «pentito del fallo commesso», le autoritate pontifical poneva «un opportuno riparo, capace di rendere tranquilla la di lui coscienza [del supplicante, cioè del Manzoni]»,<ref>{{Cita|Manzoni cent'anni dopo|p. 49}}.</ref> rendente possibile celebrar de novo le matrimonio, iste vice secundo le rito catholic.<ref name="Tel24"/> In novembre arrivava le authorization papal con un rescripto del [[Michele Di Pietro|cardinal Di Pietro]] datate del 30 octobre,<ref>{{cita|Parenti|pp. 72-73}}.</ref> e le 15 februario [[1810]], in le casa de [[Ferdinando Marescalchi]], le curate del [[ecclesia del Madeleine|ecclesia de la Madeleine]] officiava le ceremonia.<ref>{{cita|Tonelli|p. 103}}</ref> ==== Degola e San Rocco (1809-1810) ==== [[File:Manzoni - Chiesa St.Roch.jpg|thumb|alt=Lapide in le ecclesia de Saint-Roch a Paris que commemora le conversion de Manzoni|Lapide ponite sur le prime pilastro sinistre del nave lateral del ecclesia parisian de Saint-Roch, que commemora le conversion de Alessandro Manzoni.]] Al initio de [[1809]] le Manzoni habeva facite cognoscentias importante, forsan decisive pro orientar Alessandro verso le practica religiose. Pierre Jean Agier, presidente del Corte de appello parisian, Giambattista Somis, ja consiliere del Corte de appello de [[Torino]], [[Ferdinando Marescalchi]], ministro del Relationes externe del [[Regno de Italia (1805-1814)|Regno de Italia]] [[napoleonico]],<ref>{{Treccani|ferdinando-marescalchi_(Dizionario-Biografico)|Marescalchi, Ferdinando|accesso=22 decembre 2015}}</ref> e Anne Marie Caroline Geymüller, un femina de [[Basilea]] devenite vidua de un official del guardia suisse del rege [[Luigi XVI]], faceva parte de un ambiente fortemente catholic e [[giansenista]].<ref>{{cita|Boneschi|p. 246}}</ref> Iste ultime, insuper, habeva [[Acto de abiura|renunciate solemnemente a]] le [[calvinismo]] in [[1805]] per opera de un [[abbate]] genevrin giansenista que le Manzoni cognosceva justo in le autumno de 1809, [[Eustachio Degola]],<ref>{{cita|Tonelli|pp. 102-103}}; pro le influentia de Geymüller e Degola vide A. Gazier, ''Manzoni à Port-Royal'', in ''Revue Bleue'', 1º martio 1908, e A. de Gubernatis, ''Eustachio Degola, le clero constitutional e le conversion del familia Manzoni'', Firenze, Barbera, 1882. Talvota, le cognomine se trova etiam in le forma con le accent tonic (Dègola, como reportate etiam sur le [pagina homonyme del Treccani]).</ref> le qual habeva un enorme importantia pro le conversion de Alessandro e de su familia. Le conversion de Manzoni, tamen, es multo plus cognoscite pro le appellate «miraculo de San Rocco».<ref>{{Cita web|1=http://www.internetculturale.it/opencms/directories/ViaggiNelTesto/manzoni/a9.html|2=Le conversion religiose|3=22 julio 2015|autore=Massimiliano Mancini|editore=Internet Culturale|urlarchivio=https://web.archive.org/web/20130623103016/http://www.internetculturale.it/opencms/directories/ViaggiNelTesto/manzoni/a9.html|dataarchivio=23 junio 2013|urlmorto=sì}}</ref> Le 2 april 1810, durante le festivitates pro le nuptias de Napoleone I e [[Maria Luisa de Austria]], improvisemente explodeva alcun mortarettos e le turba que impleva le stratas separava Manzoni de su sposa,<ref>{{cita|Ginzburg|p. 29}}.</ref><ref>{{cita|Boneschi|p. 248}}.</ref> le qual, pulsate per le gente, se trovava sur le scalones del [[Ecclesia de San Rocco (Parigi)|ecclesia de San Rocco]], in rue Saint-Honoré, e se refugia. In le silentio e serenitate de ille templo ille implorava le gratia de retrovar su consorte e, al exito, convertite, poteva reabraciar la.<ref>{{cita|Tonelli|p. 96}}</ref> [[File:Alessandro Manzoni, incisione di Ardinghi.jpg|thumb|alt=Incision de Alessandro Manzoni a 25 annos|Alessandro Manzoni circa le etate de 25 annos in un incision de Ardinghi, in ''Lettere di Alessandro Manzoni'', a cura de [[Angelo de Gubernatis]], Paolo Carrara, Milano 1881.]] Un altere version, reportate per [[Giulio Carcano]], narra in vice de un Manzoni frustrate que, assediate per dubitas spiritual, se haberea rendite in San Rocco clamante: «O Deo! Si tu existe, revela te a me!»,<ref>{{cita|Carcano|p. 11}}.</ref> exiente pois como credente. ==== Degola e le relationes con le Manzoni ==== Initialmente le sacerdote habeva le carga de preparar Enrichetta Blondel al abiura del calvinismo.<ref>{{cita|Boneschi|p. 247}}:{{Citation|Le 9 april 1810 initia formalmente le instruction catholic de Enrichetta.}}</ref> Ille le demandava de scriber summarios del lectiones de religion catholic (appellate ''ristretti''), pro corriger los pois ipse.<ref>{{cita|Ginzburg|p. 28}}</ref> Le abiura esseva subscripte in un acto official le 3 maio 1810 e celebrate solemnemente le 22 maio in le [[ecclesia de Saint-Séverin]], in presentia del circulo jansenista e del abbate Degola.<ref name="ReferenceB">{{cita|Ginzburg|p. 30}}</ref> Le influentia del sacerdote jansenista es innegabile: le rememora le longe correspondentia que le sacerdote genovese manteneva con Manzoni, con su sposa e con Giulia Beccaria.<ref>{{cita|Tonelli|pp. 115 e ss.}}</ref> Es relativemente facile reconstruer le etapas per le quales Blondel se convertite al catholicismo, ma le motivo non es clar. Probabilemente Manzoni, qui esseva «un animo non veramente ribelle», acceptava con fastidio un matrimonio non benedicte, e iste situation, quando le filia esseva inscribite in le registro del baptismos, debeva metter le in imbarasso.<ref>{{cita|Momigliano|p. 16}}</ref> === Le retorno in Italia (1810-1812) === ==== Inter via del Morone e Brusuglio. Le familia ==== [[File:8862 - Milano - P.za Belgiojoso - Casa del Manzoni - Foto Giovanni Dall'Orto - 14-Apr-2007.jpg|left|thumb|alt=Fachada del Casa Manzoni a Milano|Le [[Casa Manzoni]], viste ab [[piazza Belgioioso]] a [[Milano]]. Acquirite in 1813 per le scriptor, illo esseva le residentia urban de su familia usque a 1873, anno del morte de Manzoni. Hodie illo alberga le "Museo manzoniano", le "Centro de studi manzoniani" e le "[[Società Storica Lombarda|Società Storica lombarda]]".<ref>{{Cita web|url=[http://www.casadelmanzoni.it|titolo=Casa](http://www.casadelmanzoni.it|titolo=Casa) del Manzoni|accesso=21 januario 2026|editore=Casa del Manzoni}}</ref>]] Quanto le spirito de Manzoni se habeva cambiate durante le ultime menses del residentia parisin, o melio, quanto illo esseva in contradiction con le valores e le modelos precedente, es difficile dicer. Certemente le grande citate francese, capital del belle mundo e del intellectuales del epocha, non exerceva plus alcun fascino super ille.<ref name="ReferenceB"/><ref>Ciò emerge da {{cita|Sforza|p. 90}}:{{Citation|Solo la vostra presenza mi lega ancora a questa città, che per il resto non esercita su di me alcuna attrattiva.|Lettera al Fauriel (29 maggio 1810)|Il n'y a que vous qui m'attachez encore à ce Paris que je n'aime point du tout pour tout le reste.|lingua=fr}}</ref> In besonio de tranquillitate, Manzoni quitava [[Parigi]] con le familia le 2 junio, dirigite verso [[Brusuglio]], ubi ille arrivava, malgrado alcun inconvenientes,<ref>{{cita|Ginzburg|p. 31}}:{{Citation|Arrivati a Lione, s'ammalò Giulia e s'ammalò la bambina [Giulia Claudia]. Enrichetta era incinta, o credeva di esserlo; soffriva di disturbi che le sembravano segni di gravidanza. Manzoni dovette farsi togliere un dente.}}</ref> alcun septimanas plus tarde. Ibi, tamen, ille incontrava le ira del familia Blondel, irate per le conversion de Enrichetta al catholicismo, un resentimento que non diminuiva con le passar del annos.<ref>{{cita|Ginzburg|pp. 30-31}}</ref> Le Manzoni alternava periodos a Brusuglio e in le citate, habente durante le belle saison lor residentia in le villa extra le porta, ubi Alessandro se dedicava al agricultura. A Milano illes se establiva durante quasi duo annos al numero 3883 de via S. Vito al Carobbio,<ref>{{cita|Boneschi|p. 251}}</ref> pro pois passar un anno in le [[Casa Beccaria|palatio del Beccaria]], in [[via Brera]], usque al 2 octobre 1813, quando le scriptor acquisiva un casa in via del Morone, al numero 1171 (hodie 1).<ref name="Par97">{{cita|Parenti|p. 97}}</ref> Manzoni habeva sempre essite habituate a viver in medio del verdor: le nove habitation, que dava super piazza Belgioioso, habeva «un jardin proprie interne, con un certe qual sensation de claustro, absolutemente lo que esseva convenibile al indole de Manzoni».<ref>{{cita|Radius|p. 55}}</ref> In via del Morone le autor haberea passate le resto de su vita. Durante le annos sequente le membros del familia, qui alternava lor residentia inter le palatio urban e le villa de Brusuglio, cresceva in numero.<ref name="Family">{{Cita web|url=http://www.casadelmanzoni.it/content/la-famiglia-manzoni#n10|titolo=La Famiglia Manzoni|accesso=21 januario 2026|editore=Casa del Manzoni|urlarchivio=https://web.archive.org/web/20160311035010/http://www.casadelmanzoni.it/content/la-famiglia-manzoni#n10|dataarchivio=11 martio 2016|urlmorto=sì}}</ref> Post Luigia, nascite e morte le mesme die (5 septembre 1811), le 21 julio 1813 nasceva in via Brera le prime filio mascule, [[Pietro Luigi Manzoni|Pietro Luigi]]. Le 25 julio 1815 le casa de via del Morone esseva allietate per le nascentia de Cristina,<ref name=":5"/><ref name="Par97" /> posteriormente sposa de Cristoforo Baroggi. Durante le annos sequente nasceva anque Sofia (12 novembre 1817), sposa de Lodovico Trotti; [[Enrico Manzoni|Enrico]] (7 junio 1819); Clara (augusto 1821), qui viveva duo annos; Vittoria (martio 1822), sposa desde 1846 de [[Giovanni Battista Giorgini (1818-1908)|Giovanni Battista Giorgini]]); [[Filippo Manzoni|Filippo]] (martio 1826), sposo de Erminia Catena; e Matilde in maio 1830, le ultime, morte celibe.<ref name=":5"/> ==== De Degola a Luigi Tosi: le nove guida spiritual ==== [[File:Luigi Tosi.jpg|thumb|alt=Portrait de Luigi Tosi|Luigi Tosi.]] Ante de partir, le Manzoni habeva demandate al sacerdote jansenista de indicar les un persona digne de confidentia que poterea continuar su opera de assistentia spiritual.<ref>{{cita|Parenti|p. 81}}</ref> Le 30 maio Degola scribeva un littera de recommendation pro don [[Luigi Tosi (vescovo)|Luigi Tosi]], canonic de [[Basilica di Sant'Ambrogio|San Ambrosio]] e etiam ille jansenista.<ref>{{cita|Tonelli|p. 120}}</ref> Tanto Giulia como Alessandro habeva un excellente impression de Tosi, como se pote deducer del parolas del scriptor: «Le dignissime Canonic Tosi esseva visitate per mi matre e me <nowiki>[…]</nowiki>, e esseva trovate un digne amico de Degola; e isto suffice pro su elogio».<ref>{{cita|Sforza|p. 98}}</ref> Le sacerdote se recava regularmente etiam a Brusuglio, quando le familia ibi remaneva, e manteneva su function de [[guida spiritual]] durante multe annos, etiam post su election a [[diocesi di Pavia|episcopo de Pavia]], occurrite in 1823. A Alessandro, como a su sposa e a su matre, le [[eucaristia]] non habeva ancora essite administrate. Post un breve preparation, Manzoni se [[Penitenza (sacramento)|confessava]] le 27 augusto e le 15 septembre, insimul con Giulia e Enrichetta, se accostava pro le prime vice al Communion,<ref>{{cita|Tellini|2007|pp. 24-25}}</ref> ben que le percurso de conversion complete esseva ancora multo longe. De facto, in augusto 1811, le neophyto inviava a Degola e Tosi litteras in le quales ille les demandava respectivemente de orar «proque place al Senior scuoter mi lentor in su servicio e liberar me de un tepore que me tormenta e me humilia», e affirmava que «malgrado mi profunde indignitate, io senti quanto le Omnipotentia del Gratia Divine pote operar in me».<ref>{{cita|Sforza|p. 127}}</ref> === Le quindecim annos creative (1812-1827) === {{Vide etiam|Obras de Alessandro Manzoni}} [[File:Molteni Giuseppe, Alessandro Manzoni.jpg|left|thumb|alt=Portrait de Alessandro Manzoni per Giuseppe Molteni|[[Giuseppe Molteni]], ''Alessandro Manzoni'', oleo sur tela, 1835, [[Pinacoteca de Brera]].]] ==== Introduction ==== Expression jam adoptate per le critica litterari,<ref>{{Cita|Guglielmino-Grosser|p. 229}}; {{Cita|Marchese|p. 28}}.</ref> le ''quindecim annos creative'' sole indicar ille arco temporal durante le qual Manzoni, jam convertite al catholicismo e al ideas romantic, se dedicava al redaction de su obras litterari principal, ab le poesia sacre usque al poesia civil, ab le essayes philosophic-religiose usque al tragedias, pro arrivar finalmente al redaction del prime grande romanzo del historia del litteratura italian. In tote iste generes, Manzoni introduceva elementos nove e revolutionari in relation al tradition litterari: le ''Hymnos Sacre'' revela le coralitate del poesia christian de Manzoni;<ref name="GG230">{{Cita|Guglielmino-Grosser|p. 230}}.</ref> le tragedias, in nomine del verisimilitude, se distacca del unitates aristotelic e revela ille interesse progressive pro le sentimentos human que trovara lor plen expression in le romanzo. ==== Le ''Hymnos Sacre'' ==== {{Vide etiam|Hymnos sacre}} Ab iste momento su vita e su arte essera plenmente conforme al fide e al necessitate de divulgar la per le exemplo e per le obras. In 1812 ille comenciava le redaction del ''[[Hymnos sacre]]''. Ille voleva scriber in iste ordine ''Le Natal'', ''Le Epiphania'', ''Le Passion'', ''Le Resurrection'', ''Le Ascension'', ''Le Pentecoste'', ''Le Corpore del Senior'', ''Le Cathedra de Sancte Petro'', ''Le Assumption'', ''Le Nomine de Maria'', ''Omnes Sanctos'' e ''Le Mortos'',<ref>{{cita|Tonelli|p. 137}}</ref> ma ille portava a termino solmente cinque: ''Le Resurrection'', ''Le nomine de Maria'', ''Le Natal'', ''Le Passion'' e ''[[Le Pentecoste (Hymnos sacre)|Le Pentecoste]]''. Le prime quatro esseva scribite inter april 1812 e octobre 1815 e publicate in un volumine presso le editor milanese Pietro Agnelli al fin de 1815,<ref>{{cita|Tellini|2007|p. 26}}</ref> durante que le redaction de ''Le Pentecoste'', initiate in 1817, esseva completate solmente cinque annos plus tarde, retardate per altere obras al quales le autor se dedicava in le mesme annos, inter le quales se distingue le duo tragedias e le prime version del romanzo. ''Le Omnes Sanctos'' (1830-1847) remaneva in stato de fragmento, como altere possibile additiones al ''Hymnos'' (''[[Le Natal de 1833]]'' e le brevissime ''Deo in le natura''). Le poesia religiose de Manzoni es completate per le ''Strophes pro un Prime Communion''. Le intention del autor es un poesia popular, del qual le stilo se allontana talora proque ancora influentiate per le formation [[neoclassica]],<ref>{{cita|Galletti|pp. 105 e ss.}}</ref> pro retornar pois al communitate del credentes (le ''[[ecclesia]]'' christian) que leva, insimul con le poeta, un canto de laude a Deo, le unic securitate contra le mal sempre dominante in le Historia.<ref>{{cita|Ferroni|p. 46}}:{{Citation|Le voce del poeta se immerge in le medio del populo que vive le rito, e al mesme tempore participa, con spirito agonistic, al conflicto sempre in curso inter le ben e le mal.}}</ref><ref>{{Cita|Guglielmino-Grosser|pp. 229-230}}.</ref> Iste dimension coral emerge super toto in le ''Pentecoste'', ubi le «filios de Eva» (v. 71), dispersate in tote le mundo, trova unitate in le fide in Deo.<ref name="GG230"/> ==== Le 1814 e le ''Odes'' ''civil'' ==== [[File:Prina lynched.jpg|thumb|alt=Impression de epocha representante le linciamento de Giuseppe Prina|Le linciamento de Giuseppe Prina in un impression de epocha.]] Durante que Manzoni elaborava le ''Hymnos Sacre'', le situation politic international se deteriorava rapidemente: [[Napoleone Bonaparte|Napoleone]], fortemente debilititate post le disastrose [[Campania de Russia]] de 1812, cadeva in le grande [[Battalia de Lipsia]] de 1813. In consequentia, anque le [[Stato satellite|Statos satellites francese]], inter le qual [[Regno de Italia (1805-1814)|Regno de Italia]], cadeva sub le colpos del coalition austro-russe, obligante [[Eugenio di Beauharnais]] a fugir de Milano e permittente assi al austriacos de [[Campania de Italia (1813-1814)|reentrar in Lombardia]]. Manzoni viveva iste momentos dramatic con grande angustia, assistente ab su palatio de via del Morone, le 20 april 1814, al linciamento del ministro del financias [[Giuseppe Prina]], le violentia del qual (vivamente deplorate per le scriptor) es narrate in un littera a Fauriel.<ref>{{cita|Ginzburg|pp. 43-44}}:{{Citation|La nostra casa per l'appunto è situata molto vicino a quella dov'egli abitava di modo che abbiamo udito per alcun ore le grida di quelli che lo andavano cercando, il che tenne mia madre e mia moglie in angosce crudeli, anche perché pensavano che non si fermassero a questo. E invero alcuni malintenzionati volevano approfittare di quel momento d'anarchia per prolungarlo, ma la guardia civica seppe fermarlo con coraggio, una prudenza e un'operosità quanto mai degni di lode.}}</ref> A parte le episodio de Prina, Manzoni participava intensemente al [[Cade del Regno de Italia (1814)|tentativo de mantener independente le Alta Italia]] con un regno cuje sovrano haberea essite justo le viceré Eugenio di Beauharnais, subscribente un petition presso le potencias victoriose reunite a [[Parigi]].<ref>{{cita|Fabris|p. 98}}</ref> Poeticamente ille contribuiva al sentimento patriotic con le redaction de duo [[Canzon (metrica)|canzones]], ambes remanente incomplete:<ref>{{cita|Tellini|2007|pp. 83-85}}</ref> ''[[April 1814]]'', in le qual le terre-moto politic milanese es evocate in un perspectiva patriotic e de denuncia contra le politica napoleonian,<ref>{{cita|Nigro|p. 44}}:{{Citation|Manzoni ha scritto la canzone antinapoleonica ''Aprile 1814'' nel linguaggio (rivoltato) delle illusioni della rimeria napoleonica, […]}}</ref> e ''[[Le proclamation de Rimini]]'' (april 1815), in le qual ille reflecte super le [[Proclamation de Rimini|discurso del mesme nomine]] tenite per [[Gioacchino Murat]] pro le defension de Italia, presentante le como un liberator inviate per Deo pro subtraher le italianos al sclavitude.<ref>''Il proclama di Rimini'', p. 699, vv. 36-44: «Egli è sorto, per Dio! Sì, per Colui / Che un dì trascelse il giovinetto ebreo / Che del fratello il percussor percosse; / E fattol duce e salvator de' suoi, / Degli avari ladron sul capo reo / L'ardua furia soffiò dell'onde rosse; / Per quel Dio che talora a stranie posse, / Certo in pena, il valor d'un popol trade;…».</ref> ==== Manzoni e le debatto inter classicistas e romanticos ==== [[File:Sulla maniera e la utilità delle traduzioni.pdf|thumb|left|alt=Prime pagina del articulo de Madame de Staël super le Biblioteca Italiana|Anne Louise Germaine de Staël, ''Super le maniera e le utilitate del traductiones'', traduction de Pietro Giordani in le ''[[Biblioteca Italiana]]'' (januario 1816). Le articulo suscita le initio del debatto inter classicistas e romanticos.]] Le annos sequente al conversion esseva assatis significative pro le panorama litterari e italian. Italia, ancora ligate a un firme tradition classicista, esseva obligate a confrontar se con le nove clima romantic europee. In januario 1816, le intellectual francese [[Madame de Staël]] publicava, traducite in italiano in le prime numero del ''[[Biblioteca Italiana]]'', un articulo intitulate ''[[Super le maniera e le utilitate del traductiones]]'', in le qual illa criticava le italianos qui se obstinava a remaner ligate a un rhetorica vacue, ignorante le novitates proveniente de Germania e de Anglaterra.<ref>{{cita|Ferroni|p. 27}}</ref><ref>{{Cita web|url=http://www.internetculturale.it/opencms/directories/ViaggiNelTesto/manzoni/a11.html|titolo=Le polemiche romantiche|accesso=23 januario 2026|autore=Massimiliano Mancini|editore=Internet Culturale|urlarchivio=https://web.archive.org/web/20150924035719/http://www.internetculturale.it/opencms/directories/ViaggiNelTesto/manzoni/a11.html|dataarchivio=24 septembre 2015|urlmorto=sì}}</ref> Al successive ''querelle'' inter classicistas (con [[Pietro Giordani]] al testa) e romanticos (inter le qual se distingue [[Ludovico di Breme]] e [[Giovanni Berchet]]), Manzoni non participava activemente. Ben que ille esseva del parte del romanticos e participava al ''Cameretta'' litterari animate per [[Ermes Visconti]], [[Gaetano Cattaneo]], [[Tommaso Grossi]] e super toto per le poeta dialectal [[Carlo Porta]],<ref>{{cita|Ferroni|p. 31}}.</ref><ref>{{Cita web|url=http://www.internetculturale.it/opencms/directories/ViaggiNelTesto/manzoni/a12.html|titolo=Le Cameretta portiana|accesso=23 januario 2016|autore=Massimiliano Mancini|editore=Internet Culturale|urlarchivio=https://web.archive.org/web/20150924035721/http://www.internetculturale.it/opencms/directories/ViaggiNelTesto/manzoni/a12.html|dataarchivio=24 septembre 2015|urlmorto=sì}}</ref> ille refusava de collaborar tanto con le ''Biblioteca Italiana'' como con ''[[Le Conciliator]]''.<ref name=":5"/> Ultra le interesse pro le poetic christian, esseva determinante le [[neurosi|neurosis depressive]] que colpava Manzoni desde 1810 e su difficultate a parlar in publico, factores que le fortiava a un vita retirate in su possessiones de Brusuglio o in le quiete de su palatio milanese.<ref name="tellini">{{cita|Tellini|2007|pp. 24-27}}</ref> ==== Le production teatral ==== {{Vide etiam|Pensamento e poetica de Alessandro Manzoni}} Decisive esseva le impression que Manzoni lassava in le [[historia del teatro italian]]. Il interveniva super le structura e le finalitate mesme del drama, que, secundo le scriptor, non debe describer le abstracte ma le verosimil e le motiones del anima del protagonistas, excludente le artificialitate del [[unidades aristotelic]].<ref>{{cita|Tellini|2007|p. 88}}</ref> Le fructos de iste reflexiones, emergite in le ''[[Littera a Monsieur Chauvet]]'' (1820), se collige in le tragedia ''[[Le Comte de Carmagnola]]'',<ref>Initiate le 15 januario 1816, illo esseva editate a Milano solmente in 1820 presso le editor Vincenzo Ferrario ({{Cita|Tellini|2007|p. 90}}).</ref> cuje redaction esseva retardate per le problemas de natura nervose que affligeva le autor<ref>{{Cita|Floriani}}:{{Citation|A chiusura del biennio, riprendendo i contatti con Fauriel nelle tre lettere del 1816, il M<nowiki>[anzoni]</nowiki> sembrava un altro uomo [...] in quella del 25 marzo rievocò i tempi di Meulan, confessando i disturbi nervosi ma anche l'entusiasmo per il lavoro (una tragedia dedicata a lui, "son meilleur ami").}}</ref> e per le labor in le ''Observationes super le moral catholic''.<ref>{{Cita|Floriani}}:{{Citation|Il lavoro sul Carmagnola durò fino al settembre 1819. Mentre lo scriveva il M<nowiki>[anzoni]</nowiki> compose la Pentecoste, iniziata nel giugno 1817 e sospesa alla definizione di 10 strofe, poi rifiutate. Nel 1818 il Carmagnola fu a sua volta sospeso, uscendo poi, per cura di E<nowiki>[rmes]</nowiki> Visconti, all’inizio del 1820, mentre il M<nowiki>[anzoni]</nowiki> si trovava a Parigi.}}</ref> Le secunde tragedia, ''[[Adelchi (Manzoni)|Adelchi]]'', esseva editate in 1822, durante que in le mente comenciava a delinear se le vision narrative del romanzo.<ref name=":5"/> ==== Le crise de 1817 e le ''Observationes super le moral catholic'' (1818-1819) ==== {{Vide etiam|Observationes super le moral catholic}} [[File:Jean Charles Simonde de Sismondi (1773-1842).png|thumb|left|alt=Portrait de Jean Charles Léonard Simonde de Sismondi|[[Jean Charles Léonard Simonde de Sismondi]].]] In le primavera de 1817 Manzoni habeva un breve crise spiritual,<ref>{{cita|Tonelli|p. 160}}</ref> determinate per plure factores, in particular per le appoio del Ecclesia al restauration: le liberal Manzoni non comprendeva le conflicto inter le religion christian, in le qual ille fermemente credeva, e le orientation politic del Ecclesia catholic, que ille non compartiva.<ref>{{cita|Tellini|2007|p. 101}}</ref> Le disillusion que resulta conduceva al aggravation de su maladia nervose e a un consequent refrigeration in le practica religiose, como se deduce de un littera de [[Luigi Tosi (vescovo)|Tosi]] a [[Eustachio Degola|Degola]], in le qual le patre spiritual del scriptor communicava le superamento del crise (14 junio 1817).<ref>Pro approfondir le question del crise spiritual vide {{cita|Accame Bobbio}}.</ref> Anque con le futuro [[vescovo de Pavia|episcopo de Pavia]] il habeva un parve conflicto, tosto oblidate, quando Manzoni habeva manifestate le desiro de retornar pro un periodo a Parigi, incontrante un opposition que le pareva exagerate.<ref name=":15">{{cita|Tonelli|p. 161}}</ref> Le sacerdote videva in le transferimento un periculo pro le fide del discipulo, qui desiderava in vice revider [[Claude Fauriel|Fauriel]] e sperava obtener beneficio pro su problemas nervose. Manzoni demandava totevia de poter partir, ma in maio le policia le refusava le passaportes.<ref>{{cita|Tonelli|pp. 179-180}}</ref> Temporarimente abandonate le hypothese parisian, Manzoni interrumpeva le ''Comte de Carmagnola'' e se retirava in le campania, ubi ille se immersava in le lectura de textos philosophic que servirea de base al ''Observationes super le moral catholic''.<ref name=":15"/> Le annotationes manzonian al autores studiate es utile pro discoperir qual libros ille studiava in ille menses e como ille les judicava: illas a [[John Locke|Locke]], a [[Étienne Bonnot de Condillac|Condillac]] e a [[Destutt de Tracy]] demonstra le distantia de Manzoni ab lor pensamento.<ref name=":15"/> In preparar le ''Observationes'', su attention se dirigeva super toto al ''[[Historia del Republicas Italiane]]'' de [[Jean Charles Léonard Simonde de Sismondi|Sismondi]], cuje dece-sexte e ultime volumina sortiva a Parigi in 1818. Le obra contineva in le ultime tomo violente accusationes contra le catholicismo, lo que suscitava un reaction indignate del canonico Tosi, qui demandava a Manzoni de responder.<ref group=N>Secundo {{cita|De Gubernatis|pp. 146-147}}, Tosi obligava Manzoni, como penitentia pro le vita anticlerical e atheistic de su prime juventute, a scriber un tractato in defension del religion catholic, arrivante mesmo a «chiude<nowiki>[re]</nowiki> in camera Alessandro Manzoni, perché mandasse innanzi il libro sulla ''Morale cattolica'' che non voleva andare avanti».</ref> Iste [[apologetica|obra apologetic]] esseva publicate in 1819 con le titulo ''Super le Moral Catholic, observationes de Alessandro Manzoni, Parte prime''.<ref>{{Cita web|url=http://www.internetculturale.it/opencms/directories/ViaggiNelTesto/manzoni/b32.html|titolo=La ''Morale Cattolica''|accesso=24 januario 2026|autore=Massimiliano Mancini|editore=Internet Culturale|urlarchivio=https://web.archive.org/web/20150924035735/http://www.internetculturale.it/opencms/directories/ViaggiNelTesto/manzoni/b32.html|dataarchivio=24 septembre 2015|urlmorto=sì}}</ref> ==== Le secunde residentia parisian (1819-1820) ==== [[File:Thierry, Augustin, BNF Gallica.jpg|thumb|alt=Portrait del historiographico Augustin Thierry|[[Augustin Thierry]].]] Ja desde [[1817]] Manzoni pensava de retornar a [[Paris]], loco felice del juventute ubi ille sperava poter sanar del crises de nervos sempre plus accentuate.<ref>Isto se deduce de un littera que le oncle de Manzoni, [[Giulio Beccaria]], inviava a su nepote qui non succedeva a recuperar su sanitate ({{Cita|Ginzburg|p. 53}}).</ref> Le partita, tamen, esseva sempre remandate a causa del difficultate de obtener le passaportes.<ref>{{Cita|Ginzburg|p. 49}}</ref> Illos esseva concedite per le autoritates austriac solmente in [[1819]], e le integre familia partiva pro [[Francia]] le 14 septembre.<ref>{{cita|Tonelli|p. 188}}</ref> In le capital francese Manzoni frequentava le historiographico [[Augustin Thierry]] e le philosopho [[Victor Cousin]].<ref>{{cita|Tellini|2007|p. 29}}</ref> Le cognoscentia de Thierry influentiava de maniera importante le conception manzonian del historia, e un certe importantia habeva etiam le [[spiritualismo]] de Cousin. Ben que le ideas de iste ultime non esseva totalmente heterodoxe in materia de religion, certe de su affirmationes le impressionava, como: «Sans Dieu, l'homme et la nature restent un mystère» (sin Deo, le homine e le natura remane un mysterio),<ref>{{cita|Cousin|p. 31}}; a notar que le curso universitari de Cousin habeva loco justamente durante le residentia parisian de Manzoni.</ref> o «La loi suprème, c'est […] la sainteté, le dévouement, la charité, l'amour du prochain; c'est surtout l'amour de Dieu» («Le lege supreme consiste […] super toto in le sanctitate, le devotion, le caritate, in le amor del proximo; illo se manifesta super toto in le amor de Deo»).<ref>{{cita|Cousin|p. 112}}</ref> Manzoni, tamen, non trovava beneficio in le residentia parisian: le crises de nervos non habeva passate, e ille comenciava sentir nostalgia de su casa. Assi, post justo un anno, le 25 julio partiva de Paris con tote le familia pro retornar a Milano le 8 augusto.<ref name=":2"/> Passate le estate, comenciava le annos le plus frenetic del quindecim annos creative, in le quales Alessandro elaborava ille conceptos religiose e providentialistic que trovarea lor culmino in [[Adelchi (Manzoni)|''Adelchi'']] e in le [[Il cinque maggio|''Cinque maggio'']], bases fundamental pro le structura de ''[[I promessi sposi]]'', insimul con le initio del reflection linguistic, structural e artistic super le genere del romanzo ipse. ==== Le biennio 1820-1822: le bases del romanzo ==== {{Vide etiam|Il cinque maggio|Marzo 1821|Adelchi (Manzoni)}} [[File:Steuben - Mort de Napoleon.jpg|thumb|left|alt=Pictura del morte de Napoleone a Sancta Helena|[[Charles de Steuben]], ''Morte di Napoleone I a Sant'Elena, il 5 maggio 1821'', oleo sur tela, 1828.]] In novembre de [[1820]] Manzoni comenciava le tragedia de [[Adelchi (Manzoni)|''Adelchi'']].<ref name=":16">{{cita|Tellini|2007|p. 120}}</ref> Post haber completate un prime abboço in le primavera de [[1821]], ille se distaccava subitamente de illo pro reprender le poesia civil con le redaction de ''Marzo 1821'', ode celebrante le presupponite invasion del [[Lombardo-Veneto]] per le tropas sardo-piemontese post le abdication de [[Vittorio Emanuele I]]. Scribite inter le 15 e le 17 martio,<ref name=":16"/> iste ode revela, in comparation con illos de septe annos ante, un major compactitate structural e securitate tanto in le linguage como in le tractamento del estados de anima del patriotas. Post que le euphoria general se extingueva post le fallimento del [[motos de 1820-1821]], Manzoni reprendeva le [[Adelchi (Manzoni)|''Adelchi'']], comenciante a studiar varie fontes historic (reelaborate in le coeve ensayo ''[[Discorso sopra alcuni punti della storia longobardica in Italia]]'')<ref name=":5"/> a fin que existeva concordantia inter le ''vero historic'' (le eventos realmente occurrite) e le ''vero poetic'' (le ''inventio'' narrative), conception apprendite al schola de Thierry e del ''idéologues''. [[File:Adelchi.jpg|thumb|right|alt=Illustration del morte de Adelchi|Representation del morte de Adelchi]] Le anno [[1821]], tamen, esseva plen de eventos significative: ultra le motos supra mentionate, le 5 maio moriva sur le [[isola de Sancta Helena]] le exiliate [[Napoleone Bonaparte]]. Le novella arrivava in Europa solmente in julio; Manzoni la legeva in le ''[[Gazzetta di Milano (1816-1875)|Gazzetta de Milano]]'' le 17 julio 1821<ref name=":17">{{cita|Tellini|2007|p. 138}}</ref> e remaneva profundemente turbate. Fascinate per le titanismo e le genio de Napoleone,<ref group=N>Le vv. 31-36 del Ode monstra le admiration de Manzoni pro le condottiero: «Fu vera gloria? Ai posteri / l'ardua sentenza: nui / chiniam la fronte al Massimo / Fattor, che volle in lui / del creator suo spirito / più vasta orma stampar».</ref> inter le 18 e le 20 julio<ref name=":17"/> ille componeva [[Il cinque maggio|''Le cinque maio'']]. In le ode, le scriptor vide le grandor del Imperator non tanto in le actos terrestre, quanto in haber comprendite, per medio del suffrentias del exilio, le vanitate del glorias passate e le importantia absolute del [[Salvation (religion)|Salvation]]. Le parallelo con le vicissitudes de [[Adelchi (principe)|''Adelchi'']] e de [[Desiderata (moglie di Carlo Magno)|''Ermengarda'']] monstra le formulation de ille ''provvida sventura'' que devenira central in ''[[I promessi sposi]]''. ==== Del ''Fermo e Lucia'' a ''I promessi sposi'' (1821-1827) ==== {{Vide etiam|I promessi sposi}} [[File:I promessi sposi-008.jpg|left|thumb|alt=Antiporta del edition de 1840 de I promessi sposi|[[Frontispicio#antiporta|Antiporta]] del edition de ''I promessi sposi'' de 1840, illustrate per [[Francesco Gonin]].]] Manzoni initiava le redaction de ''Fermo e Lucia'' le 24 april 1821,<ref group="N" name="Manz.B.II">«24 Ap.le 1821» e «17 7bre 1823» es le datas apposite respectivemente al initio e al fin del prime manuscripto autograph anepigraph del ''Fermo e Lucia''. Vide: {{Cita manoscritto|autore=Alessandro Manzoni|titulo=[Fermo e Lucia]|url=https://www.alessandromanzoni.org/manoscritti/624|data=24 april 1821-17 septembre 1823|citate=Milano|ente=[[Bibliotheca National Braidense]]|collocation=Manz.B.II}}.</ref> ma initialmente interrumpeva le labor.<ref>Illo es apprendite del littera a [[Claude Fauriel]] del 3 novembre 1821, in le qual Manzoni declara: «mon roman à peine commencé a été mis de côté», "mi romanzo appena incominciato è stato messo da parte" ({{Cita|Sforza|p. 213}}).</ref> In le quiete del villa de Brusuglio ille lo habeva comenciate post haber legite romanos europee, specialmente anglese, in particular le [[Ivanhoe|''Ivanhoe'']] de [[Walter Scott]] traducite in francese,<ref name=":18">{{cita|Tonelli||p. 242}}.</ref> proque le [[litteratura italian]] se habeva concentrate usque alora super altere generes prosaic. Sequentemente le methodologia ja adoptate pro le tragedias, le autor initiava un ver e proprie labor de documentation historic, fundate super le lectura del ''Historia patria'' de [[Giuseppe Ripamonti]] e del ensayo ''Sul commercio de' commestibili e caro prezzo del vitto'' de [[Melchiorre Gioia]].<ref>{{Cita|Varotti|p. 26}}</ref> Le prime minuta del ''Fermo e Lucia'' (titulo suggerite per le amico Ermes Visconti, como testificate in un littera del 3 april 1822 a [[Gaetano Cattaneo]],<ref>{{Cita|Vitale|p. 58}}</ref>) terminate le 17 septembre 1823,<ref group="N" name="Manz.B.II" /> consiste de folios de protocollo dividite in duo columnas: a dextera le texto, a sinistra le correctiones. Le secunde redaction del romanzo con le titulo ''Gli sposi promessi'', post le finition de [[Adelchi (Manzoni)|''Adelchi'']] e le composition de [[Il cinque maggio|''Le cinque maio'']], es databile inter 1823 e 1825. Le obra esseva finalmente publicate ab 1825 a 1827 con le titulo definitive ''I promessi sposi''. Le passage de ''Fermo e Lucia'' – cuje structura narrative resultava pauco harmoniose a causa del division in tomos e de ample partes dedicate al [[Monaca di Monza|soror Gertrude]]<ref>{{Cita|Guglielmino-Grosser|p. 232}}:{{Citation|[…] nel caso di Gertrude quel che diventa la "sventurata rispose" era una lunga dettagliata descrizione della caduta nell'abiezione da parte della monaca, […]}}</ref> – a ''I promessi sposi'' esseva alquanto travaliate pro le redefinition del architectura del obra.<ref>{{cita|Tellini|2007|pp. 164-167}}</ref> Ultra le problema expositive, Manzoni se rendeva conto del linguage artificiose e litterari usate per ille, elemento que non correspondeva al exigentias realistic verso le qual tendeva su poetica.<ref>{{cita|Tellini|2007|p. 171}}:{{Citation|…dopo lo studio attento dei classici, la lettura degli stranieri principalmente francesi, la conversazione colta con i propri concittadini, lo scrittore italiano può… accoglie<nowiki>[re]</nowiki> ciò che resta nella cosiddetta "buona lingua" illustre… Di tale fatta è appunto la veste linguistica del ''Fermo e Lucia'': una miscela di laboratorio costruita ''in vitro''…}}</ref> Eligente le [[Dialetti toscani|toscan]] como lingua colloquial pro su personas,<ref name=":20">{{cita|Ferroni|p. 64}}</ref> ille publicava le dicite ''ventisettana'' (nomine date al prime edition de ''I promessi sposi'') ma, conscie del necessitate de ascoltar directemente le eloquentia de ille region, decideva de partir pro [[Florentia]]. === Le viage in Toscana (1827) === ==== Le Gabinetto Vieusseux e le bases del ''Quarantana'' ==== [[File:Giovan Pietro Vieusseux.jpg|thumb|right|alt=Portrait de Giovan Pietro Vieusseux|Photographia de Gian Pietro Vieusseux, fundator del correspondente loco cultural]]In [[1827]] Manzoni se transfereva a [[Florentia]] pro proceder al redaction final del romanzo, corrigite al nivello formal e stylistic, de maniera a entrar in contacto con e "viver" le lingua florentin del personas cultivate, que representava pro le autor le sol lingua del Italia unite. Le viage, initiate le 15 julio, videva le integre familia Manzoni (le filios, le vetere matre Giulia e le sposa Enrichetta) passar per [[Pavia]] – ubi illes se fermava pro salutar le canonico Tosi, devenite [[episcopato de Pavia|episcopo del citate]] –, [[Genova]], [[Lucca]], [[Pisa]]<ref name=":2" /> e arrivar le 29 augusto al capital del [[Granducato de Toscana]].<ref>{{cita|Tellini|2007|p. 234}}</ref> [[File:Alessandro Manzoni FI.jpg|thumb|left|alt=Lapide commemorative del residentia de Manzoni a Florentia|Lapide in memoria del periodo florentin de Manzoni]]Le residentia, que durava usque a octobre, esseva un triunfo pro le scriptor: le membros del [[Gabinetto Vieusseux]] (con a lor testa [[Niccolò Tommaseo]], le mesme [[Giovan Pietro Vieusseux]], [[Giovanni Battista Niccolini]] e [[Gino Capponi]])<ref>{{cita|Tonelli|p. 247}}</ref><ref>{{cita|Tellini|2007|pp. 234-235}}</ref> le recipeva con tote le honores. Anque [[Giacomo Leopardi|Leopardi]], qui non admirava ni compartiva le ideologia e le poetica manzonian, le salutava cordialmente.<ref>Le relationes inter le duo maxime representantes del romanticismo italian esseva characterisate per un cordialitate forçate, debite a visiones litterari e moral opposite. Leopardi, de su parte, non comprendeva le admiration pro le romanzo de Manzoni ({{cita|Tortoreto|pp. 322-336}}.)</ref> Le fama de ''I promessi sposi'' superava presto le circulos litterari, perveniente al corte granducal, ubi [[Leopoldo II de Toscana|Leopoldo II]] in persona recipeva le romanciero. Durante iste encontros, exigente pro Manzoni a causa de su problemas nervose, ille approfundava su investigation linguistic per le contacto directe tanto con le nobilitate florentin como con le populo, e notava le similaritate del terminologia usate per le duo classes. Le fructo de iste observationes esseva fundamental pro le selection del florentin (in loco del toscan generic) como lingua quotidian pro le personas de su romanzo,<ref name=":20"/> selection que le conduceva a revider le obra durante le annos trenta e a publicar lo definitivemente in 1840 (de ubi le nomine de ''Quarantana'') insimul con le ''[[Historia del columna infame]]''. Iste ultime ensayo reprende e disveloppa le thema del [[untor|untor]] e del [[peste]], que ja habeva occupate un parte tanto importante in le romanzo e del qual illo inicialmente constitueva un ''excursus'' historic. === Le annos del silentio (1827-1873) === [[File:Ritratto di Teresa Manzoni Stampa Borri by Francesco Hayez.jpg|thumb|Francesco Hayez, ''[[Portrait de Teresa Manzoni Stampa Borri|Portrait de Teresa Manzoni Borri Stampa]]'', [[Pictura a oleo|oleo]] sur [[Pictura sur tela|tela]], 1849, [[Pinacotheca de Brera]].]] ==== Le prime luctos familial e le secunde matrimonio ==== Le quiete familiar super le qual Manzoni habeva organisate su regime de vita quotidian se frangeva a partir del annos trenta, quando le colpeva le prime luctos familial: le prime esseva illo de su amate sposa Enrichetta, morte le 25 decembre [[1833]] de [[Tuberculose#Altere nomines pro le tuberculose|tabe mesenteric]],<ref>{{cita|Cantù|p. 128}}</ref> contractate a consequentia del numerose gravitationes.<ref>{{cita|Boneschi|p. 348}}</ref> Le dolor de Manzoni esseva tanto grande que, quando in 1834 ille cercava de scriber ''[[Le Natal de 1833]]'', ille non succedeva a completar le obra.<ref>{{cita|Tellini|2007|p. 296}}</ref> Post Enrichetta ille videva morir su amate filia primogenite Giulia, ja sposa de [[Massimo d'Azeglio]], le 20 septembre 1834.<ref>{{Cita|Boneschi|p. 353}}</ref> Le 2 januario [[1837]],<ref>{{cita|Boneschi|p. 363}}</ref> gratias al intervention de su matre e de su amico [[Tommaso Grossi]],<ref>Giulia Beccaria, secundo lo que rememora [[Marta Boneschi]], esseva preoccupate del condition spiritual e psychologic de su filio, preoccupation que illa non celava a Tommaso Grossi ({{cita|Boneschi|pp. 361-362}}).</ref> ille se maritava con [[Teresa Borri]], vidua del conte Decio Stampa e matre de [[Stefano Stampa]], figura al qual Manzoni esseva multo attachate.<ref>Le filiaste de Manzoni, in 1885, publicava un libro ric de anecdotas, phrases e habitos de su patre per matrimonio, in le tentativa de completar e meliorar le portrait que Cantù nos habeva transmittite: {{cita|Stampa|p. 292}}.</ref> Le nove sposa, al contrario de Enrichetta, esseva dotate de un forte personalitate e de un bon cultura litterari.<ref>{{Cita|Tellini|2007|p. 37}}</ref> A causa de su character protective verso le marito, Teresa entrava tosto in conflicto tanto con le vetere socera como con Grossi, qui debeva abandonar le palatio de via del Morone ubi ille habita ab plus de vinti annos.<ref>{{cita|Boneschi|p. 365}}</ref> Le annos sequente esseva ancora marcate per le morte de multe de su car personas: de su filia Cristina (27 maio 1841),<ref name="Bon381">{{Cita|Boneschi|p. 381}}</ref> sequite duo menses plus tarde per le matre Giulia Beccaria (7 julio)<ref name="Bon381" /> e, finalmente, per le amico [[Claude Fauriel|Fauriel]] (15 julio 1844).<ref>{{cita|Ginzburg|p. 193}}</ref> === Le 1848 e le exilio a Lesa: Antonio Rosmini e le critica al romance === {{Vide etiam|Cinque dies de Milano|Antonio Rosmini}} [[File:Giuseppe Garibaldi visiting Alessandro Manzoni on 15 March 1862.jpg|left|thumb|alt=Pictura de Garibaldi que visita Manzoni|[[Sebastiano De Albertis]], ''[[Giuseppe Garibaldi]] visita Alessandro Manzoni le 15 martio 1862'', [[Pictura a oleo|oleo]] sur [[Pictura sur tela|tela]], 1863. Garibaldi non esseva le sol personalitate politic importante a visitar Manzoni: [[Camillo Benso, conte de Cavour|Cavour]], [[Vittorio Emanuele II]], le estadista anglese [[William Gladstone]],<ref name=":2"/> [[Giuseppe Verdi]] e le [[principes de Piemonte]] [[Umberto I de Savoia|Umberto]] e [[Margherita de Savoia|Margherita]] voleva cognoscer le personalmente.<ref>{{Cita|Bracalini|pp. 66-67}}</ref>]] Milano, como le altere grande citates europee, non esseva immun al [[Motos de 1848|revoltationes que explodeva in tote Europa]]: durante le famose [[cinque dies de Milano|cinque dies]] le patriotas succedeva a expulsar, ben que momentaneemente, le austriacos del [[feldmaresciallo]] [[Radetzky]]. Inter iste homines imbibite del {{'}}, epopeia del Risorgimento'' era etiam le filio de vinti-duo annos de Manzoni, Filippo, qui terminava in carcere al initio del combattimentos.<ref>{{Cita|Cantù|p. 284}}</ref> Si le filio combatteva sur le barricadas, le patre publicava ille odas politic (''[[Aprile 1814]]'', ''[[Le proclamation de Rimini]]'' e ''[[Martio 1821]]'') que, per timor del represalia austriac, ille habeva nunquam publicate.<ref>{{Cita|Tellini|2007|pp. 40-41}}</ref> Al momento del retorno de Radetzky, Manzoni, timente de suffrer repercussion per su supporto moral al causa del Risorgimento, se refugiava a [[Lesa]], ubi su sposa Teresa habeva un villa.<ref>{{cita|Tellini|2007|p. 41}}</ref> Le residentia in Lesa, que durava usque a 1850, non esseva un exilio sterile: a [[Stresa]], non longe, viveva le philosopho e sacerdote [[Antonio Rosmini]], cognoscite de Manzoni ja desde 1827.<ref>{{Cita|Bonola, ''Carteggio''|p. XIII}}</ref> Le retiro al [[laco Maggiore]] serviva al scriptor pro cognoscer melio le anima e le pensamento de Rosmini, de qui ille apprecia profundemente le personalitate e le pietate, ultra le discussiones religiose, linguistic e politic,<ref>Vide, pro un relation inter le duo homines ab un puncto de vista human e intellectual, {{Cita|Riconda|titulo = Manzoni e Rosmini}}.</ref> como se pote deducer del copiose correspondentia epistolar inter le duo.<ref>{{cita|Bonola, ''Carteggio''}}</ref> Ab le puncto de vista strictemente litterari, iste annos videva Manzoni rejectar ille equilibrio inter le vero historic e le vero poetic establite in su romance. Attrahite de plus in plus per le studios linguistic, historic e philosophic, ille senti sempre plus necessari e urgente le recerca del «veritate objective», condemnante – in le ensayo ''[[Obras de Alessandro Manzoni#Del romance historic e, in general, del compositiones miscite de historia e invention|Del romance historic]]'' e in le dialogo ''[[Obras de Alessandro Manzoni|Del Invention]]'', ambes publicate in 1850 – le commixtion inter ''inventio'' e ''historia''.<ref>{{cita|Ferroni|pp. 66-68}}</ref> ==== Le annos del Risorgimento: luctos private e symbolo del Patria ==== {{Vide etiam|Del unitate del lingua e del medios pro diffunder la}} [[File:Illustrazione popolare 1873 - Funerali di Manzoni.jpg|thumb|right|alt=Incision del funerales de Alessandro Manzoni a Milano|Le funerales de Alessandro Manzoni, in un incision del epocha: {{Citation|A mediedie le feretro, precedite per le cento bandieras del scholas e del associationes operari e per le representationes italian, se dirigeva al Cimiterio Monumental, passante per le vias major.|2 = {{Cita|Venosta|pp. 157-158}}}}]] Le annos sequente esseva multo dolorose: in 1853 moriva Tommaso Grossi, in 1855 le amico Rosmini e le anno sequente le filia Matilde, malate desde longe tempore de [[tuberculose]];<ref>{{cita|Tellini|2007|p. 42}}</ref> in 1858 le oncle Giulio Beccaria<ref>{{cita|Boneschi|p. 394}}</ref> e in 1861 le sposa Teresa, cuje salute habeva essite irreparabilemente compromisse annos ante per un graviditate difficile.<ref>{{Cita web|url=http://www.giuliamarucelli.it/teresa-borri-manzoni-vedova-stampa/ |titulo=Teresa Borri Manzoni (vidua Stampa)|autore=Giulia Marucelli|editore=Giuliamarucelli.it|data=9 julio 2012|accesso=26 januario 2026}}</ref> Iste serie de luctos esseva alternate per le conferimento de honorificationes per le nascite [[Regno de Italia (1861-1946)|Regno de Italia]] e per le visitas de illustre hospites. Le 29 februario [[1860]], ancora ante le proclamation official del nove stato unitari, Manzoni esseva nominate [[Senatores del VII legislatura del Regno de Sardinia|senator del Regno de Sardinia]] per meritos verso le patria.<ref>{{Cita web |url=http://notes9.senato.it |titulo=Ficha del senator Alessandro Manzoni |accesso=26 januario 2026 |editore=Senato del Republica |urlarchivio=https://web.archive.org/web/20100126122348/http://notes9.senato.it |dataarchivio=26 januario 2010 |urlmorto=sì}}</ref> Con iste cargo ille votava in [[1864]] in favor del transferimento del capital ab [[Torino]] a [[Firenze]] usque a [[Roma]] esser liberate.<ref name=":2"/> Ab le puncto de vista intellectual, durante le ultime annos ille scribeva ensayos historic, inter illes ''([[Le Revolution francese de 1789 e le Revolution italian de 1859: ensayo comparative]])'',<ref>{{Cita|Mazza Tonucci|pp. 114-115}}</ref> e ensayos linguistic concernente le lingua italian. Como presidente del commission parlamentar sur le lingua, Manzoni redigeva in [[1868]] un relation sur le italiano (''[[Del unitate del lingua e del medios pro diffunder la]]'') adresse al ministro Broglio, in le qual ille cercava un solution practic pro diffunder le florentin in tote Italia.<ref>{{cita|Tellini|2007|pp. 45-46}}</ref> Le 28 junio [[1872]] ille esseva nominate citatano honorari de Roma.<ref>{{cita|Beltrami|p. 126}}</ref> === Le morte e le funerales === [[File:Veduta della chiesa di San Fedele con la statua di Manzoni, Milano.jpg|thumb|left|alt=Fachada del ecclesia de San Fedele a Milano con le monumento a Manzoni|Le ecclesia de San Fedele, ab cuje scalones Manzoni cadeva battente le testa; ante illo le monumento al poeta, inaugurate in 1883.]] Manzoni, a parte le disturbos nervose del qual ille suffreva e un maladia que le colpava in 1858, gaudeva generalmente de bon salute.<ref>{{cita|Cantù|p. 318}}</ref> Le anno [[1873]] esseva tamen le ultime de su vita: le 6 januario ille cadeva battente le testa contra un scalon al exito del [[Ecclesia de San Fedele (Milano)|ecclesia de San Fedele]],<ref name=":5"/><ref>{{cita|Fabris|p. 122}}</ref> causante se un [[trauma cranial]]. Le scriptor se accorgeva, ja post alcun dies, que su facultates intellectual comenciava lentemente a declinar,<ref>{{cita|Fabris|p. 124}}:{{Citation|Ma qualche giorno dopo quel 6 gennaio, egli disse a don Natale Cerioli: "Non si accorge Lei di un decadimento in me? Tutte le idee mi si confondono: non sono più io".}}</ref> usque a cader in un stato [[catatonic]] durante le ultime menses de su vita. Le suffrentias esseva aggravate per le morte del filio major Pietro Luigi, occurrite le 28 april.<ref name="Family" /> Le 22 maio al horas sex e quindec minutas del vespere, Manzoni expirava a causa de un [[meningitis]] contrahite in consequentia del trauma.<ref>{{Cita|Onoranze funebri ad Alessandro Manzoni|p. 27}}</ref> Le corpore esseva imbalsamate per septe medicos incaricate per le Municipio de Milano inter le 24 e le 27 maio.<ref>{{Cita|Onoranze funebri ad Alessandro Manzoni|p. 14; p. 16}}</ref> Al solemne funerales de Stato, celebrate in le [[Duomo de Milano]] le 29 maio, participava le maxime autoritates del Regno,<ref name="ReferenceA">{{Cita|Onoranze funebri ad Alessandro Manzoni|p. 3}}</ref> inter illes le futuro rege [[Umberto I de Savoia|Umberto I]], le [[Ministros del affaires externe del Regno de Italia|ministro del affaires externe]] [[Emilio Visconti Venosta]] e le representationes del [[Camera del deputatos (Italia)|Camera]] e del [[Senato del Regno (Italia)|Senato]]<ref>[[Archivo historic del Senato del Republica]], ''Memoriaweb'', newsletter n. 39 (serie nove), julio 2023, [https://www.senato.it/application/xmanager/projects/leg19/file/Manzoni.pdf ''Memorias de Alessandro Manzoni in le Senato del Regno''], paginas 15 e sequente</ref> e del Provincias e del Citates del Regno.<ref name="ReferenceA"/> Felice Venosta narra le detalios, describente le stato de animo in le qual se trovava le citate: {{Citation|Per le vias un crito de venditores de photographias del grande poeta, de portraits de omne formato, de omne precio… Le parietes del casas esseva tapissate de avisos portante le nomine de Manzoni […] le homines esseva tote in le vias, e medie Milano, sin exaggerar, voleva sequer le feretro al Cimiterio.<ref>{{Cita|Venosta|p. 155}}</ref>|}} == Le debatto super Manzoni == [[File:Tomba Manzoni.jpg|left|thumb|Tomba de Manzoni al ''Famedio'' del Cimiterio monumental de Milano.]] === Le attacco del catholicos reactionari === Le disparition de Alessandro Manzoni non suscitava un unanime cordolio: le mundo catholic plus [[Cattolicismo intransigente|reactionari e clerical]], per exemplo, non deplorava su morte.<ref>Un quadro complete sur {{Cita|Azzolin|p. 26 e ss.|cidAzz}}.</ref><ref>{{cita|Badini Confalonieri|p. 165}}:{{Citation|Le antipathia del intransigentes <nowiki>[catholicos reactionari]</nowiki> pro le scriptor lombarde ha un longe historia, como es ben note, e va del colpos, in le anno de su morte, del ''Civiltà Cattolica'', al opiniones convergente de [[don Bosco]] e de Davide Albertario...}}</ref><ref>Interesante es le studio de {{Cita|Badini Confalonieri}} super le relation inter Manzoni e alcun catholicos intransigente, inter illes le "prime" ultramontanista [[Félicité de Lamennais|Lamennais]].</ref> Anzi, le jesuitas de ''[[La Civiltà Cattolica]]'' passava su morte sub silentio, pro pois lancear se contra le scriptor in le articulo del 26 de junio 1873, ''Alessandro Manzoni e Giuseppe Puccianti''.<ref>{{cita|''La Civiltà Cattolica''|pp. 77-78}}</ref><ref group=N>Pro un rapide introduction a Puccianti, defensor del manzonismo in linguistica, vide: {{Treccani|giuseppe-puccianti|Puccianti, Giuseppe|accesso=26 janvier 2026}}.</ref> In le grave dissidio inter le duo animas del catholicismo italian del epocha, Manzoni esseva considerate le standard per medio del qual le liberales poteva effectuar lor politica laicista e le demolition del poter temporal del papas.<ref group="N">Durante le [[Oitocento]], le christianismo catholic europee esseva dividite inter le [[catholicismo reactionari]], fidel al alliance inter throno e altare, e le [[Christianismo liberal|liberal]], que voleva conciliar le aspirationes del mundo moderne con le fide catholic. Iste ultime linea de tendentia esseva exprimite, in Francia per [[Félicité de Lamennais]] e [[Augustin Thierry]], e in Italia per [[Gino Capponi]], [[Antonio Rosmini]], [[Raffaello Lambruschini]] e Manzoni ({{cita|Giudice-Bruni|pp. 206-207}}). Manzoni, de facto, non condivideva le union inter le [[poter temporal]] e le poter spiritual ({{cita|Cantù|pp. 304-305}}), tanto que ille votava, in su qualitate de senator del Regno de Italia in 1861, pro le transferimento del capital de [[Turin]] a [[Roma]], capital ancora del Stato Pontificio; e acceptava, in 1872, le [[cittadinantia honorari]] del citate del Papas nuper conquerite.({{cita|Tellini|2007|p. 45}})</ref> A iste proposito don [[Davide Albertario]], un del plus ardente criticos del religiositate manzonian e "paradigma" del accusationes dirigite per le zelantes contra le liberal Manzoni,<ref>Vigorelli, p. 462 nota, in {{Cita|Albertario}}:{{Citation|Io ha volite reportar integralmente le articulo de don A[lbertario], proque iste esseva purtroppo le position del clericalismo official, como demonstra simile positiones, a ille tempore, del «Civiltà Cattolica»...}}</ref> non sparniava criticas dur super le ambiguitate del comportamento de Alessandro: [[File:Davide Albertario.jpg|thumb|Don Davide Albertario (1846-1902), un del plus acharnate oppositores del religiositate e del opera manzonian.]] {{Citation|Manzoni non videva o non voleva vider le inganno que le revolution celava detra su promessas de unitate italian [...] Il ergo non se jungeva al defensores del fide; lassava de latere le alte interesses del catholic e faceva su proprie illos del revolution; non pro isto negava le catholicismo, ma lo portava con se in le campo inimic, e le inimicos le accolligeva con applauso, ille e le divin prisionero <nowiki>[le Papa, n.d.a]</nowiki>.<ref>|{{Cita|Albertario}}, p. 457}}</ref>|}}[[Benedetto Croce]], in 1941, reportava que ancora post plure annos le catholicos "intransigente" faceva audir lor voce per medio de [[Giovanni Papini]]:<ref>{{Cita|Croce 1941|p. 387}}</ref> {{Citation|Alessandro Manzoni, ric del sucros le plus venenose del [[Illuminismo|illuminismo]] francese, non vide in le Catholicismo nisi un humanitarismo social con alcun ritos a gustar plus tosto que a aprofundar; attende que mori tote le [[Jansenismo|jansenistas]] italian pro renunciar a su prime tentationes de rigorista fastidiose, e mesmo non le renuncia; representa un Episcopo tanto grande que il es difficile trovar le in le vita e in le historia, extra del Sanctos, durante su sancto non lo es; representa un fratre, troppo dissimile de su pares e superiores; un monacha homicida, lascive e proxeneta; representa un parochiano tanto vile que [[San Johannes Bosco]] nunquam le perdonara; non dice un sol parola, in su longe vita, in defensa del Pontificato roman in le [[Oitocento]], sfidante condemnationes authentic del Santa Sede, al qual obediva, con suffrentia, Episcopos, sacerdotes, laicos; e malgrado toto isto, tote le catholicos le considera le scriptor catholic per excellentia e alcun mesmo le proponerea voluntarimente como sancto.<ref>{{Cita|Croce 1941|p. 386}}</ref>|}} === Le critica litterari super Manzoni === {{Vide etiam|I promessi sposi#Fortuna del romanzo e critica letteraria}} ==== Le mito manzonian: inter luces e umbras ==== [[File:Gadda 1921.jpg|thumb|right|alt=Portrait del scriptor Carlo Emilio Gadda in 1921|Le scriptor milanese [[Carlo Emilio Gadda]].]] Le prime biographias de Manzoni esseva scribite per [[Cesare Cantù]] ([[1885]]), [[Stefano Stampa]], qui publicava su obra anque in 1885 como responsa a alcun inexactitudes de Cantù,<ref name=":14">Vide le integre obra de {{Cita|Stampa}}, cuje scopo es precisamente corriger le inexactitudes del prime biographos.</ref> Cristoforo Fabris, [[Angelo De Gubernatis]] ([[1879]]), durante un parte del litteras esseva publicate per [[Giovanni Sforza (storico)|Giovanni Sforza]] in [[1882]]. Le figura enigmatic del scriptor, constantemente affligite per symptomas depressive e relegite a un vita retirate, incitava [[Paolo Bellezza]] a componer le essay ''Genio e follia in Alessandro Manzoni'' (1898), in le qual ille analysava bizarre phobias del scriptor, como agoraphobia, continue syncopes e le timor del pozzangheras.<ref>{{cita|Albani}}</ref> Manzoni non esseva tamen solmente objecto de investigationes [[Psychoanalyse|psychoanalytic]], ma anque de criticas litterari: primo per le [[Scapigliati]], qui videva in ille le expression del respectabilitate burgese detestate.<ref group="N">Significative es le poema ''Preludio'' de [[Emilio Praga]], in le qual le scapigliato annuncia le hora del «antecristos» in opposition al «Casto poeta que Italia adora» (vv. 13-16). Vide: {{Cita libro|autore=[[Emilio Praga]]|sezione=Preludio|titolo=Penombre|città=Milano|editore=Casa editrice degli autori-editori|anno=1864|pp=5-6}}</ref> Sequeva le criticas de [[Giosuè Carducci]], admirator de ''[[Adelchi (Manzoni)|Adelchi]]'' ma implacabile verso le romanzo,<ref>{{cita|Tellini|2007|p. 323}}</ref> e de [[Luigi Settembrini]], autor del ''Dialogo tra Manzoni e Leopardi'', in le qual ille deride le fide catholic del scriptor.<ref>{{Cita web|url=https://www.zibaldoni.it/2015/05/29/i-funerali-del-manzoni-dialogo-tra-giacomo-leopardi-ed-alessandro-manzoni/|titolo=Dialogo inter Giacomo Leopardi e Alessandro Manzoni|accesso=27 januario 2026}}</ref> Admiratio sin condition veniva, in vice, de [[Francesco de Sanctis]], [[Giovanni Verga]], [[Luigi Capuana]]<ref>{{cita|Tellini|2007|p. 324}}</ref> e [[Giovanni Pascoli]], qui dedicava al romanzo le essay ''L'eco d'una notte mitica'' (1896).<ref>{{cita|Pascoli|pp. 2, 5}}</ref> In le [[Ventesime seculo]], a causa del movimentos anticlassicista del [[avantgardias]], del evolution del lingua e del adolcamento del figura del romanziere que esseva inseniate in le scholas, Manzoni suffreva varie criticas de litteratos e intellectuales: inter illes le "prime" [[Benedetto Croce|Croce]]<ref>In 1921 Benedetto Croce, con su essay {{cita|''Manzoni''}}, affundava le romanzo a causa de su forte impronta religiose, cosa que non facerea de ''I promessi sposi'' un ver obra de arte. In 1952, tamen, ille recognosceva le vitalitate del obra manzonian, admitte que se habeva errate ({{cita|''Tornando sul Manzoni''}}).</ref> e le marxista [[Antonio Gramsci|Gramsci]], qui le accusava de paternalismo. Le plus importante apologia del periodo esseva facite per le philosopho [[Giovanni Gentile]], qui in 1923 le definiva, in un conferentia al [[Teatro alla Scala|Scala]], un «grande maestro national»<ref>{{cita|Gentile|pp. 1-31}}</ref> como jam habeva facite [[Giuseppe Mazzini|Mazzini]] e [[Vincenzo Gioberti|Gioberti]], recognoscente in ille le promotor de ille [[Idealismo|idealismo]] [[religion|religiose]], in le qual Gentile se recognosceva, que constitueva pro ille le fundamentos del [[Risorgimento italian]].<ref>Exemplo de action que prendeva le vita seriemente, Manzoni esseva pro Gentile «le grande liberator del populo italian ab le secular servitude del litteratura, del arte pur, del indifferentismo e del dilettantismo, del rhetoric e del classicismo vacue e formal». ({{cita|Gentile|op. cit., pp. 21-22}})</ref> In defensa de Manzoni se situava anque [[Carlo Emilio Gadda]], qui a su debut publicava in 1927 le ''Apologia manzoniana'',<ref>{{Cita|Gadda|pp. 333-343}}</ref> e in 1960 attaccava le plano de [[Alberto Moravia]] de relegar le su proposition linguistic.<ref>{{cita|Tellini|2007|pp. 330-331}}</ref> Solmente in le Secunde Novecento, gratias al studios de [[Luigi Russo]], [[Giovanni Getto]], [[Lanfranco Caretti]], [[Ezio Raimondi]] e [[Salvatore Silvano Nigro]], se ha succedite a "liberar" Manzoni del patina ideologic con le qual ille habeva essite revestite jam al immediate post su morte, analysante con un oculo plus libere de prejudicios su poetica e, anque, le modernitate del obra.<ref>{{cita|Tellini|2007|pp. 335-336}}</ref> == Pensamento e poetica == {{Vide etiam|Pensamento e poetica de Alessandro Manzoni}}[[File:Giuseppe Parini.jpg|thumb|Francesco Rosaspina, ''[[Giuseppe Parini]]'', [[litographia]] del XVIII seculo. Parini, insimul con le tradition illuminista lombarde, esseva fundamental pro le disveloppamento del litteratura civil manzonian, un apporto que non cessava (ma que se accentuava) post le conversion de Manzoni al romanticismo.]] === Inter illuminismo e romanticismo === ==== Le initios neoclassic e illuminista ==== Post le prime juventute, characterisate per un formation fundate super le studio del grande classicos antique e italian, Manzoni entrava in contacto primo con le jacobinismo italian ([[Francesco Lomonaco|Lomonaco]] e [[Vincenzo Cuoco|Cuoco]]), postea, ab 1805, con le gruppo del ''[[Idéologues]]'' francese ([[Claude Fauriel|Fauriel]], [[Pierre Jean Georges Cabanis|Cabanis]]). Le resultato esseva le adhesion, usque al ultime annos del [[annos 1800|prime decennio del Oitocento]], a un illuminismo sceptic in le campo religiose, in le qual predominava le valor del [[libertate]] propugnate per le ideales revolutionari.<ref>{{cita|Ferroni|p. 42}}</ref><ref>Pro un vision plus ample del production antimonarchic e jacobin del Manzoni adolescente, vide {{cita|Langella|pp. 11-20}}.</ref> Manzoni filtrava iste tendentias con le apportos paideutico-educative proprie del lection de [[Giuseppe Parini]], de su avo [[Cesare Beccaria]] e de [[Pietro Verri]].<ref>{{cita|Ferroni|p. 27}}:{{Citation|Comparate al lineas general de illo europee, le Romanticismo italian… se distingue per su cautela e moderation<nowiki>[…]</nowiki> Super toto in su phases initial, illo conserva un relative continuitate con aspectos del Illuminismo (specialmente le lombarde), del qual illo comparti le recerca de un litteratura "utile", que collabora al "perfectionamento" del civilisation.}}</ref> ==== Post le conversion: le Manzoni illuminista ==== Ni mesmo post le conversion al Catholicismo in 1810 e le refutation del versos del ''Urania'' (1809), Manzoni abandonava totalmente le apporto illuminista del ration, del conscientia individual, e del valores de su prime education. Reconoscente le rolo civil del litterato (hereditate del illuminismo milanese e del Alfieri), Manzoni interveniva plure vices in le vicissitudes del historia, como attesta le ''Odes civil'' del 1814 e del 1821. Le manifesto de iste vocation "civil" es plenmente exprimite in le littera ''[[Super le romanticismo]]'' inviate al marchese [[Cesare Taparelli d'Azeglio]] (1823),<ref>{{cita|Ferroni|p. 238}}</ref> in le qual le scriptor reaffirma le valor social que un obra de arte litterari debe haber como principal finalitate: {{Citation|Le principio, de necessitate tanto plus indeterminate quanto plus extendite, me sembla poter esser isto: que le poesia o le litteratura in general debe proponer se le utile como scopo, le vero como subjecto, e le interessante como medio.}} <small>(''Super le romanticismo'', Littera al marchese Cesare Taparelli d'Azeglio, 22 septembre 1823.)</small><ref>''Al marchese Cesare Taparelli d'Azeglio'', in {{Cita|''Epistolario''|I, pp. 277-317, in particular p. 306|Sforza}}. Iste phrase es continite in le redaction original del missiva, non destinate al publication, durante illo non esseva repetite in le version re-elaborate e reducite de 1870.</ref> ==== Le affinita con le romanticismo ==== Le elemento romantic in le production poetic manzonian emerge in le ''Hymnos Sacros'', ubi pro le prime vice le io del poeta se eclipsa in favor de un universalitate coral que eleva su clamore de sperantia e su confidentia in Deo.<ref>{{cita|Raimondi 1967|p. 443}}:{{Citation|Precisemente in le momento in que le scriptor prende conscientia del io, illo dispare in un poesia del nos per virtute de un reduction o mortification sublimante del experientia personal que… postula un ordine mysteriose, un ligamine de communion inter le homines e le cosas…}}</ref> Le multitudine del homines, le sentimento religiose e le attention al motiones del anima es tote elementos que approxima Manzoni al nascent movimento romantic, ligante le cultura milanese e illo transalpin per ligamines aesthetic affine. Ultra le dimension "ecclesial" del religiositate manzonian, il non se pote oblidar, concernente le attention al populo, le apporto fundamental del historiographia francese de [[Augustin Thierry]] e del ''[[idéologues]]'', qui propugnava de centrar le historia super le humiles: parve personas que frequentemente cade in le oblivion proque illes non es objecto de interesse pro le chronistas lor contemporanee e que suffre le decisiones del potentes.<ref>{{cita|Millefiorini|p. 173}}</ref> === Le catholicismo manzonian === ==== Le rolo del Providentia e le jansenismo ==== [[File:Jacques-bénigne bossuet.jpg|thumb|left|alt=Portrait de Jacques-Bénigne Bossuet|Bossuet esseva un del plus importante predicatores francese del ''grand siècle'', inter le modellos fundamental pro le religiositate manzonian.]] Perdite, al fin del prime decennio del Oitocento, le sperantia de attinger le serenitate per medio del ration, le vita e le historia pareva a Manzoni immergite in un van disordine dolorose: il esseva necessari trovar un fin salvific que adjutarea le homine tanto a constituir un codice ethic terren, quanto a supportar le males del mundo in anticipation del pace celeste.<ref>{{Cita|Macchia|p. 27}}:{{Citation|[Manzoni] abbraciava le fide christian non proque illo le salvarea de su obsessiones, ma proque super illos il poterea meditar e combatter dramaticamente}}</ref> Le critic [[Alessandro Passerin d'Entrèves]] sublinea le importantia que habeva [[Blaise Pascal]] e le grande moralistas francese del [[Seicento]] (inter illes [[Jacques-Bénigne Bossuet|Bossuet]]) in le formation religiose del scriptor: ab illes ille traheva le ambition de cognoscer le anima human e «le conviction que le [[christianismo]] es le unic explication possibile del natura human, que ha essite le religion christian que revelava le homine al homine»,<ref>{{Cita|Passerin d'Entrèves|p. 209}}</ref> trovante in lor inseniamentos le confidentia in le religion como instrumento de supportation del infelicitate. Le confidentia in Deo es le puncto de separation ab le [[Pensamento e poetica de Giacomo Leopardi|pessimismo]] de [[Giacomo Leopardi]].<ref group="N">Ambes le scriptores es assertor del violentia que colpe le homine durante su existentia, ma le differentia concerne le sperantia ultime al qual le homine es destinate: si pro Leopardi, como explicate in le ''[[Analyse del Operette morali|Dialogo del Natura e de un Islandese]]'', le cyclo existential del mundo es destinate a resolver se in un cyclo mechanic de destruction e morte, Manzoni reface de cader in iste pessimismo "cosmic" gratias al confidentia que ille pone in le Providentia divine. Vide, pro aprofundar, le essay de {{Cita|Tortoreto}}. Alcun versos e alcun selectiones stylistic del ''Ognissanti'', fragmento manzonian de 1847, ha essite ponite in opposition con le imagine del ''Ginestra''; in particular: «A Quello demanda, o sdegnoso, / Perché sull’inospite piagge, / All’alito d’aure selvagge, / Fa sorgere il tremulo fior, / Che spiega dinanzi a Lui solo / La pompa del candido velo, / Che spande ai deserti del cielo / Gli olezzi del calice, e muor. / E voi che, gran tempo, per ciechi / Sentier di lusinghe funeste / Correndo all’abisso, cadeste / In grembo a un’immensa pietà» (A. Manzoni, ''Ognissanti'')<br />in opposition a<br />«E tu, lenta ginestra, / Che di selve odorate / Queste campagne dispogliate adorni, / Anche tu presto alla crudel possanza / Soccomberai del sotterraneo foco,( [...] ) E piegherai / Sotto il fascio mortal non renitente / Il tuo capo innocente: / Ma non piegato insino allora indarno / Codardamente supplicando innanzi / Al futuro oppressor; ma non eretto / Con forsennato orgoglio inver le stelle, / Né sul deserto, dove / E la sede e i natali / Non per voler ma per fortuna avesti; / Ma più saggia, ma tanto / Meno inferma dell'uom, quanto le frali / Tue stirpi non credesti / O dal fato o da te fatte immortali». (G. Leopardi, ''La ginestra'').<br />Le flor de Leopardi symbolisa le heroismo sin sperantia final, durante illo de Manzoni spera sempre le intervention final del Gratia resolutori, in le vicissitudes historic (le ''provida sventura'') e ultra. Cfr. notas al ''Canti'', ed. Garzanti, pag. 324, que cita [[Piero Bigongiari|Bigongiari]], [[Giuseppe De Robertis|De Robertis]] e [[Franco Fortini|Fortini]].</ref> Super un terreno tanto impregnante de pessimismo existential, le Providentia, id es le modo mysteriose con que Deo age in le vita human, dispensante le Salvation a su filios, joca un rolo fundamental. Apprehendite al schola del moralista del seculo XVII Bossuet,<ref>Vide in general le essay de {{Cita|Parisi}}, cuje introduction es jam eloquente super le thema:{{Citation|Pro studiar Manzoni il es necessari prender in consideration, ultra le cultura europee del prime '800, illo del seculos precedente, con attention particular al catholicismo elaborate in Francia per autores del seculo XVII como Bossuet, Nicole e Pascal.|{{Cita|Parisi|p. 1}}}}</ref> le Providentia joccara un rolo fundamental non solmente intra ''I promessi sposi'', ma anque in le altere obras "minor":<ref>{{cita|Tonelli|p. 221}}</ref> le varie personas manzonian debera suffrer patimentos e injustitias intra un mundo corrupte e dominate per un decadentia civil, moral e cultural,<ref group="N">{{Cita|Frare|pp. 147-165}} revoca, in facto, le condemnation cultural, moral e civil del intellectuales del Oitocento contra le [[Barocco]] e dunque le seculo XVII, in tanto que seculo «stupide e sfarzose» (p. 155), «impregnate de superstition e de magia, provincial e retardate» (p. 156) e expression, in general, del mal governamento espaniol in [[Lombardia]].</ref> e solmente le action del Providentia (appellate, in iste contexto dolorose, anque con le nomine de ''provida sventura'') permittera les de devenir victimas e de obtener ille justitia attendite vanmente sur le terra e que essera in vice dispensate in le Celo.<ref>{{Cita|Parisi|p. 90}}, analysante le morale de Bossuet, se concentra super le valor "providential" del disaventuras que pote occurrer al homines juste:{{Citation|Deo mira al salute ultime del conscientia <nowiki>[…]</nowiki> Le suffrentias que colpe un persona trova in iste perspectiva su justification ethic: Enrichetta de Francia, qui sin su disaventuras haberea peccate de orgolio, ha recipite gratias a illos le consolationes promittite a illes qui plora. Le disventura ha essite 'providential' como illo que colpe le Ermengarda manzonian.}}</ref> Iste vision tanto pessimista del mundo es debite, anque, al tonalitates profundemente [[jansenista]] que le directores spiritual de Manzoni, Degola primo e Tosi postea, le impartiva in affrontar le vicissitudes human. In realitate, tamen, Manzoni remaneva sempre, del puncto de vista dogmatic, un catholic, mantenente solmente un sever morale de vita proxime al ambientes jansenista. Como sublinea [[Giuseppe Langella]], super le question fundamental del [[Gratia (theologia)|Gratia]]: «Manzoni se conforma sin reservationes al inseniamento official del Ecclesia, confide in le exhortation apostolic del [[evangelio secundo Matthaeo]]:<ref>{{Treccani|et-aperietur-vobis-pulsate|Discurso del monte|accesso=28 januario 2026}}</ref> ''"petite, et dabitur vobis"''… Nulle discrimination, dunque, in le offerta misericordiose del gratia. Manzoni es peremptori: le adjuta divin non es negate a nulle qui lo demanda…».<ref>{{sfn|Langella|p. 159}}. Citante le passage del Evangelio, [[Giuseppe Langella|Langella]] intende relevar le paternitate divine que soccurre e veni in adjuta de su filios quando illes lo demanda, explicante assi le concepto del Providentia christian.</ref> === Manzoni dramaturgo e romanziere === [[File:Manzoni 1829.jpg|thumb|right|alt=Portrait de Alessandro Manzoni in 1829|Portrait de Alessandro Manzoni ab un [[aquarello]] de 1829, reproducite in {{cita|Cantù}}.|241x241px]] ==== Inter morale e realismo ==== Le scena, secundo Manzoni, non debe vehicular passiones e forte emotiones, in le exasperation del io, ma inducer le spectator a meditar: al «identification emotional» de Racine e del teatro francese il debe substituer le «emotion meditate», pro dicer lo con [[Gino Tellini]].<ref>{{sfn|Tellini|p. 92}}</ref> Le vicissitude e le representation debe transmitter un message christian sin pro isto presentar un realitate idyllic: al contrario, Manzoni va in cerca de personas qui, como [[Francesco Bussone]], le conte de Carmagnola, se oppone al mal que domina le societate, mesmo al precio del vita.<ref>{{sfn|Ferroni|p. 47}}</ref> Le importante es que le dramaturgo cerca le veritate e remane fidel al realitate historic (le ''vero storico''), lassante al poeta le carga de investigar le sentimentos del protagonista in un determinante contexto. Se delinea assi ille forte vena realistic que dominara anque le economia del romanzo, ab ''Fermo e Lucia'' usque al ''Quarantana'' de ''I promessi sposi'', ubi le [[realismo (litteratura)|realismo]] emerge precisamente del ultime capitulo: il non ha un fin felice, ma un continuation del vita quotidian signate per le disaventuras del protagonistas.<ref>Vide, super iste puncto, le essay de {{sfn|Forti|titulo=Manzoni e le refus del idylle}}, e le libro de {{sfn|Raimondi, ''Le Romanzo sin idylle''}}.</ref> Le allontanamento de [[Lecco]] de Renzo e Lucia e le reprise del activitates es le fructo del selection de facer continuar le vitas del duo protagonistas intra le quotidianitate historic.<ref>{{sfn|Ferroni|p. 58}}</ref> [[File:7005 - Milano - Monumento al Manzoni in p.zza San Fedele - Foto Giovanni Dall'Orto 8-Mar-2007.jpg|thumb|left|alt=Statua in bronzo de Alessandro Manzoni super alte pedestallo in le placia San Fedele|[[Monumento a Alessandro Manzoni (Milano)|Monumento a Alessandro Manzoni]], in [[placia San Fedele]], a [[Milano]]. Erigite in 1883 per obra de [[Francesco Barzaghi]], illo es situate ante le ecclesia de San Fedele, de cuje gradus le scriptor cadeva, reportante le [[trauma cranial]] que le conduceva al morte.]] === Le ''Question del lingua'' in Manzoni === {{Vide etiam|question del lingua}} Manzoni, sub le impulsion del romantismo e de su necessitate de establir un dialogo con un vaste publico heterogenee, se proponeva le scopo de trovar un lingua que presentava un vocabulario plen de terminos ligate al uso quotidian e al campos specific del cognoscentia, reducente le secular disparitate inter le lingua parlate e illo scribite. Isto percurso, initiate ja con le redaction del ''Fermo e Lucia'', videva le scriptor passar, inter 1821 e 1827, del compromisso del ''bon lingua'' litterari al approximation al [[dialectos toscane|toscano]]. Le investigation se concludeva, post annos de studios facilitate etiam per le presentia del governante florentine [[Emilia Luti]], in 1840 con le revision de ''I promessi sposi'' sur le modello del florentino cultivate. Iste modello presentava, ancora plus que le toscano generic, un dimension unitaria inter le oral e le litterari. In facto, inter le edition de 1827 e illo de 1840 esseva eliminate tote le lemmata toscane municipal que esseva distante del uso del florentino currente. Iste selection, ben que approbate per le ministro [[Emilio Broglio]] in le relation de 1868, non esseva acceptate per tote le contemporaneos: [[Carlo Tenca]], in un articulo del 11 januario 1851 in le revista «Crepuscolo», se opponeva al solution manzonian. Le mesme valeva pro le [[Scapigliatura|Scapigliati]] e pro [[Giosuè Carducci|Carducci]], durante que [[Francesco d'Ovidio]], [[Carlo Collodi]], [[Edmondo de Amicis]] e [[Carlo Emilio Gadda]] se refereva al lingua del romanzo, initiando le phenomeno del ''manzonismo''. == Le ''homine'' Manzoni == === Un vita a prime vista tranquille === Alessandro Manzoni in 1870, al etate de octanta-cinque annos. Como consequentia de su stilo de vita extrememente reservate, il non es facile de inquadrar Manzoni como homine. Il viveva principalmente retirate del vita public, mantenente se estranie al principal eventos mondan del citate — salvo le frequentation del [[Salotto Maffei|salon intellectual tenite per Clara Maffei]] — e distante del participation politic active al grande motiones nationalistic del [[Risorgimento]]. Tamen, il manteneva un position culturalmente e moralmente favorabile al causa del Unification (como testifica ''Adelchi'' e ''Marzo 1821''), que lo conduceva a acceptar le nomination como senator vitalicie durante su senectute. Le ration de iste attitude, ultra su character, debe esser cercate in su continue disturbi neurotic (que ille curava con longissime promenadas e un stilo de vita extrememente regular) como agoraphobia, attaccos de panico, hypochondria, lipothymias, varie phobias, inter illos le [[demophobia|timor del turba]], le [[ceraunophobia|timor del tonitros]] e le [[hydrophobia (psychopathologia)|hydrophobia]], iste ultime comprendite como timor del poças d'aqua. Amante del vita tranquille, il menava apparentemente un vita silentiose inter Brusuglio — ubi ille se delectava con [[botanica]] e [[horticultura]] — e via del Morone, dedicate a su studios e al cura del familia. Tamen, a causa del complexos que lo affligeva, ille mesme esseva frequentemente objecto del curas de su proximos. Il cultivava insimul amicities plus proxime, ben que ille evitava nove cognoscentias con le quales se sentiva embarrassate. In le vita quotidian, ille usava principalmente le [[dialecto milanese]]. Inapte in le administration de su bens, ille monstrava al contrario grande attention al mundo circumstante, judicate con placide ironia le eventos politic e social e adoptante auto-ironia verso su proprie males. Le personas proxime sublineava su cortesia, su memoria vivissime e su capacitate discursive elegante, ben que minate per le [[balbuzie]]. === Le description physic === [[File:Alessandro Manzoni - foto.jpg|thumb|alt=Portrait photographic de Alessandro Manzoni in 1868|Portrait photographic de Alessandro Manzoni (1868)]] Le filiastero Stefano Stampa offere un portrait physiognomic assai detaliate de su patre affine, delineante etiam su movimentos e ille ''risetto'' que indicava su character ironic: {{Citation|Manzoni esseva de [[statura]] medie, sì, ma medie plus tosto alte. Io possede le mesura de su persona, e illo esseva de 1 metro, 72 centimetros e 3 millimetros… Ille esseva de corpore ''slanciate'', ma nullemente ''gracile''; plus tosto larg de spatulas e ben conformate de torso… Con belle bracchios e belle gambas, ille haberea apparite un homine integremente ben proportionate, si ille non haberea habite, non le collo curte, sed le spatulas un pauc alte verso le capite, lo que le dava un aere un pauc incurvate <nowiki>[…]</nowiki> Su testa esseva longe de esser parve <nowiki>[…]</nowiki> In su juventute ille habeva le capillos castanee <nowiki>[…]</nowiki> Le oculos de Manzoni, tamen, non esseva parve, sed de grandor ordinari, de color azur tendente al verdastro. Le fronte alte e indicante le intelligentia. Le bucca non esseva large, sed de grandor medie, e con ''labios acuminate'', sur le quales ''ordinariemente'' appareva ille risetto ben definite per Cantù, ''de qui scherza e non deride''.}} <small>(''Alessandro Manzoni. Si m'eût été donné'')</small><ref>{{sfn|Stampa|I, pp. 329-331}}</ref> == In le cultura de massa == {{Vide etiam|I promessi sposi#Nella cultura di massa}} [[File:Giuseppe Verdi by Giovanni Boldini.jpg|thumb|left|alt=Portrait de Giuseppe Verdi per Giovanni Boldini|[[Giovanni Boldini]], ''Portrait de Giuseppe Verdi'', 1886. Le compositor de Parma commemorava Manzoni juste un anno post su morte con su ''Missa de Requiem''.]] Le mesme die de su morte, le municipalitate de Milano decretava de dar al ''via del Giardino'', presso le qual Manzoni habeva habitate desde 1813, le nomine del scriptor; le placas con le nove designation ''Via Alessandro Manzoni'' esseva jam fixate le matino del 23 de maio.<ref>{{Cita libro|autore=[[Alfredo Comandini]]|titolo=L'Italia nei cento anni del secolo XIX (1801-1900) giorno per giorno illustrata|url=https://archive.org/details/litalianeicentoa05comauoft/mode/2up/|anno=1930-1942|editore=Antonio Vallardi|città=Milano|p=182|volume=V|capitolo=23 maggio 1873|url_capitolo=https://archive.org/details/litalianeicentoa05comauoft/page/182/mode/2up/search/manzoni}} </ref> Analogemente, le principal citates italian intitularono un via o un corso a su nomine. In [[1874]], al prime anniversario de su morte, [[Giuseppe Verdi]] dirigeva personalmente in le [[chiesa di San Marco di Milano|ecclesia de San Marco de Milano]] le [[Requiem (Verdi)|Missa de Requiem]], componite pro honorar su memoria.<ref>{{sfn|Barbiera|p. 274}}</ref><ref group="N">Verdi sentiva devotion verso le autor de ''I promessi sposi'', non solmente pro su prosa e su arte, ma etiam pro le alte valor moral e civil que Manzoni propugnava con su autoritate moral. Isto es demonstrate per un littera de 1867 que le compositor inviava al commun amica Clara Maffei, plen de emotion e reverentia verso Manzoni. Vide: {{sfn|Verdi|pp. 390-391}}.</ref> Le 22 de maio [[1883]], al decennial de su morte, in presentia del [[Tommaso di Savoia-Genova|duca de Genova]] e de un representation parlamentar, le corpore esseva transferite con un ceremonia public al [[famedio]] del [[Cimitero monumentale di Milano]], in un sepulcro de granito rubie con solmente su nomine inscripte; in le postmeridie esseva inaugurate le [[monumento ad Alessandro Manzoni (Milano)|monumento in Piazza San Fedele]], opera de [[Francesco Barzaghi]].<ref>{{Cita web|url=http://www.arte.it/opera/tomba-di-alessandro-manzoni-1693|titolo=Tomba di Alessandro Manzoni|editore=ARTE.it|accesso=26 gennaio 2026|urlmorto=no|urlarchivio=https://web.archive.org/web/20251109103705/https://www.arte.it/opera/tomba-di-alessandro-manzoni-1693}}</ref><ref>{{cita pubblicazione|data=27 maggio 1883|titolo=La festa manzoniana|rivista=Illustrazione Italiana|p=326|accesso=31 gennaio 2026|url=http://teca.bsmc.it/pub/images/materiale_a_stampa/periodico/RAV0070589/RAV0070589_1883_00021/RAV0070589_1883_00021_006.jpg|urlarchivio=https://web.archive.org/web/20171210015712/http://teca.bsmc.it/pub/images/materiale_a_stampa/periodico/RAV0070589/RAV0070589_1883_00021/RAV0070589_1883_00021_006.jpg|dataarchivio=10 dicembre 2017|urlmorto=sì}}</ref> Le 29 de decembre [[1923]], al occasion del cinquantesimo anniversario del morte, le [[Regno de Italia (1861-1946)|Regno de Italia]] emitteva un [[Cinquantenario della morte di Manzoni|serie commemorative de sex francobollos]], cedite in parte al comité promotore del celebration.<ref>Pro le detalios super le serie philatelic, vide le articulo: [[Cinquantenario della morte di Manzoni]].</ref> [[File:Sergio Mattarella at the 150th anniversary of Alessandro Manzoni's death - Milan 22 May 2023 - 01.jpg|thumb|right|alt=Sergio Mattarella al Famedio de Milano in 2023|Sergio Mattarella in visita al Famedio le 22 de maio 2023, al occasion del centocinquantesimo anniversario del morte de Manzoni.]] Anque in le secunde medietate del vintesimo seculo e in le prime annos del 2000, le figura de Manzoni esseva evocate in occasiones plus o minus official: in 1973 esseva celebrate le prime centenario de su disparition e, in iste occasion, [[papa Paolo VI]] inviava al [[cardinale]] e [[arcevescovo de Milano]] [[Giovanni Colombo (cardinale)|Giovanni Colombo]] un message in le qual le pontifice brescian refaceva le percurso existential e christian del scriptor.<ref>{{Cita web|url=https://www.vatican.va/content/paul-vi/it/speeches/1973/may/documents/hf_p-vi_spe_19730519_centenario-manzoni.html|titolo=Nel I centenario della morte di Alessandro Manzoni, 19 maggio 1973 {{!}} Paolo VI|sito=[www.vatican.va|accesso=31](http://www.vatican.va|accesso=31) gennaio 2026}}</ref> In ultra, alcun [[500 lire "Manzoni"|liras con su profilo esseva coniate al occasion del bicentenario de su nascentia]] (1985). Al centocinquantesimo anniversario de su disparition, celebrate in 2023, Manzoni esseva commemorate al nivello national tanto per le [[Parlamento italiano|Parlamento]]<ref>{{Cita web|autore=Pierfranco Bruni|url=https://www.corrierenazionale.net/2024/01/16/manzoni-150-presentato-alla-camera-dei-deputati-a-roma/|titolo=“Manzoni 150” presentato alla Camera dei Deputati a Roma|editore=Il Corriere Nazionale|data=16 gennaio 2024|accesso=2 gennaio 2025}}</ref> como per le [[Presidente della Repubblica Italiana|capo del Stato]] [[Sergio Mattarella]], qui visitava le [[Cimitero monumentale di Milano|Famedio]] pro commemorar le homine de litteras.<ref>{{Cita web|lingua=it|autore=Segretariato generale della Presidenza della Repubblica-Servizio sistemi informatici|url=https://www.quirinale.it/elementi/89670|titolo=150° anniversario della morte di Alessandro Manzoni|sito=Quirinale|accesso=2025-01-02}}</ref> In ultra, gratias al intervention del [[Centro nazionale di studi manzoniani]]<ref>{{Cita web|url=https://www.casadelmanzoni.it/content/manifestazioni-il-150esimo-anniversario-dalla-morte-di-manzoni|titolo=MANIFESTAZIONI PER IL 150ESIMO ANNIVERSARIO DALLA MORTE DI MANZONI {{!}} Casa Manzoni|sito=[www.casadelmanzoni.it|accesso=2025-01-02](http://www.casadelmanzoni.it|accesso=2025-01-02)}}</ref> e al sensibilitate del archiepiscopato milanese,<ref>{{Cita web|lingua=it-IT|url=https://www.chiesadimilano.it/news/arte-cultura/omaggio-a-manzoni-nel-duomo-di-milano-1778422.html|titolo=Omaggio a Manzoni nel Duomo di Milano – Chiesa di Milano|accesso=2025-01-02}}</ref> esseva organise alcun eventos pro commemorar Manzoni: le publication del edition critic de ''I promessi sposi'' e del ''[[Osservazioni sulla morale cattolica]]'', per exemplo, per le prime; e le lectura in le Duomo, del 9 de maio al 31 de maio 2023, del romanzo. Finalmente, rememora le [[parodie]] de ''I promessi sposi'' ([[I promessi sposi (Quartetto Cetra)|celle del Quartetto Cetra in 1985]] e [[I promessi sposi (miniserie televisiva 1990)|celle de ''Il Trio'' in 1990]]) e le varie adaptationes televisive, ab [[I promessi sposi (miniserie televisiva 1967)|celle de 1967]] usque al [[I promessi sposi (miniserie televisiva 1989)|adaptation dirigite per Salvatore Nocita in 1989]]. In 2023, al occasion del 150e anniversario del disparition de Alessandro Manzoni, esseva coniate un moneta commemorative de [[2 euro commemorativi|2 euros]] que representa le effigie del scriptor.<ref>{{Cita web|url=https://eurocollezione.altervista.org/_ITALIA_/_2_euro_2023_commemorativo_Manzoni.htm|titolo=ITALIA 2023 : 2 € commemorativo "150º anniv. morte Alessandro Manzoni"|sito=eurocollezione.altervista.org|accesso=2025-11-14}}</ref> == Notas == <references group="N"/> {{Ref}} == Bibliographia == * {{cite book |first=Aurelia |last=Accame Bobbio |title=La crisi manzoniana del 1817 |year=1960 |publisher=Le Monnier |location=Firenze |ref=Accame Bobbio}} * {{Cita pubblicazione|autore=Paolo Albani|titolo=Genio e follia di Alessandro Manzoni|rivista=Il caffè illustrato|numero=64-65|data=gennaio-aprile 2012|url=http://www.paoloalbani.it/GeniofolliaManzoni.html|accesso=31 luglio 2015|cid=Albani}} * {{cite book |title=Alberi Genealogici delle Case Nobili di Milano |year=2008 |publisher=Orsini de Marzo |location=Milano |editor=Società Storica Lombarda |isbn=978-88-7531-087-5 |ref=Alberi Genealogici delle Case Nobili di Milano}} * {{cite book |first=Davide |last=Albertario (don) |title=Manzoni pro e contro - Ottocento |year=1975 |publisher=Istituto propaganda libraria |location=Milano |chapter=Il giansenista ha messo alla luce il liberale |pages=443–462 |editor=[[Giancarlo Vigorelli]] |ref=Albertario}} * {{cite book |author=[[Cesare Angelini]] |title=Il dono del Manzoni |year=1924 |location=Firenze |publisher=Vallecchi |ref=AngeliniDono}} * {{cite book |author=[[Cesare Angelini]] |title=Invito al Manzoni |year=1968 |location=Brescia |publisher=La Scuola Editrice |ref=AngeliniInvito}} * {{cite book |author=[[Cesare Angelini]] |title=Capitoli sul Manzoni vecchi e nuovi |year=1969 |location=Milano |publisher=Mondadori |ref=AngeliniCapitoli}} * {{cite book |first=Giuseppe |last=Arrigoni |title=Notizie storiche della Valsassina e delle terre limitrofe dalla più remota fino alla presente età |year=1840 |publisher=coi tipi di Luigi di Giacomo Pirola |location=Milano |url=https://books.google.it/books?id=NTu6A9OFB0MC&printsec=frontcover&hl=it#v=onepage&q&f=false |access-date=20 ottobre 2015 |ref=Arrigoni}} * {{cite book |first=Giovanni |last=Azzolin |title=Manzoni e i gesuiti della "Civiltà cattolica" |year=1992 |publisher=UCIIM |location=Roma |ref=cidAzz}} * {{cite book |first=Luca |last=Badini Confalonieri |title=Presenza dei cattolici reazionari. Qualche riflessione a partire da Manzoni (con nuovi documenti su Manzoni e Lamennais) |year=2013 |publisher=Città del Silenzio Edizioni |location=Novi Ligure |pages=165–181 |work=L’officina letteraria e culturale dell’età mazziniana (1815-1870). Giornate di studio |editor=Q. Marini |url=https://www.academia.edu/4070255/Presenza_dei_cattolici_reazionari._Qualche_riflessione_a_partire_da_Manzoni_con_nuovi_documenti_su_Manzoni_e_Lamennais_ |access-date=22 ottobre 2015 |isbn=978-88-97273-05-9 |ref=Badini Confalonieri}} * {{cite book |first=Raffaello |last=Barbiera |title=Il salotto della contessa Maffei e la società milanese (1834-1886) |year=1895 |publisher=Fratelli Treves |location=Milano |edition=4 |url=https://archive.org/stream/ilsalottodellaco00barb#page/n9/mode/2up |access-date=2 ottobre 2015 |ref=Barbiera}} * {{cite book |first=Luca |last=Beltrami |title=Alessandro Manzoni |year=1898 |publisher=Hoepli |location=Milano |url=https://archive.org/stream/alessandromanzo00beltgoog#page/n8/mode/2up |access-date=19 luglio 2015 |ref=Beltrami}} * {{Cita pubblicazione|autore= Diego Maria Bertini|titolo= Revisione de 'La lingua di Manzoni. Avviamento alle prose manzoniane'|rivista= Aevum|volume=68|numero=3|anno=1994|editore=Vita e Pensiero|url=https://www.jstor.org/stable/20860448?seq=1#page_scan_tab_contents|accesso=7 settembre 2015|pp=812-818|cid=Bertini|ISSN=0001-9593}} * {{cite book |first=Gian Piero |last=Bognetti |title=Manzoni giovane |year=1977 |publisher=Guida Editori |location=Napoli |ref=Bognetti}} La ''Nota ai testi'' (pp.&nbsp;VII-VIII) avverte che il volume raccoglie saggi e articoli pubblicati tra il 1948 e il 1955, più un saggio inedito recante in calce la data del 1959 * {{cite book |first=Marta |last=Boneschi |title=Quel che il cuore sapeva: Giulia Beccaria, i Verri e i Manzoni |year=2005 |publisher=Mondadori |location=Milano |isbn=88-04-54779-0 |ref=Boneschi}} * {{cite book |first=Giorgio |last=Bonfiglioli |title=Manzoni, la vita e le opere |year=1949 |publisher=Genio |location=Milano |ref=Bonfiglioli}} * {{cite book |title=Carteggio fra Alessandro Manzoni e Antonio Rosmini |editor=Giulio Bonola |location=Milano |publisher=L.F. Cogliati |year=1901 |url=https://archive.org/details/carteggiofraale00rosmgoog/page/n9/mode/2up |ref=Bonola, ''Carteggio''}} * {{Treccani|manzonismi_(Enciclopedia-dell%27Italiano)|manzonismi|autore=Ilaria Bonomi|data=2011|cid=Bonomi}} * {{cite book |author=Romano Bracalini |title=La regina Margherita |year=1983 |publisher=Rizzoli |location=Milano |ref=Bracalini}} * {{cite book |first=Felice |last=Calvi |title=Il patriziato milanese |year=1875 |publisher=Andrea Mosconi libraio |location=Milano |edition=2 |orig-year=1865 |url=https://archive.org/stream/ilpatriziatomila00calv#page/n3/mode/2up |access-date=20 ottobre 2015 |ref=Calvi}} * {{cite book |first=Cesare |last=Cantù |title=Alessandro Manzoni. Reminiscenze di Cesare Cantù |year=1885 |publisher=Fratelli Treves |location=Milano |url=https://archive.org/stream/alessandromanzon01cantuoft#page/n7/mode/2up |access-date=9 agosto 2015 |ref=Cantù}} * {{cite book |first=Giulio |last=Carcano |title=Vita di Alessandro Manzoni |year=1873 |publisher=Fr.lli Rechiedei |location=Milano |url=https://books.google.it/books?id=XXfZAAAAIAAJ&printsec=frontcover&hl=it#v=onepage&q&f=false |access-date=19 luglio 2015 |ref=Carcano}} * {{cite book |first=Pietro |last=Citati |title=Manzoni |year=1980 |publisher=Mondadori |location=Milano |ref=Citati}} * {{cite book |first=Victor |last=Cousin |title=Cours d'histoire de la philosophie morale, professé à la faculté des lettres en 1819 et 1820 |year=1841 |publisher=Ladrange |location=Paris |language=fr |url=https://archive.org/details/coursdhistoired02cousgoog/page/n5/mode/2up |access-date=3 gennaio 2024 |ref=Cousin}} * {{Cita pubblicazione|autore=[[Benedetto Croce]]|titolo=Note sulla poesia italiana e straniera del secolo decimonono. XIV. Manzoni|url=https://rosa.uniroma1.it/rosa00/index.php/la_critica/article/view/7564/7546|rivista=[[La Critica]]|volume=19|numero=5|giorno=20|mese=settembre|anno=1921|pp=257-269|ISSN=0393-7275|cid=''Manzoni''}} * {{Cita pubblicazione|autore=Benedetto Croce|anno=1941|titolo=Il Manzoni nel cuore dei clericali|rivista=La Critica. Rivista di Letteratura, Storia e Filosofia|editore=Direzione della Critica|città=Napoli|volume=39|numero=1|pp=386-387|accesso=6 luglio 2018|url=https://ojs.uniroma1.it/index.php/lacritica/article/download/6411/6394|cid=Croce 1941|ISSN=0393-7275|dataarchivio=17 aprile 2018|urlarchivio=https://web.archive.org/web/20180417230112/http://ojs.uniroma1.it/index.php/lacritica/article/download/6411/6394|urlmorto=sì}} * {{cite book |first=Benedetto |last=Croce |title=Tornando sul Manzoni |year=1955 |publisher=Laterza |location=Bari |work=Terze pagine sparse |orig-year=1952 |ref=''Tornando sul Manzoni''}} * {{Cita pubblicazione|autore= |titolo= [https://books.google.it/books?id=UIfNAAAAMAAJ&pg=PA77 Cronaca contemporanea. Roma — (Nostra Corrispondenza) — Alessandro Manzoni e Giuseppe Puccianti]|rivista= La Civiltà cattolica|volume=8|data=26 giugno 1873|cid=''La Civiltà Cattolica''|ISSN=0009-8167}} * {{cite book |first=Italo |last=de Feo |title=Manzoni. L'uomo e l'opera |year=1971 |publisher=Arnoldo Mondadori Editori |location=Milano |ref=de Feo}} * {{cite book |first=Angelo |last=De Gubernatis |title=Alessandro Manzoni - Studio biografico |year=1879 |publisher=Le Monnier |location=Firenze |url=https://archive.org/stream/alessandromanzo00gubegoog#page/n10/mode/2up |access-date=6 gennaio 2015 |ref=De Gubernatis}} * {{cite book |title=Dizionario geografico-storico-statistico-commerciale degli Stati di S.M. il Re di Sardegna |year=1842 |publisher=G. Maspero Libraio e Cassone e Marzorati Tipografi |location=Torino |editor=Goffredo Casalis |volume=10 |url=https://books.google.it/books?id=VwgUAAAAQAAJ&printsec=frontcover&hl=it#v=onepage&q&f=true |access-date=3 gennaio 2015 |ref=Casalis}} * {{cite book |first=Cristoforo |last=Fabris |title=Memorie manzoniane |year=1901 |publisher=Cogliati |location=Milano |url=https://archive.org/stream/memoriemanzonia00fabrgoog#page/n4/mode/2up |access-date=19 luglio 2015 |ref=Fabris}} * {{cite book |first=Giulio |last=Ferroni |title=Il Romanticismo e Manzoni: Restaurazione e Risorgimento (1815-1861) |year=2006 |publisher=Mondadori |location=Milano |series=Storia della Letteratura Italiana |editor=Giulio Ferroni |volume=10 |ref=Ferroni}} * {{DBI||Manzóni, Alessandro|alessandro-manzoni|autore=Piero Floriani|accesso=4 gennaio 2016|cid=Floriani}} * {{Cita pubblicazione|autore= Fiorenzo Forti|titolo= Manzoni e il rifiuto dell'idillio|rivista= Giornale storico della letteratura italiana|data=1º gennaio 1973|volume=150|numero=472|pp=481-514|cid=Forti|ISSN=0017-0496}} * {{Cita pubblicazione|autore=Pierantonio Frare|anno=2004|mese=Gennaio/Aprile|titolo=La condanna etica e civile dell'Ottocento nei confronti del Barocco|rivista=Italianistica: Rivista di letteratura italiana|editore=Accademia Editoriale|volume=33|numero=1|pp=147-165|accesso=30 marzo 2024|url=https://www.jstor.org/stable/23935366|cid=Frare|ISSN=0391-3368}} * {{cite book |author=Carlo Emilio Gadda |title=Apologia manzoniana |year=1975 |publisher=Istituto propaganda libraria |location=Milano |work=Manzoni pro e contro - Novecento, 1 |editor=Giancarlo Vigorelli |pages=333–343 |volume=2 |ref=Gadda}} * {{cite book |first=Alfredo |last=Galletti |title=Alessandro Manzoni |year=1944 |publisher=Corticelli |location=Milano |ref=Galletti}} * {{cite book |author=[[Giovanni Gentile]] |title=Alessandro Manzoni |year=1923 |series=[[Manzoni e Leopardi]] |location=Milano |publisher=Fratelli Treves |pages=1–30 |ref=Gentile}} * {{cite book |first=Natalia |last=Ginzburg |title=La famiglia Manzoni |year=1989 |publisher=Einaudi |location=Torino |isbn=88-06-11568-5 |ref=Ginzburg}} * {{cite book |first=Alberto |last=Giordano |title=Manzoni. La vita il pensiero i testi esemplari |year=1973 |publisher=Accademia |location=Milano |ref=Giordano}} * {{cite book |first=Aldo |last=Giudice |author2=Giovanni Bruni |title=Ottocento |year=1973 |publisher=Paravia |location=Torino |volume=3 |series=Problemi e scrittori della letteratura italiana |ref=Giudice-Bruni}} * {{cite book |author1=[[Salvatore Guglielmino]] |author2=Hermann Grosser |chapter=Alessandro Manzoni |title=Il sistema letterario. Guida alla storia letteraria e all'analisi testuale |volume=''Ottocento'' |edition=2 |location=Milano |publisher=Principato |year=1994 |pages=221–237 |isbn=88-416-1354-8 |ref=Guglielmino-Grosser}} * {{cite book |first=Giuseppe |last=Langella |title=Studi di letteratura italiana in onore di Francesco Mattesini |year=2000 |publisher=Vita e Pensiero |location=Milano |pages=141–184 |chapter=Il mistero della Salvezza. Sul primo abbozzo della "Pentecoste" |isbn=88-343-0400-4 |url=https://books.google.it/books?id=ysmZ67cdFKgC&pg=PA141 |access-date=3 agosto 2015 |editor=Enrico Elli e Giuseppe Langella |ref=Langella}} * {{cite book |author=Francesco Lioce |title=PISANI DOSSI, Alberto Carlo |url=http://www.treccani.it/enciclopedia/pisani-dossi-alberto-carlo_(Dizionario-Biografico)/ |access-date=17 marzo 2017 |series=Dizionario Biografico degli Italiani |year=2015 |publisher=Istituto della enciclopedia italiana |location=Roma |volume=84 |isbn=978-88-12-00032-6 |ref=Lioce}} * {{cite book |first=Giovanni |last=Macchia |title=Manzoni e la via del romanzo |year=1994 |publisher=Adelphi |location=Milano |isbn=88-459-1052-0 |ref=Macchia}} * {{cite book |author=Alessandro Manzoni |editor=[[Giovanni Sforza (storico)|Giovanni Sforza]] |title=Epistolario |year=1882 |publisher=Libreria di educazione e di istruzione Paolo Carrara editore |location=Milano |volume=vol. 1 (1803-1839) |url=https://books.google.it/books?id=498vAAAAMAAJ&printsec=frontcover#v=onepage&q&f=false |ref=Sforza}} * Alessandro Manzoni, ''Scritti linguistici'', ora in: {{cite book |author=Alessandro Manzoni |editor=Maurizio Vitale |title=Scritti linguistici |year=1990 |publisher=Unione tipografico-editrice torinese |location=Torino |ref=Vitale}} * {{cite book |first=Claudio |last=Marazzini |title=Questione della lingua |year=2011 |publisher=Istituto dell'Enciclopedia Italiana |location=Roma |series=Enciclopedia dell'Italiano |url=http://www.treccani.it/enciclopedia/questione-della-lingua_(Enciclopedia-dell'Italiano)/ |access-date=31 agosto 2015 |isbn=978-88-12-00040-1 |ref=''Questione della lingua''}} * {{cite book |first=Angelo |last=Marchese |title=Guida alla lettura di Manzoni |year=1987 |publisher=Mondadori |location=Milano |isbn=88-04-29773-5 |ref=Marchese}} * {{cite book |author1=[[Giuseppe Farinelli (storico della letteratura)|Giuseppe Farinelli]] |author2=Antonia Mazza Tonucci |author3=Ermanno Paccagnini |chapter=Alessandro Manzoni |title=La letteratura italiana dell'Ottocento |location=Roma |publisher=Carocci |year=2002 |pages=79–116 |isbn=88-430-2227-X |ref=Mazza Tonucci}} * {{cite book |first=Pietro |last=Millefiorini |title=Provando e riprovando: impegno, politica ed etica nella grande letteratura italiana |year=2009 |publisher=Jaca book |location=Milano |isbn=978-88-16-40874-6 |url=https://books.google.it/books?id=i-MAfg-qdjwC&pg=PA173 |access-date=3 agosto 2015 |ref=Millefiorini}} * {{cite book |author=[[Attilio Momigliano]] |title=Alessandro Manzoni |location=Messina-Milano |publisher=Casa editrice Giuseppe Principato |year=1933 |edition=3 |ref=Momigliano}} * {{cite book |title=Il giansenismo e l'Università di Pavia. Studi in ricordo di Pietro Stella (Pavia, 22 maggio 2009) |url=https://www.academia.edu/5069540 |editor=Simona Negruzzo |location=Milano |publisher=Cisalpino |year=2012 |isbn=978-88-205-1034-3 |ref=Negruzzo}} * {{cite book |author=Salvatore S. Nigro |title=Manzoni |url=https://archive.org/details/manzoni0000nigr |series=Letteratura italiana Laterza |volume=41 |edition=2 |location=Roma-Bari |publisher=Editori Laterza |year=1988 |isbn=88-420-0945-8 |ref=Nigro}} * {{cite book |first=Andrea |last=Orlandi |title=Le famiglie della Valsassina |year=1932 |publisher=Tip. La Grafica |location=Lecco |ref=Orlandi}} * {{cite book |first=Marino |last=Parenti |title=Immagini della vita e dei tempi di Alessandro Manzoni |year=1973 |publisher=Sansoni |location=Firenze |ref=Parenti}} * {{Cita pubblicazione|autore= Luciano Parisi|titolo= Il tema della Provvidenza in Manzoni|editore= The Johns Hopkins University Press|pubblicazione=MLN|volume=114|numero=1|data=Gennaio 1999|pp=83-105|cid=Parisi|ISSN=0026-7910|url=https://www.jstor.org/stable/3251294|accesso=4 settembre 2015}} * {{Cita pubblicazione|autore=[[Giovanni Pascoli]]|titolo=L'eco d'una notte mitica|url=https://books.google.it/books?id=HOUaAAAAYAAJ&pg=PA1|rivista=La vita italiana|serie=n.s.|volume=2|numero=7|giorno=25|mese=agosto|anno=1896|pp=1-8|cid=Pascoli}} * {{cite book |first=Alessandro |last=Passerin d'Entrèves |title=Il "nostro" Manzoni |year=1955 |publisher=Einaudi |location=Torino |work=Dante politico e altri saggi |ref=Passerin d'Entrèves}} * {{Cita pubblicazione|autore=Pietro Pensa|anno=1985|titolo=Famiglia Manzoni: quel ramo del casato|url=http://pietro.pensa.it/Famiglia_Manzoni:_quel_ramo_del_casato|pp=62-69|accesso=23 luglio 2015|rivista=Broletto|città=Como|volume=2|cid=Pensa|ISSN=2388-1232}} * {{Cita pubblicazione|autore=Enzo Pini|titolo=I Manzoni dalla Valsassina alla Martesana|rivista=Storia in Martesana|numero=2|data=2009|cid=Enzo Pini|url=http://www.bibliomilanoest.it/storiainmartesana/pdf/numero02/pini_enzo_i_manzoni.pdf|8=|accesso=11 marzo 2016|urlmorto=sì|urlarchivio=https://web.archive.org/web/20160312003256/http://www.bibliomilanoest.it/storiainmartesana/pdf/numero02/pini_enzo_i_manzoni.pdf|dataarchivio=12 marzo 2016}} * {{cite book |first=Alessandro |last=Piumati |title=La vita e le opere di Alessandro Manzoni |year=1886 |publisher=Paravia |location=Torino |url=https://archive.org/stream/lavitaeleopered00piumuoft#page/n3/mode/2up |access-date=6 gennaio 2015 |ref=Piumati}} * {{cite book |title=Manzoni cent'anni dopo |year=1974 |location=Milano |editor=Provincia di Milano |ref=Manzoni cent'anni dopo}} * {{cite book |author=Emilio Radius |title=Vita di Alessandro Manzoni |edition=2 |orig-year=1959 |year=1960 |publisher=Rizzoli |location=Milano |ref=Radius}} * {{Cita pubblicazione|autore=[[Ezio Raimondi]]|titolo=Alessandro Manzoni e il Romanticismo|rivista=Lettere Italiane|volume=19|numero=4|data=1º ottobre 1967|ISSN=0024-1334|pp=441-456|cid=Raimondi 1967}} * {{cite book |first=Ezio |last=Raimondi |title=Il Romanzo senza idillio |year=1974 |publisher=Einaudi |location=Torino |isbn=88-06-40246-3 |ref=Raimondi, ''Il Romanzo senza idillio''}} * {{cite book |first=Giuseppe |last=Riconda |title=Manzoni e Rosmini |year=2005 |publisher=Fondazione nazionale Giuseppe Capograssi - Centro internazionale di studi rosminiani |location=Roma - Stresa |ref=Riconda}} * {{cite book |first=Stefano |last=Stampa |title=Alessandro Manzoni: la sua famiglia, i suoi amici |year=1885 |publisher=U. Hoepli |location=Milano |url=https://archive.org/stream/alessandromanzon00stamuoft#page/n7/mode/2up |access-date=9 agosto 2015 |ref=Stampa}} * {{cite book |first=Gino |last=Tellini |title=Manzoni |year=2007 |publisher=Salerno Editrice |location=Roma |isbn=978-88-8402-572-2 |ref=Tellini}} * {{cite book |author=[[Niccolò Tommaseo]] |editor2=Giovanni Titta Rosa |title=Colloqui col Manzoni di N. Tommaseo, G. Borri, R. Bonghi; seguiti da Memorie Manzoniane di Cristoforo Fabris |year=1954 |publisher=Ceschina |location=Milano |ref=Tommaseo}} * {{cite book |first=Luigi |last=Tonelli |title=Manzoni |year=1984 |publisher=Dall'Oglio |location=Milano |orig-year=1928 |ref=Tonelli}} * {{Cita pubblicazione|autore=Alessandro Tortoreto|titolo= Manzoni e Leopardi|rivista=Aevum|volume=45|numero=3|pp=322-336|data=1º maggio 1971|SBN=RMS2284106|cid=Tortoreto}} * {{Cita pubblicazione|autore=[[Gaetano Trombatore]]|titolo=L'esordio del Manzoni|rivista=Giornale storico della letteratura italiana|volume=134|numero=406|data=1º aprile 1957|ISSN=0017-0496|cid=Trombatore 1957}} * {{Cita pubblicazione|autore=Gaetano Trombatore|titolo=I sonetti e le odi giovanili di Alessandro Manzoni e l'idillio "Adda"|rivista=Giornale Storico della Letteratura Italiana|volume=138|numero=422|data=1º gennaio 1961|cid=Trombatore 1961}} * {{cite book |editor=Carlo Varotti |title=Manzoni. Profilo e antologia critica |work=La letteratura italiana diretta da Ezio Raimondi |location=Milano |publisher=Bruno Mondadori |year=2006 |isbn=88-424-9229-9 |url=https://books.google.it/books?id=jwrOcv4UkPoC&printsec=frontcover#v=onepage&q&f=false |ref=Varotti}} * {{cite book |first=Felice |last=Venosta |title=Alessandro Manzoni. Cenni sulla vita e le sue opere |year=1873 |publisher=Carlo Barbini |location=Milano |url=https://books.google.it/books?id=d_o9AQAAIAAJ&pg=PA154 |access-date=3 agosto 2015 |ref=Venosta}} * {{cite book |author=[[Giuseppe Verdi]] |title="Voi siete un santo" |year=1975 |publisher=Istituto propaganda libraria |location=Milano |pages=390–391 |work=Manzoni pro e contro - Ottocento |editor=Giancarlo Vigorelli |ref=Verdi}} * {{cite book |title=Onoranze funebri ad Alessandro Manzoni |year=1874 |location=Milano |editor=Municipio di Milano |url=https://books.google.it/books?id=4JoZAAAAYAAJ&printsec=frontcover&hl=it#v=onepage&q&f=false |access-date=16 marzo 2017 |ref=Onoranze funebri ad Alessandro Manzoni}} [[Categoria:Alessandro Manzoni| ]] [[Categoria:Cavalleros del Ordine del Sanctos Mauricio e Lazaro]] [[Categoria:Cavalleros del Ordine de Sancto Joseph]] [[Categoria:Cavalleros del Ordine Pour le Mérite]] [[Categoria:Cavalleros de grande croce del Ordine del Corona de Italia]] [[Categoria:Sepultate in le Cimiterio Monumental de Milano]] [[Categoria:Membros del Accademia del Scientias de Torino]] [[Categoria:Poetas romantic]] [[Categoria:Scriptor romantice]] [[Categoria:Scriptor catholic]] [[Categoria:Scriptor del realismo]] [[Categoria:Personas ligate al Accademia Roveretana del Agiati]] [[Categoria:Academicos del Crusca]] [[Categoria:Senatores del VII legislatura del Regno de Sardinia]] [[Categoria:Senatores del VIII legislatura del Regno de Italia]] [[Categoria:Senatores del IX legislatura del Regno de Italia]] [[Categoria:Senatores del X legislatura del Regno de Italia]] [[Categoria:Senatores del XI legislatura del Regno de Italia]] [[Categoria:Personalitates commemorate con funerales de Stato]] 6wgn44g3ri7q9le3aeghf6orq4crjxz 699309 699295 2026-08-28T08:32:00Z Interlingvisto 60932 699309 wikitext text/x-wiki {{Infobox/articulo/persona}} '''Alessandro Manzoni''', nascite '''Alessandro Francesco Tommaso Antonio Manzoni''' ([[Milan]]), ([[7 de martio]] [[1785]] – [[Milan]], [[22 de maio]] [[1873]]) esseva un [[scriptor]], [[poeta]] e [[dramaturgo]] [[Italia|italian]], e anque [[Senator del Regno de Italia|senator del Regno de Italia]]. Considerate como un del major romancieros italian de tote le tempo pro le celeberrime romanzo ''[[Le promesse sposes]]'', capite fundamental del [[litteratura italian]],<ref name="Treccani">{{Treccani|alessandro-manzoni|Manzóni, Alessandro|accesso=16 januario 2026}}</ref> Manzoni habeva le merito de haber jectate le bases pro le romanzo moderne e de haber assi promovite le unitate linguistic italian, sur le tracia del litteratura moralmente e civilmente ingajate proprie del [[Illuminismo italian]]. Passate del periodo [[neoclassic]] a illo [[romantismo|romantic]], Manzoni, devenite un fervente catholic de tendentias [[Christianismo liberal|liberal]], lassava un marca indelebile anque in le [[historia del theatro italian]] (pro haber rumpite le tres [[unitates aristotelic]]) e in le poesia, gratias al nascentia del pluralismo vocal con le ''[[Hymnos Sacre]]'' e al disveloppamento del poesia civil. Le successo e le numerose recognitiones public (ille esseva [[Senator del Regno de Italia|senator del Regno de Italia]]) esseva accompaniate per problemas de sanitate ([[neurosis]], [[agoraphobia]]) e familiar (le numerose mortes que affligeva le vita domestic), que le reduceva a un progressive isolation existential. Nonobstante isto, ille remaneva in contacto per correspondentia con le melior cultura europee, ab [[Goethe]] usque a [[Antonio Rosmini]], subiente anque le influentia de [[Walter Scott]] pro le genere del romanzo historic. == Biographia == === Origines familiar === ==== Familia ==== {{Vider anque|Manzoni (familia)}} [[File:Pietro Manzoni.jpg|left|thumb|alt=Portrait de Pietro Manzoni|Pietro Manzoni, ''Casa Manzoni'', [[Brusuglio]]<ref>{{Harvnb|Ginzburg|p. 345}}.</ref>.]] Per le latere maternal Alessandro Manzoni proveniva del illustre familia del [[Beccaria (familia)|Beccaria]]; le avo esseva [[Cesare Beccaria]], autor del tractato ''[[Dei delitti e delle pene|Del delitos e del penas]]'' e un del principal promotores del [[Illuminismo in Italia|Illuminismo lombard]]. Secundo le mesme Manzoni, ille e su avo se videva solmente un vice, al occasion del visita de su matre al celebre genitor.<ref>Manzoni rememora assi le incontro in {{Harvnb|Fabris|p. 94}}: {{Citation|Io me rememora de haber le vidite un sol vice, e io rememora su figura. Mi matre, ante de poner me in collegio, me duceva a salutar le; e ille iva prender chocolates pro me. Il me pare ancora vider le avo e le armario.}} </ref> Le parentela con le Beccaria le rendeva insuper cosino distante del scriptor [[scapigliatura|scapigliate]] [[Carlo Dossi]].<ref>{{Harvnb|Lioce}}.</ref> Plus modeste esseva in vice le familia paternal:<ref group="N">Pro un quadro general del historia del familia Manzoni ab Giacomo (initio del XVI seculo) usque a Alessandro Manzoni, vide: {{Cita testo |autore=Pietro Pensa |titolo=Familia Manzoni: ille ramo del casato |rivista=Broletto |volume=2 |anno=1985 |pagine=62-69 |città=Como |issn=2388-1232 |url=http://pietro.pensa.it |accesso=23 julio 2015}}</ref> don [[Pietro Manzoni|Pietro Antonio Pasino Manzoni]] (1657-1736), le patre de Alessandro, descendeva de un nobile familia de [[Barzio]], in [[Valsassina]], stabilite in [[1612]] in [[Lecco]] (in le localitate de [[Caleotto]]) sequente al matrimonio de [[Giacomo Maria Manzoni]] con Ludovica Airoldi in 1611.<ref>{{Harvnb|Pensa}}.</ref> Ben que Pietro Manzoni habeva postea recipite le feudo de [[Cascine di Garbagna Novarese#Moncucco|Moncucco]] in le [[Provincia de Novara|Novarese]] in [[1691]]<ref>{{Cita web|http://www.storiadimilano.it/Repertori/cronologia_manzoni.htm|titulo=Chronologia del vita de A. Manzoni e del edificios habitate per ille|accesso=16 januario 2026|autore=Paolo Colussi|editore=Historia de Milano|data=9 april 2012}}</ref><ref>{{Harvnb|Parenti|p. 12}}:{{Citation|Le feudo de Moncucco pertineva al Manzoni, qui lo habeva acquirite del Camera Regia de Milano, con le assenso de Carlo II, rege de Hispania, ja desde le 23 de februario 1691, per opera de Don Pietro Antonio.}}</ref><ref>{{Harvnb|Bonfiglioli|p. 8}}.</ref><ref>{{Harvnb|Casalis|p. 600}}:{{Citation|Moncucco, dependentia de Mirasole in le basse Novarese: se trova super le Arbogna: esseva le signoria del Manzoni del loco de Caleotto in le territorio de Lecco.}}</ref> e in virtute de isto illes esseva contes, in Milano le titulo non esseva valide proque esseva «estranie».<ref name=":5">{{DBI|autore=Piero Floriani|nomeurl=alessandro-manzoni|accesso=16 januario 2026}}</ref><ref name="infeudazione" group="N">Alcun autores, como {{Harvnb|de Feo|p. 27}} e {{Harvnb|Bonfiglioli|p. 8}}, reporta 1773 como anno del infeudation de Moncucco al Manzoni: il se tracta de un evidente error chronologic, proque [[Carlo II de Hispania]] habeva morite in 1700 e le Novarese, ante le [[guerra de succession espaniol]], faceva parte del [[Ducato de Milano]], alora sub le egida de [[Madrid]].</ref> Initialmente don Pietro presentava al govern austriac un requesta official de recognition, ma pois prefereva non insister.<ref>{{Harvnb|De Gubernatis|p. 21, nota 4}}.</ref> In omne caso, quando Roma attribuera multo plus tarde le citatinitate al Manzoni, le titulo comital apparera sur le acto official e sera mantenite per su descendentes. ==== Manzoni e Giovanni Verri ==== Ben que le patre legitim esseva Pietro Manzoni, il es multo probabile que le patre natural de Alessandro esseva un amante de Giulia, [[Giovanni Verri]] (le fratre minor de [[Alessandro Verri|Alessandro]] e [[Pietro Verri]]).<ref name=":5"/><ref name=":0">{{Harvnb|Tellini|pp. 16-17}}: {{Citation|Le patre natural es tamen Giovanni Verri — ja amante de Giulia desde 1780…}}</ref> Con Giovanni, un homine attractive e libertin, de dece-septe annos plus vetule que illa, Giulia habeva initiate un relation ja in 1780, continuante la mesmo post le matrimonio.<ref name=":0"/><ref>{{Cita web|url=http://archiviostorico.corriere.it |titolo=Verri, Manzoni, Beccaria: tres familias pro Giulia |autore=Giulia Beccaria e Ermanno Paccagnini |editore=Corriere della Sera |data=15 decembre 2001 |accesso=17 januario 2026 |citazione=Accesso limitate per medio de subscription.}}</ref> Secundo lo que esseva reportate per [[Niccolò Tommaseo]], il pare que Verri esseva le ver patre del scriptor e que iste esseva plenmente al currente: «Anque de Pietro Verri <nowiki>[Manzoni]</nowiki> ille parla con reverentia, tanto plus que ille sape, e su matre non lo dissimulava, esser le nepote de ille, isto es, le filio de un de su fratres».<ref>{{Harvnb|Tommaseo|p. 54}}.</ref> === Le infantia e le adolescentia === ==== Galbiate e le separation del genitores ==== * {{Cita libro|Gino|Tellini|Manzoni|2007|Salerno Editrice|Roma|ISBN=978-88-8402-572-2|cid=Tellini}} Alessandro Manzoni<ref>{{Harvnb|De Gubernatis|p. 18, nota 2}}: {{Citation|Al infante esseva imposte le nomines Alessandro, Francesco, Tommaso, Antonio. Le prime nomine esseva illo del patre de Don Pietro, isto es le avo de Manzoni, alora ja morte; le secunde nomine esseva illo del parino Don Francesco Arrigoni. Le nomine Tommaso gli esseva imposte, sin dubita, proque le Ecclesia celebra le 7 de martio Sancto Tommaso. Antonio esseva le nomine de un cosino canonico in San Nazaro; ma illo pote anque esser venite a Manzoni de un madrina Antonietta, circa le qual, tamen, usque nunc nos vermente non sape nihil.}}</ref> nasceva in Milano, alora parte del [[Imperio Habsburgic]], al numero 20 de via San Damiano<ref name=":9">{{Harvnb|Tonelli|p. 5}}.</ref> (correspondente al actual via Visconti di Modrone n.º 16),<ref>{{Cita web|url=http://www.storiadimilano.it/Repertori/cronologia_manzoni.htm|titulo=Chronologia Manzoni|autore=Paolo Colussi|accesso=18 januario 2026}}</ref><ref>{{Cita web|url = https://www.comune.milano.it/documents/76991511/269691898/36+Via+Visconti+di+Modrone.pdf/b3df31d2-89cc-e78d-dc19-d70c02d850b3?t=1627550354266|titulo = 36 Via Visconti di Modrone|autore = Commune de Milano|sito = comune.milano.it/municipio1|data = 2020|lingua = IT|formato = PDF|p = 2|accesso = 18 januario 2026}}</ref> le 7 de martio 1785, de [[Giulia Beccaria]] e, officialmente, de don [[Pietro Manzoni]].<ref>{{cita|Tellini|2007|p. 16}}</ref> Ille passava le prime annos de vita principalmente in le ''[[cascina]] Costa'' de [[Galbiate]], tenite a balia per Caterina Panzeri, un contadina del loco,<ref name=":1">{{cita|Boneschi|p. 172}}</ref><ref>{{cita|Tellini|2007|p. 17}}.</ref> un facto atestate per le placa ancora presente super le edificio. Postea ille passava alcun periodos in le [[Villa Manzoni|villa rustic]] del [[Caleotto]], proprietate del familia paternal, habitation ubi ille amara retornar como adulto e que ille vendera, non sin regretos, in 1818. Sequente le separation del genitores,<ref group=N>Le separation occurreva, legalmente, le 23 de februario 1792; postea, ab 1795 — ma le relation habeva comenciate multo ante, forsan in 1790, anno in que illes pare haber se incontrate — Giulia Beccaria comenciava a cohabitar con le cult e ric [[Carlo Imbonati]], prime in Anglaterra, pois in Francia, a Paris ({{cita|Tellini|2007|p. 17}}).</ref> Manzoni esseva educate in collegios religiose. ==== Le education religiose a Merate e a Lugano ==== [[File:Appiani Giulia Beccaria Alessandro Manzoni.jpg|thumb|alt=Portrait de Giulia Beccaria con su filio Alessandro como infante|[[Andrea Appiani]], ''Portrait de Giulia Beccaria e su filio Alessandro Manzoni como infante'', 1790. Le portrait esseva donate per Giulia a Verri, un evento que fortifica le supposite illegitimitate de Alessandro<ref>{{cita|Ginzburg|p. 9}}: {{Citation|Le pictor Andrea Appiani faceva un portrait de Giulia con le infante. In le portrait, Giulia es vestite como amazona. Illa ha un facie dure, ossee e fatigate. Illa reguarda in le vacuo. Nulle teneressa visibile verso ille infante que se appoia al su geniculo. Le infante ha quatro annos. Giulia donava le portrait a Giovanni Verri.}}</ref>]] Le 13 de octobre 1791<ref name=":2">{{Cita web|url=http://www.casadelmanzoni.it/content/la-vita|titulo=Chronologia del vita e del obras de Alessandro Manzoni|accesso=18 januario 2026|editore=Casa del Manzoni|data=2014|urlarchivio=https://web.archive.org/web/20151011153809/http://www.casadelmanzoni.it/content/la-vita|dataarchivio=11 octobre 2015|urlmorto=sì}}</ref> ille esseva accompagnate per su matre a [[Merate]] al collegio San Bartolomeo del [[Somaschi]], ubi ille remaneva durante cinque annos. Esseva un periodo dur; le parve Alessandro pativa del absentia de su matre<ref group=N>Manzoni rememorava sempre como su matre, pro facilitar le separation de su filio, se retirava clandestinmente profittante de un momento de distraction de ille (vide: {{cita|Trombatore 1957|p. 250}}).</ref> e suffreva del relation difficile tanto con su companiones de schola, violente,<ref group=N>Inter le motivos de derision poteva esser anque ille forma de [[balbutiation]] que comenciava a manifestar se precisemente durante ille annos (vide: {{cita|Trombatore 1957|pp. 250-251}}).</ref> como con le docentes, qui le puniva frequentemente.<ref>{{cita|Tonelli|p. 9}}.</ref> Le litteratura in ille annos esseva ja pro ille un consolation e un passion: durante le recreation, le scriptor contara, «…io me claudeva <nowiki>[…]</nowiki> in un camera, e ibi io componeva versos».<ref>{{cita|Fabris|p. 86}}.</ref> In april 1796 ille passava al [[Ecclesia de Sant'Antonio Abate (Lugano)|collegio de Sant'Antonio]] a [[Lugano]], ancora gerite per le Somaschi, pro remaner ibi usque a septembre 1798.<ref name=":2"/> In le mesme 1796 arrivava al [[laco de Lugano]] le somasco [[Francesco Soave]], celebre erudito e pedagogista; ben que il sia completemente improbabile que Manzoni le habeva como maestro (excepto forsan pro alcun dies), su figura exerceva super le infante un notabile influentia.<ref>{{cita|Trombatore 1957|p. 252}}.</ref> Vetule e proxime al morte, le autor de ''[[Le promesse sposes]]'' rememorava: «Io amava le patre Soave, e me pareva vider circa su capite un aureola de gloria».<ref>{{cita|Fabris|p. 95}}.</ref> Al fin de 1798 ille passava al collegio Longone de Milano, gerite per le [[Barnabitas]],<ref name=":10">{{cita|Tonelli|p. 15}}.</ref> e postea se transferiva a [[Castellazzo de' Barzi]], ubi le instituto habeva stabilite provisoriamente su sede a causa del manovras bellic,<ref name=":2" /> pro pois retornar le 7 de augusto [[1799]] a Milano.<ref name=":10" /> Il non es clar quanto tempore le adolescente remaneva presso le Barnabitas; le hypothese plus acceptate le considera alumno del schola usque a junio [[1801]].<ref>{{cita|Tonelli|p. 16}}</ref> Nonobstante le isolation al qual ille esseva fortiate per le ambiente clause e bigot, Alessandro succedeva a establir alcun amicitias durabile, como illas con le companiones de classe Giulio Visconti e [[Federico Confalonieri]]. Un die non precisate del anno scholastic 1800-1801, pois, le escolares recipeva un visita que suscitava in le juvene Alessandro un grande emotion: le arrivata de [[Vincenzo Monti]], que ille legeva avidemente e considerava le plus grande poeta vivente, «esseva pro ille como un apparition de un Deo».<ref>{{cita|Carcano|pp. 7-8}}.</ref> ==== Le formation cultural ==== [[File:VincenzoMonti.jpg|thumb|left|alt=Portrait de Vincenzo Monti|[[Andrea Appiani]], ''Portrait de Vincenzo Monti'', [[Pictura a oleo|oleo]] super [[Pictura super tela|tela]], 1809, [[Pinacotheca de Brera]].]] Le formation cultural de Manzoni es imbibite de mythologia e litteratura latin, como appare clarmente del poemas adolescent. Duo autores classic, in particular, es su preferitos, [[Virgilio]] e [[Horatio]],<ref name=":3">{{cita|Tellini|2007|p. 18}}.</ref> ma notabile es anque le influentia de [[Dante]] e [[Petrarca]];<ref>In le sonetto ''A le Musa'', Manzoni enumera Dante e Petrarca como glorias poetic ({{cita|Trombatore 1961|p. 198}}).</ref> inter le contemporaneos, tamen, insimul con Monti, [[Giuseppe Parini|Parini]] e [[Vittorio Alfieri|Alfieri]] ha un rol importante.<ref>{{cita|Fabris|p. 86}}: {{Citation|Ille die io recitava pro me le ''Caduta'' de Parini; e, post sortir del camera, io recipeva le noticia que Parini habeva morite: e illo esseva un del impressiones le plus forte e dolorose de mi vita.}}</ref><ref>{{cita|Tonelli|p. 18}}</ref><ref>{{cita|Trombatore 1957|p. 286}}</ref><ref>{{cita|Langella|p. 14}}</ref> Si on exclude le precedente exercitios de stilo,<ref group=N>Manzoni comenciava a scriber versos al etate de nove annos ({{cita|Fabris|p. 94}}.)</ref> su prime experientias poetic remonta al medietate de 1801, quando ille comenciava a rediger ''[[Del trionfo della libertà|Del triumpho del libertate]]'',<ref>{{cita|Trombatore 1957|pp. 270-271}}.</ref> in le qual on pote relevar un vena satiric e polemic que habera un rol non negligibile in le Manzoni adolescente, ben que illa ja se mitigara al medietate del decennio. Nos possede anque le traductiones, in endecasillabos non-rimate, de alcun partes del libro quinte del ''[[Eneide]]'' e del ''[[Satiras (Horatio)|Satira]]'' tertie (libro prime) de Horatio, junto a un epigramma mutilate in le qual ille attacca un certe fra' Volpino que, sub un false apparentia, representa le vice-rector del collegio patre Gaetano Volpini.<ref>{{cita|Giordano|p. 45}}</ref> ==== Un juvene dissolute ==== [[File:Manzoni a Venezia.jpg|thumb|left|alt=Lapide commemorative de Manzoni a Venesia|Lapide in memoria de Manzoni a Venesia, Campo San Maurizio, Palazzo Bellavite.]] Sortite del mundo anguste del Longone, ab le estate de 1801 usque a 1805 ille viveva con su patre ancian, alternante le sojornos in le tenuta de [[Caleotto]]<ref name=":3" /> con le vita urban.<ref>Don Pietro resideva, insimul con un soror ex-monaca e un avunculo monsignor, presso [[Porta Vittoria (Milano)|Porta Tosa]] ({{cita|Carcano|p. 8}}).</ref> Durante ille periodo ille frequentava le ambiente illuministic del aristocratia e del alte burguesia milanese, dedicante un grande parte de su tempore al divertimento e in particular al joco de hasard; ille jocava in le [[Ridotto (teatro)|ridotto]] del [[Teatro alla Scala]] usque a que, secundo lo que pare, un reproche de Monti le convinceva a renunciar al vitio.<ref>{{cita|Momigliano|p. 5}}</ref> Illo esseva anque le epocha de su prime amor, illo pro Luigina Visconti, soror de [[Ermes Visconti|Ermes]]; de iste experientia nos sape lo que le poeta ipse revelava in 1807 in un littera a [[Claude Fauriel]]: a [[Genova]], in facto, ille la habeva casualmente revistate, ja maritate al marchese [[Gian Carlo Di Negro]], e le episodio habeva despertate in ille le nostalgia e le displacer de haberla perdite.<ref>«''Je vous ai peut-être dejà conté que j'eus dans mon adolescence (1801), une très-forte et très-pure passion pour une jeune fille''», ille scribeva le 19 de martio 1807 a Fauriel, «[…] ''Ce qui me donne un peu de torture, c'est la pensée que c'est un peu de ma faute que je l'ai perdue''» (forsan io vos ha ja dicite que io habeva, in le adolescentia, un passion multo forte e pure pro un puella […] Lo que me tormenta un pauc es pensar que, si io la ha perdite, es in parte mi culpa). Vide: {{cita|Sforza|p. 33}}.</ref> Ultra iste divertimentos, le juventute de Manzoni es anque marcate per un sojorno a [[Venezia]] (de octobre 1803 a maio 1804<ref name=":2" /><ref name=":4">{{cita|Tellini|2007|p. 19}}.</ref>) apud su cosino Giovanni Manzoni. Durante iste periodo ille habeva le occasion de cognoscer le nobildonna [[Isabella Teotochi Albrizzi]], que in un tempore esseva musa de [[Foscolo]],<ref name=":4"/> e de scriber tres del quatro ''[[Opere de Alessandro Manzoni|Sermones]]''.<ref>{{cita|Tellini|2007|pp. 37 e ss.}}</ref> Le motivo del sojorno venetian non es clar, del qual Alessandro conservava anque in su etate avanzate un rememoration multo belle,<ref>{{cita|Venosta|p. 55}}</ref> ma il non pare haber habite rationes politic, sed plus tosto le desiro del patre de allontanar le de un stilo de vita dissipate.<ref name=":4"/> ==== Le Milano illuministic ==== [[File:Manzoni 1805.jpg|thumb|alt=Portrait de Alessandro Manzoni in 1805|Anonime anglese, ''Alessandro Manzoni in 1805'', oleo super tela, actualmente in le [[Casa Manzoni]] de via del Morone, [[Milano]]. [[Natalia Ginzburg]], con multe probabilitate, describe iste portrait, quando illa scribe: «Alibi ille ha un dense crin disordinate, le oculos nubilose e sembla [[Ugo Foscolo]]»<ref>{{cita|Ginzburg|p. 23}}.</ref>]] Le complacentia neoclassic del tempore inspirava a ille le prime compositiones de un certe relieve, modulate super le obra de Vincenzo Monti, idol literari del momento; ultra ille, Manzoni se volveva a Parini, portavoz del ideales [[illuministas]] e del necessitate de moralisation, al poeta [[Ugo Foscolo]], a [[Francesco Lomonaco]], un exiliate [[Basilicata|lucano]],<ref>{{cita|Trombatore 1957|p. 277}}.</ref><ref group=N>Le relation con Lomonaco esseva bastante proxime. Si Manzoni monstrava haber grande estima pro ille, Lomonaco includeva como epigraphe a su ''Vite del excellentes Italianos'' le [[sonetto]] manzonian ''Pro le vita de Dante'' de 1802. A dece-septe annos, dunque, le juvene poeta videva pro le prime vice un proprie texto publicate ({{cita|Tellini|2007|pp. 52-53, nota 5}}).</ref> e a [[Vincenzo Cuoco]], defensor del theorias [[Giambattista Vico|vichian]],<ref>{{cita|Tellini|2007|pp. 18-19}}.</ref> anque ille exiliate de Napoles post le restauration bourbonic de 1799 e considerate le «prime ver maestro de Manzoni».<ref>{{cita|Langella|p. 16}}.</ref> Le proximitate al ambiente neoclassic, e in particular a su campion Vincenzo Monti, incitava le juvene a frequentar alcun cursos de eloquentia date per le poeta romagnol al [[universitate de Pavia]] inter 1802 e 1803.<ref name=":5"/> In le registratores del atheneo le nomine de Alessandro non appare, ma il es quasi certe que ille sequeva le lectiones montian.<ref name=":5"/> Ultra le cognoscite admiration pro Monti e le opinion de illustre studiosos,<ref>De iste idea, per exemplo, {{cita|Piumati|p. 3}} e {{cita|De Gubernatis|p. 60}}.</ref> le hypothese pare esser confirmate per le correspondentia del periodo. Le correspondentes de Manzoni, in facto, es quasi omnes studentes (o ex-studentes) del universitate, ab [[Andrea Mustoxidi]] a [[Giovan Battista Pagani]], ab Ignazio Calderari a [[Ermes Visconti]] e a Luigi Arese.<ref name=":5" /><ref group="N">Arese e Pagani esseva ja amicos de Manzoni desde le tempore del Collegio Longone ({{cita|Nigro|p. 3}}). Concernente le figuras de Luigi Arese e Ignazio Calderari, {{Cita|Sforza|p. 5, n. 3 e 5}} presenta le sequente retratos: «Le conte Luigi Arese Lucini de Milano, de qui Manzoni parla plure vices e con calidissime affection in su litteras. Il habeva le disgrazia de perder su patre in le flor del etate, e de cader in le manos de intrigantes, qui le haberea spoliato, si ille spontanee le 5 de julio 1805 non se habeva messe sub le tutela del doctor Gaetano Garbagnati, renunciante al administration de su proprie substantias. Le 1 de septembre 1806 ille faceva testamento; ille instituiva como heredes le fratres; ille legava le horologio de auro a Giovambattista Pagani» (n. 3); «Le conte Ignazio Calderari, un altere del amicos juvene del Nostre; qui le adresseva varie litteras [...] Nasceva in 1793; moriva in decembre 1838» (n. 4).</ref><ref>{{cita|Tonelli|p. 25}}</ref> Le contexto academic le poneva anque in contacto con duo professores [[jansenistas]], [[Giuseppe Zola (teologo)|Giuseppe Zola]] e [[Pietro Tamburini]], docentes respectivemente de «historia del leges e del costumes» e de «philosophia moral, jure natural e public»;<ref group=N>Pro un analyse general de Tamburini e Zola, vide: Paola Vismara, ''Pietro Tamburini e le "despotismo pontifical"'', in {{Cita|Negruzzo|pp. 95-114}}; Annibale Zambarbieri, ''Le gusto del historia. Giuseppe Zola al initio de su docencia pavian'', in {{Cita|Negruzzo|pp. 115-132}}.</ref> lor ideas in defensa del moral le influentiava profundemente, introducente le pro le prime vice al pensamento jansenista. Tamburini condemnava le [[Curia roman|Curia roman]] pro su deformationes, ma videva in le catholicismo un modello indispensabile. Pro le elevatezza de su dissertationes, ille pareva a Manzoni un puncto de referentia al pari de Zola, definite «supreme» in un littera a Pagani del 6 de septembre 1804.<ref>{{cita|Sforza|p. 9}}; le epiteto esseva exprimite in occasion de un ''Sermon'' componite alcun menses antea a Venesia. Manzoni precava su amico de submitter lo al judicio de Zola.</ref> Del puncto de vista literari, a iste periodo pertine ''[[Del trionfo della libertà|Del triumpho del libertate]]'', ''[[Opere di Alessandro Manzoni|Adda]]'' e ''Le quatro sermones'', que porta le impression de Monti e de Parini, ma anque le echo de Virgilio e Horatio. === Le sojorno parisin (1805-1810) === ==== Le morte de Carlo Imbonati e le reunion con le matre ==== [[File:Carlo Imbonati.png|thumb|left|alt=Cameo representante le profilo de Carlo Imbonati|[[Cameo]] del XIX seculo representante le profilo de Carlo Imbonati.]] In 1805 Manzoni esseva invitate per su matre e per [[Carlo Imbonati]] a [[Paris]], apparentemente sub le suggestion de Monti<ref>{{cita|Ginzburg|p. 16}}</ref>. Alessandro acceptava con entusiasmo, ma non habeva tempore de cognoscer le conte, a cuje missiva ille respondeva con parolas de calor e recognition que Imbonati non legeva jammais; ille moriva, in facto, le 15 de martio, lassante Beccaria como herede universal de su patrimonio<ref>{{cita|Boneschi|p. 219}}</ref><ref name=":6">{{cita|Tellini|2007|p. 20}}</ref>, ma anque afflicte e in necessitate de amor filial.<ref>{{cita|Boneschi|p. 218}}: {{Citation|Le vacuo lassate per Carlo le pare un abysso que tosto inglutira anque illa. In junio illa scribe al fidel amico [[Francesco Melzi d'Eril]]: "Car Melzi, si vos videva le mortifere tristessa que me consume, o car Melzi, vos haberea pietate de me. Le pensamento que io debe haber un die de deman es un pena que renasce sempre pro me e tamen io es fortiate a implorar iste die de deman e a tremular que illo me escapa… e a vos io pote dicer lo: le universo integre es extinguite pro me".}}</ref>. Le juvene, alora de vinti annos, arrivava in le capital francese le 12 de julio,<ref name=":2"/><ref name=":6"/>, die in le qual le policia local le concedeva le permitto de sojorno.<ref>{{cita|Bonghi, ''Obras inedite o rare''}}</ref> Manzoni, qui pro le defuncto scribeva le carme ''[[In morte di Carlo Imbonati|In le morte de Carlo Imbonati]]'', discoperiva haber un matre, e ab ille momento lor camminos, separate usque alora, se incrociava pro non separar se plus. Usque a 1841, anno del morte de Beccaria, le duo stabiliva un relation multo stricte, cuje profunditate emerge del litteras del scriptor in innumerose occasiones; ja le 31 de augusto 1805 ille revelava a [[Vincenzo Monti]] haber trovate «mi felicitate […] inter le bracios de un matre», e viver solmente «pro mi Giulia».<ref>{{Cita|Sforza|p. 12}}</ref> ==== Le circulo parisian: le ''Idéologues'' e Claude Fauriel ==== {{Vide etiam|Idéologues}} [[File:Claude Fauriel.jpg|thumb|alt=Portrait de Claude Fauriel|''Claude Fauriel'', Castello de Bignon, Francia.]] Con su matre ille sojorna al numero 3 de [[place Vendôme]]. Multo frequentemente matre e filio se rendeva a Auteuil,<ref group=N>Le commune de Auteuil, que faceva parte del departimento del Seine, cessava de exister in 1860, e su territorio esseva repartite inter Paris e Boulogne-Billancourt.</ref> citate ubi se reuniva le circulo intellectual sub le patronato del vidua del philosopho [[Helvétius]],<ref name=":2"/> e al ''Maisonnette'' de [[Meulan]], ubi Manzoni passava duo annos, participante al circulo literari del cosidicte ''[[Idéologues]]'': philosophos de schola del undececente seculo, heredes del illuminismo del septe- e octo seculos ma orientate verso questiones concrete in le societate, e per isto precursors de themas [[romanticismo|romantic]] (como le attention al classes paupere e al emotion).<ref name=":7"/> Un rol importante in le gruppo del ''Idéologues'' (constituite, inter alteres, per [[Volney]], [[Dominique-Joseph Garat|Garat]], [[Destutt de Tracy]] e le danese [[Jens Baggesen|Baggesen]]<ref>{{cita|Carcano|pp. 8-9}}</ref>) esseva tenite per [[Claude Fauriel]],<ref name=":7">{{cita|Tellini|2007|p. 60}}</ref><ref group=N>Fauriel habeva un rol significative in le evolution del poetica manzonian: le erudite francese inculcava in Alessandro, in facto, un grande interesse pro le historia e le faceva comprender que ille non debe scriber secundo modellos rigide e fixe in le tempore, ma debe esser capace de exprimer sentimentos que le permitte scriber in un maniera plus "ver", de modo a "tocar" le corde del lector: {{Citation|Le Vero historic remane le cardine del obra, ma recede a un position de scrupulose supporto functional que rende credibile e verisimile le invention|{{cita|Tellini|2007|p. 152}}}}</ref> con qui Alessandro contraheva un amicitia que durava per multe annos; le frequentation esseva facilitate per le ligamine inter Giulia e le amante de Fauriel, [[Sophie de Condorcet]],<ref>{{cita|Ginzburg|p. 13}}.</ref> e per le plus ancian [[Pierre Cabanis]],<ref>Manzoni cognosceva e admirava Cabanis e, post su morte, le rememorava con affection «…''cet homme rare''…» (iste homine rare), non poteva rememorar «…''les promenades d'Auteuil sans souffrir''» (le promenades de Auteuil sin suffrer). {{cita|Sforza|pp. 72-73}}.</ref> autor del ''Lettre sur les causes premières'', texto orientate in senso [[spiritualismo|spiritualista]] e impregnante de spirito religiose, ben que le [[Essere supremo|Essere supreme]] cuje existentia es admittite non coincide completemente con le Deo christian secundo le conception del [[Ecclesia (communitate)|Ecclesia]].<ref>{{Cita libro|autore=Pierre Jean Georges Cabanis|titulo=Lettre, posthume et inédite de Cabanis à M. F*** sur les causes premières, avec des notes par F. Bérard|url=https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k5426351q.texteImage#|accesso=2 april 2024|anno=1824|editore=Gabon et Compagnie, Libraires|citate=Paris|lingua=Fr|OCLC=555572949}}</ref> A Paris, dunque, Alessandro entrava in contacto con le cultura francese classicizante, assimilante le [[sensismo]], le theorias [[Voltaire|volterrian]] e le evolution del rationalismo verso positiones [[Romanticismo|romantic]]. Nos possede pauc litteras relative al annos 1805-1807, e non es dunque possibile definir con precision le importantia pro Manzoni de tote le textos e autores que ille cognosceva o studiava plus profundemente durante le prime annos francese; Fauriel e Cabanis emerge tamen como le duo principal punctos de referentia; un certe importantia debeva anque haber [[Ponce-Denis Écouchard-Lebrun|Lebrun]], recognoscite, in un littera a Pagani del 12 de martio 1806, como «grand'homine», «poeta supreme» e «lirico transcendente».<ref>{{Cita|Sforza|p. 15}}.</ref> Il pote anque esser parolas de circumstantia, dictate per un amicitia ancora recente e per le gratitude pro le parolas laudative que «Pindare Lebrun»<ref group=N>Assi ille esseva appellate per le contemporaneos pro le stilo modelate super illo del poeta grec (vide {{cita|Bognetti|p. 109}}).</ref> le habeva adressate, honorante le con un proprie composition. Le stilo del poeta francese, improntate a un classicismo emphatic e conventional, non pare in facto conciliar se con le poetica manzonian, ma le poemetto ''[[Opere di Alessandro Manzoni|Urania]]'' (concepite inter 1806 e 1807 e postea lente portate a completion durante le annos sequente) portara partialmente su impression.<ref>Pro le integre paragrapho vide {{cita|Tonelli|pp. 65 e ss.}}</ref> ==== Le interludio italian (1806-1807) e le morte de don Pietro ==== [[File:Sophiedecondorcet.jpg|left|thumb|alt=Portrait de Sophie de Condorcet|''Sophie de Condorcet''. Su salon esseva un del punctos de incontro del ''Idéologues''.]] In junio 1806 matre e filio lassava pro le prime vice Paris, pro regular le ultime formalitates legal relative al hereditate de Imbonati, in le qual figurava etiam le [[Brusuglio|villa de Brusuglio]];<ref name=":5"/><ref>{{cita|Tellini|2007|pp. 20-21}}.</ref> in septembre illes esseva totevia ja de retorno in Francia, como demonstra un littera de Manzoni a Ignazio Calderari.<ref>Le littera, del 7 septembre, se trova in {{cita|Sforza|pp. 23-25}}.</ref> Un secunde spostamento data de februario 1807: un littera a Fauriel, scribite le 17,<ref>{{Cita|Sforza|pp. 30-31}}.</ref> confirma que in ille die Manzoni se trovava in [[Susa (Italia)|Susa]] e habeva transite le [[Moncenisio]], durante que de altere testimonios epistolar nos sape que le mense sequente ille se trovava in [[Genova]].<ref>{{cita|Sforza|pp. 32-36}}.</ref> Le 20 martio, in procinto de partir pro [[Torino]], ille apprendeva que su patre esseva gravemente malade<ref name=":5"/> (ben que in realitate ille habeva morite ja duo dies ante<ref name=":2" />) e, durante le viage verso Milano, apprendeva de su morte. Il sembla totevia que Giulia e Alessandro non entrava in le citate ni participava al funerales, preferente passar alcun dies in le nove proprietate de Brusuglio e pois traversar de novo le [[Alpes]].<ref name="Ginz">{{cita|Ginzburg|p. 19}}</ref> Le parolas con le quales ille affronta in su litteras le morte de su patre pare plus tosto frigide; in le missiva a Fauriel del 8 april, vinti dies post le [[funeral]], ille adrese a Pietro un ultime voto: «''Paix et honneur à sa cendre''» (pace e honor a su cinere);<ref>''Carteggio Manzoni-Fauriel'' (a cura de I. Botta), Milano, Centro Nazionale Studi Manzoniani, 2003, p. 26.</ref> in le littera a Pagani del 24 martio, die in le qual ille recipeva le noticia del decesso, ille face referentia al motivo «ben dolorose» que le habeva appellate a Milano, pro continuar pois con altere argumentos, como le satisfaction de revider le amico Calderari e le affection pro su matre, «parlando del qual io trovara sempre plus debile e monche omne expression».<ref>{{cita|Sforza|p. 37}}</ref> In maio Alessandro, nominate per su patre herede universal,<ref name="Ginz" /> esseva de novo a Paris. ==== Le matrimonio e le nascentia del filia Giulia ==== [[File:Famiglia Manzoni.jpg|thumb|alt=Portrait del familia Manzoni per Ernesta Legnani Bisi|Le familia Manzoni al epocha del viage a Firenze, designo de [[Ernesta Legnani Bisi]].]] Desde tempore Giulia Beccaria cercava un sposa pro su filio; etiam le viage primaveral de 1807 habeva essite intraprite con iste objectivo, devenite jam preminente. Post le fallimento del projecto de fidanzar Alessandro con Augustine, filia del philosopho [[Destutt de Tracy]], a causa del basse grado de nobilitate del Manzoni,<ref name=":8">{{cita|Ginzburg|p. 24}}.</ref> Beccaria cognosceva a Paris Charlotte Blondel,<ref name=":11">{{cita|Tonelli|p. 85}}.</ref> parentate con le familia [[calvinista]] del [[ginevrino|bankero genevrin]] François Louis Blondel. Ille viveva in Milano con su sposa Marie e le filia de sedec annos [[Enrichetta Blondel|Enrichetta]] in le [[palatio Imbonati]], que le comite habeva vendite a ille annos ante.<ref name=":11"/> Le contactos esseva initiate per medio de Charlotte e, in septembre, le Manzoni partiva verso le citate milanese pro cognoscer Enrichetta — del qual habeva essite date excellent referentias — e su genitores. Le incontro, occurrite a [[Blevio]] in le fin de septembre 1807,<ref name=":8" /> non decepeva le sperantias; Manzoni remaneva incantate per le dulcesse e puritate del puella. Le matrimonio, que se revelara multo felice e essera coronate per le nascentia de dece filios, esseva celebrate le 6 februario 1808 in Milano:<ref name=":2"/><ref name=":12">{{cita|Tellini|2007|p. 22}}</ref> prime con rito civil apud le municipio e, quaranta-cinque minutas plus tarde, con rito calvinista in via del Marino, ubi se trovava le casa del Blondel.<ref name=":12"/> Post haber regular le ultime questiones ligate al hereditate de Imbonati, le nove sposi, accompaniate per Giulia, se establi al numero 22 del Boulevard des Bains Chinois, a Paris.<ref>{{Cita|Parenti|pp. 70-71}}</ref><ref group=N>Le ration del partita de Milano pro Paris essevaationen, super toto, al scandalo del matrimonio inter un catholico (solmente de nomine) e un protestante, cosa que suscita le hostilitate del bon societate e del clero milanese ({{cita|Ginzburg|p. 25}}.)</ref> Le 23 decembre del mesme anno nasceva Giulia Claudia,<ref name=":12"/><ref name=":13">{{cita|Ginzburg|p. 26}}</ref> futur prime sposa de [[Massimo d'Azeglio]], que esseva baptisate le 23 augusto 1809 in le ecclesia [[giansenista]] de San Nicola presso [[Meulan]], secundo le rito catholic e con Fauriel como [[padrino]].<ref name=":13"/><ref name="Tel24">{{Cita|Tellini|2007|p. 24}}</ref> Le decision de baptisar con rito catholic le primogenita, prendite per un patre indifferente desde le puncto de vista religiose e per un matre calvinista, es le indice de un cambiamento radical in le sensibilitate spiritual del familia. === Le conversion: un debatto aperte === [[File:Manzoni Blondel.jpg|thumb|left|alt=Miniatura de Alessandro e Enrichetta le die del nuptias|Miniatura de Alessandro e Enrichetta le die del nuptias.]] Le conversion al catholicismo de Manzoni es un thema super le qual non solmente le criticos, ma etiam le cognoscitores e le membros del familia del scriptor ha sempre discutite, obtenente del autor de ''I promessi sposi''<ref>{{cita|Tonelli|p. 96}}:{{Citation|…il Manzoni evita sempre di discorrere, anche coi congiunti più intimi, sulle cause, o circostanze particolari, che avevano determinato il suo ritorno alla fede; e una volta che il figliastro [[Stefano Stampa]] glielo aveva apertamente richiesto, si contentò di rispondere assai vagamente: "È stata la grazia di Dio, mio caro, è stata la grazia di Dio"; e alla stessa domanda della figlia Vittoria, analoga risposta.}}</ref> responsas aleatori; un reserva que rende omne studio critic inevitabilemente opinabile e incomplete. Le importantia del conversion, fundamental pro comprender le evolution thematic e spiritual de Manzoni durante le «quindecim annos creative», es sovente ligate a un legenda hagiographic que volerea un conversion repentine, attribuite al disorientation de Enrichetta in 1810. In realitate, le percurso que reconduceva Manzoni e su familia al practica religiose catholic esseva multo plus longe, debite a un serie de factores combinate inter illes. ==== Le duo litteras al Calderari (1806) ==== [[File:Jacques-Louis David 018.jpg|thumb|right|alt=Portrait del Papa Pio VII per Jacques-Louis David|[[Jacques-Louis David]], ''Pio VII'', [[oleo sur tabula|oleo sur tabula]], 1805, [[Louvre]]. Le concession del pontifice a Manzoni de poter celebrar le nuptias con rito catholic esseva un passo fundamental pro le regularisation religiose del copula.]] Un certe importantia ha duo litteras que Manzoni inviava a Ignazio Calderari concernente le maladia que conduceva al morte lor amico commun Luigi Arese. In le prime, del 17 septembre 1806, ille deplora que in loco del personas car le moribundo debe haber al latere de su lecto «l'orribile figura di un prete»,<ref>{{cita|Sforza|p. 26}}</ref><ref>{{cita|De Gubernatis|p. 125}}</ref> ma le 30 octobre, post le morte de Arese, sempre al Calderari ille exclama: «Oh sì! ci rivedremo! Se questa speranza non raddolcisse il desiderio dei buoni e l'orrore della presenza dei perversi, che sarebbe la vita?».<ref>{{cita|Sforza|p. 29}}</ref> Si de un latere es confirmate le reaction anticlerical ja observate in le prime obras, al mesme tempore Manzoni demonstra conformar se al spirito christian, prefigurante un existentia post le morte. ==== Le supplica a Pio VII ==== Post le baptismo catholic de Giulia in augusto 1809, Manzoni, in accordo con su sposa, adreseva un supplica a [[papa Pio VII]] a fin que, «pentito del fallo commesso», le autoritate pontifical poneva «un opportuno riparo, capace di rendere tranquilla la di lui coscienza [del supplicante, cioè del Manzoni]»,<ref>{{Cita|Manzoni cent'anni dopo|p. 49}}.</ref> rendente possibile celebrar de novo le matrimonio, iste vice secundo le rito catholic.<ref name="Tel24"/> In novembre arrivava le authorization papal con un rescripto del [[Michele Di Pietro|cardinal Di Pietro]] datate del 30 octobre,<ref>{{cita|Parenti|pp. 72-73}}.</ref> e le 15 februario [[1810]], in le casa de [[Ferdinando Marescalchi]], le curate del [[ecclesia del Madeleine|ecclesia de la Madeleine]] officiava le ceremonia.<ref>{{cita|Tonelli|p. 103}}</ref> ==== Degola e San Rocco (1809-1810) ==== [[File:Manzoni - Chiesa St.Roch.jpg|thumb|alt=Lapide in le ecclesia de Saint-Roch a Paris que commemora le conversion de Manzoni|Lapide ponite sur le prime pilastro sinistre del nave lateral del ecclesia parisian de Saint-Roch, que commemora le conversion de Alessandro Manzoni.]] Al initio de [[1809]] le Manzoni habeva facite cognoscentias importante, forsan decisive pro orientar Alessandro verso le practica religiose. Pierre Jean Agier, presidente del Corte de appello parisian, Giambattista Somis, ja consiliere del Corte de appello de [[Torino]], [[Ferdinando Marescalchi]], ministro del Relationes externe del [[Regno de Italia (1805-1814)|Regno de Italia]] [[napoleonico]],<ref>{{Treccani|ferdinando-marescalchi_(Dizionario-Biografico)|Marescalchi, Ferdinando|accesso=22 decembre 2015}}</ref> e Anne Marie Caroline Geymüller, un femina de [[Basilea]] devenite vidua de un official del guardia suisse del rege [[Luigi XVI]], faceva parte de un ambiente fortemente catholic e [[giansenista]].<ref>{{cita|Boneschi|p. 246}}</ref> Iste ultime, insuper, habeva [[Acto de abiura|renunciate solemnemente a]] le [[calvinismo]] in [[1805]] per opera de un [[abbate]] genevrin giansenista que le Manzoni cognosceva justo in le autumno de 1809, [[Eustachio Degola]],<ref>{{cita|Tonelli|pp. 102-103}}; pro le influentia de Geymüller e Degola vide A. Gazier, ''Manzoni à Port-Royal'', in ''Revue Bleue'', 1º martio 1908, e A. de Gubernatis, ''Eustachio Degola, le clero constitutional e le conversion del familia Manzoni'', Firenze, Barbera, 1882. Talvota, le cognomine se trova etiam in le forma con le accent tonic (Dègola, como reportate etiam sur le [pagina homonyme del Treccani]).</ref> le qual habeva un enorme importantia pro le conversion de Alessandro e de su familia. Le conversion de Manzoni, tamen, es multo plus cognoscite pro le appellate «miraculo de San Rocco».<ref>{{Cita web|1=http://www.internetculturale.it/opencms/directories/ViaggiNelTesto/manzoni/a9.html|2=Le conversion religiose|3=22 julio 2015|autore=Massimiliano Mancini|editore=Internet Culturale|urlarchivio=https://web.archive.org/web/20130623103016/http://www.internetculturale.it/opencms/directories/ViaggiNelTesto/manzoni/a9.html|dataarchivio=23 junio 2013|urlmorto=sì}}</ref> Le 2 april 1810, durante le festivitates pro le nuptias de Napoleone I e [[Maria Luisa de Austria]], improvisemente explodeva alcun mortarettos e le turba que impleva le stratas separava Manzoni de su sposa,<ref>{{cita|Ginzburg|p. 29}}.</ref><ref>{{cita|Boneschi|p. 248}}.</ref> le qual, pulsate per le gente, se trovava sur le scalones del [[Ecclesia de San Rocco (Parigi)|ecclesia de San Rocco]], in rue Saint-Honoré, e se refugia. In le silentio e serenitate de ille templo ille implorava le gratia de retrovar su consorte e, al exito, convertite, poteva reabraciar la.<ref>{{cita|Tonelli|p. 96}}</ref> [[File:Alessandro Manzoni, incisione di Ardinghi.jpg|thumb|alt=Incision de Alessandro Manzoni a 25 annos|Alessandro Manzoni circa le etate de 25 annos in un incision de Ardinghi, in ''Lettere di Alessandro Manzoni'', a cura de [[Angelo de Gubernatis]], Paolo Carrara, Milano 1881.]] Un altere version, reportate per [[Giulio Carcano]], narra in vice de un Manzoni frustrate que, assediate per dubitas spiritual, se haberea rendite in San Rocco clamante: «O Deo! Si tu existe, revela te a me!»,<ref>{{cita|Carcano|p. 11}}.</ref> exiente pois como credente. ==== Degola e le relationes con le Manzoni ==== Initialmente le sacerdote habeva le carga de preparar Enrichetta Blondel al abiura del calvinismo.<ref>{{cita|Boneschi|p. 247}}:{{Citation|Le 9 april 1810 initia formalmente le instruction catholic de Enrichetta.}}</ref> Ille le demandava de scriber summarios del lectiones de religion catholic (appellate ''ristretti''), pro corriger los pois ipse.<ref>{{cita|Ginzburg|p. 28}}</ref> Le abiura esseva subscripte in un acto official le 3 maio 1810 e celebrate solemnemente le 22 maio in le [[ecclesia de Saint-Séverin]], in presentia del circulo jansenista e del abbate Degola.<ref name="ReferenceB">{{cita|Ginzburg|p. 30}}</ref> Le influentia del sacerdote jansenista es innegabile: le rememora le longe correspondentia que le sacerdote genovese manteneva con Manzoni, con su sposa e con Giulia Beccaria.<ref>{{cita|Tonelli|pp. 115 e ss.}}</ref> Es relativemente facile reconstruer le etapas per le quales Blondel se convertite al catholicismo, ma le motivo non es clar. Probabilemente Manzoni, qui esseva «un animo non veramente ribelle», acceptava con fastidio un matrimonio non benedicte, e iste situation, quando le filia esseva inscribite in le registro del baptismos, debeva metter le in imbarasso.<ref>{{cita|Momigliano|p. 16}}</ref> === Le retorno in Italia (1810-1812) === ==== Inter via del Morone e Brusuglio. Le familia ==== [[File:8862 - Milano - P.za Belgiojoso - Casa del Manzoni - Foto Giovanni Dall'Orto - 14-Apr-2007.jpg|left|thumb|alt=Fachada del Casa Manzoni a Milano|Le [[Casa Manzoni]], viste ab [[piazza Belgioioso]] a [[Milano]]. Acquirite in 1813 per le scriptor, illo esseva le residentia urban de su familia usque a 1873, anno del morte de Manzoni. Hodie illo alberga le "Museo manzoniano", le "Centro de studi manzoniani" e le "[[Società Storica Lombarda|Società Storica lombarda]]".<ref>{{Cita web|url=[http://www.casadelmanzoni.it|titolo=Casa](http://www.casadelmanzoni.it|titolo=Casa) del Manzoni|accesso=21 januario 2026|editore=Casa del Manzoni}}</ref>]] Quanto le spirito de Manzoni se habeva cambiate durante le ultime menses del residentia parisin, o melio, quanto illo esseva in contradiction con le valores e le modelos precedente, es difficile dicer. Certemente le grande citate francese, capital del belle mundo e del intellectuales del epocha, non exerceva plus alcun fascino super ille.<ref name="ReferenceB"/><ref>Ciò emerge da {{cita|Sforza|p. 90}}:{{Citation|Solo la vostra presenza mi lega ancora a questa città, che per il resto non esercita su di me alcuna attrattiva.|Lettera al Fauriel (29 maggio 1810)|Il n'y a que vous qui m'attachez encore à ce Paris que je n'aime point du tout pour tout le reste.|lingua=fr}}</ref> In besonio de tranquillitate, Manzoni quitava [[Parigi]] con le familia le 2 junio, dirigite verso [[Brusuglio]], ubi ille arrivava, malgrado alcun inconvenientes,<ref>{{cita|Ginzburg|p. 31}}:{{Citation|Arrivati a Lione, s'ammalò Giulia e s'ammalò la bambina [Giulia Claudia]. Enrichetta era incinta, o credeva di esserlo; soffriva di disturbi che le sembravano segni di gravidanza. Manzoni dovette farsi togliere un dente.}}</ref> alcun septimanas plus tarde. Ibi, tamen, ille incontrava le ira del familia Blondel, irate per le conversion de Enrichetta al catholicismo, un resentimento que non diminuiva con le passar del annos.<ref>{{cita|Ginzburg|pp. 30-31}}</ref> Le Manzoni alternava periodos a Brusuglio e in le citate, habente durante le belle saison lor residentia in le villa extra le porta, ubi Alessandro se dedicava al agricultura. A Milano illes se establiva durante quasi duo annos al numero 3883 de via S. Vito al Carobbio,<ref>{{cita|Boneschi|p. 251}}</ref> pro pois passar un anno in le [[Casa Beccaria|palatio del Beccaria]], in [[via Brera]], usque al 2 octobre 1813, quando le scriptor acquisiva un casa in via del Morone, al numero 1171 (hodie 1).<ref name="Par97">{{cita|Parenti|p. 97}}</ref> Manzoni habeva sempre essite habituate a viver in medio del verdor: le nove habitation, que dava super piazza Belgioioso, habeva «un jardin proprie interne, con un certe qual sensation de claustro, absolutemente lo que esseva convenibile al indole de Manzoni».<ref>{{cita|Radius|p. 55}}</ref> In via del Morone le autor haberea passate le resto de su vita. Durante le annos sequente le membros del familia, qui alternava lor residentia inter le palatio urban e le villa de Brusuglio, cresceva in numero.<ref name="Family">{{Cita web|url=http://www.casadelmanzoni.it/content/la-famiglia-manzoni#n10|titolo=La Famiglia Manzoni|accesso=21 januario 2026|editore=Casa del Manzoni|urlarchivio=https://web.archive.org/web/20160311035010/http://www.casadelmanzoni.it/content/la-famiglia-manzoni#n10|dataarchivio=11 martio 2016|urlmorto=sì}}</ref> Post Luigia, nascite e morte le mesme die (5 septembre 1811), le 21 julio 1813 nasceva in via Brera le prime filio mascule, [[Pietro Luigi Manzoni|Pietro Luigi]]. Le 25 julio 1815 le casa de via del Morone esseva allietate per le nascentia de Cristina,<ref name=":5"/><ref name="Par97" /> posteriormente sposa de Cristoforo Baroggi. Durante le annos sequente nasceva anque Sofia (12 novembre 1817), sposa de Lodovico Trotti; [[Enrico Manzoni|Enrico]] (7 junio 1819); Clara (augusto 1821), qui viveva duo annos; Vittoria (martio 1822), sposa desde 1846 de [[Giovanni Battista Giorgini (1818-1908)|Giovanni Battista Giorgini]]); [[Filippo Manzoni|Filippo]] (martio 1826), sposo de Erminia Catena; e Matilde in maio 1830, le ultime, morte celibe.<ref name=":5"/> ==== De Degola a Luigi Tosi: le nove guida spiritual ==== [[File:Luigi Tosi.jpg|thumb|alt=Portrait de Luigi Tosi|Luigi Tosi.]] Ante de partir, le Manzoni habeva demandate al sacerdote jansenista de indicar les un persona digne de confidentia que poterea continuar su opera de assistentia spiritual.<ref>{{cita|Parenti|p. 81}}</ref> Le 30 maio Degola scribeva un littera de recommendation pro don [[Luigi Tosi (vescovo)|Luigi Tosi]], canonic de [[Basilica di Sant'Ambrogio|San Ambrosio]] e etiam ille jansenista.<ref>{{cita|Tonelli|p. 120}}</ref> Tanto Giulia como Alessandro habeva un excellente impression de Tosi, como se pote deducer del parolas del scriptor: «Le dignissime Canonic Tosi esseva visitate per mi matre e me <nowiki>[…]</nowiki>, e esseva trovate un digne amico de Degola; e isto suffice pro su elogio».<ref>{{cita|Sforza|p. 98}}</ref> Le sacerdote se recava regularmente etiam a Brusuglio, quando le familia ibi remaneva, e manteneva su function de [[guida spiritual]] durante multe annos, etiam post su election a [[diocesi di Pavia|episcopo de Pavia]], occurrite in 1823. A Alessandro, como a su sposa e a su matre, le [[eucaristia]] non habeva ancora essite administrate. Post un breve preparation, Manzoni se [[Penitenza (sacramento)|confessava]] le 27 augusto e le 15 septembre, insimul con Giulia e Enrichetta, se accostava pro le prime vice al Communion,<ref>{{cita|Tellini|2007|pp. 24-25}}</ref> ben que le percurso de conversion complete esseva ancora multo longe. De facto, in augusto 1811, le neophyto inviava a Degola e Tosi litteras in le quales ille les demandava respectivemente de orar «proque place al Senior scuoter mi lentor in su servicio e liberar me de un tepore que me tormenta e me humilia», e affirmava que «malgrado mi profunde indignitate, io senti quanto le Omnipotentia del Gratia Divine pote operar in me».<ref>{{cita|Sforza|p. 127}}</ref> === Le quindecim annos creative (1812-1827) === {{Vide etiam|Obras de Alessandro Manzoni}} [[File:Molteni Giuseppe, Alessandro Manzoni.jpg|left|thumb|alt=Portrait de Alessandro Manzoni per Giuseppe Molteni|[[Giuseppe Molteni]], ''Alessandro Manzoni'', oleo sur tela, 1835, [[Pinacoteca de Brera]].]] ==== Introduction ==== Expression jam adoptate per le critica litterari,<ref>{{Cita|Guglielmino-Grosser|p. 229}}; {{Cita|Marchese|p. 28}}.</ref> le ''quindecim annos creative'' sole indicar ille arco temporal durante le qual Manzoni, jam convertite al catholicismo e al ideas romantic, se dedicava al redaction de su obras litterari principal, ab le poesia sacre usque al poesia civil, ab le essayes philosophic-religiose usque al tragedias, pro arrivar finalmente al redaction del prime grande romanzo del historia del litteratura italian. In tote iste generes, Manzoni introduceva elementos nove e revolutionari in relation al tradition litterari: le ''Hymnos Sacre'' revela le coralitate del poesia christian de Manzoni;<ref name="GG230">{{Cita|Guglielmino-Grosser|p. 230}}.</ref> le tragedias, in nomine del verisimilitude, se distacca del unitates aristotelic e revela ille interesse progressive pro le sentimentos human que trovara lor plen expression in le romanzo. ==== Le ''Hymnos Sacre'' ==== {{Vide etiam|Hymnos sacre}} Ab iste momento su vita e su arte essera plenmente conforme al fide e al necessitate de divulgar la per le exemplo e per le obras. In 1812 ille comenciava le redaction del ''[[Hymnos sacre]]''. Ille voleva scriber in iste ordine ''Le Natal'', ''Le Epiphania'', ''Le Passion'', ''Le Resurrection'', ''Le Ascension'', ''Le Pentecoste'', ''Le Corpore del Senior'', ''Le Cathedra de Sancte Petro'', ''Le Assumption'', ''Le Nomine de Maria'', ''Omnes Sanctos'' e ''Le Mortos'',<ref>{{cita|Tonelli|p. 137}}</ref> ma ille portava a termino solmente cinque: ''Le Resurrection'', ''Le nomine de Maria'', ''Le Natal'', ''Le Passion'' e ''[[Le Pentecoste (Hymnos sacre)|Le Pentecoste]]''. Le prime quatro esseva scribite inter april 1812 e octobre 1815 e publicate in un volumine presso le editor milanese Pietro Agnelli al fin de 1815,<ref>{{cita|Tellini|2007|p. 26}}</ref> durante que le redaction de ''Le Pentecoste'', initiate in 1817, esseva completate solmente cinque annos plus tarde, retardate per altere obras al quales le autor se dedicava in le mesme annos, inter le quales se distingue le duo tragedias e le prime version del romanzo. ''Le Omnes Sanctos'' (1830-1847) remaneva in stato de fragmento, como altere possibile additiones al ''Hymnos'' (''[[Le Natal de 1833]]'' e le brevissime ''Deo in le natura''). Le poesia religiose de Manzoni es completate per le ''Strophes pro un Prime Communion''. Le intention del autor es un poesia popular, del qual le stilo se allontana talora proque ancora influentiate per le formation [[neoclassica]],<ref>{{cita|Galletti|pp. 105 e ss.}}</ref> pro retornar pois al communitate del credentes (le ''[[ecclesia]]'' christian) que leva, insimul con le poeta, un canto de laude a Deo, le unic securitate contra le mal sempre dominante in le Historia.<ref>{{cita|Ferroni|p. 46}}:{{Citation|Le voce del poeta se immerge in le medio del populo que vive le rito, e al mesme tempore participa, con spirito agonistic, al conflicto sempre in curso inter le ben e le mal.}}</ref><ref>{{Cita|Guglielmino-Grosser|pp. 229-230}}.</ref> Iste dimension coral emerge super toto in le ''Pentecoste'', ubi le «filios de Eva» (v. 71), dispersate in tote le mundo, trova unitate in le fide in Deo.<ref name="GG230"/> ==== Le 1814 e le ''Odes'' ''civil'' ==== [[File:Prina lynched.jpg|thumb|alt=Impression de epocha representante le linciamento de Giuseppe Prina|Le linciamento de Giuseppe Prina in un impression de epocha.]] Durante que Manzoni elaborava le ''Hymnos Sacre'', le situation politic international se deteriorava rapidemente: [[Napoleone Bonaparte|Napoleone]], fortemente debilititate post le disastrose [[Campania de Russia]] de 1812, cadeva in le grande [[Battalia de Lipsia]] de 1813. In consequentia, anque le [[Stato satellite|Statos satellites francese]], inter le qual [[Regno de Italia (1805-1814)|Regno de Italia]], cadeva sub le colpos del coalition austro-russe, obligante [[Eugenio di Beauharnais]] a fugir de Milano e permittente assi al austriacos de [[Campania de Italia (1813-1814)|reentrar in Lombardia]]. Manzoni viveva iste momentos dramatic con grande angustia, assistente ab su palatio de via del Morone, le 20 april 1814, al linciamento del ministro del financias [[Giuseppe Prina]], le violentia del qual (vivamente deplorate per le scriptor) es narrate in un littera a Fauriel.<ref>{{cita|Ginzburg|pp. 43-44}}:{{Citation|La nostra casa per l'appunto è situata molto vicino a quella dov'egli abitava di modo che abbiamo udito per alcun ore le grida di quelli che lo andavano cercando, il che tenne mia madre e mia moglie in angosce crudeli, anche perché pensavano che non si fermassero a questo. E invero alcuni malintenzionati volevano approfittare di quel momento d'anarchia per prolungarlo, ma la guardia civica seppe fermarlo con coraggio, una prudenza e un'operosità quanto mai degni di lode.}}</ref> A parte le episodio de Prina, Manzoni participava intensemente al [[Cade del Regno de Italia (1814)|tentativo de mantener independente le Alta Italia]] con un regno cuje sovrano haberea essite justo le viceré Eugenio di Beauharnais, subscribente un petition presso le potencias victoriose reunite a [[Parigi]].<ref>{{cita|Fabris|p. 98}}</ref> Poeticamente ille contribuiva al sentimento patriotic con le redaction de duo [[Canzon (metrica)|canzones]], ambes remanente incomplete:<ref>{{cita|Tellini|2007|pp. 83-85}}</ref> ''[[April 1814]]'', in le qual le terre-moto politic milanese es evocate in un perspectiva patriotic e de denuncia contra le politica napoleonian,<ref>{{cita|Nigro|p. 44}}:{{Citation|Manzoni ha scritto la canzone antinapoleonica ''Aprile 1814'' nel linguaggio (rivoltato) delle illusioni della rimeria napoleonica, […]}}</ref> e ''[[Le proclamation de Rimini]]'' (april 1815), in le qual ille reflecte super le [[Proclamation de Rimini|discurso del mesme nomine]] tenite per [[Gioacchino Murat]] pro le defension de Italia, presentante le como un liberator inviate per Deo pro subtraher le italianos al sclavitude.<ref>''Il proclama di Rimini'', p. 699, vv. 36-44: «Egli è sorto, per Dio! Sì, per Colui / Che un dì trascelse il giovinetto ebreo / Che del fratello il percussor percosse; / E fattol duce e salvator de' suoi, / Degli avari ladron sul capo reo / L'ardua furia soffiò dell'onde rosse; / Per quel Dio che talora a stranie posse, / Certo in pena, il valor d'un popol trade;…».</ref> ==== Manzoni e le debatto inter classicistas e romanticos ==== [[File:Sulla maniera e la utilità delle traduzioni.pdf|thumb|left|alt=Prime pagina del articulo de Madame de Staël super le Biblioteca Italiana|Anne Louise Germaine de Staël, ''Super le maniera e le utilitate del traductiones'', traduction de Pietro Giordani in le ''[[Biblioteca Italiana]]'' (januario 1816). Le articulo suscita le initio del debatto inter classicistas e romanticos.]] Le annos sequente al conversion esseva assatis significative pro le panorama litterari e italian. Italia, ancora ligate a un firme tradition classicista, esseva obligate a confrontar se con le nove clima romantic europee. In januario 1816, le intellectual francese [[Madame de Staël]] publicava, traducite in italiano in le prime numero del ''[[Biblioteca Italiana]]'', un articulo intitulate ''[[Super le maniera e le utilitate del traductiones]]'', in le qual illa criticava le italianos qui se obstinava a remaner ligate a un rhetorica vacue, ignorante le novitates proveniente de Germania e de Anglaterra.<ref>{{cita|Ferroni|p. 27}}</ref><ref>{{Cita web|url=http://www.internetculturale.it/opencms/directories/ViaggiNelTesto/manzoni/a11.html|titolo=Le polemiche romantiche|accesso=23 januario 2026|autore=Massimiliano Mancini|editore=Internet Culturale|urlarchivio=https://web.archive.org/web/20150924035719/http://www.internetculturale.it/opencms/directories/ViaggiNelTesto/manzoni/a11.html|dataarchivio=24 septembre 2015|urlmorto=sì}}</ref> Al successive ''querelle'' inter classicistas (con [[Pietro Giordani]] al testa) e romanticos (inter le qual se distingue [[Ludovico di Breme]] e [[Giovanni Berchet]]), Manzoni non participava activemente. Ben que ille esseva del parte del romanticos e participava al ''Cameretta'' litterari animate per [[Ermes Visconti]], [[Gaetano Cattaneo]], [[Tommaso Grossi]] e super toto per le poeta dialectal [[Carlo Porta]],<ref>{{cita|Ferroni|p. 31}}.</ref><ref>{{Cita web|url=http://www.internetculturale.it/opencms/directories/ViaggiNelTesto/manzoni/a12.html|titolo=Le Cameretta portiana|accesso=23 januario 2016|autore=Massimiliano Mancini|editore=Internet Culturale|urlarchivio=https://web.archive.org/web/20150924035721/http://www.internetculturale.it/opencms/directories/ViaggiNelTesto/manzoni/a12.html|dataarchivio=24 septembre 2015|urlmorto=sì}}</ref> ille refusava de collaborar tanto con le ''Biblioteca Italiana'' como con ''[[Le Conciliator]]''.<ref name=":5"/> Ultra le interesse pro le poetic christian, esseva determinante le [[neurosi|neurosis depressive]] que colpava Manzoni desde 1810 e su difficultate a parlar in publico, factores que le fortiava a un vita retirate in su possessiones de Brusuglio o in le quiete de su palatio milanese.<ref name="tellini">{{cita|Tellini|2007|pp. 24-27}}</ref> ==== Le production teatral ==== {{Vide etiam|Pensamento e poetica de Alessandro Manzoni}} Decisive esseva le impression que Manzoni lassava in le [[historia del teatro italian]]. Il interveniva super le structura e le finalitate mesme del drama, que, secundo le scriptor, non debe describer le abstracte ma le verosimil e le motiones del anima del protagonistas, excludente le artificialitate del [[unidades aristotelic]].<ref>{{cita|Tellini|2007|p. 88}}</ref> Le fructos de iste reflexiones, emergite in le ''[[Littera a Monsieur Chauvet]]'' (1820), se collige in le tragedia ''[[Le Comte de Carmagnola]]'',<ref>Initiate le 15 januario 1816, illo esseva editate a Milano solmente in 1820 presso le editor Vincenzo Ferrario ({{Cita|Tellini|2007|p. 90}}).</ref> cuje redaction esseva retardate per le problemas de natura nervose que affligeva le autor<ref>{{Cita|Floriani}}:{{Citation|A chiusura del biennio, riprendendo i contatti con Fauriel nelle tre lettere del 1816, il M<nowiki>[anzoni]</nowiki> sembrava un altro uomo [...] in quella del 25 marzo rievocò i tempi di Meulan, confessando i disturbi nervosi ma anche l'entusiasmo per il lavoro (una tragedia dedicata a lui, "son meilleur ami").}}</ref> e per le labor in le ''Observationes super le moral catholic''.<ref>{{Cita|Floriani}}:{{Citation|Il lavoro sul Carmagnola durò fino al settembre 1819. Mentre lo scriveva il M<nowiki>[anzoni]</nowiki> compose la Pentecoste, iniziata nel giugno 1817 e sospesa alla definizione di 10 strofe, poi rifiutate. Nel 1818 il Carmagnola fu a sua volta sospeso, uscendo poi, per cura di E<nowiki>[rmes]</nowiki> Visconti, all’inizio del 1820, mentre il M<nowiki>[anzoni]</nowiki> si trovava a Parigi.}}</ref> Le secunde tragedia, ''[[Adelchi (Manzoni)|Adelchi]]'', esseva editate in 1822, durante que in le mente comenciava a delinear se le vision narrative del romanzo.<ref name=":5"/> ==== Le crise de 1817 e le ''Observationes super le moral catholic'' (1818-1819) ==== {{Vide etiam|Observationes super le moral catholic}} [[File:Jean Charles Simonde de Sismondi (1773-1842).png|thumb|left|alt=Portrait de Jean Charles Léonard Simonde de Sismondi|[[Jean Charles Léonard Simonde de Sismondi]].]] In le primavera de 1817 Manzoni habeva un breve crise spiritual,<ref>{{cita|Tonelli|p. 160}}</ref> determinate per plure factores, in particular per le appoio del Ecclesia al restauration: le liberal Manzoni non comprendeva le conflicto inter le religion christian, in le qual ille fermemente credeva, e le orientation politic del Ecclesia catholic, que ille non compartiva.<ref>{{cita|Tellini|2007|p. 101}}</ref> Le disillusion que resulta conduceva al aggravation de su maladia nervose e a un consequent refrigeration in le practica religiose, como se deduce de un littera de [[Luigi Tosi (vescovo)|Tosi]] a [[Eustachio Degola|Degola]], in le qual le patre spiritual del scriptor communicava le superamento del crise (14 junio 1817).<ref>Pro approfondir le question del crise spiritual vide {{cita|Accame Bobbio}}.</ref> Anque con le futuro [[vescovo de Pavia|episcopo de Pavia]] il habeva un parve conflicto, tosto oblidate, quando Manzoni habeva manifestate le desiro de retornar pro un periodo a Parigi, incontrante un opposition que le pareva exagerate.<ref name=":15">{{cita|Tonelli|p. 161}}</ref> Le sacerdote videva in le transferimento un periculo pro le fide del discipulo, qui desiderava in vice revider [[Claude Fauriel|Fauriel]] e sperava obtener beneficio pro su problemas nervose. Manzoni demandava totevia de poter partir, ma in maio le policia le refusava le passaportes.<ref>{{cita|Tonelli|pp. 179-180}}</ref> Temporarimente abandonate le hypothese parisian, Manzoni interrumpeva le ''Comte de Carmagnola'' e se retirava in le campania, ubi ille se immersava in le lectura de textos philosophic que servirea de base al ''Observationes super le moral catholic''.<ref name=":15"/> Le annotationes manzonian al autores studiate es utile pro discoperir qual libros ille studiava in ille menses e como ille les judicava: illas a [[John Locke|Locke]], a [[Étienne Bonnot de Condillac|Condillac]] e a [[Destutt de Tracy]] demonstra le distantia de Manzoni ab lor pensamento.<ref name=":15"/> In preparar le ''Observationes'', su attention se dirigeva super toto al ''[[Historia del Republicas Italiane]]'' de [[Jean Charles Léonard Simonde de Sismondi|Sismondi]], cuje dece-sexte e ultime volumina sortiva a Parigi in 1818. Le obra contineva in le ultime tomo violente accusationes contra le catholicismo, lo que suscitava un reaction indignate del canonico Tosi, qui demandava a Manzoni de responder.<ref group=N>Secundo {{cita|De Gubernatis|pp. 146-147}}, Tosi obligava Manzoni, como penitentia pro le vita anticlerical e atheistic de su prime juventute, a scriber un tractato in defension del religion catholic, arrivante mesmo a «chiude<nowiki>[re]</nowiki> in camera Alessandro Manzoni, perché mandasse innanzi il libro sulla ''Morale cattolica'' che non voleva andare avanti».</ref> Iste [[apologetica|obra apologetic]] esseva publicate in 1819 con le titulo ''Super le Moral Catholic, observationes de Alessandro Manzoni, Parte prime''.<ref>{{Cita web|url=http://www.internetculturale.it/opencms/directories/ViaggiNelTesto/manzoni/b32.html|titolo=La ''Morale Cattolica''|accesso=24 januario 2026|autore=Massimiliano Mancini|editore=Internet Culturale|urlarchivio=https://web.archive.org/web/20150924035735/http://www.internetculturale.it/opencms/directories/ViaggiNelTesto/manzoni/b32.html|dataarchivio=24 septembre 2015|urlmorto=sì}}</ref> ==== Le secunde residentia parisian (1819-1820) ==== [[File:Thierry, Augustin, BNF Gallica.jpg|thumb|alt=Portrait del historiographico Augustin Thierry|[[Augustin Thierry]].]] Ja desde [[1817]] Manzoni pensava de retornar a [[Paris]], loco felice del juventute ubi ille sperava poter sanar del crises de nervos sempre plus accentuate.<ref>Isto se deduce de un littera que le oncle de Manzoni, [[Giulio Beccaria]], inviava a su nepote qui non succedeva a recuperar su sanitate ({{Cita|Ginzburg|p. 53}}).</ref> Le partita, tamen, esseva sempre remandate a causa del difficultate de obtener le passaportes.<ref>{{Cita|Ginzburg|p. 49}}</ref> Illos esseva concedite per le autoritates austriac solmente in [[1819]], e le integre familia partiva pro [[Francia]] le 14 septembre.<ref>{{cita|Tonelli|p. 188}}</ref> In le capital francese Manzoni frequentava le historiographico [[Augustin Thierry]] e le philosopho [[Victor Cousin]].<ref>{{cita|Tellini|2007|p. 29}}</ref> Le cognoscentia de Thierry influentiava de maniera importante le conception manzonian del historia, e un certe importantia habeva etiam le [[spiritualismo]] de Cousin. Ben que le ideas de iste ultime non esseva totalmente heterodoxe in materia de religion, certe de su affirmationes le impressionava, como: «Sans Dieu, l'homme et la nature restent un mystère» (sin Deo, le homine e le natura remane un mysterio),<ref>{{cita|Cousin|p. 31}}; a notar que le curso universitari de Cousin habeva loco justamente durante le residentia parisian de Manzoni.</ref> o «La loi suprème, c'est […] la sainteté, le dévouement, la charité, l'amour du prochain; c'est surtout l'amour de Dieu» («Le lege supreme consiste […] super toto in le sanctitate, le devotion, le caritate, in le amor del proximo; illo se manifesta super toto in le amor de Deo»).<ref>{{cita|Cousin|p. 112}}</ref> Manzoni, tamen, non trovava beneficio in le residentia parisian: le crises de nervos non habeva passate, e ille comenciava sentir nostalgia de su casa. Assi, post justo un anno, le 25 julio partiva de Paris con tote le familia pro retornar a Milano le 8 augusto.<ref name=":2"/> Passate le estate, comenciava le annos le plus frenetic del quindecim annos creative, in le quales Alessandro elaborava ille conceptos religiose e providentialistic que trovarea lor culmino in [[Adelchi (Manzoni)|''Adelchi'']] e in le [[Il cinque maggio|''Cinque maggio'']], bases fundamental pro le structura de ''[[I promessi sposi]]'', insimul con le initio del reflection linguistic, structural e artistic super le genere del romanzo ipse. ==== Le biennio 1820-1822: le bases del romanzo ==== {{Vide etiam|Il cinque maggio|Marzo 1821|Adelchi (Manzoni)}} [[File:Steuben - Mort de Napoleon.jpg|thumb|left|alt=Pictura del morte de Napoleone a Sancta Helena|[[Charles de Steuben]], ''Morte di Napoleone I a Sant'Elena, il 5 maggio 1821'', oleo sur tela, 1828.]] In novembre de [[1820]] Manzoni comenciava le tragedia de [[Adelchi (Manzoni)|''Adelchi'']].<ref name=":16">{{cita|Tellini|2007|p. 120}}</ref> Post haber completate un prime abboço in le primavera de [[1821]], ille se distaccava subitamente de illo pro reprender le poesia civil con le redaction de ''Marzo 1821'', ode celebrante le presupponite invasion del [[Lombardo-Veneto]] per le tropas sardo-piemontese post le abdication de [[Vittorio Emanuele I]]. Scribite inter le 15 e le 17 martio,<ref name=":16"/> iste ode revela, in comparation con illos de septe annos ante, un major compactitate structural e securitate tanto in le linguage como in le tractamento del estados de anima del patriotas. Post que le euphoria general se extingueva post le fallimento del [[motos de 1820-1821]], Manzoni reprendeva le [[Adelchi (Manzoni)|''Adelchi'']], comenciante a studiar varie fontes historic (reelaborate in le coeve ensayo ''[[Discorso sopra alcuni punti della storia longobardica in Italia]]'')<ref name=":5"/> a fin que existeva concordantia inter le ''vero historic'' (le eventos realmente occurrite) e le ''vero poetic'' (le ''inventio'' narrative), conception apprendite al schola de Thierry e del ''idéologues''. [[File:Adelchi.jpg|thumb|right|alt=Illustration del morte de Adelchi|Representation del morte de Adelchi]] Le anno [[1821]], tamen, esseva plen de eventos significative: ultra le motos supra mentionate, le 5 maio moriva sur le [[isola de Sancta Helena]] le exiliate [[Napoleone Bonaparte]]. Le novella arrivava in Europa solmente in julio; Manzoni la legeva in le ''[[Gazzetta di Milano (1816-1875)|Gazzetta de Milano]]'' le 17 julio 1821<ref name=":17">{{cita|Tellini|2007|p. 138}}</ref> e remaneva profundemente turbate. Fascinate per le titanismo e le genio de Napoleone,<ref group=N>Le vv. 31-36 del Ode monstra le admiration de Manzoni pro le condottiero: «Fu vera gloria? Ai posteri / l'ardua sentenza: nui / chiniam la fronte al Massimo / Fattor, che volle in lui / del creator suo spirito / più vasta orma stampar».</ref> inter le 18 e le 20 julio<ref name=":17"/> ille componeva [[Il cinque maggio|''Le cinque maio'']]. In le ode, le scriptor vide le grandor del Imperator non tanto in le actos terrestre, quanto in haber comprendite, per medio del suffrentias del exilio, le vanitate del glorias passate e le importantia absolute del [[Salvation (religion)|Salvation]]. Le parallelo con le vicissitudes de [[Adelchi (principe)|''Adelchi'']] e de [[Desiderata (moglie di Carlo Magno)|''Ermengarda'']] monstra le formulation de ille ''provvida sventura'' que devenira central in ''[[I promessi sposi]]''. ==== Del ''Fermo e Lucia'' a ''I promessi sposi'' (1821-1827) ==== {{Vide etiam|I promessi sposi}} [[File:I promessi sposi-008.jpg|left|thumb|alt=Antiporta del edition de 1840 de I promessi sposi|[[Frontispicio#antiporta|Antiporta]] del edition de ''I promessi sposi'' de 1840, illustrate per [[Francesco Gonin]].]] Manzoni initiava le redaction de ''Fermo e Lucia'' le 24 april 1821,<ref group="N" name="Manz.B.II">«24 Ap.le 1821» e «17 7bre 1823» es le datas apposite respectivemente al initio e al fin del prime manuscripto autograph anepigraph del ''Fermo e Lucia''. Vide: {{Cita manoscritto|autore=Alessandro Manzoni|titulo=[Fermo e Lucia]|url=https://www.alessandromanzoni.org/manoscritti/624|data=24 april 1821-17 septembre 1823|citate=Milano|ente=[[Bibliotheca National Braidense]]|collocation=Manz.B.II}}.</ref> ma initialmente interrumpeva le labor.<ref>Illo es apprendite del littera a [[Claude Fauriel]] del 3 novembre 1821, in le qual Manzoni declara: «mon roman à peine commencé a été mis de côté», "mi romanzo appena incominciato è stato messo da parte" ({{Cita|Sforza|p. 213}}).</ref> In le quiete del villa de Brusuglio ille lo habeva comenciate post haber legite romanos europee, specialmente anglese, in particular le [[Ivanhoe|''Ivanhoe'']] de [[Walter Scott]] traducite in francese,<ref name=":18">{{cita|Tonelli||p. 242}}.</ref> proque le [[litteratura italian]] se habeva concentrate usque alora super altere generes prosaic. Sequentemente le methodologia ja adoptate pro le tragedias, le autor initiava un ver e proprie labor de documentation historic, fundate super le lectura del ''Historia patria'' de [[Giuseppe Ripamonti]] e del ensayo ''Sul commercio de' commestibili e caro prezzo del vitto'' de [[Melchiorre Gioia]].<ref>{{Cita|Varotti|p. 26}}</ref> Le prime minuta del ''Fermo e Lucia'' (titulo suggerite per le amico Ermes Visconti, como testificate in un littera del 3 april 1822 a [[Gaetano Cattaneo]],<ref>{{Cita|Vitale|p. 58}}</ref>) terminate le 17 septembre 1823,<ref group="N" name="Manz.B.II" /> consiste de folios de protocollo dividite in duo columnas: a dextera le texto, a sinistra le correctiones. Le secunde redaction del romanzo con le titulo ''Gli sposi promessi'', post le finition de [[Adelchi (Manzoni)|''Adelchi'']] e le composition de [[Il cinque maggio|''Le cinque maio'']], es databile inter 1823 e 1825. Le obra esseva finalmente publicate ab 1825 a 1827 con le titulo definitive ''I promessi sposi''. Le passage de ''Fermo e Lucia'' – cuje structura narrative resultava pauco harmoniose a causa del division in tomos e de ample partes dedicate al [[Monaca di Monza|soror Gertrude]]<ref>{{Cita|Guglielmino-Grosser|p. 232}}:{{Citation|[…] nel caso di Gertrude quel che diventa la "sventurata rispose" era una lunga dettagliata descrizione della caduta nell'abiezione da parte della monaca, […]}}</ref> – a ''I promessi sposi'' esseva alquanto travaliate pro le redefinition del architectura del obra.<ref>{{cita|Tellini|2007|pp. 164-167}}</ref> Ultra le problema expositive, Manzoni se rendeva conto del linguage artificiose e litterari usate per ille, elemento que non correspondeva al exigentias realistic verso le qual tendeva su poetica.<ref>{{cita|Tellini|2007|p. 171}}:{{Citation|…dopo lo studio attento dei classici, la lettura degli stranieri principalmente francesi, la conversazione colta con i propri concittadini, lo scrittore italiano può… accoglie<nowiki>[re]</nowiki> ciò che resta nella cosiddetta "buona lingua" illustre… Di tale fatta è appunto la veste linguistica del ''Fermo e Lucia'': una miscela di laboratorio costruita ''in vitro''…}}</ref> Eligente le [[Dialetti toscani|toscan]] como lingua colloquial pro su personas,<ref name=":20">{{cita|Ferroni|p. 64}}</ref> ille publicava le dicite ''ventisettana'' (nomine date al prime edition de ''I promessi sposi'') ma, conscie del necessitate de ascoltar directemente le eloquentia de ille region, decideva de partir pro [[Florentia]]. === Le viage in Toscana (1827) === ==== Le Gabinetto Vieusseux e le bases del ''Quarantana'' ==== [[File:Giovan Pietro Vieusseux.jpg|thumb|right|alt=Portrait de Giovan Pietro Vieusseux|Photographia de Gian Pietro Vieusseux, fundator del correspondente loco cultural]]In [[1827]] Manzoni se transfereva a [[Florentia]] pro proceder al redaction final del romanzo, corrigite al nivello formal e stylistic, de maniera a entrar in contacto con e "viver" le lingua florentin del personas cultivate, que representava pro le autor le sol lingua del Italia unite. Le viage, initiate le 15 julio, videva le integre familia Manzoni (le filios, le vetere matre Giulia e le sposa Enrichetta) passar per [[Pavia]] – ubi illes se fermava pro salutar le canonico Tosi, devenite [[episcopato de Pavia|episcopo del citate]] –, [[Genova]], [[Lucca]], [[Pisa]]<ref name=":2" /> e arrivar le 29 augusto al capital del [[Granducato de Toscana]].<ref>{{cita|Tellini|2007|p. 234}}</ref> [[File:Alessandro Manzoni FI.jpg|thumb|left|alt=Lapide commemorative del residentia de Manzoni a Florentia|Lapide in memoria del periodo florentin de Manzoni]]Le residentia, que durava usque a octobre, esseva un triunfo pro le scriptor: le membros del [[Gabinetto Vieusseux]] (con a lor testa [[Niccolò Tommaseo]], le mesme [[Giovan Pietro Vieusseux]], [[Giovanni Battista Niccolini]] e [[Gino Capponi]])<ref>{{cita|Tonelli|p. 247}}</ref><ref>{{cita|Tellini|2007|pp. 234-235}}</ref> le recipeva con tote le honores. Anque [[Giacomo Leopardi|Leopardi]], qui non admirava ni compartiva le ideologia e le poetica manzonian, le salutava cordialmente.<ref>Le relationes inter le duo maxime representantes del romanticismo italian esseva characterisate per un cordialitate forçate, debite a visiones litterari e moral opposite. Leopardi, de su parte, non comprendeva le admiration pro le romanzo de Manzoni ({{cita|Tortoreto|pp. 322-336}}.)</ref> Le fama de ''I promessi sposi'' superava presto le circulos litterari, perveniente al corte granducal, ubi [[Leopoldo II de Toscana|Leopoldo II]] in persona recipeva le romanciero. Durante iste encontros, exigente pro Manzoni a causa de su problemas nervose, ille approfundava su investigation linguistic per le contacto directe tanto con le nobilitate florentin como con le populo, e notava le similaritate del terminologia usate per le duo classes. Le fructo de iste observationes esseva fundamental pro le selection del florentin (in loco del toscan generic) como lingua quotidian pro le personas de su romanzo,<ref name=":20"/> selection que le conduceva a revider le obra durante le annos trenta e a publicar lo definitivemente in 1840 (de ubi le nomine de ''Quarantana'') insimul con le ''[[Historia del columna infame]]''. Iste ultime ensayo reprende e disveloppa le thema del [[untor|untor]] e del [[peste]], que ja habeva occupate un parte tanto importante in le romanzo e del qual illo inicialmente constitueva un ''excursus'' historic. === Le annos del silentio (1827-1873) === [[File:Ritratto di Teresa Manzoni Stampa Borri by Francesco Hayez.jpg|thumb|Francesco Hayez, ''[[Portrait de Teresa Manzoni Stampa Borri|Portrait de Teresa Manzoni Borri Stampa]]'', [[Pictura a oleo|oleo]] sur [[Pictura sur tela|tela]], 1849, [[Pinacotheca de Brera]].]] ==== Le prime luctos familial e le secunde matrimonio ==== Le quiete familiar super le qual Manzoni habeva organisate su regime de vita quotidian se frangeva a partir del annos trenta, quando le colpeva le prime luctos familial: le prime esseva illo de su amate sposa Enrichetta, morte le 25 decembre [[1833]] de [[Tuberculose#Altere nomines pro le tuberculose|tabe mesenteric]],<ref>{{cita|Cantù|p. 128}}</ref> contractate a consequentia del numerose gravitationes.<ref>{{cita|Boneschi|p. 348}}</ref> Le dolor de Manzoni esseva tanto grande que, quando in 1834 ille cercava de scriber ''[[Le Natal de 1833]]'', ille non succedeva a completar le obra.<ref>{{cita|Tellini|2007|p. 296}}</ref> Post Enrichetta ille videva morir su amate filia primogenite Giulia, ja sposa de [[Massimo d'Azeglio]], le 20 septembre 1834.<ref>{{Cita|Boneschi|p. 353}}</ref> Le 2 januario [[1837]],<ref>{{cita|Boneschi|p. 363}}</ref> gratias al intervention de su matre e de su amico [[Tommaso Grossi]],<ref>Giulia Beccaria, secundo lo que rememora [[Marta Boneschi]], esseva preoccupate del condition spiritual e psychologic de su filio, preoccupation que illa non celava a Tommaso Grossi ({{cita|Boneschi|pp. 361-362}}).</ref> ille se maritava con [[Teresa Borri]], vidua del conte Decio Stampa e matre de [[Stefano Stampa]], figura al qual Manzoni esseva multo attachate.<ref>Le filiaste de Manzoni, in 1885, publicava un libro ric de anecdotas, phrases e habitos de su patre per matrimonio, in le tentativa de completar e meliorar le portrait que Cantù nos habeva transmittite: {{cita|Stampa|p. 292}}.</ref> Le nove sposa, al contrario de Enrichetta, esseva dotate de un forte personalitate e de un bon cultura litterari.<ref>{{Cita|Tellini|2007|p. 37}}</ref> A causa de su character protective verso le marito, Teresa entrava tosto in conflicto tanto con le vetere socera como con Grossi, qui debeva abandonar le palatio de via del Morone ubi ille habita ab plus de vinti annos.<ref>{{cita|Boneschi|p. 365}}</ref> Le annos sequente esseva ancora marcate per le morte de multe de su car personas: de su filia Cristina (27 maio 1841),<ref name="Bon381">{{Cita|Boneschi|p. 381}}</ref> sequite duo menses plus tarde per le matre Giulia Beccaria (7 julio)<ref name="Bon381" /> e, finalmente, per le amico [[Claude Fauriel|Fauriel]] (15 julio 1844).<ref>{{cita|Ginzburg|p. 193}}</ref> === Le 1848 e le exilio a Lesa: Antonio Rosmini e le critica al romance === {{Vide etiam|Cinque dies de Milano|Antonio Rosmini}} [[File:Giuseppe Garibaldi visiting Alessandro Manzoni on 15 March 1862.jpg|left|thumb|alt=Pictura de Garibaldi que visita Manzoni|[[Sebastiano De Albertis]], ''[[Giuseppe Garibaldi]] visita Alessandro Manzoni le 15 martio 1862'', [[Pictura a oleo|oleo]] sur [[Pictura sur tela|tela]], 1863. Garibaldi non esseva le sol personalitate politic importante a visitar Manzoni: [[Camillo Benso, conte de Cavour|Cavour]], [[Vittorio Emanuele II]], le estadista anglese [[William Gladstone]],<ref name=":2"/> [[Giuseppe Verdi]] e le [[principes de Piemonte]] [[Umberto I de Savoia|Umberto]] e [[Margherita de Savoia|Margherita]] voleva cognoscer le personalmente.<ref>{{Cita|Bracalini|pp. 66-67}}</ref>]] Milano, como le altere grande citates europee, non esseva immun al [[Motos de 1848|revoltationes que explodeva in tote Europa]]: durante le famose [[cinque dies de Milano|cinque dies]] le patriotas succedeva a expulsar, ben que momentaneemente, le austriacos del [[feldmaresciallo]] [[Radetzky]]. Inter iste homines imbibite del {{'}}, epopeia del Risorgimento'' era etiam le filio de vinti-duo annos de Manzoni, Filippo, qui terminava in carcere al initio del combattimentos.<ref>{{Cita|Cantù|p. 284}}</ref> Si le filio combatteva sur le barricadas, le patre publicava ille odas politic (''[[Aprile 1814]]'', ''[[Le proclamation de Rimini]]'' e ''[[Martio 1821]]'') que, per timor del represalia austriac, ille habeva nunquam publicate.<ref>{{Cita|Tellini|2007|pp. 40-41}}</ref> Al momento del retorno de Radetzky, Manzoni, timente de suffrer repercussion per su supporto moral al causa del Risorgimento, se refugiava a [[Lesa]], ubi su sposa Teresa habeva un villa.<ref>{{cita|Tellini|2007|p. 41}}</ref> Le residentia in Lesa, que durava usque a 1850, non esseva un exilio sterile: a [[Stresa]], non longe, viveva le philosopho e sacerdote [[Antonio Rosmini]], cognoscite de Manzoni ja desde 1827.<ref>{{Cita|Bonola, ''Carteggio''|p. XIII}}</ref> Le retiro al [[laco Maggiore]] serviva al scriptor pro cognoscer melio le anima e le pensamento de Rosmini, de qui ille apprecia profundemente le personalitate e le pietate, ultra le discussiones religiose, linguistic e politic,<ref>Vide, pro un relation inter le duo homines ab un puncto de vista human e intellectual, {{Cita|Riconda|titulo = Manzoni e Rosmini}}.</ref> como se pote deducer del copiose correspondentia epistolar inter le duo.<ref>{{cita|Bonola, ''Carteggio''}}</ref> Ab le puncto de vista strictemente litterari, iste annos videva Manzoni rejectar ille equilibrio inter le vero historic e le vero poetic establite in su romance. Attrahite de plus in plus per le studios linguistic, historic e philosophic, ille senti sempre plus necessari e urgente le recerca del «veritate objective», condemnante – in le ensayo ''[[Obras de Alessandro Manzoni#Del romance historic e, in general, del compositiones miscite de historia e invention|Del romance historic]]'' e in le dialogo ''[[Obras de Alessandro Manzoni|Del Invention]]'', ambes publicate in 1850 – le commixtion inter ''inventio'' e ''historia''.<ref>{{cita|Ferroni|pp. 66-68}}</ref> ==== Le annos del Risorgimento: luctos private e symbolo del Patria ==== {{Vide etiam|Del unitate del lingua e del medios pro diffunder la}} [[File:Illustrazione popolare 1873 - Funerali di Manzoni.jpg|thumb|right|alt=Incision del funerales de Alessandro Manzoni a Milano|Le funerales de Alessandro Manzoni, in un incision del epocha: {{Citation|A mediedie le feretro, precedite per le cento bandieras del scholas e del associationes operari e per le representationes italian, se dirigeva al Cimiterio Monumental, passante per le vias major.|2 = {{Cita|Venosta|pp. 157-158}}}}]] Le annos sequente esseva multo dolorose: in 1853 moriva Tommaso Grossi, in 1855 le amico Rosmini e le anno sequente le filia Matilde, malate desde longe tempore de [[tuberculose]];<ref>{{cita|Tellini|2007|p. 42}}</ref> in 1858 le oncle Giulio Beccaria<ref>{{cita|Boneschi|p. 394}}</ref> e in 1861 le sposa Teresa, cuje salute habeva essite irreparabilemente compromisse annos ante per un graviditate difficile.<ref>{{Cita web|url=http://www.giuliamarucelli.it/teresa-borri-manzoni-vedova-stampa/ |titulo=Teresa Borri Manzoni (vidua Stampa)|autore=Giulia Marucelli|editore=Giuliamarucelli.it|data=9 julio 2012|accesso=26 januario 2026}}</ref> Iste serie de luctos esseva alternate per le conferimento de honorificationes per le nascite [[Regno de Italia (1861-1946)|Regno de Italia]] e per le visitas de illustre hospites. Le 29 februario [[1860]], ancora ante le proclamation official del nove stato unitari, Manzoni esseva nominate [[Senatores del VII legislatura del Regno de Sardinia|senator del Regno de Sardinia]] per meritos verso le patria.<ref>{{Cita web |url=http://notes9.senato.it |titulo=Ficha del senator Alessandro Manzoni |accesso=26 januario 2026 |editore=Senato del Republica |urlarchivio=https://web.archive.org/web/20100126122348/http://notes9.senato.it |dataarchivio=26 januario 2010 |urlmorto=sì}}</ref> Con iste cargo ille votava in [[1864]] in favor del transferimento del capital ab [[Torino]] a [[Firenze]] usque a [[Roma]] esser liberate.<ref name=":2"/> Ab le puncto de vista intellectual, durante le ultime annos ille scribeva ensayos historic, inter illes ''([[Le Revolution francese de 1789 e le Revolution italian de 1859: ensayo comparative]])'',<ref>{{Cita|Mazza Tonucci|pp. 114-115}}</ref> e ensayos linguistic concernente le lingua italian. Como presidente del commission parlamentar sur le lingua, Manzoni redigeva in [[1868]] un relation sur le italiano (''[[Del unitate del lingua e del medios pro diffunder la]]'') adresse al ministro Broglio, in le qual ille cercava un solution practic pro diffunder le florentin in tote Italia.<ref>{{cita|Tellini|2007|pp. 45-46}}</ref> Le 28 junio [[1872]] ille esseva nominate citatano honorari de Roma.<ref>{{cita|Beltrami|p. 126}}</ref> === Le morte e le funerales === [[File:Veduta della chiesa di San Fedele con la statua di Manzoni, Milano.jpg|thumb|left|alt=Fachada del ecclesia de San Fedele a Milano con le monumento a Manzoni|Le ecclesia de San Fedele, ab cuje scalones Manzoni cadeva battente le testa; ante illo le monumento al poeta, inaugurate in 1883.]] Manzoni, a parte le disturbos nervose del qual ille suffreva e un maladia que le colpava in 1858, gaudeva generalmente de bon salute.<ref>{{cita|Cantù|p. 318}}</ref> Le anno [[1873]] esseva tamen le ultime de su vita: le 6 januario ille cadeva battente le testa contra un scalon al exito del [[Ecclesia de San Fedele (Milano)|ecclesia de San Fedele]],<ref name=":5"/><ref>{{cita|Fabris|p. 122}}</ref> causante se un [[trauma cranial]]. Le scriptor se accorgeva, ja post alcun dies, que su facultates intellectual comenciava lentemente a declinar,<ref>{{cita|Fabris|p. 124}}:{{Citation|Ma qualche giorno dopo quel 6 gennaio, egli disse a don Natale Cerioli: "Non si accorge Lei di un decadimento in me? Tutte le idee mi si confondono: non sono più io".}}</ref> usque a cader in un stato [[catatonic]] durante le ultime menses de su vita. Le suffrentias esseva aggravate per le morte del filio major Pietro Luigi, occurrite le 28 april.<ref name="Family" /> Le 22 maio al horas sex e quindec minutas del vespere, Manzoni expirava a causa de un [[meningitis]] contrahite in consequentia del trauma.<ref>{{Cita|Onoranze funebri ad Alessandro Manzoni|p. 27}}</ref> Le corpore esseva imbalsamate per septe medicos incaricate per le Municipio de Milano inter le 24 e le 27 maio.<ref>{{Cita|Onoranze funebri ad Alessandro Manzoni|p. 14; p. 16}}</ref> Al solemne funerales de Stato, celebrate in le [[Duomo de Milano]] le 29 maio, participava le maxime autoritates del Regno,<ref name="ReferenceA">{{Cita|Onoranze funebri ad Alessandro Manzoni|p. 3}}</ref> inter illes le futuro rege [[Umberto I de Savoia|Umberto I]], le [[Ministros del affaires externe del Regno de Italia|ministro del affaires externe]] [[Emilio Visconti Venosta]] e le representationes del [[Camera del deputatos (Italia)|Camera]] e del [[Senato del Regno (Italia)|Senato]]<ref>[[Archivo historic del Senato del Republica]], ''Memoriaweb'', newsletter n. 39 (serie nove), julio 2023, [https://www.senato.it/application/xmanager/projects/leg19/file/Manzoni.pdf ''Memorias de Alessandro Manzoni in le Senato del Regno''], paginas 15 e sequente</ref> e del Provincias e del Citates del Regno.<ref name="ReferenceA"/> Felice Venosta narra le detalios, describente le stato de animo in le qual se trovava le citate: {{Citation|Per le vias un crito de venditores de photographias del grande poeta, de portraits de omne formato, de omne precio… Le parietes del casas esseva tapissate de avisos portante le nomine de Manzoni […] le homines esseva tote in le vias, e medie Milano, sin exaggerar, voleva sequer le feretro al Cimiterio.<ref>{{Cita|Venosta|p. 155}}</ref>|}} == Le debatto super Manzoni == [[File:Tomba Manzoni.jpg|left|thumb|Tomba de Manzoni al ''Famedio'' del Cimiterio monumental de Milano.]] === Le attacco del catholicos reactionari === Le disparition de Alessandro Manzoni non suscitava un unanime cordolio: le mundo catholic plus [[Cattolicismo intransigente|reactionari e clerical]], per exemplo, non deplorava su morte.<ref>Un quadro complete sur {{Cita|Azzolin|p. 26 e ss.|cidAzz}}.</ref><ref>{{cita|Badini Confalonieri|p. 165}}:{{Citation|Le antipathia del intransigentes <nowiki>[catholicos reactionari]</nowiki> pro le scriptor lombarde ha un longe historia, como es ben note, e va del colpos, in le anno de su morte, del ''Civiltà Cattolica'', al opiniones convergente de [[don Bosco]] e de Davide Albertario...}}</ref><ref>Interesante es le studio de {{Cita|Badini Confalonieri}} super le relation inter Manzoni e alcun catholicos intransigente, inter illes le "prime" ultramontanista [[Félicité de Lamennais|Lamennais]].</ref> Anzi, le jesuitas de ''[[La Civiltà Cattolica]]'' passava su morte sub silentio, pro pois lancear se contra le scriptor in le articulo del 26 de junio 1873, ''Alessandro Manzoni e Giuseppe Puccianti''.<ref>{{cita|''La Civiltà Cattolica''|pp. 77-78}}</ref><ref group=N>Pro un rapide introduction a Puccianti, defensor del manzonismo in linguistica, vide: {{Treccani|giuseppe-puccianti|Puccianti, Giuseppe|accesso=26 janvier 2026}}.</ref> In le grave dissidio inter le duo animas del catholicismo italian del epocha, Manzoni esseva considerate le standard per medio del qual le liberales poteva effectuar lor politica laicista e le demolition del poter temporal del papas.<ref group="N">Durante le [[Oitocento]], le christianismo catholic europee esseva dividite inter le [[catholicismo reactionari]], fidel al alliance inter throno e altare, e le [[Christianismo liberal|liberal]], que voleva conciliar le aspirationes del mundo moderne con le fide catholic. Iste ultime linea de tendentia esseva exprimite, in Francia per [[Félicité de Lamennais]] e [[Augustin Thierry]], e in Italia per [[Gino Capponi]], [[Antonio Rosmini]], [[Raffaello Lambruschini]] e Manzoni ({{cita|Giudice-Bruni|pp. 206-207}}). Manzoni, de facto, non condivideva le union inter le [[poter temporal]] e le poter spiritual ({{cita|Cantù|pp. 304-305}}), tanto que ille votava, in su qualitate de senator del Regno de Italia in 1861, pro le transferimento del capital de [[Turin]] a [[Roma]], capital ancora del Stato Pontificio; e acceptava, in 1872, le [[cittadinantia honorari]] del citate del Papas nuper conquerite.({{cita|Tellini|2007|p. 45}})</ref> A iste proposito don [[Davide Albertario]], un del plus ardente criticos del religiositate manzonian e "paradigma" del accusationes dirigite per le zelantes contra le liberal Manzoni,<ref>Vigorelli, p. 462 nota, in {{Cita|Albertario}}:{{Citation|Io ha volite reportar integralmente le articulo de don A[lbertario], proque iste esseva purtroppo le position del clericalismo official, como demonstra simile positiones, a ille tempore, del «Civiltà Cattolica»...}}</ref> non sparniava criticas dur super le ambiguitate del comportamento de Alessandro: [[File:Davide Albertario.jpg|thumb|Don Davide Albertario (1846-1902), un del plus acharnate oppositores del religiositate e del opera manzonian.]] {{Citation|Manzoni non videva o non voleva vider le inganno que le revolution celava detra su promessas de unitate italian [...] Il ergo non se jungeva al defensores del fide; lassava de latere le alte interesses del catholic e faceva su proprie illos del revolution; non pro isto negava le catholicismo, ma lo portava con se in le campo inimic, e le inimicos le accolligeva con applauso, ille e le divin prisionero <nowiki>[le Papa, n.d.a]</nowiki>.<ref>|{{Cita|Albertario}}, p. 457}}</ref>|}}[[Benedetto Croce]], in 1941, reportava que ancora post plure annos le catholicos "intransigente" faceva audir lor voce per medio de [[Giovanni Papini]]:<ref>{{Cita|Croce 1941|p. 387}}</ref> {{Citation|Alessandro Manzoni, ric del sucros le plus venenose del [[Illuminismo|illuminismo]] francese, non vide in le Catholicismo nisi un humanitarismo social con alcun ritos a gustar plus tosto que a aprofundar; attende que mori tote le [[Jansenismo|jansenistas]] italian pro renunciar a su prime tentationes de rigorista fastidiose, e mesmo non le renuncia; representa un Episcopo tanto grande que il es difficile trovar le in le vita e in le historia, extra del Sanctos, durante su sancto non lo es; representa un fratre, troppo dissimile de su pares e superiores; un monacha homicida, lascive e proxeneta; representa un parochiano tanto vile que [[San Johannes Bosco]] nunquam le perdonara; non dice un sol parola, in su longe vita, in defensa del Pontificato roman in le [[Oitocento]], sfidante condemnationes authentic del Santa Sede, al qual obediva, con suffrentia, Episcopos, sacerdotes, laicos; e malgrado toto isto, tote le catholicos le considera le scriptor catholic per excellentia e alcun mesmo le proponerea voluntarimente como sancto.<ref>{{Cita|Croce 1941|p. 386}}</ref>|}} === Le critica litterari super Manzoni === {{Vide etiam|I promessi sposi#Fortuna del romanzo e critica letteraria}} ==== Le mito manzonian: inter luces e umbras ==== [[File:Gadda 1921.jpg|thumb|right|alt=Portrait del scriptor Carlo Emilio Gadda in 1921|Le scriptor milanese [[Carlo Emilio Gadda]].]] Le prime biographias de Manzoni esseva scribite per [[Cesare Cantù]] ([[1885]]), [[Stefano Stampa]], qui publicava su obra anque in 1885 como responsa a alcun inexactitudes de Cantù,<ref name=":14">Vide le integre obra de {{Cita|Stampa}}, cuje scopo es precisamente corriger le inexactitudes del prime biographos.</ref> Cristoforo Fabris, [[Angelo De Gubernatis]] ([[1879]]), durante un parte del litteras esseva publicate per [[Giovanni Sforza (storico)|Giovanni Sforza]] in [[1882]]. Le figura enigmatic del scriptor, constantemente affligite per symptomas depressive e relegite a un vita retirate, incitava [[Paolo Bellezza]] a componer le essay ''Genio e follia in Alessandro Manzoni'' (1898), in le qual ille analysava bizarre phobias del scriptor, como agoraphobia, continue syncopes e le timor del pozzangheras.<ref>{{cita|Albani}}</ref> Manzoni non esseva tamen solmente objecto de investigationes [[Psychoanalyse|psychoanalytic]], ma anque de criticas litterari: primo per le [[Scapigliati]], qui videva in ille le expression del respectabilitate burgese detestate.<ref group="N">Significative es le poema ''Preludio'' de [[Emilio Praga]], in le qual le scapigliato annuncia le hora del «antecristos» in opposition al «Casto poeta que Italia adora» (vv. 13-16). Vide: {{Cita libro|autore=[[Emilio Praga]]|sezione=Preludio|titolo=Penombre|città=Milano|editore=Casa editrice degli autori-editori|anno=1864|pp=5-6}}</ref> Sequeva le criticas de [[Giosuè Carducci]], admirator de ''[[Adelchi (Manzoni)|Adelchi]]'' ma implacabile verso le romanzo,<ref>{{cita|Tellini|2007|p. 323}}</ref> e de [[Luigi Settembrini]], autor del ''Dialogo tra Manzoni e Leopardi'', in le qual ille deride le fide catholic del scriptor.<ref>{{Cita web|url=https://www.zibaldoni.it/2015/05/29/i-funerali-del-manzoni-dialogo-tra-giacomo-leopardi-ed-alessandro-manzoni/|titolo=Dialogo inter Giacomo Leopardi e Alessandro Manzoni|accesso=27 januario 2026}}</ref> Admiratio sin condition veniva, in vice, de [[Francesco de Sanctis]], [[Giovanni Verga]], [[Luigi Capuana]]<ref>{{cita|Tellini|2007|p. 324}}</ref> e [[Giovanni Pascoli]], qui dedicava al romanzo le essay ''L'eco d'una notte mitica'' (1896).<ref>{{cita|Pascoli|pp. 2, 5}}</ref> In le [[Ventesime seculo]], a causa del movimentos anticlassicista del [[avantgardias]], del evolution del lingua e del adolcamento del figura del romanziere que esseva inseniate in le scholas, Manzoni suffreva varie criticas de litteratos e intellectuales: inter illes le "prime" [[Benedetto Croce|Croce]]<ref>In 1921 Benedetto Croce, con su essay {{cita|''Manzoni''}}, affundava le romanzo a causa de su forte impronta religiose, cosa que non facerea de ''I promessi sposi'' un ver obra de arte. In 1952, tamen, ille recognosceva le vitalitate del obra manzonian, admitte que se habeva errate ({{cita|''Tornando sul Manzoni''}}).</ref> e le marxista [[Antonio Gramsci|Gramsci]], qui le accusava de paternalismo. Le plus importante apologia del periodo esseva facite per le philosopho [[Giovanni Gentile]], qui in 1923 le definiva, in un conferentia al [[Teatro alla Scala|Scala]], un «grande maestro national»<ref>{{cita|Gentile|pp. 1-31}}</ref> como jam habeva facite [[Giuseppe Mazzini|Mazzini]] e [[Vincenzo Gioberti|Gioberti]], recognoscente in ille le promotor de ille [[Idealismo|idealismo]] [[religion|religiose]], in le qual Gentile se recognosceva, que constitueva pro ille le fundamentos del [[Risorgimento italian]].<ref>Exemplo de action que prendeva le vita seriemente, Manzoni esseva pro Gentile «le grande liberator del populo italian ab le secular servitude del litteratura, del arte pur, del indifferentismo e del dilettantismo, del rhetoric e del classicismo vacue e formal». ({{cita|Gentile|op. cit., pp. 21-22}})</ref> In defensa de Manzoni se situava anque [[Carlo Emilio Gadda]], qui a su debut publicava in 1927 le ''Apologia manzoniana'',<ref>{{Cita|Gadda|pp. 333-343}}</ref> e in 1960 attaccava le plano de [[Alberto Moravia]] de relegar le su proposition linguistic.<ref>{{cita|Tellini|2007|pp. 330-331}}</ref> Solmente in le Secunde Novecento, gratias al studios de [[Luigi Russo]], [[Giovanni Getto]], [[Lanfranco Caretti]], [[Ezio Raimondi]] e [[Salvatore Silvano Nigro]], se ha succedite a "liberar" Manzoni del patina ideologic con le qual ille habeva essite revestite jam al immediate post su morte, analysante con un oculo plus libere de prejudicios su poetica e, anque, le modernitate del obra.<ref>{{cita|Tellini|2007|pp. 335-336}}</ref> == Pensamento e poetica == {{Vide etiam|Pensamento e poetica de Alessandro Manzoni}}[[File:Giuseppe Parini.jpg|thumb|Francesco Rosaspina, ''[[Giuseppe Parini]]'', [[litographia]] del XVIII seculo. Parini, insimul con le tradition illuminista lombarde, esseva fundamental pro le disveloppamento del litteratura civil manzonian, un apporto que non cessava (ma que se accentuava) post le conversion de Manzoni al romanticismo.]] === Inter illuminismo e romanticismo === ==== Le initios neoclassic e illuminista ==== Post le prime juventute, characterisate per un formation fundate super le studio del grande classicos antique e italian, Manzoni entrava in contacto primo con le jacobinismo italian ([[Francesco Lomonaco|Lomonaco]] e [[Vincenzo Cuoco|Cuoco]]), postea, ab 1805, con le gruppo del ''[[Idéologues]]'' francese ([[Claude Fauriel|Fauriel]], [[Pierre Jean Georges Cabanis|Cabanis]]). Le resultato esseva le adhesion, usque al ultime annos del [[annos 1800|prime decennio del Oitocento]], a un illuminismo sceptic in le campo religiose, in le qual predominava le valor del [[libertate]] propugnate per le ideales revolutionari.<ref>{{cita|Ferroni|p. 42}}</ref><ref>Pro un vision plus ample del production antimonarchic e jacobin del Manzoni adolescente, vide {{cita|Langella|pp. 11-20}}.</ref> Manzoni filtrava iste tendentias con le apportos paideutico-educative proprie del lection de [[Giuseppe Parini]], de su avo [[Cesare Beccaria]] e de [[Pietro Verri]].<ref>{{cita|Ferroni|p. 27}}:{{Citation|Comparate al lineas general de illo europee, le Romanticismo italian… se distingue per su cautela e moderation<nowiki>[…]</nowiki> Super toto in su phases initial, illo conserva un relative continuitate con aspectos del Illuminismo (specialmente le lombarde), del qual illo comparti le recerca de un litteratura "utile", que collabora al "perfectionamento" del civilisation.}}</ref> ==== Post le conversion: le Manzoni illuminista ==== Ni mesmo post le conversion al Catholicismo in 1810 e le refutation del versos del ''Urania'' (1809), Manzoni abandonava totalmente le apporto illuminista del ration, del conscientia individual, e del valores de su prime education. Reconoscente le rolo civil del litterato (hereditate del illuminismo milanese e del Alfieri), Manzoni interveniva plure vices in le vicissitudes del historia, como attesta le ''Odes civil'' del 1814 e del 1821. Le manifesto de iste vocation "civil" es plenmente exprimite in le littera ''[[Super le romanticismo]]'' inviate al marchese [[Cesare Taparelli d'Azeglio]] (1823),<ref>{{cita|Ferroni|p. 238}}</ref> in le qual le scriptor reaffirma le valor social que un obra de arte litterari debe haber como principal finalitate: {{Citation|Le principio, de necessitate tanto plus indeterminate quanto plus extendite, me sembla poter esser isto: que le poesia o le litteratura in general debe proponer se le utile como scopo, le vero como subjecto, e le interessante como medio.}} <small>(''Super le romanticismo'', Littera al marchese Cesare Taparelli d'Azeglio, 22 septembre 1823.)</small><ref>''Al marchese Cesare Taparelli d'Azeglio'', in {{Cita|''Epistolario''|I, pp. 277-317, in particular p. 306|Sforza}}. Iste phrase es continite in le redaction original del missiva, non destinate al publication, durante illo non esseva repetite in le version re-elaborate e reducite de 1870.</ref> ==== Le affinita con le romanticismo ==== Le elemento romantic in le production poetic manzonian emerge in le ''Hymnos Sacros'', ubi pro le prime vice le io del poeta se eclipsa in favor de un universalitate coral que eleva su clamore de sperantia e su confidentia in Deo.<ref>{{cita|Raimondi 1967|p. 443}}:{{Citation|Precisemente in le momento in que le scriptor prende conscientia del io, illo dispare in un poesia del nos per virtute de un reduction o mortification sublimante del experientia personal que… postula un ordine mysteriose, un ligamine de communion inter le homines e le cosas…}}</ref> Le multitudine del homines, le sentimento religiose e le attention al motiones del anima es tote elementos que approxima Manzoni al nascent movimento romantic, ligante le cultura milanese e illo transalpin per ligamines aesthetic affine. Ultra le dimension "ecclesial" del religiositate manzonian, il non se pote oblidar, concernente le attention al populo, le apporto fundamental del historiographia francese de [[Augustin Thierry]] e del ''[[idéologues]]'', qui propugnava de centrar le historia super le humiles: parve personas que frequentemente cade in le oblivion proque illes non es objecto de interesse pro le chronistas lor contemporanee e que suffre le decisiones del potentes.<ref>{{cita|Millefiorini|p. 173}}</ref> === Le catholicismo manzonian === ==== Le rolo del Providentia e le jansenismo ==== [[File:Jacques-bénigne bossuet.jpg|thumb|left|alt=Portrait de Jacques-Bénigne Bossuet|Bossuet esseva un del plus importante predicatores francese del ''grand siècle'', inter le modellos fundamental pro le religiositate manzonian.]] Perdite, al fin del prime decennio del Oitocento, le sperantia de attinger le serenitate per medio del ration, le vita e le historia pareva a Manzoni immergite in un van disordine dolorose: il esseva necessari trovar un fin salvific que adjutarea le homine tanto a constituir un codice ethic terren, quanto a supportar le males del mundo in anticipation del pace celeste.<ref>{{Cita|Macchia|p. 27}}:{{Citation|[Manzoni] abbraciava le fide christian non proque illo le salvarea de su obsessiones, ma proque super illos il poterea meditar e combatter dramaticamente}}</ref> Le critic [[Alessandro Passerin d'Entrèves]] sublinea le importantia que habeva [[Blaise Pascal]] e le grande moralistas francese del [[Seicento]] (inter illes [[Jacques-Bénigne Bossuet|Bossuet]]) in le formation religiose del scriptor: ab illes ille traheva le ambition de cognoscer le anima human e «le conviction que le [[christianismo]] es le unic explication possibile del natura human, que ha essite le religion christian que revelava le homine al homine»,<ref>{{Cita|Passerin d'Entrèves|p. 209}}</ref> trovante in lor inseniamentos le confidentia in le religion como instrumento de supportation del infelicitate. Le confidentia in Deo es le puncto de separation ab le [[Pensamento e poetica de Giacomo Leopardi|pessimismo]] de [[Giacomo Leopardi]].<ref group="N">Ambes le scriptores es assertor del violentia que colpe le homine durante su existentia, ma le differentia concerne le sperantia ultime al qual le homine es destinate: si pro Leopardi, como explicate in le ''[[Analyse del Operette morali|Dialogo del Natura e de un Islandese]]'', le cyclo existential del mundo es destinate a resolver se in un cyclo mechanic de destruction e morte, Manzoni reface de cader in iste pessimismo "cosmic" gratias al confidentia que ille pone in le Providentia divine. Vide, pro aprofundar, le essay de {{Cita|Tortoreto}}. Alcun versos e alcun selectiones stylistic del ''Ognissanti'', fragmento manzonian de 1847, ha essite ponite in opposition con le imagine del ''Ginestra''; in particular: «A Quello demanda, o sdegnoso, / Perché sull’inospite piagge, / All’alito d’aure selvagge, / Fa sorgere il tremulo fior, / Che spiega dinanzi a Lui solo / La pompa del candido velo, / Che spande ai deserti del cielo / Gli olezzi del calice, e muor. / E voi che, gran tempo, per ciechi / Sentier di lusinghe funeste / Correndo all’abisso, cadeste / In grembo a un’immensa pietà» (A. Manzoni, ''Ognissanti'')<br />in opposition a<br />«E tu, lenta ginestra, / Che di selve odorate / Queste campagne dispogliate adorni, / Anche tu presto alla crudel possanza / Soccomberai del sotterraneo foco,( [...] ) E piegherai / Sotto il fascio mortal non renitente / Il tuo capo innocente: / Ma non piegato insino allora indarno / Codardamente supplicando innanzi / Al futuro oppressor; ma non eretto / Con forsennato orgoglio inver le stelle, / Né sul deserto, dove / E la sede e i natali / Non per voler ma per fortuna avesti; / Ma più saggia, ma tanto / Meno inferma dell'uom, quanto le frali / Tue stirpi non credesti / O dal fato o da te fatte immortali». (G. Leopardi, ''La ginestra'').<br />Le flor de Leopardi symbolisa le heroismo sin sperantia final, durante illo de Manzoni spera sempre le intervention final del Gratia resolutori, in le vicissitudes historic (le ''provida sventura'') e ultra. Cfr. notas al ''Canti'', ed. Garzanti, pag. 324, que cita [[Piero Bigongiari|Bigongiari]], [[Giuseppe De Robertis|De Robertis]] e [[Franco Fortini|Fortini]].</ref> Super un terreno tanto impregnante de pessimismo existential, le Providentia, id es le modo mysteriose con que Deo age in le vita human, dispensante le Salvation a su filios, joca un rolo fundamental. Apprehendite al schola del moralista del seculo XVII Bossuet,<ref>Vide in general le essay de {{Cita|Parisi}}, cuje introduction es jam eloquente super le thema:{{Citation|Pro studiar Manzoni il es necessari prender in consideration, ultra le cultura europee del prime '800, illo del seculos precedente, con attention particular al catholicismo elaborate in Francia per autores del seculo XVII como Bossuet, Nicole e Pascal.|{{Cita|Parisi|p. 1}}}}</ref> le Providentia joccara un rolo fundamental non solmente intra ''I promessi sposi'', ma anque in le altere obras "minor":<ref>{{cita|Tonelli|p. 221}}</ref> le varie personas manzonian debera suffrer patimentos e injustitias intra un mundo corrupte e dominate per un decadentia civil, moral e cultural,<ref group="N">{{Cita|Frare|pp. 147-165}} revoca, in facto, le condemnation cultural, moral e civil del intellectuales del Oitocento contra le [[Barocco]] e dunque le seculo XVII, in tanto que seculo «stupide e sfarzose» (p. 155), «impregnate de superstition e de magia, provincial e retardate» (p. 156) e expression, in general, del mal governamento espaniol in [[Lombardia]].</ref> e solmente le action del Providentia (appellate, in iste contexto dolorose, anque con le nomine de ''provida sventura'') permittera les de devenir victimas e de obtener ille justitia attendite vanmente sur le terra e que essera in vice dispensate in le Celo.<ref>{{Cita|Parisi|p. 90}}, analysante le morale de Bossuet, se concentra super le valor "providential" del disaventuras que pote occurrer al homines juste:{{Citation|Deo mira al salute ultime del conscientia <nowiki>[…]</nowiki> Le suffrentias que colpe un persona trova in iste perspectiva su justification ethic: Enrichetta de Francia, qui sin su disaventuras haberea peccate de orgolio, ha recipite gratias a illos le consolationes promittite a illes qui plora. Le disventura ha essite 'providential' como illo que colpe le Ermengarda manzonian.}}</ref> Iste vision tanto pessimista del mundo es debite, anque, al tonalitates profundemente [[jansenista]] que le directores spiritual de Manzoni, Degola primo e Tosi postea, le impartiva in affrontar le vicissitudes human. In realitate, tamen, Manzoni remaneva sempre, del puncto de vista dogmatic, un catholic, mantenente solmente un sever morale de vita proxime al ambientes jansenista. Como sublinea [[Giuseppe Langella]], super le question fundamental del [[Gratia (theologia)|Gratia]]: «Manzoni se conforma sin reservationes al inseniamento official del Ecclesia, confide in le exhortation apostolic del [[evangelio secundo Matthaeo]]:<ref>{{Treccani|et-aperietur-vobis-pulsate|Discurso del monte|accesso=28 januario 2026}}</ref> ''"petite, et dabitur vobis"''… Nulle discrimination, dunque, in le offerta misericordiose del gratia. Manzoni es peremptori: le adjuta divin non es negate a nulle qui lo demanda…».<ref>{{Harvnb|Langella|p. 159}}. Citante le passage del Evangelio, [[Giuseppe Langella|Langella]] intende relevar le paternitate divine que soccurre e veni in adjuta de su filios quando illes lo demanda, explicante assi le concepto del Providentia christian.</ref> === Manzoni dramaturgo e romanziere === [[File:Manzoni 1829.jpg|thumb|right|alt=Portrait de Alessandro Manzoni in 1829|Portrait de Alessandro Manzoni ab un [[aquarello]] de 1829, reproducite in {{cita|Cantù}}.|241x241px]] ==== Inter morale e realismo ==== Le scena, secundo Manzoni, non debe vehicular passiones e forte emotiones, in le exasperation del io, ma inducer le spectator a meditar: al «identification emotional» de Racine e del teatro francese il debe substituer le «emotion meditate», pro dicer lo con [[Gino Tellini]].<ref>{{Harvnb|Tellini|p. 92}}</ref> Le vicissitude e le representation debe transmitter un message christian sin pro isto presentar un realitate idyllic: al contrario, Manzoni va in cerca de personas qui, como [[Francesco Bussone]], le conte de Carmagnola, se oppone al mal que domina le societate, mesmo al precio del vita.<ref>{{Harvnb|Ferroni|p. 47}}</ref> Le importante es que le dramaturgo cerca le veritate e remane fidel al realitate historic (le ''vero storico''), lassante al poeta le carga de investigar le sentimentos del protagonista in un determinante contexto. Se delinea assi ille forte vena realistic que dominara anque le economia del romanzo, ab ''Fermo e Lucia'' usque al ''Quarantana'' de ''I promessi sposi'', ubi le [[realismo (litteratura)|realismo]] emerge precisamente del ultime capitulo: il non ha un fin felice, ma un continuation del vita quotidian signate per le disaventuras del protagonistas.<ref>Vide, super iste puncto, le essay de {{Harvnb|Forti|titulo=Manzoni e le refus del idylle}}, e le libro de {{Harvnb|Raimondi, ''Le Romanzo sin idylle''}}.</ref> Le allontanamento de [[Lecco]] de Renzo e Lucia e le reprise del activitates es le fructo del selection de facer continuar le vitas del duo protagonistas intra le quotidianitate historic.<ref>{{Harvnb|Ferroni|p. 58}}</ref> [[File:7005 - Milano - Monumento al Manzoni in p.zza San Fedele - Foto Giovanni Dall'Orto 8-Mar-2007.jpg|thumb|left|alt=Statua in bronzo de Alessandro Manzoni super alte pedestallo in le placia San Fedele|[[Monumento a Alessandro Manzoni (Milano)|Monumento a Alessandro Manzoni]], in [[placia San Fedele]], a [[Milano]]. Erigite in 1883 per obra de [[Francesco Barzaghi]], illo es situate ante le ecclesia de San Fedele, de cuje gradus le scriptor cadeva, reportante le [[trauma cranial]] que le conduceva al morte.]] === Le ''Question del lingua'' in Manzoni === {{Vide etiam|question del lingua}} Manzoni, sub le impulsion del romantismo e de su necessitate de establir un dialogo con un vaste publico heterogenee, se proponeva le scopo de trovar un lingua que presentava un vocabulario plen de terminos ligate al uso quotidian e al campos specific del cognoscentia, reducente le secular disparitate inter le lingua parlate e illo scribite. Isto percurso, initiate ja con le redaction del ''Fermo e Lucia'', videva le scriptor passar, inter 1821 e 1827, del compromisso del ''bon lingua'' litterari al approximation al [[dialectos toscane|toscano]]. Le investigation se concludeva, post annos de studios facilitate etiam per le presentia del governante florentine [[Emilia Luti]], in 1840 con le revision de ''I promessi sposi'' sur le modello del florentino cultivate. Iste modello presentava, ancora plus que le toscano generic, un dimension unitaria inter le oral e le litterari. In facto, inter le edition de 1827 e illo de 1840 esseva eliminate tote le lemmata toscane municipal que esseva distante del uso del florentino currente. Iste selection, ben que approbate per le ministro [[Emilio Broglio]] in le relation de 1868, non esseva acceptate per tote le contemporaneos: [[Carlo Tenca]], in un articulo del 11 januario 1851 in le revista «Crepuscolo», se opponeva al solution manzonian. Le mesme valeva pro le [[Scapigliatura|Scapigliati]] e pro [[Giosuè Carducci|Carducci]], durante que [[Francesco d'Ovidio]], [[Carlo Collodi]], [[Edmondo de Amicis]] e [[Carlo Emilio Gadda]] se refereva al lingua del romanzo, initiando le phenomeno del ''manzonismo''. == Le ''homine'' Manzoni == === Un vita a prime vista tranquille === Alessandro Manzoni in 1870, al etate de octanta-cinque annos. Como consequentia de su stilo de vita extrememente reservate, il non es facile de inquadrar Manzoni como homine. Il viveva principalmente retirate del vita public, mantenente se estranie al principal eventos mondan del citate — salvo le frequentation del [[Salotto Maffei|salon intellectual tenite per Clara Maffei]] — e distante del participation politic active al grande motiones nationalistic del [[Risorgimento]]. Tamen, il manteneva un position culturalmente e moralmente favorabile al causa del Unification (como testifica ''Adelchi'' e ''Marzo 1821''), que lo conduceva a acceptar le nomination como senator vitalicie durante su senectute. Le ration de iste attitude, ultra su character, debe esser cercate in su continue disturbi neurotic (que ille curava con longissime promenadas e un stilo de vita extrememente regular) como agoraphobia, attaccos de panico, hypochondria, lipothymias, varie phobias, inter illos le [[demophobia|timor del turba]], le [[ceraunophobia|timor del tonitros]] e le [[hydrophobia (psychopathologia)|hydrophobia]], iste ultime comprendite como timor del poças d'aqua. Amante del vita tranquille, il menava apparentemente un vita silentiose inter Brusuglio — ubi ille se delectava con [[botanica]] e [[horticultura]] — e via del Morone, dedicate a su studios e al cura del familia. Tamen, a causa del complexos que lo affligeva, ille mesme esseva frequentemente objecto del curas de su proximos. Il cultivava insimul amicities plus proxime, ben que ille evitava nove cognoscentias con le quales se sentiva embarrassate. In le vita quotidian, ille usava principalmente le [[dialecto milanese]]. Inapte in le administration de su bens, ille monstrava al contrario grande attention al mundo circumstante, judicate con placide ironia le eventos politic e social e adoptante auto-ironia verso su proprie males. Le personas proxime sublineava su cortesia, su memoria vivissime e su capacitate discursive elegante, ben que minate per le [[balbuzie]]. === Le description physic === [[File:Alessandro Manzoni - foto.jpg|thumb|alt=Portrait photographic de Alessandro Manzoni in 1868|Portrait photographic de Alessandro Manzoni (1868)]] Le filiastero Stefano Stampa offere un portrait physiognomic assai detaliate de su patre affine, delineante etiam su movimentos e ille ''risetto'' que indicava su character ironic: {{Citation|Manzoni esseva de [[statura]] medie, sì, ma medie plus tosto alte. Io possede le mesura de su persona, e illo esseva de 1 metro, 72 centimetros e 3 millimetros… Ille esseva de corpore ''slanciate'', ma nullemente ''gracile''; plus tosto larg de spatulas e ben conformate de torso… Con belle bracchios e belle gambas, ille haberea apparite un homine integremente ben proportionate, si ille non haberea habite, non le collo curte, sed le spatulas un pauc alte verso le capite, lo que le dava un aere un pauc incurvate <nowiki>[…]</nowiki> Su testa esseva longe de esser parve <nowiki>[…]</nowiki> In su juventute ille habeva le capillos castanee <nowiki>[…]</nowiki> Le oculos de Manzoni, tamen, non esseva parve, sed de grandor ordinari, de color azur tendente al verdastro. Le fronte alte e indicante le intelligentia. Le bucca non esseva large, sed de grandor medie, e con ''labios acuminate'', sur le quales ''ordinariemente'' appareva ille risetto ben definite per Cantù, ''de qui scherza e non deride''.}} <small>(''Alessandro Manzoni. Si m'eût été donné'')</small><ref>{{Harvnb|Stampa|I, pp. 329-331}}</ref> == In le cultura de massa == {{Vide etiam|I promessi sposi#Nella cultura di massa}} [[File:Giuseppe Verdi by Giovanni Boldini.jpg|thumb|left|alt=Portrait de Giuseppe Verdi per Giovanni Boldini|[[Giovanni Boldini]], ''Portrait de Giuseppe Verdi'', 1886. Le compositor de Parma commemorava Manzoni juste un anno post su morte con su ''Missa de Requiem''.]] Le mesme die de su morte, le municipalitate de Milano decretava de dar al ''via del Giardino'', presso le qual Manzoni habeva habitate desde 1813, le nomine del scriptor; le placas con le nove designation ''Via Alessandro Manzoni'' esseva jam fixate le matino del 23 de maio.<ref>{{Cita libro|autore=[[Alfredo Comandini]]|titolo=L'Italia nei cento anni del secolo XIX (1801-1900) giorno per giorno illustrata|url=https://archive.org/details/litalianeicentoa05comauoft/mode/2up/|anno=1930-1942|editore=Antonio Vallardi|città=Milano|p=182|volume=V|capitolo=23 maggio 1873|url_capitolo=https://archive.org/details/litalianeicentoa05comauoft/page/182/mode/2up/search/manzoni}} </ref> Analogemente, le principal citates italian intitularono un via o un corso a su nomine. In [[1874]], al prime anniversario de su morte, [[Giuseppe Verdi]] dirigeva personalmente in le [[chiesa di San Marco di Milano|ecclesia de San Marco de Milano]] le [[Requiem (Verdi)|Missa de Requiem]], componite pro honorar su memoria.<ref>{{Harvnb|Barbiera|p. 274}}</ref><ref group="N">Verdi sentiva devotion verso le autor de ''I promessi sposi'', non solmente pro su prosa e su arte, ma etiam pro le alte valor moral e civil que Manzoni propugnava con su autoritate moral. Isto es demonstrate per un littera de 1867 que le compositor inviava al commun amica Clara Maffei, plen de emotion e reverentia verso Manzoni. Vide: {{Harvnb|Verdi|pp. 390-391}}.</ref> Le 22 de maio [[1883]], al decennial de su morte, in presentia del [[Tommaso di Savoia-Genova|duca de Genova]] e de un representation parlamentar, le corpore esseva transferite con un ceremonia public al [[famedio]] del [[Cimitero monumentale di Milano]], in un sepulcro de granito rubie con solmente su nomine inscripte; in le postmeridie esseva inaugurate le [[monumento ad Alessandro Manzoni (Milano)|monumento in Piazza San Fedele]], opera de [[Francesco Barzaghi]].<ref>{{Cita web|url=http://www.arte.it/opera/tomba-di-alessandro-manzoni-1693|titolo=Tomba di Alessandro Manzoni|editore=ARTE.it|accesso=26 gennaio 2026|urlmorto=no|urlarchivio=https://web.archive.org/web/20251109103705/https://www.arte.it/opera/tomba-di-alessandro-manzoni-1693}}</ref><ref>{{cita pubblicazione|data=27 maggio 1883|titolo=La festa manzoniana|rivista=Illustrazione Italiana|p=326|accesso=31 gennaio 2026|url=http://teca.bsmc.it/pub/images/materiale_a_stampa/periodico/RAV0070589/RAV0070589_1883_00021/RAV0070589_1883_00021_006.jpg|urlarchivio=https://web.archive.org/web/20171210015712/http://teca.bsmc.it/pub/images/materiale_a_stampa/periodico/RAV0070589/RAV0070589_1883_00021/RAV0070589_1883_00021_006.jpg|dataarchivio=10 dicembre 2017|urlmorto=sì}}</ref> Le 29 de decembre [[1923]], al occasion del cinquantesimo anniversario del morte, le [[Regno de Italia (1861-1946)|Regno de Italia]] emitteva un [[Cinquantenario della morte di Manzoni|serie commemorative de sex francobollos]], cedite in parte al comité promotore del celebration.<ref>Pro le detalios super le serie philatelic, vide le articulo: [[Cinquantenario della morte di Manzoni]].</ref> [[File:Sergio Mattarella at the 150th anniversary of Alessandro Manzoni's death - Milan 22 May 2023 - 01.jpg|thumb|right|alt=Sergio Mattarella al Famedio de Milano in 2023|Sergio Mattarella in visita al Famedio le 22 de maio 2023, al occasion del centocinquantesimo anniversario del morte de Manzoni.]] Anque in le secunde medietate del vintesimo seculo e in le prime annos del 2000, le figura de Manzoni esseva evocate in occasiones plus o minus official: in 1973 esseva celebrate le prime centenario de su disparition e, in iste occasion, [[papa Paolo VI]] inviava al [[cardinale]] e [[arcevescovo de Milano]] [[Giovanni Colombo (cardinale)|Giovanni Colombo]] un message in le qual le pontifice brescian refaceva le percurso existential e christian del scriptor.<ref>{{Cita web|url=https://www.vatican.va/content/paul-vi/it/speeches/1973/may/documents/hf_p-vi_spe_19730519_centenario-manzoni.html|titolo=Nel I centenario della morte di Alessandro Manzoni, 19 maggio 1973 {{!}} Paolo VI|sito=[www.vatican.va|accesso=31](http://www.vatican.va|accesso=31) gennaio 2026}}</ref> In ultra, alcun [[500 lire "Manzoni"|liras con su profilo esseva coniate al occasion del bicentenario de su nascentia]] (1985). Al centocinquantesimo anniversario de su disparition, celebrate in 2023, Manzoni esseva commemorate al nivello national tanto per le [[Parlamento italiano|Parlamento]]<ref>{{Cita web|autore=Pierfranco Bruni|url=https://www.corrierenazionale.net/2024/01/16/manzoni-150-presentato-alla-camera-dei-deputati-a-roma/|titolo=“Manzoni 150” presentato alla Camera dei Deputati a Roma|editore=Il Corriere Nazionale|data=16 gennaio 2024|accesso=2 gennaio 2025}}</ref> como per le [[Presidente della Repubblica Italiana|capo del Stato]] [[Sergio Mattarella]], qui visitava le [[Cimitero monumentale di Milano|Famedio]] pro commemorar le homine de litteras.<ref>{{Cita web|lingua=it|autore=Segretariato generale della Presidenza della Repubblica-Servizio sistemi informatici|url=https://www.quirinale.it/elementi/89670|titolo=150° anniversario della morte di Alessandro Manzoni|sito=Quirinale|accesso=2025-01-02}}</ref> In ultra, gratias al intervention del [[Centro nazionale di studi manzoniani]]<ref>{{Cita web|url=https://www.casadelmanzoni.it/content/manifestazioni-il-150esimo-anniversario-dalla-morte-di-manzoni|titolo=MANIFESTAZIONI PER IL 150ESIMO ANNIVERSARIO DALLA MORTE DI MANZONI {{!}} Casa Manzoni|sito=[www.casadelmanzoni.it|accesso=2025-01-02](http://www.casadelmanzoni.it|accesso=2025-01-02)}}</ref> e al sensibilitate del archiepiscopato milanese,<ref>{{Cita web|lingua=it-IT|url=https://www.chiesadimilano.it/news/arte-cultura/omaggio-a-manzoni-nel-duomo-di-milano-1778422.html|titolo=Omaggio a Manzoni nel Duomo di Milano – Chiesa di Milano|accesso=2025-01-02}}</ref> esseva organise alcun eventos pro commemorar Manzoni: le publication del edition critic de ''I promessi sposi'' e del ''[[Osservazioni sulla morale cattolica]]'', per exemplo, per le prime; e le lectura in le Duomo, del 9 de maio al 31 de maio 2023, del romanzo. Finalmente, rememora le [[parodie]] de ''I promessi sposi'' ([[I promessi sposi (Quartetto Cetra)|celle del Quartetto Cetra in 1985]] e [[I promessi sposi (miniserie televisiva 1990)|celle de ''Il Trio'' in 1990]]) e le varie adaptationes televisive, ab [[I promessi sposi (miniserie televisiva 1967)|celle de 1967]] usque al [[I promessi sposi (miniserie televisiva 1989)|adaptation dirigite per Salvatore Nocita in 1989]]. In 2023, al occasion del 150e anniversario del disparition de Alessandro Manzoni, esseva coniate un moneta commemorative de [[2 euro commemorativi|2 euros]] que representa le effigie del scriptor.<ref>{{Cita web|url=https://eurocollezione.altervista.org/_ITALIA_/_2_euro_2023_commemorativo_Manzoni.htm|titolo=ITALIA 2023 : 2 € commemorativo "150º anniv. morte Alessandro Manzoni"|sito=eurocollezione.altervista.org|accesso=2025-11-14}}</ref> == Notas == <references group="N"/> {{Ref}} == Bibliographia == * {{cite book |first=Aurelia |last=Accame Bobbio |title=La crisi manzoniana del 1817 |year=1960 |publisher=Le Monnier |location=Firenze |ref=Accame Bobbio}} * {{Cita pubblicazione|autore=Paolo Albani|titolo=Genio e follia di Alessandro Manzoni|rivista=Il caffè illustrato|numero=64-65|data=gennaio-aprile 2012|url=http://www.paoloalbani.it/GeniofolliaManzoni.html|accesso=31 luglio 2015|cid=Albani}} * {{cite book |title=Alberi Genealogici delle Case Nobili di Milano |year=2008 |publisher=Orsini de Marzo |location=Milano |editor=Società Storica Lombarda |isbn=978-88-7531-087-5 |ref=Alberi Genealogici delle Case Nobili di Milano}} * {{cite book |first=Davide |last=Albertario (don) |title=Manzoni pro e contro - Ottocento |year=1975 |publisher=Istituto propaganda libraria |location=Milano |chapter=Il giansenista ha messo alla luce il liberale |pages=443–462 |editor=[[Giancarlo Vigorelli]] |ref=Albertario}} * {{cite book |author=[[Cesare Angelini]] |title=Il dono del Manzoni |year=1924 |location=Firenze |publisher=Vallecchi |ref=AngeliniDono}} * {{cite book |author=[[Cesare Angelini]] |title=Invito al Manzoni |year=1968 |location=Brescia |publisher=La Scuola Editrice |ref=AngeliniInvito}} * {{cite book |author=[[Cesare Angelini]] |title=Capitoli sul Manzoni vecchi e nuovi |year=1969 |location=Milano |publisher=Mondadori |ref=AngeliniCapitoli}} * {{cite book |first=Giuseppe |last=Arrigoni |title=Notizie storiche della Valsassina e delle terre limitrofe dalla più remota fino alla presente età |year=1840 |publisher=coi tipi di Luigi di Giacomo Pirola |location=Milano |url=https://books.google.it/books?id=NTu6A9OFB0MC&printsec=frontcover&hl=it#v=onepage&q&f=false |access-date=20 ottobre 2015 |ref=Arrigoni}} * {{cite book |first=Giovanni |last=Azzolin |title=Manzoni e i gesuiti della "Civiltà cattolica" |year=1992 |publisher=UCIIM |location=Roma |ref=cidAzz}} * {{cite book |first=Luca |last=Badini Confalonieri |title=Presenza dei cattolici reazionari. Qualche riflessione a partire da Manzoni (con nuovi documenti su Manzoni e Lamennais) |year=2013 |publisher=Città del Silenzio Edizioni |location=Novi Ligure |pages=165–181 |work=L’officina letteraria e culturale dell’età mazziniana (1815-1870). Giornate di studio |editor=Q. Marini |url=https://www.academia.edu/4070255/Presenza_dei_cattolici_reazionari._Qualche_riflessione_a_partire_da_Manzoni_con_nuovi_documenti_su_Manzoni_e_Lamennais_ |access-date=22 ottobre 2015 |isbn=978-88-97273-05-9 |ref=Badini Confalonieri}} * {{cite book |first=Raffaello |last=Barbiera |title=Il salotto della contessa Maffei e la società milanese (1834-1886) |year=1895 |publisher=Fratelli Treves |location=Milano |edition=4 |url=https://archive.org/stream/ilsalottodellaco00barb#page/n9/mode/2up |access-date=2 ottobre 2015 |ref=Barbiera}} * {{cite book |first=Luca |last=Beltrami |title=Alessandro Manzoni |year=1898 |publisher=Hoepli |location=Milano |url=https://archive.org/stream/alessandromanzo00beltgoog#page/n8/mode/2up |access-date=19 luglio 2015 |ref=Beltrami}} * {{Cita pubblicazione|autore= Diego Maria Bertini|titolo= Revisione de 'La lingua di Manzoni. Avviamento alle prose manzoniane'|rivista= Aevum|volume=68|numero=3|anno=1994|editore=Vita e Pensiero|url=https://www.jstor.org/stable/20860448?seq=1#page_scan_tab_contents|accesso=7 settembre 2015|pp=812-818|cid=Bertini|ISSN=0001-9593}} * {{cite book |first=Gian Piero |last=Bognetti |title=Manzoni giovane |year=1977 |publisher=Guida Editori |location=Napoli |ref=Bognetti}} La ''Nota ai testi'' (pp.&nbsp;VII-VIII) avverte che il volume raccoglie saggi e articoli pubblicati tra il 1948 e il 1955, più un saggio inedito recante in calce la data del 1959 * {{cite book |first=Marta |last=Boneschi |title=Quel che il cuore sapeva: Giulia Beccaria, i Verri e i Manzoni |year=2005 |publisher=Mondadori |location=Milano |isbn=88-04-54779-0 |ref=Boneschi}} * {{cite book |first=Giorgio |last=Bonfiglioli |title=Manzoni, la vita e le opere |year=1949 |publisher=Genio |location=Milano |ref=Bonfiglioli}} * {{cite book |title=Carteggio fra Alessandro Manzoni e Antonio Rosmini |editor=Giulio Bonola |location=Milano |publisher=L.F. Cogliati |year=1901 |url=https://archive.org/details/carteggiofraale00rosmgoog/page/n9/mode/2up |ref=Bonola, ''Carteggio''}} * {{Treccani|manzonismi_(Enciclopedia-dell%27Italiano)|manzonismi|autore=Ilaria Bonomi|data=2011|cid=Bonomi}} * {{cite book |author=Romano Bracalini |title=La regina Margherita |year=1983 |publisher=Rizzoli |location=Milano |ref=Bracalini}} * {{cite book |first=Felice |last=Calvi |title=Il patriziato milanese |year=1875 |publisher=Andrea Mosconi libraio |location=Milano |edition=2 |orig-year=1865 |url=https://archive.org/stream/ilpatriziatomila00calv#page/n3/mode/2up |access-date=20 ottobre 2015 |ref=Calvi}} * {{cite book |first=Cesare |last=Cantù |title=Alessandro Manzoni. Reminiscenze di Cesare Cantù |year=1885 |publisher=Fratelli Treves |location=Milano |url=https://archive.org/stream/alessandromanzon01cantuoft#page/n7/mode/2up |access-date=9 agosto 2015 |ref=Cantù}} * {{cite book |first=Giulio |last=Carcano |title=Vita di Alessandro Manzoni |year=1873 |publisher=Fr.lli Rechiedei |location=Milano |url=https://books.google.it/books?id=XXfZAAAAIAAJ&printsec=frontcover&hl=it#v=onepage&q&f=false |access-date=19 luglio 2015 |ref=Carcano}} * {{cite book |first=Pietro |last=Citati |title=Manzoni |year=1980 |publisher=Mondadori |location=Milano |ref=Citati}} * {{cite book |first=Victor |last=Cousin |title=Cours d'histoire de la philosophie morale, professé à la faculté des lettres en 1819 et 1820 |year=1841 |publisher=Ladrange |location=Paris |language=fr |url=https://archive.org/details/coursdhistoired02cousgoog/page/n5/mode/2up |access-date=3 gennaio 2024 |ref=Cousin}} * {{Cita pubblicazione|autore=[[Benedetto Croce]]|titolo=Note sulla poesia italiana e straniera del secolo decimonono. XIV. Manzoni|url=https://rosa.uniroma1.it/rosa00/index.php/la_critica/article/view/7564/7546|rivista=[[La Critica]]|volume=19|numero=5|giorno=20|mese=settembre|anno=1921|pp=257-269|ISSN=0393-7275|cid=''Manzoni''}} * {{Cita pubblicazione|autore=Benedetto Croce|anno=1941|titolo=Il Manzoni nel cuore dei clericali|rivista=La Critica. Rivista di Letteratura, Storia e Filosofia|editore=Direzione della Critica|città=Napoli|volume=39|numero=1|pp=386-387|accesso=6 luglio 2018|url=https://ojs.uniroma1.it/index.php/lacritica/article/download/6411/6394|cid=Croce 1941|ISSN=0393-7275|dataarchivio=17 aprile 2018|urlarchivio=https://web.archive.org/web/20180417230112/http://ojs.uniroma1.it/index.php/lacritica/article/download/6411/6394|urlmorto=sì}} * {{cite book |first=Benedetto |last=Croce |title=Tornando sul Manzoni |year=1955 |publisher=Laterza |location=Bari |work=Terze pagine sparse |orig-year=1952 |ref=''Tornando sul Manzoni''}} * {{Cita pubblicazione|autore= |titolo= [https://books.google.it/books?id=UIfNAAAAMAAJ&pg=PA77 Cronaca contemporanea. Roma — (Nostra Corrispondenza) — Alessandro Manzoni e Giuseppe Puccianti]|rivista= La Civiltà cattolica|volume=8|data=26 giugno 1873|cid=''La Civiltà Cattolica''|ISSN=0009-8167}} * {{cite book |first=Italo |last=de Feo |title=Manzoni. L'uomo e l'opera |year=1971 |publisher=Arnoldo Mondadori Editori |location=Milano |ref=de Feo}} * {{cite book |first=Angelo |last=De Gubernatis |title=Alessandro Manzoni - Studio biografico |year=1879 |publisher=Le Monnier |location=Firenze |url=https://archive.org/stream/alessandromanzo00gubegoog#page/n10/mode/2up |access-date=6 gennaio 2015 |ref=De Gubernatis}} * {{cite book |title=Dizionario geografico-storico-statistico-commerciale degli Stati di S.M. il Re di Sardegna |year=1842 |publisher=G. Maspero Libraio e Cassone e Marzorati Tipografi |location=Torino |editor=Goffredo Casalis |volume=10 |url=https://books.google.it/books?id=VwgUAAAAQAAJ&printsec=frontcover&hl=it#v=onepage&q&f=true |access-date=3 gennaio 2015 |ref=Casalis}} * {{cite book |first=Cristoforo |last=Fabris |title=Memorie manzoniane |year=1901 |publisher=Cogliati |location=Milano |url=https://archive.org/stream/memoriemanzonia00fabrgoog#page/n4/mode/2up |access-date=19 luglio 2015 |ref=Fabris}} * {{cite book |first=Giulio |last=Ferroni |title=Il Romanticismo e Manzoni: Restaurazione e Risorgimento (1815-1861) |year=2006 |publisher=Mondadori |location=Milano |series=Storia della Letteratura Italiana |editor=Giulio Ferroni |volume=10 |ref=Ferroni}} * {{DBI||Manzóni, Alessandro|alessandro-manzoni|autore=Piero Floriani|accesso=4 gennaio 2016|cid=Floriani}} * {{Cita pubblicazione|autore= Fiorenzo Forti|titolo= Manzoni e il rifiuto dell'idillio|rivista= Giornale storico della letteratura italiana|data=1º gennaio 1973|volume=150|numero=472|pp=481-514|cid=Forti|ISSN=0017-0496}} * {{Cita pubblicazione|autore=Pierantonio Frare|anno=2004|mese=Gennaio/Aprile|titolo=La condanna etica e civile dell'Ottocento nei confronti del Barocco|rivista=Italianistica: Rivista di letteratura italiana|editore=Accademia Editoriale|volume=33|numero=1|pp=147-165|accesso=30 marzo 2024|url=https://www.jstor.org/stable/23935366|cid=Frare|ISSN=0391-3368}} * {{cite book |author=Carlo Emilio Gadda |title=Apologia manzoniana |year=1975 |publisher=Istituto propaganda libraria |location=Milano |work=Manzoni pro e contro - Novecento, 1 |editor=Giancarlo Vigorelli |pages=333–343 |volume=2 |ref=Gadda}} * {{cite book |first=Alfredo |last=Galletti |title=Alessandro Manzoni |year=1944 |publisher=Corticelli |location=Milano |ref=Galletti}} * {{cite book |author=[[Giovanni Gentile]] |title=Alessandro Manzoni |year=1923 |series=[[Manzoni e Leopardi]] |location=Milano |publisher=Fratelli Treves |pages=1–30 |ref=Gentile}} * {{cite book |first=Natalia |last=Ginzburg |title=La famiglia Manzoni |year=1989 |publisher=Einaudi |location=Torino |isbn=88-06-11568-5 |ref=Ginzburg}} * {{cite book |first=Alberto |last=Giordano |title=Manzoni. La vita il pensiero i testi esemplari |year=1973 |publisher=Accademia |location=Milano |ref=Giordano}} * {{cite book |first=Aldo |last=Giudice |author2=Giovanni Bruni |title=Ottocento |year=1973 |publisher=Paravia |location=Torino |volume=3 |series=Problemi e scrittori della letteratura italiana |ref=Giudice-Bruni}} * {{cite book |author1=[[Salvatore Guglielmino]] |author2=Hermann Grosser |chapter=Alessandro Manzoni |title=Il sistema letterario. Guida alla storia letteraria e all'analisi testuale |volume=''Ottocento'' |edition=2 |location=Milano |publisher=Principato |year=1994 |pages=221–237 |isbn=88-416-1354-8 |ref=Guglielmino-Grosser}} * {{cite book |first=Giuseppe |last=Langella |title=Studi di letteratura italiana in onore di Francesco Mattesini |year=2000 |publisher=Vita e Pensiero |location=Milano |pages=141–184 |chapter=Il mistero della Salvezza. Sul primo abbozzo della "Pentecoste" |isbn=88-343-0400-4 |url=https://books.google.it/books?id=ysmZ67cdFKgC&pg=PA141 |access-date=3 agosto 2015 |editor=Enrico Elli e Giuseppe Langella |ref=Langella}} * {{cite book |author=Francesco Lioce |title=PISANI DOSSI, Alberto Carlo |url=http://www.treccani.it/enciclopedia/pisani-dossi-alberto-carlo_(Dizionario-Biografico)/ |access-date=17 marzo 2017 |series=Dizionario Biografico degli Italiani |year=2015 |publisher=Istituto della enciclopedia italiana |location=Roma |volume=84 |isbn=978-88-12-00032-6 |ref=Lioce}} * {{cite book |first=Giovanni |last=Macchia |title=Manzoni e la via del romanzo |year=1994 |publisher=Adelphi |location=Milano |isbn=88-459-1052-0 |ref=Macchia}} * {{cite book |author=Alessandro Manzoni |editor=[[Giovanni Sforza (storico)|Giovanni Sforza]] |title=Epistolario |year=1882 |publisher=Libreria di educazione e di istruzione Paolo Carrara editore |location=Milano |volume=vol. 1 (1803-1839) |url=https://books.google.it/books?id=498vAAAAMAAJ&printsec=frontcover#v=onepage&q&f=false |ref=Sforza}} * Alessandro Manzoni, ''Scritti linguistici'', ora in: {{cite book |author=Alessandro Manzoni |editor=Maurizio Vitale |title=Scritti linguistici |year=1990 |publisher=Unione tipografico-editrice torinese |location=Torino |ref=Vitale}} * {{cite book |first=Claudio |last=Marazzini |title=Questione della lingua |year=2011 |publisher=Istituto dell'Enciclopedia Italiana |location=Roma |series=Enciclopedia dell'Italiano |url=http://www.treccani.it/enciclopedia/questione-della-lingua_(Enciclopedia-dell'Italiano)/ |access-date=31 agosto 2015 |isbn=978-88-12-00040-1 |ref=''Questione della lingua''}} * {{cite book |first=Angelo |last=Marchese |title=Guida alla lettura di Manzoni |year=1987 |publisher=Mondadori |location=Milano |isbn=88-04-29773-5 |ref=Marchese}} * {{cite book |author1=[[Giuseppe Farinelli (storico della letteratura)|Giuseppe Farinelli]] |author2=Antonia Mazza Tonucci |author3=Ermanno Paccagnini |chapter=Alessandro Manzoni |title=La letteratura italiana dell'Ottocento |location=Roma |publisher=Carocci |year=2002 |pages=79–116 |isbn=88-430-2227-X |ref=Mazza Tonucci}} * {{cite book |first=Pietro |last=Millefiorini |title=Provando e riprovando: impegno, politica ed etica nella grande letteratura italiana |year=2009 |publisher=Jaca book |location=Milano |isbn=978-88-16-40874-6 |url=https://books.google.it/books?id=i-MAfg-qdjwC&pg=PA173 |access-date=3 agosto 2015 |ref=Millefiorini}} * {{cite book |author=[[Attilio Momigliano]] |title=Alessandro Manzoni |location=Messina-Milano |publisher=Casa editrice Giuseppe Principato |year=1933 |edition=3 |ref=Momigliano}} * {{cite book |title=Il giansenismo e l'Università di Pavia. Studi in ricordo di Pietro Stella (Pavia, 22 maggio 2009) |url=https://www.academia.edu/5069540 |editor=Simona Negruzzo |location=Milano |publisher=Cisalpino |year=2012 |isbn=978-88-205-1034-3 |ref=Negruzzo}} * {{cite book |author=Salvatore S. Nigro |title=Manzoni |url=https://archive.org/details/manzoni0000nigr |series=Letteratura italiana Laterza |volume=41 |edition=2 |location=Roma-Bari |publisher=Editori Laterza |year=1988 |isbn=88-420-0945-8 |ref=Nigro}} * {{cite book |first=Andrea |last=Orlandi |title=Le famiglie della Valsassina |year=1932 |publisher=Tip. La Grafica |location=Lecco |ref=Orlandi}} * {{cite book |first=Marino |last=Parenti |title=Immagini della vita e dei tempi di Alessandro Manzoni |year=1973 |publisher=Sansoni |location=Firenze |ref=Parenti}} * {{Cita pubblicazione|autore= Luciano Parisi|titolo= Il tema della Provvidenza in Manzoni|editore= The Johns Hopkins University Press|pubblicazione=MLN|volume=114|numero=1|data=Gennaio 1999|pp=83-105|cid=Parisi|ISSN=0026-7910|url=https://www.jstor.org/stable/3251294|accesso=4 settembre 2015}} * {{Cita pubblicazione|autore=[[Giovanni Pascoli]]|titolo=L'eco d'una notte mitica|url=https://books.google.it/books?id=HOUaAAAAYAAJ&pg=PA1|rivista=La vita italiana|serie=n.s.|volume=2|numero=7|giorno=25|mese=agosto|anno=1896|pp=1-8|cid=Pascoli}} * {{cite book |first=Alessandro |last=Passerin d'Entrèves |title=Il "nostro" Manzoni |year=1955 |publisher=Einaudi |location=Torino |work=Dante politico e altri saggi |ref=Passerin d'Entrèves}} * {{Cita pubblicazione|autore=Pietro Pensa|anno=1985|titolo=Famiglia Manzoni: quel ramo del casato|url=http://pietro.pensa.it/Famiglia_Manzoni:_quel_ramo_del_casato|pp=62-69|accesso=23 luglio 2015|rivista=Broletto|città=Como|volume=2|cid=Pensa|ISSN=2388-1232}} * {{Cita pubblicazione|autore=Enzo Pini|titolo=I Manzoni dalla Valsassina alla Martesana|rivista=Storia in Martesana|numero=2|data=2009|cid=Enzo Pini|url=http://www.bibliomilanoest.it/storiainmartesana/pdf/numero02/pini_enzo_i_manzoni.pdf|8=|accesso=11 marzo 2016|urlmorto=sì|urlarchivio=https://web.archive.org/web/20160312003256/http://www.bibliomilanoest.it/storiainmartesana/pdf/numero02/pini_enzo_i_manzoni.pdf|dataarchivio=12 marzo 2016}} * {{cite book |first=Alessandro |last=Piumati |title=La vita e le opere di Alessandro Manzoni |year=1886 |publisher=Paravia |location=Torino |url=https://archive.org/stream/lavitaeleopered00piumuoft#page/n3/mode/2up |access-date=6 gennaio 2015 |ref=Piumati}} * {{cite book |title=Manzoni cent'anni dopo |year=1974 |location=Milano |editor=Provincia di Milano |ref=Manzoni cent'anni dopo}} * {{cite book |author=Emilio Radius |title=Vita di Alessandro Manzoni |edition=2 |orig-year=1959 |year=1960 |publisher=Rizzoli |location=Milano |ref=Radius}} * {{Cita pubblicazione|autore=[[Ezio Raimondi]]|titolo=Alessandro Manzoni e il Romanticismo|rivista=Lettere Italiane|volume=19|numero=4|data=1º ottobre 1967|ISSN=0024-1334|pp=441-456|cid=Raimondi 1967}} * {{cite book |first=Ezio |last=Raimondi |title=Il Romanzo senza idillio |year=1974 |publisher=Einaudi |location=Torino |isbn=88-06-40246-3 |ref=Raimondi, ''Il Romanzo senza idillio''}} * {{cite book |first=Giuseppe |last=Riconda |title=Manzoni e Rosmini |year=2005 |publisher=Fondazione nazionale Giuseppe Capograssi - Centro internazionale di studi rosminiani |location=Roma - Stresa |ref=Riconda}} * {{cite book |first=Stefano |last=Stampa |title=Alessandro Manzoni: la sua famiglia, i suoi amici |year=1885 |publisher=U. Hoepli |location=Milano |url=https://archive.org/stream/alessandromanzon00stamuoft#page/n7/mode/2up |access-date=9 agosto 2015 |ref=Stampa}} * {{cite book |first=Gino |last=Tellini |title=Manzoni |year=2007 |publisher=Salerno Editrice |location=Roma |isbn=978-88-8402-572-2 |ref=Tellini}} * {{cite book |author=[[Niccolò Tommaseo]] |editor2=Giovanni Titta Rosa |title=Colloqui col Manzoni di N. Tommaseo, G. Borri, R. Bonghi; seguiti da Memorie Manzoniane di Cristoforo Fabris |year=1954 |publisher=Ceschina |location=Milano |ref=Tommaseo}} * {{cite book |first=Luigi |last=Tonelli |title=Manzoni |year=1984 |publisher=Dall'Oglio |location=Milano |orig-year=1928 |ref=Tonelli}} * {{Cita pubblicazione|autore=Alessandro Tortoreto|titolo= Manzoni e Leopardi|rivista=Aevum|volume=45|numero=3|pp=322-336|data=1º maggio 1971|SBN=RMS2284106|cid=Tortoreto}} * {{Cita pubblicazione|autore=[[Gaetano Trombatore]]|titolo=L'esordio del Manzoni|rivista=Giornale storico della letteratura italiana|volume=134|numero=406|data=1º aprile 1957|ISSN=0017-0496|cid=Trombatore 1957}} * {{Cita pubblicazione|autore=Gaetano Trombatore|titolo=I sonetti e le odi giovanili di Alessandro Manzoni e l'idillio "Adda"|rivista=Giornale Storico della Letteratura Italiana|volume=138|numero=422|data=1º gennaio 1961|cid=Trombatore 1961}} * {{cite book |editor=Carlo Varotti |title=Manzoni. Profilo e antologia critica |work=La letteratura italiana diretta da Ezio Raimondi |location=Milano |publisher=Bruno Mondadori |year=2006 |isbn=88-424-9229-9 |url=https://books.google.it/books?id=jwrOcv4UkPoC&printsec=frontcover#v=onepage&q&f=false |ref=Varotti}} * {{cite book |first=Felice |last=Venosta |title=Alessandro Manzoni. Cenni sulla vita e le sue opere |year=1873 |publisher=Carlo Barbini |location=Milano |url=https://books.google.it/books?id=d_o9AQAAIAAJ&pg=PA154 |access-date=3 agosto 2015 |ref=Venosta}} * {{cite book |author=[[Giuseppe Verdi]] |title="Voi siete un santo" |year=1975 |publisher=Istituto propaganda libraria |location=Milano |pages=390–391 |work=Manzoni pro e contro - Ottocento |editor=Giancarlo Vigorelli |ref=Verdi}} * {{cite book |title=Onoranze funebri ad Alessandro Manzoni |year=1874 |location=Milano |editor=Municipio di Milano |url=https://books.google.it/books?id=4JoZAAAAYAAJ&printsec=frontcover&hl=it#v=onepage&q&f=false |access-date=16 marzo 2017 |ref=Onoranze funebri ad Alessandro Manzoni}} [[Categoria:Alessandro Manzoni| ]] [[Categoria:Cavalleros del Ordine del Sanctos Mauricio e Lazaro]] [[Categoria:Cavalleros del Ordine de Sancto Joseph]] [[Categoria:Cavalleros del Ordine Pour le Mérite]] [[Categoria:Cavalleros de grande croce del Ordine del Corona de Italia]] [[Categoria:Sepultate in le Cimiterio Monumental de Milano]] [[Categoria:Membros del Accademia del Scientias de Torino]] [[Categoria:Poetas romantic]] [[Categoria:Scriptor romantice]] [[Categoria:Scriptor catholic]] [[Categoria:Scriptor del realismo]] [[Categoria:Personas ligate al Accademia Roveretana del Agiati]] [[Categoria:Academicos del Crusca]] [[Categoria:Senatores del VII legislatura del Regno de Sardinia]] [[Categoria:Senatores del VIII legislatura del Regno de Italia]] [[Categoria:Senatores del IX legislatura del Regno de Italia]] [[Categoria:Senatores del X legislatura del Regno de Italia]] [[Categoria:Senatores del XI legislatura del Regno de Italia]] [[Categoria:Personalitates commemorate con funerales de Stato]] 25psw24hq7knbtuazcmxs4an1t8x13f 699310 699309 2026-08-28T08:36:43Z Interlingvisto 60932 699310 wikitext text/x-wiki {{Infobox/articulo/persona}} '''Alessandro Manzoni''', nascite '''Alessandro Francesco Tommaso Antonio Manzoni''' ([[Milan]]), ([[7 de martio]] [[1785]] – [[Milan]], [[22 de maio]] [[1873]]) esseva un [[scriptor]], [[poeta]] e [[dramaturgo]] [[Italia|italian]], e anque [[Senator del Regno de Italia|senator del Regno de Italia]]. Considerate como un del major romancieros italian de tote le tempo pro le celeberrime romanzo ''[[Le promesse sposes]]'', capite fundamental del [[litteratura italian]],<ref name="Treccani">{{Treccani|alessandro-manzoni|Manzóni, Alessandro|accesso=16 januario 2026}}</ref> Manzoni habeva le merito de haber jectate le bases pro le romanzo moderne e de haber assi promovite le unitate linguistic italian, sur le tracia del litteratura moralmente e civilmente ingajate proprie del [[Illuminismo italian]]. Passate del periodo [[neoclassic]] a illo [[romantismo|romantic]], Manzoni, devenite un fervente catholic de tendentias [[Christianismo liberal|liberal]], lassava un marca indelebile anque in le [[historia del theatro italian]] (pro haber rumpite le tres [[unitates aristotelic]]) e in le poesia, gratias al nascentia del pluralismo vocal con le ''[[Hymnos Sacre]]'' e al disveloppamento del poesia civil. Le successo e le numerose recognitiones public (ille esseva [[Senator del Regno de Italia|senator del Regno de Italia]]) esseva accompaniate per problemas de sanitate ([[neurosis]], [[agoraphobia]]) e familiar (le numerose mortes que affligeva le vita domestic), que le reduceva a un progressive isolation existential. Nonobstante isto, ille remaneva in contacto per correspondentia con le melior cultura europee, ab [[Goethe]] usque a [[Antonio Rosmini]], subiente anque le influentia de [[Walter Scott]] pro le genere del romanzo historic. == Biographia == === Origines familiar === ==== Familia ==== {{Vider anque|Manzoni (familia)}} [[File:Pietro Manzoni.jpg|left|thumb|alt=Portrait de Pietro Manzoni|Pietro Manzoni, ''Casa Manzoni'', [[Brusuglio]]<ref>{{Harvnb|Ginzburg|p. 345}}.</ref>.]] Per le latere maternal Alessandro Manzoni proveniva del illustre familia del [[Beccaria (familia)|Beccaria]]; le avo esseva [[Cesare Beccaria]], autor del tractato ''[[Dei delitti e delle pene|Del delitos e del penas]]'' e un del principal promotores del [[Illuminismo in Italia|Illuminismo lombard]]. Secundo le mesme Manzoni, ille e su avo se videva solmente un vice, al occasion del visita de su matre al celebre genitor.<ref>Manzoni rememora assi le incontro in {{Harvnb|Fabris|p. 94}}: {{Citation|Io me rememora de haber le vidite un sol vice, e io rememora su figura. Mi matre, ante de poner me in collegio, me duceva a salutar le; e ille iva prender chocolates pro me. Il me pare ancora vider le avo e le armario.}} </ref> Le parentela con le Beccaria le rendeva insuper cosino distante del scriptor [[scapigliatura|scapigliate]] [[Carlo Dossi]].<ref>{{Harvnb|Lioce}}.</ref> Plus modeste esseva in vice le familia paternal:<ref group="N">Pro un quadro general del historia del familia Manzoni ab Giacomo (initio del XVI seculo) usque a Alessandro Manzoni, vide: {{Cita testo |autore=Pietro Pensa |titolo=Familia Manzoni: ille ramo del casato |rivista=Broletto |volume=2 |anno=1985 |pagine=62-69 |città=Como |issn=2388-1232 |url=http://pietro.pensa.it |accesso=23 julio 2015}}</ref> don [[Pietro Manzoni|Pietro Antonio Pasino Manzoni]] (1657-1736), le patre de Alessandro, descendeva de un nobile familia de [[Barzio]], in [[Valsassina]], stabilite in [[1612]] in [[Lecco]] (in le localitate de [[Caleotto]]) sequente al matrimonio de [[Giacomo Maria Manzoni]] con Ludovica Airoldi in 1611.<ref>{{Harvnb|Pensa}}.</ref> Ben que Pietro Manzoni habeva postea recipite le feudo de [[Cascine di Garbagna Novarese#Moncucco|Moncucco]] in le [[Provincia de Novara|Novarese]] in [[1691]]<ref>{{Cita web|http://www.storiadimilano.it/Repertori/cronologia_manzoni.htm|titulo=Chronologia del vita de A. Manzoni e del edificios habitate per ille|accesso=16 januario 2026|autore=Paolo Colussi|editore=Historia de Milano|data=9 april 2012}}</ref><ref>{{Harvnb|Parenti|p. 12}}:{{Citation|Le feudo de Moncucco pertineva al Manzoni, qui lo habeva acquirite del Camera Regia de Milano, con le assenso de Carlo II, rege de Hispania, ja desde le 23 de februario 1691, per opera de Don Pietro Antonio.}}</ref><ref>{{Harvnb|Bonfiglioli|p. 8}}.</ref><ref>{{Harvnb|Casalis|p. 600}}:{{Citation|Moncucco, dependentia de Mirasole in le basse Novarese: se trova super le Arbogna: esseva le signoria del Manzoni del loco de Caleotto in le territorio de Lecco.}}</ref> e in virtute de isto illes esseva contes, in Milano le titulo non esseva valide proque esseva «estranie».<ref name=":5">{{DBI|autore=Piero Floriani|nomeurl=alessandro-manzoni|accesso=16 januario 2026}}</ref><ref name="infeudazione" group="N">Alcun autores, como {{Harvnb|de Feo|p. 27}} e {{Harvnb|Bonfiglioli|p. 8}}, reporta 1773 como anno del infeudation de Moncucco al Manzoni: il se tracta de un evidente error chronologic, proque [[Carlo II de Hispania]] habeva morite in 1700 e le Novarese, ante le [[guerra de succession espaniol]], faceva parte del [[Ducato de Milano]], alora sub le egida de [[Madrid]].</ref> Initialmente don Pietro presentava al govern austriac un requesta official de recognition, ma pois prefereva non insister.<ref>{{Harvnb|De Gubernatis|p. 21, nota 4}}.</ref> In omne caso, quando Roma attribuera multo plus tarde le citatinitate al Manzoni, le titulo comital apparera sur le acto official e sera mantenite per su descendentes. ==== Manzoni e Giovanni Verri ==== Ben que le patre legitim esseva Pietro Manzoni, il es multo probabile que le patre natural de Alessandro esseva un amante de Giulia, [[Giovanni Verri]] (le fratre minor de [[Alessandro Verri|Alessandro]] e [[Pietro Verri]]).<ref name=":5"/><ref name=":0">{{Harvnb|Tellini|pp. 16-17}}: {{Citation|Le patre natural es tamen Giovanni Verri — ja amante de Giulia desde 1780…}}</ref> Con Giovanni, un homine attractive e libertin, de dece-septe annos plus vetule que illa, Giulia habeva initiate un relation ja in 1780, continuante la mesmo post le matrimonio.<ref name=":0"/><ref>{{Cita web|url=http://archiviostorico.corriere.it |titolo=Verri, Manzoni, Beccaria: tres familias pro Giulia |autore=Giulia Beccaria e Ermanno Paccagnini |editore=Corriere della Sera |data=15 decembre 2001 |accesso=17 januario 2026 |citazione=Accesso limitate per medio de subscription.}}</ref> Secundo lo que esseva reportate per [[Niccolò Tommaseo]], il pare que Verri esseva le ver patre del scriptor e que iste esseva plenmente al currente: «Anque de Pietro Verri <nowiki>[Manzoni]</nowiki> ille parla con reverentia, tanto plus que ille sape, e su matre non lo dissimulava, esser le nepote de ille, isto es, le filio de un de su fratres».<ref>{{Harvnb|Tommaseo|p. 54}}.</ref> === Le infantia e le adolescentia === ==== Galbiate e le separation del genitores ==== * {{Cita libro|Gino|Tellini|Manzoni|2007|Salerno Editrice|Roma|ISBN=978-88-8402-572-2|cid=Tellini}} Alessandro Manzoni<ref>{{Harvnb|De Gubernatis|p. 18, nota 2}}: {{Citation|Al infante esseva imposte le nomines Alessandro, Francesco, Tommaso, Antonio. Le prime nomine esseva illo del patre de Don Pietro, isto es le avo de Manzoni, alora ja morte; le secunde nomine esseva illo del parino Don Francesco Arrigoni. Le nomine Tommaso gli esseva imposte, sin dubita, proque le Ecclesia celebra le 7 de martio Sancto Tommaso. Antonio esseva le nomine de un cosino canonico in San Nazaro; ma illo pote anque esser venite a Manzoni de un madrina Antonietta, circa le qual, tamen, usque nunc nos vermente non sape nihil.}}</ref> nasceva in Milano, alora parte del [[Imperio Habsburgic]], al numero 20 de via San Damiano<ref name=":9">{{Harvnb|Tonelli|p. 5}}.</ref> (correspondente al actual via Visconti di Modrone n.º 16),<ref>{{Cita web|url=http://www.storiadimilano.it/Repertori/cronologia_manzoni.htm|titulo=Chronologia Manzoni|autore=Paolo Colussi|accesso=18 januario 2026}}</ref><ref>{{Cita web|url = https://www.comune.milano.it/documents/76991511/269691898/36+Via+Visconti+di+Modrone.pdf/b3df31d2-89cc-e78d-dc19-d70c02d850b3?t=1627550354266|titulo = 36 Via Visconti di Modrone|autore = Commune de Milano|sito = comune.milano.it/municipio1|data = 2020|lingua = IT|formato = PDF|p = 2|accesso = 18 januario 2026}}</ref> le 7 de martio 1785, de [[Giulia Beccaria]] e, officialmente, de don [[Pietro Manzoni]].<ref>{{harvnb|Tellini|2007|p. 16}}</ref> Ille passava le prime annos de vita principalmente in le ''[[cascina]] Costa'' de [[Galbiate]], tenite a balia per Caterina Panzeri, un contadina del loco,<ref name=":1">{{harvnb|Boneschi|p. 172}}</ref><ref>{{harvnb|Tellini|2007|p. 17}}.</ref> un facto atestate per le placa ancora presente super le edificio. Postea ille passava alcun periodos in le [[Villa Manzoni|villa rustic]] del [[Caleotto]], proprietate del familia paternal, habitation ubi ille amara retornar como adulto e que ille vendera, non sin regretos, in 1818. Sequente le separation del genitores,<ref group=N>Le separation occurreva, legalmente, le 23 de februario 1792; postea, ab 1795 — ma le relation habeva comenciate multo ante, forsan in 1790, anno in que illes pare haber se incontrate — Giulia Beccaria comenciava a cohabitar con le cult e ric [[Carlo Imbonati]], prime in Anglaterra, pois in Francia, a Paris ({{harvnb|Tellini|2007|p. 17}}).</ref> Manzoni esseva educate in collegios religiose. ==== Le education religiose a Merate e a Lugano ==== [[File:Appiani Giulia Beccaria Alessandro Manzoni.jpg|thumb|alt=Portrait de Giulia Beccaria con su filio Alessandro como infante|[[Andrea Appiani]], ''Portrait de Giulia Beccaria e su filio Alessandro Manzoni como infante'', 1790. Le portrait esseva donate per Giulia a Verri, un evento que fortifica le supposite illegitimitate de Alessandro<ref>{{harvnb|Ginzburg|p. 9}}: {{Citation|Le pictor Andrea Appiani faceva un portrait de Giulia con le infante. In le portrait, Giulia es vestite como amazona. Illa ha un facie dure, ossee e fatigate. Illa reguarda in le vacuo. Nulle teneressa visibile verso ille infante que se appoia al su geniculo. Le infante ha quatro annos. Giulia donava le portrait a Giovanni Verri.}}</ref>]] Le 13 de octobre 1791<ref name=":2">{{Cita web|url=http://www.casadelmanzoni.it/content/la-vita|titulo=Chronologia del vita e del obras de Alessandro Manzoni|accesso=18 januario 2026|editore=Casa del Manzoni|data=2014|urlarchivio=https://web.archive.org/web/20151011153809/http://www.casadelmanzoni.it/content/la-vita|dataarchivio=11 octobre 2015|urlmorto=sì}}</ref> ille esseva accompagnate per su matre a [[Merate]] al collegio San Bartolomeo del [[Somaschi]], ubi ille remaneva durante cinque annos. Esseva un periodo dur; le parve Alessandro pativa del absentia de su matre<ref group=N>Manzoni rememorava sempre como su matre, pro facilitar le separation de su filio, se retirava clandestinmente profittante de un momento de distraction de ille (vide: {{harvnb|Trombatore 1957|p. 250}}).</ref> e suffreva del relation difficile tanto con su companiones de schola, violente,<ref group=N>Inter le motivos de derision poteva esser anque ille forma de [[balbutiation]] que comenciava a manifestar se precisemente durante ille annos (vide: {{harvnb|Trombatore 1957|pp. 250-251}}).</ref> como con le docentes, qui le puniva frequentemente.<ref>{{harvnb|Tonelli|p. 9}}.</ref> Le litteratura in ille annos esseva ja pro ille un consolation e un passion: durante le recreation, le scriptor contara, «…io me claudeva <nowiki>[…]</nowiki> in un camera, e ibi io componeva versos».<ref>{{harvnb|Fabris|p. 86}}.</ref> In april 1796 ille passava al [[Ecclesia de Sant'Antonio Abate (Lugano)|collegio de Sant'Antonio]] a [[Lugano]], ancora gerite per le Somaschi, pro remaner ibi usque a septembre 1798.<ref name=":2"/> In le mesme 1796 arrivava al [[laco de Lugano]] le somasco [[Francesco Soave]], celebre erudito e pedagogista; ben que il sia completemente improbabile que Manzoni le habeva como maestro (excepto forsan pro alcun dies), su figura exerceva super le infante un notabile influentia.<ref>{{harvnb|Trombatore 1957|p. 252}}.</ref> Vetule e proxime al morte, le autor de ''[[Le promesse sposes]]'' rememorava: «Io amava le patre Soave, e me pareva vider circa su capite un aureola de gloria».<ref>{{harvnb|Fabris|p. 95}}.</ref> Al fin de 1798 ille passava al collegio Longone de Milano, gerite per le [[Barnabitas]],<ref name=":10">{{harvnb|Tonelli|p. 15}}.</ref> e postea se transferiva a [[Castellazzo de' Barzi]], ubi le instituto habeva stabilite provisoriamente su sede a causa del manovras bellic,<ref name=":2" /> pro pois retornar le 7 de augusto [[1799]] a Milano.<ref name=":10" /> Il non es clar quanto tempore le adolescente remaneva presso le Barnabitas; le hypothese plus acceptate le considera alumno del schola usque a junio [[1801]].<ref>{{harvnb|Tonelli|p. 16}}</ref> Nonobstante le isolation al qual ille esseva fortiate per le ambiente clause e bigot, Alessandro succedeva a establir alcun amicitias durabile, como illas con le companiones de classe Giulio Visconti e [[Federico Confalonieri]]. Un die non precisate del anno scholastic 1800-1801, pois, le escolares recipeva un visita que suscitava in le juvene Alessandro un grande emotion: le arrivata de [[Vincenzo Monti]], que ille legeva avidemente e considerava le plus grande poeta vivente, «esseva pro ille como un apparition de un Deo».<ref>{{harvnb|Carcano|pp. 7-8}}.</ref> ==== Le formation cultural ==== [[File:VincenzoMonti.jpg|thumb|left|alt=Portrait de Vincenzo Monti|[[Andrea Appiani]], ''Portrait de Vincenzo Monti'', [[Pictura a oleo|oleo]] super [[Pictura super tela|tela]], 1809, [[Pinacotheca de Brera]].]] Le formation cultural de Manzoni es imbibite de mythologia e litteratura latin, como appare clarmente del poemas adolescent. Duo autores classic, in particular, es su preferitos, [[Virgilio]] e [[Horatio]],<ref name=":3">{{harvnb|Tellini|2007|p. 18}}.</ref> ma notabile es anque le influentia de [[Dante]] e [[Petrarca]];<ref>In le sonetto ''A le Musa'', Manzoni enumera Dante e Petrarca como glorias poetic ({{harvnb|Trombatore 1961|p. 198}}).</ref> inter le contemporaneos, tamen, insimul con Monti, [[Giuseppe Parini|Parini]] e [[Vittorio Alfieri|Alfieri]] ha un rol importante.<ref>{{harvnb|Fabris|p. 86}}: {{Citation|Ille die io recitava pro me le ''Caduta'' de Parini; e, post sortir del camera, io recipeva le noticia que Parini habeva morite: e illo esseva un del impressiones le plus forte e dolorose de mi vita.}}</ref><ref>{{harvnb|Tonelli|p. 18}}</ref><ref>{{harvnb|Trombatore 1957|p. 286}}</ref><ref>{{harvnb|Langella|p. 14}}</ref> Si on exclude le precedente exercitios de stilo,<ref group=N>Manzoni comenciava a scriber versos al etate de nove annos ({{harvnb|Fabris|p. 94}}.)</ref> su prime experientias poetic remonta al medietate de 1801, quando ille comenciava a rediger ''[[Del trionfo della libertà|Del triumpho del libertate]]'',<ref>{{harvnb|Trombatore 1957|pp. 270-271}}.</ref> in le qual on pote relevar un vena satiric e polemic que habera un rol non negligibile in le Manzoni adolescente, ben que illa ja se mitigara al medietate del decennio. Nos possede anque le traductiones, in endecasillabos non-rimate, de alcun partes del libro quinte del ''[[Eneide]]'' e del ''[[Satiras (Horatio)|Satira]]'' tertie (libro prime) de Horatio, junto a un epigramma mutilate in le qual ille attacca un certe fra' Volpino que, sub un false apparentia, representa le vice-rector del collegio patre Gaetano Volpini.<ref>{{harvnb|Giordano|p. 45}}</ref> ==== Un juvene dissolute ==== [[File:Manzoni a Venezia.jpg|thumb|left|alt=Lapide commemorative de Manzoni a Venesia|Lapide in memoria de Manzoni a Venesia, Campo San Maurizio, Palazzo Bellavite.]] Sortite del mundo anguste del Longone, ab le estate de 1801 usque a 1805 ille viveva con su patre ancian, alternante le sojornos in le tenuta de [[Caleotto]]<ref name=":3" /> con le vita urban.<ref>Don Pietro resideva, insimul con un soror ex-monaca e un avunculo monsignor, presso [[Porta Vittoria (Milano)|Porta Tosa]] ({{harvnb|Carcano|p. 8}}).</ref> Durante ille periodo ille frequentava le ambiente illuministic del aristocratia e del alte burguesia milanese, dedicante un grande parte de su tempore al divertimento e in particular al joco de hasard; ille jocava in le [[Ridotto (teatro)|ridotto]] del [[Teatro alla Scala]] usque a que, secundo lo que pare, un reproche de Monti le convinceva a renunciar al vitio.<ref>{{harvnb|Momigliano|p. 5}}</ref> Illo esseva anque le epocha de su prime amor, illo pro Luigina Visconti, soror de [[Ermes Visconti|Ermes]]; de iste experientia nos sape lo que le poeta ipse revelava in 1807 in un littera a [[Claude Fauriel]]: a [[Genova]], in facto, ille la habeva casualmente revistate, ja maritate al marchese [[Gian Carlo Di Negro]], e le episodio habeva despertate in ille le nostalgia e le displacer de haberla perdite.<ref>«''Je vous ai peut-être dejà conté que j'eus dans mon adolescence (1801), une très-forte et très-pure passion pour une jeune fille''», ille scribeva le 19 de martio 1807 a Fauriel, «[…] ''Ce qui me donne un peu de torture, c'est la pensée que c'est un peu de ma faute que je l'ai perdue''» (forsan io vos ha ja dicite que io habeva, in le adolescentia, un passion multo forte e pure pro un puella […] Lo que me tormenta un pauc es pensar que, si io la ha perdite, es in parte mi culpa). Vide: {{harvnb|Sforza|p. 33}}.</ref> Ultra iste divertimentos, le juventute de Manzoni es anque marcate per un sojorno a [[Venezia]] (de octobre 1803 a maio 1804<ref name=":2" /><ref name=":4">{{harvnb|Tellini|2007|p. 19}}.</ref>) apud su cosino Giovanni Manzoni. Durante iste periodo ille habeva le occasion de cognoscer le nobildonna [[Isabella Teotochi Albrizzi]], que in un tempore esseva musa de [[Foscolo]],<ref name=":4"/> e de scriber tres del quatro ''[[Opere de Alessandro Manzoni|Sermones]]''.<ref>{{harvnb|Tellini|2007|pp. 37 e ss.}}</ref> Le motivo del sojorno venetian non es clar, del qual Alessandro conservava anque in su etate avanzate un rememoration multo belle,<ref>{{harvnb|Venosta|p. 55}}</ref> ma il non pare haber habite rationes politic, sed plus tosto le desiro del patre de allontanar le de un stilo de vita dissipate.<ref name=":4"/> ==== Le Milano illuministic ==== [[File:Manzoni 1805.jpg|thumb|alt=Portrait de Alessandro Manzoni in 1805|Anonime anglese, ''Alessandro Manzoni in 1805'', oleo super tela, actualmente in le [[Casa Manzoni]] de via del Morone, [[Milano]]. [[Natalia Ginzburg]], con multe probabilitate, describe iste portrait, quando illa scribe: «Alibi ille ha un dense crin disordinate, le oculos nubilose e sembla [[Ugo Foscolo]]»<ref>{{harvnb|Ginzburg|p. 23}}.</ref>]] Le complacentia neoclassic del tempore inspirava a ille le prime compositiones de un certe relieve, modulate super le obra de Vincenzo Monti, idol literari del momento; ultra ille, Manzoni se volveva a Parini, portavoz del ideales [[illuministas]] e del necessitate de moralisation, al poeta [[Ugo Foscolo]], a [[Francesco Lomonaco]], un exiliate [[Basilicata|lucano]],<ref>{{harvnb|Trombatore 1957|p. 277}}.</ref><ref group=N>Le relation con Lomonaco esseva bastante proxime. Si Manzoni monstrava haber grande estima pro ille, Lomonaco includeva como epigraphe a su ''Vite del excellentes Italianos'' le [[sonetto]] manzonian ''Pro le vita de Dante'' de 1802. A dece-septe annos, dunque, le juvene poeta videva pro le prime vice un proprie texto publicate ({{harvnb|Tellini|2007|pp. 52-53, nota 5}}).</ref> e a [[Vincenzo Cuoco]], defensor del theorias [[Giambattista Vico|vichian]],<ref>{{harvnb|Tellini|2007|pp. 18-19}}.</ref> anque ille exiliate de Napoles post le restauration bourbonic de 1799 e considerate le «prime ver maestro de Manzoni».<ref>{{harvnb|Langella|p. 16}}.</ref> Le proximitate al ambiente neoclassic, e in particular a su campion Vincenzo Monti, incitava le juvene a frequentar alcun cursos de eloquentia date per le poeta romagnol al [[universitate de Pavia]] inter 1802 e 1803.<ref name=":5"/> In le registratores del atheneo le nomine de Alessandro non appare, ma il es quasi certe que ille sequeva le lectiones montian.<ref name=":5"/> Ultra le cognoscite admiration pro Monti e le opinion de illustre studiosos,<ref>De iste idea, per exemplo, {{harvnb|Piumati|p. 3}} e {{|De Gubernatis|p. 60}}.</ref> le hypothese pare esser confirmate per le correspondentia del periodo. Le correspondentes de Manzoni, in facto, es quasi omnes studentes (o ex-studentes) del universitate, ab [[Andrea Mustoxidi]] a [[Giovan Battista Pagani]], ab Ignazio Calderari a [[Ermes Visconti]] e a Luigi Arese.<ref name=":5" /><ref group="N">Arese e Pagani esseva ja amicos de Manzoni desde le tempore del Collegio Longone ({{harvnb|Nigro|p. 3}}). Concernente le figuras de Luigi Arese e Ignazio Calderari, {{harvnb|Sforza|p. 5, n. 3 e 5}} presenta le sequente retratos: «Le conte Luigi Arese Lucini de Milano, de qui Manzoni parla plure vices e con calidissime affection in su litteras. Il habeva le disgrazia de perder su patre in le flor del etate, e de cader in le manos de intrigantes, qui le haberea spoliato, si ille spontanee le 5 de julio 1805 non se habeva messe sub le tutela del doctor Gaetano Garbagnati, renunciante al administration de su proprie substantias. Le 1 de septembre 1806 ille faceva testamento; ille instituiva como heredes le fratres; ille legava le horologio de auro a Giovambattista Pagani» (n. 3); «Le conte Ignazio Calderari, un altere del amicos juvene del Nostre; qui le adresseva varie litteras [...] Nasceva in 1793; moriva in decembre 1838» (n. 4).</ref><ref>{{harvnb|Tonelli|p. 25}}</ref> Le contexto academic le poneva anque in contacto con duo professores [[jansenistas]], [[Giuseppe Zola (teologo)|Giuseppe Zola]] e [[Pietro Tamburini]], docentes respectivemente de «historia del leges e del costumes» e de «philosophia moral, jure natural e public»;<ref group=N>Pro un analyse general de Tamburini e Zola, vide: Paola Vismara, ''Pietro Tamburini e le "despotismo pontifical"'', in {{harvnb|Negruzzo|pp. 95-114}}; Annibale Zambarbieri, ''Le gusto del historia. Giuseppe Zola al initio de su docencia pavian'', in {{harvnb|Negruzzo|pp. 115-132}}.</ref> lor ideas in defensa del moral le influentiava profundemente, introducente le pro le prime vice al pensamento jansenista. Tamburini condemnava le [[Curia roman|Curia roman]] pro su deformationes, ma videva in le catholicismo un modello indispensabile. Pro le elevatezza de su dissertationes, ille pareva a Manzoni un puncto de referentia al pari de Zola, definite «supreme» in un littera a Pagani del 6 de septembre 1804.<ref>{{harvnb|Sforza|p. 9}}; le epiteto esseva exprimite in occasion de un ''Sermon'' componite alcun menses antea a Venesia. Manzoni precava su amico de submitter lo al judicio de Zola.</ref> Del puncto de vista literari, a iste periodo pertine ''[[Del trionfo della libertà|Del triumpho del libertate]]'', ''[[Opere di Alessandro Manzoni|Adda]]'' e ''Le quatro sermones'', que porta le impression de Monti e de Parini, ma anque le echo de Virgilio e Horatio. === Le sojorno parisin (1805-1810) === ==== Le morte de Carlo Imbonati e le reunion con le matre ==== [[File:Carlo Imbonati.png|thumb|left|alt=Cameo representante le profilo de Carlo Imbonati|[[Cameo]] del XIX seculo representante le profilo de Carlo Imbonati.]] In 1805 Manzoni esseva invitate per su matre e per [[Carlo Imbonati]] a [[Paris]], apparentemente sub le suggestion de Monti<ref>{{cita|Ginzburg|p. 16}}</ref>. Alessandro acceptava con entusiasmo, ma non habeva tempore de cognoscer le conte, a cuje missiva ille respondeva con parolas de calor e recognition que Imbonati non legeva jammais; ille moriva, in facto, le 15 de martio, lassante Beccaria como herede universal de su patrimonio<ref>{{cita|Boneschi|p. 219}}</ref><ref name=":6">{{cita|Tellini|2007|p. 20}}</ref>, ma anque afflicte e in necessitate de amor filial.<ref>{{cita|Boneschi|p. 218}}: {{Citation|Le vacuo lassate per Carlo le pare un abysso que tosto inglutira anque illa. In junio illa scribe al fidel amico [[Francesco Melzi d'Eril]]: "Car Melzi, si vos videva le mortifere tristessa que me consume, o car Melzi, vos haberea pietate de me. Le pensamento que io debe haber un die de deman es un pena que renasce sempre pro me e tamen io es fortiate a implorar iste die de deman e a tremular que illo me escapa… e a vos io pote dicer lo: le universo integre es extinguite pro me".}}</ref>. Le juvene, alora de vinti annos, arrivava in le capital francese le 12 de julio,<ref name=":2"/><ref name=":6"/>, die in le qual le policia local le concedeva le permitto de sojorno.<ref>{{cita|Bonghi, ''Obras inedite o rare''}}</ref> Manzoni, qui pro le defuncto scribeva le carme ''[[In morte di Carlo Imbonati|In le morte de Carlo Imbonati]]'', discoperiva haber un matre, e ab ille momento lor camminos, separate usque alora, se incrociava pro non separar se plus. Usque a 1841, anno del morte de Beccaria, le duo stabiliva un relation multo stricte, cuje profunditate emerge del litteras del scriptor in innumerose occasiones; ja le 31 de augusto 1805 ille revelava a [[Vincenzo Monti]] haber trovate «mi felicitate […] inter le bracios de un matre», e viver solmente «pro mi Giulia».<ref>{{Cita|Sforza|p. 12}}</ref> ==== Le circulo parisian: le ''Idéologues'' e Claude Fauriel ==== {{Vide etiam|Idéologues}} [[File:Claude Fauriel.jpg|thumb|alt=Portrait de Claude Fauriel|''Claude Fauriel'', Castello de Bignon, Francia.]] Con su matre ille sojorna al numero 3 de [[place Vendôme]]. Multo frequentemente matre e filio se rendeva a Auteuil,<ref group=N>Le commune de Auteuil, que faceva parte del departimento del Seine, cessava de exister in 1860, e su territorio esseva repartite inter Paris e Boulogne-Billancourt.</ref> citate ubi se reuniva le circulo intellectual sub le patronato del vidua del philosopho [[Helvétius]],<ref name=":2"/> e al ''Maisonnette'' de [[Meulan]], ubi Manzoni passava duo annos, participante al circulo literari del cosidicte ''[[Idéologues]]'': philosophos de schola del undececente seculo, heredes del illuminismo del septe- e octo seculos ma orientate verso questiones concrete in le societate, e per isto precursors de themas [[romanticismo|romantic]] (como le attention al classes paupere e al emotion).<ref name=":7"/> Un rol importante in le gruppo del ''Idéologues'' (constituite, inter alteres, per [[Volney]], [[Dominique-Joseph Garat|Garat]], [[Destutt de Tracy]] e le danese [[Jens Baggesen|Baggesen]]<ref>{{cita|Carcano|pp. 8-9}}</ref>) esseva tenite per [[Claude Fauriel]],<ref name=":7">{{cita|Tellini|2007|p. 60}}</ref><ref group=N>Fauriel habeva un rol significative in le evolution del poetica manzonian: le erudite francese inculcava in Alessandro, in facto, un grande interesse pro le historia e le faceva comprender que ille non debe scriber secundo modellos rigide e fixe in le tempore, ma debe esser capace de exprimer sentimentos que le permitte scriber in un maniera plus "ver", de modo a "tocar" le corde del lector: {{Citation|Le Vero historic remane le cardine del obra, ma recede a un position de scrupulose supporto functional que rende credibile e verisimile le invention|{{cita|Tellini|2007|p. 152}}}}</ref> con qui Alessandro contraheva un amicitia que durava per multe annos; le frequentation esseva facilitate per le ligamine inter Giulia e le amante de Fauriel, [[Sophie de Condorcet]],<ref>{{cita|Ginzburg|p. 13}}.</ref> e per le plus ancian [[Pierre Cabanis]],<ref>Manzoni cognosceva e admirava Cabanis e, post su morte, le rememorava con affection «…''cet homme rare''…» (iste homine rare), non poteva rememorar «…''les promenades d'Auteuil sans souffrir''» (le promenades de Auteuil sin suffrer). {{cita|Sforza|pp. 72-73}}.</ref> autor del ''Lettre sur les causes premières'', texto orientate in senso [[spiritualismo|spiritualista]] e impregnante de spirito religiose, ben que le [[Essere supremo|Essere supreme]] cuje existentia es admittite non coincide completemente con le Deo christian secundo le conception del [[Ecclesia (communitate)|Ecclesia]].<ref>{{Cita libro|autore=Pierre Jean Georges Cabanis|titulo=Lettre, posthume et inédite de Cabanis à M. F*** sur les causes premières, avec des notes par F. Bérard|url=https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k5426351q.texteImage#|accesso=2 april 2024|anno=1824|editore=Gabon et Compagnie, Libraires|citate=Paris|lingua=Fr|OCLC=555572949}}</ref> A Paris, dunque, Alessandro entrava in contacto con le cultura francese classicizante, assimilante le [[sensismo]], le theorias [[Voltaire|volterrian]] e le evolution del rationalismo verso positiones [[Romanticismo|romantic]]. Nos possede pauc litteras relative al annos 1805-1807, e non es dunque possibile definir con precision le importantia pro Manzoni de tote le textos e autores que ille cognosceva o studiava plus profundemente durante le prime annos francese; Fauriel e Cabanis emerge tamen como le duo principal punctos de referentia; un certe importantia debeva anque haber [[Ponce-Denis Écouchard-Lebrun|Lebrun]], recognoscite, in un littera a Pagani del 12 de martio 1806, como «grand'homine», «poeta supreme» e «lirico transcendente».<ref>{{Cita|Sforza|p. 15}}.</ref> Il pote anque esser parolas de circumstantia, dictate per un amicitia ancora recente e per le gratitude pro le parolas laudative que «Pindare Lebrun»<ref group=N>Assi ille esseva appellate per le contemporaneos pro le stilo modelate super illo del poeta grec (vide {{cita|Bognetti|p. 109}}).</ref> le habeva adressate, honorante le con un proprie composition. Le stilo del poeta francese, improntate a un classicismo emphatic e conventional, non pare in facto conciliar se con le poetica manzonian, ma le poemetto ''[[Opere di Alessandro Manzoni|Urania]]'' (concepite inter 1806 e 1807 e postea lente portate a completion durante le annos sequente) portara partialmente su impression.<ref>Pro le integre paragrapho vide {{cita|Tonelli|pp. 65 e ss.}}</ref> ==== Le interludio italian (1806-1807) e le morte de don Pietro ==== [[File:Sophiedecondorcet.jpg|left|thumb|alt=Portrait de Sophie de Condorcet|''Sophie de Condorcet''. Su salon esseva un del punctos de incontro del ''Idéologues''.]] In junio 1806 matre e filio lassava pro le prime vice Paris, pro regular le ultime formalitates legal relative al hereditate de Imbonati, in le qual figurava etiam le [[Brusuglio|villa de Brusuglio]];<ref name=":5"/><ref>{{cita|Tellini|2007|pp. 20-21}}.</ref> in septembre illes esseva totevia ja de retorno in Francia, como demonstra un littera de Manzoni a Ignazio Calderari.<ref>Le littera, del 7 septembre, se trova in {{cita|Sforza|pp. 23-25}}.</ref> Un secunde spostamento data de februario 1807: un littera a Fauriel, scribite le 17,<ref>{{Cita|Sforza|pp. 30-31}}.</ref> confirma que in ille die Manzoni se trovava in [[Susa (Italia)|Susa]] e habeva transite le [[Moncenisio]], durante que de altere testimonios epistolar nos sape que le mense sequente ille se trovava in [[Genova]].<ref>{{cita|Sforza|pp. 32-36}}.</ref> Le 20 martio, in procinto de partir pro [[Torino]], ille apprendeva que su patre esseva gravemente malade<ref name=":5"/> (ben que in realitate ille habeva morite ja duo dies ante<ref name=":2" />) e, durante le viage verso Milano, apprendeva de su morte. Il sembla totevia que Giulia e Alessandro non entrava in le citate ni participava al funerales, preferente passar alcun dies in le nove proprietate de Brusuglio e pois traversar de novo le [[Alpes]].<ref name="Ginz">{{cita|Ginzburg|p. 19}}</ref> Le parolas con le quales ille affronta in su litteras le morte de su patre pare plus tosto frigide; in le missiva a Fauriel del 8 april, vinti dies post le [[funeral]], ille adrese a Pietro un ultime voto: «''Paix et honneur à sa cendre''» (pace e honor a su cinere);<ref>''Carteggio Manzoni-Fauriel'' (a cura de I. Botta), Milano, Centro Nazionale Studi Manzoniani, 2003, p. 26.</ref> in le littera a Pagani del 24 martio, die in le qual ille recipeva le noticia del decesso, ille face referentia al motivo «ben dolorose» que le habeva appellate a Milano, pro continuar pois con altere argumentos, como le satisfaction de revider le amico Calderari e le affection pro su matre, «parlando del qual io trovara sempre plus debile e monche omne expression».<ref>{{cita|Sforza|p. 37}}</ref> In maio Alessandro, nominate per su patre herede universal,<ref name="Ginz" /> esseva de novo a Paris. ==== Le matrimonio e le nascentia del filia Giulia ==== [[File:Famiglia Manzoni.jpg|thumb|alt=Portrait del familia Manzoni per Ernesta Legnani Bisi|Le familia Manzoni al epocha del viage a Firenze, designo de [[Ernesta Legnani Bisi]].]] Desde tempore Giulia Beccaria cercava un sposa pro su filio; etiam le viage primaveral de 1807 habeva essite intraprite con iste objectivo, devenite jam preminente. Post le fallimento del projecto de fidanzar Alessandro con Augustine, filia del philosopho [[Destutt de Tracy]], a causa del basse grado de nobilitate del Manzoni,<ref name=":8">{{cita|Ginzburg|p. 24}}.</ref> Beccaria cognosceva a Paris Charlotte Blondel,<ref name=":11">{{cita|Tonelli|p. 85}}.</ref> parentate con le familia [[calvinista]] del [[ginevrino|bankero genevrin]] François Louis Blondel. Ille viveva in Milano con su sposa Marie e le filia de sedec annos [[Enrichetta Blondel|Enrichetta]] in le [[palatio Imbonati]], que le comite habeva vendite a ille annos ante.<ref name=":11"/> Le contactos esseva initiate per medio de Charlotte e, in septembre, le Manzoni partiva verso le citate milanese pro cognoscer Enrichetta — del qual habeva essite date excellent referentias — e su genitores. Le incontro, occurrite a [[Blevio]] in le fin de septembre 1807,<ref name=":8" /> non decepeva le sperantias; Manzoni remaneva incantate per le dulcesse e puritate del puella. Le matrimonio, que se revelara multo felice e essera coronate per le nascentia de dece filios, esseva celebrate le 6 februario 1808 in Milano:<ref name=":2"/><ref name=":12">{{cita|Tellini|2007|p. 22}}</ref> prime con rito civil apud le municipio e, quaranta-cinque minutas plus tarde, con rito calvinista in via del Marino, ubi se trovava le casa del Blondel.<ref name=":12"/> Post haber regular le ultime questiones ligate al hereditate de Imbonati, le nove sposi, accompaniate per Giulia, se establi al numero 22 del Boulevard des Bains Chinois, a Paris.<ref>{{Cita|Parenti|pp. 70-71}}</ref><ref group=N>Le ration del partita de Milano pro Paris essevaationen, super toto, al scandalo del matrimonio inter un catholico (solmente de nomine) e un protestante, cosa que suscita le hostilitate del bon societate e del clero milanese ({{cita|Ginzburg|p. 25}}.)</ref> Le 23 decembre del mesme anno nasceva Giulia Claudia,<ref name=":12"/><ref name=":13">{{cita|Ginzburg|p. 26}}</ref> futur prime sposa de [[Massimo d'Azeglio]], que esseva baptisate le 23 augusto 1809 in le ecclesia [[giansenista]] de San Nicola presso [[Meulan]], secundo le rito catholic e con Fauriel como [[padrino]].<ref name=":13"/><ref name="Tel24">{{Cita|Tellini|2007|p. 24}}</ref> Le decision de baptisar con rito catholic le primogenita, prendite per un patre indifferente desde le puncto de vista religiose e per un matre calvinista, es le indice de un cambiamento radical in le sensibilitate spiritual del familia. === Le conversion: un debatto aperte === [[File:Manzoni Blondel.jpg|thumb|left|alt=Miniatura de Alessandro e Enrichetta le die del nuptias|Miniatura de Alessandro e Enrichetta le die del nuptias.]] Le conversion al catholicismo de Manzoni es un thema super le qual non solmente le criticos, ma etiam le cognoscitores e le membros del familia del scriptor ha sempre discutite, obtenente del autor de ''I promessi sposi''<ref>{{cita|Tonelli|p. 96}}:{{Citation|…il Manzoni evita sempre di discorrere, anche coi congiunti più intimi, sulle cause, o circostanze particolari, che avevano determinato il suo ritorno alla fede; e una volta che il figliastro [[Stefano Stampa]] glielo aveva apertamente richiesto, si contentò di rispondere assai vagamente: "È stata la grazia di Dio, mio caro, è stata la grazia di Dio"; e alla stessa domanda della figlia Vittoria, analoga risposta.}}</ref> responsas aleatori; un reserva que rende omne studio critic inevitabilemente opinabile e incomplete. Le importantia del conversion, fundamental pro comprender le evolution thematic e spiritual de Manzoni durante le «quindecim annos creative», es sovente ligate a un legenda hagiographic que volerea un conversion repentine, attribuite al disorientation de Enrichetta in 1810. In realitate, le percurso que reconduceva Manzoni e su familia al practica religiose catholic esseva multo plus longe, debite a un serie de factores combinate inter illes. ==== Le duo litteras al Calderari (1806) ==== [[File:Jacques-Louis David 018.jpg|thumb|right|alt=Portrait del Papa Pio VII per Jacques-Louis David|[[Jacques-Louis David]], ''Pio VII'', [[oleo sur tabula|oleo sur tabula]], 1805, [[Louvre]]. Le concession del pontifice a Manzoni de poter celebrar le nuptias con rito catholic esseva un passo fundamental pro le regularisation religiose del copula.]] Un certe importantia ha duo litteras que Manzoni inviava a Ignazio Calderari concernente le maladia que conduceva al morte lor amico commun Luigi Arese. In le prime, del 17 septembre 1806, ille deplora que in loco del personas car le moribundo debe haber al latere de su lecto «l'orribile figura di un prete»,<ref>{{cita|Sforza|p. 26}}</ref><ref>{{cita|De Gubernatis|p. 125}}</ref> ma le 30 octobre, post le morte de Arese, sempre al Calderari ille exclama: «Oh sì! ci rivedremo! Se questa speranza non raddolcisse il desiderio dei buoni e l'orrore della presenza dei perversi, che sarebbe la vita?».<ref>{{cita|Sforza|p. 29}}</ref> Si de un latere es confirmate le reaction anticlerical ja observate in le prime obras, al mesme tempore Manzoni demonstra conformar se al spirito christian, prefigurante un existentia post le morte. ==== Le supplica a Pio VII ==== Post le baptismo catholic de Giulia in augusto 1809, Manzoni, in accordo con su sposa, adreseva un supplica a [[papa Pio VII]] a fin que, «pentito del fallo commesso», le autoritate pontifical poneva «un opportuno riparo, capace di rendere tranquilla la di lui coscienza [del supplicante, cioè del Manzoni]»,<ref>{{Cita|Manzoni cent'anni dopo|p. 49}}.</ref> rendente possibile celebrar de novo le matrimonio, iste vice secundo le rito catholic.<ref name="Tel24"/> In novembre arrivava le authorization papal con un rescripto del [[Michele Di Pietro|cardinal Di Pietro]] datate del 30 octobre,<ref>{{cita|Parenti|pp. 72-73}}.</ref> e le 15 februario [[1810]], in le casa de [[Ferdinando Marescalchi]], le curate del [[ecclesia del Madeleine|ecclesia de la Madeleine]] officiava le ceremonia.<ref>{{cita|Tonelli|p. 103}}</ref> ==== Degola e San Rocco (1809-1810) ==== [[File:Manzoni - Chiesa St.Roch.jpg|thumb|alt=Lapide in le ecclesia de Saint-Roch a Paris que commemora le conversion de Manzoni|Lapide ponite sur le prime pilastro sinistre del nave lateral del ecclesia parisian de Saint-Roch, que commemora le conversion de Alessandro Manzoni.]] Al initio de [[1809]] le Manzoni habeva facite cognoscentias importante, forsan decisive pro orientar Alessandro verso le practica religiose. Pierre Jean Agier, presidente del Corte de appello parisian, Giambattista Somis, ja consiliere del Corte de appello de [[Torino]], [[Ferdinando Marescalchi]], ministro del Relationes externe del [[Regno de Italia (1805-1814)|Regno de Italia]] [[napoleonico]],<ref>{{Treccani|ferdinando-marescalchi_(Dizionario-Biografico)|Marescalchi, Ferdinando|accesso=22 decembre 2015}}</ref> e Anne Marie Caroline Geymüller, un femina de [[Basilea]] devenite vidua de un official del guardia suisse del rege [[Luigi XVI]], faceva parte de un ambiente fortemente catholic e [[giansenista]].<ref>{{cita|Boneschi|p. 246}}</ref> Iste ultime, insuper, habeva [[Acto de abiura|renunciate solemnemente a]] le [[calvinismo]] in [[1805]] per opera de un [[abbate]] genevrin giansenista que le Manzoni cognosceva justo in le autumno de 1809, [[Eustachio Degola]],<ref>{{cita|Tonelli|pp. 102-103}}; pro le influentia de Geymüller e Degola vide A. Gazier, ''Manzoni à Port-Royal'', in ''Revue Bleue'', 1º martio 1908, e A. de Gubernatis, ''Eustachio Degola, le clero constitutional e le conversion del familia Manzoni'', Firenze, Barbera, 1882. Talvota, le cognomine se trova etiam in le forma con le accent tonic (Dègola, como reportate etiam sur le [pagina homonyme del Treccani]).</ref> le qual habeva un enorme importantia pro le conversion de Alessandro e de su familia. Le conversion de Manzoni, tamen, es multo plus cognoscite pro le appellate «miraculo de San Rocco».<ref>{{Cita web|1=http://www.internetculturale.it/opencms/directories/ViaggiNelTesto/manzoni/a9.html|2=Le conversion religiose|3=22 julio 2015|autore=Massimiliano Mancini|editore=Internet Culturale|urlarchivio=https://web.archive.org/web/20130623103016/http://www.internetculturale.it/opencms/directories/ViaggiNelTesto/manzoni/a9.html|dataarchivio=23 junio 2013|urlmorto=sì}}</ref> Le 2 april 1810, durante le festivitates pro le nuptias de Napoleone I e [[Maria Luisa de Austria]], improvisemente explodeva alcun mortarettos e le turba que impleva le stratas separava Manzoni de su sposa,<ref>{{cita|Ginzburg|p. 29}}.</ref><ref>{{cita|Boneschi|p. 248}}.</ref> le qual, pulsate per le gente, se trovava sur le scalones del [[Ecclesia de San Rocco (Parigi)|ecclesia de San Rocco]], in rue Saint-Honoré, e se refugia. In le silentio e serenitate de ille templo ille implorava le gratia de retrovar su consorte e, al exito, convertite, poteva reabraciar la.<ref>{{cita|Tonelli|p. 96}}</ref> [[File:Alessandro Manzoni, incisione di Ardinghi.jpg|thumb|alt=Incision de Alessandro Manzoni a 25 annos|Alessandro Manzoni circa le etate de 25 annos in un incision de Ardinghi, in ''Lettere di Alessandro Manzoni'', a cura de [[Angelo de Gubernatis]], Paolo Carrara, Milano 1881.]] Un altere version, reportate per [[Giulio Carcano]], narra in vice de un Manzoni frustrate que, assediate per dubitas spiritual, se haberea rendite in San Rocco clamante: «O Deo! Si tu existe, revela te a me!»,<ref>{{cita|Carcano|p. 11}}.</ref> exiente pois como credente. ==== Degola e le relationes con le Manzoni ==== Initialmente le sacerdote habeva le carga de preparar Enrichetta Blondel al abiura del calvinismo.<ref>{{cita|Boneschi|p. 247}}:{{Citation|Le 9 april 1810 initia formalmente le instruction catholic de Enrichetta.}}</ref> Ille le demandava de scriber summarios del lectiones de religion catholic (appellate ''ristretti''), pro corriger los pois ipse.<ref>{{cita|Ginzburg|p. 28}}</ref> Le abiura esseva subscripte in un acto official le 3 maio 1810 e celebrate solemnemente le 22 maio in le [[ecclesia de Saint-Séverin]], in presentia del circulo jansenista e del abbate Degola.<ref name="ReferenceB">{{cita|Ginzburg|p. 30}}</ref> Le influentia del sacerdote jansenista es innegabile: le rememora le longe correspondentia que le sacerdote genovese manteneva con Manzoni, con su sposa e con Giulia Beccaria.<ref>{{cita|Tonelli|pp. 115 e ss.}}</ref> Es relativemente facile reconstruer le etapas per le quales Blondel se convertite al catholicismo, ma le motivo non es clar. Probabilemente Manzoni, qui esseva «un animo non veramente ribelle», acceptava con fastidio un matrimonio non benedicte, e iste situation, quando le filia esseva inscribite in le registro del baptismos, debeva metter le in imbarasso.<ref>{{cita|Momigliano|p. 16}}</ref> === Le retorno in Italia (1810-1812) === ==== Inter via del Morone e Brusuglio. Le familia ==== [[File:8862 - Milano - P.za Belgiojoso - Casa del Manzoni - Foto Giovanni Dall'Orto - 14-Apr-2007.jpg|left|thumb|alt=Fachada del Casa Manzoni a Milano|Le [[Casa Manzoni]], viste ab [[piazza Belgioioso]] a [[Milano]]. Acquirite in 1813 per le scriptor, illo esseva le residentia urban de su familia usque a 1873, anno del morte de Manzoni. Hodie illo alberga le "Museo manzoniano", le "Centro de studi manzoniani" e le "[[Società Storica Lombarda|Società Storica lombarda]]".<ref>{{Cita web|url=[http://www.casadelmanzoni.it|titolo=Casa](http://www.casadelmanzoni.it|titolo=Casa) del Manzoni|accesso=21 januario 2026|editore=Casa del Manzoni}}</ref>]] Quanto le spirito de Manzoni se habeva cambiate durante le ultime menses del residentia parisin, o melio, quanto illo esseva in contradiction con le valores e le modelos precedente, es difficile dicer. Certemente le grande citate francese, capital del belle mundo e del intellectuales del epocha, non exerceva plus alcun fascino super ille.<ref name="ReferenceB"/><ref>Ciò emerge da {{cita|Sforza|p. 90}}:{{Citation|Solo la vostra presenza mi lega ancora a questa città, che per il resto non esercita su di me alcuna attrattiva.|Lettera al Fauriel (29 maggio 1810)|Il n'y a que vous qui m'attachez encore à ce Paris que je n'aime point du tout pour tout le reste.|lingua=fr}}</ref> In besonio de tranquillitate, Manzoni quitava [[Parigi]] con le familia le 2 junio, dirigite verso [[Brusuglio]], ubi ille arrivava, malgrado alcun inconvenientes,<ref>{{cita|Ginzburg|p. 31}}:{{Citation|Arrivati a Lione, s'ammalò Giulia e s'ammalò la bambina [Giulia Claudia]. Enrichetta era incinta, o credeva di esserlo; soffriva di disturbi che le sembravano segni di gravidanza. Manzoni dovette farsi togliere un dente.}}</ref> alcun septimanas plus tarde. Ibi, tamen, ille incontrava le ira del familia Blondel, irate per le conversion de Enrichetta al catholicismo, un resentimento que non diminuiva con le passar del annos.<ref>{{cita|Ginzburg|pp. 30-31}}</ref> Le Manzoni alternava periodos a Brusuglio e in le citate, habente durante le belle saison lor residentia in le villa extra le porta, ubi Alessandro se dedicava al agricultura. A Milano illes se establiva durante quasi duo annos al numero 3883 de via S. Vito al Carobbio,<ref>{{cita|Boneschi|p. 251}}</ref> pro pois passar un anno in le [[Casa Beccaria|palatio del Beccaria]], in [[via Brera]], usque al 2 octobre 1813, quando le scriptor acquisiva un casa in via del Morone, al numero 1171 (hodie 1).<ref name="Par97">{{cita|Parenti|p. 97}}</ref> Manzoni habeva sempre essite habituate a viver in medio del verdor: le nove habitation, que dava super piazza Belgioioso, habeva «un jardin proprie interne, con un certe qual sensation de claustro, absolutemente lo que esseva convenibile al indole de Manzoni».<ref>{{cita|Radius|p. 55}}</ref> In via del Morone le autor haberea passate le resto de su vita. Durante le annos sequente le membros del familia, qui alternava lor residentia inter le palatio urban e le villa de Brusuglio, cresceva in numero.<ref name="Family">{{Cita web|url=http://www.casadelmanzoni.it/content/la-famiglia-manzoni#n10|titolo=La Famiglia Manzoni|accesso=21 januario 2026|editore=Casa del Manzoni|urlarchivio=https://web.archive.org/web/20160311035010/http://www.casadelmanzoni.it/content/la-famiglia-manzoni#n10|dataarchivio=11 martio 2016|urlmorto=sì}}</ref> Post Luigia, nascite e morte le mesme die (5 septembre 1811), le 21 julio 1813 nasceva in via Brera le prime filio mascule, [[Pietro Luigi Manzoni|Pietro Luigi]]. Le 25 julio 1815 le casa de via del Morone esseva allietate per le nascentia de Cristina,<ref name=":5"/><ref name="Par97" /> posteriormente sposa de Cristoforo Baroggi. Durante le annos sequente nasceva anque Sofia (12 novembre 1817), sposa de Lodovico Trotti; [[Enrico Manzoni|Enrico]] (7 junio 1819); Clara (augusto 1821), qui viveva duo annos; Vittoria (martio 1822), sposa desde 1846 de [[Giovanni Battista Giorgini (1818-1908)|Giovanni Battista Giorgini]]); [[Filippo Manzoni|Filippo]] (martio 1826), sposo de Erminia Catena; e Matilde in maio 1830, le ultime, morte celibe.<ref name=":5"/> ==== De Degola a Luigi Tosi: le nove guida spiritual ==== [[File:Luigi Tosi.jpg|thumb|alt=Portrait de Luigi Tosi|Luigi Tosi.]] Ante de partir, le Manzoni habeva demandate al sacerdote jansenista de indicar les un persona digne de confidentia que poterea continuar su opera de assistentia spiritual.<ref>{{cita|Parenti|p. 81}}</ref> Le 30 maio Degola scribeva un littera de recommendation pro don [[Luigi Tosi (vescovo)|Luigi Tosi]], canonic de [[Basilica di Sant'Ambrogio|San Ambrosio]] e etiam ille jansenista.<ref>{{cita|Tonelli|p. 120}}</ref> Tanto Giulia como Alessandro habeva un excellente impression de Tosi, como se pote deducer del parolas del scriptor: «Le dignissime Canonic Tosi esseva visitate per mi matre e me <nowiki>[…]</nowiki>, e esseva trovate un digne amico de Degola; e isto suffice pro su elogio».<ref>{{cita|Sforza|p. 98}}</ref> Le sacerdote se recava regularmente etiam a Brusuglio, quando le familia ibi remaneva, e manteneva su function de [[guida spiritual]] durante multe annos, etiam post su election a [[diocesi di Pavia|episcopo de Pavia]], occurrite in 1823. A Alessandro, como a su sposa e a su matre, le [[eucaristia]] non habeva ancora essite administrate. Post un breve preparation, Manzoni se [[Penitenza (sacramento)|confessava]] le 27 augusto e le 15 septembre, insimul con Giulia e Enrichetta, se accostava pro le prime vice al Communion,<ref>{{cita|Tellini|2007|pp. 24-25}}</ref> ben que le percurso de conversion complete esseva ancora multo longe. De facto, in augusto 1811, le neophyto inviava a Degola e Tosi litteras in le quales ille les demandava respectivemente de orar «proque place al Senior scuoter mi lentor in su servicio e liberar me de un tepore que me tormenta e me humilia», e affirmava que «malgrado mi profunde indignitate, io senti quanto le Omnipotentia del Gratia Divine pote operar in me».<ref>{{cita|Sforza|p. 127}}</ref> === Le quindecim annos creative (1812-1827) === {{Vide etiam|Obras de Alessandro Manzoni}} [[File:Molteni Giuseppe, Alessandro Manzoni.jpg|left|thumb|alt=Portrait de Alessandro Manzoni per Giuseppe Molteni|[[Giuseppe Molteni]], ''Alessandro Manzoni'', oleo sur tela, 1835, [[Pinacoteca de Brera]].]] ==== Introduction ==== Expression jam adoptate per le critica litterari,<ref>{{Cita|Guglielmino-Grosser|p. 229}}; {{Cita|Marchese|p. 28}}.</ref> le ''quindecim annos creative'' sole indicar ille arco temporal durante le qual Manzoni, jam convertite al catholicismo e al ideas romantic, se dedicava al redaction de su obras litterari principal, ab le poesia sacre usque al poesia civil, ab le essayes philosophic-religiose usque al tragedias, pro arrivar finalmente al redaction del prime grande romanzo del historia del litteratura italian. In tote iste generes, Manzoni introduceva elementos nove e revolutionari in relation al tradition litterari: le ''Hymnos Sacre'' revela le coralitate del poesia christian de Manzoni;<ref name="GG230">{{Cita|Guglielmino-Grosser|p. 230}}.</ref> le tragedias, in nomine del verisimilitude, se distacca del unitates aristotelic e revela ille interesse progressive pro le sentimentos human que trovara lor plen expression in le romanzo. ==== Le ''Hymnos Sacre'' ==== {{Vide etiam|Hymnos sacre}} Ab iste momento su vita e su arte essera plenmente conforme al fide e al necessitate de divulgar la per le exemplo e per le obras. In 1812 ille comenciava le redaction del ''[[Hymnos sacre]]''. Ille voleva scriber in iste ordine ''Le Natal'', ''Le Epiphania'', ''Le Passion'', ''Le Resurrection'', ''Le Ascension'', ''Le Pentecoste'', ''Le Corpore del Senior'', ''Le Cathedra de Sancte Petro'', ''Le Assumption'', ''Le Nomine de Maria'', ''Omnes Sanctos'' e ''Le Mortos'',<ref>{{cita|Tonelli|p. 137}}</ref> ma ille portava a termino solmente cinque: ''Le Resurrection'', ''Le nomine de Maria'', ''Le Natal'', ''Le Passion'' e ''[[Le Pentecoste (Hymnos sacre)|Le Pentecoste]]''. Le prime quatro esseva scribite inter april 1812 e octobre 1815 e publicate in un volumine presso le editor milanese Pietro Agnelli al fin de 1815,<ref>{{cita|Tellini|2007|p. 26}}</ref> durante que le redaction de ''Le Pentecoste'', initiate in 1817, esseva completate solmente cinque annos plus tarde, retardate per altere obras al quales le autor se dedicava in le mesme annos, inter le quales se distingue le duo tragedias e le prime version del romanzo. ''Le Omnes Sanctos'' (1830-1847) remaneva in stato de fragmento, como altere possibile additiones al ''Hymnos'' (''[[Le Natal de 1833]]'' e le brevissime ''Deo in le natura''). Le poesia religiose de Manzoni es completate per le ''Strophes pro un Prime Communion''. Le intention del autor es un poesia popular, del qual le stilo se allontana talora proque ancora influentiate per le formation [[neoclassica]],<ref>{{cita|Galletti|pp. 105 e ss.}}</ref> pro retornar pois al communitate del credentes (le ''[[ecclesia]]'' christian) que leva, insimul con le poeta, un canto de laude a Deo, le unic securitate contra le mal sempre dominante in le Historia.<ref>{{cita|Ferroni|p. 46}}:{{Citation|Le voce del poeta se immerge in le medio del populo que vive le rito, e al mesme tempore participa, con spirito agonistic, al conflicto sempre in curso inter le ben e le mal.}}</ref><ref>{{Cita|Guglielmino-Grosser|pp. 229-230}}.</ref> Iste dimension coral emerge super toto in le ''Pentecoste'', ubi le «filios de Eva» (v. 71), dispersate in tote le mundo, trova unitate in le fide in Deo.<ref name="GG230"/> ==== Le 1814 e le ''Odes'' ''civil'' ==== [[File:Prina lynched.jpg|thumb|alt=Impression de epocha representante le linciamento de Giuseppe Prina|Le linciamento de Giuseppe Prina in un impression de epocha.]] Durante que Manzoni elaborava le ''Hymnos Sacre'', le situation politic international se deteriorava rapidemente: [[Napoleone Bonaparte|Napoleone]], fortemente debilititate post le disastrose [[Campania de Russia]] de 1812, cadeva in le grande [[Battalia de Lipsia]] de 1813. In consequentia, anque le [[Stato satellite|Statos satellites francese]], inter le qual [[Regno de Italia (1805-1814)|Regno de Italia]], cadeva sub le colpos del coalition austro-russe, obligante [[Eugenio di Beauharnais]] a fugir de Milano e permittente assi al austriacos de [[Campania de Italia (1813-1814)|reentrar in Lombardia]]. Manzoni viveva iste momentos dramatic con grande angustia, assistente ab su palatio de via del Morone, le 20 april 1814, al linciamento del ministro del financias [[Giuseppe Prina]], le violentia del qual (vivamente deplorate per le scriptor) es narrate in un littera a Fauriel.<ref>{{cita|Ginzburg|pp. 43-44}}:{{Citation|La nostra casa per l'appunto è situata molto vicino a quella dov'egli abitava di modo che abbiamo udito per alcun ore le grida di quelli che lo andavano cercando, il che tenne mia madre e mia moglie in angosce crudeli, anche perché pensavano che non si fermassero a questo. E invero alcuni malintenzionati volevano approfittare di quel momento d'anarchia per prolungarlo, ma la guardia civica seppe fermarlo con coraggio, una prudenza e un'operosità quanto mai degni di lode.}}</ref> A parte le episodio de Prina, Manzoni participava intensemente al [[Cade del Regno de Italia (1814)|tentativo de mantener independente le Alta Italia]] con un regno cuje sovrano haberea essite justo le viceré Eugenio di Beauharnais, subscribente un petition presso le potencias victoriose reunite a [[Parigi]].<ref>{{cita|Fabris|p. 98}}</ref> Poeticamente ille contribuiva al sentimento patriotic con le redaction de duo [[Canzon (metrica)|canzones]], ambes remanente incomplete:<ref>{{cita|Tellini|2007|pp. 83-85}}</ref> ''[[April 1814]]'', in le qual le terre-moto politic milanese es evocate in un perspectiva patriotic e de denuncia contra le politica napoleonian,<ref>{{cita|Nigro|p. 44}}:{{Citation|Manzoni ha scritto la canzone antinapoleonica ''Aprile 1814'' nel linguaggio (rivoltato) delle illusioni della rimeria napoleonica, […]}}</ref> e ''[[Le proclamation de Rimini]]'' (april 1815), in le qual ille reflecte super le [[Proclamation de Rimini|discurso del mesme nomine]] tenite per [[Gioacchino Murat]] pro le defension de Italia, presentante le como un liberator inviate per Deo pro subtraher le italianos al sclavitude.<ref>''Il proclama di Rimini'', p. 699, vv. 36-44: «Egli è sorto, per Dio! Sì, per Colui / Che un dì trascelse il giovinetto ebreo / Che del fratello il percussor percosse; / E fattol duce e salvator de' suoi, / Degli avari ladron sul capo reo / L'ardua furia soffiò dell'onde rosse; / Per quel Dio che talora a stranie posse, / Certo in pena, il valor d'un popol trade;…».</ref> ==== Manzoni e le debatto inter classicistas e romanticos ==== [[File:Sulla maniera e la utilità delle traduzioni.pdf|thumb|left|alt=Prime pagina del articulo de Madame de Staël super le Biblioteca Italiana|Anne Louise Germaine de Staël, ''Super le maniera e le utilitate del traductiones'', traduction de Pietro Giordani in le ''[[Biblioteca Italiana]]'' (januario 1816). Le articulo suscita le initio del debatto inter classicistas e romanticos.]] Le annos sequente al conversion esseva assatis significative pro le panorama litterari e italian. Italia, ancora ligate a un firme tradition classicista, esseva obligate a confrontar se con le nove clima romantic europee. In januario 1816, le intellectual francese [[Madame de Staël]] publicava, traducite in italiano in le prime numero del ''[[Biblioteca Italiana]]'', un articulo intitulate ''[[Super le maniera e le utilitate del traductiones]]'', in le qual illa criticava le italianos qui se obstinava a remaner ligate a un rhetorica vacue, ignorante le novitates proveniente de Germania e de Anglaterra.<ref>{{cita|Ferroni|p. 27}}</ref><ref>{{Cita web|url=http://www.internetculturale.it/opencms/directories/ViaggiNelTesto/manzoni/a11.html|titolo=Le polemiche romantiche|accesso=23 januario 2026|autore=Massimiliano Mancini|editore=Internet Culturale|urlarchivio=https://web.archive.org/web/20150924035719/http://www.internetculturale.it/opencms/directories/ViaggiNelTesto/manzoni/a11.html|dataarchivio=24 septembre 2015|urlmorto=sì}}</ref> Al successive ''querelle'' inter classicistas (con [[Pietro Giordani]] al testa) e romanticos (inter le qual se distingue [[Ludovico di Breme]] e [[Giovanni Berchet]]), Manzoni non participava activemente. Ben que ille esseva del parte del romanticos e participava al ''Cameretta'' litterari animate per [[Ermes Visconti]], [[Gaetano Cattaneo]], [[Tommaso Grossi]] e super toto per le poeta dialectal [[Carlo Porta]],<ref>{{cita|Ferroni|p. 31}}.</ref><ref>{{Cita web|url=http://www.internetculturale.it/opencms/directories/ViaggiNelTesto/manzoni/a12.html|titolo=Le Cameretta portiana|accesso=23 januario 2016|autore=Massimiliano Mancini|editore=Internet Culturale|urlarchivio=https://web.archive.org/web/20150924035721/http://www.internetculturale.it/opencms/directories/ViaggiNelTesto/manzoni/a12.html|dataarchivio=24 septembre 2015|urlmorto=sì}}</ref> ille refusava de collaborar tanto con le ''Biblioteca Italiana'' como con ''[[Le Conciliator]]''.<ref name=":5"/> Ultra le interesse pro le poetic christian, esseva determinante le [[neurosi|neurosis depressive]] que colpava Manzoni desde 1810 e su difficultate a parlar in publico, factores que le fortiava a un vita retirate in su possessiones de Brusuglio o in le quiete de su palatio milanese.<ref name="tellini">{{cita|Tellini|2007|pp. 24-27}}</ref> ==== Le production teatral ==== {{Vide etiam|Pensamento e poetica de Alessandro Manzoni}} Decisive esseva le impression que Manzoni lassava in le [[historia del teatro italian]]. Il interveniva super le structura e le finalitate mesme del drama, que, secundo le scriptor, non debe describer le abstracte ma le verosimil e le motiones del anima del protagonistas, excludente le artificialitate del [[unidades aristotelic]].<ref>{{cita|Tellini|2007|p. 88}}</ref> Le fructos de iste reflexiones, emergite in le ''[[Littera a Monsieur Chauvet]]'' (1820), se collige in le tragedia ''[[Le Comte de Carmagnola]]'',<ref>Initiate le 15 januario 1816, illo esseva editate a Milano solmente in 1820 presso le editor Vincenzo Ferrario ({{Cita|Tellini|2007|p. 90}}).</ref> cuje redaction esseva retardate per le problemas de natura nervose que affligeva le autor<ref>{{Cita|Floriani}}:{{Citation|A chiusura del biennio, riprendendo i contatti con Fauriel nelle tre lettere del 1816, il M<nowiki>[anzoni]</nowiki> sembrava un altro uomo [...] in quella del 25 marzo rievocò i tempi di Meulan, confessando i disturbi nervosi ma anche l'entusiasmo per il lavoro (una tragedia dedicata a lui, "son meilleur ami").}}</ref> e per le labor in le ''Observationes super le moral catholic''.<ref>{{Cita|Floriani}}:{{Citation|Il lavoro sul Carmagnola durò fino al settembre 1819. Mentre lo scriveva il M<nowiki>[anzoni]</nowiki> compose la Pentecoste, iniziata nel giugno 1817 e sospesa alla definizione di 10 strofe, poi rifiutate. Nel 1818 il Carmagnola fu a sua volta sospeso, uscendo poi, per cura di E<nowiki>[rmes]</nowiki> Visconti, all’inizio del 1820, mentre il M<nowiki>[anzoni]</nowiki> si trovava a Parigi.}}</ref> Le secunde tragedia, ''[[Adelchi (Manzoni)|Adelchi]]'', esseva editate in 1822, durante que in le mente comenciava a delinear se le vision narrative del romanzo.<ref name=":5"/> ==== Le crise de 1817 e le ''Observationes super le moral catholic'' (1818-1819) ==== {{Vide etiam|Observationes super le moral catholic}} [[File:Jean Charles Simonde de Sismondi (1773-1842).png|thumb|left|alt=Portrait de Jean Charles Léonard Simonde de Sismondi|[[Jean Charles Léonard Simonde de Sismondi]].]] In le primavera de 1817 Manzoni habeva un breve crise spiritual,<ref>{{cita|Tonelli|p. 160}}</ref> determinate per plure factores, in particular per le appoio del Ecclesia al restauration: le liberal Manzoni non comprendeva le conflicto inter le religion christian, in le qual ille fermemente credeva, e le orientation politic del Ecclesia catholic, que ille non compartiva.<ref>{{cita|Tellini|2007|p. 101}}</ref> Le disillusion que resulta conduceva al aggravation de su maladia nervose e a un consequent refrigeration in le practica religiose, como se deduce de un littera de [[Luigi Tosi (vescovo)|Tosi]] a [[Eustachio Degola|Degola]], in le qual le patre spiritual del scriptor communicava le superamento del crise (14 junio 1817).<ref>Pro approfondir le question del crise spiritual vide {{cita|Accame Bobbio}}.</ref> Anque con le futuro [[vescovo de Pavia|episcopo de Pavia]] il habeva un parve conflicto, tosto oblidate, quando Manzoni habeva manifestate le desiro de retornar pro un periodo a Parigi, incontrante un opposition que le pareva exagerate.<ref name=":15">{{cita|Tonelli|p. 161}}</ref> Le sacerdote videva in le transferimento un periculo pro le fide del discipulo, qui desiderava in vice revider [[Claude Fauriel|Fauriel]] e sperava obtener beneficio pro su problemas nervose. Manzoni demandava totevia de poter partir, ma in maio le policia le refusava le passaportes.<ref>{{cita|Tonelli|pp. 179-180}}</ref> Temporarimente abandonate le hypothese parisian, Manzoni interrumpeva le ''Comte de Carmagnola'' e se retirava in le campania, ubi ille se immersava in le lectura de textos philosophic que servirea de base al ''Observationes super le moral catholic''.<ref name=":15"/> Le annotationes manzonian al autores studiate es utile pro discoperir qual libros ille studiava in ille menses e como ille les judicava: illas a [[John Locke|Locke]], a [[Étienne Bonnot de Condillac|Condillac]] e a [[Destutt de Tracy]] demonstra le distantia de Manzoni ab lor pensamento.<ref name=":15"/> In preparar le ''Observationes'', su attention se dirigeva super toto al ''[[Historia del Republicas Italiane]]'' de [[Jean Charles Léonard Simonde de Sismondi|Sismondi]], cuje dece-sexte e ultime volumina sortiva a Parigi in 1818. Le obra contineva in le ultime tomo violente accusationes contra le catholicismo, lo que suscitava un reaction indignate del canonico Tosi, qui demandava a Manzoni de responder.<ref group=N>Secundo {{cita|De Gubernatis|pp. 146-147}}, Tosi obligava Manzoni, como penitentia pro le vita anticlerical e atheistic de su prime juventute, a scriber un tractato in defension del religion catholic, arrivante mesmo a «chiude<nowiki>[re]</nowiki> in camera Alessandro Manzoni, perché mandasse innanzi il libro sulla ''Morale cattolica'' che non voleva andare avanti».</ref> Iste [[apologetica|obra apologetic]] esseva publicate in 1819 con le titulo ''Super le Moral Catholic, observationes de Alessandro Manzoni, Parte prime''.<ref>{{Cita web|url=http://www.internetculturale.it/opencms/directories/ViaggiNelTesto/manzoni/b32.html|titolo=La ''Morale Cattolica''|accesso=24 januario 2026|autore=Massimiliano Mancini|editore=Internet Culturale|urlarchivio=https://web.archive.org/web/20150924035735/http://www.internetculturale.it/opencms/directories/ViaggiNelTesto/manzoni/b32.html|dataarchivio=24 septembre 2015|urlmorto=sì}}</ref> ==== Le secunde residentia parisian (1819-1820) ==== [[File:Thierry, Augustin, BNF Gallica.jpg|thumb|alt=Portrait del historiographico Augustin Thierry|[[Augustin Thierry]].]] Ja desde [[1817]] Manzoni pensava de retornar a [[Paris]], loco felice del juventute ubi ille sperava poter sanar del crises de nervos sempre plus accentuate.<ref>Isto se deduce de un littera que le oncle de Manzoni, [[Giulio Beccaria]], inviava a su nepote qui non succedeva a recuperar su sanitate ({{Cita|Ginzburg|p. 53}}).</ref> Le partita, tamen, esseva sempre remandate a causa del difficultate de obtener le passaportes.<ref>{{Cita|Ginzburg|p. 49}}</ref> Illos esseva concedite per le autoritates austriac solmente in [[1819]], e le integre familia partiva pro [[Francia]] le 14 septembre.<ref>{{cita|Tonelli|p. 188}}</ref> In le capital francese Manzoni frequentava le historiographico [[Augustin Thierry]] e le philosopho [[Victor Cousin]].<ref>{{cita|Tellini|2007|p. 29}}</ref> Le cognoscentia de Thierry influentiava de maniera importante le conception manzonian del historia, e un certe importantia habeva etiam le [[spiritualismo]] de Cousin. Ben que le ideas de iste ultime non esseva totalmente heterodoxe in materia de religion, certe de su affirmationes le impressionava, como: «Sans Dieu, l'homme et la nature restent un mystère» (sin Deo, le homine e le natura remane un mysterio),<ref>{{cita|Cousin|p. 31}}; a notar que le curso universitari de Cousin habeva loco justamente durante le residentia parisian de Manzoni.</ref> o «La loi suprème, c'est […] la sainteté, le dévouement, la charité, l'amour du prochain; c'est surtout l'amour de Dieu» («Le lege supreme consiste […] super toto in le sanctitate, le devotion, le caritate, in le amor del proximo; illo se manifesta super toto in le amor de Deo»).<ref>{{cita|Cousin|p. 112}}</ref> Manzoni, tamen, non trovava beneficio in le residentia parisian: le crises de nervos non habeva passate, e ille comenciava sentir nostalgia de su casa. Assi, post justo un anno, le 25 julio partiva de Paris con tote le familia pro retornar a Milano le 8 augusto.<ref name=":2"/> Passate le estate, comenciava le annos le plus frenetic del quindecim annos creative, in le quales Alessandro elaborava ille conceptos religiose e providentialistic que trovarea lor culmino in [[Adelchi (Manzoni)|''Adelchi'']] e in le [[Il cinque maggio|''Cinque maggio'']], bases fundamental pro le structura de ''[[I promessi sposi]]'', insimul con le initio del reflection linguistic, structural e artistic super le genere del romanzo ipse. ==== Le biennio 1820-1822: le bases del romanzo ==== {{Vide etiam|Il cinque maggio|Marzo 1821|Adelchi (Manzoni)}} [[File:Steuben - Mort de Napoleon.jpg|thumb|left|alt=Pictura del morte de Napoleone a Sancta Helena|[[Charles de Steuben]], ''Morte di Napoleone I a Sant'Elena, il 5 maggio 1821'', oleo sur tela, 1828.]] In novembre de [[1820]] Manzoni comenciava le tragedia de [[Adelchi (Manzoni)|''Adelchi'']].<ref name=":16">{{cita|Tellini|2007|p. 120}}</ref> Post haber completate un prime abboço in le primavera de [[1821]], ille se distaccava subitamente de illo pro reprender le poesia civil con le redaction de ''Marzo 1821'', ode celebrante le presupponite invasion del [[Lombardo-Veneto]] per le tropas sardo-piemontese post le abdication de [[Vittorio Emanuele I]]. Scribite inter le 15 e le 17 martio,<ref name=":16"/> iste ode revela, in comparation con illos de septe annos ante, un major compactitate structural e securitate tanto in le linguage como in le tractamento del estados de anima del patriotas. Post que le euphoria general se extingueva post le fallimento del [[motos de 1820-1821]], Manzoni reprendeva le [[Adelchi (Manzoni)|''Adelchi'']], comenciante a studiar varie fontes historic (reelaborate in le coeve ensayo ''[[Discorso sopra alcuni punti della storia longobardica in Italia]]'')<ref name=":5"/> a fin que existeva concordantia inter le ''vero historic'' (le eventos realmente occurrite) e le ''vero poetic'' (le ''inventio'' narrative), conception apprendite al schola de Thierry e del ''idéologues''. [[File:Adelchi.jpg|thumb|right|alt=Illustration del morte de Adelchi|Representation del morte de Adelchi]] Le anno [[1821]], tamen, esseva plen de eventos significative: ultra le motos supra mentionate, le 5 maio moriva sur le [[isola de Sancta Helena]] le exiliate [[Napoleone Bonaparte]]. Le novella arrivava in Europa solmente in julio; Manzoni la legeva in le ''[[Gazzetta di Milano (1816-1875)|Gazzetta de Milano]]'' le 17 julio 1821<ref name=":17">{{cita|Tellini|2007|p. 138}}</ref> e remaneva profundemente turbate. Fascinate per le titanismo e le genio de Napoleone,<ref group=N>Le vv. 31-36 del Ode monstra le admiration de Manzoni pro le condottiero: «Fu vera gloria? Ai posteri / l'ardua sentenza: nui / chiniam la fronte al Massimo / Fattor, che volle in lui / del creator suo spirito / più vasta orma stampar».</ref> inter le 18 e le 20 julio<ref name=":17"/> ille componeva [[Il cinque maggio|''Le cinque maio'']]. In le ode, le scriptor vide le grandor del Imperator non tanto in le actos terrestre, quanto in haber comprendite, per medio del suffrentias del exilio, le vanitate del glorias passate e le importantia absolute del [[Salvation (religion)|Salvation]]. Le parallelo con le vicissitudes de [[Adelchi (principe)|''Adelchi'']] e de [[Desiderata (moglie di Carlo Magno)|''Ermengarda'']] monstra le formulation de ille ''provvida sventura'' que devenira central in ''[[I promessi sposi]]''. ==== Del ''Fermo e Lucia'' a ''I promessi sposi'' (1821-1827) ==== {{Vide etiam|I promessi sposi}} [[File:I promessi sposi-008.jpg|left|thumb|alt=Antiporta del edition de 1840 de I promessi sposi|[[Frontispicio#antiporta|Antiporta]] del edition de ''I promessi sposi'' de 1840, illustrate per [[Francesco Gonin]].]] Manzoni initiava le redaction de ''Fermo e Lucia'' le 24 april 1821,<ref group="N" name="Manz.B.II">«24 Ap.le 1821» e «17 7bre 1823» es le datas apposite respectivemente al initio e al fin del prime manuscripto autograph anepigraph del ''Fermo e Lucia''. Vide: {{Cita manoscritto|autore=Alessandro Manzoni|titulo=[Fermo e Lucia]|url=https://www.alessandromanzoni.org/manoscritti/624|data=24 april 1821-17 septembre 1823|citate=Milano|ente=[[Bibliotheca National Braidense]]|collocation=Manz.B.II}}.</ref> ma initialmente interrumpeva le labor.<ref>Illo es apprendite del littera a [[Claude Fauriel]] del 3 novembre 1821, in le qual Manzoni declara: «mon roman à peine commencé a été mis de côté», "mi romanzo appena incominciato è stato messo da parte" ({{Cita|Sforza|p. 213}}).</ref> In le quiete del villa de Brusuglio ille lo habeva comenciate post haber legite romanos europee, specialmente anglese, in particular le [[Ivanhoe|''Ivanhoe'']] de [[Walter Scott]] traducite in francese,<ref name=":18">{{cita|Tonelli||p. 242}}.</ref> proque le [[litteratura italian]] se habeva concentrate usque alora super altere generes prosaic. Sequentemente le methodologia ja adoptate pro le tragedias, le autor initiava un ver e proprie labor de documentation historic, fundate super le lectura del ''Historia patria'' de [[Giuseppe Ripamonti]] e del ensayo ''Sul commercio de' commestibili e caro prezzo del vitto'' de [[Melchiorre Gioia]].<ref>{{Cita|Varotti|p. 26}}</ref> Le prime minuta del ''Fermo e Lucia'' (titulo suggerite per le amico Ermes Visconti, como testificate in un littera del 3 april 1822 a [[Gaetano Cattaneo]],<ref>{{Cita|Vitale|p. 58}}</ref>) terminate le 17 septembre 1823,<ref group="N" name="Manz.B.II" /> consiste de folios de protocollo dividite in duo columnas: a dextera le texto, a sinistra le correctiones. Le secunde redaction del romanzo con le titulo ''Gli sposi promessi'', post le finition de [[Adelchi (Manzoni)|''Adelchi'']] e le composition de [[Il cinque maggio|''Le cinque maio'']], es databile inter 1823 e 1825. Le obra esseva finalmente publicate ab 1825 a 1827 con le titulo definitive ''I promessi sposi''. Le passage de ''Fermo e Lucia'' – cuje structura narrative resultava pauco harmoniose a causa del division in tomos e de ample partes dedicate al [[Monaca di Monza|soror Gertrude]]<ref>{{Cita|Guglielmino-Grosser|p. 232}}:{{Citation|[…] nel caso di Gertrude quel che diventa la "sventurata rispose" era una lunga dettagliata descrizione della caduta nell'abiezione da parte della monaca, […]}}</ref> – a ''I promessi sposi'' esseva alquanto travaliate pro le redefinition del architectura del obra.<ref>{{cita|Tellini|2007|pp. 164-167}}</ref> Ultra le problema expositive, Manzoni se rendeva conto del linguage artificiose e litterari usate per ille, elemento que non correspondeva al exigentias realistic verso le qual tendeva su poetica.<ref>{{cita|Tellini|2007|p. 171}}:{{Citation|…dopo lo studio attento dei classici, la lettura degli stranieri principalmente francesi, la conversazione colta con i propri concittadini, lo scrittore italiano può… accoglie<nowiki>[re]</nowiki> ciò che resta nella cosiddetta "buona lingua" illustre… Di tale fatta è appunto la veste linguistica del ''Fermo e Lucia'': una miscela di laboratorio costruita ''in vitro''…}}</ref> Eligente le [[Dialetti toscani|toscan]] como lingua colloquial pro su personas,<ref name=":20">{{cita|Ferroni|p. 64}}</ref> ille publicava le dicite ''ventisettana'' (nomine date al prime edition de ''I promessi sposi'') ma, conscie del necessitate de ascoltar directemente le eloquentia de ille region, decideva de partir pro [[Florentia]]. === Le viage in Toscana (1827) === ==== Le Gabinetto Vieusseux e le bases del ''Quarantana'' ==== [[File:Giovan Pietro Vieusseux.jpg|thumb|right|alt=Portrait de Giovan Pietro Vieusseux|Photographia de Gian Pietro Vieusseux, fundator del correspondente loco cultural]]In [[1827]] Manzoni se transfereva a [[Florentia]] pro proceder al redaction final del romanzo, corrigite al nivello formal e stylistic, de maniera a entrar in contacto con e "viver" le lingua florentin del personas cultivate, que representava pro le autor le sol lingua del Italia unite. Le viage, initiate le 15 julio, videva le integre familia Manzoni (le filios, le vetere matre Giulia e le sposa Enrichetta) passar per [[Pavia]] – ubi illes se fermava pro salutar le canonico Tosi, devenite [[episcopato de Pavia|episcopo del citate]] –, [[Genova]], [[Lucca]], [[Pisa]]<ref name=":2" /> e arrivar le 29 augusto al capital del [[Granducato de Toscana]].<ref>{{cita|Tellini|2007|p. 234}}</ref> [[File:Alessandro Manzoni FI.jpg|thumb|left|alt=Lapide commemorative del residentia de Manzoni a Florentia|Lapide in memoria del periodo florentin de Manzoni]]Le residentia, que durava usque a octobre, esseva un triunfo pro le scriptor: le membros del [[Gabinetto Vieusseux]] (con a lor testa [[Niccolò Tommaseo]], le mesme [[Giovan Pietro Vieusseux]], [[Giovanni Battista Niccolini]] e [[Gino Capponi]])<ref>{{cita|Tonelli|p. 247}}</ref><ref>{{cita|Tellini|2007|pp. 234-235}}</ref> le recipeva con tote le honores. Anque [[Giacomo Leopardi|Leopardi]], qui non admirava ni compartiva le ideologia e le poetica manzonian, le salutava cordialmente.<ref>Le relationes inter le duo maxime representantes del romanticismo italian esseva characterisate per un cordialitate forçate, debite a visiones litterari e moral opposite. Leopardi, de su parte, non comprendeva le admiration pro le romanzo de Manzoni ({{cita|Tortoreto|pp. 322-336}}.)</ref> Le fama de ''I promessi sposi'' superava presto le circulos litterari, perveniente al corte granducal, ubi [[Leopoldo II de Toscana|Leopoldo II]] in persona recipeva le romanciero. Durante iste encontros, exigente pro Manzoni a causa de su problemas nervose, ille approfundava su investigation linguistic per le contacto directe tanto con le nobilitate florentin como con le populo, e notava le similaritate del terminologia usate per le duo classes. Le fructo de iste observationes esseva fundamental pro le selection del florentin (in loco del toscan generic) como lingua quotidian pro le personas de su romanzo,<ref name=":20"/> selection que le conduceva a revider le obra durante le annos trenta e a publicar lo definitivemente in 1840 (de ubi le nomine de ''Quarantana'') insimul con le ''[[Historia del columna infame]]''. Iste ultime ensayo reprende e disveloppa le thema del [[untor|untor]] e del [[peste]], que ja habeva occupate un parte tanto importante in le romanzo e del qual illo inicialmente constitueva un ''excursus'' historic. === Le annos del silentio (1827-1873) === [[File:Ritratto di Teresa Manzoni Stampa Borri by Francesco Hayez.jpg|thumb|Francesco Hayez, ''[[Portrait de Teresa Manzoni Stampa Borri|Portrait de Teresa Manzoni Borri Stampa]]'', [[Pictura a oleo|oleo]] sur [[Pictura sur tela|tela]], 1849, [[Pinacotheca de Brera]].]] ==== Le prime luctos familial e le secunde matrimonio ==== Le quiete familiar super le qual Manzoni habeva organisate su regime de vita quotidian se frangeva a partir del annos trenta, quando le colpeva le prime luctos familial: le prime esseva illo de su amate sposa Enrichetta, morte le 25 decembre [[1833]] de [[Tuberculose#Altere nomines pro le tuberculose|tabe mesenteric]],<ref>{{cita|Cantù|p. 128}}</ref> contractate a consequentia del numerose gravitationes.<ref>{{cita|Boneschi|p. 348}}</ref> Le dolor de Manzoni esseva tanto grande que, quando in 1834 ille cercava de scriber ''[[Le Natal de 1833]]'', ille non succedeva a completar le obra.<ref>{{cita|Tellini|2007|p. 296}}</ref> Post Enrichetta ille videva morir su amate filia primogenite Giulia, ja sposa de [[Massimo d'Azeglio]], le 20 septembre 1834.<ref>{{Cita|Boneschi|p. 353}}</ref> Le 2 januario [[1837]],<ref>{{cita|Boneschi|p. 363}}</ref> gratias al intervention de su matre e de su amico [[Tommaso Grossi]],<ref>Giulia Beccaria, secundo lo que rememora [[Marta Boneschi]], esseva preoccupate del condition spiritual e psychologic de su filio, preoccupation que illa non celava a Tommaso Grossi ({{cita|Boneschi|pp. 361-362}}).</ref> ille se maritava con [[Teresa Borri]], vidua del conte Decio Stampa e matre de [[Stefano Stampa]], figura al qual Manzoni esseva multo attachate.<ref>Le filiaste de Manzoni, in 1885, publicava un libro ric de anecdotas, phrases e habitos de su patre per matrimonio, in le tentativa de completar e meliorar le portrait que Cantù nos habeva transmittite: {{cita|Stampa|p. 292}}.</ref> Le nove sposa, al contrario de Enrichetta, esseva dotate de un forte personalitate e de un bon cultura litterari.<ref>{{Cita|Tellini|2007|p. 37}}</ref> A causa de su character protective verso le marito, Teresa entrava tosto in conflicto tanto con le vetere socera como con Grossi, qui debeva abandonar le palatio de via del Morone ubi ille habita ab plus de vinti annos.<ref>{{cita|Boneschi|p. 365}}</ref> Le annos sequente esseva ancora marcate per le morte de multe de su car personas: de su filia Cristina (27 maio 1841),<ref name="Bon381">{{Cita|Boneschi|p. 381}}</ref> sequite duo menses plus tarde per le matre Giulia Beccaria (7 julio)<ref name="Bon381" /> e, finalmente, per le amico [[Claude Fauriel|Fauriel]] (15 julio 1844).<ref>{{cita|Ginzburg|p. 193}}</ref> === Le 1848 e le exilio a Lesa: Antonio Rosmini e le critica al romance === {{Vide etiam|Cinque dies de Milano|Antonio Rosmini}} [[File:Giuseppe Garibaldi visiting Alessandro Manzoni on 15 March 1862.jpg|left|thumb|alt=Pictura de Garibaldi que visita Manzoni|[[Sebastiano De Albertis]], ''[[Giuseppe Garibaldi]] visita Alessandro Manzoni le 15 martio 1862'', [[Pictura a oleo|oleo]] sur [[Pictura sur tela|tela]], 1863. Garibaldi non esseva le sol personalitate politic importante a visitar Manzoni: [[Camillo Benso, conte de Cavour|Cavour]], [[Vittorio Emanuele II]], le estadista anglese [[William Gladstone]],<ref name=":2"/> [[Giuseppe Verdi]] e le [[principes de Piemonte]] [[Umberto I de Savoia|Umberto]] e [[Margherita de Savoia|Margherita]] voleva cognoscer le personalmente.<ref>{{Cita|Bracalini|pp. 66-67}}</ref>]] Milano, como le altere grande citates europee, non esseva immun al [[Motos de 1848|revoltationes que explodeva in tote Europa]]: durante le famose [[cinque dies de Milano|cinque dies]] le patriotas succedeva a expulsar, ben que momentaneemente, le austriacos del [[feldmaresciallo]] [[Radetzky]]. Inter iste homines imbibite del {{'}}, epopeia del Risorgimento'' era etiam le filio de vinti-duo annos de Manzoni, Filippo, qui terminava in carcere al initio del combattimentos.<ref>{{Cita|Cantù|p. 284}}</ref> Si le filio combatteva sur le barricadas, le patre publicava ille odas politic (''[[Aprile 1814]]'', ''[[Le proclamation de Rimini]]'' e ''[[Martio 1821]]'') que, per timor del represalia austriac, ille habeva nunquam publicate.<ref>{{Cita|Tellini|2007|pp. 40-41}}</ref> Al momento del retorno de Radetzky, Manzoni, timente de suffrer repercussion per su supporto moral al causa del Risorgimento, se refugiava a [[Lesa]], ubi su sposa Teresa habeva un villa.<ref>{{cita|Tellini|2007|p. 41}}</ref> Le residentia in Lesa, que durava usque a 1850, non esseva un exilio sterile: a [[Stresa]], non longe, viveva le philosopho e sacerdote [[Antonio Rosmini]], cognoscite de Manzoni ja desde 1827.<ref>{{Cita|Bonola, ''Carteggio''|p. XIII}}</ref> Le retiro al [[laco Maggiore]] serviva al scriptor pro cognoscer melio le anima e le pensamento de Rosmini, de qui ille apprecia profundemente le personalitate e le pietate, ultra le discussiones religiose, linguistic e politic,<ref>Vide, pro un relation inter le duo homines ab un puncto de vista human e intellectual, {{Cita|Riconda|titulo = Manzoni e Rosmini}}.</ref> como se pote deducer del copiose correspondentia epistolar inter le duo.<ref>{{cita|Bonola, ''Carteggio''}}</ref> Ab le puncto de vista strictemente litterari, iste annos videva Manzoni rejectar ille equilibrio inter le vero historic e le vero poetic establite in su romance. Attrahite de plus in plus per le studios linguistic, historic e philosophic, ille senti sempre plus necessari e urgente le recerca del «veritate objective», condemnante – in le ensayo ''[[Obras de Alessandro Manzoni#Del romance historic e, in general, del compositiones miscite de historia e invention|Del romance historic]]'' e in le dialogo ''[[Obras de Alessandro Manzoni|Del Invention]]'', ambes publicate in 1850 – le commixtion inter ''inventio'' e ''historia''.<ref>{{cita|Ferroni|pp. 66-68}}</ref> ==== Le annos del Risorgimento: luctos private e symbolo del Patria ==== {{Vide etiam|Del unitate del lingua e del medios pro diffunder la}} [[File:Illustrazione popolare 1873 - Funerali di Manzoni.jpg|thumb|right|alt=Incision del funerales de Alessandro Manzoni a Milano|Le funerales de Alessandro Manzoni, in un incision del epocha: {{Citation|A mediedie le feretro, precedite per le cento bandieras del scholas e del associationes operari e per le representationes italian, se dirigeva al Cimiterio Monumental, passante per le vias major.|2 = {{Cita|Venosta|pp. 157-158}}}}]] Le annos sequente esseva multo dolorose: in 1853 moriva Tommaso Grossi, in 1855 le amico Rosmini e le anno sequente le filia Matilde, malate desde longe tempore de [[tuberculose]];<ref>{{cita|Tellini|2007|p. 42}}</ref> in 1858 le oncle Giulio Beccaria<ref>{{cita|Boneschi|p. 394}}</ref> e in 1861 le sposa Teresa, cuje salute habeva essite irreparabilemente compromisse annos ante per un graviditate difficile.<ref>{{Cita web|url=http://www.giuliamarucelli.it/teresa-borri-manzoni-vedova-stampa/ |titulo=Teresa Borri Manzoni (vidua Stampa)|autore=Giulia Marucelli|editore=Giuliamarucelli.it|data=9 julio 2012|accesso=26 januario 2026}}</ref> Iste serie de luctos esseva alternate per le conferimento de honorificationes per le nascite [[Regno de Italia (1861-1946)|Regno de Italia]] e per le visitas de illustre hospites. Le 29 februario [[1860]], ancora ante le proclamation official del nove stato unitari, Manzoni esseva nominate [[Senatores del VII legislatura del Regno de Sardinia|senator del Regno de Sardinia]] per meritos verso le patria.<ref>{{Cita web |url=http://notes9.senato.it |titulo=Ficha del senator Alessandro Manzoni |accesso=26 januario 2026 |editore=Senato del Republica |urlarchivio=https://web.archive.org/web/20100126122348/http://notes9.senato.it |dataarchivio=26 januario 2010 |urlmorto=sì}}</ref> Con iste cargo ille votava in [[1864]] in favor del transferimento del capital ab [[Torino]] a [[Firenze]] usque a [[Roma]] esser liberate.<ref name=":2"/> Ab le puncto de vista intellectual, durante le ultime annos ille scribeva ensayos historic, inter illes ''([[Le Revolution francese de 1789 e le Revolution italian de 1859: ensayo comparative]])'',<ref>{{Cita|Mazza Tonucci|pp. 114-115}}</ref> e ensayos linguistic concernente le lingua italian. Como presidente del commission parlamentar sur le lingua, Manzoni redigeva in [[1868]] un relation sur le italiano (''[[Del unitate del lingua e del medios pro diffunder la]]'') adresse al ministro Broglio, in le qual ille cercava un solution practic pro diffunder le florentin in tote Italia.<ref>{{cita|Tellini|2007|pp. 45-46}}</ref> Le 28 junio [[1872]] ille esseva nominate citatano honorari de Roma.<ref>{{cita|Beltrami|p. 126}}</ref> === Le morte e le funerales === [[File:Veduta della chiesa di San Fedele con la statua di Manzoni, Milano.jpg|thumb|left|alt=Fachada del ecclesia de San Fedele a Milano con le monumento a Manzoni|Le ecclesia de San Fedele, ab cuje scalones Manzoni cadeva battente le testa; ante illo le monumento al poeta, inaugurate in 1883.]] Manzoni, a parte le disturbos nervose del qual ille suffreva e un maladia que le colpava in 1858, gaudeva generalmente de bon salute.<ref>{{cita|Cantù|p. 318}}</ref> Le anno [[1873]] esseva tamen le ultime de su vita: le 6 januario ille cadeva battente le testa contra un scalon al exito del [[Ecclesia de San Fedele (Milano)|ecclesia de San Fedele]],<ref name=":5"/><ref>{{cita|Fabris|p. 122}}</ref> causante se un [[trauma cranial]]. Le scriptor se accorgeva, ja post alcun dies, que su facultates intellectual comenciava lentemente a declinar,<ref>{{cita|Fabris|p. 124}}:{{Citation|Ma qualche giorno dopo quel 6 gennaio, egli disse a don Natale Cerioli: "Non si accorge Lei di un decadimento in me? Tutte le idee mi si confondono: non sono più io".}}</ref> usque a cader in un stato [[catatonic]] durante le ultime menses de su vita. Le suffrentias esseva aggravate per le morte del filio major Pietro Luigi, occurrite le 28 april.<ref name="Family" /> Le 22 maio al horas sex e quindec minutas del vespere, Manzoni expirava a causa de un [[meningitis]] contrahite in consequentia del trauma.<ref>{{Cita|Onoranze funebri ad Alessandro Manzoni|p. 27}}</ref> Le corpore esseva imbalsamate per septe medicos incaricate per le Municipio de Milano inter le 24 e le 27 maio.<ref>{{Cita|Onoranze funebri ad Alessandro Manzoni|p. 14; p. 16}}</ref> Al solemne funerales de Stato, celebrate in le [[Duomo de Milano]] le 29 maio, participava le maxime autoritates del Regno,<ref name="ReferenceA">{{Cita|Onoranze funebri ad Alessandro Manzoni|p. 3}}</ref> inter illes le futuro rege [[Umberto I de Savoia|Umberto I]], le [[Ministros del affaires externe del Regno de Italia|ministro del affaires externe]] [[Emilio Visconti Venosta]] e le representationes del [[Camera del deputatos (Italia)|Camera]] e del [[Senato del Regno (Italia)|Senato]]<ref>[[Archivo historic del Senato del Republica]], ''Memoriaweb'', newsletter n. 39 (serie nove), julio 2023, [https://www.senato.it/application/xmanager/projects/leg19/file/Manzoni.pdf ''Memorias de Alessandro Manzoni in le Senato del Regno''], paginas 15 e sequente</ref> e del Provincias e del Citates del Regno.<ref name="ReferenceA"/> Felice Venosta narra le detalios, describente le stato de animo in le qual se trovava le citate: {{Citation|Per le vias un crito de venditores de photographias del grande poeta, de portraits de omne formato, de omne precio… Le parietes del casas esseva tapissate de avisos portante le nomine de Manzoni […] le homines esseva tote in le vias, e medie Milano, sin exaggerar, voleva sequer le feretro al Cimiterio.<ref>{{Cita|Venosta|p. 155}}</ref>|}} == Le debatto super Manzoni == [[File:Tomba Manzoni.jpg|left|thumb|Tomba de Manzoni al ''Famedio'' del Cimiterio monumental de Milano.]] === Le attacco del catholicos reactionari === Le disparition de Alessandro Manzoni non suscitava un unanime cordolio: le mundo catholic plus [[Cattolicismo intransigente|reactionari e clerical]], per exemplo, non deplorava su morte.<ref>Un quadro complete sur {{Cita|Azzolin|p. 26 e ss.|cidAzz}}.</ref><ref>{{cita|Badini Confalonieri|p. 165}}:{{Citation|Le antipathia del intransigentes <nowiki>[catholicos reactionari]</nowiki> pro le scriptor lombarde ha un longe historia, como es ben note, e va del colpos, in le anno de su morte, del ''Civiltà Cattolica'', al opiniones convergente de [[don Bosco]] e de Davide Albertario...}}</ref><ref>Interesante es le studio de {{Cita|Badini Confalonieri}} super le relation inter Manzoni e alcun catholicos intransigente, inter illes le "prime" ultramontanista [[Félicité de Lamennais|Lamennais]].</ref> Anzi, le jesuitas de ''[[La Civiltà Cattolica]]'' passava su morte sub silentio, pro pois lancear se contra le scriptor in le articulo del 26 de junio 1873, ''Alessandro Manzoni e Giuseppe Puccianti''.<ref>{{cita|''La Civiltà Cattolica''|pp. 77-78}}</ref><ref group=N>Pro un rapide introduction a Puccianti, defensor del manzonismo in linguistica, vide: {{Treccani|giuseppe-puccianti|Puccianti, Giuseppe|accesso=26 janvier 2026}}.</ref> In le grave dissidio inter le duo animas del catholicismo italian del epocha, Manzoni esseva considerate le standard per medio del qual le liberales poteva effectuar lor politica laicista e le demolition del poter temporal del papas.<ref group="N">Durante le [[Oitocento]], le christianismo catholic europee esseva dividite inter le [[catholicismo reactionari]], fidel al alliance inter throno e altare, e le [[Christianismo liberal|liberal]], que voleva conciliar le aspirationes del mundo moderne con le fide catholic. Iste ultime linea de tendentia esseva exprimite, in Francia per [[Félicité de Lamennais]] e [[Augustin Thierry]], e in Italia per [[Gino Capponi]], [[Antonio Rosmini]], [[Raffaello Lambruschini]] e Manzoni ({{cita|Giudice-Bruni|pp. 206-207}}). Manzoni, de facto, non condivideva le union inter le [[poter temporal]] e le poter spiritual ({{cita|Cantù|pp. 304-305}}), tanto que ille votava, in su qualitate de senator del Regno de Italia in 1861, pro le transferimento del capital de [[Turin]] a [[Roma]], capital ancora del Stato Pontificio; e acceptava, in 1872, le [[cittadinantia honorari]] del citate del Papas nuper conquerite.({{cita|Tellini|2007|p. 45}})</ref> A iste proposito don [[Davide Albertario]], un del plus ardente criticos del religiositate manzonian e "paradigma" del accusationes dirigite per le zelantes contra le liberal Manzoni,<ref>Vigorelli, p. 462 nota, in {{Cita|Albertario}}:{{Citation|Io ha volite reportar integralmente le articulo de don A[lbertario], proque iste esseva purtroppo le position del clericalismo official, como demonstra simile positiones, a ille tempore, del «Civiltà Cattolica»...}}</ref> non sparniava criticas dur super le ambiguitate del comportamento de Alessandro: [[File:Davide Albertario.jpg|thumb|Don Davide Albertario (1846-1902), un del plus acharnate oppositores del religiositate e del opera manzonian.]] {{Citation|Manzoni non videva o non voleva vider le inganno que le revolution celava detra su promessas de unitate italian [...] Il ergo non se jungeva al defensores del fide; lassava de latere le alte interesses del catholic e faceva su proprie illos del revolution; non pro isto negava le catholicismo, ma lo portava con se in le campo inimic, e le inimicos le accolligeva con applauso, ille e le divin prisionero <nowiki>[le Papa, n.d.a]</nowiki>.<ref>|{{Cita|Albertario}}, p. 457}}</ref>|}}[[Benedetto Croce]], in 1941, reportava que ancora post plure annos le catholicos "intransigente" faceva audir lor voce per medio de [[Giovanni Papini]]:<ref>{{Cita|Croce 1941|p. 387}}</ref> {{Citation|Alessandro Manzoni, ric del sucros le plus venenose del [[Illuminismo|illuminismo]] francese, non vide in le Catholicismo nisi un humanitarismo social con alcun ritos a gustar plus tosto que a aprofundar; attende que mori tote le [[Jansenismo|jansenistas]] italian pro renunciar a su prime tentationes de rigorista fastidiose, e mesmo non le renuncia; representa un Episcopo tanto grande que il es difficile trovar le in le vita e in le historia, extra del Sanctos, durante su sancto non lo es; representa un fratre, troppo dissimile de su pares e superiores; un monacha homicida, lascive e proxeneta; representa un parochiano tanto vile que [[San Johannes Bosco]] nunquam le perdonara; non dice un sol parola, in su longe vita, in defensa del Pontificato roman in le [[Oitocento]], sfidante condemnationes authentic del Santa Sede, al qual obediva, con suffrentia, Episcopos, sacerdotes, laicos; e malgrado toto isto, tote le catholicos le considera le scriptor catholic per excellentia e alcun mesmo le proponerea voluntarimente como sancto.<ref>{{Cita|Croce 1941|p. 386}}</ref>|}} === Le critica litterari super Manzoni === {{Vide etiam|I promessi sposi#Fortuna del romanzo e critica letteraria}} ==== Le mito manzonian: inter luces e umbras ==== [[File:Gadda 1921.jpg|thumb|right|alt=Portrait del scriptor Carlo Emilio Gadda in 1921|Le scriptor milanese [[Carlo Emilio Gadda]].]] Le prime biographias de Manzoni esseva scribite per [[Cesare Cantù]] ([[1885]]), [[Stefano Stampa]], qui publicava su obra anque in 1885 como responsa a alcun inexactitudes de Cantù,<ref name=":14">Vide le integre obra de {{Cita|Stampa}}, cuje scopo es precisamente corriger le inexactitudes del prime biographos.</ref> Cristoforo Fabris, [[Angelo De Gubernatis]] ([[1879]]), durante un parte del litteras esseva publicate per [[Giovanni Sforza (storico)|Giovanni Sforza]] in [[1882]]. Le figura enigmatic del scriptor, constantemente affligite per symptomas depressive e relegite a un vita retirate, incitava [[Paolo Bellezza]] a componer le essay ''Genio e follia in Alessandro Manzoni'' (1898), in le qual ille analysava bizarre phobias del scriptor, como agoraphobia, continue syncopes e le timor del pozzangheras.<ref>{{cita|Albani}}</ref> Manzoni non esseva tamen solmente objecto de investigationes [[Psychoanalyse|psychoanalytic]], ma anque de criticas litterari: primo per le [[Scapigliati]], qui videva in ille le expression del respectabilitate burgese detestate.<ref group="N">Significative es le poema ''Preludio'' de [[Emilio Praga]], in le qual le scapigliato annuncia le hora del «antecristos» in opposition al «Casto poeta que Italia adora» (vv. 13-16). Vide: {{Cita libro|autore=[[Emilio Praga]]|sezione=Preludio|titolo=Penombre|città=Milano|editore=Casa editrice degli autori-editori|anno=1864|pp=5-6}}</ref> Sequeva le criticas de [[Giosuè Carducci]], admirator de ''[[Adelchi (Manzoni)|Adelchi]]'' ma implacabile verso le romanzo,<ref>{{cita|Tellini|2007|p. 323}}</ref> e de [[Luigi Settembrini]], autor del ''Dialogo tra Manzoni e Leopardi'', in le qual ille deride le fide catholic del scriptor.<ref>{{Cita web|url=https://www.zibaldoni.it/2015/05/29/i-funerali-del-manzoni-dialogo-tra-giacomo-leopardi-ed-alessandro-manzoni/|titolo=Dialogo inter Giacomo Leopardi e Alessandro Manzoni|accesso=27 januario 2026}}</ref> Admiratio sin condition veniva, in vice, de [[Francesco de Sanctis]], [[Giovanni Verga]], [[Luigi Capuana]]<ref>{{cita|Tellini|2007|p. 324}}</ref> e [[Giovanni Pascoli]], qui dedicava al romanzo le essay ''L'eco d'una notte mitica'' (1896).<ref>{{cita|Pascoli|pp. 2, 5}}</ref> In le [[Ventesime seculo]], a causa del movimentos anticlassicista del [[avantgardias]], del evolution del lingua e del adolcamento del figura del romanziere que esseva inseniate in le scholas, Manzoni suffreva varie criticas de litteratos e intellectuales: inter illes le "prime" [[Benedetto Croce|Croce]]<ref>In 1921 Benedetto Croce, con su essay {{cita|''Manzoni''}}, affundava le romanzo a causa de su forte impronta religiose, cosa que non facerea de ''I promessi sposi'' un ver obra de arte. In 1952, tamen, ille recognosceva le vitalitate del obra manzonian, admitte que se habeva errate ({{cita|''Tornando sul Manzoni''}}).</ref> e le marxista [[Antonio Gramsci|Gramsci]], qui le accusava de paternalismo. Le plus importante apologia del periodo esseva facite per le philosopho [[Giovanni Gentile]], qui in 1923 le definiva, in un conferentia al [[Teatro alla Scala|Scala]], un «grande maestro national»<ref>{{cita|Gentile|pp. 1-31}}</ref> como jam habeva facite [[Giuseppe Mazzini|Mazzini]] e [[Vincenzo Gioberti|Gioberti]], recognoscente in ille le promotor de ille [[Idealismo|idealismo]] [[religion|religiose]], in le qual Gentile se recognosceva, que constitueva pro ille le fundamentos del [[Risorgimento italian]].<ref>Exemplo de action que prendeva le vita seriemente, Manzoni esseva pro Gentile «le grande liberator del populo italian ab le secular servitude del litteratura, del arte pur, del indifferentismo e del dilettantismo, del rhetoric e del classicismo vacue e formal». ({{cita|Gentile|op. cit., pp. 21-22}})</ref> In defensa de Manzoni se situava anque [[Carlo Emilio Gadda]], qui a su debut publicava in 1927 le ''Apologia manzoniana'',<ref>{{Cita|Gadda|pp. 333-343}}</ref> e in 1960 attaccava le plano de [[Alberto Moravia]] de relegar le su proposition linguistic.<ref>{{cita|Tellini|2007|pp. 330-331}}</ref> Solmente in le Secunde Novecento, gratias al studios de [[Luigi Russo]], [[Giovanni Getto]], [[Lanfranco Caretti]], [[Ezio Raimondi]] e [[Salvatore Silvano Nigro]], se ha succedite a "liberar" Manzoni del patina ideologic con le qual ille habeva essite revestite jam al immediate post su morte, analysante con un oculo plus libere de prejudicios su poetica e, anque, le modernitate del obra.<ref>{{cita|Tellini|2007|pp. 335-336}}</ref> == Pensamento e poetica == {{Vide etiam|Pensamento e poetica de Alessandro Manzoni}}[[File:Giuseppe Parini.jpg|thumb|Francesco Rosaspina, ''[[Giuseppe Parini]]'', [[litographia]] del XVIII seculo. Parini, insimul con le tradition illuminista lombarde, esseva fundamental pro le disveloppamento del litteratura civil manzonian, un apporto que non cessava (ma que se accentuava) post le conversion de Manzoni al romanticismo.]] === Inter illuminismo e romanticismo === ==== Le initios neoclassic e illuminista ==== Post le prime juventute, characterisate per un formation fundate super le studio del grande classicos antique e italian, Manzoni entrava in contacto primo con le jacobinismo italian ([[Francesco Lomonaco|Lomonaco]] e [[Vincenzo Cuoco|Cuoco]]), postea, ab 1805, con le gruppo del ''[[Idéologues]]'' francese ([[Claude Fauriel|Fauriel]], [[Pierre Jean Georges Cabanis|Cabanis]]). Le resultato esseva le adhesion, usque al ultime annos del [[annos 1800|prime decennio del Oitocento]], a un illuminismo sceptic in le campo religiose, in le qual predominava le valor del [[libertate]] propugnate per le ideales revolutionari.<ref>{{cita|Ferroni|p. 42}}</ref><ref>Pro un vision plus ample del production antimonarchic e jacobin del Manzoni adolescente, vide {{cita|Langella|pp. 11-20}}.</ref> Manzoni filtrava iste tendentias con le apportos paideutico-educative proprie del lection de [[Giuseppe Parini]], de su avo [[Cesare Beccaria]] e de [[Pietro Verri]].<ref>{{cita|Ferroni|p. 27}}:{{Citation|Comparate al lineas general de illo europee, le Romanticismo italian… se distingue per su cautela e moderation<nowiki>[…]</nowiki> Super toto in su phases initial, illo conserva un relative continuitate con aspectos del Illuminismo (specialmente le lombarde), del qual illo comparti le recerca de un litteratura "utile", que collabora al "perfectionamento" del civilisation.}}</ref> ==== Post le conversion: le Manzoni illuminista ==== Ni mesmo post le conversion al Catholicismo in 1810 e le refutation del versos del ''Urania'' (1809), Manzoni abandonava totalmente le apporto illuminista del ration, del conscientia individual, e del valores de su prime education. Reconoscente le rolo civil del litterato (hereditate del illuminismo milanese e del Alfieri), Manzoni interveniva plure vices in le vicissitudes del historia, como attesta le ''Odes civil'' del 1814 e del 1821. Le manifesto de iste vocation "civil" es plenmente exprimite in le littera ''[[Super le romanticismo]]'' inviate al marchese [[Cesare Taparelli d'Azeglio]] (1823),<ref>{{harvnb|Ferroni|p. 238}}</ref> in le qual le scriptor reaffirma le valor social que un obra de arte litterari debe haber como principal finalitate: {{Citation|Le principio, de necessitate tanto plus indeterminate quanto plus extendite, me sembla poter esser isto: que le poesia o le litteratura in general debe proponer se le utile como scopo, le vero como subjecto, e le interessante como medio.}} <small>(''Super le romanticismo'', Littera al marchese Cesare Taparelli d'Azeglio, 22 septembre 1823.)</small><ref>''Al marchese Cesare Taparelli d'Azeglio'', in {{harvnb|''Epistolario''|I, pp. 277-317, in particular p. 306|Sforza}}. Iste phrase es continite in le redaction original del missiva, non destinate al publication, durante illo non esseva repetite in le version re-elaborate e reducite de 1870.</ref> ==== Le affinita con le romanticismo ==== Le elemento romantic in le production poetic manzonian emerge in le ''Hymnos Sacros'', ubi pro le prime vice le io del poeta se eclipsa in favor de un universalitate coral que eleva su clamore de sperantia e su confidentia in Deo.<ref>{{harvnb|Raimondi 1967|p. 443}}:{{Citation|Precisemente in le momento in que le scriptor prende conscientia del io, illo dispare in un poesia del nos per virtute de un reduction o mortification sublimante del experientia personal que… postula un ordine mysteriose, un ligamine de communion inter le homines e le cosas…}}</ref> Le multitudine del homines, le sentimento religiose e le attention al motiones del anima es tote elementos que approxima Manzoni al nascent movimento romantic, ligante le cultura milanese e illo transalpin per ligamines aesthetic affine. Ultra le dimension "ecclesial" del religiositate manzonian, il non se pote oblidar, concernente le attention al populo, le apporto fundamental del historiographia francese de [[Augustin Thierry]] e del ''[[idéologues]]'', qui propugnava de centrar le historia super le humiles: parve personas que frequentemente cade in le oblivion proque illes non es objecto de interesse pro le chronistas lor contemporanee e que suffre le decisiones del potentes.<ref>{{harvnb|Millefiorini|p. 173}}</ref> === Le catholicismo manzonian === ==== Le rolo del Providentia e le jansenismo ==== [[File:Jacques-bénigne bossuet.jpg|thumb|left|alt=Portrait de Jacques-Bénigne Bossuet|Bossuet esseva un del plus importante predicatores francese del ''grand siècle'', inter le modellos fundamental pro le religiositate manzonian.]] Perdite, al fin del prime decennio del Oitocento, le sperantia de attinger le serenitate per medio del ration, le vita e le historia pareva a Manzoni immergite in un van disordine dolorose: il esseva necessari trovar un fin salvific que adjutarea le homine tanto a constituir un codice ethic terren, quanto a supportar le males del mundo in anticipation del pace celeste.<ref>{{harvnb|Macchia|p. 27}}:{{Citation|[Manzoni] abbraciava le fide christian non proque illo le salvarea de su obsessiones, ma proque super illos il poterea meditar e combatter dramaticamente}}</ref> Le critic [[Alessandro Passerin d'Entrèves]] sublinea le importantia que habeva [[Blaise Pascal]] e le grande moralistas francese del [[Seicento]] (inter illes [[Jacques-Bénigne Bossuet|Bossuet]]) in le formation religiose del scriptor: ab illes ille traheva le ambition de cognoscer le anima human e «le conviction que le [[christianismo]] es le unic explication possibile del natura human, que ha essite le religion christian que revelava le homine al homine»,<ref>{{harvnb|Passerin d'Entrèves|p. 209}}</ref> trovante in lor inseniamentos le confidentia in le religion como instrumento de supportation del infelicitate. Le confidentia in Deo es le puncto de separation ab le [[Pensamento e poetica de Giacomo Leopardi|pessimismo]] de [[Giacomo Leopardi]].<ref group="N">Ambes le scriptores es assertor del violentia que colpe le homine durante su existentia, ma le differentia concerne le sperantia ultime al qual le homine es destinate: si pro Leopardi, como explicate in le ''[[Analyse del Operette morali|Dialogo del Natura e de un Islandese]]'', le cyclo existential del mundo es destinate a resolver se in un cyclo mechanic de destruction e morte, Manzoni reface de cader in iste pessimismo "cosmic" gratias al confidentia que ille pone in le Providentia divine. Vide, pro aprofundar, le essay de {{harvnb|Tortoreto}}. Alcun versos e alcun selectiones stylistic del ''Ognissanti'', fragmento manzonian de 1847, ha essite ponite in opposition con le imagine del ''Ginestra''; in particular: «A Quello demanda, o sdegnoso, / Perché sull’inospite piagge, / All’alito d’aure selvagge, / Fa sorgere il tremulo fior, / Che spiega dinanzi a Lui solo / La pompa del candido velo, / Che spande ai deserti del cielo / Gli olezzi del calice, e muor. / E voi che, gran tempo, per ciechi / Sentier di lusinghe funeste / Correndo all’abisso, cadeste / In grembo a un’immensa pietà» (A. Manzoni, ''Ognissanti'')<br />in opposition a<br />«E tu, lenta ginestra, / Che di selve odorate / Queste campagne dispogliate adorni, / Anche tu presto alla crudel possanza / Soccomberai del sotterraneo foco,( [...] ) E piegherai / Sotto il fascio mortal non renitente / Il tuo capo innocente: / Ma non piegato insino allora indarno / Codardamente supplicando innanzi / Al futuro oppressor; ma non eretto / Con forsennato orgoglio inver le stelle, / Né sul deserto, dove / E la sede e i natali / Non per voler ma per fortuna avesti; / Ma più saggia, ma tanto / Meno inferma dell'uom, quanto le frali / Tue stirpi non credesti / O dal fato o da te fatte immortali». (G. Leopardi, ''La ginestra'').<br />Le flor de Leopardi symbolisa le heroismo sin sperantia final, durante illo de Manzoni spera sempre le intervention final del Gratia resolutori, in le vicissitudes historic (le ''provida sventura'') e ultra. Cfr. notas al ''Canti'', ed. Garzanti, pag. 324, que cita [[Piero Bigongiari|Bigongiari]], [[Giuseppe De Robertis|De Robertis]] e [[Franco Fortini|Fortini]].</ref> Super un terreno tanto impregnante de pessimismo existential, le Providentia, id es le modo mysteriose con que Deo age in le vita human, dispensante le Salvation a su filios, joca un rolo fundamental. Apprehendite al schola del moralista del seculo XVII Bossuet,<ref>Vide in general le essay de {{harvnb|Parisi}}, cuje introduction es jam eloquente super le thema:{{Citation|Pro studiar Manzoni il es necessari prender in consideration, ultra le cultura europee del prime '800, illo del seculos precedente, con attention particular al catholicismo elaborate in Francia per autores del seculo XVII como Bossuet, Nicole e Pascal.|{{harvnb|Parisi|p. 1}}}}</ref> le Providentia joccara un rolo fundamental non solmente intra ''I promessi sposi'', ma anque in le altere obras "minor":<ref>{{harvnb|Tonelli|p. 221}}</ref> le varie personas manzonian debera suffrer patimentos e injustitias intra un mundo corrupte e dominate per un decadentia civil, moral e cultural,<ref group="N">{{harvnb|Frare|pp. 147-165}} revoca, in facto, le condemnation cultural, moral e civil del intellectuales del Oitocento contra le [[Barocco]] e dunque le seculo XVII, in tanto que seculo «stupide e sfarzose» (p. 155), «impregnate de superstition e de magia, provincial e retardate» (p. 156) e expression, in general, del mal governamento espaniol in [[Lombardia]].</ref> e solmente le action del Providentia (appellate, in iste contexto dolorose, anque con le nomine de ''provida sventura'') permittera les de devenir victimas e de obtener ille justitia attendite vanmente sur le terra e que essera in vice dispensate in le Celo.<ref>{{harvnb|Parisi|p. 90}}, analysante le morale de Bossuet, se concentra super le valor "providential" del disaventuras que pote occurrer al homines juste:{{Citation|Deo mira al salute ultime del conscientia <nowiki>[…]</nowiki> Le suffrentias que colpe un persona trova in iste perspectiva su justification ethic: Enrichetta de Francia, qui sin su disaventuras haberea peccate de orgolio, ha recipite gratias a illos le consolationes promittite a illes qui plora. Le disventura ha essite 'providential' como illo que colpe le Ermengarda manzonian.}}</ref> Iste vision tanto pessimista del mundo es debite, anque, al tonalitates profundemente [[jansenista]] que le directores spiritual de Manzoni, Degola primo e Tosi postea, le impartiva in affrontar le vicissitudes human. In realitate, tamen, Manzoni remaneva sempre, del puncto de vista dogmatic, un catholic, mantenente solmente un sever morale de vita proxime al ambientes jansenista. Como sublinea [[Giuseppe Langella]], super le question fundamental del [[Gratia (theologia)|Gratia]]: «Manzoni se conforma sin reservationes al inseniamento official del Ecclesia, confide in le exhortation apostolic del [[evangelio secundo Matthaeo]]:<ref>{{Treccani|et-aperietur-vobis-pulsate|Discurso del monte|accesso=28 januario 2026}}</ref> ''"petite, et dabitur vobis"''… Nulle discrimination, dunque, in le offerta misericordiose del gratia. Manzoni es peremptori: le adjuta divin non es negate a nulle qui lo demanda…».<ref>{{Harvnb|Langella|p. 159}}. Citante le passage del Evangelio, [[Giuseppe Langella|Langella]] intende relevar le paternitate divine que soccurre e veni in adjuta de su filios quando illes lo demanda, explicante assi le concepto del Providentia christian.</ref> === Manzoni dramaturgo e romanziere === [[File:Manzoni 1829.jpg|thumb|right|alt=Portrait de Alessandro Manzoni in 1829|Portrait de Alessandro Manzoni ab un [[aquarello]] de 1829, reproducite in {{harvnb|Cantù}}.|241x241px]] ==== Inter morale e realismo ==== Le scena, secundo Manzoni, non debe vehicular passiones e forte emotiones, in le exasperation del io, ma inducer le spectator a meditar: al «identification emotional» de Racine e del teatro francese il debe substituer le «emotion meditate», pro dicer lo con [[Gino Tellini]].<ref>{{Harvnb|Tellini|p. 92}}</ref> Le vicissitude e le representation debe transmitter un message christian sin pro isto presentar un realitate idyllic: al contrario, Manzoni va in cerca de personas qui, como [[Francesco Bussone]], le conte de Carmagnola, se oppone al mal que domina le societate, mesmo al precio del vita.<ref>{{Harvnb|Ferroni|p. 47}}</ref> Le importante es que le dramaturgo cerca le veritate e remane fidel al realitate historic (le ''vero storico''), lassante al poeta le carga de investigar le sentimentos del protagonista in un determinante contexto. Se delinea assi ille forte vena realistic que dominara anque le economia del romanzo, ab ''Fermo e Lucia'' usque al ''Quarantana'' de ''I promessi sposi'', ubi le [[realismo (litteratura)|realismo]] emerge precisamente del ultime capitulo: il non ha un fin felice, ma un continuation del vita quotidian signate per le disaventuras del protagonistas.<ref>Vide, super iste puncto, le essay de {{Harvnb|Forti|titulo=Manzoni e le refus del idylle}}, e le libro de {{Harvnb|Raimondi, ''Le Romanzo sin idylle''}}.</ref> Le allontanamento de [[Lecco]] de Renzo e Lucia e le reprise del activitates es le fructo del selection de facer continuar le vitas del duo protagonistas intra le quotidianitate historic.<ref>{{Harvnb|Ferroni|p. 58}}</ref> [[File:7005 - Milano - Monumento al Manzoni in p.zza San Fedele - Foto Giovanni Dall'Orto 8-Mar-2007.jpg|thumb|left|alt=Statua in bronzo de Alessandro Manzoni super alte pedestallo in le placia San Fedele|[[Monumento a Alessandro Manzoni (Milano)|Monumento a Alessandro Manzoni]], in [[placia San Fedele]], a [[Milano]]. Erigite in 1883 per obra de [[Francesco Barzaghi]], illo es situate ante le ecclesia de San Fedele, de cuje gradus le scriptor cadeva, reportante le [[trauma cranial]] que le conduceva al morte.]] === Le ''Question del lingua'' in Manzoni === {{Vide etiam|question del lingua}} Manzoni, sub le impulsion del romantismo e de su necessitate de establir un dialogo con un vaste publico heterogenee, se proponeva le scopo de trovar un lingua que presentava un vocabulario plen de terminos ligate al uso quotidian e al campos specific del cognoscentia, reducente le secular disparitate inter le lingua parlate e illo scribite. Isto percurso, initiate ja con le redaction del ''Fermo e Lucia'', videva le scriptor passar, inter 1821 e 1827, del compromisso del ''bon lingua'' litterari al approximation al [[dialectos toscane|toscano]]. Le investigation se concludeva, post annos de studios facilitate etiam per le presentia del governante florentine [[Emilia Luti]], in 1840 con le revision de ''I promessi sposi'' sur le modello del florentino cultivate. Iste modello presentava, ancora plus que le toscano generic, un dimension unitaria inter le oral e le litterari. In facto, inter le edition de 1827 e illo de 1840 esseva eliminate tote le lemmata toscane municipal que esseva distante del uso del florentino currente. Iste selection, ben que approbate per le ministro [[Emilio Broglio]] in le relation de 1868, non esseva acceptate per tote le contemporaneos: [[Carlo Tenca]], in un articulo del 11 januario 1851 in le revista «Crepuscolo», se opponeva al solution manzonian. Le mesme valeva pro le [[Scapigliatura|Scapigliati]] e pro [[Giosuè Carducci|Carducci]], durante que [[Francesco d'Ovidio]], [[Carlo Collodi]], [[Edmondo de Amicis]] e [[Carlo Emilio Gadda]] se refereva al lingua del romanzo, initiando le phenomeno del ''manzonismo''. == Le ''homine'' Manzoni == === Un vita a prime vista tranquille === Alessandro Manzoni in 1870, al etate de octanta-cinque annos. Como consequentia de su stilo de vita extrememente reservate, il non es facile de inquadrar Manzoni como homine. Il viveva principalmente retirate del vita public, mantenente se estranie al principal eventos mondan del citate — salvo le frequentation del [[Salotto Maffei|salon intellectual tenite per Clara Maffei]] — e distante del participation politic active al grande motiones nationalistic del [[Risorgimento]]. Tamen, il manteneva un position culturalmente e moralmente favorabile al causa del Unification (como testifica ''Adelchi'' e ''Marzo 1821''), que lo conduceva a acceptar le nomination como senator vitalicie durante su senectute. Le ration de iste attitude, ultra su character, debe esser cercate in su continue disturbi neurotic (que ille curava con longissime promenadas e un stilo de vita extrememente regular) como agoraphobia, attaccos de panico, hypochondria, lipothymias, varie phobias, inter illos le [[demophobia|timor del turba]], le [[ceraunophobia|timor del tonitros]] e le [[hydrophobia (psychopathologia)|hydrophobia]], iste ultime comprendite como timor del poças d'aqua. Amante del vita tranquille, il menava apparentemente un vita silentiose inter Brusuglio — ubi ille se delectava con [[botanica]] e [[horticultura]] — e via del Morone, dedicate a su studios e al cura del familia. Tamen, a causa del complexos que lo affligeva, ille mesme esseva frequentemente objecto del curas de su proximos. Il cultivava insimul amicities plus proxime, ben que ille evitava nove cognoscentias con le quales se sentiva embarrassate. In le vita quotidian, ille usava principalmente le [[dialecto milanese]]. Inapte in le administration de su bens, ille monstrava al contrario grande attention al mundo circumstante, judicate con placide ironia le eventos politic e social e adoptante auto-ironia verso su proprie males. Le personas proxime sublineava su cortesia, su memoria vivissime e su capacitate discursive elegante, ben que minate per le [[balbuzie]]. === Le description physic === [[File:Alessandro Manzoni - foto.jpg|thumb|alt=Portrait photographic de Alessandro Manzoni in 1868|Portrait photographic de Alessandro Manzoni (1868)]] Le filiastero Stefano Stampa offere un portrait physiognomic assai detaliate de su patre affine, delineante etiam su movimentos e ille ''risetto'' que indicava su character ironic: {{Citation|Manzoni esseva de [[statura]] medie, sì, ma medie plus tosto alte. Io possede le mesura de su persona, e illo esseva de 1 metro, 72 centimetros e 3 millimetros… Ille esseva de corpore ''slanciate'', ma nullemente ''gracile''; plus tosto larg de spatulas e ben conformate de torso… Con belle bracchios e belle gambas, ille haberea apparite un homine integremente ben proportionate, si ille non haberea habite, non le collo curte, sed le spatulas un pauc alte verso le capite, lo que le dava un aere un pauc incurvate <nowiki>[…]</nowiki> Su testa esseva longe de esser parve <nowiki>[…]</nowiki> In su juventute ille habeva le capillos castanee <nowiki>[…]</nowiki> Le oculos de Manzoni, tamen, non esseva parve, sed de grandor ordinari, de color azur tendente al verdastro. Le fronte alte e indicante le intelligentia. Le bucca non esseva large, sed de grandor medie, e con ''labios acuminate'', sur le quales ''ordinariemente'' appareva ille risetto ben definite per Cantù, ''de qui scherza e non deride''.}} <small>(''Alessandro Manzoni. Si m'eût été donné'')</small><ref>{{Harvnb|Stampa|I, pp. 329-331}}</ref> == In le cultura de massa == {{Vide etiam|I promessi sposi#Nella cultura di massa}} [[File:Giuseppe Verdi by Giovanni Boldini.jpg|thumb|left|alt=Portrait de Giuseppe Verdi per Giovanni Boldini|[[Giovanni Boldini]], ''Portrait de Giuseppe Verdi'', 1886. Le compositor de Parma commemorava Manzoni juste un anno post su morte con su ''Missa de Requiem''.]] Le mesme die de su morte, le municipalitate de Milano decretava de dar al ''via del Giardino'', presso le qual Manzoni habeva habitate desde 1813, le nomine del scriptor; le placas con le nove designation ''Via Alessandro Manzoni'' esseva jam fixate le matino del 23 de maio.<ref>{{Cita libro|autore=[[Alfredo Comandini]]|titolo=L'Italia nei cento anni del secolo XIX (1801-1900) giorno per giorno illustrata|url=https://archive.org/details/litalianeicentoa05comauoft/mode/2up/|anno=1930-1942|editore=Antonio Vallardi|città=Milano|p=182|volume=V|capitolo=23 maggio 1873|url_capitolo=https://archive.org/details/litalianeicentoa05comauoft/page/182/mode/2up/search/manzoni}} </ref> Analogemente, le principal citates italian intitularono un via o un corso a su nomine. In [[1874]], al prime anniversario de su morte, [[Giuseppe Verdi]] dirigeva personalmente in le [[chiesa di San Marco di Milano|ecclesia de San Marco de Milano]] le [[Requiem (Verdi)|Missa de Requiem]], componite pro honorar su memoria.<ref>{{Harvnb|Barbiera|p. 274}}</ref><ref group="N">Verdi sentiva devotion verso le autor de ''I promessi sposi'', non solmente pro su prosa e su arte, ma etiam pro le alte valor moral e civil que Manzoni propugnava con su autoritate moral. Isto es demonstrate per un littera de 1867 que le compositor inviava al commun amica Clara Maffei, plen de emotion e reverentia verso Manzoni. Vide: {{Harvnb|Verdi|pp. 390-391}}.</ref> Le 22 de maio [[1883]], al decennial de su morte, in presentia del [[Tommaso di Savoia-Genova|duca de Genova]] e de un representation parlamentar, le corpore esseva transferite con un ceremonia public al [[famedio]] del [[Cimitero monumentale di Milano]], in un sepulcro de granito rubie con solmente su nomine inscripte; in le postmeridie esseva inaugurate le [[monumento ad Alessandro Manzoni (Milano)|monumento in Piazza San Fedele]], opera de [[Francesco Barzaghi]].<ref>{{Cita web|url=http://www.arte.it/opera/tomba-di-alessandro-manzoni-1693|titolo=Tomba di Alessandro Manzoni|editore=ARTE.it|accesso=26 gennaio 2026|urlmorto=no|urlarchivio=https://web.archive.org/web/20251109103705/https://www.arte.it/opera/tomba-di-alessandro-manzoni-1693}}</ref><ref>{{cita pubblicazione|data=27 maggio 1883|titolo=La festa manzoniana|rivista=Illustrazione Italiana|p=326|accesso=31 gennaio 2026|url=http://teca.bsmc.it/pub/images/materiale_a_stampa/periodico/RAV0070589/RAV0070589_1883_00021/RAV0070589_1883_00021_006.jpg|urlarchivio=https://web.archive.org/web/20171210015712/http://teca.bsmc.it/pub/images/materiale_a_stampa/periodico/RAV0070589/RAV0070589_1883_00021/RAV0070589_1883_00021_006.jpg|dataarchivio=10 dicembre 2017|urlmorto=sì}}</ref> Le 29 de decembre [[1923]], al occasion del cinquantesimo anniversario del morte, le [[Regno de Italia (1861-1946)|Regno de Italia]] emitteva un [[Cinquantenario della morte di Manzoni|serie commemorative de sex francobollos]], cedite in parte al comité promotore del celebration.<ref>Pro le detalios super le serie philatelic, vide le articulo: [[Cinquantenario della morte di Manzoni]].</ref> [[File:Sergio Mattarella at the 150th anniversary of Alessandro Manzoni's death - Milan 22 May 2023 - 01.jpg|thumb|right|alt=Sergio Mattarella al Famedio de Milano in 2023|Sergio Mattarella in visita al Famedio le 22 de maio 2023, al occasion del centocinquantesimo anniversario del morte de Manzoni.]] Anque in le secunde medietate del vintesimo seculo e in le prime annos del 2000, le figura de Manzoni esseva evocate in occasiones plus o minus official: in 1973 esseva celebrate le prime centenario de su disparition e, in iste occasion, [[papa Paolo VI]] inviava al [[cardinale]] e [[arcevescovo de Milano]] [[Giovanni Colombo (cardinale)|Giovanni Colombo]] un message in le qual le pontifice brescian refaceva le percurso existential e christian del scriptor.<ref>{{Cita web|url=https://www.vatican.va/content/paul-vi/it/speeches/1973/may/documents/hf_p-vi_spe_19730519_centenario-manzoni.html|titolo=Nel I centenario della morte di Alessandro Manzoni, 19 maggio 1973 {{!}} Paolo VI|sito=[www.vatican.va|accesso=31](http://www.vatican.va|accesso=31) gennaio 2026}}</ref> In ultra, alcun [[500 lire "Manzoni"|liras con su profilo esseva coniate al occasion del bicentenario de su nascentia]] (1985). Al centocinquantesimo anniversario de su disparition, celebrate in 2023, Manzoni esseva commemorate al nivello national tanto per le [[Parlamento italiano|Parlamento]]<ref>{{Cita web|autore=Pierfranco Bruni|url=https://www.corrierenazionale.net/2024/01/16/manzoni-150-presentato-alla-camera-dei-deputati-a-roma/|titolo=“Manzoni 150” presentato alla Camera dei Deputati a Roma|editore=Il Corriere Nazionale|data=16 gennaio 2024|accesso=2 gennaio 2025}}</ref> como per le [[Presidente della Repubblica Italiana|capo del Stato]] [[Sergio Mattarella]], qui visitava le [[Cimitero monumentale di Milano|Famedio]] pro commemorar le homine de litteras.<ref>{{Cita web|lingua=it|autore=Segretariato generale della Presidenza della Repubblica-Servizio sistemi informatici|url=https://www.quirinale.it/elementi/89670|titolo=150° anniversario della morte di Alessandro Manzoni|sito=Quirinale|accesso=2025-01-02}}</ref> In ultra, gratias al intervention del [[Centro nazionale di studi manzoniani]]<ref>{{Cita web|url=https://www.casadelmanzoni.it/content/manifestazioni-il-150esimo-anniversario-dalla-morte-di-manzoni|titolo=MANIFESTAZIONI PER IL 150ESIMO ANNIVERSARIO DALLA MORTE DI MANZONI {{!}} Casa Manzoni|sito=[www.casadelmanzoni.it|accesso=2025-01-02](http://www.casadelmanzoni.it|accesso=2025-01-02)}}</ref> e al sensibilitate del archiepiscopato milanese,<ref>{{Cita web|lingua=it-IT|url=https://www.chiesadimilano.it/news/arte-cultura/omaggio-a-manzoni-nel-duomo-di-milano-1778422.html|titolo=Omaggio a Manzoni nel Duomo di Milano – Chiesa di Milano|accesso=2025-01-02}}</ref> esseva organise alcun eventos pro commemorar Manzoni: le publication del edition critic de ''I promessi sposi'' e del ''[[Osservazioni sulla morale cattolica]]'', per exemplo, per le prime; e le lectura in le Duomo, del 9 de maio al 31 de maio 2023, del romanzo. Finalmente, rememora le [[parodie]] de ''I promessi sposi'' ([[I promessi sposi (Quartetto Cetra)|celle del Quartetto Cetra in 1985]] e [[I promessi sposi (miniserie televisiva 1990)|celle de ''Il Trio'' in 1990]]) e le varie adaptationes televisive, ab [[I promessi sposi (miniserie televisiva 1967)|celle de 1967]] usque al [[I promessi sposi (miniserie televisiva 1989)|adaptation dirigite per Salvatore Nocita in 1989]]. In 2023, al occasion del 150e anniversario del disparition de Alessandro Manzoni, esseva coniate un moneta commemorative de [[2 euro commemorativi|2 euros]] que representa le effigie del scriptor.<ref>{{Cita web|url=https://eurocollezione.altervista.org/_ITALIA_/_2_euro_2023_commemorativo_Manzoni.htm|titolo=ITALIA 2023 : 2 € commemorativo "150º anniv. morte Alessandro Manzoni"|sito=eurocollezione.altervista.org|accesso=2025-11-14}}</ref> == Notas == <references group="N"/> {{Ref}} == Bibliographia == * {{cite book |first=Aurelia |last=Accame Bobbio |title=La crisi manzoniana del 1817 |year=1960 |publisher=Le Monnier |location=Firenze |ref=Accame Bobbio}} * {{Cita pubblicazione|autore=Paolo Albani|titolo=Genio e follia di Alessandro Manzoni|rivista=Il caffè illustrato|numero=64-65|data=gennaio-aprile 2012|url=http://www.paoloalbani.it/GeniofolliaManzoni.html|accesso=31 luglio 2015|cid=Albani}} * {{cite book |title=Alberi Genealogici delle Case Nobili di Milano |year=2008 |publisher=Orsini de Marzo |location=Milano |editor=Società Storica Lombarda |isbn=978-88-7531-087-5 |ref=Alberi Genealogici delle Case Nobili di Milano}} * {{cite book |first=Davide |last=Albertario (don) |title=Manzoni pro e contro - Ottocento |year=1975 |publisher=Istituto propaganda libraria |location=Milano |chapter=Il giansenista ha messo alla luce il liberale |pages=443–462 |editor=[[Giancarlo Vigorelli]] |ref=Albertario}} * {{cite book |author=[[Cesare Angelini]] |title=Il dono del Manzoni |year=1924 |location=Firenze |publisher=Vallecchi |ref=AngeliniDono}} * {{cite book |author=[[Cesare Angelini]] |title=Invito al Manzoni |year=1968 |location=Brescia |publisher=La Scuola Editrice |ref=AngeliniInvito}} * {{cite book |author=[[Cesare Angelini]] |title=Capitoli sul Manzoni vecchi e nuovi |year=1969 |location=Milano |publisher=Mondadori |ref=AngeliniCapitoli}} * {{cite book |first=Giuseppe |last=Arrigoni |title=Notizie storiche della Valsassina e delle terre limitrofe dalla più remota fino alla presente età |year=1840 |publisher=coi tipi di Luigi di Giacomo Pirola |location=Milano |url=https://books.google.it/books?id=NTu6A9OFB0MC&printsec=frontcover&hl=it#v=onepage&q&f=false |access-date=20 ottobre 2015 |ref=Arrigoni}} * {{cite book |first=Giovanni |last=Azzolin |title=Manzoni e i gesuiti della "Civiltà cattolica" |year=1992 |publisher=UCIIM |location=Roma |ref=cidAzz}} * {{cite book |first=Luca |last=Badini Confalonieri |title=Presenza dei cattolici reazionari. Qualche riflessione a partire da Manzoni (con nuovi documenti su Manzoni e Lamennais) |year=2013 |publisher=Città del Silenzio Edizioni |location=Novi Ligure |pages=165–181 |work=L’officina letteraria e culturale dell’età mazziniana (1815-1870). Giornate di studio |editor=Q. Marini |url=https://www.academia.edu/4070255/Presenza_dei_cattolici_reazionari._Qualche_riflessione_a_partire_da_Manzoni_con_nuovi_documenti_su_Manzoni_e_Lamennais_ |access-date=22 ottobre 2015 |isbn=978-88-97273-05-9 |ref=Badini Confalonieri}} * {{cite book |first=Raffaello |last=Barbiera |title=Il salotto della contessa Maffei e la società milanese (1834-1886) |year=1895 |publisher=Fratelli Treves |location=Milano |edition=4 |url=https://archive.org/stream/ilsalottodellaco00barb#page/n9/mode/2up |access-date=2 ottobre 2015 |ref=Barbiera}} * {{cite book |first=Luca |last=Beltrami |title=Alessandro Manzoni |year=1898 |publisher=Hoepli |location=Milano |url=https://archive.org/stream/alessandromanzo00beltgoog#page/n8/mode/2up |access-date=19 luglio 2015 |ref=Beltrami}} * {{Cita pubblicazione|autore= Diego Maria Bertini|titolo= Revisione de 'La lingua di Manzoni. Avviamento alle prose manzoniane'|rivista= Aevum|volume=68|numero=3|anno=1994|editore=Vita e Pensiero|url=https://www.jstor.org/stable/20860448?seq=1#page_scan_tab_contents|accesso=7 settembre 2015|pp=812-818|cid=Bertini|ISSN=0001-9593}} * {{cite book |first=Gian Piero |last=Bognetti |title=Manzoni giovane |year=1977 |publisher=Guida Editori |location=Napoli |ref=Bognetti}} La ''Nota ai testi'' (pp.&nbsp;VII-VIII) avverte che il volume raccoglie saggi e articoli pubblicati tra il 1948 e il 1955, più un saggio inedito recante in calce la data del 1959 * {{cite book |first=Marta |last=Boneschi |title=Quel che il cuore sapeva: Giulia Beccaria, i Verri e i Manzoni |year=2005 |publisher=Mondadori |location=Milano |isbn=88-04-54779-0 |ref=Boneschi}} * {{cite book |first=Giorgio |last=Bonfiglioli |title=Manzoni, la vita e le opere |year=1949 |publisher=Genio |location=Milano |ref=Bonfiglioli}} * {{cite book |title=Carteggio fra Alessandro Manzoni e Antonio Rosmini |editor=Giulio Bonola |location=Milano |publisher=L.F. Cogliati |year=1901 |url=https://archive.org/details/carteggiofraale00rosmgoog/page/n9/mode/2up |ref=Bonola, ''Carteggio''}} * {{Treccani|manzonismi_(Enciclopedia-dell%27Italiano)|manzonismi|autore=Ilaria Bonomi|data=2011|cid=Bonomi}} * {{cite book |author=Romano Bracalini |title=La regina Margherita |year=1983 |publisher=Rizzoli |location=Milano |ref=Bracalini}} * {{cite book |first=Felice |last=Calvi |title=Il patriziato milanese |year=1875 |publisher=Andrea Mosconi libraio |location=Milano |edition=2 |orig-year=1865 |url=https://archive.org/stream/ilpatriziatomila00calv#page/n3/mode/2up |access-date=20 ottobre 2015 |ref=Calvi}} * {{cite book |first=Cesare |last=Cantù |title=Alessandro Manzoni. Reminiscenze di Cesare Cantù |year=1885 |publisher=Fratelli Treves |location=Milano |url=https://archive.org/stream/alessandromanzon01cantuoft#page/n7/mode/2up |access-date=9 agosto 2015 |ref=Cantù}} * {{cite book |first=Giulio |last=Carcano |title=Vita di Alessandro Manzoni |year=1873 |publisher=Fr.lli Rechiedei |location=Milano |url=https://books.google.it/books?id=XXfZAAAAIAAJ&printsec=frontcover&hl=it#v=onepage&q&f=false |access-date=19 luglio 2015 |ref=Carcano}} * {{cite book |first=Pietro |last=Citati |title=Manzoni |year=1980 |publisher=Mondadori |location=Milano |ref=Citati}} * {{cite book |first=Victor |last=Cousin |title=Cours d'histoire de la philosophie morale, professé à la faculté des lettres en 1819 et 1820 |year=1841 |publisher=Ladrange |location=Paris |language=fr |url=https://archive.org/details/coursdhistoired02cousgoog/page/n5/mode/2up |access-date=3 gennaio 2024 |ref=Cousin}} * {{Cita pubblicazione|autore=[[Benedetto Croce]]|titolo=Note sulla poesia italiana e straniera del secolo decimonono. XIV. Manzoni|url=https://rosa.uniroma1.it/rosa00/index.php/la_critica/article/view/7564/7546|rivista=[[La Critica]]|volume=19|numero=5|giorno=20|mese=settembre|anno=1921|pp=257-269|ISSN=0393-7275|cid=''Manzoni''}} * {{Cita pubblicazione|autore=Benedetto Croce|anno=1941|titolo=Il Manzoni nel cuore dei clericali|rivista=La Critica. Rivista di Letteratura, Storia e Filosofia|editore=Direzione della Critica|città=Napoli|volume=39|numero=1|pp=386-387|accesso=6 luglio 2018|url=https://ojs.uniroma1.it/index.php/lacritica/article/download/6411/6394|cid=Croce 1941|ISSN=0393-7275|dataarchivio=17 aprile 2018|urlarchivio=https://web.archive.org/web/20180417230112/http://ojs.uniroma1.it/index.php/lacritica/article/download/6411/6394|urlmorto=sì}} * {{cite book |first=Benedetto |last=Croce |title=Tornando sul Manzoni |year=1955 |publisher=Laterza |location=Bari |work=Terze pagine sparse |orig-year=1952 |ref=''Tornando sul Manzoni''}} * {{Cita pubblicazione|autore= |titolo= [https://books.google.it/books?id=UIfNAAAAMAAJ&pg=PA77 Cronaca contemporanea. Roma — (Nostra Corrispondenza) — Alessandro Manzoni e Giuseppe Puccianti]|rivista= La Civiltà cattolica|volume=8|data=26 giugno 1873|cid=''La Civiltà Cattolica''|ISSN=0009-8167}} * {{cite book |first=Italo |last=de Feo |title=Manzoni. L'uomo e l'opera |year=1971 |publisher=Arnoldo Mondadori Editori |location=Milano |ref=de Feo}} * {{cite book |first=Angelo |last=De Gubernatis |title=Alessandro Manzoni - Studio biografico |year=1879 |publisher=Le Monnier |location=Firenze |url=https://archive.org/stream/alessandromanzo00gubegoog#page/n10/mode/2up |access-date=6 gennaio 2015 |ref=De Gubernatis}} * {{cite book |title=Dizionario geografico-storico-statistico-commerciale degli Stati di S.M. il Re di Sardegna |year=1842 |publisher=G. Maspero Libraio e Cassone e Marzorati Tipografi |location=Torino |editor=Goffredo Casalis |volume=10 |url=https://books.google.it/books?id=VwgUAAAAQAAJ&printsec=frontcover&hl=it#v=onepage&q&f=true |access-date=3 gennaio 2015 |ref=Casalis}} * {{cite book |first=Cristoforo |last=Fabris |title=Memorie manzoniane |year=1901 |publisher=Cogliati |location=Milano |url=https://archive.org/stream/memoriemanzonia00fabrgoog#page/n4/mode/2up |access-date=19 luglio 2015 |ref=Fabris}} * {{cite book |first=Giulio |last=Ferroni |title=Il Romanticismo e Manzoni: Restaurazione e Risorgimento (1815-1861) |year=2006 |publisher=Mondadori |location=Milano |series=Storia della Letteratura Italiana |editor=Giulio Ferroni |volume=10 |ref=Ferroni}} * {{DBI||Manzóni, Alessandro|alessandro-manzoni|autore=Piero Floriani|accesso=4 gennaio 2016|cid=Floriani}} * {{Cita pubblicazione|autore= Fiorenzo Forti|titolo= Manzoni e il rifiuto dell'idillio|rivista= Giornale storico della letteratura italiana|data=1º gennaio 1973|volume=150|numero=472|pp=481-514|cid=Forti|ISSN=0017-0496}} * {{Cita pubblicazione|autore=Pierantonio Frare|anno=2004|mese=Gennaio/Aprile|titolo=La condanna etica e civile dell'Ottocento nei confronti del Barocco|rivista=Italianistica: Rivista di letteratura italiana|editore=Accademia Editoriale|volume=33|numero=1|pp=147-165|accesso=30 marzo 2024|url=https://www.jstor.org/stable/23935366|cid=Frare|ISSN=0391-3368}} * {{cite book |author=Carlo Emilio Gadda |title=Apologia manzoniana |year=1975 |publisher=Istituto propaganda libraria |location=Milano |work=Manzoni pro e contro - Novecento, 1 |editor=Giancarlo Vigorelli |pages=333–343 |volume=2 |ref=Gadda}} * {{cite book |first=Alfredo |last=Galletti |title=Alessandro Manzoni |year=1944 |publisher=Corticelli |location=Milano |ref=Galletti}} * {{cite book |author=[[Giovanni Gentile]] |title=Alessandro Manzoni |year=1923 |series=[[Manzoni e Leopardi]] |location=Milano |publisher=Fratelli Treves |pages=1–30 |ref=Gentile}} * {{cite book |first=Natalia |last=Ginzburg |title=La famiglia Manzoni |year=1989 |publisher=Einaudi |location=Torino |isbn=88-06-11568-5 |ref=Ginzburg}} * {{cite book |first=Alberto |last=Giordano |title=Manzoni. La vita il pensiero i testi esemplari |year=1973 |publisher=Accademia |location=Milano |ref=Giordano}} * {{cite book |first=Aldo |last=Giudice |author2=Giovanni Bruni |title=Ottocento |year=1973 |publisher=Paravia |location=Torino |volume=3 |series=Problemi e scrittori della letteratura italiana |ref=Giudice-Bruni}} * {{cite book |author1=[[Salvatore Guglielmino]] |author2=Hermann Grosser |chapter=Alessandro Manzoni |title=Il sistema letterario. Guida alla storia letteraria e all'analisi testuale |volume=''Ottocento'' |edition=2 |location=Milano |publisher=Principato |year=1994 |pages=221–237 |isbn=88-416-1354-8 |ref=Guglielmino-Grosser}} * {{cite book |first=Giuseppe |last=Langella |title=Studi di letteratura italiana in onore di Francesco Mattesini |year=2000 |publisher=Vita e Pensiero |location=Milano |pages=141–184 |chapter=Il mistero della Salvezza. Sul primo abbozzo della "Pentecoste" |isbn=88-343-0400-4 |url=https://books.google.it/books?id=ysmZ67cdFKgC&pg=PA141 |access-date=3 agosto 2015 |editor=Enrico Elli e Giuseppe Langella |ref=Langella}} * {{cite book |author=Francesco Lioce |title=PISANI DOSSI, Alberto Carlo |url=http://www.treccani.it/enciclopedia/pisani-dossi-alberto-carlo_(Dizionario-Biografico)/ |access-date=17 marzo 2017 |series=Dizionario Biografico degli Italiani |year=2015 |publisher=Istituto della enciclopedia italiana |location=Roma |volume=84 |isbn=978-88-12-00032-6 |ref=Lioce}} * {{cite book |first=Giovanni |last=Macchia |title=Manzoni e la via del romanzo |year=1994 |publisher=Adelphi |location=Milano |isbn=88-459-1052-0 |ref=Macchia}} * {{cite book |author=Alessandro Manzoni |editor=[[Giovanni Sforza (storico)|Giovanni Sforza]] |title=Epistolario |year=1882 |publisher=Libreria di educazione e di istruzione Paolo Carrara editore |location=Milano |volume=vol. 1 (1803-1839) |url=https://books.google.it/books?id=498vAAAAMAAJ&printsec=frontcover#v=onepage&q&f=false |ref=Sforza}} * Alessandro Manzoni, ''Scritti linguistici'', ora in: {{cite book |author=Alessandro Manzoni |editor=Maurizio Vitale |title=Scritti linguistici |year=1990 |publisher=Unione tipografico-editrice torinese |location=Torino |ref=Vitale}} * {{cite book |first=Claudio |last=Marazzini |title=Questione della lingua |year=2011 |publisher=Istituto dell'Enciclopedia Italiana |location=Roma |series=Enciclopedia dell'Italiano |url=http://www.treccani.it/enciclopedia/questione-della-lingua_(Enciclopedia-dell'Italiano)/ |access-date=31 agosto 2015 |isbn=978-88-12-00040-1 |ref=''Questione della lingua''}} * {{cite book |first=Angelo |last=Marchese |title=Guida alla lettura di Manzoni |year=1987 |publisher=Mondadori |location=Milano |isbn=88-04-29773-5 |ref=Marchese}} * {{cite book |author1=[[Giuseppe Farinelli (storico della letteratura)|Giuseppe Farinelli]] |author2=Antonia Mazza Tonucci |author3=Ermanno Paccagnini |chapter=Alessandro Manzoni |title=La letteratura italiana dell'Ottocento |location=Roma |publisher=Carocci |year=2002 |pages=79–116 |isbn=88-430-2227-X |ref=Mazza Tonucci}} * {{cite book |first=Pietro |last=Millefiorini |title=Provando e riprovando: impegno, politica ed etica nella grande letteratura italiana |year=2009 |publisher=Jaca book |location=Milano |isbn=978-88-16-40874-6 |url=https://books.google.it/books?id=i-MAfg-qdjwC&pg=PA173 |access-date=3 agosto 2015 |ref=Millefiorini}} * {{cite book |author=[[Attilio Momigliano]] |title=Alessandro Manzoni |location=Messina-Milano |publisher=Casa editrice Giuseppe Principato |year=1933 |edition=3 |ref=Momigliano}} * {{cite book |title=Il giansenismo e l'Università di Pavia. Studi in ricordo di Pietro Stella (Pavia, 22 maggio 2009) |url=https://www.academia.edu/5069540 |editor=Simona Negruzzo |location=Milano |publisher=Cisalpino |year=2012 |isbn=978-88-205-1034-3 |ref=Negruzzo}} * {{cite book |author=Salvatore S. Nigro |title=Manzoni |url=https://archive.org/details/manzoni0000nigr |series=Letteratura italiana Laterza |volume=41 |edition=2 |location=Roma-Bari |publisher=Editori Laterza |year=1988 |isbn=88-420-0945-8 |ref=Nigro}} * {{cite book |first=Andrea |last=Orlandi |title=Le famiglie della Valsassina |year=1932 |publisher=Tip. La Grafica |location=Lecco |ref=Orlandi}} * {{cite book |first=Marino |last=Parenti |title=Immagini della vita e dei tempi di Alessandro Manzoni |year=1973 |publisher=Sansoni |location=Firenze |ref=Parenti}} * {{Cita pubblicazione|autore= Luciano Parisi|titolo= Il tema della Provvidenza in Manzoni|editore= The Johns Hopkins University Press|pubblicazione=MLN|volume=114|numero=1|data=Gennaio 1999|pp=83-105|cid=Parisi|ISSN=0026-7910|url=https://www.jstor.org/stable/3251294|accesso=4 settembre 2015}} * {{Cita pubblicazione|autore=[[Giovanni Pascoli]]|titolo=L'eco d'una notte mitica|url=https://books.google.it/books?id=HOUaAAAAYAAJ&pg=PA1|rivista=La vita italiana|serie=n.s.|volume=2|numero=7|giorno=25|mese=agosto|anno=1896|pp=1-8|cid=Pascoli}} * {{cite book |first=Alessandro |last=Passerin d'Entrèves |title=Il "nostro" Manzoni |year=1955 |publisher=Einaudi |location=Torino |work=Dante politico e altri saggi |ref=Passerin d'Entrèves}} * {{Cita pubblicazione|autore=Pietro Pensa|anno=1985|titolo=Famiglia Manzoni: quel ramo del casato|url=http://pietro.pensa.it/Famiglia_Manzoni:_quel_ramo_del_casato|pp=62-69|accesso=23 luglio 2015|rivista=Broletto|città=Como|volume=2|cid=Pensa|ISSN=2388-1232}} * {{Cita pubblicazione|autore=Enzo Pini|titolo=I Manzoni dalla Valsassina alla Martesana|rivista=Storia in Martesana|numero=2|data=2009|cid=Enzo Pini|url=http://www.bibliomilanoest.it/storiainmartesana/pdf/numero02/pini_enzo_i_manzoni.pdf|8=|accesso=11 marzo 2016|urlmorto=sì|urlarchivio=https://web.archive.org/web/20160312003256/http://www.bibliomilanoest.it/storiainmartesana/pdf/numero02/pini_enzo_i_manzoni.pdf|dataarchivio=12 marzo 2016}} * {{cite book |first=Alessandro |last=Piumati |title=La vita e le opere di Alessandro Manzoni |year=1886 |publisher=Paravia |location=Torino |url=https://archive.org/stream/lavitaeleopered00piumuoft#page/n3/mode/2up |access-date=6 gennaio 2015 |ref=Piumati}} * {{cite book |title=Manzoni cent'anni dopo |year=1974 |location=Milano |editor=Provincia di Milano |ref=Manzoni cent'anni dopo}} * {{cite book |author=Emilio Radius |title=Vita di Alessandro Manzoni |edition=2 |orig-year=1959 |year=1960 |publisher=Rizzoli |location=Milano |ref=Radius}} * {{Cita pubblicazione|autore=[[Ezio Raimondi]]|titolo=Alessandro Manzoni e il Romanticismo|rivista=Lettere Italiane|volume=19|numero=4|data=1º ottobre 1967|ISSN=0024-1334|pp=441-456|cid=Raimondi 1967}} * {{cite book |first=Ezio |last=Raimondi |title=Il Romanzo senza idillio |year=1974 |publisher=Einaudi |location=Torino |isbn=88-06-40246-3 |ref=Raimondi, ''Il Romanzo senza idillio''}} * {{cite book |first=Giuseppe |last=Riconda |title=Manzoni e Rosmini |year=2005 |publisher=Fondazione nazionale Giuseppe Capograssi - Centro internazionale di studi rosminiani |location=Roma - Stresa |ref=Riconda}} * {{cite book |first=Stefano |last=Stampa |title=Alessandro Manzoni: la sua famiglia, i suoi amici |year=1885 |publisher=U. Hoepli |location=Milano |url=https://archive.org/stream/alessandromanzon00stamuoft#page/n7/mode/2up |access-date=9 agosto 2015 |ref=Stampa}} * {{cite book |first=Gino |last=Tellini |title=Manzoni |year=2007 |publisher=Salerno Editrice |location=Roma |isbn=978-88-8402-572-2 |ref=Tellini}} * {{cite book |author=[[Niccolò Tommaseo]] |editor2=Giovanni Titta Rosa |title=Colloqui col Manzoni di N. Tommaseo, G. Borri, R. Bonghi; seguiti da Memorie Manzoniane di Cristoforo Fabris |year=1954 |publisher=Ceschina |location=Milano |ref=Tommaseo}} * {{cite book |first=Luigi |last=Tonelli |title=Manzoni |year=1984 |publisher=Dall'Oglio |location=Milano |orig-year=1928 |ref=Tonelli}} * {{Cita pubblicazione|autore=Alessandro Tortoreto|titolo= Manzoni e Leopardi|rivista=Aevum|volume=45|numero=3|pp=322-336|data=1º maggio 1971|SBN=RMS2284106|cid=Tortoreto}} * {{Cita pubblicazione|autore=[[Gaetano Trombatore]]|titolo=L'esordio del Manzoni|rivista=Giornale storico della letteratura italiana|volume=134|numero=406|data=1º aprile 1957|ISSN=0017-0496|cid=Trombatore 1957}} * {{Cita pubblicazione|autore=Gaetano Trombatore|titolo=I sonetti e le odi giovanili di Alessandro Manzoni e l'idillio "Adda"|rivista=Giornale Storico della Letteratura Italiana|volume=138|numero=422|data=1º gennaio 1961|cid=Trombatore 1961}} * {{cite book |editor=Carlo Varotti |title=Manzoni. Profilo e antologia critica |work=La letteratura italiana diretta da Ezio Raimondi |location=Milano |publisher=Bruno Mondadori |year=2006 |isbn=88-424-9229-9 |url=https://books.google.it/books?id=jwrOcv4UkPoC&printsec=frontcover#v=onepage&q&f=false |ref=Varotti}} * {{cite book |first=Felice |last=Venosta |title=Alessandro Manzoni. Cenni sulla vita e le sue opere |year=1873 |publisher=Carlo Barbini |location=Milano |url=https://books.google.it/books?id=d_o9AQAAIAAJ&pg=PA154 |access-date=3 agosto 2015 |ref=Venosta}} * {{cite book |author=[[Giuseppe Verdi]] |title="Voi siete un santo" |year=1975 |publisher=Istituto propaganda libraria |location=Milano |pages=390–391 |work=Manzoni pro e contro - Ottocento |editor=Giancarlo Vigorelli |ref=Verdi}} * {{cite book |title=Onoranze funebri ad Alessandro Manzoni |year=1874 |location=Milano |editor=Municipio di Milano |url=https://books.google.it/books?id=4JoZAAAAYAAJ&printsec=frontcover&hl=it#v=onepage&q&f=false |access-date=16 marzo 2017 |ref=Onoranze funebri ad Alessandro Manzoni}} [[Categoria:Alessandro Manzoni| ]] [[Categoria:Cavalleros del Ordine del Sanctos Mauricio e Lazaro]] [[Categoria:Cavalleros del Ordine de Sancto Joseph]] [[Categoria:Cavalleros del Ordine Pour le Mérite]] [[Categoria:Cavalleros de grande croce del Ordine del Corona de Italia]] [[Categoria:Sepultate in le Cimiterio Monumental de Milano]] [[Categoria:Membros del Accademia del Scientias de Torino]] [[Categoria:Poetas romantic]] [[Categoria:Scriptor romantice]] [[Categoria:Scriptor catholic]] [[Categoria:Scriptor del realismo]] [[Categoria:Personas ligate al Accademia Roveretana del Agiati]] [[Categoria:Academicos del Crusca]] [[Categoria:Senatores del VII legislatura del Regno de Sardinia]] [[Categoria:Senatores del VIII legislatura del Regno de Italia]] [[Categoria:Senatores del IX legislatura del Regno de Italia]] [[Categoria:Senatores del X legislatura del Regno de Italia]] [[Categoria:Senatores del XI legislatura del Regno de Italia]] [[Categoria:Personalitates commemorate con funerales de Stato]] 4olwnqcecdkkp0vs4dxru7oivpb1afr 699311 699310 2026-08-28T08:41:00Z Interlingvisto 60932 699311 wikitext text/x-wiki {{Infobox/articulo/persona}} '''Alessandro Manzoni''', nascite '''Alessandro Francesco Tommaso Antonio Manzoni''' ([[Milan]]), ([[7 de martio]] [[1785]] – [[Milan]], [[22 de maio]] [[1873]]) esseva un [[scriptor]], [[poeta]] e [[dramaturgo]] [[Italia|italian]], e anque [[Senator del Regno de Italia|senator del Regno de Italia]]. Considerate como un del major romancieros italian de tote le tempo pro le celeberrime romanzo ''[[Le promesse sposes]]'', capite fundamental del [[litteratura italian]],<ref name="Treccani">{{Treccani|alessandro-manzoni|Manzóni, Alessandro|accesso=16 januario 2026}}</ref> Manzoni habeva le merito de haber jectate le bases pro le romanzo moderne e de haber assi promovite le unitate linguistic italian, sur le tracia del litteratura moralmente e civilmente ingajate proprie del [[Illuminismo italian]]. Passate del periodo [[neoclassic]] a illo [[romantismo|romantic]], Manzoni, devenite un fervente catholic de tendentias [[Christianismo liberal|liberal]], lassava un marca indelebile anque in le [[historia del theatro italian]] (pro haber rumpite le tres [[unitates aristotelic]]) e in le poesia, gratias al nascentia del pluralismo vocal con le ''[[Hymnos Sacre]]'' e al disveloppamento del poesia civil. Le successo e le numerose recognitiones public (ille esseva [[Senator del Regno de Italia|senator del Regno de Italia]]) esseva accompaniate per problemas de sanitate ([[neurosis]], [[agoraphobia]]) e familiar (le numerose mortes que affligeva le vita domestic), que le reduceva a un progressive isolation existential. Nonobstante isto, ille remaneva in contacto per correspondentia con le melior cultura europee, ab [[Goethe]] usque a [[Antonio Rosmini]], subiente anque le influentia de [[Walter Scott]] pro le genere del romanzo historic. == Biographia == === Origines familiar === ==== Familia ==== {{Vider anque|Manzoni (familia)}} [[File:Pietro Manzoni.jpg|left|thumb|alt=Portrait de Pietro Manzoni|Pietro Manzoni, ''Casa Manzoni'', [[Brusuglio]]<ref>{{Harvnb|Ginzburg|p. 345}}.</ref>.]] Per le latere maternal Alessandro Manzoni proveniva del illustre familia del [[Beccaria (familia)|Beccaria]]; le avo esseva [[Cesare Beccaria]], autor del tractato ''[[Dei delitti e delle pene|Del delitos e del penas]]'' e un del principal promotores del [[Illuminismo in Italia|Illuminismo lombard]]. Secundo le mesme Manzoni, ille e su avo se videva solmente un vice, al occasion del visita de su matre al celebre genitor.<ref>Manzoni rememora assi le incontro in {{Harvnb|Fabris|p. 94}}: {{Citation|Io me rememora de haber le vidite un sol vice, e io rememora su figura. Mi matre, ante de poner me in collegio, me duceva a salutar le; e ille iva prender chocolates pro me. Il me pare ancora vider le avo e le armario.}} </ref> Le parentela con le Beccaria le rendeva insuper cosino distante del scriptor [[scapigliatura|scapigliate]] [[Carlo Dossi]].<ref>{{Harvnb|Lioce}}.</ref> Plus modeste esseva in vice le familia paternal:<ref group="N">Pro un quadro general del historia del familia Manzoni ab Giacomo (initio del XVI seculo) usque a Alessandro Manzoni, vide: {{Cita testo |autore=Pietro Pensa |titolo=Familia Manzoni: ille ramo del casato |rivista=Broletto |volume=2 |anno=1985 |pagine=62-69 |città=Como |issn=2388-1232 |url=http://pietro.pensa.it |accesso=23 julio 2015}}</ref> don [[Pietro Manzoni|Pietro Antonio Pasino Manzoni]] (1657-1736), le patre de Alessandro, descendeva de un nobile familia de [[Barzio]], in [[Valsassina]], stabilite in [[1612]] in [[Lecco]] (in le localitate de [[Caleotto]]) sequente al matrimonio de [[Giacomo Maria Manzoni]] con Ludovica Airoldi in 1611.<ref>{{Harvnb|Pensa}}.</ref> Ben que Pietro Manzoni habeva postea recipite le feudo de [[Cascine di Garbagna Novarese#Moncucco|Moncucco]] in le [[Provincia de Novara|Novarese]] in [[1691]]<ref>{{Cita web|http://www.storiadimilano.it/Repertori/cronologia_manzoni.htm|titulo=Chronologia del vita de A. Manzoni e del edificios habitate per ille|accesso=16 januario 2026|autore=Paolo Colussi|editore=Historia de Milano|data=9 april 2012}}</ref><ref>{{Harvnb|Parenti|p. 12}}:{{Citation|Le feudo de Moncucco pertineva al Manzoni, qui lo habeva acquirite del Camera Regia de Milano, con le assenso de Carlo II, rege de Hispania, ja desde le 23 de februario 1691, per opera de Don Pietro Antonio.}}</ref><ref>{{Harvnb|Bonfiglioli|p. 8}}.</ref><ref>{{Harvnb|Casalis|p. 600}}:{{Citation|Moncucco, dependentia de Mirasole in le basse Novarese: se trova super le Arbogna: esseva le signoria del Manzoni del loco de Caleotto in le territorio de Lecco.}}</ref> e in virtute de isto illes esseva contes, in Milano le titulo non esseva valide proque esseva «estranie».<ref name=":5">{{DBI|autore=Piero Floriani|nomeurl=alessandro-manzoni|accesso=16 januario 2026}}</ref><ref name="infeudazione" group="N">Alcun autores, como {{Harvnb|de Feo|p. 27}} e {{Harvnb|Bonfiglioli|p. 8}}, reporta 1773 como anno del infeudation de Moncucco al Manzoni: il se tracta de un evidente error chronologic, proque [[Carlo II de Hispania]] habeva morite in 1700 e le Novarese, ante le [[guerra de succession espaniol]], faceva parte del [[Ducato de Milano]], alora sub le egida de [[Madrid]].</ref> Initialmente don Pietro presentava al govern austriac un requesta official de recognition, ma pois prefereva non insister.<ref>{{Harvnb|De Gubernatis|p. 21, nota 4}}.</ref> In omne caso, quando Roma attribuera multo plus tarde le citatinitate al Manzoni, le titulo comital apparera sur le acto official e sera mantenite per su descendentes. ==== Manzoni e Giovanni Verri ==== Ben que le patre legitim esseva Pietro Manzoni, il es multo probabile que le patre natural de Alessandro esseva un amante de Giulia, [[Giovanni Verri]] (le fratre minor de [[Alessandro Verri|Alessandro]] e [[Pietro Verri]]).<ref name=":5"/><ref name=":0">{{Harvnb|Tellini|pp. 16-17}}: {{Citation|Le patre natural es tamen Giovanni Verri — ja amante de Giulia desde 1780…}}</ref> Con Giovanni, un homine attractive e libertin, de dece-septe annos plus vetule que illa, Giulia habeva initiate un relation ja in 1780, continuante la mesmo post le matrimonio.<ref name=":0"/><ref>{{Cita web|url=http://archiviostorico.corriere.it |titolo=Verri, Manzoni, Beccaria: tres familias pro Giulia |autore=Giulia Beccaria e Ermanno Paccagnini |editore=Corriere della Sera |data=15 decembre 2001 |accesso=17 januario 2026 |citazione=Accesso limitate per medio de subscription.}}</ref> Secundo lo que esseva reportate per [[Niccolò Tommaseo]], il pare que Verri esseva le ver patre del scriptor e que iste esseva plenmente al currente: «Anque de Pietro Verri <nowiki>[Manzoni]</nowiki> ille parla con reverentia, tanto plus que ille sape, e su matre non lo dissimulava, esser le nepote de ille, isto es, le filio de un de su fratres».<ref>{{Harvnb|Tommaseo|p. 54}}.</ref> === Le infantia e le adolescentia === ==== Galbiate e le separation del genitores ==== * {{Cita libro|Gino|Tellini|Manzoni|2007|Salerno Editrice|Roma|ISBN=978-88-8402-572-2|cid=Tellini}} Alessandro Manzoni<ref>{{Harvnb|De Gubernatis|p. 18, nota 2}}: {{Citation|Al infante esseva imposte le nomines Alessandro, Francesco, Tommaso, Antonio. Le prime nomine esseva illo del patre de Don Pietro, isto es le avo de Manzoni, alora ja morte; le secunde nomine esseva illo del parino Don Francesco Arrigoni. Le nomine Tommaso gli esseva imposte, sin dubita, proque le Ecclesia celebra le 7 de martio Sancto Tommaso. Antonio esseva le nomine de un cosino canonico in San Nazaro; ma illo pote anque esser venite a Manzoni de un madrina Antonietta, circa le qual, tamen, usque nunc nos vermente non sape nihil.}}</ref> nasceva in Milano, alora parte del [[Imperio Habsburgic]], al numero 20 de via San Damiano<ref name=":9">{{Harvnb|Tonelli|p. 5}}.</ref> (correspondente al actual via Visconti di Modrone n.º 16),<ref>{{Cita web|url=http://www.storiadimilano.it/Repertori/cronologia_manzoni.htm|titulo=Chronologia Manzoni|autore=Paolo Colussi|accesso=18 januario 2026}}</ref><ref>{{Cita web|url = https://www.comune.milano.it/documents/76991511/269691898/36+Via+Visconti+di+Modrone.pdf/b3df31d2-89cc-e78d-dc19-d70c02d850b3?t=1627550354266|titulo = 36 Via Visconti di Modrone|autore = Commune de Milano|sito = comune.milano.it/municipio1|data = 2020|lingua = IT|formato = PDF|p = 2|accesso = 18 januario 2026}}</ref> le 7 de martio 1785, de [[Giulia Beccaria]] e, officialmente, de don [[Pietro Manzoni]].<ref>{{harvnb|Tellini|2007|p. 16}}</ref> Ille passava le prime annos de vita principalmente in le ''[[cascina]] Costa'' de [[Galbiate]], tenite a balia per Caterina Panzeri, un contadina del loco,<ref name=":1">{{harvnb|Boneschi|p. 172}}</ref><ref>{{harvnb|Tellini|2007|p. 17}}.</ref> un facto atestate per le placa ancora presente super le edificio. Postea ille passava alcun periodos in le [[Villa Manzoni|villa rustic]] del [[Caleotto]], proprietate del familia paternal, habitation ubi ille amara retornar como adulto e que ille vendera, non sin regretos, in 1818. Sequente le separation del genitores,<ref group=N>Le separation occurreva, legalmente, le 23 de februario 1792; postea, ab 1795 — ma le relation habeva comenciate multo ante, forsan in 1790, anno in que illes pare haber se incontrate — Giulia Beccaria comenciava a cohabitar con le cult e ric [[Carlo Imbonati]], prime in Anglaterra, pois in Francia, a Paris ({{harvnb|Tellini|2007|p. 17}}).</ref> Manzoni esseva educate in collegios religiose. ==== Le education religiose a Merate e a Lugano ==== [[File:Appiani Giulia Beccaria Alessandro Manzoni.jpg|thumb|alt=Portrait de Giulia Beccaria con su filio Alessandro como infante|[[Andrea Appiani]], ''Portrait de Giulia Beccaria e su filio Alessandro Manzoni como infante'', 1790. Le portrait esseva donate per Giulia a Verri, un evento que fortifica le supposite illegitimitate de Alessandro<ref>{{harvnb|Ginzburg|p. 9}}: {{Citation|Le pictor Andrea Appiani faceva un portrait de Giulia con le infante. In le portrait, Giulia es vestite como amazona. Illa ha un facie dure, ossee e fatigate. Illa reguarda in le vacuo. Nulle teneressa visibile verso ille infante que se appoia al su geniculo. Le infante ha quatro annos. Giulia donava le portrait a Giovanni Verri.}}</ref>]] Le 13 de octobre 1791<ref name=":2">{{Cita web|url=http://www.casadelmanzoni.it/content/la-vita|titulo=Chronologia del vita e del obras de Alessandro Manzoni|accesso=18 januario 2026|editore=Casa del Manzoni|data=2014|urlarchivio=https://web.archive.org/web/20151011153809/http://www.casadelmanzoni.it/content/la-vita|dataarchivio=11 octobre 2015|urlmorto=sì}}</ref> ille esseva accompagnate per su matre a [[Merate]] al collegio San Bartolomeo del [[Somaschi]], ubi ille remaneva durante cinque annos. Esseva un periodo dur; le parve Alessandro pativa del absentia de su matre<ref group=N>Manzoni rememorava sempre como su matre, pro facilitar le separation de su filio, se retirava clandestinmente profittante de un momento de distraction de ille (vide: {{harvnb|Trombatore 1957|p. 250}}).</ref> e suffreva del relation difficile tanto con su companiones de schola, violente,<ref group=N>Inter le motivos de derision poteva esser anque ille forma de [[balbutiation]] que comenciava a manifestar se precisemente durante ille annos (vide: {{harvnb|Trombatore 1957|pp. 250-251}}).</ref> como con le docentes, qui le puniva frequentemente.<ref>{{harvnb|Tonelli|p. 9}}.</ref> Le litteratura in ille annos esseva ja pro ille un consolation e un passion: durante le recreation, le scriptor contara, «…io me claudeva <nowiki>[…]</nowiki> in un camera, e ibi io componeva versos».<ref>{{harvnb|Fabris|p. 86}}.</ref> In april 1796 ille passava al [[Ecclesia de Sant'Antonio Abate (Lugano)|collegio de Sant'Antonio]] a [[Lugano]], ancora gerite per le Somaschi, pro remaner ibi usque a septembre 1798.<ref name=":2"/> In le mesme 1796 arrivava al [[laco de Lugano]] le somasco [[Francesco Soave]], celebre erudito e pedagogista; ben que il sia completemente improbabile que Manzoni le habeva como maestro (excepto forsan pro alcun dies), su figura exerceva super le infante un notabile influentia.<ref>{{harvnb|Trombatore 1957|p. 252}}.</ref> Vetule e proxime al morte, le autor de ''[[Le promesse sposes]]'' rememorava: «Io amava le patre Soave, e me pareva vider circa su capite un aureola de gloria».<ref>{{harvnb|Fabris|p. 95}}.</ref> Al fin de 1798 ille passava al collegio Longone de Milano, gerite per le [[Barnabitas]],<ref name=":10">{{harvnb|Tonelli|p. 15}}.</ref> e postea se transferiva a [[Castellazzo de' Barzi]], ubi le instituto habeva stabilite provisoriamente su sede a causa del manovras bellic,<ref name=":2" /> pro pois retornar le 7 de augusto [[1799]] a Milano.<ref name=":10" /> Il non es clar quanto tempore le adolescente remaneva presso le Barnabitas; le hypothese plus acceptate le considera alumno del schola usque a junio [[1801]].<ref>{{harvnb|Tonelli|p. 16}}</ref> Nonobstante le isolation al qual ille esseva fortiate per le ambiente clause e bigot, Alessandro succedeva a establir alcun amicitias durabile, como illas con le companiones de classe Giulio Visconti e [[Federico Confalonieri]]. Un die non precisate del anno scholastic 1800-1801, pois, le escolares recipeva un visita que suscitava in le juvene Alessandro un grande emotion: le arrivata de [[Vincenzo Monti]], que ille legeva avidemente e considerava le plus grande poeta vivente, «esseva pro ille como un apparition de un Deo».<ref>{{harvnb|Carcano|pp. 7-8}}.</ref> ==== Le formation cultural ==== [[File:VincenzoMonti.jpg|thumb|left|alt=Portrait de Vincenzo Monti|[[Andrea Appiani]], ''Portrait de Vincenzo Monti'', [[Pictura a oleo|oleo]] super [[Pictura super tela|tela]], 1809, [[Pinacotheca de Brera]].]] Le formation cultural de Manzoni es imbibite de mythologia e litteratura latin, como appare clarmente del poemas adolescent. Duo autores classic, in particular, es su preferitos, [[Virgilio]] e [[Horatio]],<ref name=":3">{{harvnb|Tellini|2007|p. 18}}.</ref> ma notabile es anque le influentia de [[Dante]] e [[Petrarca]];<ref>In le sonetto ''A le Musa'', Manzoni enumera Dante e Petrarca como glorias poetic ({{harvnb|Trombatore 1961|p. 198}}).</ref> inter le contemporaneos, tamen, insimul con Monti, [[Giuseppe Parini|Parini]] e [[Vittorio Alfieri|Alfieri]] ha un rol importante.<ref>{{harvnb|Fabris|p. 86}}: {{Citation|Ille die io recitava pro me le ''Caduta'' de Parini; e, post sortir del camera, io recipeva le noticia que Parini habeva morite: e illo esseva un del impressiones le plus forte e dolorose de mi vita.}}</ref><ref>{{harvnb|Tonelli|p. 18}}</ref><ref>{{harvnb|Trombatore 1957|p. 286}}</ref><ref>{{harvnb|Langella|p. 14}}</ref> Si on exclude le precedente exercitios de stilo,<ref group=N>Manzoni comenciava a scriber versos al etate de nove annos ({{harvnb|Fabris|p. 94}}.)</ref> su prime experientias poetic remonta al medietate de 1801, quando ille comenciava a rediger ''[[Del trionfo della libertà|Del triumpho del libertate]]'',<ref>{{harvnb|Trombatore 1957|pp. 270-271}}.</ref> in le qual on pote relevar un vena satiric e polemic que habera un rol non negligibile in le Manzoni adolescente, ben que illa ja se mitigara al medietate del decennio. Nos possede anque le traductiones, in endecasillabos non-rimate, de alcun partes del libro quinte del ''[[Eneide]]'' e del ''[[Satiras (Horatio)|Satira]]'' tertie (libro prime) de Horatio, junto a un epigramma mutilate in le qual ille attacca un certe fra' Volpino que, sub un false apparentia, representa le vice-rector del collegio patre Gaetano Volpini.<ref>{{harvnb|Giordano|p. 45}}</ref> ==== Un juvene dissolute ==== [[File:Manzoni a Venezia.jpg|thumb|left|alt=Lapide commemorative de Manzoni a Venesia|Lapide in memoria de Manzoni a Venesia, Campo San Maurizio, Palazzo Bellavite.]] Sortite del mundo anguste del Longone, ab le estate de 1801 usque a 1805 ille viveva con su patre ancian, alternante le sojornos in le tenuta de [[Caleotto]]<ref name=":3" /> con le vita urban.<ref>Don Pietro resideva, insimul con un soror ex-monaca e un avunculo monsignor, presso [[Porta Vittoria (Milano)|Porta Tosa]] ({{harvnb|Carcano|p. 8}}).</ref> Durante ille periodo ille frequentava le ambiente illuministic del aristocratia e del alte burguesia milanese, dedicante un grande parte de su tempore al divertimento e in particular al joco de hasard; ille jocava in le [[Ridotto (teatro)|ridotto]] del [[Teatro alla Scala]] usque a que, secundo lo que pare, un reproche de Monti le convinceva a renunciar al vitio.<ref>{{harvnb|Momigliano|p. 5}}</ref> Illo esseva anque le epocha de su prime amor, illo pro Luigina Visconti, soror de [[Ermes Visconti|Ermes]]; de iste experientia nos sape lo que le poeta ipse revelava in 1807 in un littera a [[Claude Fauriel]]: a [[Genova]], in facto, ille la habeva casualmente revistate, ja maritate al marchese [[Gian Carlo Di Negro]], e le episodio habeva despertate in ille le nostalgia e le displacer de haberla perdite.<ref>«''Je vous ai peut-être dejà conté que j'eus dans mon adolescence (1801), une très-forte et très-pure passion pour une jeune fille''», ille scribeva le 19 de martio 1807 a Fauriel, «[…] ''Ce qui me donne un peu de torture, c'est la pensée que c'est un peu de ma faute que je l'ai perdue''» (forsan io vos ha ja dicite que io habeva, in le adolescentia, un passion multo forte e pure pro un puella […] Lo que me tormenta un pauc es pensar que, si io la ha perdite, es in parte mi culpa). Vide: {{harvnb|Sforza|p. 33}}.</ref> Ultra iste divertimentos, le juventute de Manzoni es anque marcate per un sojorno a [[Venezia]] (de octobre 1803 a maio 1804<ref name=":2" /><ref name=":4">{{harvnb|Tellini|2007|p. 19}}.</ref>) apud su cosino Giovanni Manzoni. Durante iste periodo ille habeva le occasion de cognoscer le nobildonna [[Isabella Teotochi Albrizzi]], que in un tempore esseva musa de [[Foscolo]],<ref name=":4"/> e de scriber tres del quatro ''[[Opere de Alessandro Manzoni|Sermones]]''.<ref>{{harvnb|Tellini|2007|pp. 37 e ss.}}</ref> Le motivo del sojorno venetian non es clar, del qual Alessandro conservava anque in su etate avanzate un rememoration multo belle,<ref>{{harvnb|Venosta|p. 55}}</ref> ma il non pare haber habite rationes politic, sed plus tosto le desiro del patre de allontanar le de un stilo de vita dissipate.<ref name=":4"/> ==== Le Milano illuministic ==== [[File:Manzoni 1805.jpg|thumb|alt=Portrait de Alessandro Manzoni in 1805|Anonime anglese, ''Alessandro Manzoni in 1805'', oleo super tela, actualmente in le [[Casa Manzoni]] de via del Morone, [[Milano]]. [[Natalia Ginzburg]], con multe probabilitate, describe iste portrait, quando illa scribe: «Alibi ille ha un dense crin disordinate, le oculos nubilose e sembla [[Ugo Foscolo]]»<ref>{{harvnb|Ginzburg|p. 23}}.</ref>]] Le complacentia neoclassic del tempore inspirava a ille le prime compositiones de un certe relieve, modulate super le obra de Vincenzo Monti, idol literari del momento; ultra ille, Manzoni se volveva a Parini, portavoz del ideales [[illuministas]] e del necessitate de moralisation, al poeta [[Ugo Foscolo]], a [[Francesco Lomonaco]], un exiliate [[Basilicata|lucano]],<ref>{{harvnb|Trombatore 1957|p. 277}}.</ref><ref group=N>Le relation con Lomonaco esseva bastante proxime. Si Manzoni monstrava haber grande estima pro ille, Lomonaco includeva como epigraphe a su ''Vite del excellentes Italianos'' le [[sonetto]] manzonian ''Pro le vita de Dante'' de 1802. A dece-septe annos, dunque, le juvene poeta videva pro le prime vice un proprie texto publicate ({{harvnb|Tellini|2007|pp. 52-53, nota 5}}).</ref> e a [[Vincenzo Cuoco]], defensor del theorias [[Giambattista Vico|vichian]],<ref>{{harvnb|Tellini|2007|pp. 18-19}}.</ref> anque ille exiliate de Napoles post le restauration bourbonic de 1799 e considerate le «prime ver maestro de Manzoni».<ref>{{harvnb|Langella|p. 16}}.</ref> Le proximitate al ambiente neoclassic, e in particular a su campion Vincenzo Monti, incitava le juvene a frequentar alcun cursos de eloquentia date per le poeta romagnol al [[universitate de Pavia]] inter 1802 e 1803.<ref name=":5"/> In le registratores del atheneo le nomine de Alessandro non appare, ma il es quasi certe que ille sequeva le lectiones montian.<ref name=":5"/> Ultra le cognoscite admiration pro Monti e le opinion de illustre studiosos,<ref>De iste idea, per exemplo, {{harvnb|Piumati|p. 3}} e {{|De Gubernatis|p. 60}}.</ref> le hypothese pare esser confirmate per le correspondentia del periodo. Le correspondentes de Manzoni, in facto, es quasi omnes studentes (o ex-studentes) del universitate, ab [[Andrea Mustoxidi]] a [[Giovan Battista Pagani]], ab Ignazio Calderari a [[Ermes Visconti]] e a Luigi Arese.<ref name=":5" /><ref group="N">Arese e Pagani esseva ja amicos de Manzoni desde le tempore del Collegio Longone ({{harvnb|Nigro|p. 3}}). Concernente le figuras de Luigi Arese e Ignazio Calderari, {{harvnb|Sforza|p. 5, n. 3 e 5}} presenta le sequente retratos: «Le conte Luigi Arese Lucini de Milano, de qui Manzoni parla plure vices e con calidissime affection in su litteras. Il habeva le disgrazia de perder su patre in le flor del etate, e de cader in le manos de intrigantes, qui le haberea spoliato, si ille spontanee le 5 de julio 1805 non se habeva messe sub le tutela del doctor Gaetano Garbagnati, renunciante al administration de su proprie substantias. Le 1 de septembre 1806 ille faceva testamento; ille instituiva como heredes le fratres; ille legava le horologio de auro a Giovambattista Pagani» (n. 3); «Le conte Ignazio Calderari, un altere del amicos juvene del Nostre; qui le adresseva varie litteras [...] Nasceva in 1793; moriva in decembre 1838» (n. 4).</ref><ref>{{harvnb|Tonelli|p. 25}}</ref> Le contexto academic le poneva anque in contacto con duo professores [[jansenistas]], [[Giuseppe Zola (teologo)|Giuseppe Zola]] e [[Pietro Tamburini]], docentes respectivemente de «historia del leges e del costumes» e de «philosophia moral, jure natural e public»;<ref group=N>Pro un analyse general de Tamburini e Zola, vide: Paola Vismara, ''Pietro Tamburini e le "despotismo pontifical"'', in {{harvnb|Negruzzo|pp. 95-114}}; Annibale Zambarbieri, ''Le gusto del historia. Giuseppe Zola al initio de su docencia pavian'', in {{harvnb|Negruzzo|pp. 115-132}}.</ref> lor ideas in defensa del moral le influentiava profundemente, introducente le pro le prime vice al pensamento jansenista. Tamburini condemnava le [[Curia roman|Curia roman]] pro su deformationes, ma videva in le catholicismo un modello indispensabile. Pro le elevatezza de su dissertationes, ille pareva a Manzoni un puncto de referentia al pari de Zola, definite «supreme» in un littera a Pagani del 6 de septembre 1804.<ref>{{harvnb|Sforza|p. 9}}; le epiteto esseva exprimite in occasion de un ''Sermon'' componite alcun menses antea a Venesia. Manzoni precava su amico de submitter lo al judicio de Zola.</ref> Del puncto de vista literari, a iste periodo pertine ''[[Del trionfo della libertà|Del triumpho del libertate]]'', ''[[Opere di Alessandro Manzoni|Adda]]'' e ''Le quatro sermones'', que porta le impression de Monti e de Parini, ma anque le echo de Virgilio e Horatio. === Le sojorno parisin (1805-1810) === ==== Le morte de Carlo Imbonati e le reunion con le matre ==== [[File:Carlo Imbonati.png|thumb|left|alt=Cameo representante le profilo de Carlo Imbonati|[[Cameo]] del XIX seculo representante le profilo de Carlo Imbonati.]] In 1805 Manzoni esseva invitate per su matre e per [[Carlo Imbonati]] a [[Paris]], apparentemente sub le suggestion de Monti<ref>{{cita|Ginzburg|p. 16}}</ref>. Alessandro acceptava con entusiasmo, ma non habeva tempore de cognoscer le conte, a cuje missiva ille respondeva con parolas de calor e recognition que Imbonati non legeva jammais; ille moriva, in facto, le 15 de martio, lassante Beccaria como herede universal de su patrimonio<ref>{{cita|Boneschi|p. 219}}</ref><ref name=":6">{{cita|Tellini|2007|p. 20}}</ref>, ma anque afflicte e in necessitate de amor filial.<ref>{{cita|Boneschi|p. 218}}: {{Citation|Le vacuo lassate per Carlo le pare un abysso que tosto inglutira anque illa. In junio illa scribe al fidel amico [[Francesco Melzi d'Eril]]: "Car Melzi, si vos videva le mortifere tristessa que me consume, o car Melzi, vos haberea pietate de me. Le pensamento que io debe haber un die de deman es un pena que renasce sempre pro me e tamen io es fortiate a implorar iste die de deman e a tremular que illo me escapa… e a vos io pote dicer lo: le universo integre es extinguite pro me".}}</ref>. Le juvene, alora de vinti annos, arrivava in le capital francese le 12 de julio,<ref name=":2"/><ref name=":6"/>, die in le qual le policia local le concedeva le permitto de sojorno.<ref>{{cita|Bonghi, ''Obras inedite o rare''}}</ref> Manzoni, qui pro le defuncto scribeva le carme ''[[In morte di Carlo Imbonati|In le morte de Carlo Imbonati]]'', discoperiva haber un matre, e ab ille momento lor camminos, separate usque alora, se incrociava pro non separar se plus. Usque a 1841, anno del morte de Beccaria, le duo stabiliva un relation multo stricte, cuje profunditate emerge del litteras del scriptor in innumerose occasiones; ja le 31 de augusto 1805 ille revelava a [[Vincenzo Monti]] haber trovate «mi felicitate […] inter le bracios de un matre», e viver solmente «pro mi Giulia».<ref>{{Cita|Sforza|p. 12}}</ref> ==== Le circulo parisian: le ''Idéologues'' e Claude Fauriel ==== {{Vide etiam|Idéologues}} [[File:Claude Fauriel.jpg|thumb|alt=Portrait de Claude Fauriel|''Claude Fauriel'', Castello de Bignon, Francia.]] Con su matre ille sojorna al numero 3 de [[place Vendôme]]. Multo frequentemente matre e filio se rendeva a Auteuil,<ref group=N>Le commune de Auteuil, que faceva parte del departimento del Seine, cessava de exister in 1860, e su territorio esseva repartite inter Paris e Boulogne-Billancourt.</ref> citate ubi se reuniva le circulo intellectual sub le patronato del vidua del philosopho [[Helvétius]],<ref name=":2"/> e al ''Maisonnette'' de [[Meulan]], ubi Manzoni passava duo annos, participante al circulo literari del cosidicte ''[[Idéologues]]'': philosophos de schola del undececente seculo, heredes del illuminismo del septe- e octo seculos ma orientate verso questiones concrete in le societate, e per isto precursors de themas [[romanticismo|romantic]] (como le attention al classes paupere e al emotion).<ref name=":7"/> Un rol importante in le gruppo del ''Idéologues'' (constituite, inter alteres, per [[Volney]], [[Dominique-Joseph Garat|Garat]], [[Destutt de Tracy]] e le danese [[Jens Baggesen|Baggesen]]<ref>{{cita|Carcano|pp. 8-9}}</ref>) esseva tenite per [[Claude Fauriel]],<ref name=":7">{{cita|Tellini|2007|p. 60}}</ref><ref group=N>Fauriel habeva un rol significative in le evolution del poetica manzonian: le erudite francese inculcava in Alessandro, in facto, un grande interesse pro le historia e le faceva comprender que ille non debe scriber secundo modellos rigide e fixe in le tempore, ma debe esser capace de exprimer sentimentos que le permitte scriber in un maniera plus "ver", de modo a "tocar" le corde del lector: {{Citation|Le Vero historic remane le cardine del obra, ma recede a un position de scrupulose supporto functional que rende credibile e verisimile le invention|{{cita|Tellini|2007|p. 152}}}}</ref> con qui Alessandro contraheva un amicitia que durava per multe annos; le frequentation esseva facilitate per le ligamine inter Giulia e le amante de Fauriel, [[Sophie de Condorcet]],<ref>{{cita|Ginzburg|p. 13}}.</ref> e per le plus ancian [[Pierre Cabanis]],<ref>Manzoni cognosceva e admirava Cabanis e, post su morte, le rememorava con affection «…''cet homme rare''…» (iste homine rare), non poteva rememorar «…''les promenades d'Auteuil sans souffrir''» (le promenades de Auteuil sin suffrer). {{cita|Sforza|pp. 72-73}}.</ref> autor del ''Lettre sur les causes premières'', texto orientate in senso [[spiritualismo|spiritualista]] e impregnante de spirito religiose, ben que le [[Essere supremo|Essere supreme]] cuje existentia es admittite non coincide completemente con le Deo christian secundo le conception del [[Ecclesia (communitate)|Ecclesia]].<ref>{{Cita libro|autore=Pierre Jean Georges Cabanis|titulo=Lettre, posthume et inédite de Cabanis à M. F*** sur les causes premières, avec des notes par F. Bérard|url=https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k5426351q.texteImage#|accesso=2 april 2024|anno=1824|editore=Gabon et Compagnie, Libraires|citate=Paris|lingua=Fr|OCLC=555572949}}</ref> A Paris, dunque, Alessandro entrava in contacto con le cultura francese classicizante, assimilante le [[sensismo]], le theorias [[Voltaire|volterrian]] e le evolution del rationalismo verso positiones [[Romanticismo|romantic]]. Nos possede pauc litteras relative al annos 1805-1807, e non es dunque possibile definir con precision le importantia pro Manzoni de tote le textos e autores que ille cognosceva o studiava plus profundemente durante le prime annos francese; Fauriel e Cabanis emerge tamen como le duo principal punctos de referentia; un certe importantia debeva anque haber [[Ponce-Denis Écouchard-Lebrun|Lebrun]], recognoscite, in un littera a Pagani del 12 de martio 1806, como «grand'homine», «poeta supreme» e «lirico transcendente».<ref>{{Cita|Sforza|p. 15}}.</ref> Il pote anque esser parolas de circumstantia, dictate per un amicitia ancora recente e per le gratitude pro le parolas laudative que «Pindare Lebrun»<ref group=N>Assi ille esseva appellate per le contemporaneos pro le stilo modelate super illo del poeta grec (vide {{cita|Bognetti|p. 109}}).</ref> le habeva adressate, honorante le con un proprie composition. Le stilo del poeta francese, improntate a un classicismo emphatic e conventional, non pare in facto conciliar se con le poetica manzonian, ma le poemetto ''[[Opere di Alessandro Manzoni|Urania]]'' (concepite inter 1806 e 1807 e postea lente portate a completion durante le annos sequente) portara partialmente su impression.<ref>Pro le integre paragrapho vide {{cita|Tonelli|pp. 65 e ss.}}</ref> ==== Le interludio italian (1806-1807) e le morte de don Pietro ==== [[File:Sophiedecondorcet.jpg|left|thumb|alt=Portrait de Sophie de Condorcet|''Sophie de Condorcet''. Su salon esseva un del punctos de incontro del ''Idéologues''.]] In junio 1806 matre e filio lassava pro le prime vice Paris, pro regular le ultime formalitates legal relative al hereditate de Imbonati, in le qual figurava etiam le [[Brusuglio|villa de Brusuglio]];<ref name=":5"/><ref>{{cita|Tellini|2007|pp. 20-21}}.</ref> in septembre illes esseva totevia ja de retorno in Francia, como demonstra un littera de Manzoni a Ignazio Calderari.<ref>Le littera, del 7 septembre, se trova in {{cita|Sforza|pp. 23-25}}.</ref> Un secunde spostamento data de februario 1807: un littera a Fauriel, scribite le 17,<ref>{{Cita|Sforza|pp. 30-31}}.</ref> confirma que in ille die Manzoni se trovava in [[Susa (Italia)|Susa]] e habeva transite le [[Moncenisio]], durante que de altere testimonios epistolar nos sape que le mense sequente ille se trovava in [[Genova]].<ref>{{cita|Sforza|pp. 32-36}}.</ref> Le 20 martio, in procinto de partir pro [[Torino]], ille apprendeva que su patre esseva gravemente malade<ref name=":5"/> (ben que in realitate ille habeva morite ja duo dies ante<ref name=":2" />) e, durante le viage verso Milano, apprendeva de su morte. Il sembla totevia que Giulia e Alessandro non entrava in le citate ni participava al funerales, preferente passar alcun dies in le nove proprietate de Brusuglio e pois traversar de novo le [[Alpes]].<ref name="Ginz">{{cita|Ginzburg|p. 19}}</ref> Le parolas con le quales ille affronta in su litteras le morte de su patre pare plus tosto frigide; in le missiva a Fauriel del 8 april, vinti dies post le [[funeral]], ille adrese a Pietro un ultime voto: «''Paix et honneur à sa cendre''» (pace e honor a su cinere);<ref>''Carteggio Manzoni-Fauriel'' (a cura de I. Botta), Milano, Centro Nazionale Studi Manzoniani, 2003, p. 26.</ref> in le littera a Pagani del 24 martio, die in le qual ille recipeva le noticia del decesso, ille face referentia al motivo «ben dolorose» que le habeva appellate a Milano, pro continuar pois con altere argumentos, como le satisfaction de revider le amico Calderari e le affection pro su matre, «parlando del qual io trovara sempre plus debile e monche omne expression».<ref>{{cita|Sforza|p. 37}}</ref> In maio Alessandro, nominate per su patre herede universal,<ref name="Ginz" /> esseva de novo a Paris. ==== Le matrimonio e le nascentia del filia Giulia ==== [[File:Famiglia Manzoni.jpg|thumb|alt=Portrait del familia Manzoni per Ernesta Legnani Bisi|Le familia Manzoni al epocha del viage a Firenze, designo de [[Ernesta Legnani Bisi]].]] Desde tempore Giulia Beccaria cercava un sposa pro su filio; etiam le viage primaveral de 1807 habeva essite intraprite con iste objectivo, devenite jam preminente. Post le fallimento del projecto de fidanzar Alessandro con Augustine, filia del philosopho [[Destutt de Tracy]], a causa del basse grado de nobilitate del Manzoni,<ref name=":8">{{cita|Ginzburg|p. 24}}.</ref> Beccaria cognosceva a Paris Charlotte Blondel,<ref name=":11">{{cita|Tonelli|p. 85}}.</ref> parentate con le familia [[calvinista]] del [[ginevrino|bankero genevrin]] François Louis Blondel. Ille viveva in Milano con su sposa Marie e le filia de sedec annos [[Enrichetta Blondel|Enrichetta]] in le [[palatio Imbonati]], que le comite habeva vendite a ille annos ante.<ref name=":11"/> Le contactos esseva initiate per medio de Charlotte e, in septembre, le Manzoni partiva verso le citate milanese pro cognoscer Enrichetta — del qual habeva essite date excellent referentias — e su genitores. Le incontro, occurrite a [[Blevio]] in le fin de septembre 1807,<ref name=":8" /> non decepeva le sperantias; Manzoni remaneva incantate per le dulcesse e puritate del puella. Le matrimonio, que se revelara multo felice e essera coronate per le nascentia de dece filios, esseva celebrate le 6 februario 1808 in Milano:<ref name=":2"/><ref name=":12">{{cita|Tellini|2007|p. 22}}</ref> prime con rito civil apud le municipio e, quaranta-cinque minutas plus tarde, con rito calvinista in via del Marino, ubi se trovava le casa del Blondel.<ref name=":12"/> Post haber regular le ultime questiones ligate al hereditate de Imbonati, le nove sposi, accompaniate per Giulia, se establi al numero 22 del Boulevard des Bains Chinois, a Paris.<ref>{{Cita|Parenti|pp. 70-71}}</ref><ref group=N>Le ration del partita de Milano pro Paris essevaationen, super toto, al scandalo del matrimonio inter un catholico (solmente de nomine) e un protestante, cosa que suscita le hostilitate del bon societate e del clero milanese ({{cita|Ginzburg|p. 25}}.)</ref> Le 23 decembre del mesme anno nasceva Giulia Claudia,<ref name=":12"/><ref name=":13">{{cita|Ginzburg|p. 26}}</ref> futur prime sposa de [[Massimo d'Azeglio]], que esseva baptisate le 23 augusto 1809 in le ecclesia [[giansenista]] de San Nicola presso [[Meulan]], secundo le rito catholic e con Fauriel como [[padrino]].<ref name=":13"/><ref name="Tel24">{{Cita|Tellini|2007|p. 24}}</ref> Le decision de baptisar con rito catholic le primogenita, prendite per un patre indifferente desde le puncto de vista religiose e per un matre calvinista, es le indice de un cambiamento radical in le sensibilitate spiritual del familia. === Le conversion: un debatto aperte === [[File:Manzoni Blondel.jpg|thumb|left|alt=Miniatura de Alessandro e Enrichetta le die del nuptias|Miniatura de Alessandro e Enrichetta le die del nuptias.]] Le conversion al catholicismo de Manzoni es un thema super le qual non solmente le criticos, ma etiam le cognoscitores e le membros del familia del scriptor ha sempre discutite, obtenente del autor de ''I promessi sposi''<ref>{{cita|Tonelli|p. 96}}:{{Citation|…il Manzoni evita sempre di discorrere, anche coi congiunti più intimi, sulle cause, o circostanze particolari, che avevano determinato il suo ritorno alla fede; e una volta che il figliastro [[Stefano Stampa]] glielo aveva apertamente richiesto, si contentò di rispondere assai vagamente: "È stata la grazia di Dio, mio caro, è stata la grazia di Dio"; e alla stessa domanda della figlia Vittoria, analoga risposta.}}</ref> responsas aleatori; un reserva que rende omne studio critic inevitabilemente opinabile e incomplete. Le importantia del conversion, fundamental pro comprender le evolution thematic e spiritual de Manzoni durante le «quindecim annos creative», es sovente ligate a un legenda hagiographic que volerea un conversion repentine, attribuite al disorientation de Enrichetta in 1810. In realitate, le percurso que reconduceva Manzoni e su familia al practica religiose catholic esseva multo plus longe, debite a un serie de factores combinate inter illes. ==== Le duo litteras al Calderari (1806) ==== [[File:Jacques-Louis David 018.jpg|thumb|right|alt=Portrait del Papa Pio VII per Jacques-Louis David|[[Jacques-Louis David]], ''Pio VII'', [[oleo sur tabula|oleo sur tabula]], 1805, [[Louvre]]. Le concession del pontifice a Manzoni de poter celebrar le nuptias con rito catholic esseva un passo fundamental pro le regularisation religiose del copula.]] Un certe importantia ha duo litteras que Manzoni inviava a Ignazio Calderari concernente le maladia que conduceva al morte lor amico commun Luigi Arese. In le prime, del 17 septembre 1806, ille deplora que in loco del personas car le moribundo debe haber al latere de su lecto «l'orribile figura di un prete»,<ref>{{cita|Sforza|p. 26}}</ref><ref>{{cita|De Gubernatis|p. 125}}</ref> ma le 30 octobre, post le morte de Arese, sempre al Calderari ille exclama: «Oh sì! ci rivedremo! Se questa speranza non raddolcisse il desiderio dei buoni e l'orrore della presenza dei perversi, che sarebbe la vita?».<ref>{{cita|Sforza|p. 29}}</ref> Si de un latere es confirmate le reaction anticlerical ja observate in le prime obras, al mesme tempore Manzoni demonstra conformar se al spirito christian, prefigurante un existentia post le morte. ==== Le supplica a Pio VII ==== Post le baptismo catholic de Giulia in augusto 1809, Manzoni, in accordo con su sposa, adreseva un supplica a [[papa Pio VII]] a fin que, «pentito del fallo commesso», le autoritate pontifical poneva «un opportuno riparo, capace di rendere tranquilla la di lui coscienza [del supplicante, cioè del Manzoni]»,<ref>{{Cita|Manzoni cent'anni dopo|p. 49}}.</ref> rendente possibile celebrar de novo le matrimonio, iste vice secundo le rito catholic.<ref name="Tel24"/> In novembre arrivava le authorization papal con un rescripto del [[Michele Di Pietro|cardinal Di Pietro]] datate del 30 octobre,<ref>{{cita|Parenti|pp. 72-73}}.</ref> e le 15 februario [[1810]], in le casa de [[Ferdinando Marescalchi]], le curate del [[ecclesia del Madeleine|ecclesia de la Madeleine]] officiava le ceremonia.<ref>{{cita|Tonelli|p. 103}}</ref> ==== Degola e San Rocco (1809-1810) ==== [[File:Manzoni - Chiesa St.Roch.jpg|thumb|alt=Lapide in le ecclesia de Saint-Roch a Paris que commemora le conversion de Manzoni|Lapide ponite sur le prime pilastro sinistre del nave lateral del ecclesia parisian de Saint-Roch, que commemora le conversion de Alessandro Manzoni.]] Al initio de [[1809]] le Manzoni habeva facite cognoscentias importante, forsan decisive pro orientar Alessandro verso le practica religiose. Pierre Jean Agier, presidente del Corte de appello parisian, Giambattista Somis, ja consiliere del Corte de appello de [[Torino]], [[Ferdinando Marescalchi]], ministro del Relationes externe del [[Regno de Italia (1805-1814)|Regno de Italia]] [[napoleonico]],<ref>{{Treccani|ferdinando-marescalchi_(Dizionario-Biografico)|Marescalchi, Ferdinando|accesso=22 decembre 2015}}</ref> e Anne Marie Caroline Geymüller, un femina de [[Basilea]] devenite vidua de un official del guardia suisse del rege [[Luigi XVI]], faceva parte de un ambiente fortemente catholic e [[giansenista]].<ref>{{cita|Boneschi|p. 246}}</ref> Iste ultime, insuper, habeva [[Acto de abiura|renunciate solemnemente a]] le [[calvinismo]] in [[1805]] per opera de un [[abbate]] genevrin giansenista que le Manzoni cognosceva justo in le autumno de 1809, [[Eustachio Degola]],<ref>{{cita|Tonelli|pp. 102-103}}; pro le influentia de Geymüller e Degola vide A. Gazier, ''Manzoni à Port-Royal'', in ''Revue Bleue'', 1º martio 1908, e A. de Gubernatis, ''Eustachio Degola, le clero constitutional e le conversion del familia Manzoni'', Firenze, Barbera, 1882. Talvota, le cognomine se trova etiam in le forma con le accent tonic (Dègola, como reportate etiam sur le [pagina homonyme del Treccani]).</ref> le qual habeva un enorme importantia pro le conversion de Alessandro e de su familia. Le conversion de Manzoni, tamen, es multo plus cognoscite pro le appellate «miraculo de San Rocco».<ref>{{Cita web|1=http://www.internetculturale.it/opencms/directories/ViaggiNelTesto/manzoni/a9.html|2=Le conversion religiose|3=22 julio 2015|autore=Massimiliano Mancini|editore=Internet Culturale|urlarchivio=https://web.archive.org/web/20130623103016/http://www.internetculturale.it/opencms/directories/ViaggiNelTesto/manzoni/a9.html|dataarchivio=23 junio 2013|urlmorto=sì}}</ref> Le 2 april 1810, durante le festivitates pro le nuptias de Napoleone I e [[Maria Luisa de Austria]], improvisemente explodeva alcun mortarettos e le turba que impleva le stratas separava Manzoni de su sposa,<ref>{{cita|Ginzburg|p. 29}}.</ref><ref>{{cita|Boneschi|p. 248}}.</ref> le qual, pulsate per le gente, se trovava sur le scalones del [[Ecclesia de San Rocco (Parigi)|ecclesia de San Rocco]], in rue Saint-Honoré, e se refugia. In le silentio e serenitate de ille templo ille implorava le gratia de retrovar su consorte e, al exito, convertite, poteva reabraciar la.<ref>{{cita|Tonelli|p. 96}}</ref> [[File:Alessandro Manzoni, incisione di Ardinghi.jpg|thumb|alt=Incision de Alessandro Manzoni a 25 annos|Alessandro Manzoni circa le etate de 25 annos in un incision de Ardinghi, in ''Lettere di Alessandro Manzoni'', a cura de [[Angelo de Gubernatis]], Paolo Carrara, Milano 1881.]] Un altere version, reportate per [[Giulio Carcano]], narra in vice de un Manzoni frustrate que, assediate per dubitas spiritual, se haberea rendite in San Rocco clamante: «O Deo! Si tu existe, revela te a me!»,<ref>{{cita|Carcano|p. 11}}.</ref> exiente pois como credente. ==== Degola e le relationes con le Manzoni ==== Initialmente le sacerdote habeva le carga de preparar Enrichetta Blondel al abiura del calvinismo.<ref>{{cita|Boneschi|p. 247}}:{{Citation|Le 9 april 1810 initia formalmente le instruction catholic de Enrichetta.}}</ref> Ille le demandava de scriber summarios del lectiones de religion catholic (appellate ''ristretti''), pro corriger los pois ipse.<ref>{{cita|Ginzburg|p. 28}}</ref> Le abiura esseva subscripte in un acto official le 3 maio 1810 e celebrate solemnemente le 22 maio in le [[ecclesia de Saint-Séverin]], in presentia del circulo jansenista e del abbate Degola.<ref name="ReferenceB">{{cita|Ginzburg|p. 30}}</ref> Le influentia del sacerdote jansenista es innegabile: le rememora le longe correspondentia que le sacerdote genovese manteneva con Manzoni, con su sposa e con Giulia Beccaria.<ref>{{cita|Tonelli|pp. 115 e ss.}}</ref> Es relativemente facile reconstruer le etapas per le quales Blondel se convertite al catholicismo, ma le motivo non es clar. Probabilemente Manzoni, qui esseva «un animo non veramente ribelle», acceptava con fastidio un matrimonio non benedicte, e iste situation, quando le filia esseva inscribite in le registro del baptismos, debeva metter le in imbarasso.<ref>{{cita|Momigliano|p. 16}}</ref> === Le retorno in Italia (1810-1812) === ==== Inter via del Morone e Brusuglio. Le familia ==== [[File:8862 - Milano - P.za Belgiojoso - Casa del Manzoni - Foto Giovanni Dall'Orto - 14-Apr-2007.jpg|left|thumb|alt=Fachada del Casa Manzoni a Milano|Le [[Casa Manzoni]], viste ab [[piazza Belgioioso]] a [[Milano]]. Acquirite in 1813 per le scriptor, illo esseva le residentia urban de su familia usque a 1873, anno del morte de Manzoni. Hodie illo alberga le "Museo manzoniano", le "Centro de studi manzoniani" e le "[[Società Storica Lombarda|Società Storica lombarda]]".<ref>{{Cita web|url=[http://www.casadelmanzoni.it|titolo=Casa](http://www.casadelmanzoni.it|titolo=Casa) del Manzoni|accesso=21 januario 2026|editore=Casa del Manzoni}}</ref>]] Quanto le spirito de Manzoni se habeva cambiate durante le ultime menses del residentia parisin, o melio, quanto illo esseva in contradiction con le valores e le modelos precedente, es difficile dicer. Certemente le grande citate francese, capital del belle mundo e del intellectuales del epocha, non exerceva plus alcun fascino super ille.<ref name="ReferenceB"/><ref>Ciò emerge da {{cita|Sforza|p. 90}}:{{Citation|Solo la vostra presenza mi lega ancora a questa città, che per il resto non esercita su di me alcuna attrattiva.|Lettera al Fauriel (29 maggio 1810)|Il n'y a que vous qui m'attachez encore à ce Paris que je n'aime point du tout pour tout le reste.|lingua=fr}}</ref> In besonio de tranquillitate, Manzoni quitava [[Parigi]] con le familia le 2 junio, dirigite verso [[Brusuglio]], ubi ille arrivava, malgrado alcun inconvenientes,<ref>{{cita|Ginzburg|p. 31}}:{{Citation|Arrivati a Lione, s'ammalò Giulia e s'ammalò la bambina [Giulia Claudia]. Enrichetta era incinta, o credeva di esserlo; soffriva di disturbi che le sembravano segni di gravidanza. Manzoni dovette farsi togliere un dente.}}</ref> alcun septimanas plus tarde. Ibi, tamen, ille incontrava le ira del familia Blondel, irate per le conversion de Enrichetta al catholicismo, un resentimento que non diminuiva con le passar del annos.<ref>{{cita|Ginzburg|pp. 30-31}}</ref> Le Manzoni alternava periodos a Brusuglio e in le citate, habente durante le belle saison lor residentia in le villa extra le porta, ubi Alessandro se dedicava al agricultura. A Milano illes se establiva durante quasi duo annos al numero 3883 de via S. Vito al Carobbio,<ref>{{cita|Boneschi|p. 251}}</ref> pro pois passar un anno in le [[Casa Beccaria|palatio del Beccaria]], in [[via Brera]], usque al 2 octobre 1813, quando le scriptor acquisiva un casa in via del Morone, al numero 1171 (hodie 1).<ref name="Par97">{{cita|Parenti|p. 97}}</ref> Manzoni habeva sempre essite habituate a viver in medio del verdor: le nove habitation, que dava super piazza Belgioioso, habeva «un jardin proprie interne, con un certe qual sensation de claustro, absolutemente lo que esseva convenibile al indole de Manzoni».<ref>{{cita|Radius|p. 55}}</ref> In via del Morone le autor haberea passate le resto de su vita. Durante le annos sequente le membros del familia, qui alternava lor residentia inter le palatio urban e le villa de Brusuglio, cresceva in numero.<ref name="Family">{{Cita web|url=http://www.casadelmanzoni.it/content/la-famiglia-manzoni#n10|titolo=La Famiglia Manzoni|accesso=21 januario 2026|editore=Casa del Manzoni|urlarchivio=https://web.archive.org/web/20160311035010/http://www.casadelmanzoni.it/content/la-famiglia-manzoni#n10|dataarchivio=11 martio 2016|urlmorto=sì}}</ref> Post Luigia, nascite e morte le mesme die (5 septembre 1811), le 21 julio 1813 nasceva in via Brera le prime filio mascule, [[Pietro Luigi Manzoni|Pietro Luigi]]. Le 25 julio 1815 le casa de via del Morone esseva allietate per le nascentia de Cristina,<ref name=":5"/><ref name="Par97" /> posteriormente sposa de Cristoforo Baroggi. Durante le annos sequente nasceva anque Sofia (12 novembre 1817), sposa de Lodovico Trotti; [[Enrico Manzoni|Enrico]] (7 junio 1819); Clara (augusto 1821), qui viveva duo annos; Vittoria (martio 1822), sposa desde 1846 de [[Giovanni Battista Giorgini (1818-1908)|Giovanni Battista Giorgini]]); [[Filippo Manzoni|Filippo]] (martio 1826), sposo de Erminia Catena; e Matilde in maio 1830, le ultime, morte celibe.<ref name=":5"/> ==== De Degola a Luigi Tosi: le nove guida spiritual ==== [[File:Luigi Tosi.jpg|thumb|alt=Portrait de Luigi Tosi|Luigi Tosi.]] Ante de partir, le Manzoni habeva demandate al sacerdote jansenista de indicar les un persona digne de confidentia que poterea continuar su opera de assistentia spiritual.<ref>{{cita|Parenti|p. 81}}</ref> Le 30 maio Degola scribeva un littera de recommendation pro don [[Luigi Tosi (vescovo)|Luigi Tosi]], canonic de [[Basilica di Sant'Ambrogio|San Ambrosio]] e etiam ille jansenista.<ref>{{cita|Tonelli|p. 120}}</ref> Tanto Giulia como Alessandro habeva un excellente impression de Tosi, como se pote deducer del parolas del scriptor: «Le dignissime Canonic Tosi esseva visitate per mi matre e me <nowiki>[…]</nowiki>, e esseva trovate un digne amico de Degola; e isto suffice pro su elogio».<ref>{{cita|Sforza|p. 98}}</ref> Le sacerdote se recava regularmente etiam a Brusuglio, quando le familia ibi remaneva, e manteneva su function de [[guida spiritual]] durante multe annos, etiam post su election a [[diocesi di Pavia|episcopo de Pavia]], occurrite in 1823. A Alessandro, como a su sposa e a su matre, le [[eucaristia]] non habeva ancora essite administrate. Post un breve preparation, Manzoni se [[Penitenza (sacramento)|confessava]] le 27 augusto e le 15 septembre, insimul con Giulia e Enrichetta, se accostava pro le prime vice al Communion,<ref>{{cita|Tellini|2007|pp. 24-25}}</ref> ben que le percurso de conversion complete esseva ancora multo longe. De facto, in augusto 1811, le neophyto inviava a Degola e Tosi litteras in le quales ille les demandava respectivemente de orar «proque place al Senior scuoter mi lentor in su servicio e liberar me de un tepore que me tormenta e me humilia», e affirmava que «malgrado mi profunde indignitate, io senti quanto le Omnipotentia del Gratia Divine pote operar in me».<ref>{{cita|Sforza|p. 127}}</ref> === Le quindecim annos creative (1812-1827) === {{Vide etiam|Obras de Alessandro Manzoni}} [[File:Molteni Giuseppe, Alessandro Manzoni.jpg|left|thumb|alt=Portrait de Alessandro Manzoni per Giuseppe Molteni|[[Giuseppe Molteni]], ''Alessandro Manzoni'', oleo sur tela, 1835, [[Pinacoteca de Brera]].]] ==== Introduction ==== Expression jam adoptate per le critica litterari,<ref>{{Cita|Guglielmino-Grosser|p. 229}}; {{Cita|Marchese|p. 28}}.</ref> le ''quindecim annos creative'' sole indicar ille arco temporal durante le qual Manzoni, jam convertite al catholicismo e al ideas romantic, se dedicava al redaction de su obras litterari principal, ab le poesia sacre usque al poesia civil, ab le essayes philosophic-religiose usque al tragedias, pro arrivar finalmente al redaction del prime grande romanzo del historia del litteratura italian. In tote iste generes, Manzoni introduceva elementos nove e revolutionari in relation al tradition litterari: le ''Hymnos Sacre'' revela le coralitate del poesia christian de Manzoni;<ref name="GG230">{{Cita|Guglielmino-Grosser|p. 230}}.</ref> le tragedias, in nomine del verisimilitude, se distacca del unitates aristotelic e revela ille interesse progressive pro le sentimentos human que trovara lor plen expression in le romanzo. ==== Le ''Hymnos Sacre'' ==== {{Vide etiam|Hymnos sacre}} Ab iste momento su vita e su arte essera plenmente conforme al fide e al necessitate de divulgar la per le exemplo e per le obras. In 1812 ille comenciava le redaction del ''[[Hymnos sacre]]''. Ille voleva scriber in iste ordine ''Le Natal'', ''Le Epiphania'', ''Le Passion'', ''Le Resurrection'', ''Le Ascension'', ''Le Pentecoste'', ''Le Corpore del Senior'', ''Le Cathedra de Sancte Petro'', ''Le Assumption'', ''Le Nomine de Maria'', ''Omnes Sanctos'' e ''Le Mortos'',<ref>{{cita|Tonelli|p. 137}}</ref> ma ille portava a termino solmente cinque: ''Le Resurrection'', ''Le nomine de Maria'', ''Le Natal'', ''Le Passion'' e ''[[Le Pentecoste (Hymnos sacre)|Le Pentecoste]]''. Le prime quatro esseva scribite inter april 1812 e octobre 1815 e publicate in un volumine presso le editor milanese Pietro Agnelli al fin de 1815,<ref>{{cita|Tellini|2007|p. 26}}</ref> durante que le redaction de ''Le Pentecoste'', initiate in 1817, esseva completate solmente cinque annos plus tarde, retardate per altere obras al quales le autor se dedicava in le mesme annos, inter le quales se distingue le duo tragedias e le prime version del romanzo. ''Le Omnes Sanctos'' (1830-1847) remaneva in stato de fragmento, como altere possibile additiones al ''Hymnos'' (''[[Le Natal de 1833]]'' e le brevissime ''Deo in le natura''). Le poesia religiose de Manzoni es completate per le ''Strophes pro un Prime Communion''. Le intention del autor es un poesia popular, del qual le stilo se allontana talora proque ancora influentiate per le formation [[neoclassica]],<ref>{{cita|Galletti|pp. 105 e ss.}}</ref> pro retornar pois al communitate del credentes (le ''[[ecclesia]]'' christian) que leva, insimul con le poeta, un canto de laude a Deo, le unic securitate contra le mal sempre dominante in le Historia.<ref>{{cita|Ferroni|p. 46}}:{{Citation|Le voce del poeta se immerge in le medio del populo que vive le rito, e al mesme tempore participa, con spirito agonistic, al conflicto sempre in curso inter le ben e le mal.}}</ref><ref>{{Cita|Guglielmino-Grosser|pp. 229-230}}.</ref> Iste dimension coral emerge super toto in le ''Pentecoste'', ubi le «filios de Eva» (v. 71), dispersate in tote le mundo, trova unitate in le fide in Deo.<ref name="GG230"/> ==== Le 1814 e le ''Odes'' ''civil'' ==== [[File:Prina lynched.jpg|thumb|alt=Impression de epocha representante le linciamento de Giuseppe Prina|Le linciamento de Giuseppe Prina in un impression de epocha.]] Durante que Manzoni elaborava le ''Hymnos Sacre'', le situation politic international se deteriorava rapidemente: [[Napoleone Bonaparte|Napoleone]], fortemente debilititate post le disastrose [[Campania de Russia]] de 1812, cadeva in le grande [[Battalia de Lipsia]] de 1813. In consequentia, anque le [[Stato satellite|Statos satellites francese]], inter le qual [[Regno de Italia (1805-1814)|Regno de Italia]], cadeva sub le colpos del coalition austro-russe, obligante [[Eugenio di Beauharnais]] a fugir de Milano e permittente assi al austriacos de [[Campania de Italia (1813-1814)|reentrar in Lombardia]]. Manzoni viveva iste momentos dramatic con grande angustia, assistente ab su palatio de via del Morone, le 20 april 1814, al linciamento del ministro del financias [[Giuseppe Prina]], le violentia del qual (vivamente deplorate per le scriptor) es narrate in un littera a Fauriel.<ref>{{cita|Ginzburg|pp. 43-44}}:{{Citation|La nostra casa per l'appunto è situata molto vicino a quella dov'egli abitava di modo che abbiamo udito per alcun ore le grida di quelli che lo andavano cercando, il che tenne mia madre e mia moglie in angosce crudeli, anche perché pensavano che non si fermassero a questo. E invero alcuni malintenzionati volevano approfittare di quel momento d'anarchia per prolungarlo, ma la guardia civica seppe fermarlo con coraggio, una prudenza e un'operosità quanto mai degni di lode.}}</ref> A parte le episodio de Prina, Manzoni participava intensemente al [[Cade del Regno de Italia (1814)|tentativo de mantener independente le Alta Italia]] con un regno cuje sovrano haberea essite justo le viceré Eugenio di Beauharnais, subscribente un petition presso le potencias victoriose reunite a [[Parigi]].<ref>{{cita|Fabris|p. 98}}</ref> Poeticamente ille contribuiva al sentimento patriotic con le redaction de duo [[Canzon (metrica)|canzones]], ambes remanente incomplete:<ref>{{cita|Tellini|2007|pp. 83-85}}</ref> ''[[April 1814]]'', in le qual le terre-moto politic milanese es evocate in un perspectiva patriotic e de denuncia contra le politica napoleonian,<ref>{{cita|Nigro|p. 44}}:{{Citation|Manzoni ha scritto la canzone antinapoleonica ''Aprile 1814'' nel linguaggio (rivoltato) delle illusioni della rimeria napoleonica, […]}}</ref> e ''[[Le proclamation de Rimini]]'' (april 1815), in le qual ille reflecte super le [[Proclamation de Rimini|discurso del mesme nomine]] tenite per [[Gioacchino Murat]] pro le defension de Italia, presentante le como un liberator inviate per Deo pro subtraher le italianos al sclavitude.<ref>''Il proclama di Rimini'', p. 699, vv. 36-44: «Egli è sorto, per Dio! Sì, per Colui / Che un dì trascelse il giovinetto ebreo / Che del fratello il percussor percosse; / E fattol duce e salvator de' suoi, / Degli avari ladron sul capo reo / L'ardua furia soffiò dell'onde rosse; / Per quel Dio che talora a stranie posse, / Certo in pena, il valor d'un popol trade;…».</ref> ==== Manzoni e le debatto inter classicistas e romanticos ==== [[File:Sulla maniera e la utilità delle traduzioni.pdf|thumb|left|alt=Prime pagina del articulo de Madame de Staël super le Biblioteca Italiana|Anne Louise Germaine de Staël, ''Super le maniera e le utilitate del traductiones'', traduction de Pietro Giordani in le ''[[Biblioteca Italiana]]'' (januario 1816). Le articulo suscita le initio del debatto inter classicistas e romanticos.]] Le annos sequente al conversion esseva assatis significative pro le panorama litterari e italian. Italia, ancora ligate a un firme tradition classicista, esseva obligate a confrontar se con le nove clima romantic europee. In januario 1816, le intellectual francese [[Madame de Staël]] publicava, traducite in italiano in le prime numero del ''[[Biblioteca Italiana]]'', un articulo intitulate ''[[Super le maniera e le utilitate del traductiones]]'', in le qual illa criticava le italianos qui se obstinava a remaner ligate a un rhetorica vacue, ignorante le novitates proveniente de Germania e de Anglaterra.<ref>{{cita|Ferroni|p. 27}}</ref><ref>{{Cita web|url=http://www.internetculturale.it/opencms/directories/ViaggiNelTesto/manzoni/a11.html|titolo=Le polemiche romantiche|accesso=23 januario 2026|autore=Massimiliano Mancini|editore=Internet Culturale|urlarchivio=https://web.archive.org/web/20150924035719/http://www.internetculturale.it/opencms/directories/ViaggiNelTesto/manzoni/a11.html|dataarchivio=24 septembre 2015|urlmorto=sì}}</ref> Al successive ''querelle'' inter classicistas (con [[Pietro Giordani]] al testa) e romanticos (inter le qual se distingue [[Ludovico di Breme]] e [[Giovanni Berchet]]), Manzoni non participava activemente. Ben que ille esseva del parte del romanticos e participava al ''Cameretta'' litterari animate per [[Ermes Visconti]], [[Gaetano Cattaneo]], [[Tommaso Grossi]] e super toto per le poeta dialectal [[Carlo Porta]],<ref>{{cita|Ferroni|p. 31}}.</ref><ref>{{Cita web|url=http://www.internetculturale.it/opencms/directories/ViaggiNelTesto/manzoni/a12.html|titolo=Le Cameretta portiana|accesso=23 januario 2016|autore=Massimiliano Mancini|editore=Internet Culturale|urlarchivio=https://web.archive.org/web/20150924035721/http://www.internetculturale.it/opencms/directories/ViaggiNelTesto/manzoni/a12.html|dataarchivio=24 septembre 2015|urlmorto=sì}}</ref> ille refusava de collaborar tanto con le ''Biblioteca Italiana'' como con ''[[Le Conciliator]]''.<ref name=":5"/> Ultra le interesse pro le poetic christian, esseva determinante le [[neurosi|neurosis depressive]] que colpava Manzoni desde 1810 e su difficultate a parlar in publico, factores que le fortiava a un vita retirate in su possessiones de Brusuglio o in le quiete de su palatio milanese.<ref name="tellini">{{cita|Tellini|2007|pp. 24-27}}</ref> ==== Le production teatral ==== {{Vide etiam|Pensamento e poetica de Alessandro Manzoni}} Decisive esseva le impression que Manzoni lassava in le [[historia del teatro italian]]. Il interveniva super le structura e le finalitate mesme del drama, que, secundo le scriptor, non debe describer le abstracte ma le verosimil e le motiones del anima del protagonistas, excludente le artificialitate del [[unidades aristotelic]].<ref>{{cita|Tellini|2007|p. 88}}</ref> Le fructos de iste reflexiones, emergite in le ''[[Littera a Monsieur Chauvet]]'' (1820), se collige in le tragedia ''[[Le Comte de Carmagnola]]'',<ref>Initiate le 15 januario 1816, illo esseva editate a Milano solmente in 1820 presso le editor Vincenzo Ferrario ({{Cita|Tellini|2007|p. 90}}).</ref> cuje redaction esseva retardate per le problemas de natura nervose que affligeva le autor<ref>{{Cita|Floriani}}:{{Citation|A chiusura del biennio, riprendendo i contatti con Fauriel nelle tre lettere del 1816, il M<nowiki>[anzoni]</nowiki> sembrava un altro uomo [...] in quella del 25 marzo rievocò i tempi di Meulan, confessando i disturbi nervosi ma anche l'entusiasmo per il lavoro (una tragedia dedicata a lui, "son meilleur ami").}}</ref> e per le labor in le ''Observationes super le moral catholic''.<ref>{{Cita|Floriani}}:{{Citation|Il lavoro sul Carmagnola durò fino al settembre 1819. Mentre lo scriveva il M<nowiki>[anzoni]</nowiki> compose la Pentecoste, iniziata nel giugno 1817 e sospesa alla definizione di 10 strofe, poi rifiutate. Nel 1818 il Carmagnola fu a sua volta sospeso, uscendo poi, per cura di E<nowiki>[rmes]</nowiki> Visconti, all’inizio del 1820, mentre il M<nowiki>[anzoni]</nowiki> si trovava a Parigi.}}</ref> Le secunde tragedia, ''[[Adelchi (Manzoni)|Adelchi]]'', esseva editate in 1822, durante que in le mente comenciava a delinear se le vision narrative del romanzo.<ref name=":5"/> ==== Le crise de 1817 e le ''Observationes super le moral catholic'' (1818-1819) ==== {{Vide etiam|Observationes super le moral catholic}} [[File:Jean Charles Simonde de Sismondi (1773-1842).png|thumb|left|alt=Portrait de Jean Charles Léonard Simonde de Sismondi|[[Jean Charles Léonard Simonde de Sismondi]].]] In le primavera de 1817 Manzoni habeva un breve crise spiritual,<ref>{{cita|Tonelli|p. 160}}</ref> determinate per plure factores, in particular per le appoio del Ecclesia al restauration: le liberal Manzoni non comprendeva le conflicto inter le religion christian, in le qual ille fermemente credeva, e le orientation politic del Ecclesia catholic, que ille non compartiva.<ref>{{cita|Tellini|2007|p. 101}}</ref> Le disillusion que resulta conduceva al aggravation de su maladia nervose e a un consequent refrigeration in le practica religiose, como se deduce de un littera de [[Luigi Tosi (vescovo)|Tosi]] a [[Eustachio Degola|Degola]], in le qual le patre spiritual del scriptor communicava le superamento del crise (14 junio 1817).<ref>Pro approfondir le question del crise spiritual vide {{cita|Accame Bobbio}}.</ref> Anque con le futuro [[vescovo de Pavia|episcopo de Pavia]] il habeva un parve conflicto, tosto oblidate, quando Manzoni habeva manifestate le desiro de retornar pro un periodo a Parigi, incontrante un opposition que le pareva exagerate.<ref name=":15">{{cita|Tonelli|p. 161}}</ref> Le sacerdote videva in le transferimento un periculo pro le fide del discipulo, qui desiderava in vice revider [[Claude Fauriel|Fauriel]] e sperava obtener beneficio pro su problemas nervose. Manzoni demandava totevia de poter partir, ma in maio le policia le refusava le passaportes.<ref>{{cita|Tonelli|pp. 179-180}}</ref> Temporarimente abandonate le hypothese parisian, Manzoni interrumpeva le ''Comte de Carmagnola'' e se retirava in le campania, ubi ille se immersava in le lectura de textos philosophic que servirea de base al ''Observationes super le moral catholic''.<ref name=":15"/> Le annotationes manzonian al autores studiate es utile pro discoperir qual libros ille studiava in ille menses e como ille les judicava: illas a [[John Locke|Locke]], a [[Étienne Bonnot de Condillac|Condillac]] e a [[Destutt de Tracy]] demonstra le distantia de Manzoni ab lor pensamento.<ref name=":15"/> In preparar le ''Observationes'', su attention se dirigeva super toto al ''[[Historia del Republicas Italiane]]'' de [[Jean Charles Léonard Simonde de Sismondi|Sismondi]], cuje dece-sexte e ultime volumina sortiva a Parigi in 1818. Le obra contineva in le ultime tomo violente accusationes contra le catholicismo, lo que suscitava un reaction indignate del canonico Tosi, qui demandava a Manzoni de responder.<ref group=N>Secundo {{cita|De Gubernatis|pp. 146-147}}, Tosi obligava Manzoni, como penitentia pro le vita anticlerical e atheistic de su prime juventute, a scriber un tractato in defension del religion catholic, arrivante mesmo a «chiude<nowiki>[re]</nowiki> in camera Alessandro Manzoni, perché mandasse innanzi il libro sulla ''Morale cattolica'' che non voleva andare avanti».</ref> Iste [[apologetica|obra apologetic]] esseva publicate in 1819 con le titulo ''Super le Moral Catholic, observationes de Alessandro Manzoni, Parte prime''.<ref>{{Cita web|url=http://www.internetculturale.it/opencms/directories/ViaggiNelTesto/manzoni/b32.html|titolo=La ''Morale Cattolica''|accesso=24 januario 2026|autore=Massimiliano Mancini|editore=Internet Culturale|urlarchivio=https://web.archive.org/web/20150924035735/http://www.internetculturale.it/opencms/directories/ViaggiNelTesto/manzoni/b32.html|dataarchivio=24 septembre 2015|urlmorto=sì}}</ref> ==== Le secunde residentia parisian (1819-1820) ==== [[File:Thierry, Augustin, BNF Gallica.jpg|thumb|alt=Portrait del historiographico Augustin Thierry|[[Augustin Thierry]].]] Ja desde [[1817]] Manzoni pensava de retornar a [[Paris]], loco felice del juventute ubi ille sperava poter sanar del crises de nervos sempre plus accentuate.<ref>Isto se deduce de un littera que le oncle de Manzoni, [[Giulio Beccaria]], inviava a su nepote qui non succedeva a recuperar su sanitate ({{Cita|Ginzburg|p. 53}}).</ref> Le partita, tamen, esseva sempre remandate a causa del difficultate de obtener le passaportes.<ref>{{Cita|Ginzburg|p. 49}}</ref> Illos esseva concedite per le autoritates austriac solmente in [[1819]], e le integre familia partiva pro [[Francia]] le 14 septembre.<ref>{{cita|Tonelli|p. 188}}</ref> In le capital francese Manzoni frequentava le historiographico [[Augustin Thierry]] e le philosopho [[Victor Cousin]].<ref>{{cita|Tellini|2007|p. 29}}</ref> Le cognoscentia de Thierry influentiava de maniera importante le conception manzonian del historia, e un certe importantia habeva etiam le [[spiritualismo]] de Cousin. Ben que le ideas de iste ultime non esseva totalmente heterodoxe in materia de religion, certe de su affirmationes le impressionava, como: «Sans Dieu, l'homme et la nature restent un mystère» (sin Deo, le homine e le natura remane un mysterio),<ref>{{cita|Cousin|p. 31}}; a notar que le curso universitari de Cousin habeva loco justamente durante le residentia parisian de Manzoni.</ref> o «La loi suprème, c'est […] la sainteté, le dévouement, la charité, l'amour du prochain; c'est surtout l'amour de Dieu» («Le lege supreme consiste […] super toto in le sanctitate, le devotion, le caritate, in le amor del proximo; illo se manifesta super toto in le amor de Deo»).<ref>{{cita|Cousin|p. 112}}</ref> Manzoni, tamen, non trovava beneficio in le residentia parisian: le crises de nervos non habeva passate, e ille comenciava sentir nostalgia de su casa. Assi, post justo un anno, le 25 julio partiva de Paris con tote le familia pro retornar a Milano le 8 augusto.<ref name=":2"/> Passate le estate, comenciava le annos le plus frenetic del quindecim annos creative, in le quales Alessandro elaborava ille conceptos religiose e providentialistic que trovarea lor culmino in [[Adelchi (Manzoni)|''Adelchi'']] e in le [[Il cinque maggio|''Cinque maggio'']], bases fundamental pro le structura de ''[[I promessi sposi]]'', insimul con le initio del reflection linguistic, structural e artistic super le genere del romanzo ipse. ==== Le biennio 1820-1822: le bases del romanzo ==== {{Vide etiam|Il cinque maggio|Marzo 1821|Adelchi (Manzoni)}} [[File:Steuben - Mort de Napoleon.jpg|thumb|left|alt=Pictura del morte de Napoleone a Sancta Helena|[[Charles de Steuben]], ''Morte di Napoleone I a Sant'Elena, il 5 maggio 1821'', oleo sur tela, 1828.]] In novembre de [[1820]] Manzoni comenciava le tragedia de [[Adelchi (Manzoni)|''Adelchi'']].<ref name=":16">{{cita|Tellini|2007|p. 120}}</ref> Post haber completate un prime abboço in le primavera de [[1821]], ille se distaccava subitamente de illo pro reprender le poesia civil con le redaction de ''Marzo 1821'', ode celebrante le presupponite invasion del [[Lombardo-Veneto]] per le tropas sardo-piemontese post le abdication de [[Vittorio Emanuele I]]. Scribite inter le 15 e le 17 martio,<ref name=":16"/> iste ode revela, in comparation con illos de septe annos ante, un major compactitate structural e securitate tanto in le linguage como in le tractamento del estados de anima del patriotas. Post que le euphoria general se extingueva post le fallimento del [[motos de 1820-1821]], Manzoni reprendeva le [[Adelchi (Manzoni)|''Adelchi'']], comenciante a studiar varie fontes historic (reelaborate in le coeve ensayo ''[[Discorso sopra alcuni punti della storia longobardica in Italia]]'')<ref name=":5"/> a fin que existeva concordantia inter le ''vero historic'' (le eventos realmente occurrite) e le ''vero poetic'' (le ''inventio'' narrative), conception apprendite al schola de Thierry e del ''idéologues''. [[File:Adelchi.jpg|thumb|right|alt=Illustration del morte de Adelchi|Representation del morte de Adelchi]] Le anno [[1821]], tamen, esseva plen de eventos significative: ultra le motos supra mentionate, le 5 maio moriva sur le [[isola de Sancta Helena]] le exiliate [[Napoleone Bonaparte]]. Le novella arrivava in Europa solmente in julio; Manzoni la legeva in le ''[[Gazzetta di Milano (1816-1875)|Gazzetta de Milano]]'' le 17 julio 1821<ref name=":17">{{cita|Tellini|2007|p. 138}}</ref> e remaneva profundemente turbate. Fascinate per le titanismo e le genio de Napoleone,<ref group=N>Le vv. 31-36 del Ode monstra le admiration de Manzoni pro le condottiero: «Fu vera gloria? Ai posteri / l'ardua sentenza: nui / chiniam la fronte al Massimo / Fattor, che volle in lui / del creator suo spirito / più vasta orma stampar».</ref> inter le 18 e le 20 julio<ref name=":17"/> ille componeva [[Il cinque maggio|''Le cinque maio'']]. In le ode, le scriptor vide le grandor del Imperator non tanto in le actos terrestre, quanto in haber comprendite, per medio del suffrentias del exilio, le vanitate del glorias passate e le importantia absolute del [[Salvation (religion)|Salvation]]. Le parallelo con le vicissitudes de [[Adelchi (principe)|''Adelchi'']] e de [[Desiderata (moglie di Carlo Magno)|''Ermengarda'']] monstra le formulation de ille ''provvida sventura'' que devenira central in ''[[I promessi sposi]]''. ==== Del ''Fermo e Lucia'' a ''I promessi sposi'' (1821-1827) ==== {{Vide etiam|I promessi sposi}} [[File:I promessi sposi-008.jpg|left|thumb|alt=Antiporta del edition de 1840 de I promessi sposi|[[Frontispicio#antiporta|Antiporta]] del edition de ''I promessi sposi'' de 1840, illustrate per [[Francesco Gonin]].]] Manzoni initiava le redaction de ''Fermo e Lucia'' le 24 april 1821,<ref group="N" name="Manz.B.II">«24 Ap.le 1821» e «17 7bre 1823» es le datas apposite respectivemente al initio e al fin del prime manuscripto autograph anepigraph del ''Fermo e Lucia''. Vide: {{Cita manoscritto|autore=Alessandro Manzoni|titulo=[Fermo e Lucia]|url=https://www.alessandromanzoni.org/manoscritti/624|data=24 april 1821-17 septembre 1823|citate=Milano|ente=[[Bibliotheca National Braidense]]|collocation=Manz.B.II}}.</ref> ma initialmente interrumpeva le labor.<ref>Illo es apprendite del littera a [[Claude Fauriel]] del 3 novembre 1821, in le qual Manzoni declara: «mon roman à peine commencé a été mis de côté», "mi romanzo appena incominciato è stato messo da parte" ({{Cita|Sforza|p. 213}}).</ref> In le quiete del villa de Brusuglio ille lo habeva comenciate post haber legite romanos europee, specialmente anglese, in particular le [[Ivanhoe|''Ivanhoe'']] de [[Walter Scott]] traducite in francese,<ref name=":18">{{cita|Tonelli||p. 242}}.</ref> proque le [[litteratura italian]] se habeva concentrate usque alora super altere generes prosaic. Sequentemente le methodologia ja adoptate pro le tragedias, le autor initiava un ver e proprie labor de documentation historic, fundate super le lectura del ''Historia patria'' de [[Giuseppe Ripamonti]] e del ensayo ''Sul commercio de' commestibili e caro prezzo del vitto'' de [[Melchiorre Gioia]].<ref>{{Cita|Varotti|p. 26}}</ref> Le prime minuta del ''Fermo e Lucia'' (titulo suggerite per le amico Ermes Visconti, como testificate in un littera del 3 april 1822 a [[Gaetano Cattaneo]],<ref>{{Cita|Vitale|p. 58}}</ref>) terminate le 17 septembre 1823,<ref group="N" name="Manz.B.II" /> consiste de folios de protocollo dividite in duo columnas: a dextera le texto, a sinistra le correctiones. Le secunde redaction del romanzo con le titulo ''Gli sposi promessi'', post le finition de [[Adelchi (Manzoni)|''Adelchi'']] e le composition de [[Il cinque maggio|''Le cinque maio'']], es databile inter 1823 e 1825. Le obra esseva finalmente publicate ab 1825 a 1827 con le titulo definitive ''I promessi sposi''. Le passage de ''Fermo e Lucia'' – cuje structura narrative resultava pauco harmoniose a causa del division in tomos e de ample partes dedicate al [[Monaca di Monza|soror Gertrude]]<ref>{{Cita|Guglielmino-Grosser|p. 232}}:{{Citation|[…] nel caso di Gertrude quel che diventa la "sventurata rispose" era una lunga dettagliata descrizione della caduta nell'abiezione da parte della monaca, […]}}</ref> – a ''I promessi sposi'' esseva alquanto travaliate pro le redefinition del architectura del obra.<ref>{{cita|Tellini|2007|pp. 164-167}}</ref> Ultra le problema expositive, Manzoni se rendeva conto del linguage artificiose e litterari usate per ille, elemento que non correspondeva al exigentias realistic verso le qual tendeva su poetica.<ref>{{cita|Tellini|2007|p. 171}}:{{Citation|…dopo lo studio attento dei classici, la lettura degli stranieri principalmente francesi, la conversazione colta con i propri concittadini, lo scrittore italiano può… accoglie<nowiki>[re]</nowiki> ciò che resta nella cosiddetta "buona lingua" illustre… Di tale fatta è appunto la veste linguistica del ''Fermo e Lucia'': una miscela di laboratorio costruita ''in vitro''…}}</ref> Eligente le [[Dialetti toscani|toscan]] como lingua colloquial pro su personas,<ref name=":20">{{cita|Ferroni|p. 64}}</ref> ille publicava le dicite ''ventisettana'' (nomine date al prime edition de ''I promessi sposi'') ma, conscie del necessitate de ascoltar directemente le eloquentia de ille region, decideva de partir pro [[Florentia]]. === Le viage in Toscana (1827) === ==== Le Gabinetto Vieusseux e le bases del ''Quarantana'' ==== [[File:Giovan Pietro Vieusseux.jpg|thumb|right|alt=Portrait de Giovan Pietro Vieusseux|Photographia de Gian Pietro Vieusseux, fundator del correspondente loco cultural]]In [[1827]] Manzoni se transfereva a [[Florentia]] pro proceder al redaction final del romanzo, corrigite al nivello formal e stylistic, de maniera a entrar in contacto con e "viver" le lingua florentin del personas cultivate, que representava pro le autor le sol lingua del Italia unite. Le viage, initiate le 15 julio, videva le integre familia Manzoni (le filios, le vetere matre Giulia e le sposa Enrichetta) passar per [[Pavia]] – ubi illes se fermava pro salutar le canonico Tosi, devenite [[episcopato de Pavia|episcopo del citate]] –, [[Genova]], [[Lucca]], [[Pisa]]<ref name=":2" /> e arrivar le 29 augusto al capital del [[Granducato de Toscana]].<ref>{{cita|Tellini|2007|p. 234}}</ref> [[File:Alessandro Manzoni FI.jpg|thumb|left|alt=Lapide commemorative del residentia de Manzoni a Florentia|Lapide in memoria del periodo florentin de Manzoni]]Le residentia, que durava usque a octobre, esseva un triunfo pro le scriptor: le membros del [[Gabinetto Vieusseux]] (con a lor testa [[Niccolò Tommaseo]], le mesme [[Giovan Pietro Vieusseux]], [[Giovanni Battista Niccolini]] e [[Gino Capponi]])<ref>{{cita|Tonelli|p. 247}}</ref><ref>{{cita|Tellini|2007|pp. 234-235}}</ref> le recipeva con tote le honores. Anque [[Giacomo Leopardi|Leopardi]], qui non admirava ni compartiva le ideologia e le poetica manzonian, le salutava cordialmente.<ref>Le relationes inter le duo maxime representantes del romanticismo italian esseva characterisate per un cordialitate forçate, debite a visiones litterari e moral opposite. Leopardi, de su parte, non comprendeva le admiration pro le romanzo de Manzoni ({{cita|Tortoreto|pp. 322-336}}.)</ref> Le fama de ''I promessi sposi'' superava presto le circulos litterari, perveniente al corte granducal, ubi [[Leopoldo II de Toscana|Leopoldo II]] in persona recipeva le romanciero. Durante iste encontros, exigente pro Manzoni a causa de su problemas nervose, ille approfundava su investigation linguistic per le contacto directe tanto con le nobilitate florentin como con le populo, e notava le similaritate del terminologia usate per le duo classes. Le fructo de iste observationes esseva fundamental pro le selection del florentin (in loco del toscan generic) como lingua quotidian pro le personas de su romanzo,<ref name=":20"/> selection que le conduceva a revider le obra durante le annos trenta e a publicar lo definitivemente in 1840 (de ubi le nomine de ''Quarantana'') insimul con le ''[[Historia del columna infame]]''. Iste ultime ensayo reprende e disveloppa le thema del [[untor|untor]] e del [[peste]], que ja habeva occupate un parte tanto importante in le romanzo e del qual illo inicialmente constitueva un ''excursus'' historic. === Le annos del silentio (1827-1873) === [[File:Ritratto di Teresa Manzoni Stampa Borri by Francesco Hayez.jpg|thumb|Francesco Hayez, ''[[Portrait de Teresa Manzoni Stampa Borri|Portrait de Teresa Manzoni Borri Stampa]]'', [[Pictura a oleo|oleo]] sur [[Pictura sur tela|tela]], 1849, [[Pinacotheca de Brera]].]] ==== Le prime luctos familial e le secunde matrimonio ==== Le quiete familiar super le qual Manzoni habeva organisate su regime de vita quotidian se frangeva a partir del annos trenta, quando le colpeva le prime luctos familial: le prime esseva illo de su amate sposa Enrichetta, morte le 25 decembre [[1833]] de [[Tuberculose#Altere nomines pro le tuberculose|tabe mesenteric]],<ref>{{cita|Cantù|p. 128}}</ref> contractate a consequentia del numerose gravitationes.<ref>{{cita|Boneschi|p. 348}}</ref> Le dolor de Manzoni esseva tanto grande que, quando in 1834 ille cercava de scriber ''[[Le Natal de 1833]]'', ille non succedeva a completar le obra.<ref>{{cita|Tellini|2007|p. 296}}</ref> Post Enrichetta ille videva morir su amate filia primogenite Giulia, ja sposa de [[Massimo d'Azeglio]], le 20 septembre 1834.<ref>{{Cita|Boneschi|p. 353}}</ref> Le 2 januario [[1837]],<ref>{{cita|Boneschi|p. 363}}</ref> gratias al intervention de su matre e de su amico [[Tommaso Grossi]],<ref>Giulia Beccaria, secundo lo que rememora [[Marta Boneschi]], esseva preoccupate del condition spiritual e psychologic de su filio, preoccupation que illa non celava a Tommaso Grossi ({{cita|Boneschi|pp. 361-362}}).</ref> ille se maritava con [[Teresa Borri]], vidua del conte Decio Stampa e matre de [[Stefano Stampa]], figura al qual Manzoni esseva multo attachate.<ref>Le filiaste de Manzoni, in 1885, publicava un libro ric de anecdotas, phrases e habitos de su patre per matrimonio, in le tentativa de completar e meliorar le portrait que Cantù nos habeva transmittite: {{cita|Stampa|p. 292}}.</ref> Le nove sposa, al contrario de Enrichetta, esseva dotate de un forte personalitate e de un bon cultura litterari.<ref>{{Cita|Tellini|2007|p. 37}}</ref> A causa de su character protective verso le marito, Teresa entrava tosto in conflicto tanto con le vetere socera como con Grossi, qui debeva abandonar le palatio de via del Morone ubi ille habita ab plus de vinti annos.<ref>{{cita|Boneschi|p. 365}}</ref> Le annos sequente esseva ancora marcate per le morte de multe de su car personas: de su filia Cristina (27 maio 1841),<ref name="Bon381">{{Cita|Boneschi|p. 381}}</ref> sequite duo menses plus tarde per le matre Giulia Beccaria (7 julio)<ref name="Bon381" /> e, finalmente, per le amico [[Claude Fauriel|Fauriel]] (15 julio 1844).<ref>{{cita|Ginzburg|p. 193}}</ref> === Le 1848 e le exilio a Lesa: Antonio Rosmini e le critica al romance === {{Vide etiam|Cinque dies de Milano|Antonio Rosmini}} [[File:Giuseppe Garibaldi visiting Alessandro Manzoni on 15 March 1862.jpg|left|thumb|alt=Pictura de Garibaldi que visita Manzoni|[[Sebastiano De Albertis]], ''[[Giuseppe Garibaldi]] visita Alessandro Manzoni le 15 martio 1862'', [[Pictura a oleo|oleo]] sur [[Pictura sur tela|tela]], 1863. Garibaldi non esseva le sol personalitate politic importante a visitar Manzoni: [[Camillo Benso, conte de Cavour|Cavour]], [[Vittorio Emanuele II]], le estadista anglese [[William Gladstone]],<ref name=":2"/> [[Giuseppe Verdi]] e le [[principes de Piemonte]] [[Umberto I de Savoia|Umberto]] e [[Margherita de Savoia|Margherita]] voleva cognoscer le personalmente.<ref>{{Cita|Bracalini|pp. 66-67}}</ref>]] Milano, como le altere grande citates europee, non esseva immun al [[Motos de 1848|revoltationes que explodeva in tote Europa]]: durante le famose [[cinque dies de Milano|cinque dies]] le patriotas succedeva a expulsar, ben que momentaneemente, le austriacos del [[feldmaresciallo]] [[Radetzky]]. Inter iste homines imbibite del {{'}}, epopeia del Risorgimento'' era etiam le filio de vinti-duo annos de Manzoni, Filippo, qui terminava in carcere al initio del combattimentos.<ref>{{Cita|Cantù|p. 284}}</ref> Si le filio combatteva sur le barricadas, le patre publicava ille odas politic (''[[Aprile 1814]]'', ''[[Le proclamation de Rimini]]'' e ''[[Martio 1821]]'') que, per timor del represalia austriac, ille habeva nunquam publicate.<ref>{{Cita|Tellini|2007|pp. 40-41}}</ref> Al momento del retorno de Radetzky, Manzoni, timente de suffrer repercussion per su supporto moral al causa del Risorgimento, se refugiava a [[Lesa]], ubi su sposa Teresa habeva un villa.<ref>{{cita|Tellini|2007|p. 41}}</ref> Le residentia in Lesa, que durava usque a 1850, non esseva un exilio sterile: a [[Stresa]], non longe, viveva le philosopho e sacerdote [[Antonio Rosmini]], cognoscite de Manzoni ja desde 1827.<ref>{{Cita|Bonola, ''Carteggio''|p. XIII}}</ref> Le retiro al [[laco Maggiore]] serviva al scriptor pro cognoscer melio le anima e le pensamento de Rosmini, de qui ille apprecia profundemente le personalitate e le pietate, ultra le discussiones religiose, linguistic e politic,<ref>Vide, pro un relation inter le duo homines ab un puncto de vista human e intellectual, {{Cita|Riconda|titulo = Manzoni e Rosmini}}.</ref> como se pote deducer del copiose correspondentia epistolar inter le duo.<ref>{{cita|Bonola, ''Carteggio''}}</ref> Ab le puncto de vista strictemente litterari, iste annos videva Manzoni rejectar ille equilibrio inter le vero historic e le vero poetic establite in su romance. Attrahite de plus in plus per le studios linguistic, historic e philosophic, ille senti sempre plus necessari e urgente le recerca del «veritate objective», condemnante – in le ensayo ''[[Obras de Alessandro Manzoni#Del romance historic e, in general, del compositiones miscite de historia e invention|Del romance historic]]'' e in le dialogo ''[[Obras de Alessandro Manzoni|Del Invention]]'', ambes publicate in 1850 – le commixtion inter ''inventio'' e ''historia''.<ref>{{cita|Ferroni|pp. 66-68}}</ref> ==== Le annos del Risorgimento: luctos private e symbolo del Patria ==== {{Vide etiam|Del unitate del lingua e del medios pro diffunder la}} [[File:Illustrazione popolare 1873 - Funerali di Manzoni.jpg|thumb|right|alt=Incision del funerales de Alessandro Manzoni a Milano|Le funerales de Alessandro Manzoni, in un incision del epocha: {{Citation|A mediedie le feretro, precedite per le cento bandieras del scholas e del associationes operari e per le representationes italian, se dirigeva al Cimiterio Monumental, passante per le vias major.|2 = {{Cita|Venosta|pp. 157-158}}}}]] Le annos sequente esseva multo dolorose: in 1853 moriva Tommaso Grossi, in 1855 le amico Rosmini e le anno sequente le filia Matilde, malate desde longe tempore de [[tuberculose]];<ref>{{cita|Tellini|2007|p. 42}}</ref> in 1858 le oncle Giulio Beccaria<ref>{{cita|Boneschi|p. 394}}</ref> e in 1861 le sposa Teresa, cuje salute habeva essite irreparabilemente compromisse annos ante per un graviditate difficile.<ref>{{Cita web|url=http://www.giuliamarucelli.it/teresa-borri-manzoni-vedova-stampa/ |titulo=Teresa Borri Manzoni (vidua Stampa)|autore=Giulia Marucelli|editore=Giuliamarucelli.it|data=9 julio 2012|accesso=26 januario 2026}}</ref> Iste serie de luctos esseva alternate per le conferimento de honorificationes per le nascite [[Regno de Italia (1861-1946)|Regno de Italia]] e per le visitas de illustre hospites. Le 29 februario [[1860]], ancora ante le proclamation official del nove stato unitari, Manzoni esseva nominate [[Senatores del VII legislatura del Regno de Sardinia|senator del Regno de Sardinia]] per meritos verso le patria.<ref>{{Cita web |url=http://notes9.senato.it |titulo=Ficha del senator Alessandro Manzoni |accesso=26 januario 2026 |editore=Senato del Republica |urlarchivio=https://web.archive.org/web/20100126122348/http://notes9.senato.it |dataarchivio=26 januario 2010 |urlmorto=sì}}</ref> Con iste cargo ille votava in [[1864]] in favor del transferimento del capital ab [[Torino]] a [[Firenze]] usque a [[Roma]] esser liberate.<ref name=":2"/> Ab le puncto de vista intellectual, durante le ultime annos ille scribeva ensayos historic, inter illes ''([[Le Revolution francese de 1789 e le Revolution italian de 1859: ensayo comparative]])'',<ref>{{Cita|Mazza Tonucci|pp. 114-115}}</ref> e ensayos linguistic concernente le lingua italian. Como presidente del commission parlamentar sur le lingua, Manzoni redigeva in [[1868]] un relation sur le italiano (''[[Del unitate del lingua e del medios pro diffunder la]]'') adresse al ministro Broglio, in le qual ille cercava un solution practic pro diffunder le florentin in tote Italia.<ref>{{cita|Tellini|2007|pp. 45-46}}</ref> Le 28 junio [[1872]] ille esseva nominate citatano honorari de Roma.<ref>{{cita|Beltrami|p. 126}}</ref> === Le morte e le funerales === [[File:Veduta della chiesa di San Fedele con la statua di Manzoni, Milano.jpg|thumb|left|alt=Fachada del ecclesia de San Fedele a Milano con le monumento a Manzoni|Le ecclesia de San Fedele, ab cuje scalones Manzoni cadeva battente le testa; ante illo le monumento al poeta, inaugurate in 1883.]] Manzoni, a parte le disturbos nervose del qual ille suffreva e un maladia que le colpava in 1858, gaudeva generalmente de bon salute.<ref>{{cita|Cantù|p. 318}}</ref> Le anno [[1873]] esseva tamen le ultime de su vita: le 6 januario ille cadeva battente le testa contra un scalon al exito del [[Ecclesia de San Fedele (Milano)|ecclesia de San Fedele]],<ref name=":5"/><ref>{{cita|Fabris|p. 122}}</ref> causante se un [[trauma cranial]]. Le scriptor se accorgeva, ja post alcun dies, que su facultates intellectual comenciava lentemente a declinar,<ref>{{cita|Fabris|p. 124}}:{{Citation|Ma qualche giorno dopo quel 6 gennaio, egli disse a don Natale Cerioli: "Non si accorge Lei di un decadimento in me? Tutte le idee mi si confondono: non sono più io".}}</ref> usque a cader in un stato [[catatonic]] durante le ultime menses de su vita. Le suffrentias esseva aggravate per le morte del filio major Pietro Luigi, occurrite le 28 april.<ref name="Family" /> Le 22 maio al horas sex e quindec minutas del vespere, Manzoni expirava a causa de un [[meningitis]] contrahite in consequentia del trauma.<ref>{{Cita|Onoranze funebri ad Alessandro Manzoni|p. 27}}</ref> Le corpore esseva imbalsamate per septe medicos incaricate per le Municipio de Milano inter le 24 e le 27 maio.<ref>{{Cita|Onoranze funebri ad Alessandro Manzoni|p. 14; p. 16}}</ref> Al solemne funerales de Stato, celebrate in le [[Duomo de Milano]] le 29 maio, participava le maxime autoritates del Regno,<ref name="ReferenceA">{{Cita|Onoranze funebri ad Alessandro Manzoni|p. 3}}</ref> inter illes le futuro rege [[Umberto I de Savoia|Umberto I]], le [[Ministros del affaires externe del Regno de Italia|ministro del affaires externe]] [[Emilio Visconti Venosta]] e le representationes del [[Camera del deputatos (Italia)|Camera]] e del [[Senato del Regno (Italia)|Senato]]<ref>[[Archivo historic del Senato del Republica]], ''Memoriaweb'', newsletter n. 39 (serie nove), julio 2023, [https://www.senato.it/application/xmanager/projects/leg19/file/Manzoni.pdf ''Memorias de Alessandro Manzoni in le Senato del Regno''], paginas 15 e sequente</ref> e del Provincias e del Citates del Regno.<ref name="ReferenceA"/> Felice Venosta narra le detalios, describente le stato de animo in le qual se trovava le citate: {{Citation|Per le vias un crito de venditores de photographias del grande poeta, de portraits de omne formato, de omne precio… Le parietes del casas esseva tapissate de avisos portante le nomine de Manzoni […] le homines esseva tote in le vias, e medie Milano, sin exaggerar, voleva sequer le feretro al Cimiterio.<ref>{{Cita|Venosta|p. 155}}</ref>|}} == Le debatto super Manzoni == [[File:Tomba Manzoni.jpg|left|thumb|Tomba de Manzoni al ''Famedio'' del Cimiterio monumental de Milano.]] === Le attacco del catholicos reactionari === Le disparition de Alessandro Manzoni non suscitava un unanime cordolio: le mundo catholic plus [[Cattolicismo intransigente|reactionari e clerical]], per exemplo, non deplorava su morte.<ref>Un quadro complete sur {{Cita|Azzolin|p. 26 e ss.|cidAzz}}.</ref><ref>{{cita|Badini Confalonieri|p. 165}}:{{Citation|Le antipathia del intransigentes <nowiki>[catholicos reactionari]</nowiki> pro le scriptor lombarde ha un longe historia, como es ben note, e va del colpos, in le anno de su morte, del ''Civiltà Cattolica'', al opiniones convergente de [[don Bosco]] e de Davide Albertario...}}</ref><ref>Interesante es le studio de {{Cita|Badini Confalonieri}} super le relation inter Manzoni e alcun catholicos intransigente, inter illes le "prime" ultramontanista [[Félicité de Lamennais|Lamennais]].</ref> Anzi, le jesuitas de ''[[La Civiltà Cattolica]]'' passava su morte sub silentio, pro pois lancear se contra le scriptor in le articulo del 26 de junio 1873, ''Alessandro Manzoni e Giuseppe Puccianti''.<ref>{{cita|''La Civiltà Cattolica''|pp. 77-78}}</ref><ref group=N>Pro un rapide introduction a Puccianti, defensor del manzonismo in linguistica, vide: {{Treccani|giuseppe-puccianti|Puccianti, Giuseppe|accesso=26 janvier 2026}}.</ref> In le grave dissidio inter le duo animas del catholicismo italian del epocha, Manzoni esseva considerate le standard per medio del qual le liberales poteva effectuar lor politica laicista e le demolition del poter temporal del papas.<ref group="N">Durante le [[Oitocento]], le christianismo catholic europee esseva dividite inter le [[catholicismo reactionari]], fidel al alliance inter throno e altare, e le [[Christianismo liberal|liberal]], que voleva conciliar le aspirationes del mundo moderne con le fide catholic. Iste ultime linea de tendentia esseva exprimite, in Francia per [[Félicité de Lamennais]] e [[Augustin Thierry]], e in Italia per [[Gino Capponi]], [[Antonio Rosmini]], [[Raffaello Lambruschini]] e Manzoni ({{cita|Giudice-Bruni|pp. 206-207}}). Manzoni, de facto, non condivideva le union inter le [[poter temporal]] e le poter spiritual ({{cita|Cantù|pp. 304-305}}), tanto que ille votava, in su qualitate de senator del Regno de Italia in 1861, pro le transferimento del capital de [[Turin]] a [[Roma]], capital ancora del Stato Pontificio; e acceptava, in 1872, le [[cittadinantia honorari]] del citate del Papas nuper conquerite.({{cita|Tellini|2007|p. 45}})</ref> A iste proposito don [[Davide Albertario]], un del plus ardente criticos del religiositate manzonian e "paradigma" del accusationes dirigite per le zelantes contra le liberal Manzoni,<ref>Vigorelli, p. 462 nota, in {{Cita|Albertario}}:{{Citation|Io ha volite reportar integralmente le articulo de don A[lbertario], proque iste esseva purtroppo le position del clericalismo official, como demonstra simile positiones, a ille tempore, del «Civiltà Cattolica»...}}</ref> non sparniava criticas dur super le ambiguitate del comportamento de Alessandro: [[File:Davide Albertario.jpg|thumb|Don Davide Albertario (1846-1902), un del plus acharnate oppositores del religiositate e del opera manzonian.]] {{Citation|Manzoni non videva o non voleva vider le inganno que le revolution celava detra su promessas de unitate italian [...] Il ergo non se jungeva al defensores del fide; lassava de latere le alte interesses del catholic e faceva su proprie illos del revolution; non pro isto negava le catholicismo, ma lo portava con se in le campo inimic, e le inimicos le accolligeva con applauso, ille e le divin prisionero <nowiki>[le Papa, n.d.a]</nowiki>.<ref>|{{Cita|Albertario}}, p. 457}}</ref>|}}[[Benedetto Croce]], in 1941, reportava que ancora post plure annos le catholicos "intransigente" faceva audir lor voce per medio de [[Giovanni Papini]]:<ref>{{Cita|Croce 1941|p. 387}}</ref> {{Citation|Alessandro Manzoni, ric del sucros le plus venenose del [[Illuminismo|illuminismo]] francese, non vide in le Catholicismo nisi un humanitarismo social con alcun ritos a gustar plus tosto que a aprofundar; attende que mori tote le [[Jansenismo|jansenistas]] italian pro renunciar a su prime tentationes de rigorista fastidiose, e mesmo non le renuncia; representa un Episcopo tanto grande que il es difficile trovar le in le vita e in le historia, extra del Sanctos, durante su sancto non lo es; representa un fratre, troppo dissimile de su pares e superiores; un monacha homicida, lascive e proxeneta; representa un parochiano tanto vile que [[San Johannes Bosco]] nunquam le perdonara; non dice un sol parola, in su longe vita, in defensa del Pontificato roman in le [[Oitocento]], sfidante condemnationes authentic del Santa Sede, al qual obediva, con suffrentia, Episcopos, sacerdotes, laicos; e malgrado toto isto, tote le catholicos le considera le scriptor catholic per excellentia e alcun mesmo le proponerea voluntarimente como sancto.<ref>{{Cita|Croce 1941|p. 386}}</ref>|}} === Le critica litterari super Manzoni === {{Vide etiam|I promessi sposi#Fortuna del romanzo e critica letteraria}} ==== Le mito manzonian: inter luces e umbras ==== [[File:Gadda 1921.jpg|thumb|right|alt=Portrait del scriptor Carlo Emilio Gadda in 1921|Le scriptor milanese [[Carlo Emilio Gadda]].]] Le prime biographias de Manzoni esseva scribite per [[Cesare Cantù]] ([[1885]]), [[Stefano Stampa]], qui publicava su obra anque in 1885 como responsa a alcun inexactitudes de Cantù,<ref name=":14">Vide le integre obra de {{Cita|Stampa}}, cuje scopo es precisamente corriger le inexactitudes del prime biographos.</ref> Cristoforo Fabris, [[Angelo De Gubernatis]] ([[1879]]), durante un parte del litteras esseva publicate per [[Giovanni Sforza (storico)|Giovanni Sforza]] in [[1882]]. Le figura enigmatic del scriptor, constantemente affligite per symptomas depressive e relegite a un vita retirate, incitava [[Paolo Bellezza]] a componer le essay ''Genio e follia in Alessandro Manzoni'' (1898), in le qual ille analysava bizarre phobias del scriptor, como agoraphobia, continue syncopes e le timor del pozzangheras.<ref>{{cita|Albani}}</ref> Manzoni non esseva tamen solmente objecto de investigationes [[Psychoanalyse|psychoanalytic]], ma anque de criticas litterari: primo per le [[Scapigliati]], qui videva in ille le expression del respectabilitate burgese detestate.<ref group="N">Significative es le poema ''Preludio'' de [[Emilio Praga]], in le qual le scapigliato annuncia le hora del «antecristos» in opposition al «Casto poeta que Italia adora» (vv. 13-16). Vide: {{Cita libro|autore=[[Emilio Praga]]|sezione=Preludio|titolo=Penombre|città=Milano|editore=Casa editrice degli autori-editori|anno=1864|pp=5-6}}</ref> Sequeva le criticas de [[Giosuè Carducci]], admirator de ''[[Adelchi (Manzoni)|Adelchi]]'' ma implacabile verso le romanzo,<ref>{{cita|Tellini|2007|p. 323}}</ref> e de [[Luigi Settembrini]], autor del ''Dialogo tra Manzoni e Leopardi'', in le qual ille deride le fide catholic del scriptor.<ref>{{Cita web|url=https://www.zibaldoni.it/2015/05/29/i-funerali-del-manzoni-dialogo-tra-giacomo-leopardi-ed-alessandro-manzoni/|titolo=Dialogo inter Giacomo Leopardi e Alessandro Manzoni|accesso=27 januario 2026}}</ref> Admiratio sin condition veniva, in vice, de [[Francesco de Sanctis]], [[Giovanni Verga]], [[Luigi Capuana]]<ref>{{cita|Tellini|2007|p. 324}}</ref> e [[Giovanni Pascoli]], qui dedicava al romanzo le essay ''L'eco d'una notte mitica'' (1896).<ref>{{cita|Pascoli|pp. 2, 5}}</ref> In le [[Ventesime seculo]], a causa del movimentos anticlassicista del [[avantgardias]], del evolution del lingua e del adolcamento del figura del romanziere que esseva inseniate in le scholas, Manzoni suffreva varie criticas de litteratos e intellectuales: inter illes le "prime" [[Benedetto Croce|Croce]]<ref>In 1921 Benedetto Croce, con su essay {{cita|''Manzoni''}}, affundava le romanzo a causa de su forte impronta religiose, cosa que non facerea de ''I promessi sposi'' un ver obra de arte. In 1952, tamen, ille recognosceva le vitalitate del obra manzonian, admitte que se habeva errate ({{cita|''Tornando sul Manzoni''}}).</ref> e le marxista [[Antonio Gramsci|Gramsci]], qui le accusava de paternalismo. Le plus importante apologia del periodo esseva facite per le philosopho [[Giovanni Gentile]], qui in 1923 le definiva, in un conferentia al [[Teatro alla Scala|Scala]], un «grande maestro national»<ref>{{cita|Gentile|pp. 1-31}}</ref> como jam habeva facite [[Giuseppe Mazzini|Mazzini]] e [[Vincenzo Gioberti|Gioberti]], recognoscente in ille le promotor de ille [[Idealismo|idealismo]] [[religion|religiose]], in le qual Gentile se recognosceva, que constitueva pro ille le fundamentos del [[Risorgimento italian]].<ref>Exemplo de action que prendeva le vita seriemente, Manzoni esseva pro Gentile «le grande liberator del populo italian ab le secular servitude del litteratura, del arte pur, del indifferentismo e del dilettantismo, del rhetoric e del classicismo vacue e formal». ({{cita|Gentile|op. cit., pp. 21-22}})</ref> In defensa de Manzoni se situava anque [[Carlo Emilio Gadda]], qui a su debut publicava in 1927 le ''Apologia manzoniana'',<ref>{{Cita|Gadda|pp. 333-343}}</ref> e in 1960 attaccava le plano de [[Alberto Moravia]] de relegar le su proposition linguistic.<ref>{{cita|Tellini|2007|pp. 330-331}}</ref> Solmente in le Secunde Novecento, gratias al studios de [[Luigi Russo]], [[Giovanni Getto]], [[Lanfranco Caretti]], [[Ezio Raimondi]] e [[Salvatore Silvano Nigro]], se ha succedite a "liberar" Manzoni del patina ideologic con le qual ille habeva essite revestite jam al immediate post su morte, analysante con un oculo plus libere de prejudicios su poetica e, anque, le modernitate del obra.<ref>{{cita|Tellini|2007|pp. 335-336}}</ref> == Pensamento e poetica == {{Vide etiam|Pensamento e poetica de Alessandro Manzoni}}[[File:Giuseppe Parini.jpg|thumb|Francesco Rosaspina, ''[[Giuseppe Parini]]'', [[litographia]] del XVIII seculo. Parini, insimul con le tradition illuminista lombarde, esseva fundamental pro le disveloppamento del litteratura civil manzonian, un apporto que non cessava (ma que se accentuava) post le conversion de Manzoni al romanticismo.]] === Inter illuminismo e romanticismo === ==== Le initios neoclassic e illuminista ==== Post le prime juventute, characterisate per un formation fundate super le studio del grande classicos antique e italian, Manzoni entrava in contacto primo con le jacobinismo italian ([[Francesco Lomonaco|Lomonaco]] e [[Vincenzo Cuoco|Cuoco]]), postea, ab 1805, con le gruppo del ''[[Idéologues]]'' francese ([[Claude Fauriel|Fauriel]], [[Pierre Jean Georges Cabanis|Cabanis]]). Le resultato esseva le adhesion, usque al ultime annos del [[annos 1800|prime decennio del Oitocento]], a un illuminismo sceptic in le campo religiose, in le qual predominava le valor del [[libertate]] propugnate per le ideales revolutionari.<ref>{{cita|Ferroni|p. 42}}</ref><ref>Pro un vision plus ample del production antimonarchic e jacobin del Manzoni adolescente, vide {{cita|Langella|pp. 11-20}}.</ref> Manzoni filtrava iste tendentias con le apportos paideutico-educative proprie del lection de [[Giuseppe Parini]], de su avo [[Cesare Beccaria]] e de [[Pietro Verri]].<ref>{{cita|Ferroni|p. 27}}:{{Citation|Comparate al lineas general de illo europee, le Romanticismo italian… se distingue per su cautela e moderation<nowiki>[…]</nowiki> Super toto in su phases initial, illo conserva un relative continuitate con aspectos del Illuminismo (specialmente le lombarde), del qual illo comparti le recerca de un litteratura "utile", que collabora al "perfectionamento" del civilisation.}}</ref> ==== Post le conversion: le Manzoni illuminista ==== Ni mesmo post le conversion al Catholicismo in 1810 e le refutation del versos del ''Urania'' (1809), Manzoni abandonava totalmente le apporto illuminista del ration, del conscientia individual, e del valores de su prime education. Reconoscente le rolo civil del litterato (hereditate del illuminismo milanese e del Alfieri), Manzoni interveniva plure vices in le vicissitudes del historia, como attesta le ''Odes civil'' del 1814 e del 1821. Le manifesto de iste vocation "civil" es plenmente exprimite in le littera ''[[Super le romanticismo]]'' inviate al marchese [[Cesare Taparelli d'Azeglio]] (1823),<ref>{{harvnb|Ferroni|p. 238}}</ref> in le qual le scriptor reaffirma le valor social que un obra de arte litterari debe haber como principal finalitate: {{Citation|Le principio, de necessitate tanto plus indeterminate quanto plus extendite, me sembla poter esser isto: que le poesia o le litteratura in general debe proponer se le utile como scopo, le vero como subjecto, e le interessante como medio.}} <small>(''Super le romanticismo'', Littera al marchese Cesare Taparelli d'Azeglio, 22 septembre 1823.)</small><ref>''Al marchese Cesare Taparelli d'Azeglio'', in {{harvnb|''Epistolario''|I, pp. 277-317, in particular p. 306|Sforza}}. Iste phrase es continite in le redaction original del missiva, non destinate al publication, durante illo non esseva repetite in le version re-elaborate e reducite de 1870.</ref> ==== Le affinita con le romanticismo ==== Le elemento romantic in le production poetic manzonian emerge in le ''Hymnos Sacros'', ubi pro le prime vice le io del poeta se eclipsa in favor de un universalitate coral que eleva su clamore de sperantia e su confidentia in Deo.<ref>{{harvnb|Raimondi 1967|p. 443}}:{{Citation|Precisemente in le momento in que le scriptor prende conscientia del io, illo dispare in un poesia del nos per virtute de un reduction o mortification sublimante del experientia personal que… postula un ordine mysteriose, un ligamine de communion inter le homines e le cosas…}}</ref> Le multitudine del homines, le sentimento religiose e le attention al motiones del anima es tote elementos que approxima Manzoni al nascent movimento romantic, ligante le cultura milanese e illo transalpin per ligamines aesthetic affine. Ultra le dimension "ecclesial" del religiositate manzonian, il non se pote oblidar, concernente le attention al populo, le apporto fundamental del historiographia francese de [[Augustin Thierry]] e del ''[[idéologues]]'', qui propugnava de centrar le historia super le humiles: parve personas que frequentemente cade in le oblivion proque illes non es objecto de interesse pro le chronistas lor contemporanee e que suffre le decisiones del potentes.<ref>{{harvnb|Millefiorini|p. 173}}</ref> === Le catholicismo manzonian === ==== Le rolo del Providentia e le jansenismo ==== [[File:Jacques-bénigne bossuet.jpg|thumb|left|alt=Portrait de Jacques-Bénigne Bossuet|Bossuet esseva un del plus importante predicatores francese del ''grand siècle'', inter le modellos fundamental pro le religiositate manzonian.]] Perdite, al fin del prime decennio del Oitocento, le sperantia de attinger le serenitate per medio del ration, le vita e le historia pareva a Manzoni immergite in un van disordine dolorose: il esseva necessari trovar un fin salvific que adjutarea le homine tanto a constituir un codice ethic terren, quanto a supportar le males del mundo in anticipation del pace celeste.<ref>{{harvnb|Macchia|p. 27}}:{{Citation|[Manzoni] abbraciava le fide christian non proque illo le salvarea de su obsessiones, ma proque super illos il poterea meditar e combatter dramaticamente}}</ref> Le critic [[Alessandro Passerin d'Entrèves]] sublinea le importantia que habeva [[Blaise Pascal]] e le grande moralistas francese del [[Seicento]] (inter illes [[Jacques-Bénigne Bossuet|Bossuet]]) in le formation religiose del scriptor: ab illes ille traheva le ambition de cognoscer le anima human e «le conviction que le [[christianismo]] es le unic explication possibile del natura human, que ha essite le religion christian que revelava le homine al homine»,<ref>{{harvnb|Passerin d'Entrèves|p. 209}}</ref> trovante in lor inseniamentos le confidentia in le religion como instrumento de supportation del infelicitate. Le confidentia in Deo es le puncto de separation ab le [[Pensamento e poetica de Giacomo Leopardi|pessimismo]] de [[Giacomo Leopardi]].<ref group="N">Ambes le scriptores es assertor del violentia que colpe le homine durante su existentia, ma le differentia concerne le sperantia ultime al qual le homine es destinate: si pro Leopardi, como explicate in le ''[[Analyse del Operette morali|Dialogo del Natura e de un Islandese]]'', le cyclo existential del mundo es destinate a resolver se in un cyclo mechanic de destruction e morte, Manzoni reface de cader in iste pessimismo "cosmic" gratias al confidentia que ille pone in le Providentia divine. Vide, pro aprofundar, le essay de {{harvnb|Tortoreto}}. Alcun versos e alcun selectiones stylistic del ''Ognissanti'', fragmento manzonian de 1847, ha essite ponite in opposition con le imagine del ''Ginestra''; in particular: «A Quello demanda, o sdegnoso, / Perché sull’inospite piagge, / All’alito d’aure selvagge, / Fa sorgere il tremulo fior, / Che spiega dinanzi a Lui solo / La pompa del candido velo, / Che spande ai deserti del cielo / Gli olezzi del calice, e muor. / E voi che, gran tempo, per ciechi / Sentier di lusinghe funeste / Correndo all’abisso, cadeste / In grembo a un’immensa pietà» (A. Manzoni, ''Ognissanti'')<br />in opposition a<br />«E tu, lenta ginestra, / Che di selve odorate / Queste campagne dispogliate adorni, / Anche tu presto alla crudel possanza / Soccomberai del sotterraneo foco,( [...] ) E piegherai / Sotto il fascio mortal non renitente / Il tuo capo innocente: / Ma non piegato insino allora indarno / Codardamente supplicando innanzi / Al futuro oppressor; ma non eretto / Con forsennato orgoglio inver le stelle, / Né sul deserto, dove / E la sede e i natali / Non per voler ma per fortuna avesti; / Ma più saggia, ma tanto / Meno inferma dell'uom, quanto le frali / Tue stirpi non credesti / O dal fato o da te fatte immortali». (G. Leopardi, ''La ginestra'').<br />Le flor de Leopardi symbolisa le heroismo sin sperantia final, durante illo de Manzoni spera sempre le intervention final del Gratia resolutori, in le vicissitudes historic (le ''provida sventura'') e ultra. Cfr. notas al ''Canti'', ed. Garzanti, pag. 324, que cita [[Piero Bigongiari|Bigongiari]], [[Giuseppe De Robertis|De Robertis]] e [[Franco Fortini|Fortini]].</ref> Super un terreno tanto impregnante de pessimismo existential, le Providentia, id es le modo mysteriose con que Deo age in le vita human, dispensante le Salvation a su filios, joca un rolo fundamental. Apprehendite al schola del moralista del seculo XVII Bossuet,<ref>Vide in general le essay de {{harvnb|Parisi}}, cuje introduction es jam eloquente super le thema:{{Citation|Pro studiar Manzoni il es necessari prender in consideration, ultra le cultura europee del prime '800, illo del seculos precedente, con attention particular al catholicismo elaborate in Francia per autores del seculo XVII como Bossuet, Nicole e Pascal.|{{harvnb|Parisi|p. 1}}}}</ref> le Providentia joccara un rolo fundamental non solmente intra ''I promessi sposi'', ma anque in le altere obras "minor":<ref>{{harvnb|Tonelli|p. 221}}</ref> le varie personas manzonian debera suffrer patimentos e injustitias intra un mundo corrupte e dominate per un decadentia civil, moral e cultural,<ref group="N">{{harvnb|Frare|pp. 147-165}} revoca, in facto, le condemnation cultural, moral e civil del intellectuales del Oitocento contra le [[Barocco]] e dunque le seculo XVII, in tanto que seculo «stupide e sfarzose» (p. 155), «impregnate de superstition e de magia, provincial e retardate» (p. 156) e expression, in general, del mal governamento espaniol in [[Lombardia]].</ref> e solmente le action del Providentia (appellate, in iste contexto dolorose, anque con le nomine de ''provida sventura'') permittera les de devenir victimas e de obtener ille justitia attendite vanmente sur le terra e que essera in vice dispensate in le Celo.<ref>{{harvnb|Parisi|p. 90}}, analysante le morale de Bossuet, se concentra super le valor "providential" del disaventuras que pote occurrer al homines juste:{{Citation|Deo mira al salute ultime del conscientia <nowiki>[…]</nowiki> Le suffrentias que colpe un persona trova in iste perspectiva su justification ethic: Enrichetta de Francia, qui sin su disaventuras haberea peccate de orgolio, ha recipite gratias a illos le consolationes promittite a illes qui plora. Le disventura ha essite 'providential' como illo que colpe le Ermengarda manzonian.}}</ref> Iste vision tanto pessimista del mundo es debite, anque, al tonalitates profundemente [[jansenista]] que le directores spiritual de Manzoni, Degola primo e Tosi postea, le impartiva in affrontar le vicissitudes human. In realitate, tamen, Manzoni remaneva sempre, del puncto de vista dogmatic, un catholic, mantenente solmente un sever morale de vita proxime al ambientes jansenista. Como sublinea [[Giuseppe Langella]], super le question fundamental del [[Gratia (theologia)|Gratia]]: «Manzoni se conforma sin reservationes al inseniamento official del Ecclesia, confide in le exhortation apostolic del [[evangelio secundo Matthaeo]]:<ref>{{Treccani|et-aperietur-vobis-pulsate|Discurso del monte|accesso=28 januario 2026}}</ref> ''"petite, et dabitur vobis"''… Nulle discrimination, dunque, in le offerta misericordiose del gratia. Manzoni es peremptori: le adjuta divin non es negate a nulle qui lo demanda…».<ref>{{Harvnb|Langella|p. 159}}. Citante le passage del Evangelio, [[Giuseppe Langella|Langella]] intende relevar le paternitate divine que soccurre e veni in adjuta de su filios quando illes lo demanda, explicante assi le concepto del Providentia christian.</ref> === Manzoni dramaturgo e romanziere === [[File:Manzoni 1829.jpg|thumb|right|alt=Portrait de Alessandro Manzoni in 1829|Portrait de Alessandro Manzoni ab un [[aquarello]] de 1829, reproducite in {{harvnb|Cantù}}.|241x241px]] ==== Inter morale e realismo ==== Le scena, secundo Manzoni, non debe vehicular passiones e forte emotiones, in le exasperation del io, ma inducer le spectator a meditar: al «identification emotional» de Racine e del teatro francese il debe substituer le «emotion meditate», pro dicer lo con [[Gino Tellini]].<ref>{{Harvnb|Tellini|p. 92}}</ref> Le vicissitude e le representation debe transmitter un message christian sin pro isto presentar un realitate idyllic: al contrario, Manzoni va in cerca de personas qui, como [[Francesco Bussone]], le conte de Carmagnola, se oppone al mal que domina le societate, mesmo al precio del vita.<ref>{{Harvnb|Ferroni|p. 47}}</ref> Le importante es que le dramaturgo cerca le veritate e remane fidel al realitate historic (le ''vero storico''), lassante al poeta le carga de investigar le sentimentos del protagonista in un determinante contexto. Se delinea assi ille forte vena realistic que dominara anque le economia del romanzo, ab ''Fermo e Lucia'' usque al ''Quarantana'' de ''I promessi sposi'', ubi le [[realismo (litteratura)|realismo]] emerge precisamente del ultime capitulo: il non ha un fin felice, ma un continuation del vita quotidian signate per le disaventuras del protagonistas.<ref>Vide, super iste puncto, le essay de {{Harvnb|Forti|titulo=Manzoni e le refus del idylle}}, e le libro de {{Harvnb|Raimondi, ''Le Romanzo sin idylle''}}.</ref> Le allontanamento de [[Lecco]] de Renzo e Lucia e le reprise del activitates es le fructo del selection de facer continuar le vitas del duo protagonistas intra le quotidianitate historic.<ref>{{Harvnb|Ferroni|p. 58}}</ref> [[File:7005 - Milano - Monumento al Manzoni in p.zza San Fedele - Foto Giovanni Dall'Orto 8-Mar-2007.jpg|thumb|left|alt=Statua in bronzo de Alessandro Manzoni super alte pedestallo in le placia San Fedele|[[Monumento a Alessandro Manzoni (Milano)|Monumento a Alessandro Manzoni]], in [[placia San Fedele]], a [[Milano]]. Erigite in 1883 per obra de [[Francesco Barzaghi]], illo es situate ante le ecclesia de San Fedele, de cuje gradus le scriptor cadeva, reportante le [[trauma cranial]] que le conduceva al morte.]] === Le ''Question del lingua'' in Manzoni === {{Vide etiam|question del lingua}} Manzoni, sub le impulsion del romantismo e de su necessitate de establir un dialogo con un vaste publico heterogenee, se proponeva le scopo de trovar un lingua que presentava un vocabulario plen de terminos ligate al uso quotidian e al campos specific del cognoscentia, reducente le secular disparitate inter le lingua parlate e illo scribite. Isto percurso, initiate ja con le redaction del ''Fermo e Lucia'', videva le scriptor passar, inter 1821 e 1827, del compromisso del ''bon lingua'' litterari al approximation al [[dialectos toscane|toscano]]. Le investigation se concludeva, post annos de studios facilitate etiam per le presentia del governante florentine [[Emilia Luti]], in 1840 con le revision de ''I promessi sposi'' sur le modello del florentino cultivate. Iste modello presentava, ancora plus que le toscano generic, un dimension unitaria inter le oral e le litterari. In facto, inter le edition de 1827 e illo de 1840 esseva eliminate tote le lemmata toscane municipal que esseva distante del uso del florentino currente. Iste selection, ben que approbate per le ministro [[Emilio Broglio]] in le relation de 1868, non esseva acceptate per tote le contemporaneos: [[Carlo Tenca]], in un articulo del 11 januario 1851 in le revista «Crepuscolo», se opponeva al solution manzonian. Le mesme valeva pro le [[Scapigliatura|Scapigliati]] e pro [[Giosuè Carducci|Carducci]], durante que [[Francesco d'Ovidio]], [[Carlo Collodi]], [[Edmondo de Amicis]] e [[Carlo Emilio Gadda]] se refereva al lingua del romanzo, initiando le phenomeno del ''manzonismo''. == Le ''homine'' Manzoni == === Un vita a prime vista tranquille === Alessandro Manzoni in 1870, al etate de octanta-cinque annos. Como consequentia de su stilo de vita extrememente reservate, il non es facile de inquadrar Manzoni como homine. Il viveva principalmente retirate del vita public, mantenente se estranie al principal eventos mondan del citate — salvo le frequentation del [[Salotto Maffei|salon intellectual tenite per Clara Maffei]] — e distante del participation politic active al grande motiones nationalistic del [[Risorgimento]]. Tamen, il manteneva un position culturalmente e moralmente favorabile al causa del Unification (como testifica ''Adelchi'' e ''Marzo 1821''), que lo conduceva a acceptar le nomination como senator vitalicie durante su senectute. Le ration de iste attitude, ultra su character, debe esser cercate in su continue disturbi neurotic (que ille curava con longissime promenadas e un stilo de vita extrememente regular) como agoraphobia, attaccos de panico, hypochondria, lipothymias, varie phobias, inter illos le [[demophobia|timor del turba]], le [[ceraunophobia|timor del tonitros]] e le [[hydrophobia (psychopathologia)|hydrophobia]], iste ultime comprendite como timor del poças d'aqua. Amante del vita tranquille, il menava apparentemente un vita silentiose inter Brusuglio — ubi ille se delectava con [[botanica]] e [[horticultura]] — e via del Morone, dedicate a su studios e al cura del familia. Tamen, a causa del complexos que lo affligeva, ille mesme esseva frequentemente objecto del curas de su proximos. Il cultivava insimul amicities plus proxime, ben que ille evitava nove cognoscentias con le quales se sentiva embarrassate. In le vita quotidian, ille usava principalmente le [[dialecto milanese]]. Inapte in le administration de su bens, ille monstrava al contrario grande attention al mundo circumstante, judicate con placide ironia le eventos politic e social e adoptante auto-ironia verso su proprie males. Le personas proxime sublineava su cortesia, su memoria vivissime e su capacitate discursive elegante, ben que minate per le [[balbuzie]]. === Le description physic === [[File:Alessandro Manzoni - foto.jpg|thumb|alt=Portrait photographic de Alessandro Manzoni in 1868|Portrait photographic de Alessandro Manzoni (1868)]] Le filiastero Stefano Stampa offere un portrait physiognomic assai detaliate de su patre affine, delineante etiam su movimentos e ille ''risetto'' que indicava su character ironic: {{Citation|Manzoni esseva de [[statura]] medie, sì, ma medie plus tosto alte. Io possede le mesura de su persona, e illo esseva de 1 metro, 72 centimetros e 3 millimetros… Ille esseva de corpore ''slanciate'', ma nullemente ''gracile''; plus tosto larg de spatulas e ben conformate de torso… Con belle bracchios e belle gambas, ille haberea apparite un homine integremente ben proportionate, si ille non haberea habite, non le collo curte, sed le spatulas un pauc alte verso le capite, lo que le dava un aere un pauc incurvate <nowiki>[…]</nowiki> Su testa esseva longe de esser parve <nowiki>[…]</nowiki> In su juventute ille habeva le capillos castanee <nowiki>[…]</nowiki> Le oculos de Manzoni, tamen, non esseva parve, sed de grandor ordinari, de color azur tendente al verdastro. Le fronte alte e indicante le intelligentia. Le bucca non esseva large, sed de grandor medie, e con ''labios acuminate'', sur le quales ''ordinariemente'' appareva ille risetto ben definite per Cantù, ''de qui scherza e non deride''.}} <small>(''Alessandro Manzoni. Si m'eût été donné'')</small><ref>{{Harvnb|Stampa|I, pp. 329-331}}</ref> == In le cultura de massa == {{Vide etiam|I promessi sposi#Nella cultura di massa}} [[File:Giuseppe Verdi by Giovanni Boldini.jpg|thumb|left|alt=Portrait de Giuseppe Verdi per Giovanni Boldini|[[Giovanni Boldini]], ''Portrait de Giuseppe Verdi'', 1886. Le compositor de Parma commemorava Manzoni juste un anno post su morte con su ''Missa de Requiem''.]] Le mesme die de su morte, le municipalitate de Milano decretava de dar al ''via del Giardino'', presso le qual Manzoni habeva habitate desde 1813, le nomine del scriptor; le placas con le nove designation ''Via Alessandro Manzoni'' esseva jam fixate le matino del 23 de maio.<ref>{{Cita libro|autore=[[Alfredo Comandini]]|titolo=L'Italia nei cento anni del secolo XIX (1801-1900) giorno per giorno illustrata|url=https://archive.org/details/litalianeicentoa05comauoft/mode/2up/|anno=1930-1942|editore=Antonio Vallardi|città=Milano|p=182|volume=V|capitolo=23 maggio 1873|url_capitolo=https://archive.org/details/litalianeicentoa05comauoft/page/182/mode/2up/search/manzoni}} </ref> Analogemente, le principal citates italian intitularono un via o un corso a su nomine. In [[1874]], al prime anniversario de su morte, [[Giuseppe Verdi]] dirigeva personalmente in le [[chiesa di San Marco di Milano|ecclesia de San Marco de Milano]] le [[Requiem (Verdi)|Missa de Requiem]], componite pro honorar su memoria.<ref>{{Harvnb|Barbiera|p. 274}}</ref><ref group="N">Verdi sentiva devotion verso le autor de ''I promessi sposi'', non solmente pro su prosa e su arte, ma etiam pro le alte valor moral e civil que Manzoni propugnava con su autoritate moral. Isto es demonstrate per un littera de 1867 que le compositor inviava al commun amica Clara Maffei, plen de emotion e reverentia verso Manzoni. Vide: {{Harvnb|Verdi|pp. 390-391}}.</ref> Le 22 de maio [[1883]], al decennial de su morte, in presentia del [[Tommaso di Savoia-Genova|duca de Genova]] e de un representation parlamentar, le corpore esseva transferite con un ceremonia public al [[famedio]] del [[Cimitero monumentale di Milano]], in un sepulcro de granito rubie con solmente su nomine inscripte; in le postmeridie esseva inaugurate le [[monumento ad Alessandro Manzoni (Milano)|monumento in Piazza San Fedele]], opera de [[Francesco Barzaghi]].<ref>{{Cita web|url=http://www.arte.it/opera/tomba-di-alessandro-manzoni-1693|titolo=Tomba di Alessandro Manzoni|editore=ARTE.it|accesso=26 gennaio 2026|urlmorto=no|urlarchivio=https://web.archive.org/web/20251109103705/https://www.arte.it/opera/tomba-di-alessandro-manzoni-1693}}</ref><ref>{{cita pubblicazione|data=27 maggio 1883|titolo=La festa manzoniana|rivista=Illustrazione Italiana|p=326|accesso=31 gennaio 2026|url=http://teca.bsmc.it/pub/images/materiale_a_stampa/periodico/RAV0070589/RAV0070589_1883_00021/RAV0070589_1883_00021_006.jpg|urlarchivio=https://web.archive.org/web/20171210015712/http://teca.bsmc.it/pub/images/materiale_a_stampa/periodico/RAV0070589/RAV0070589_1883_00021/RAV0070589_1883_00021_006.jpg|dataarchivio=10 dicembre 2017|urlmorto=sì}}</ref> Le 29 de decembre [[1923]], al occasion del cinquantesimo anniversario del morte, le [[Regno de Italia (1861-1946)|Regno de Italia]] emitteva un [[Cinquantenario della morte di Manzoni|serie commemorative de sex francobollos]], cedite in parte al comité promotore del celebration.<ref>Pro le detalios super le serie philatelic, vide le articulo: [[Cinquantenario della morte di Manzoni]].</ref> [[File:Sergio Mattarella at the 150th anniversary of Alessandro Manzoni's death - Milan 22 May 2023 - 01.jpg|thumb|right|alt=Sergio Mattarella al Famedio de Milano in 2023|Sergio Mattarella in visita al Famedio le 22 de maio 2023, al occasion del centocinquantesimo anniversario del morte de Manzoni.]] Anque in le secunde medietate del vintesimo seculo e in le prime annos del 2000, le figura de Manzoni esseva evocate in occasiones plus o minus official: in 1973 esseva celebrate le prime centenario de su disparition e, in iste occasion, [[papa Paolo VI]] inviava al [[cardinale]] e [[arcevescovo de Milano]] [[Giovanni Colombo (cardinale)|Giovanni Colombo]] un message in le qual le pontifice brescian refaceva le percurso existential e christian del scriptor.<ref>{{Cita web|url=https://www.vatican.va/content/paul-vi/it/speeches/1973/may/documents/hf_p-vi_spe_19730519_centenario-manzoni.html|titolo=Nel I centenario della morte di Alessandro Manzoni, 19 maggio 1973 {{!}} Paolo VI|sito=[www.vatican.va|accesso=31](http://www.vatican.va|accesso=31) gennaio 2026}}</ref> In ultra, alcun [[500 lire "Manzoni"|liras con su profilo esseva coniate al occasion del bicentenario de su nascentia]] (1985). Al centocinquantesimo anniversario de su disparition, celebrate in 2023, Manzoni esseva commemorate al nivello national tanto per le [[Parlamento italiano|Parlamento]]<ref>{{Cita web|autore=Pierfranco Bruni|url=https://www.corrierenazionale.net/2024/01/16/manzoni-150-presentato-alla-camera-dei-deputati-a-roma/|titolo=“Manzoni 150” presentato alla Camera dei Deputati a Roma|editore=Il Corriere Nazionale|data=16 gennaio 2024|accesso=2 gennaio 2025}}</ref> como per le [[Presidente della Repubblica Italiana|capo del Stato]] [[Sergio Mattarella]], qui visitava le [[Cimitero monumentale di Milano|Famedio]] pro commemorar le homine de litteras.<ref>{{Cita web|lingua=it|autore=Segretariato generale della Presidenza della Repubblica-Servizio sistemi informatici|url=https://www.quirinale.it/elementi/89670|titolo=150° anniversario della morte di Alessandro Manzoni|sito=Quirinale|accesso=2025-01-02}}</ref> In ultra, gratias al intervention del [[Centro nazionale di studi manzoniani]]<ref>{{Cita web|url=https://www.casadelmanzoni.it/content/manifestazioni-il-150esimo-anniversario-dalla-morte-di-manzoni|titolo=MANIFESTAZIONI PER IL 150ESIMO ANNIVERSARIO DALLA MORTE DI MANZONI {{!}} Casa Manzoni|sito=[www.casadelmanzoni.it|accesso=2025-01-02](http://www.casadelmanzoni.it|accesso=2025-01-02)}}</ref> e al sensibilitate del archiepiscopato milanese,<ref>{{Cita web|lingua=it-IT|url=https://www.chiesadimilano.it/news/arte-cultura/omaggio-a-manzoni-nel-duomo-di-milano-1778422.html|titolo=Omaggio a Manzoni nel Duomo di Milano – Chiesa di Milano|accesso=2025-01-02}}</ref> esseva organise alcun eventos pro commemorar Manzoni: le publication del edition critic de ''I promessi sposi'' e del ''[[Osservazioni sulla morale cattolica]]'', per exemplo, per le prime; e le lectura in le Duomo, del 9 de maio al 31 de maio 2023, del romanzo. Finalmente, rememora le [[parodie]] de ''I promessi sposi'' ([[I promessi sposi (Quartetto Cetra)|celle del Quartetto Cetra in 1985]] e [[I promessi sposi (miniserie televisiva 1990)|celle de ''Il Trio'' in 1990]]) e le varie adaptationes televisive, ab [[I promessi sposi (miniserie televisiva 1967)|celle de 1967]] usque al [[I promessi sposi (miniserie televisiva 1989)|adaptation dirigite per Salvatore Nocita in 1989]]. In 2023, al occasion del 150e anniversario del disparition de Alessandro Manzoni, esseva coniate un moneta commemorative de [[2 euro commemorativi|2 euros]] que representa le effigie del scriptor.<ref>{{Cita web|url=https://eurocollezione.altervista.org/_ITALIA_/_2_euro_2023_commemorativo_Manzoni.htm|titolo=ITALIA 2023 : 2 € commemorativo "150º anniv. morte Alessandro Manzoni"|sito=eurocollezione.altervista.org|accesso=2025-11-14}}</ref> == Notas == <references group="N"/> {{Ref}} == Bibliographia == * {{Harvard reference |Surname=Accame Bobbio |Given=Aurelia |Title=La crisi manzoniana del 1817 |Year=1960 |Publisher=Le Monnier |Place=Firenze |Ref=Accame Bobbio}} * {{Harvard reference |Surname=Albani |Given=Paolo |Title=Genio e follia di Alessandro Manzoni |Year=2012 |Journal=Il caffè illustrato |Issue=64-65 |URL=http://www.paoloalbani.it/GeniofolliaManzoni.html |Access-date=31 luglio 2015 |Ref=Albani}} * {{Harvard reference |Title=Alberi Genealogici delle Case Nobili di Milano |Year=2008 |Publisher=Orsini de Marzo |Place=Milano |Editor=Società Storica Lombarda |ISBN=978-88-7531-087-5 |Ref=Alberi Genealogici delle Case Nobili di Milano}} * {{Harvard reference |Surname=Albertario (don) |Given=Davide |Title=Manzoni pro e contro - Ottocento |Year=1975 |Publisher=Istituto propaganda libraria |Place=Milano |Chapter=Il giansenista ha messo alla luce il liberale |Pages=443–462 |Editor=Giancarlo Vigorelli |Ref=Albertario}} * {{Harvard reference |Surname=Angelini |Given=Cesare |Authorlink=Cesare Angelini |Title=Il dono del Manzoni |Year=1924 |Publisher=Vallecchi |Place=Firenze |Ref=AngeliniDono}} * {{Harvard reference |Surname=Angelini |Given=Cesare |Authorlink=Cesare Angelini |Title=Invito al Manzoni |Year=1968 |Publisher=La Scuola Editrice |Place=Brescia |Ref=AngeliniInvito}} * {{Harvard reference |Surname=Angelini |Given=Cesare |Authorlink=Cesare Angelini |Title=Capitoli sul Manzoni vecchi e nuovi |Year=1969 |Publisher=Mondadori |Place=Milano |Ref=AngeliniCapitoli}} * {{Harvard reference |Surname=Arrigoni |Given=Giuseppe |Title=Notizie storiche della Valsassina e delle terre limitrofe dalla più remota fino alla presente età |Year=1840 |Publisher=coi tipi di Luigi di Giacomo Pirola |Place=Milano |URL=https://books.google.it/books?id=NTu6A9OFB0MC&printsec=frontcover&hl=it#v=onepage&q&f=false |Access-date=20 ottobre 2015 |Ref=Arrigoni}} * {{Harvard reference |Surname=Azzolin |Given=Giovanni |Title=Manzoni e i gesuiti della "Civiltà cattolica" |Year=1992 |Publisher=UCIIM |Place=Roma |Ref=cidAzz}} * {{Harvard reference |Surname=Badini Confalonieri |Given=Luca |Title=Presenza dei cattolici reazionari. Qualche riflessione a partire da Manzoni (con nuovi documenti su Manzoni e Lamennais) |Year=2013 |Publisher=Città del Silenzio Edizioni |Place=Novi Ligure |Chapter=Presenza dei cattolici reazionari. Qualche riflessione a partire da Manzoni (con nuovi documenti su Manzoni e Lamennais) |Pages=165–181 |Editor=Q. Marini |URL=https://www.academia.edu/4070255/Presenza_dei_cattolici_reazionari._Qualche_riflessione_a_partire_da_Manzoni_con_nuovi_documenti_su_Manzoni_e_Lamennais_ |Access-date=22 ottobre 2015 |ISBN=978-88-97273-05-9 |Ref=Badini Confalonieri}} * {{Harvard reference |Surname=Barbiera |Given=Raffaello |Title=Il salotto della contessa Maffei e la società milanese (1834-1886) |Year=1895 |Publisher=Fratelli Treves |Place=Milano |Edition=4 |URL=https://archive.org/stream/ilsalottodellaco00barb#page/n9/mode/2up |Access-date=2 ottobre 2015 |Ref=Barbiera}} * {{Harvard reference |Surname=Beltrami |Given=Luca |Title=Alessandro Manzoni |Year=1898 |Publisher=Hoepli |Place=Milano |URL=https://archive.org/stream/alessandromanzo00beltgoog#page/n8/mode/2up |Access-date=19 luglio 2015 |Ref=Beltrami}} * {{Harvard reference |Surname=Bertini |Given=Diego Maria |Title=Revisione de 'La lingua di Manzoni. Avviamento alle prose manzoniane' |Year=1994 |Journal=Aevum |Volume=68 |Issue=3 |Pages=812–818 |Publisher=Vita e Pensiero |URL=https://www.jstor.org/stable/20860448?seq=1#page_scan_tab_contents |Access-date=7 settembre 2015 |Ref=Bertini}} * {{Harvard reference |Surname=Bognetti |Given=Gian Piero |Title=Manzoni giovane |Year=1977 |Publisher=Guida Editori |Place=Napoli |Ref=Bognetti}} * {{Harvard reference |Surname=Boneschi |Given=Marta |Title=Quel che il cuore sapeva: Giulia Beccaria, i Verri e i Manzoni |Year=2005 |Publisher=Mondadori |Place=Milano |ISBN=88-04-54779-0 |Ref=Boneschi}} * {{Harvard reference |Surname=Bonfiglioli |Given=Giorgio |Title=Manzoni, la vita e le opere |Year=1949 |Publisher=Genio |Place=Milano |Ref=Bonfiglioli}} * {{Harvard reference |Title=Carteggio fra Alessandro Manzoni e Antonio Rosmini |Year=1901 |Editor=Giulio Bonola |Publisher=L.F. Cogliati |Place=Milano |URL=https://archive.org/details/carteggiofraale00rosmgoog/page/n9/mode/2up |Ref=Bonola, ''Carteggio''}} * {{Harvard reference |Surname=Bracalini |Given=Romano |Title=La regina Margherita |Year=1983 |Publisher=Rizzoli |Place=Milano |Ref=Bracalini}} * {{Harvard reference |Surname=Calvi |Given=Felice |Title=Il patriziato milanese |Year=1875 |Publisher=Andrea Mosconi libraio |Place=Milano |Edition=2 |Orig-year=1865 |URL=https://archive.org/stream/ilpatriziatomila00calv#page/n3/mode/2up |Access-date=20 ottobre 2015 |Ref=Calvi}} * {{Harvard reference |Surname=Cantù |Given=Cesare |Title=Alessandro Manzoni. Reminiscenze di Cesare Cantù |Year=1885 |Publisher=Fratelli Treves |Place=Milano |URL=https://archive.org/stream/alessandromanzon01cantuoft#page/n7/mode/2up |Access-date=9 agosto 2015 |Ref=Cantù}} * {{Harvard reference |Surname=Carcano |Given=Giulio |Title=Vita di Alessandro Manzoni |Year=1873 |Publisher=Fr.lli Rechiedei |Place=Milano |URL=https://books.google.it/books?id=XXfZAAAAIAAJ&printsec=frontcover&hl=it#v=onepage&q&f=false |Access-date=19 luglio 2015 |Ref=Carcano}} * {{Harvard reference |Surname=Citati |Given=Pietro |Title=Manzoni |Year=1980 |Publisher=Mondadori |Place=Milano |Ref=Citati}} * {{Harvard reference |Surname=Cousin |Given=Victor |Title=Cours d'histoire de la philosophie morale, professé à la faculté des lettres en 1819 et 1820 |Year=1841 |Publisher=Ladrange |Place=Paris |Language=fr |URL=https://archive.org/details/coursdhistoired02cousgoog/page/n5/mode/2up |Access-date=3 gennaio 2024 |Ref=Cousin}} * {{Harvard reference |Surname=Croce |Given=Benedetto |Authorlink=Benedetto Croce |Title=Note sulla poesia italiana e straniera del secolo decimonono. XIV. Manzoni |Year=1921 |Journal=La Critica |Volume=19 |Issue=5 |Pages=257–269 |URL=https://rosa.uniroma1.it/rosa00/index.php/la_critica/article/view/7564/7546 |Ref=''Manzoni''}} * {{Harvard reference |Surname=Croce |Given=Benedetto |Title=Il Manzoni nel cuore dei clericali |Year=1941 |Journal=La Critica. Rivista di Letteratura, Storia e Filosofia |Volume=39 |Issue=1 |Pages=386–387 |Publisher=Direzione della Critica |Place=Napoli |URL=https://ojs.uniroma1.it/index.php/lacritica/article/download/6411/6394 |Access-date=6 luglio 2018 |Ref=Croce 1941}} * {{Harvard reference |Surname=Croce |Given=Benedetto |Title=Tornando sul Manzoni |Year=1955 |Publisher=Laterza |Place=Bari |Chapter=Tornando sul Manzoni |Ref=''Tornando sul Manzoni''}} * {{Harvard reference |Title=Cronaca contemporanea. Roma — (Nostra Corrispondenza) — Alessandro Manzoni e Giuseppe Puccianti |Year=1873 |Journal=La Civiltà cattolica |Volume=8 |Ref=''La Civiltà Cattolica''}} * {{Harvard reference |Surname=de Feo |Given=Italo |Title=Manzoni. L'uomo e l'opera |Year=1971 |Publisher=Arnoldo Mondadori Editori |Place=Milano |Ref=de Feo}} * {{Harvard reference |Surname=De Gubernatis |Given=Angelo |Title=Alessandro Manzoni - Studio biografico |Year=1879 |Publisher=Le Monnier |Place=Firenze |URL=https://archive.org/stream/alessandromanzo00gubegoog#page/n10/mode/2up |Access-date=6 gennaio 2015 |Ref=De Gubernatis}} * {{Harvard reference |Title=Dizionario geografico-storico-statistico-commerciale degli Stati di S.M. il Re di Sardegna |Year=1842 |Editor=Goffredo Casalis |Publisher=G. Maspero Libraio e Cassone e Marzorati Tipografi |Place=Torino |Volume=10 |URL=https://books.google.it/books?id=VwgUAAAAQAAJ&printsec=frontcover&hl=it#v=onepage&q&f=true |Access-date=3 gennaio 2015 |Ref=Casalis}} * {{Harvard reference |Surname=Fabris |Given=Cristoforo |Title=Memorie manzoniane |Year=1901 |Publisher=Cogliati |Place=Milano |URL=https://archive.org/stream/memoriemanzonia00fabrgoog#page/n4/mode/2up |Access-date=19 luglio 2015 |Ref=Fabris}} * {{Harvard reference |Surname=Ferroni |Given=Giulio |Title=Il Romanticismo e Manzoni: Restaurazione e Risorgimento (1815-1861) |Year=2006 |Publisher=Mondadori |Place=Milano |Journal=Storia della Letteratura Italiana |Editor=Giulio Ferroni |Volume=10 |Ref=Ferroni}} * {{Harvard reference |Surname=Forti |Given=Fiorenzo |Title=Manzoni e il rifiuto dell'idillio |Year=1973 |Journal=Giornale storico della letteratura italiana |Volume=150 |Issue=472 |Pages=481–514 |Ref=Forti}} * {{Harvard reference |Surname=Frare |Given=Pierantonio |Title=La condanna etica e civile dell'Ottocento nei confronti del Barocco |Year=2004 |Journal=Italianistica: Rivista di letteratura italiana |Volume=33 |Issue=1 |Pages=147–165 |Publisher=Accademia Editoriale |URL=https://www.jstor.org/stable/23935366 |Access-date=30 marzo 2024 |Ref=Frare}} * {{Harvard reference |Surname=Gadda |Given=Carlo Emilio |Title=Apologia manzoniana |Year=1975 |Publisher=Istituto propaganda libraria |Place=Milano |Chapter=Apologia manzoniana |Journal=Manzoni pro e contro - Novecento, 1 |Editor=Giancarlo Vigorelli |Pages=333–343 |Volume=2 |Ref=Gadda}} * {{Harvard reference |Surname=Galletti |Given=Alfredo |Title=Alessandro Manzoni |Year=1944 |Publisher=Corticelli |Place=Milano |Ref=Galletti}} * {{Harvard reference |Surname=Gentile |Given=Giovanni |Authorlink=Giovanni Gentile |Title=Alessandro Manzoni |Year=1923 |Journal=Manzoni e Leopardi |Publisher=Fratelli Treves |Place=Milano |Pages=1–30 |Ref=Gentile}} * {{Harvard reference |Surname=Ginzburg |Given=Natalia |Title=La famiglia Manzoni |Year=1989 |Publisher=Einaudi |Place=Torino |ISBN=88-06-11568-5 |Ref=Ginzburg}} * {{Harvard reference |Surname=Giordano |Given=Alberto |Title=Manzoni. La vita il pensiero i testi esemplari |Year=1973 |Publisher=Accademia |Place=Milano |Ref=Giordano}} * {{Harvard reference |Surname=Giudice |Given=Aldo |Surname2=Bruni |Given2=Giovanni |Title=Ottocento |Year=1973 |Publisher=Paravia |Place=Torino |Volume=3 |Journal=Problemi e scrittori della letteratura italiana |Ref=Giudice-Bruni}} * {{Harvard reference |Surname=Guglielmino |Given=Salvatore |Authorlink=Salvatore Guglielmino |Surname2=Grosser |Given2=Hermann |Title=Il sistema letterario. Guida alla storia letteraria e all'analisi testuale |Chapter=Alessandro Manzoni |Volume=''Ottocento'' |Edition=2 |Place=Milano |Publisher=Principato |Year=1994 |Pages=221–237 |ISBN=88-416-1354-8 |Ref=Guglielmino-Grosser}} * {{Harvard reference |Surname=Langella |Given=Giuseppe |Title=Studi di letteratura italiana in onore di Francesco Mattesini |Year=2000 |Publisher=Vita e Pensiero |Place=Milano |Chapter=Il mistero della Salvezza. Sul primo abbozzo della "Pentecoste" |Pages=141–184 |ISBN=88-343-0400-4 |URL=https://books.google.it/books?id=ysmZ67cdFKgC&pg=PA141 |Access-date=3 agosto 2015 |Editor=Enrico Elli e Giuseppe Langella |Ref=Langella}} * {{Harvard reference |Surname=Lioce |Given=Francesco |Title=PISANI DOSSI, Alberto Carlo |Year=2015 |Publisher=Istituto della enciclopedia italiana |Place=Roma |Journal=Dizionario Biografico degli Italiani |Volume=84 |ISBN=978-88-12-00032-6 |URL=http://www.treccani.it/enciclopedia/pisani-dossi-alberto-carlo_(Dizionario-Biografico)/ |Access-date=17 marzo 2017 |Ref=Lioce}} * {{Harvard reference |Surname=Macchia |Given=Giovanni |Title=Manzoni e la via del romanzo |Year=1994 |Publisher=Adelphi |Place=Milano |ISBN=88-459-1052-0 |Ref=Macchia}} * {{Harvard reference |Surname=Manzoni |Given=Alessandro |Editor=Giovanni Sforza |Title=Epistolario |Year=1882 |Publisher=Libreria di educazione e di istruzione Paolo Carrara editore |Place=Milano |Volume=vol. 1 (1803-1839) |URL=https://books.google.it/books?id=498vAAAAMAAJ&printsec=frontcover#v=onepage&q&f=false |Ref=Sforza}} * {{Harvard reference |Surname=Manzoni |Given=Alessandro |Editor=Maurizio Vitale |Title=Scritti linguistici |Year=1990 |Publisher=Unione tipografico-editrice torinese |Place=Torino |Ref=Vitale}} * {{Harvard reference |Surname=Marazzini |Given=Claudio |Title=Questione della lingua |Year=2011 |Publisher=Istituto dell'Enciclopedia Italiana |Place=Roma |Journal=Enciclopedia dell'Italiano |URL=http://www.treccani.it/enciclopedia/questione-della-lingua_(Enciclopedia-dell'Italiano)/ |Access-date=31 agosto 2015 |ISBN=978-88-12-00040-1 |Ref=''Questione della lingua''}} * {{Harvard reference |Surname=Marchese |Given=Angelo |Title=Guida alla lettura di Manzoni |Year=1987 |Publisher=Mondadori |Place=Milano |ISBN=88-04-29773-5 |Ref=Marchese}} * {{Harvard reference |Surname=Farinelli |Given=Giuseppe |Authorlink=Giuseppe Farinelli (storico della letteratura) |Surname2=Mazza Tonucci |Given2=Antonia |Surname3=Paccagnini |Given3=Ermanno |Title=La letteratura italiana dell'Ottocento |Chapter=Alessandro Manzoni |Place=Roma |Publisher=Carocci |Year=2002 |Pages=79–116 |ISBN=88-430-2227-X |Ref=Mazza Tonucci}} * {{Harvard reference |Surname=Millefiorini |Given=Pietro |Title=Provando e riprovando: impegno, politica ed etica nella grande letteratura italiana |Year=2009 |Publisher=Jaca book |Place=Milano |ISBN=978-88-16-40874-6 |URL=https://books.google.it/books?id=i-MAfg-qdjwC&pg=PA173 |Access-date=3 agosto 2015 |Ref=Millefiorini}} * {{Harvard reference |Surname=Momigliano |Given=Attilio |Authorlink=Attilio Momigliano |Title=Alessandro Manzoni |Year=1933 |Edition=3 |Publisher=Casa editrice Giuseppe Principato |Place=Messina-Milano |Ref=Momigliano}} * {{Harvard reference |Title=Il giansenismo e l'Università di Pavia. Studi in ricordo di Pietro Stella (Pavia, 22 maggio 2009) |Year=2012 |Editor=Simona Negruzzo |Publisher=Cisalpino |Place=Milano |ISBN=978-88-205-1034-3 |URL=https://www.academia.edu/5069540 |Ref=Negruzzo}} * {{Harvard reference |Surname=Nigro |Given=Salvatore S. |Title=Manzoni |Year=1988 |Edition=2 |Publisher=Editori Laterza |Place=Roma-Bari |Journal=Letteratura italiana Laterza |Volume=41 |ISBN=88-420-0945-8 |URL=https://archive.org/details/manzoni0000nigr |Ref=Nigro}} * {{Harvard reference |Surname=Orlandi |Given=Andrea |Title=Le famiglie della Valsassina |Year=1932 |Publisher=Tip. La Grafica |Place=Lecco |Ref=Orlandi}} * {{Harvard reference |Surname=Parenti |Given=Marino |Title=Immagini della vita e dei tempi di Alessandro Manzoni |Year=1973 |Publisher=Sansoni |Place=Firenze |Ref=Parenti}} * {{Harvard reference |Surname=Parisi |Given=Luciano |Title=Il tema della Provvidenza in Manzoni |Year=1999 |Journal=MLN |Volume=114 |Issue=1 |Pages=83–105 |Publisher=The Johns Hopkins University Press |URL=https://www.jstor.org/stable/3251294 |Access-date=4 settembre 2015 |Ref=Parisi}} * {{Harvard reference |Surname=Pascoli |Given=Giovanni |Authorlink=Giovanni Pascoli |Title=L'eco d'una notte mitica |Year=1896 |Journal=La vita italiana |Volume=2 |Issue=7 |Pages=1–8 |URL=https://books.google.it/books?id=HOUaAAAAYAAJ&pg=PA1 |Ref=Pascoli}} * {{Harvard reference |Surname=Passerin d'Entrèves |Given=Alessandro |Title=Il "nostro" Manzoni |Year=1955 |Publisher=Einaudi |Place=Torino |Chapter=Il "nostro" Manzoni |Journal=Dante politico e altri saggi |Ref=Passerin d'Entrèves}} * {{Harvard reference |Surname=Pensa |Given=Pietro |Title=Famiglia Manzoni: quel ramo del casato |Year=1985 |Journal=Broletto |Volume=2 |Pages=62–69 |Place=Como |URL=http://pietro.pensa.it/Famiglia_Manzoni:_quel_ramo_del_casato |Access-date=23 luglio 2015 |Ref=Pensa}} * {{Harvard reference |Surname=Pini |Given=Enzo |Title=I Manzoni dalla Valsassina alla Martesana |Year=2009 |Journal=Storia in Martesana |Issue=2 |URL=http://www.bibliomilanoest.it/storiainmartesana/pdf/numero02/pini_enzo_i_manzoni.pdf |Access-date=11 marzo 2016 |Ref=Enzo Pini}} * {{Harvard reference |Surname=Piumati |Given=Alessandro |Title=La vita e le opere di Alessandro Manzoni |Year=1886 |Publisher=Paravia |Place=Torino |URL=https://archive.org/stream/lavitaeleopered00piumuoft#page/n3/mode/2up |Access-date=6 gennaio 2015 |Ref=Piumati}} * {{Harvard reference |Title=Manzoni cent'anni dopo |Year=1974 |Editor=Provincia di Milano |Place=Milano |Ref=Manzoni cent'anni dopo}} * {{Harvard reference |Surname=Radius |Given=Emilio |Title=Vita di Alessandro Manzoni |Year=1960 |Edition=2 |Orig-year=1959 |Publisher=Rizzoli |Place=Milano |Ref=Radius}} * {{Harvard reference |Surname=Raimondi |Given=Ezio |Authorlink=Ezio Raimondi |Title=Alessandro Manzoni e il Romanticismo |Year=1967 |Journal=Lettere Italiane |Volume=19 |Issue=4 |Pages=441–456 |Ref=Raimondi 1967}} * {{Harvard reference |Surname=Raimondi |Given=Ezio |Title=Il Romanzo senza idillio |Year=1974 |Publisher=Einaudi |Place=Torino |ISBN=88-06-40246-3 |Ref=Raimondi, ''Il Romanzo senza idillio''}} * {{Harvard reference |Surname=Riconda |Given=Giuseppe |Title=Manzoni e Rosmini |Year=2005 |Publisher=Fondazione nazionale Giuseppe Capograssi - Centro internazionale di studi rosminiani |Place=Roma - Stresa |Ref=Riconda}} * {{Harvard reference |Surname=Stampa |Given=Stefano |Title=Alessandro Manzoni: la sua famiglia, i suoi amici |Year=1885 |Publisher=U. Hoepli |Place=Milano |URL=https://archive.org/stream/alessandromanzon00stamuoft#page/n7/mode/2up |Access-date=9 agosto 2015 |Ref=Stampa}} * {{Harvard reference |Surname=Tellini |Given=Gino |Title=Manzoni |Year=2007 |Publisher=Salerno Editrice |Place=Roma |ISBN=978-88-8402-572-2 |Ref=Tellini}} * {{Harvard reference |Surname=Tommaseo |Given=Niccolò |Authorlink=Niccolò Tommaseo |Title=Colloqui col Manzoni di N. Tommaseo, G. Borri, R. Bonghi; seguiti da Memorie Manzoniane di Cristoforo Fabris |Year=1954 |Publisher=Ceschina |Place=Milano |Editor=Giovanni Titta Rosa |Ref=Tommaseo}} * {{Harvard reference |Surname=Tonelli |Given=Luigi |Title=Manzoni |Year=1984 |Publisher=Dall'Oglio |Place=Milano |Orig-year=1928 |Ref=Tonelli}} * {{Harvard reference |Surname=Tortoreto |Given=Alessandro |Title=Manzoni e Leopardi |Year=1971 |Journal=Aevum |Volume=45 |Issue=3 |Pages=322–336 |Ref=Tortoreto}} * {{Harvard reference |Surname=Trombatore |Given=Gaetano |Authorlink=Gaetano Trombatore |Title=L'esordio del Manzoni |Year=1957 |Journal=Giornale storico della letteratura italiana |Volume=134 |Issue=406 |Ref=Trombatore 1957}} * {{Harvard reference |Surname=Trombatore |Given=Gaetano |Title=I sonetti e le odi giovanili di Alessandro Manzoni e l'idillio "Adda" |Year=1961 |Journal=Giornale Storico della Letteratura Italiana |Volume=138 |Issue=422 |Ref=Trombatore 1961}} * {{Harvard reference |Editor=Carlo Varotti |Title=Manzoni. Profilo e antologia critica |Year=2006 |Journal=La letteratura italiana diretta da Ezio Raimondi |Publisher=Bruno Mondadori |Place=Milano |ISBN=88-424-9229-9 |URL=https://books.google.it/books?id=jwrOcv4UkPoC&printsec=frontcover#v=onepage&q&f=false |Ref=Varotti}} * {{Harvard reference |Surname=Venosta |Given=Felice |Title=Alessandro Manzoni. Cenni sulla vita e le sue opere |Year=1873 |Publisher=Carlo Barbini |Place=Milano |URL=https://books.google.it/books?id=d_o9AQAAIAAJ&pg=PA154 |Access-date=3 agosto 2015 |Ref=Venosta}} * {{Harvard reference |Surname=Verdi |Given=Giuseppe |Authorlink=Giuseppe Verdi |Title="Voi siete un santo" |Year=1975 |Publisher=Istituto propaganda libraria |Place=Milano |Pages=390–391 |Chapter="Voi siete un santo" |Journal=Manzoni pro e contro - Ottocento |Editor=Giancarlo Vigorelli |Ref=Verdi}} * {{Harvard reference |Title=Onoranze funebri ad Alessandro Manzoni |Year=1874 |Editor=Municipio di Milano |Place=Milano |URL=https://books.google.it/books?id=4JoZAAAAYAAJ&printsec=frontcover&hl=it#v=onepage&q&f=false |Access-date=16 marzo 2017 |Ref=Onoranze funebri ad Alessandro Manzoni}} [[Categoria:Alessandro Manzoni| ]] [[Categoria:Cavalleros del Ordine del Sanctos Mauricio e Lazaro]] [[Categoria:Cavalleros del Ordine de Sancto Joseph]] [[Categoria:Cavalleros del Ordine Pour le Mérite]] [[Categoria:Cavalleros de grande croce del Ordine del Corona de Italia]] [[Categoria:Sepultate in le Cimiterio Monumental de Milano]] [[Categoria:Membros del Accademia del Scientias de Torino]] [[Categoria:Poetas romantic]] [[Categoria:Scriptor romantice]] [[Categoria:Scriptor catholic]] [[Categoria:Scriptor del realismo]] [[Categoria:Personas ligate al Accademia Roveretana del Agiati]] [[Categoria:Academicos del Crusca]] [[Categoria:Senatores del VII legislatura del Regno de Sardinia]] [[Categoria:Senatores del VIII legislatura del Regno de Italia]] [[Categoria:Senatores del IX legislatura del Regno de Italia]] [[Categoria:Senatores del X legislatura del Regno de Italia]] [[Categoria:Senatores del XI legislatura del Regno de Italia]] [[Categoria:Personalitates commemorate con funerales de Stato]] gnmvq512twih6pdvlxm5uxzh6r6i4lk 699312 699311 2026-08-28T08:43:36Z Interlingvisto 60932 699312 wikitext text/x-wiki {{Infobox/articulo/persona}} '''Alessandro Manzoni''', nascite '''Alessandro Francesco Tommaso Antonio Manzoni''' ([[Milan]]), ([[7 de martio]] [[1785]] – [[Milan]], [[22 de maio]] [[1873]]) esseva un [[scriptor]], [[poeta]] e [[dramaturgo]] [[Italia|italian]], e anque [[Senator del Regno de Italia|senator del Regno de Italia]]. Considerate como un del major romancieros italian de tote le tempo pro le celeberrime romanzo ''[[Le promesse sposes]]'', capite fundamental del [[litteratura italian]],<ref name="Treccani">{{Treccani|alessandro-manzoni|Manzóni, Alessandro|accesso=16 januario 2026}}</ref> Manzoni habeva le merito de haber jectate le bases pro le romanzo moderne e de haber assi promovite le unitate linguistic italian, sur le tracia del litteratura moralmente e civilmente ingajate proprie del [[Illuminismo italian]]. Passate del periodo [[neoclassic]] a illo [[romantismo|romantic]], Manzoni, devenite un fervente catholic de tendentias [[Christianismo liberal|liberal]], lassava un marca indelebile anque in le [[historia del theatro italian]] (pro haber rumpite le tres [[unitates aristotelic]]) e in le poesia, gratias al nascentia del pluralismo vocal con le ''[[Hymnos Sacre]]'' e al disveloppamento del poesia civil. Le successo e le numerose recognitiones public (ille esseva [[Senator del Regno de Italia|senator del Regno de Italia]]) esseva accompaniate per problemas de sanitate ([[neurosis]], [[agoraphobia]]) e familiar (le numerose mortes que affligeva le vita domestic), que le reduceva a un progressive isolation existential. Nonobstante isto, ille remaneva in contacto per correspondentia con le melior cultura europee, ab [[Goethe]] usque a [[Antonio Rosmini]], subiente anque le influentia de [[Walter Scott]] pro le genere del romanzo historic. == Biographia == === Origines familiar === ==== Familia ==== {{Vider anque|Manzoni (familia)}} [[File:Pietro Manzoni.jpg|left|thumb|alt=Portrait de Pietro Manzoni|Pietro Manzoni, ''Casa Manzoni'', [[Brusuglio]]<ref>{{Harvnb|Ginzburg|1989|p. 345}}.</ref>.]] Per le latere maternal Alessandro Manzoni proveniva del illustre familia del [[Beccaria (familia)|Beccaria]]; le avo esseva [[Cesare Beccaria]], autor del tractato ''[[Dei delitti e delle pene|Del delitos e del penas]]'' e un del principal promotores del [[Illuminismo in Italia|Illuminismo lombard]]. Secundo le mesme Manzoni, ille e su avo se videva solmente un vice, al occasion del visita de su matre al celebre genitor.<ref>Manzoni rememora assi le incontro in {{Harvnb|Fabris|p. 94}}: {{Citation|Io me rememora de haber le vidite un sol vice, e io rememora su figura. Mi matre, ante de poner me in collegio, me duceva a salutar le; e ille iva prender chocolates pro me. Il me pare ancora vider le avo e le armario.}} </ref> Le parentela con le Beccaria le rendeva insuper cosino distante del scriptor [[scapigliatura|scapigliate]] [[Carlo Dossi]].<ref>{{Harvnb|Lioce}}.</ref> Plus modeste esseva in vice le familia paternal:<ref group="N">Pro un quadro general del historia del familia Manzoni ab Giacomo (initio del XVI seculo) usque a Alessandro Manzoni, vide: {{Cita testo |autore=Pietro Pensa |titolo=Familia Manzoni: ille ramo del casato |rivista=Broletto |volume=2 |anno=1985 |pagine=62-69 |città=Como |issn=2388-1232 |url=http://pietro.pensa.it |accesso=23 julio 2015}}</ref> don [[Pietro Manzoni|Pietro Antonio Pasino Manzoni]] (1657-1736), le patre de Alessandro, descendeva de un nobile familia de [[Barzio]], in [[Valsassina]], stabilite in [[1612]] in [[Lecco]] (in le localitate de [[Caleotto]]) sequente al matrimonio de [[Giacomo Maria Manzoni]] con Ludovica Airoldi in 1611.<ref>{{Harvnb|Pensa}}.</ref> Ben que Pietro Manzoni habeva postea recipite le feudo de [[Cascine di Garbagna Novarese#Moncucco|Moncucco]] in le [[Provincia de Novara|Novarese]] in [[1691]]<ref>{{Cita web|http://www.storiadimilano.it/Repertori/cronologia_manzoni.htm|titulo=Chronologia del vita de A. Manzoni e del edificios habitate per ille|accesso=16 januario 2026|autore=Paolo Colussi|editore=Historia de Milano|data=9 april 2012}}</ref><ref>{{Harvnb|Parenti|p. 12}}:{{Citation|Le feudo de Moncucco pertineva al Manzoni, qui lo habeva acquirite del Camera Regia de Milano, con le assenso de Carlo II, rege de Hispania, ja desde le 23 de februario 1691, per opera de Don Pietro Antonio.}}</ref><ref>{{Harvnb|Bonfiglioli|p. 8}}.</ref><ref>{{Harvnb|Casalis|p. 600}}:{{Citation|Moncucco, dependentia de Mirasole in le basse Novarese: se trova super le Arbogna: esseva le signoria del Manzoni del loco de Caleotto in le territorio de Lecco.}}</ref> e in virtute de isto illes esseva contes, in Milano le titulo non esseva valide proque esseva «estranie».<ref name=":5">{{DBI|autore=Piero Floriani|nomeurl=alessandro-manzoni|accesso=16 januario 2026}}</ref><ref name="infeudazione" group="N">Alcun autores, como {{Harvnb|de Feo|p. 27}} e {{Harvnb|Bonfiglioli|p. 8}}, reporta 1773 como anno del infeudation de Moncucco al Manzoni: il se tracta de un evidente error chronologic, proque [[Carlo II de Hispania]] habeva morite in 1700 e le Novarese, ante le [[guerra de succession espaniol]], faceva parte del [[Ducato de Milano]], alora sub le egida de [[Madrid]].</ref> Initialmente don Pietro presentava al govern austriac un requesta official de recognition, ma pois prefereva non insister.<ref>{{Harvnb|De Gubernatis|p. 21, nota 4}}.</ref> In omne caso, quando Roma attribuera multo plus tarde le citatinitate al Manzoni, le titulo comital apparera sur le acto official e sera mantenite per su descendentes. ==== Manzoni e Giovanni Verri ==== Ben que le patre legitim esseva Pietro Manzoni, il es multo probabile que le patre natural de Alessandro esseva un amante de Giulia, [[Giovanni Verri]] (le fratre minor de [[Alessandro Verri|Alessandro]] e [[Pietro Verri]]).<ref name=":5"/><ref name=":0">{{Harvnb|Tellini|pp. 16-17}}: {{Citation|Le patre natural es tamen Giovanni Verri — ja amante de Giulia desde 1780…}}</ref> Con Giovanni, un homine attractive e libertin, de dece-septe annos plus vetule que illa, Giulia habeva initiate un relation ja in 1780, continuante la mesmo post le matrimonio.<ref name=":0"/><ref>{{Cita web|url=http://archiviostorico.corriere.it |titolo=Verri, Manzoni, Beccaria: tres familias pro Giulia |autore=Giulia Beccaria e Ermanno Paccagnini |editore=Corriere della Sera |data=15 decembre 2001 |accesso=17 januario 2026 |citazione=Accesso limitate per medio de subscription.}}</ref> Secundo lo que esseva reportate per [[Niccolò Tommaseo]], il pare que Verri esseva le ver patre del scriptor e que iste esseva plenmente al currente: «Anque de Pietro Verri <nowiki>[Manzoni]</nowiki> ille parla con reverentia, tanto plus que ille sape, e su matre non lo dissimulava, esser le nepote de ille, isto es, le filio de un de su fratres».<ref>{{Harvnb|Tommaseo|p. 54}}.</ref> === Le infantia e le adolescentia === ==== Galbiate e le separation del genitores ==== * {{Cita libro|Gino|Tellini|Manzoni|2007|Salerno Editrice|Roma|ISBN=978-88-8402-572-2|cid=Tellini}} Alessandro Manzoni<ref>{{Harvnb|De Gubernatis|p. 18, nota 2}}: {{Citation|Al infante esseva imposte le nomines Alessandro, Francesco, Tommaso, Antonio. Le prime nomine esseva illo del patre de Don Pietro, isto es le avo de Manzoni, alora ja morte; le secunde nomine esseva illo del parino Don Francesco Arrigoni. Le nomine Tommaso gli esseva imposte, sin dubita, proque le Ecclesia celebra le 7 de martio Sancto Tommaso. Antonio esseva le nomine de un cosino canonico in San Nazaro; ma illo pote anque esser venite a Manzoni de un madrina Antonietta, circa le qual, tamen, usque nunc nos vermente non sape nihil.}}</ref> nasceva in Milano, alora parte del [[Imperio Habsburgic]], al numero 20 de via San Damiano<ref name=":9">{{Harvnb|Tonelli|p. 5}}.</ref> (correspondente al actual via Visconti di Modrone n.º 16),<ref>{{Cita web|url=http://www.storiadimilano.it/Repertori/cronologia_manzoni.htm|titulo=Chronologia Manzoni|autore=Paolo Colussi|accesso=18 januario 2026}}</ref><ref>{{Cita web|url = https://www.comune.milano.it/documents/76991511/269691898/36+Via+Visconti+di+Modrone.pdf/b3df31d2-89cc-e78d-dc19-d70c02d850b3?t=1627550354266|titulo = 36 Via Visconti di Modrone|autore = Commune de Milano|sito = comune.milano.it/municipio1|data = 2020|lingua = IT|formato = PDF|p = 2|accesso = 18 januario 2026}}</ref> le 7 de martio 1785, de [[Giulia Beccaria]] e, officialmente, de don [[Pietro Manzoni]].<ref>{{harvnb|Tellini|2007|p. 16}}</ref> Ille passava le prime annos de vita principalmente in le ''[[cascina]] Costa'' de [[Galbiate]], tenite a balia per Caterina Panzeri, un contadina del loco,<ref name=":1">{{harvnb|Boneschi|p. 172}}</ref><ref>{{harvnb|Tellini|2007|p. 17}}.</ref> un facto atestate per le placa ancora presente super le edificio. Postea ille passava alcun periodos in le [[Villa Manzoni|villa rustic]] del [[Caleotto]], proprietate del familia paternal, habitation ubi ille amara retornar como adulto e que ille vendera, non sin regretos, in 1818. Sequente le separation del genitores,<ref group=N>Le separation occurreva, legalmente, le 23 de februario 1792; postea, ab 1795 — ma le relation habeva comenciate multo ante, forsan in 1790, anno in que illes pare haber se incontrate — Giulia Beccaria comenciava a cohabitar con le cult e ric [[Carlo Imbonati]], prime in Anglaterra, pois in Francia, a Paris ({{harvnb|Tellini|2007|p. 17}}).</ref> Manzoni esseva educate in collegios religiose. ==== Le education religiose a Merate e a Lugano ==== [[File:Appiani Giulia Beccaria Alessandro Manzoni.jpg|thumb|alt=Portrait de Giulia Beccaria con su filio Alessandro como infante|[[Andrea Appiani]], ''Portrait de Giulia Beccaria e su filio Alessandro Manzoni como infante'', 1790. Le portrait esseva donate per Giulia a Verri, un evento que fortifica le supposite illegitimitate de Alessandro<ref>{{harvnb|Ginzburg|1989|p. 9}}: {{Citation|Le pictor Andrea Appiani faceva un portrait de Giulia con le infante. In le portrait, Giulia es vestite como amazona. Illa ha un facie dure, ossee e fatigate. Illa reguarda in le vacuo. Nulle teneressa visibile verso ille infante que se appoia al su geniculo. Le infante ha quatro annos. Giulia donava le portrait a Giovanni Verri.}}</ref>]] Le 13 de octobre 1791<ref name=":2">{{Cita web|url=http://www.casadelmanzoni.it/content/la-vita|titulo=Chronologia del vita e del obras de Alessandro Manzoni|accesso=18 januario 2026|editore=Casa del Manzoni|data=2014|urlarchivio=https://web.archive.org/web/20151011153809/http://www.casadelmanzoni.it/content/la-vita|dataarchivio=11 octobre 2015|urlmorto=sì}}</ref> ille esseva accompagnate per su matre a [[Merate]] al collegio San Bartolomeo del [[Somaschi]], ubi ille remaneva durante cinque annos. Esseva un periodo dur; le parve Alessandro pativa del absentia de su matre<ref group=N>Manzoni rememorava sempre como su matre, pro facilitar le separation de su filio, se retirava clandestinmente profittante de un momento de distraction de ille (vide: {{harvnb|Trombatore 1957|p. 250}}).</ref> e suffreva del relation difficile tanto con su companiones de schola, violente,<ref group=N>Inter le motivos de derision poteva esser anque ille forma de [[balbutiation]] que comenciava a manifestar se precisemente durante ille annos (vide: {{harvnb|Trombatore 1957|pp. 250-251}}).</ref> como con le docentes, qui le puniva frequentemente.<ref>{{harvnb|Tonelli|p. 9}}.</ref> Le litteratura in ille annos esseva ja pro ille un consolation e un passion: durante le recreation, le scriptor contara, «…io me claudeva <nowiki>[…]</nowiki> in un camera, e ibi io componeva versos».<ref>{{harvnb|Fabris|p. 86}}.</ref> In april 1796 ille passava al [[Ecclesia de Sant'Antonio Abate (Lugano)|collegio de Sant'Antonio]] a [[Lugano]], ancora gerite per le Somaschi, pro remaner ibi usque a septembre 1798.<ref name=":2"/> In le mesme 1796 arrivava al [[laco de Lugano]] le somasco [[Francesco Soave]], celebre erudito e pedagogista; ben que il sia completemente improbabile que Manzoni le habeva como maestro (excepto forsan pro alcun dies), su figura exerceva super le infante un notabile influentia.<ref>{{harvnb|Trombatore 1957|p. 252}}.</ref> Vetule e proxime al morte, le autor de ''[[Le promesse sposes]]'' rememorava: «Io amava le patre Soave, e me pareva vider circa su capite un aureola de gloria».<ref>{{harvnb|Fabris|p. 95}}.</ref> Al fin de 1798 ille passava al collegio Longone de Milano, gerite per le [[Barnabitas]],<ref name=":10">{{harvnb|Tonelli|p. 15}}.</ref> e postea se transferiva a [[Castellazzo de' Barzi]], ubi le instituto habeva stabilite provisoriamente su sede a causa del manovras bellic,<ref name=":2" /> pro pois retornar le 7 de augusto [[1799]] a Milano.<ref name=":10" /> Il non es clar quanto tempore le adolescente remaneva presso le Barnabitas; le hypothese plus acceptate le considera alumno del schola usque a junio [[1801]].<ref>{{harvnb|Tonelli|p. 16}}</ref> Nonobstante le isolation al qual ille esseva fortiate per le ambiente clause e bigot, Alessandro succedeva a establir alcun amicitias durabile, como illas con le companiones de classe Giulio Visconti e [[Federico Confalonieri]]. Un die non precisate del anno scholastic 1800-1801, pois, le escolares recipeva un visita que suscitava in le juvene Alessandro un grande emotion: le arrivata de [[Vincenzo Monti]], que ille legeva avidemente e considerava le plus grande poeta vivente, «esseva pro ille como un apparition de un Deo».<ref>{{harvnb|Carcano|pp. 7-8}}.</ref> ==== Le formation cultural ==== [[File:VincenzoMonti.jpg|thumb|left|alt=Portrait de Vincenzo Monti|[[Andrea Appiani]], ''Portrait de Vincenzo Monti'', [[Pictura a oleo|oleo]] super [[Pictura super tela|tela]], 1809, [[Pinacotheca de Brera]].]] Le formation cultural de Manzoni es imbibite de mythologia e litteratura latin, como appare clarmente del poemas adolescent. Duo autores classic, in particular, es su preferitos, [[Virgilio]] e [[Horatio]],<ref name=":3">{{harvnb|Tellini|2007|p. 18}}.</ref> ma notabile es anque le influentia de [[Dante]] e [[Petrarca]];<ref>In le sonetto ''A le Musa'', Manzoni enumera Dante e Petrarca como glorias poetic ({{harvnb|Trombatore 1961|p. 198}}).</ref> inter le contemporaneos, tamen, insimul con Monti, [[Giuseppe Parini|Parini]] e [[Vittorio Alfieri|Alfieri]] ha un rol importante.<ref>{{harvnb|Fabris|p. 86}}: {{Citation|Ille die io recitava pro me le ''Caduta'' de Parini; e, post sortir del camera, io recipeva le noticia que Parini habeva morite: e illo esseva un del impressiones le plus forte e dolorose de mi vita.}}</ref><ref>{{harvnb|Tonelli|p. 18}}</ref><ref>{{harvnb|Trombatore 1957|p. 286}}</ref><ref>{{harvnb|Langella|p. 14}}</ref> Si on exclude le precedente exercitios de stilo,<ref group=N>Manzoni comenciava a scriber versos al etate de nove annos ({{harvnb|Fabris|p. 94}}.)</ref> su prime experientias poetic remonta al medietate de 1801, quando ille comenciava a rediger ''[[Del trionfo della libertà|Del triumpho del libertate]]'',<ref>{{harvnb|Trombatore 1957|pp. 270-271}}.</ref> in le qual on pote relevar un vena satiric e polemic que habera un rol non negligibile in le Manzoni adolescente, ben que illa ja se mitigara al medietate del decennio. Nos possede anque le traductiones, in endecasillabos non-rimate, de alcun partes del libro quinte del ''[[Eneide]]'' e del ''[[Satiras (Horatio)|Satira]]'' tertie (libro prime) de Horatio, junto a un epigramma mutilate in le qual ille attacca un certe fra' Volpino que, sub un false apparentia, representa le vice-rector del collegio patre Gaetano Volpini.<ref>{{harvnb|Giordano|p. 45}}</ref> ==== Un juvene dissolute ==== [[File:Manzoni a Venezia.jpg|thumb|left|alt=Lapide commemorative de Manzoni a Venesia|Lapide in memoria de Manzoni a Venesia, Campo San Maurizio, Palazzo Bellavite.]] Sortite del mundo anguste del Longone, ab le estate de 1801 usque a 1805 ille viveva con su patre ancian, alternante le sojornos in le tenuta de [[Caleotto]]<ref name=":3" /> con le vita urban.<ref>Don Pietro resideva, insimul con un soror ex-monaca e un avunculo monsignor, presso [[Porta Vittoria (Milano)|Porta Tosa]] ({{harvnb|Carcano|p. 8}}).</ref> Durante ille periodo ille frequentava le ambiente illuministic del aristocratia e del alte burguesia milanese, dedicante un grande parte de su tempore al divertimento e in particular al joco de hasard; ille jocava in le [[Ridotto (teatro)|ridotto]] del [[Teatro alla Scala]] usque a que, secundo lo que pare, un reproche de Monti le convinceva a renunciar al vitio.<ref>{{harvnb|Momigliano|p. 5}}</ref> Illo esseva anque le epocha de su prime amor, illo pro Luigina Visconti, soror de [[Ermes Visconti|Ermes]]; de iste experientia nos sape lo que le poeta ipse revelava in 1807 in un littera a [[Claude Fauriel]]: a [[Genova]], in facto, ille la habeva casualmente revistate, ja maritate al marchese [[Gian Carlo Di Negro]], e le episodio habeva despertate in ille le nostalgia e le displacer de haberla perdite.<ref>«''Je vous ai peut-être dejà conté que j'eus dans mon adolescence (1801), une très-forte et très-pure passion pour une jeune fille''», ille scribeva le 19 de martio 1807 a Fauriel, «[…] ''Ce qui me donne un peu de torture, c'est la pensée que c'est un peu de ma faute que je l'ai perdue''» (forsan io vos ha ja dicite que io habeva, in le adolescentia, un passion multo forte e pure pro un puella […] Lo que me tormenta un pauc es pensar que, si io la ha perdite, es in parte mi culpa). Vide: {{harvnb|Sforza|p. 33}}.</ref> Ultra iste divertimentos, le juventute de Manzoni es anque marcate per un sojorno a [[Venezia]] (de octobre 1803 a maio 1804<ref name=":2" /><ref name=":4">{{harvnb|Tellini|2007|p. 19}}.</ref>) apud su cosino Giovanni Manzoni. Durante iste periodo ille habeva le occasion de cognoscer le nobildonna [[Isabella Teotochi Albrizzi]], que in un tempore esseva musa de [[Foscolo]],<ref name=":4"/> e de scriber tres del quatro ''[[Opere de Alessandro Manzoni|Sermones]]''.<ref>{{harvnb|Tellini|2007|pp. 37 e ss.}}</ref> Le motivo del sojorno venetian non es clar, del qual Alessandro conservava anque in su etate avanzate un rememoration multo belle,<ref>{{harvnb|Venosta|p. 55}}</ref> ma il non pare haber habite rationes politic, sed plus tosto le desiro del patre de allontanar le de un stilo de vita dissipate.<ref name=":4"/> ==== Le Milano illuministic ==== [[File:Manzoni 1805.jpg|thumb|alt=Portrait de Alessandro Manzoni in 1805|Anonime anglese, ''Alessandro Manzoni in 1805'', oleo super tela, actualmente in le [[Casa Manzoni]] de via del Morone, [[Milano]]. [[Natalia Ginzburg]], con multe probabilitate, describe iste portrait, quando illa scribe: «Alibi ille ha un dense crin disordinate, le oculos nubilose e sembla [[Ugo Foscolo]]»<ref>{{harvnb|Ginzburg|1989|p. 23}}.</ref>]] Le complacentia neoclassic del tempore inspirava a ille le prime compositiones de un certe relieve, modulate super le obra de Vincenzo Monti, idol literari del momento; ultra ille, Manzoni se volveva a Parini, portavoz del ideales [[illuministas]] e del necessitate de moralisation, al poeta [[Ugo Foscolo]], a [[Francesco Lomonaco]], un exiliate [[Basilicata|lucano]],<ref>{{harvnb|Trombatore 1957|p. 277}}.</ref><ref group=N>Le relation con Lomonaco esseva bastante proxime. Si Manzoni monstrava haber grande estima pro ille, Lomonaco includeva como epigraphe a su ''Vite del excellentes Italianos'' le [[sonetto]] manzonian ''Pro le vita de Dante'' de 1802. A dece-septe annos, dunque, le juvene poeta videva pro le prime vice un proprie texto publicate ({{harvnb|Tellini|2007|pp. 52-53, nota 5}}).</ref> e a [[Vincenzo Cuoco]], defensor del theorias [[Giambattista Vico|vichian]],<ref>{{harvnb|Tellini|2007|pp. 18-19}}.</ref> anque ille exiliate de Napoles post le restauration bourbonic de 1799 e considerate le «prime ver maestro de Manzoni».<ref>{{harvnb|Langella|p. 16}}.</ref> Le proximitate al ambiente neoclassic, e in particular a su campion Vincenzo Monti, incitava le juvene a frequentar alcun cursos de eloquentia date per le poeta romagnol al [[universitate de Pavia]] inter 1802 e 1803.<ref name=":5"/> In le registratores del atheneo le nomine de Alessandro non appare, ma il es quasi certe que ille sequeva le lectiones montian.<ref name=":5"/> Ultra le cognoscite admiration pro Monti e le opinion de illustre studiosos,<ref>De iste idea, per exemplo, {{harvnb|Piumati|p. 3}} e {{|De Gubernatis|p. 60}}.</ref> le hypothese pare esser confirmate per le correspondentia del periodo. Le correspondentes de Manzoni, in facto, es quasi omnes studentes (o ex-studentes) del universitate, ab [[Andrea Mustoxidi]] a [[Giovan Battista Pagani]], ab Ignazio Calderari a [[Ermes Visconti]] e a Luigi Arese.<ref name=":5" /><ref group="N">Arese e Pagani esseva ja amicos de Manzoni desde le tempore del Collegio Longone ({{harvnb|Nigro|p. 3}}). Concernente le figuras de Luigi Arese e Ignazio Calderari, {{harvnb|Sforza|p. 5, n. 3 e 5}} presenta le sequente retratos: «Le conte Luigi Arese Lucini de Milano, de qui Manzoni parla plure vices e con calidissime affection in su litteras. Il habeva le disgrazia de perder su patre in le flor del etate, e de cader in le manos de intrigantes, qui le haberea spoliato, si ille spontanee le 5 de julio 1805 non se habeva messe sub le tutela del doctor Gaetano Garbagnati, renunciante al administration de su proprie substantias. Le 1 de septembre 1806 ille faceva testamento; ille instituiva como heredes le fratres; ille legava le horologio de auro a Giovambattista Pagani» (n. 3); «Le conte Ignazio Calderari, un altere del amicos juvene del Nostre; qui le adresseva varie litteras [...] Nasceva in 1793; moriva in decembre 1838» (n. 4).</ref><ref>{{harvnb|Tonelli|p. 25}}</ref> Le contexto academic le poneva anque in contacto con duo professores [[jansenistas]], [[Giuseppe Zola (teologo)|Giuseppe Zola]] e [[Pietro Tamburini]], docentes respectivemente de «historia del leges e del costumes» e de «philosophia moral, jure natural e public»;<ref group=N>Pro un analyse general de Tamburini e Zola, vide: Paola Vismara, ''Pietro Tamburini e le "despotismo pontifical"'', in {{harvnb|Negruzzo|pp. 95-114}}; Annibale Zambarbieri, ''Le gusto del historia. Giuseppe Zola al initio de su docencia pavian'', in {{harvnb|Negruzzo|pp. 115-132}}.</ref> lor ideas in defensa del moral le influentiava profundemente, introducente le pro le prime vice al pensamento jansenista. Tamburini condemnava le [[Curia roman|Curia roman]] pro su deformationes, ma videva in le catholicismo un modello indispensabile. Pro le elevatezza de su dissertationes, ille pareva a Manzoni un puncto de referentia al pari de Zola, definite «supreme» in un littera a Pagani del 6 de septembre 1804.<ref>{{harvnb|Sforza|p. 9}}; le epiteto esseva exprimite in occasion de un ''Sermon'' componite alcun menses antea a Venesia. Manzoni precava su amico de submitter lo al judicio de Zola.</ref> Del puncto de vista literari, a iste periodo pertine ''[[Del trionfo della libertà|Del triumpho del libertate]]'', ''[[Opere di Alessandro Manzoni|Adda]]'' e ''Le quatro sermones'', que porta le impression de Monti e de Parini, ma anque le echo de Virgilio e Horatio. === Le sojorno parisin (1805-1810) === ==== Le morte de Carlo Imbonati e le reunion con le matre ==== [[File:Carlo Imbonati.png|thumb|left|alt=Cameo representante le profilo de Carlo Imbonati|[[Cameo]] del XIX seculo representante le profilo de Carlo Imbonati.]] In 1805 Manzoni esseva invitate per su matre e per [[Carlo Imbonati]] a [[Paris]], apparentemente sub le suggestion de Monti<ref>{{cita|Ginzburg|1989|p. 16}}</ref>. Alessandro acceptava con entusiasmo, ma non habeva tempore de cognoscer le conte, a cuje missiva ille respondeva con parolas de calor e recognition que Imbonati non legeva jammais; ille moriva, in facto, le 15 de martio, lassante Beccaria como herede universal de su patrimonio<ref>{{cita|Boneschi|p. 219}}</ref><ref name=":6">{{cita|Tellini|2007|p. 20}}</ref>, ma anque afflicte e in necessitate de amor filial.<ref>{{cita|Boneschi|p. 218}}: {{Citation|Le vacuo lassate per Carlo le pare un abysso que tosto inglutira anque illa. In junio illa scribe al fidel amico [[Francesco Melzi d'Eril]]: "Car Melzi, si vos videva le mortifere tristessa que me consume, o car Melzi, vos haberea pietate de me. Le pensamento que io debe haber un die de deman es un pena que renasce sempre pro me e tamen io es fortiate a implorar iste die de deman e a tremular que illo me escapa… e a vos io pote dicer lo: le universo integre es extinguite pro me".}}</ref>. Le juvene, alora de vinti annos, arrivava in le capital francese le 12 de julio,<ref name=":2"/><ref name=":6"/>, die in le qual le policia local le concedeva le permitto de sojorno.<ref>{{cita|Bonghi, ''Obras inedite o rare''}}</ref> Manzoni, qui pro le defuncto scribeva le carme ''[[In morte di Carlo Imbonati|In le morte de Carlo Imbonati]]'', discoperiva haber un matre, e ab ille momento lor camminos, separate usque alora, se incrociava pro non separar se plus. Usque a 1841, anno del morte de Beccaria, le duo stabiliva un relation multo stricte, cuje profunditate emerge del litteras del scriptor in innumerose occasiones; ja le 31 de augusto 1805 ille revelava a [[Vincenzo Monti]] haber trovate «mi felicitate […] inter le bracios de un matre», e viver solmente «pro mi Giulia».<ref>{{Cita|Sforza|p. 12}}</ref> ==== Le circulo parisian: le ''Idéologues'' e Claude Fauriel ==== {{Vide etiam|Idéologues}} [[File:Claude Fauriel.jpg|thumb|alt=Portrait de Claude Fauriel|''Claude Fauriel'', Castello de Bignon, Francia.]] Con su matre ille sojorna al numero 3 de [[place Vendôme]]. Multo frequentemente matre e filio se rendeva a Auteuil,<ref group=N>Le commune de Auteuil, que faceva parte del departimento del Seine, cessava de exister in 1860, e su territorio esseva repartite inter Paris e Boulogne-Billancourt.</ref> citate ubi se reuniva le circulo intellectual sub le patronato del vidua del philosopho [[Helvétius]],<ref name=":2"/> e al ''Maisonnette'' de [[Meulan]], ubi Manzoni passava duo annos, participante al circulo literari del cosidicte ''[[Idéologues]]'': philosophos de schola del undececente seculo, heredes del illuminismo del septe- e octo seculos ma orientate verso questiones concrete in le societate, e per isto precursors de themas [[romanticismo|romantic]] (como le attention al classes paupere e al emotion).<ref name=":7"/> Un rol importante in le gruppo del ''Idéologues'' (constituite, inter alteres, per [[Volney]], [[Dominique-Joseph Garat|Garat]], [[Destutt de Tracy]] e le danese [[Jens Baggesen|Baggesen]]<ref>{{cita|Carcano|pp. 8-9}}</ref>) esseva tenite per [[Claude Fauriel]],<ref name=":7">{{cita|Tellini|2007|p. 60}}</ref><ref group=N>Fauriel habeva un rol significative in le evolution del poetica manzonian: le erudite francese inculcava in Alessandro, in facto, un grande interesse pro le historia e le faceva comprender que ille non debe scriber secundo modellos rigide e fixe in le tempore, ma debe esser capace de exprimer sentimentos que le permitte scriber in un maniera plus "ver", de modo a "tocar" le corde del lector: {{Citation|Le Vero historic remane le cardine del obra, ma recede a un position de scrupulose supporto functional que rende credibile e verisimile le invention|{{cita|Tellini|2007|p. 152}}}}</ref> con qui Alessandro contraheva un amicitia que durava per multe annos; le frequentation esseva facilitate per le ligamine inter Giulia e le amante de Fauriel, [[Sophie de Condorcet]],<ref>{{cita|Ginzburg|1989|p. 13}}.</ref> e per le plus ancian [[Pierre Cabanis]],<ref>Manzoni cognosceva e admirava Cabanis e, post su morte, le rememorava con affection «…''cet homme rare''…» (iste homine rare), non poteva rememorar «…''les promenades d'Auteuil sans souffrir''» (le promenades de Auteuil sin suffrer). {{cita|Sforza|pp. 72-73}}.</ref> autor del ''Lettre sur les causes premières'', texto orientate in senso [[spiritualismo|spiritualista]] e impregnante de spirito religiose, ben que le [[Essere supremo|Essere supreme]] cuje existentia es admittite non coincide completemente con le Deo christian secundo le conception del [[Ecclesia (communitate)|Ecclesia]].<ref>{{Cita libro|autore=Pierre Jean Georges Cabanis|titulo=Lettre, posthume et inédite de Cabanis à M. F*** sur les causes premières, avec des notes par F. Bérard|url=https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k5426351q.texteImage#|accesso=2 april 2024|anno=1824|editore=Gabon et Compagnie, Libraires|citate=Paris|lingua=Fr|OCLC=555572949}}</ref> A Paris, dunque, Alessandro entrava in contacto con le cultura francese classicizante, assimilante le [[sensismo]], le theorias [[Voltaire|volterrian]] e le evolution del rationalismo verso positiones [[Romanticismo|romantic]]. Nos possede pauc litteras relative al annos 1805-1807, e non es dunque possibile definir con precision le importantia pro Manzoni de tote le textos e autores que ille cognosceva o studiava plus profundemente durante le prime annos francese; Fauriel e Cabanis emerge tamen como le duo principal punctos de referentia; un certe importantia debeva anque haber [[Ponce-Denis Écouchard-Lebrun|Lebrun]], recognoscite, in un littera a Pagani del 12 de martio 1806, como «grand'homine», «poeta supreme» e «lirico transcendente».<ref>{{Cita|Sforza|p. 15}}.</ref> Il pote anque esser parolas de circumstantia, dictate per un amicitia ancora recente e per le gratitude pro le parolas laudative que «Pindare Lebrun»<ref group=N>Assi ille esseva appellate per le contemporaneos pro le stilo modelate super illo del poeta grec (vide {{cita|Bognetti|p. 109}}).</ref> le habeva adressate, honorante le con un proprie composition. Le stilo del poeta francese, improntate a un classicismo emphatic e conventional, non pare in facto conciliar se con le poetica manzonian, ma le poemetto ''[[Opere di Alessandro Manzoni|Urania]]'' (concepite inter 1806 e 1807 e postea lente portate a completion durante le annos sequente) portara partialmente su impression.<ref>Pro le integre paragrapho vide {{cita|Tonelli|pp. 65 e ss.}}</ref> ==== Le interludio italian (1806-1807) e le morte de don Pietro ==== [[File:Sophiedecondorcet.jpg|left|thumb|alt=Portrait de Sophie de Condorcet|''Sophie de Condorcet''. Su salon esseva un del punctos de incontro del ''Idéologues''.]] In junio 1806 matre e filio lassava pro le prime vice Paris, pro regular le ultime formalitates legal relative al hereditate de Imbonati, in le qual figurava etiam le [[Brusuglio|villa de Brusuglio]];<ref name=":5"/><ref>{{cita|Tellini|2007|pp. 20-21}}.</ref> in septembre illes esseva totevia ja de retorno in Francia, como demonstra un littera de Manzoni a Ignazio Calderari.<ref>Le littera, del 7 septembre, se trova in {{cita|Sforza|pp. 23-25}}.</ref> Un secunde spostamento data de februario 1807: un littera a Fauriel, scribite le 17,<ref>{{Cita|Sforza|pp. 30-31}}.</ref> confirma que in ille die Manzoni se trovava in [[Susa (Italia)|Susa]] e habeva transite le [[Moncenisio]], durante que de altere testimonios epistolar nos sape que le mense sequente ille se trovava in [[Genova]].<ref>{{cita|Sforza|pp. 32-36}}.</ref> Le 20 martio, in procinto de partir pro [[Torino]], ille apprendeva que su patre esseva gravemente malade<ref name=":5"/> (ben que in realitate ille habeva morite ja duo dies ante<ref name=":2" />) e, durante le viage verso Milano, apprendeva de su morte. Il sembla totevia que Giulia e Alessandro non entrava in le citate ni participava al funerales, preferente passar alcun dies in le nove proprietate de Brusuglio e pois traversar de novo le [[Alpes]].<ref name="Ginz">{{cita|Ginzburg|1989|p. 19}}</ref> Le parolas con le quales ille affronta in su litteras le morte de su patre pare plus tosto frigide; in le missiva a Fauriel del 8 april, vinti dies post le [[funeral]], ille adrese a Pietro un ultime voto: «''Paix et honneur à sa cendre''» (pace e honor a su cinere);<ref>''Carteggio Manzoni-Fauriel'' (a cura de I. Botta), Milano, Centro Nazionale Studi Manzoniani, 2003, p. 26.</ref> in le littera a Pagani del 24 martio, die in le qual ille recipeva le noticia del decesso, ille face referentia al motivo «ben dolorose» que le habeva appellate a Milano, pro continuar pois con altere argumentos, como le satisfaction de revider le amico Calderari e le affection pro su matre, «parlando del qual io trovara sempre plus debile e monche omne expression».<ref>{{cita|Sforza|p. 37}}</ref> In maio Alessandro, nominate per su patre herede universal,<ref name="Ginz" /> esseva de novo a Paris. ==== Le matrimonio e le nascentia del filia Giulia ==== [[File:Famiglia Manzoni.jpg|thumb|alt=Portrait del familia Manzoni per Ernesta Legnani Bisi|Le familia Manzoni al epocha del viage a Firenze, designo de [[Ernesta Legnani Bisi]].]] Desde tempore Giulia Beccaria cercava un sposa pro su filio; etiam le viage primaveral de 1807 habeva essite intraprite con iste objectivo, devenite jam preminente. Post le fallimento del projecto de fidanzar Alessandro con Augustine, filia del philosopho [[Destutt de Tracy]], a causa del basse grado de nobilitate del Manzoni,<ref name=":8">{{cita|Ginzburg|1989|p. 24}}.</ref> Beccaria cognosceva a Paris Charlotte Blondel,<ref name=":11">{{cita|Tonelli|p. 85}}.</ref> parentate con le familia [[calvinista]] del [[ginevrino|bankero genevrin]] François Louis Blondel. Ille viveva in Milano con su sposa Marie e le filia de sedec annos [[Enrichetta Blondel|Enrichetta]] in le [[palatio Imbonati]], que le comite habeva vendite a ille annos ante.<ref name=":11"/> Le contactos esseva initiate per medio de Charlotte e, in septembre, le Manzoni partiva verso le citate milanese pro cognoscer Enrichetta — del qual habeva essite date excellent referentias — e su genitores. Le incontro, occurrite a [[Blevio]] in le fin de septembre 1807,<ref name=":8" /> non decepeva le sperantias; Manzoni remaneva incantate per le dulcesse e puritate del puella. Le matrimonio, que se revelara multo felice e essera coronate per le nascentia de dece filios, esseva celebrate le 6 februario 1808 in Milano:<ref name=":2"/><ref name=":12">{{cita|Tellini|2007|p. 22}}</ref> prime con rito civil apud le municipio e, quaranta-cinque minutas plus tarde, con rito calvinista in via del Marino, ubi se trovava le casa del Blondel.<ref name=":12"/> Post haber regular le ultime questiones ligate al hereditate de Imbonati, le nove sposi, accompaniate per Giulia, se establi al numero 22 del Boulevard des Bains Chinois, a Paris.<ref>{{Cita|Parenti|pp. 70-71}}</ref><ref group=N>Le ration del partita de Milano pro Paris essevaationen, super toto, al scandalo del matrimonio inter un catholico (solmente de nomine) e un protestante, cosa que suscita le hostilitate del bon societate e del clero milanese ({{cita|Ginzburg|1989|p. 25}}.)</ref> Le 23 decembre del mesme anno nasceva Giulia Claudia,<ref name=":12"/><ref name=":13">{{cita|Ginzburg|1989|p. 26}}</ref> futur prime sposa de [[Massimo d'Azeglio]], que esseva baptisate le 23 augusto 1809 in le ecclesia [[giansenista]] de San Nicola presso [[Meulan]], secundo le rito catholic e con Fauriel como [[padrino]].<ref name=":13"/><ref name="Tel24">{{Cita|Tellini|2007|p. 24}}</ref> Le decision de baptisar con rito catholic le primogenita, prendite per un patre indifferente desde le puncto de vista religiose e per un matre calvinista, es le indice de un cambiamento radical in le sensibilitate spiritual del familia. === Le conversion: un debatto aperte === [[File:Manzoni Blondel.jpg|thumb|left|alt=Miniatura de Alessandro e Enrichetta le die del nuptias|Miniatura de Alessandro e Enrichetta le die del nuptias.]] Le conversion al catholicismo de Manzoni es un thema super le qual non solmente le criticos, ma etiam le cognoscitores e le membros del familia del scriptor ha sempre discutite, obtenente del autor de ''I promessi sposi''<ref>{{cita|Tonelli|p. 96}}:{{Citation|…il Manzoni evita sempre di discorrere, anche coi congiunti più intimi, sulle cause, o circostanze particolari, che avevano determinato il suo ritorno alla fede; e una volta che il figliastro [[Stefano Stampa]] glielo aveva apertamente richiesto, si contentò di rispondere assai vagamente: "È stata la grazia di Dio, mio caro, è stata la grazia di Dio"; e alla stessa domanda della figlia Vittoria, analoga risposta.}}</ref> responsas aleatori; un reserva que rende omne studio critic inevitabilemente opinabile e incomplete. Le importantia del conversion, fundamental pro comprender le evolution thematic e spiritual de Manzoni durante le «quindecim annos creative», es sovente ligate a un legenda hagiographic que volerea un conversion repentine, attribuite al disorientation de Enrichetta in 1810. In realitate, le percurso que reconduceva Manzoni e su familia al practica religiose catholic esseva multo plus longe, debite a un serie de factores combinate inter illes. ==== Le duo litteras al Calderari (1806) ==== [[File:Jacques-Louis David 018.jpg|thumb|right|alt=Portrait del Papa Pio VII per Jacques-Louis David|[[Jacques-Louis David]], ''Pio VII'', [[oleo sur tabula|oleo sur tabula]], 1805, [[Louvre]]. Le concession del pontifice a Manzoni de poter celebrar le nuptias con rito catholic esseva un passo fundamental pro le regularisation religiose del copula.]] Un certe importantia ha duo litteras que Manzoni inviava a Ignazio Calderari concernente le maladia que conduceva al morte lor amico commun Luigi Arese. In le prime, del 17 septembre 1806, ille deplora que in loco del personas car le moribundo debe haber al latere de su lecto «l'orribile figura di un prete»,<ref>{{cita|Sforza|p. 26}}</ref><ref>{{cita|De Gubernatis|p. 125}}</ref> ma le 30 octobre, post le morte de Arese, sempre al Calderari ille exclama: «Oh sì! ci rivedremo! Se questa speranza non raddolcisse il desiderio dei buoni e l'orrore della presenza dei perversi, che sarebbe la vita?».<ref>{{cita|Sforza|p. 29}}</ref> Si de un latere es confirmate le reaction anticlerical ja observate in le prime obras, al mesme tempore Manzoni demonstra conformar se al spirito christian, prefigurante un existentia post le morte. ==== Le supplica a Pio VII ==== Post le baptismo catholic de Giulia in augusto 1809, Manzoni, in accordo con su sposa, adreseva un supplica a [[papa Pio VII]] a fin que, «pentito del fallo commesso», le autoritate pontifical poneva «un opportuno riparo, capace di rendere tranquilla la di lui coscienza [del supplicante, cioè del Manzoni]»,<ref>{{Cita|Manzoni cent'anni dopo|p. 49}}.</ref> rendente possibile celebrar de novo le matrimonio, iste vice secundo le rito catholic.<ref name="Tel24"/> In novembre arrivava le authorization papal con un rescripto del [[Michele Di Pietro|cardinal Di Pietro]] datate del 30 octobre,<ref>{{cita|Parenti|pp. 72-73}}.</ref> e le 15 februario [[1810]], in le casa de [[Ferdinando Marescalchi]], le curate del [[ecclesia del Madeleine|ecclesia de la Madeleine]] officiava le ceremonia.<ref>{{cita|Tonelli|p. 103}}</ref> ==== Degola e San Rocco (1809-1810) ==== [[File:Manzoni - Chiesa St.Roch.jpg|thumb|alt=Lapide in le ecclesia de Saint-Roch a Paris que commemora le conversion de Manzoni|Lapide ponite sur le prime pilastro sinistre del nave lateral del ecclesia parisian de Saint-Roch, que commemora le conversion de Alessandro Manzoni.]] Al initio de [[1809]] le Manzoni habeva facite cognoscentias importante, forsan decisive pro orientar Alessandro verso le practica religiose. Pierre Jean Agier, presidente del Corte de appello parisian, Giambattista Somis, ja consiliere del Corte de appello de [[Torino]], [[Ferdinando Marescalchi]], ministro del Relationes externe del [[Regno de Italia (1805-1814)|Regno de Italia]] [[napoleonico]],<ref>{{Treccani|ferdinando-marescalchi_(Dizionario-Biografico)|Marescalchi, Ferdinando|accesso=22 decembre 2015}}</ref> e Anne Marie Caroline Geymüller, un femina de [[Basilea]] devenite vidua de un official del guardia suisse del rege [[Luigi XVI]], faceva parte de un ambiente fortemente catholic e [[giansenista]].<ref>{{cita|Boneschi|p. 246}}</ref> Iste ultime, insuper, habeva [[Acto de abiura|renunciate solemnemente a]] le [[calvinismo]] in [[1805]] per opera de un [[abbate]] genevrin giansenista que le Manzoni cognosceva justo in le autumno de 1809, [[Eustachio Degola]],<ref>{{cita|Tonelli|pp. 102-103}}; pro le influentia de Geymüller e Degola vide A. Gazier, ''Manzoni à Port-Royal'', in ''Revue Bleue'', 1º martio 1908, e A. de Gubernatis, ''Eustachio Degola, le clero constitutional e le conversion del familia Manzoni'', Firenze, Barbera, 1882. Talvota, le cognomine se trova etiam in le forma con le accent tonic (Dègola, como reportate etiam sur le [pagina homonyme del Treccani]).</ref> le qual habeva un enorme importantia pro le conversion de Alessandro e de su familia. Le conversion de Manzoni, tamen, es multo plus cognoscite pro le appellate «miraculo de San Rocco».<ref>{{Cita web|1=http://www.internetculturale.it/opencms/directories/ViaggiNelTesto/manzoni/a9.html|2=Le conversion religiose|3=22 julio 2015|autore=Massimiliano Mancini|editore=Internet Culturale|urlarchivio=https://web.archive.org/web/20130623103016/http://www.internetculturale.it/opencms/directories/ViaggiNelTesto/manzoni/a9.html|dataarchivio=23 junio 2013|urlmorto=sì}}</ref> Le 2 april 1810, durante le festivitates pro le nuptias de Napoleone I e [[Maria Luisa de Austria]], improvisemente explodeva alcun mortarettos e le turba que impleva le stratas separava Manzoni de su sposa,<ref>{{cita|Ginzburg|1989|p. 29}}.</ref><ref>{{cita|Boneschi|p. 248}}.</ref> le qual, pulsate per le gente, se trovava sur le scalones del [[Ecclesia de San Rocco (Parigi)|ecclesia de San Rocco]], in rue Saint-Honoré, e se refugia. In le silentio e serenitate de ille templo ille implorava le gratia de retrovar su consorte e, al exito, convertite, poteva reabraciar la.<ref>{{cita|Tonelli|p. 96}}</ref> [[File:Alessandro Manzoni, incisione di Ardinghi.jpg|thumb|alt=Incision de Alessandro Manzoni a 25 annos|Alessandro Manzoni circa le etate de 25 annos in un incision de Ardinghi, in ''Lettere di Alessandro Manzoni'', a cura de [[Angelo de Gubernatis]], Paolo Carrara, Milano 1881.]] Un altere version, reportate per [[Giulio Carcano]], narra in vice de un Manzoni frustrate que, assediate per dubitas spiritual, se haberea rendite in San Rocco clamante: «O Deo! Si tu existe, revela te a me!»,<ref>{{cita|Carcano|p. 11}}.</ref> exiente pois como credente. ==== Degola e le relationes con le Manzoni ==== Initialmente le sacerdote habeva le carga de preparar Enrichetta Blondel al abiura del calvinismo.<ref>{{cita|Boneschi|p. 247}}:{{Citation|Le 9 april 1810 initia formalmente le instruction catholic de Enrichetta.}}</ref> Ille le demandava de scriber summarios del lectiones de religion catholic (appellate ''ristretti''), pro corriger los pois ipse.<ref>{{cita|Ginzburg|1989|p. 28}}</ref> Le abiura esseva subscripte in un acto official le 3 maio 1810 e celebrate solemnemente le 22 maio in le [[ecclesia de Saint-Séverin]], in presentia del circulo jansenista e del abbate Degola.<ref name="ReferenceB">{{cita|Ginzburg|1989|p. 30}}</ref> Le influentia del sacerdote jansenista es innegabile: le rememora le longe correspondentia que le sacerdote genovese manteneva con Manzoni, con su sposa e con Giulia Beccaria.<ref>{{cita|Tonelli|pp. 115 e ss.}}</ref> Es relativemente facile reconstruer le etapas per le quales Blondel se convertite al catholicismo, ma le motivo non es clar. Probabilemente Manzoni, qui esseva «un animo non veramente ribelle», acceptava con fastidio un matrimonio non benedicte, e iste situation, quando le filia esseva inscribite in le registro del baptismos, debeva metter le in imbarasso.<ref>{{cita|Momigliano|p. 16}}</ref> === Le retorno in Italia (1810-1812) === ==== Inter via del Morone e Brusuglio. Le familia ==== [[File:8862 - Milano - P.za Belgiojoso - Casa del Manzoni - Foto Giovanni Dall'Orto - 14-Apr-2007.jpg|left|thumb|alt=Fachada del Casa Manzoni a Milano|Le [[Casa Manzoni]], viste ab [[piazza Belgioioso]] a [[Milano]]. Acquirite in 1813 per le scriptor, illo esseva le residentia urban de su familia usque a 1873, anno del morte de Manzoni. Hodie illo alberga le "Museo manzoniano", le "Centro de studi manzoniani" e le "[[Società Storica Lombarda|Società Storica lombarda]]".<ref>{{Cita web|url=[http://www.casadelmanzoni.it|titolo=Casa](http://www.casadelmanzoni.it|titolo=Casa) del Manzoni|accesso=21 januario 2026|editore=Casa del Manzoni}}</ref>]] Quanto le spirito de Manzoni se habeva cambiate durante le ultime menses del residentia parisin, o melio, quanto illo esseva in contradiction con le valores e le modelos precedente, es difficile dicer. Certemente le grande citate francese, capital del belle mundo e del intellectuales del epocha, non exerceva plus alcun fascino super ille.<ref name="ReferenceB"/><ref>Ciò emerge da {{cita|Sforza|p. 90}}:{{Citation|Solo la vostra presenza mi lega ancora a questa città, che per il resto non esercita su di me alcuna attrattiva.|Lettera al Fauriel (29 maggio 1810)|Il n'y a que vous qui m'attachez encore à ce Paris que je n'aime point du tout pour tout le reste.|lingua=fr}}</ref> In besonio de tranquillitate, Manzoni quitava [[Parigi]] con le familia le 2 junio, dirigite verso [[Brusuglio]], ubi ille arrivava, malgrado alcun inconvenientes,<ref>{{cita|Ginzburg|1989|p. 31}}:{{Citation|Arrivati a Lione, s'ammalò Giulia e s'ammalò la bambina [Giulia Claudia]. Enrichetta era incinta, o credeva di esserlo; soffriva di disturbi che le sembravano segni di gravidanza. Manzoni dovette farsi togliere un dente.}}</ref> alcun septimanas plus tarde. Ibi, tamen, ille incontrava le ira del familia Blondel, irate per le conversion de Enrichetta al catholicismo, un resentimento que non diminuiva con le passar del annos.<ref>{{cita|Ginzburg|pp. 30-31}}</ref> Le Manzoni alternava periodos a Brusuglio e in le citate, habente durante le belle saison lor residentia in le villa extra le porta, ubi Alessandro se dedicava al agricultura. A Milano illes se establiva durante quasi duo annos al numero 3883 de via S. Vito al Carobbio,<ref>{{cita|Boneschi|p. 251}}</ref> pro pois passar un anno in le [[Casa Beccaria|palatio del Beccaria]], in [[via Brera]], usque al 2 octobre 1813, quando le scriptor acquisiva un casa in via del Morone, al numero 1171 (hodie 1).<ref name="Par97">{{cita|Parenti|p. 97}}</ref> Manzoni habeva sempre essite habituate a viver in medio del verdor: le nove habitation, que dava super piazza Belgioioso, habeva «un jardin proprie interne, con un certe qual sensation de claustro, absolutemente lo que esseva convenibile al indole de Manzoni».<ref>{{cita|Radius|p. 55}}</ref> In via del Morone le autor haberea passate le resto de su vita. Durante le annos sequente le membros del familia, qui alternava lor residentia inter le palatio urban e le villa de Brusuglio, cresceva in numero.<ref name="Family">{{Cita web|url=http://www.casadelmanzoni.it/content/la-famiglia-manzoni#n10|titolo=La Famiglia Manzoni|accesso=21 januario 2026|editore=Casa del Manzoni|urlarchivio=https://web.archive.org/web/20160311035010/http://www.casadelmanzoni.it/content/la-famiglia-manzoni#n10|dataarchivio=11 martio 2016|urlmorto=sì}}</ref> Post Luigia, nascite e morte le mesme die (5 septembre 1811), le 21 julio 1813 nasceva in via Brera le prime filio mascule, [[Pietro Luigi Manzoni|Pietro Luigi]]. Le 25 julio 1815 le casa de via del Morone esseva allietate per le nascentia de Cristina,<ref name=":5"/><ref name="Par97" /> posteriormente sposa de Cristoforo Baroggi. Durante le annos sequente nasceva anque Sofia (12 novembre 1817), sposa de Lodovico Trotti; [[Enrico Manzoni|Enrico]] (7 junio 1819); Clara (augusto 1821), qui viveva duo annos; Vittoria (martio 1822), sposa desde 1846 de [[Giovanni Battista Giorgini (1818-1908)|Giovanni Battista Giorgini]]); [[Filippo Manzoni|Filippo]] (martio 1826), sposo de Erminia Catena; e Matilde in maio 1830, le ultime, morte celibe.<ref name=":5"/> ==== De Degola a Luigi Tosi: le nove guida spiritual ==== [[File:Luigi Tosi.jpg|thumb|alt=Portrait de Luigi Tosi|Luigi Tosi.]] Ante de partir, le Manzoni habeva demandate al sacerdote jansenista de indicar les un persona digne de confidentia que poterea continuar su opera de assistentia spiritual.<ref>{{cita|Parenti|p. 81}}</ref> Le 30 maio Degola scribeva un littera de recommendation pro don [[Luigi Tosi (vescovo)|Luigi Tosi]], canonic de [[Basilica di Sant'Ambrogio|San Ambrosio]] e etiam ille jansenista.<ref>{{cita|Tonelli|p. 120}}</ref> Tanto Giulia como Alessandro habeva un excellente impression de Tosi, como se pote deducer del parolas del scriptor: «Le dignissime Canonic Tosi esseva visitate per mi matre e me <nowiki>[…]</nowiki>, e esseva trovate un digne amico de Degola; e isto suffice pro su elogio».<ref>{{cita|Sforza|p. 98}}</ref> Le sacerdote se recava regularmente etiam a Brusuglio, quando le familia ibi remaneva, e manteneva su function de [[guida spiritual]] durante multe annos, etiam post su election a [[diocesi di Pavia|episcopo de Pavia]], occurrite in 1823. A Alessandro, como a su sposa e a su matre, le [[eucaristia]] non habeva ancora essite administrate. Post un breve preparation, Manzoni se [[Penitenza (sacramento)|confessava]] le 27 augusto e le 15 septembre, insimul con Giulia e Enrichetta, se accostava pro le prime vice al Communion,<ref>{{cita|Tellini|2007|pp. 24-25}}</ref> ben que le percurso de conversion complete esseva ancora multo longe. De facto, in augusto 1811, le neophyto inviava a Degola e Tosi litteras in le quales ille les demandava respectivemente de orar «proque place al Senior scuoter mi lentor in su servicio e liberar me de un tepore que me tormenta e me humilia», e affirmava que «malgrado mi profunde indignitate, io senti quanto le Omnipotentia del Gratia Divine pote operar in me».<ref>{{cita|Sforza|p. 127}}</ref> === Le quindecim annos creative (1812-1827) === {{Vide etiam|Obras de Alessandro Manzoni}} [[File:Molteni Giuseppe, Alessandro Manzoni.jpg|left|thumb|alt=Portrait de Alessandro Manzoni per Giuseppe Molteni|[[Giuseppe Molteni]], ''Alessandro Manzoni'', oleo sur tela, 1835, [[Pinacoteca de Brera]].]] ==== Introduction ==== Expression jam adoptate per le critica litterari,<ref>{{Cita|Guglielmino-Grosser|p. 229}}; {{Cita|Marchese|p. 28}}.</ref> le ''quindecim annos creative'' sole indicar ille arco temporal durante le qual Manzoni, jam convertite al catholicismo e al ideas romantic, se dedicava al redaction de su obras litterari principal, ab le poesia sacre usque al poesia civil, ab le essayes philosophic-religiose usque al tragedias, pro arrivar finalmente al redaction del prime grande romanzo del historia del litteratura italian. In tote iste generes, Manzoni introduceva elementos nove e revolutionari in relation al tradition litterari: le ''Hymnos Sacre'' revela le coralitate del poesia christian de Manzoni;<ref name="GG230">{{Cita|Guglielmino-Grosser|p. 230}}.</ref> le tragedias, in nomine del verisimilitude, se distacca del unitates aristotelic e revela ille interesse progressive pro le sentimentos human que trovara lor plen expression in le romanzo. ==== Le ''Hymnos Sacre'' ==== {{Vide etiam|Hymnos sacre}} Ab iste momento su vita e su arte essera plenmente conforme al fide e al necessitate de divulgar la per le exemplo e per le obras. In 1812 ille comenciava le redaction del ''[[Hymnos sacre]]''. Ille voleva scriber in iste ordine ''Le Natal'', ''Le Epiphania'', ''Le Passion'', ''Le Resurrection'', ''Le Ascension'', ''Le Pentecoste'', ''Le Corpore del Senior'', ''Le Cathedra de Sancte Petro'', ''Le Assumption'', ''Le Nomine de Maria'', ''Omnes Sanctos'' e ''Le Mortos'',<ref>{{cita|Tonelli|p. 137}}</ref> ma ille portava a termino solmente cinque: ''Le Resurrection'', ''Le nomine de Maria'', ''Le Natal'', ''Le Passion'' e ''[[Le Pentecoste (Hymnos sacre)|Le Pentecoste]]''. Le prime quatro esseva scribite inter april 1812 e octobre 1815 e publicate in un volumine presso le editor milanese Pietro Agnelli al fin de 1815,<ref>{{cita|Tellini|2007|p. 26}}</ref> durante que le redaction de ''Le Pentecoste'', initiate in 1817, esseva completate solmente cinque annos plus tarde, retardate per altere obras al quales le autor se dedicava in le mesme annos, inter le quales se distingue le duo tragedias e le prime version del romanzo. ''Le Omnes Sanctos'' (1830-1847) remaneva in stato de fragmento, como altere possibile additiones al ''Hymnos'' (''[[Le Natal de 1833]]'' e le brevissime ''Deo in le natura''). Le poesia religiose de Manzoni es completate per le ''Strophes pro un Prime Communion''. Le intention del autor es un poesia popular, del qual le stilo se allontana talora proque ancora influentiate per le formation [[neoclassica]],<ref>{{cita|Galletti|pp. 105 e ss.}}</ref> pro retornar pois al communitate del credentes (le ''[[ecclesia]]'' christian) que leva, insimul con le poeta, un canto de laude a Deo, le unic securitate contra le mal sempre dominante in le Historia.<ref>{{cita|Ferroni|p. 46}}:{{Citation|Le voce del poeta se immerge in le medio del populo que vive le rito, e al mesme tempore participa, con spirito agonistic, al conflicto sempre in curso inter le ben e le mal.}}</ref><ref>{{Cita|Guglielmino-Grosser|pp. 229-230}}.</ref> Iste dimension coral emerge super toto in le ''Pentecoste'', ubi le «filios de Eva» (v. 71), dispersate in tote le mundo, trova unitate in le fide in Deo.<ref name="GG230"/> ==== Le 1814 e le ''Odes'' ''civil'' ==== [[File:Prina lynched.jpg|thumb|alt=Impression de epocha representante le linciamento de Giuseppe Prina|Le linciamento de Giuseppe Prina in un impression de epocha.]] Durante que Manzoni elaborava le ''Hymnos Sacre'', le situation politic international se deteriorava rapidemente: [[Napoleone Bonaparte|Napoleone]], fortemente debilititate post le disastrose [[Campania de Russia]] de 1812, cadeva in le grande [[Battalia de Lipsia]] de 1813. In consequentia, anque le [[Stato satellite|Statos satellites francese]], inter le qual [[Regno de Italia (1805-1814)|Regno de Italia]], cadeva sub le colpos del coalition austro-russe, obligante [[Eugenio di Beauharnais]] a fugir de Milano e permittente assi al austriacos de [[Campania de Italia (1813-1814)|reentrar in Lombardia]]. Manzoni viveva iste momentos dramatic con grande angustia, assistente ab su palatio de via del Morone, le 20 april 1814, al linciamento del ministro del financias [[Giuseppe Prina]], le violentia del qual (vivamente deplorate per le scriptor) es narrate in un littera a Fauriel.<ref>{{cita|Ginzburg|pp. 43-44}}:{{Citation|La nostra casa per l'appunto è situata molto vicino a quella dov'egli abitava di modo che abbiamo udito per alcun ore le grida di quelli che lo andavano cercando, il che tenne mia madre e mia moglie in angosce crudeli, anche perché pensavano che non si fermassero a questo. E invero alcuni malintenzionati volevano approfittare di quel momento d'anarchia per prolungarlo, ma la guardia civica seppe fermarlo con coraggio, una prudenza e un'operosità quanto mai degni di lode.}}</ref> A parte le episodio de Prina, Manzoni participava intensemente al [[Cade del Regno de Italia (1814)|tentativo de mantener independente le Alta Italia]] con un regno cuje sovrano haberea essite justo le viceré Eugenio di Beauharnais, subscribente un petition presso le potencias victoriose reunite a [[Parigi]].<ref>{{cita|Fabris|p. 98}}</ref> Poeticamente ille contribuiva al sentimento patriotic con le redaction de duo [[Canzon (metrica)|canzones]], ambes remanente incomplete:<ref>{{cita|Tellini|2007|pp. 83-85}}</ref> ''[[April 1814]]'', in le qual le terre-moto politic milanese es evocate in un perspectiva patriotic e de denuncia contra le politica napoleonian,<ref>{{cita|Nigro|p. 44}}:{{Citation|Manzoni ha scritto la canzone antinapoleonica ''Aprile 1814'' nel linguaggio (rivoltato) delle illusioni della rimeria napoleonica, […]}}</ref> e ''[[Le proclamation de Rimini]]'' (april 1815), in le qual ille reflecte super le [[Proclamation de Rimini|discurso del mesme nomine]] tenite per [[Gioacchino Murat]] pro le defension de Italia, presentante le como un liberator inviate per Deo pro subtraher le italianos al sclavitude.<ref>''Il proclama di Rimini'', p. 699, vv. 36-44: «Egli è sorto, per Dio! Sì, per Colui / Che un dì trascelse il giovinetto ebreo / Che del fratello il percussor percosse; / E fattol duce e salvator de' suoi, / Degli avari ladron sul capo reo / L'ardua furia soffiò dell'onde rosse; / Per quel Dio che talora a stranie posse, / Certo in pena, il valor d'un popol trade;…».</ref> ==== Manzoni e le debatto inter classicistas e romanticos ==== [[File:Sulla maniera e la utilità delle traduzioni.pdf|thumb|left|alt=Prime pagina del articulo de Madame de Staël super le Biblioteca Italiana|Anne Louise Germaine de Staël, ''Super le maniera e le utilitate del traductiones'', traduction de Pietro Giordani in le ''[[Biblioteca Italiana]]'' (januario 1816). Le articulo suscita le initio del debatto inter classicistas e romanticos.]] Le annos sequente al conversion esseva assatis significative pro le panorama litterari e italian. Italia, ancora ligate a un firme tradition classicista, esseva obligate a confrontar se con le nove clima romantic europee. In januario 1816, le intellectual francese [[Madame de Staël]] publicava, traducite in italiano in le prime numero del ''[[Biblioteca Italiana]]'', un articulo intitulate ''[[Super le maniera e le utilitate del traductiones]]'', in le qual illa criticava le italianos qui se obstinava a remaner ligate a un rhetorica vacue, ignorante le novitates proveniente de Germania e de Anglaterra.<ref>{{cita|Ferroni|p. 27}}</ref><ref>{{Cita web|url=http://www.internetculturale.it/opencms/directories/ViaggiNelTesto/manzoni/a11.html|titolo=Le polemiche romantiche|accesso=23 januario 2026|autore=Massimiliano Mancini|editore=Internet Culturale|urlarchivio=https://web.archive.org/web/20150924035719/http://www.internetculturale.it/opencms/directories/ViaggiNelTesto/manzoni/a11.html|dataarchivio=24 septembre 2015|urlmorto=sì}}</ref> Al successive ''querelle'' inter classicistas (con [[Pietro Giordani]] al testa) e romanticos (inter le qual se distingue [[Ludovico di Breme]] e [[Giovanni Berchet]]), Manzoni non participava activemente. Ben que ille esseva del parte del romanticos e participava al ''Cameretta'' litterari animate per [[Ermes Visconti]], [[Gaetano Cattaneo]], [[Tommaso Grossi]] e super toto per le poeta dialectal [[Carlo Porta]],<ref>{{cita|Ferroni|p. 31}}.</ref><ref>{{Cita web|url=http://www.internetculturale.it/opencms/directories/ViaggiNelTesto/manzoni/a12.html|titolo=Le Cameretta portiana|accesso=23 januario 2016|autore=Massimiliano Mancini|editore=Internet Culturale|urlarchivio=https://web.archive.org/web/20150924035721/http://www.internetculturale.it/opencms/directories/ViaggiNelTesto/manzoni/a12.html|dataarchivio=24 septembre 2015|urlmorto=sì}}</ref> ille refusava de collaborar tanto con le ''Biblioteca Italiana'' como con ''[[Le Conciliator]]''.<ref name=":5"/> Ultra le interesse pro le poetic christian, esseva determinante le [[neurosi|neurosis depressive]] que colpava Manzoni desde 1810 e su difficultate a parlar in publico, factores que le fortiava a un vita retirate in su possessiones de Brusuglio o in le quiete de su palatio milanese.<ref name="tellini">{{cita|Tellini|2007|pp. 24-27}}</ref> ==== Le production teatral ==== {{Vide etiam|Pensamento e poetica de Alessandro Manzoni}} Decisive esseva le impression que Manzoni lassava in le [[historia del teatro italian]]. Il interveniva super le structura e le finalitate mesme del drama, que, secundo le scriptor, non debe describer le abstracte ma le verosimil e le motiones del anima del protagonistas, excludente le artificialitate del [[unidades aristotelic]].<ref>{{cita|Tellini|2007|p. 88}}</ref> Le fructos de iste reflexiones, emergite in le ''[[Littera a Monsieur Chauvet]]'' (1820), se collige in le tragedia ''[[Le Comte de Carmagnola]]'',<ref>Initiate le 15 januario 1816, illo esseva editate a Milano solmente in 1820 presso le editor Vincenzo Ferrario ({{Cita|Tellini|2007|p. 90}}).</ref> cuje redaction esseva retardate per le problemas de natura nervose que affligeva le autor<ref>{{Cita|Floriani}}:{{Citation|A chiusura del biennio, riprendendo i contatti con Fauriel nelle tre lettere del 1816, il M<nowiki>[anzoni]</nowiki> sembrava un altro uomo [...] in quella del 25 marzo rievocò i tempi di Meulan, confessando i disturbi nervosi ma anche l'entusiasmo per il lavoro (una tragedia dedicata a lui, "son meilleur ami").}}</ref> e per le labor in le ''Observationes super le moral catholic''.<ref>{{Cita|Floriani}}:{{Citation|Il lavoro sul Carmagnola durò fino al settembre 1819. Mentre lo scriveva il M<nowiki>[anzoni]</nowiki> compose la Pentecoste, iniziata nel giugno 1817 e sospesa alla definizione di 10 strofe, poi rifiutate. Nel 1818 il Carmagnola fu a sua volta sospeso, uscendo poi, per cura di E<nowiki>[rmes]</nowiki> Visconti, all’inizio del 1820, mentre il M<nowiki>[anzoni]</nowiki> si trovava a Parigi.}}</ref> Le secunde tragedia, ''[[Adelchi (Manzoni)|Adelchi]]'', esseva editate in 1822, durante que in le mente comenciava a delinear se le vision narrative del romanzo.<ref name=":5"/> ==== Le crise de 1817 e le ''Observationes super le moral catholic'' (1818-1819) ==== {{Vide etiam|Observationes super le moral catholic}} [[File:Jean Charles Simonde de Sismondi (1773-1842).png|thumb|left|alt=Portrait de Jean Charles Léonard Simonde de Sismondi|[[Jean Charles Léonard Simonde de Sismondi]].]] In le primavera de 1817 Manzoni habeva un breve crise spiritual,<ref>{{cita|Tonelli|p. 160}}</ref> determinate per plure factores, in particular per le appoio del Ecclesia al restauration: le liberal Manzoni non comprendeva le conflicto inter le religion christian, in le qual ille fermemente credeva, e le orientation politic del Ecclesia catholic, que ille non compartiva.<ref>{{cita|Tellini|2007|p. 101}}</ref> Le disillusion que resulta conduceva al aggravation de su maladia nervose e a un consequent refrigeration in le practica religiose, como se deduce de un littera de [[Luigi Tosi (vescovo)|Tosi]] a [[Eustachio Degola|Degola]], in le qual le patre spiritual del scriptor communicava le superamento del crise (14 junio 1817).<ref>Pro approfondir le question del crise spiritual vide {{cita|Accame Bobbio}}.</ref> Anque con le futuro [[vescovo de Pavia|episcopo de Pavia]] il habeva un parve conflicto, tosto oblidate, quando Manzoni habeva manifestate le desiro de retornar pro un periodo a Parigi, incontrante un opposition que le pareva exagerate.<ref name=":15">{{cita|Tonelli|p. 161}}</ref> Le sacerdote videva in le transferimento un periculo pro le fide del discipulo, qui desiderava in vice revider [[Claude Fauriel|Fauriel]] e sperava obtener beneficio pro su problemas nervose. Manzoni demandava totevia de poter partir, ma in maio le policia le refusava le passaportes.<ref>{{cita|Tonelli|pp. 179-180}}</ref> Temporarimente abandonate le hypothese parisian, Manzoni interrumpeva le ''Comte de Carmagnola'' e se retirava in le campania, ubi ille se immersava in le lectura de textos philosophic que servirea de base al ''Observationes super le moral catholic''.<ref name=":15"/> Le annotationes manzonian al autores studiate es utile pro discoperir qual libros ille studiava in ille menses e como ille les judicava: illas a [[John Locke|Locke]], a [[Étienne Bonnot de Condillac|Condillac]] e a [[Destutt de Tracy]] demonstra le distantia de Manzoni ab lor pensamento.<ref name=":15"/> In preparar le ''Observationes'', su attention se dirigeva super toto al ''[[Historia del Republicas Italiane]]'' de [[Jean Charles Léonard Simonde de Sismondi|Sismondi]], cuje dece-sexte e ultime volumina sortiva a Parigi in 1818. Le obra contineva in le ultime tomo violente accusationes contra le catholicismo, lo que suscitava un reaction indignate del canonico Tosi, qui demandava a Manzoni de responder.<ref group=N>Secundo {{cita|De Gubernatis|pp. 146-147}}, Tosi obligava Manzoni, como penitentia pro le vita anticlerical e atheistic de su prime juventute, a scriber un tractato in defension del religion catholic, arrivante mesmo a «chiude<nowiki>[re]</nowiki> in camera Alessandro Manzoni, perché mandasse innanzi il libro sulla ''Morale cattolica'' che non voleva andare avanti».</ref> Iste [[apologetica|obra apologetic]] esseva publicate in 1819 con le titulo ''Super le Moral Catholic, observationes de Alessandro Manzoni, Parte prime''.<ref>{{Cita web|url=http://www.internetculturale.it/opencms/directories/ViaggiNelTesto/manzoni/b32.html|titolo=La ''Morale Cattolica''|accesso=24 januario 2026|autore=Massimiliano Mancini|editore=Internet Culturale|urlarchivio=https://web.archive.org/web/20150924035735/http://www.internetculturale.it/opencms/directories/ViaggiNelTesto/manzoni/b32.html|dataarchivio=24 septembre 2015|urlmorto=sì}}</ref> ==== Le secunde residentia parisian (1819-1820) ==== [[File:Thierry, Augustin, BNF Gallica.jpg|thumb|alt=Portrait del historiographico Augustin Thierry|[[Augustin Thierry]].]] Ja desde [[1817]] Manzoni pensava de retornar a [[Paris]], loco felice del juventute ubi ille sperava poter sanar del crises de nervos sempre plus accentuate.<ref>Isto se deduce de un littera que le oncle de Manzoni, [[Giulio Beccaria]], inviava a su nepote qui non succedeva a recuperar su sanitate ({{Cita|Ginzburg|1989|p. 53}}).</ref> Le partita, tamen, esseva sempre remandate a causa del difficultate de obtener le passaportes.<ref>{{Cita|Ginzburg|1989|p. 49}}</ref> Illos esseva concedite per le autoritates austriac solmente in [[1819]], e le integre familia partiva pro [[Francia]] le 14 septembre.<ref>{{cita|Tonelli|p. 188}}</ref> In le capital francese Manzoni frequentava le historiographico [[Augustin Thierry]] e le philosopho [[Victor Cousin]].<ref>{{cita|Tellini|2007|p. 29}}</ref> Le cognoscentia de Thierry influentiava de maniera importante le conception manzonian del historia, e un certe importantia habeva etiam le [[spiritualismo]] de Cousin. Ben que le ideas de iste ultime non esseva totalmente heterodoxe in materia de religion, certe de su affirmationes le impressionava, como: «Sans Dieu, l'homme et la nature restent un mystère» (sin Deo, le homine e le natura remane un mysterio),<ref>{{cita|Cousin|p. 31}}; a notar que le curso universitari de Cousin habeva loco justamente durante le residentia parisian de Manzoni.</ref> o «La loi suprème, c'est […] la sainteté, le dévouement, la charité, l'amour du prochain; c'est surtout l'amour de Dieu» («Le lege supreme consiste […] super toto in le sanctitate, le devotion, le caritate, in le amor del proximo; illo se manifesta super toto in le amor de Deo»).<ref>{{cita|Cousin|p. 112}}</ref> Manzoni, tamen, non trovava beneficio in le residentia parisian: le crises de nervos non habeva passate, e ille comenciava sentir nostalgia de su casa. Assi, post justo un anno, le 25 julio partiva de Paris con tote le familia pro retornar a Milano le 8 augusto.<ref name=":2"/> Passate le estate, comenciava le annos le plus frenetic del quindecim annos creative, in le quales Alessandro elaborava ille conceptos religiose e providentialistic que trovarea lor culmino in [[Adelchi (Manzoni)|''Adelchi'']] e in le [[Il cinque maggio|''Cinque maggio'']], bases fundamental pro le structura de ''[[I promessi sposi]]'', insimul con le initio del reflection linguistic, structural e artistic super le genere del romanzo ipse. ==== Le biennio 1820-1822: le bases del romanzo ==== {{Vide etiam|Il cinque maggio|Marzo 1821|Adelchi (Manzoni)}} [[File:Steuben - Mort de Napoleon.jpg|thumb|left|alt=Pictura del morte de Napoleone a Sancta Helena|[[Charles de Steuben]], ''Morte di Napoleone I a Sant'Elena, il 5 maggio 1821'', oleo sur tela, 1828.]] In novembre de [[1820]] Manzoni comenciava le tragedia de [[Adelchi (Manzoni)|''Adelchi'']].<ref name=":16">{{cita|Tellini|2007|p. 120}}</ref> Post haber completate un prime abboço in le primavera de [[1821]], ille se distaccava subitamente de illo pro reprender le poesia civil con le redaction de ''Marzo 1821'', ode celebrante le presupponite invasion del [[Lombardo-Veneto]] per le tropas sardo-piemontese post le abdication de [[Vittorio Emanuele I]]. Scribite inter le 15 e le 17 martio,<ref name=":16"/> iste ode revela, in comparation con illos de septe annos ante, un major compactitate structural e securitate tanto in le linguage como in le tractamento del estados de anima del patriotas. Post que le euphoria general se extingueva post le fallimento del [[motos de 1820-1821]], Manzoni reprendeva le [[Adelchi (Manzoni)|''Adelchi'']], comenciante a studiar varie fontes historic (reelaborate in le coeve ensayo ''[[Discorso sopra alcuni punti della storia longobardica in Italia]]'')<ref name=":5"/> a fin que existeva concordantia inter le ''vero historic'' (le eventos realmente occurrite) e le ''vero poetic'' (le ''inventio'' narrative), conception apprendite al schola de Thierry e del ''idéologues''. [[File:Adelchi.jpg|thumb|right|alt=Illustration del morte de Adelchi|Representation del morte de Adelchi]] Le anno [[1821]], tamen, esseva plen de eventos significative: ultra le motos supra mentionate, le 5 maio moriva sur le [[isola de Sancta Helena]] le exiliate [[Napoleone Bonaparte]]. Le novella arrivava in Europa solmente in julio; Manzoni la legeva in le ''[[Gazzetta di Milano (1816-1875)|Gazzetta de Milano]]'' le 17 julio 1821<ref name=":17">{{cita|Tellini|2007|p. 138}}</ref> e remaneva profundemente turbate. Fascinate per le titanismo e le genio de Napoleone,<ref group=N>Le vv. 31-36 del Ode monstra le admiration de Manzoni pro le condottiero: «Fu vera gloria? Ai posteri / l'ardua sentenza: nui / chiniam la fronte al Massimo / Fattor, che volle in lui / del creator suo spirito / più vasta orma stampar».</ref> inter le 18 e le 20 julio<ref name=":17"/> ille componeva [[Il cinque maggio|''Le cinque maio'']]. In le ode, le scriptor vide le grandor del Imperator non tanto in le actos terrestre, quanto in haber comprendite, per medio del suffrentias del exilio, le vanitate del glorias passate e le importantia absolute del [[Salvation (religion)|Salvation]]. Le parallelo con le vicissitudes de [[Adelchi (principe)|''Adelchi'']] e de [[Desiderata (moglie di Carlo Magno)|''Ermengarda'']] monstra le formulation de ille ''provvida sventura'' que devenira central in ''[[I promessi sposi]]''. ==== Del ''Fermo e Lucia'' a ''I promessi sposi'' (1821-1827) ==== {{Vide etiam|I promessi sposi}} [[File:I promessi sposi-008.jpg|left|thumb|alt=Antiporta del edition de 1840 de I promessi sposi|[[Frontispicio#antiporta|Antiporta]] del edition de ''I promessi sposi'' de 1840, illustrate per [[Francesco Gonin]].]] Manzoni initiava le redaction de ''Fermo e Lucia'' le 24 april 1821,<ref group="N" name="Manz.B.II">«24 Ap.le 1821» e «17 7bre 1823» es le datas apposite respectivemente al initio e al fin del prime manuscripto autograph anepigraph del ''Fermo e Lucia''. Vide: {{Cita manoscritto|autore=Alessandro Manzoni|titulo=[Fermo e Lucia]|url=https://www.alessandromanzoni.org/manoscritti/624|data=24 april 1821-17 septembre 1823|citate=Milano|ente=[[Bibliotheca National Braidense]]|collocation=Manz.B.II}}.</ref> ma initialmente interrumpeva le labor.<ref>Illo es apprendite del littera a [[Claude Fauriel]] del 3 novembre 1821, in le qual Manzoni declara: «mon roman à peine commencé a été mis de côté», "mi romanzo appena incominciato è stato messo da parte" ({{Cita|Sforza|p. 213}}).</ref> In le quiete del villa de Brusuglio ille lo habeva comenciate post haber legite romanos europee, specialmente anglese, in particular le [[Ivanhoe|''Ivanhoe'']] de [[Walter Scott]] traducite in francese,<ref name=":18">{{cita|Tonelli||p. 242}}.</ref> proque le [[litteratura italian]] se habeva concentrate usque alora super altere generes prosaic. Sequentemente le methodologia ja adoptate pro le tragedias, le autor initiava un ver e proprie labor de documentation historic, fundate super le lectura del ''Historia patria'' de [[Giuseppe Ripamonti]] e del ensayo ''Sul commercio de' commestibili e caro prezzo del vitto'' de [[Melchiorre Gioia]].<ref>{{Cita|Varotti|p. 26}}</ref> Le prime minuta del ''Fermo e Lucia'' (titulo suggerite per le amico Ermes Visconti, como testificate in un littera del 3 april 1822 a [[Gaetano Cattaneo]],<ref>{{Cita|Vitale|p. 58}}</ref>) terminate le 17 septembre 1823,<ref group="N" name="Manz.B.II" /> consiste de folios de protocollo dividite in duo columnas: a dextera le texto, a sinistra le correctiones. Le secunde redaction del romanzo con le titulo ''Gli sposi promessi'', post le finition de [[Adelchi (Manzoni)|''Adelchi'']] e le composition de [[Il cinque maggio|''Le cinque maio'']], es databile inter 1823 e 1825. Le obra esseva finalmente publicate ab 1825 a 1827 con le titulo definitive ''I promessi sposi''. Le passage de ''Fermo e Lucia'' – cuje structura narrative resultava pauco harmoniose a causa del division in tomos e de ample partes dedicate al [[Monaca di Monza|soror Gertrude]]<ref>{{Cita|Guglielmino-Grosser|p. 232}}:{{Citation|[…] nel caso di Gertrude quel che diventa la "sventurata rispose" era una lunga dettagliata descrizione della caduta nell'abiezione da parte della monaca, […]}}</ref> – a ''I promessi sposi'' esseva alquanto travaliate pro le redefinition del architectura del obra.<ref>{{cita|Tellini|2007|pp. 164-167}}</ref> Ultra le problema expositive, Manzoni se rendeva conto del linguage artificiose e litterari usate per ille, elemento que non correspondeva al exigentias realistic verso le qual tendeva su poetica.<ref>{{cita|Tellini|2007|p. 171}}:{{Citation|…dopo lo studio attento dei classici, la lettura degli stranieri principalmente francesi, la conversazione colta con i propri concittadini, lo scrittore italiano può… accoglie<nowiki>[re]</nowiki> ciò che resta nella cosiddetta "buona lingua" illustre… Di tale fatta è appunto la veste linguistica del ''Fermo e Lucia'': una miscela di laboratorio costruita ''in vitro''…}}</ref> Eligente le [[Dialetti toscani|toscan]] como lingua colloquial pro su personas,<ref name=":20">{{cita|Ferroni|p. 64}}</ref> ille publicava le dicite ''ventisettana'' (nomine date al prime edition de ''I promessi sposi'') ma, conscie del necessitate de ascoltar directemente le eloquentia de ille region, decideva de partir pro [[Florentia]]. === Le viage in Toscana (1827) === ==== Le Gabinetto Vieusseux e le bases del ''Quarantana'' ==== [[File:Giovan Pietro Vieusseux.jpg|thumb|right|alt=Portrait de Giovan Pietro Vieusseux|Photographia de Gian Pietro Vieusseux, fundator del correspondente loco cultural]]In [[1827]] Manzoni se transfereva a [[Florentia]] pro proceder al redaction final del romanzo, corrigite al nivello formal e stylistic, de maniera a entrar in contacto con e "viver" le lingua florentin del personas cultivate, que representava pro le autor le sol lingua del Italia unite. Le viage, initiate le 15 julio, videva le integre familia Manzoni (le filios, le vetere matre Giulia e le sposa Enrichetta) passar per [[Pavia]] – ubi illes se fermava pro salutar le canonico Tosi, devenite [[episcopato de Pavia|episcopo del citate]] –, [[Genova]], [[Lucca]], [[Pisa]]<ref name=":2" /> e arrivar le 29 augusto al capital del [[Granducato de Toscana]].<ref>{{cita|Tellini|2007|p. 234}}</ref> [[File:Alessandro Manzoni FI.jpg|thumb|left|alt=Lapide commemorative del residentia de Manzoni a Florentia|Lapide in memoria del periodo florentin de Manzoni]]Le residentia, que durava usque a octobre, esseva un triunfo pro le scriptor: le membros del [[Gabinetto Vieusseux]] (con a lor testa [[Niccolò Tommaseo]], le mesme [[Giovan Pietro Vieusseux]], [[Giovanni Battista Niccolini]] e [[Gino Capponi]])<ref>{{cita|Tonelli|p. 247}}</ref><ref>{{cita|Tellini|2007|pp. 234-235}}</ref> le recipeva con tote le honores. Anque [[Giacomo Leopardi|Leopardi]], qui non admirava ni compartiva le ideologia e le poetica manzonian, le salutava cordialmente.<ref>Le relationes inter le duo maxime representantes del romanticismo italian esseva characterisate per un cordialitate forçate, debite a visiones litterari e moral opposite. Leopardi, de su parte, non comprendeva le admiration pro le romanzo de Manzoni ({{cita|Tortoreto|pp. 322-336}}.)</ref> Le fama de ''I promessi sposi'' superava presto le circulos litterari, perveniente al corte granducal, ubi [[Leopoldo II de Toscana|Leopoldo II]] in persona recipeva le romanciero. Durante iste encontros, exigente pro Manzoni a causa de su problemas nervose, ille approfundava su investigation linguistic per le contacto directe tanto con le nobilitate florentin como con le populo, e notava le similaritate del terminologia usate per le duo classes. Le fructo de iste observationes esseva fundamental pro le selection del florentin (in loco del toscan generic) como lingua quotidian pro le personas de su romanzo,<ref name=":20"/> selection que le conduceva a revider le obra durante le annos trenta e a publicar lo definitivemente in 1840 (de ubi le nomine de ''Quarantana'') insimul con le ''[[Historia del columna infame]]''. Iste ultime ensayo reprende e disveloppa le thema del [[untor|untor]] e del [[peste]], que ja habeva occupate un parte tanto importante in le romanzo e del qual illo inicialmente constitueva un ''excursus'' historic. === Le annos del silentio (1827-1873) === [[File:Ritratto di Teresa Manzoni Stampa Borri by Francesco Hayez.jpg|thumb|Francesco Hayez, ''[[Portrait de Teresa Manzoni Stampa Borri|Portrait de Teresa Manzoni Borri Stampa]]'', [[Pictura a oleo|oleo]] sur [[Pictura sur tela|tela]], 1849, [[Pinacotheca de Brera]].]] ==== Le prime luctos familial e le secunde matrimonio ==== Le quiete familiar super le qual Manzoni habeva organisate su regime de vita quotidian se frangeva a partir del annos trenta, quando le colpeva le prime luctos familial: le prime esseva illo de su amate sposa Enrichetta, morte le 25 decembre [[1833]] de [[Tuberculose#Altere nomines pro le tuberculose|tabe mesenteric]],<ref>{{cita|Cantù|p. 128}}</ref> contractate a consequentia del numerose gravitationes.<ref>{{cita|Boneschi|p. 348}}</ref> Le dolor de Manzoni esseva tanto grande que, quando in 1834 ille cercava de scriber ''[[Le Natal de 1833]]'', ille non succedeva a completar le obra.<ref>{{cita|Tellini|2007|p. 296}}</ref> Post Enrichetta ille videva morir su amate filia primogenite Giulia, ja sposa de [[Massimo d'Azeglio]], le 20 septembre 1834.<ref>{{Cita|Boneschi|p. 353}}</ref> Le 2 januario [[1837]],<ref>{{cita|Boneschi|p. 363}}</ref> gratias al intervention de su matre e de su amico [[Tommaso Grossi]],<ref>Giulia Beccaria, secundo lo que rememora [[Marta Boneschi]], esseva preoccupate del condition spiritual e psychologic de su filio, preoccupation que illa non celava a Tommaso Grossi ({{cita|Boneschi|pp. 361-362}}).</ref> ille se maritava con [[Teresa Borri]], vidua del conte Decio Stampa e matre de [[Stefano Stampa]], figura al qual Manzoni esseva multo attachate.<ref>Le filiaste de Manzoni, in 1885, publicava un libro ric de anecdotas, phrases e habitos de su patre per matrimonio, in le tentativa de completar e meliorar le portrait que Cantù nos habeva transmittite: {{cita|Stampa|p. 292}}.</ref> Le nove sposa, al contrario de Enrichetta, esseva dotate de un forte personalitate e de un bon cultura litterari.<ref>{{Cita|Tellini|2007|p. 37}}</ref> A causa de su character protective verso le marito, Teresa entrava tosto in conflicto tanto con le vetere socera como con Grossi, qui debeva abandonar le palatio de via del Morone ubi ille habita ab plus de vinti annos.<ref>{{cita|Boneschi|p. 365}}</ref> Le annos sequente esseva ancora marcate per le morte de multe de su car personas: de su filia Cristina (27 maio 1841),<ref name="Bon381">{{Cita|Boneschi|p. 381}}</ref> sequite duo menses plus tarde per le matre Giulia Beccaria (7 julio)<ref name="Bon381" /> e, finalmente, per le amico [[Claude Fauriel|Fauriel]] (15 julio 1844).<ref>{{cita|Ginzburg|1989|p. 193}}</ref> === Le 1848 e le exilio a Lesa: Antonio Rosmini e le critica al romance === {{Vide etiam|Cinque dies de Milano|Antonio Rosmini}} [[File:Giuseppe Garibaldi visiting Alessandro Manzoni on 15 March 1862.jpg|left|thumb|alt=Pictura de Garibaldi que visita Manzoni|[[Sebastiano De Albertis]], ''[[Giuseppe Garibaldi]] visita Alessandro Manzoni le 15 martio 1862'', [[Pictura a oleo|oleo]] sur [[Pictura sur tela|tela]], 1863. Garibaldi non esseva le sol personalitate politic importante a visitar Manzoni: [[Camillo Benso, conte de Cavour|Cavour]], [[Vittorio Emanuele II]], le estadista anglese [[William Gladstone]],<ref name=":2"/> [[Giuseppe Verdi]] e le [[principes de Piemonte]] [[Umberto I de Savoia|Umberto]] e [[Margherita de Savoia|Margherita]] voleva cognoscer le personalmente.<ref>{{Cita|Bracalini|pp. 66-67}}</ref>]] Milano, como le altere grande citates europee, non esseva immun al [[Motos de 1848|revoltationes que explodeva in tote Europa]]: durante le famose [[cinque dies de Milano|cinque dies]] le patriotas succedeva a expulsar, ben que momentaneemente, le austriacos del [[feldmaresciallo]] [[Radetzky]]. Inter iste homines imbibite del {{'}}, epopeia del Risorgimento'' era etiam le filio de vinti-duo annos de Manzoni, Filippo, qui terminava in carcere al initio del combattimentos.<ref>{{Cita|Cantù|p. 284}}</ref> Si le filio combatteva sur le barricadas, le patre publicava ille odas politic (''[[Aprile 1814]]'', ''[[Le proclamation de Rimini]]'' e ''[[Martio 1821]]'') que, per timor del represalia austriac, ille habeva nunquam publicate.<ref>{{Cita|Tellini|2007|pp. 40-41}}</ref> Al momento del retorno de Radetzky, Manzoni, timente de suffrer repercussion per su supporto moral al causa del Risorgimento, se refugiava a [[Lesa]], ubi su sposa Teresa habeva un villa.<ref>{{cita|Tellini|2007|p. 41}}</ref> Le residentia in Lesa, que durava usque a 1850, non esseva un exilio sterile: a [[Stresa]], non longe, viveva le philosopho e sacerdote [[Antonio Rosmini]], cognoscite de Manzoni ja desde 1827.<ref>{{Cita|Bonola, ''Carteggio''|p. XIII}}</ref> Le retiro al [[laco Maggiore]] serviva al scriptor pro cognoscer melio le anima e le pensamento de Rosmini, de qui ille apprecia profundemente le personalitate e le pietate, ultra le discussiones religiose, linguistic e politic,<ref>Vide, pro un relation inter le duo homines ab un puncto de vista human e intellectual, {{Cita|Riconda|titulo = Manzoni e Rosmini}}.</ref> como se pote deducer del copiose correspondentia epistolar inter le duo.<ref>{{cita|Bonola, ''Carteggio''}}</ref> Ab le puncto de vista strictemente litterari, iste annos videva Manzoni rejectar ille equilibrio inter le vero historic e le vero poetic establite in su romance. Attrahite de plus in plus per le studios linguistic, historic e philosophic, ille senti sempre plus necessari e urgente le recerca del «veritate objective», condemnante – in le ensayo ''[[Obras de Alessandro Manzoni#Del romance historic e, in general, del compositiones miscite de historia e invention|Del romance historic]]'' e in le dialogo ''[[Obras de Alessandro Manzoni|Del Invention]]'', ambes publicate in 1850 – le commixtion inter ''inventio'' e ''historia''.<ref>{{cita|Ferroni|pp. 66-68}}</ref> ==== Le annos del Risorgimento: luctos private e symbolo del Patria ==== {{Vide etiam|Del unitate del lingua e del medios pro diffunder la}} [[File:Illustrazione popolare 1873 - Funerali di Manzoni.jpg|thumb|right|alt=Incision del funerales de Alessandro Manzoni a Milano|Le funerales de Alessandro Manzoni, in un incision del epocha: {{Citation|A mediedie le feretro, precedite per le cento bandieras del scholas e del associationes operari e per le representationes italian, se dirigeva al Cimiterio Monumental, passante per le vias major.|2 = {{Cita|Venosta|pp. 157-158}}}}]] Le annos sequente esseva multo dolorose: in 1853 moriva Tommaso Grossi, in 1855 le amico Rosmini e le anno sequente le filia Matilde, malate desde longe tempore de [[tuberculose]];<ref>{{cita|Tellini|2007|p. 42}}</ref> in 1858 le oncle Giulio Beccaria<ref>{{cita|Boneschi|p. 394}}</ref> e in 1861 le sposa Teresa, cuje salute habeva essite irreparabilemente compromisse annos ante per un graviditate difficile.<ref>{{Cita web|url=http://www.giuliamarucelli.it/teresa-borri-manzoni-vedova-stampa/ |titulo=Teresa Borri Manzoni (vidua Stampa)|autore=Giulia Marucelli|editore=Giuliamarucelli.it|data=9 julio 2012|accesso=26 januario 2026}}</ref> Iste serie de luctos esseva alternate per le conferimento de honorificationes per le nascite [[Regno de Italia (1861-1946)|Regno de Italia]] e per le visitas de illustre hospites. Le 29 februario [[1860]], ancora ante le proclamation official del nove stato unitari, Manzoni esseva nominate [[Senatores del VII legislatura del Regno de Sardinia|senator del Regno de Sardinia]] per meritos verso le patria.<ref>{{Cita web |url=http://notes9.senato.it |titulo=Ficha del senator Alessandro Manzoni |accesso=26 januario 2026 |editore=Senato del Republica |urlarchivio=https://web.archive.org/web/20100126122348/http://notes9.senato.it |dataarchivio=26 januario 2010 |urlmorto=sì}}</ref> Con iste cargo ille votava in [[1864]] in favor del transferimento del capital ab [[Torino]] a [[Firenze]] usque a [[Roma]] esser liberate.<ref name=":2"/> Ab le puncto de vista intellectual, durante le ultime annos ille scribeva ensayos historic, inter illes ''([[Le Revolution francese de 1789 e le Revolution italian de 1859: ensayo comparative]])'',<ref>{{Cita|Mazza Tonucci|pp. 114-115}}</ref> e ensayos linguistic concernente le lingua italian. Como presidente del commission parlamentar sur le lingua, Manzoni redigeva in [[1868]] un relation sur le italiano (''[[Del unitate del lingua e del medios pro diffunder la]]'') adresse al ministro Broglio, in le qual ille cercava un solution practic pro diffunder le florentin in tote Italia.<ref>{{cita|Tellini|2007|pp. 45-46}}</ref> Le 28 junio [[1872]] ille esseva nominate citatano honorari de Roma.<ref>{{cita|Beltrami|p. 126}}</ref> === Le morte e le funerales === [[File:Veduta della chiesa di San Fedele con la statua di Manzoni, Milano.jpg|thumb|left|alt=Fachada del ecclesia de San Fedele a Milano con le monumento a Manzoni|Le ecclesia de San Fedele, ab cuje scalones Manzoni cadeva battente le testa; ante illo le monumento al poeta, inaugurate in 1883.]] Manzoni, a parte le disturbos nervose del qual ille suffreva e un maladia que le colpava in 1858, gaudeva generalmente de bon salute.<ref>{{cita|Cantù|p. 318}}</ref> Le anno [[1873]] esseva tamen le ultime de su vita: le 6 januario ille cadeva battente le testa contra un scalon al exito del [[Ecclesia de San Fedele (Milano)|ecclesia de San Fedele]],<ref name=":5"/><ref>{{cita|Fabris|p. 122}}</ref> causante se un [[trauma cranial]]. Le scriptor se accorgeva, ja post alcun dies, que su facultates intellectual comenciava lentemente a declinar,<ref>{{cita|Fabris|p. 124}}:{{Citation|Ma qualche giorno dopo quel 6 gennaio, egli disse a don Natale Cerioli: "Non si accorge Lei di un decadimento in me? Tutte le idee mi si confondono: non sono più io".}}</ref> usque a cader in un stato [[catatonic]] durante le ultime menses de su vita. Le suffrentias esseva aggravate per le morte del filio major Pietro Luigi, occurrite le 28 april.<ref name="Family" /> Le 22 maio al horas sex e quindec minutas del vespere, Manzoni expirava a causa de un [[meningitis]] contrahite in consequentia del trauma.<ref>{{Cita|Onoranze funebri ad Alessandro Manzoni|p. 27}}</ref> Le corpore esseva imbalsamate per septe medicos incaricate per le Municipio de Milano inter le 24 e le 27 maio.<ref>{{Cita|Onoranze funebri ad Alessandro Manzoni|p. 14; p. 16}}</ref> Al solemne funerales de Stato, celebrate in le [[Duomo de Milano]] le 29 maio, participava le maxime autoritates del Regno,<ref name="ReferenceA">{{Cita|Onoranze funebri ad Alessandro Manzoni|p. 3}}</ref> inter illes le futuro rege [[Umberto I de Savoia|Umberto I]], le [[Ministros del affaires externe del Regno de Italia|ministro del affaires externe]] [[Emilio Visconti Venosta]] e le representationes del [[Camera del deputatos (Italia)|Camera]] e del [[Senato del Regno (Italia)|Senato]]<ref>[[Archivo historic del Senato del Republica]], ''Memoriaweb'', newsletter n. 39 (serie nove), julio 2023, [https://www.senato.it/application/xmanager/projects/leg19/file/Manzoni.pdf ''Memorias de Alessandro Manzoni in le Senato del Regno''], paginas 15 e sequente</ref> e del Provincias e del Citates del Regno.<ref name="ReferenceA"/> Felice Venosta narra le detalios, describente le stato de animo in le qual se trovava le citate: {{Citation|Per le vias un crito de venditores de photographias del grande poeta, de portraits de omne formato, de omne precio… Le parietes del casas esseva tapissate de avisos portante le nomine de Manzoni […] le homines esseva tote in le vias, e medie Milano, sin exaggerar, voleva sequer le feretro al Cimiterio.<ref>{{Cita|Venosta|p. 155}}</ref>|}} == Le debatto super Manzoni == [[File:Tomba Manzoni.jpg|left|thumb|Tomba de Manzoni al ''Famedio'' del Cimiterio monumental de Milano.]] === Le attacco del catholicos reactionari === Le disparition de Alessandro Manzoni non suscitava un unanime cordolio: le mundo catholic plus [[Cattolicismo intransigente|reactionari e clerical]], per exemplo, non deplorava su morte.<ref>Un quadro complete sur {{Cita|Azzolin|p. 26 e ss.|cidAzz}}.</ref><ref>{{cita|Badini Confalonieri|p. 165}}:{{Citation|Le antipathia del intransigentes <nowiki>[catholicos reactionari]</nowiki> pro le scriptor lombarde ha un longe historia, como es ben note, e va del colpos, in le anno de su morte, del ''Civiltà Cattolica'', al opiniones convergente de [[don Bosco]] e de Davide Albertario...}}</ref><ref>Interesante es le studio de {{Cita|Badini Confalonieri}} super le relation inter Manzoni e alcun catholicos intransigente, inter illes le "prime" ultramontanista [[Félicité de Lamennais|Lamennais]].</ref> Anzi, le jesuitas de ''[[La Civiltà Cattolica]]'' passava su morte sub silentio, pro pois lancear se contra le scriptor in le articulo del 26 de junio 1873, ''Alessandro Manzoni e Giuseppe Puccianti''.<ref>{{cita|''La Civiltà Cattolica''|pp. 77-78}}</ref><ref group=N>Pro un rapide introduction a Puccianti, defensor del manzonismo in linguistica, vide: {{Treccani|giuseppe-puccianti|Puccianti, Giuseppe|accesso=26 janvier 2026}}.</ref> In le grave dissidio inter le duo animas del catholicismo italian del epocha, Manzoni esseva considerate le standard per medio del qual le liberales poteva effectuar lor politica laicista e le demolition del poter temporal del papas.<ref group="N">Durante le [[Oitocento]], le christianismo catholic europee esseva dividite inter le [[catholicismo reactionari]], fidel al alliance inter throno e altare, e le [[Christianismo liberal|liberal]], que voleva conciliar le aspirationes del mundo moderne con le fide catholic. Iste ultime linea de tendentia esseva exprimite, in Francia per [[Félicité de Lamennais]] e [[Augustin Thierry]], e in Italia per [[Gino Capponi]], [[Antonio Rosmini]], [[Raffaello Lambruschini]] e Manzoni ({{cita|Giudice-Bruni|pp. 206-207}}). Manzoni, de facto, non condivideva le union inter le [[poter temporal]] e le poter spiritual ({{cita|Cantù|pp. 304-305}}), tanto que ille votava, in su qualitate de senator del Regno de Italia in 1861, pro le transferimento del capital de [[Turin]] a [[Roma]], capital ancora del Stato Pontificio; e acceptava, in 1872, le [[cittadinantia honorari]] del citate del Papas nuper conquerite.({{cita|Tellini|2007|p. 45}})</ref> A iste proposito don [[Davide Albertario]], un del plus ardente criticos del religiositate manzonian e "paradigma" del accusationes dirigite per le zelantes contra le liberal Manzoni,<ref>Vigorelli, p. 462 nota, in {{Cita|Albertario}}:{{Citation|Io ha volite reportar integralmente le articulo de don A[lbertario], proque iste esseva purtroppo le position del clericalismo official, como demonstra simile positiones, a ille tempore, del «Civiltà Cattolica»...}}</ref> non sparniava criticas dur super le ambiguitate del comportamento de Alessandro: [[File:Davide Albertario.jpg|thumb|Don Davide Albertario (1846-1902), un del plus acharnate oppositores del religiositate e del opera manzonian.]] {{Citation|Manzoni non videva o non voleva vider le inganno que le revolution celava detra su promessas de unitate italian [...] Il ergo non se jungeva al defensores del fide; lassava de latere le alte interesses del catholic e faceva su proprie illos del revolution; non pro isto negava le catholicismo, ma lo portava con se in le campo inimic, e le inimicos le accolligeva con applauso, ille e le divin prisionero <nowiki>[le Papa, n.d.a]</nowiki>.<ref>|{{Cita|Albertario}}, p. 457}}</ref>|}}[[Benedetto Croce]], in 1941, reportava que ancora post plure annos le catholicos "intransigente" faceva audir lor voce per medio de [[Giovanni Papini]]:<ref>{{Cita|Croce 1941|p. 387}}</ref> {{Citation|Alessandro Manzoni, ric del sucros le plus venenose del [[Illuminismo|illuminismo]] francese, non vide in le Catholicismo nisi un humanitarismo social con alcun ritos a gustar plus tosto que a aprofundar; attende que mori tote le [[Jansenismo|jansenistas]] italian pro renunciar a su prime tentationes de rigorista fastidiose, e mesmo non le renuncia; representa un Episcopo tanto grande que il es difficile trovar le in le vita e in le historia, extra del Sanctos, durante su sancto non lo es; representa un fratre, troppo dissimile de su pares e superiores; un monacha homicida, lascive e proxeneta; representa un parochiano tanto vile que [[San Johannes Bosco]] nunquam le perdonara; non dice un sol parola, in su longe vita, in defensa del Pontificato roman in le [[Oitocento]], sfidante condemnationes authentic del Santa Sede, al qual obediva, con suffrentia, Episcopos, sacerdotes, laicos; e malgrado toto isto, tote le catholicos le considera le scriptor catholic per excellentia e alcun mesmo le proponerea voluntarimente como sancto.<ref>{{Cita|Croce 1941|p. 386}}</ref>|}} === Le critica litterari super Manzoni === {{Vide etiam|I promessi sposi#Fortuna del romanzo e critica letteraria}} ==== Le mito manzonian: inter luces e umbras ==== [[File:Gadda 1921.jpg|thumb|right|alt=Portrait del scriptor Carlo Emilio Gadda in 1921|Le scriptor milanese [[Carlo Emilio Gadda]].]] Le prime biographias de Manzoni esseva scribite per [[Cesare Cantù]] ([[1885]]), [[Stefano Stampa]], qui publicava su obra anque in 1885 como responsa a alcun inexactitudes de Cantù,<ref name=":14">Vide le integre obra de {{Cita|Stampa}}, cuje scopo es precisamente corriger le inexactitudes del prime biographos.</ref> Cristoforo Fabris, [[Angelo De Gubernatis]] ([[1879]]), durante un parte del litteras esseva publicate per [[Giovanni Sforza (storico)|Giovanni Sforza]] in [[1882]]. Le figura enigmatic del scriptor, constantemente affligite per symptomas depressive e relegite a un vita retirate, incitava [[Paolo Bellezza]] a componer le essay ''Genio e follia in Alessandro Manzoni'' (1898), in le qual ille analysava bizarre phobias del scriptor, como agoraphobia, continue syncopes e le timor del pozzangheras.<ref>{{cita|Albani}}</ref> Manzoni non esseva tamen solmente objecto de investigationes [[Psychoanalyse|psychoanalytic]], ma anque de criticas litterari: primo per le [[Scapigliati]], qui videva in ille le expression del respectabilitate burgese detestate.<ref group="N">Significative es le poema ''Preludio'' de [[Emilio Praga]], in le qual le scapigliato annuncia le hora del «antecristos» in opposition al «Casto poeta que Italia adora» (vv. 13-16). Vide: {{Cita libro|autore=[[Emilio Praga]]|sezione=Preludio|titolo=Penombre|città=Milano|editore=Casa editrice degli autori-editori|anno=1864|pp=5-6}}</ref> Sequeva le criticas de [[Giosuè Carducci]], admirator de ''[[Adelchi (Manzoni)|Adelchi]]'' ma implacabile verso le romanzo,<ref>{{cita|Tellini|2007|p. 323}}</ref> e de [[Luigi Settembrini]], autor del ''Dialogo tra Manzoni e Leopardi'', in le qual ille deride le fide catholic del scriptor.<ref>{{Cita web|url=https://www.zibaldoni.it/2015/05/29/i-funerali-del-manzoni-dialogo-tra-giacomo-leopardi-ed-alessandro-manzoni/|titolo=Dialogo inter Giacomo Leopardi e Alessandro Manzoni|accesso=27 januario 2026}}</ref> Admiratio sin condition veniva, in vice, de [[Francesco de Sanctis]], [[Giovanni Verga]], [[Luigi Capuana]]<ref>{{cita|Tellini|2007|p. 324}}</ref> e [[Giovanni Pascoli]], qui dedicava al romanzo le essay ''L'eco d'una notte mitica'' (1896).<ref>{{cita|Pascoli|pp. 2, 5}}</ref> In le [[Ventesime seculo]], a causa del movimentos anticlassicista del [[avantgardias]], del evolution del lingua e del adolcamento del figura del romanziere que esseva inseniate in le scholas, Manzoni suffreva varie criticas de litteratos e intellectuales: inter illes le "prime" [[Benedetto Croce|Croce]]<ref>In 1921 Benedetto Croce, con su essay {{cita|''Manzoni''}}, affundava le romanzo a causa de su forte impronta religiose, cosa que non facerea de ''I promessi sposi'' un ver obra de arte. In 1952, tamen, ille recognosceva le vitalitate del obra manzonian, admitte que se habeva errate ({{cita|''Tornando sul Manzoni''}}).</ref> e le marxista [[Antonio Gramsci|Gramsci]], qui le accusava de paternalismo. Le plus importante apologia del periodo esseva facite per le philosopho [[Giovanni Gentile]], qui in 1923 le definiva, in un conferentia al [[Teatro alla Scala|Scala]], un «grande maestro national»<ref>{{cita|Gentile|pp. 1-31}}</ref> como jam habeva facite [[Giuseppe Mazzini|Mazzini]] e [[Vincenzo Gioberti|Gioberti]], recognoscente in ille le promotor de ille [[Idealismo|idealismo]] [[religion|religiose]], in le qual Gentile se recognosceva, que constitueva pro ille le fundamentos del [[Risorgimento italian]].<ref>Exemplo de action que prendeva le vita seriemente, Manzoni esseva pro Gentile «le grande liberator del populo italian ab le secular servitude del litteratura, del arte pur, del indifferentismo e del dilettantismo, del rhetoric e del classicismo vacue e formal». ({{cita|Gentile|op. cit., pp. 21-22}})</ref> In defensa de Manzoni se situava anque [[Carlo Emilio Gadda]], qui a su debut publicava in 1927 le ''Apologia manzoniana'',<ref>{{Cita|Gadda|pp. 333-343}}</ref> e in 1960 attaccava le plano de [[Alberto Moravia]] de relegar le su proposition linguistic.<ref>{{cita|Tellini|2007|pp. 330-331}}</ref> Solmente in le Secunde Novecento, gratias al studios de [[Luigi Russo]], [[Giovanni Getto]], [[Lanfranco Caretti]], [[Ezio Raimondi]] e [[Salvatore Silvano Nigro]], se ha succedite a "liberar" Manzoni del patina ideologic con le qual ille habeva essite revestite jam al immediate post su morte, analysante con un oculo plus libere de prejudicios su poetica e, anque, le modernitate del obra.<ref>{{cita|Tellini|2007|pp. 335-336}}</ref> == Pensamento e poetica == {{Vide etiam|Pensamento e poetica de Alessandro Manzoni}}[[File:Giuseppe Parini.jpg|thumb|Francesco Rosaspina, ''[[Giuseppe Parini]]'', [[litographia]] del XVIII seculo. Parini, insimul con le tradition illuminista lombarde, esseva fundamental pro le disveloppamento del litteratura civil manzonian, un apporto que non cessava (ma que se accentuava) post le conversion de Manzoni al romanticismo.]] === Inter illuminismo e romanticismo === ==== Le initios neoclassic e illuminista ==== Post le prime juventute, characterisate per un formation fundate super le studio del grande classicos antique e italian, Manzoni entrava in contacto primo con le jacobinismo italian ([[Francesco Lomonaco|Lomonaco]] e [[Vincenzo Cuoco|Cuoco]]), postea, ab 1805, con le gruppo del ''[[Idéologues]]'' francese ([[Claude Fauriel|Fauriel]], [[Pierre Jean Georges Cabanis|Cabanis]]). Le resultato esseva le adhesion, usque al ultime annos del [[annos 1800|prime decennio del Oitocento]], a un illuminismo sceptic in le campo religiose, in le qual predominava le valor del [[libertate]] propugnate per le ideales revolutionari.<ref>{{cita|Ferroni|p. 42}}</ref><ref>Pro un vision plus ample del production antimonarchic e jacobin del Manzoni adolescente, vide {{cita|Langella|pp. 11-20}}.</ref> Manzoni filtrava iste tendentias con le apportos paideutico-educative proprie del lection de [[Giuseppe Parini]], de su avo [[Cesare Beccaria]] e de [[Pietro Verri]].<ref>{{cita|Ferroni|p. 27}}:{{Citation|Comparate al lineas general de illo europee, le Romanticismo italian… se distingue per su cautela e moderation<nowiki>[…]</nowiki> Super toto in su phases initial, illo conserva un relative continuitate con aspectos del Illuminismo (specialmente le lombarde), del qual illo comparti le recerca de un litteratura "utile", que collabora al "perfectionamento" del civilisation.}}</ref> ==== Post le conversion: le Manzoni illuminista ==== Ni mesmo post le conversion al Catholicismo in 1810 e le refutation del versos del ''Urania'' (1809), Manzoni abandonava totalmente le apporto illuminista del ration, del conscientia individual, e del valores de su prime education. Reconoscente le rolo civil del litterato (hereditate del illuminismo milanese e del Alfieri), Manzoni interveniva plure vices in le vicissitudes del historia, como attesta le ''Odes civil'' del 1814 e del 1821. Le manifesto de iste vocation "civil" es plenmente exprimite in le littera ''[[Super le romanticismo]]'' inviate al marchese [[Cesare Taparelli d'Azeglio]] (1823),<ref>{{harvnb|Ferroni|p. 238}}</ref> in le qual le scriptor reaffirma le valor social que un obra de arte litterari debe haber como principal finalitate: {{Citation|Le principio, de necessitate tanto plus indeterminate quanto plus extendite, me sembla poter esser isto: que le poesia o le litteratura in general debe proponer se le utile como scopo, le vero como subjecto, e le interessante como medio.}} <small>(''Super le romanticismo'', Littera al marchese Cesare Taparelli d'Azeglio, 22 septembre 1823.)</small><ref>''Al marchese Cesare Taparelli d'Azeglio'', in {{harvnb|''Epistolario''|I, pp. 277-317, in particular p. 306|Sforza}}. Iste phrase es continite in le redaction original del missiva, non destinate al publication, durante illo non esseva repetite in le version re-elaborate e reducite de 1870.</ref> ==== Le affinita con le romanticismo ==== Le elemento romantic in le production poetic manzonian emerge in le ''Hymnos Sacros'', ubi pro le prime vice le io del poeta se eclipsa in favor de un universalitate coral que eleva su clamore de sperantia e su confidentia in Deo.<ref>{{harvnb|Raimondi 1967|p. 443}}:{{Citation|Precisemente in le momento in que le scriptor prende conscientia del io, illo dispare in un poesia del nos per virtute de un reduction o mortification sublimante del experientia personal que… postula un ordine mysteriose, un ligamine de communion inter le homines e le cosas…}}</ref> Le multitudine del homines, le sentimento religiose e le attention al motiones del anima es tote elementos que approxima Manzoni al nascent movimento romantic, ligante le cultura milanese e illo transalpin per ligamines aesthetic affine. Ultra le dimension "ecclesial" del religiositate manzonian, il non se pote oblidar, concernente le attention al populo, le apporto fundamental del historiographia francese de [[Augustin Thierry]] e del ''[[idéologues]]'', qui propugnava de centrar le historia super le humiles: parve personas que frequentemente cade in le oblivion proque illes non es objecto de interesse pro le chronistas lor contemporanee e que suffre le decisiones del potentes.<ref>{{harvnb|Millefiorini|p. 173}}</ref> === Le catholicismo manzonian === ==== Le rolo del Providentia e le jansenismo ==== [[File:Jacques-bénigne bossuet.jpg|thumb|left|alt=Portrait de Jacques-Bénigne Bossuet|Bossuet esseva un del plus importante predicatores francese del ''grand siècle'', inter le modellos fundamental pro le religiositate manzonian.]] Perdite, al fin del prime decennio del Oitocento, le sperantia de attinger le serenitate per medio del ration, le vita e le historia pareva a Manzoni immergite in un van disordine dolorose: il esseva necessari trovar un fin salvific que adjutarea le homine tanto a constituir un codice ethic terren, quanto a supportar le males del mundo in anticipation del pace celeste.<ref>{{harvnb|Macchia|p. 27}}:{{Citation|[Manzoni] abbraciava le fide christian non proque illo le salvarea de su obsessiones, ma proque super illos il poterea meditar e combatter dramaticamente}}</ref> Le critic [[Alessandro Passerin d'Entrèves]] sublinea le importantia que habeva [[Blaise Pascal]] e le grande moralistas francese del [[Seicento]] (inter illes [[Jacques-Bénigne Bossuet|Bossuet]]) in le formation religiose del scriptor: ab illes ille traheva le ambition de cognoscer le anima human e «le conviction que le [[christianismo]] es le unic explication possibile del natura human, que ha essite le religion christian que revelava le homine al homine»,<ref>{{harvnb|Passerin d'Entrèves|p. 209}}</ref> trovante in lor inseniamentos le confidentia in le religion como instrumento de supportation del infelicitate. Le confidentia in Deo es le puncto de separation ab le [[Pensamento e poetica de Giacomo Leopardi|pessimismo]] de [[Giacomo Leopardi]].<ref group="N">Ambes le scriptores es assertor del violentia que colpe le homine durante su existentia, ma le differentia concerne le sperantia ultime al qual le homine es destinate: si pro Leopardi, como explicate in le ''[[Analyse del Operette morali|Dialogo del Natura e de un Islandese]]'', le cyclo existential del mundo es destinate a resolver se in un cyclo mechanic de destruction e morte, Manzoni reface de cader in iste pessimismo "cosmic" gratias al confidentia que ille pone in le Providentia divine. Vide, pro aprofundar, le essay de {{harvnb|Tortoreto}}. Alcun versos e alcun selectiones stylistic del ''Ognissanti'', fragmento manzonian de 1847, ha essite ponite in opposition con le imagine del ''Ginestra''; in particular: «A Quello demanda, o sdegnoso, / Perché sull’inospite piagge, / All’alito d’aure selvagge, / Fa sorgere il tremulo fior, / Che spiega dinanzi a Lui solo / La pompa del candido velo, / Che spande ai deserti del cielo / Gli olezzi del calice, e muor. / E voi che, gran tempo, per ciechi / Sentier di lusinghe funeste / Correndo all’abisso, cadeste / In grembo a un’immensa pietà» (A. Manzoni, ''Ognissanti'')<br />in opposition a<br />«E tu, lenta ginestra, / Che di selve odorate / Queste campagne dispogliate adorni, / Anche tu presto alla crudel possanza / Soccomberai del sotterraneo foco,( [...] ) E piegherai / Sotto il fascio mortal non renitente / Il tuo capo innocente: / Ma non piegato insino allora indarno / Codardamente supplicando innanzi / Al futuro oppressor; ma non eretto / Con forsennato orgoglio inver le stelle, / Né sul deserto, dove / E la sede e i natali / Non per voler ma per fortuna avesti; / Ma più saggia, ma tanto / Meno inferma dell'uom, quanto le frali / Tue stirpi non credesti / O dal fato o da te fatte immortali». (G. Leopardi, ''La ginestra'').<br />Le flor de Leopardi symbolisa le heroismo sin sperantia final, durante illo de Manzoni spera sempre le intervention final del Gratia resolutori, in le vicissitudes historic (le ''provida sventura'') e ultra. Cfr. notas al ''Canti'', ed. Garzanti, pag. 324, que cita [[Piero Bigongiari|Bigongiari]], [[Giuseppe De Robertis|De Robertis]] e [[Franco Fortini|Fortini]].</ref> Super un terreno tanto impregnante de pessimismo existential, le Providentia, id es le modo mysteriose con que Deo age in le vita human, dispensante le Salvation a su filios, joca un rolo fundamental. Apprehendite al schola del moralista del seculo XVII Bossuet,<ref>Vide in general le essay de {{harvnb|Parisi}}, cuje introduction es jam eloquente super le thema:{{Citation|Pro studiar Manzoni il es necessari prender in consideration, ultra le cultura europee del prime '800, illo del seculos precedente, con attention particular al catholicismo elaborate in Francia per autores del seculo XVII como Bossuet, Nicole e Pascal.|{{harvnb|Parisi|p. 1}}}}</ref> le Providentia joccara un rolo fundamental non solmente intra ''I promessi sposi'', ma anque in le altere obras "minor":<ref>{{harvnb|Tonelli|p. 221}}</ref> le varie personas manzonian debera suffrer patimentos e injustitias intra un mundo corrupte e dominate per un decadentia civil, moral e cultural,<ref group="N">{{harvnb|Frare|pp. 147-165}} revoca, in facto, le condemnation cultural, moral e civil del intellectuales del Oitocento contra le [[Barocco]] e dunque le seculo XVII, in tanto que seculo «stupide e sfarzose» (p. 155), «impregnate de superstition e de magia, provincial e retardate» (p. 156) e expression, in general, del mal governamento espaniol in [[Lombardia]].</ref> e solmente le action del Providentia (appellate, in iste contexto dolorose, anque con le nomine de ''provida sventura'') permittera les de devenir victimas e de obtener ille justitia attendite vanmente sur le terra e que essera in vice dispensate in le Celo.<ref>{{harvnb|Parisi|p. 90}}, analysante le morale de Bossuet, se concentra super le valor "providential" del disaventuras que pote occurrer al homines juste:{{Citation|Deo mira al salute ultime del conscientia <nowiki>[…]</nowiki> Le suffrentias que colpe un persona trova in iste perspectiva su justification ethic: Enrichetta de Francia, qui sin su disaventuras haberea peccate de orgolio, ha recipite gratias a illos le consolationes promittite a illes qui plora. Le disventura ha essite 'providential' como illo que colpe le Ermengarda manzonian.}}</ref> Iste vision tanto pessimista del mundo es debite, anque, al tonalitates profundemente [[jansenista]] que le directores spiritual de Manzoni, Degola primo e Tosi postea, le impartiva in affrontar le vicissitudes human. In realitate, tamen, Manzoni remaneva sempre, del puncto de vista dogmatic, un catholic, mantenente solmente un sever morale de vita proxime al ambientes jansenista. Como sublinea [[Giuseppe Langella]], super le question fundamental del [[Gratia (theologia)|Gratia]]: «Manzoni se conforma sin reservationes al inseniamento official del Ecclesia, confide in le exhortation apostolic del [[evangelio secundo Matthaeo]]:<ref>{{Treccani|et-aperietur-vobis-pulsate|Discurso del monte|accesso=28 januario 2026}}</ref> ''"petite, et dabitur vobis"''… Nulle discrimination, dunque, in le offerta misericordiose del gratia. Manzoni es peremptori: le adjuta divin non es negate a nulle qui lo demanda…».<ref>{{Harvnb|Langella|p. 159}}. Citante le passage del Evangelio, [[Giuseppe Langella|Langella]] intende relevar le paternitate divine que soccurre e veni in adjuta de su filios quando illes lo demanda, explicante assi le concepto del Providentia christian.</ref> === Manzoni dramaturgo e romanziere === [[File:Manzoni 1829.jpg|thumb|right|alt=Portrait de Alessandro Manzoni in 1829|Portrait de Alessandro Manzoni ab un [[aquarello]] de 1829, reproducite in {{harvnb|Cantù}}.|241x241px]] ==== Inter morale e realismo ==== Le scena, secundo Manzoni, non debe vehicular passiones e forte emotiones, in le exasperation del io, ma inducer le spectator a meditar: al «identification emotional» de Racine e del teatro francese il debe substituer le «emotion meditate», pro dicer lo con [[Gino Tellini]].<ref>{{Harvnb|Tellini|p. 92}}</ref> Le vicissitude e le representation debe transmitter un message christian sin pro isto presentar un realitate idyllic: al contrario, Manzoni va in cerca de personas qui, como [[Francesco Bussone]], le conte de Carmagnola, se oppone al mal que domina le societate, mesmo al precio del vita.<ref>{{Harvnb|Ferroni|p. 47}}</ref> Le importante es que le dramaturgo cerca le veritate e remane fidel al realitate historic (le ''vero storico''), lassante al poeta le carga de investigar le sentimentos del protagonista in un determinante contexto. Se delinea assi ille forte vena realistic que dominara anque le economia del romanzo, ab ''Fermo e Lucia'' usque al ''Quarantana'' de ''I promessi sposi'', ubi le [[realismo (litteratura)|realismo]] emerge precisamente del ultime capitulo: il non ha un fin felice, ma un continuation del vita quotidian signate per le disaventuras del protagonistas.<ref>Vide, super iste puncto, le essay de {{Harvnb|Forti|titulo=Manzoni e le refus del idylle}}, e le libro de {{Harvnb|Raimondi, ''Le Romanzo sin idylle''}}.</ref> Le allontanamento de [[Lecco]] de Renzo e Lucia e le reprise del activitates es le fructo del selection de facer continuar le vitas del duo protagonistas intra le quotidianitate historic.<ref>{{Harvnb|Ferroni|p. 58}}</ref> [[File:7005 - Milano - Monumento al Manzoni in p.zza San Fedele - Foto Giovanni Dall'Orto 8-Mar-2007.jpg|thumb|left|alt=Statua in bronzo de Alessandro Manzoni super alte pedestallo in le placia San Fedele|[[Monumento a Alessandro Manzoni (Milano)|Monumento a Alessandro Manzoni]], in [[placia San Fedele]], a [[Milano]]. Erigite in 1883 per obra de [[Francesco Barzaghi]], illo es situate ante le ecclesia de San Fedele, de cuje gradus le scriptor cadeva, reportante le [[trauma cranial]] que le conduceva al morte.]] === Le ''Question del lingua'' in Manzoni === {{Vide etiam|question del lingua}} Manzoni, sub le impulsion del romantismo e de su necessitate de establir un dialogo con un vaste publico heterogenee, se proponeva le scopo de trovar un lingua que presentava un vocabulario plen de terminos ligate al uso quotidian e al campos specific del cognoscentia, reducente le secular disparitate inter le lingua parlate e illo scribite. Isto percurso, initiate ja con le redaction del ''Fermo e Lucia'', videva le scriptor passar, inter 1821 e 1827, del compromisso del ''bon lingua'' litterari al approximation al [[dialectos toscane|toscano]]. Le investigation se concludeva, post annos de studios facilitate etiam per le presentia del governante florentine [[Emilia Luti]], in 1840 con le revision de ''I promessi sposi'' sur le modello del florentino cultivate. Iste modello presentava, ancora plus que le toscano generic, un dimension unitaria inter le oral e le litterari. In facto, inter le edition de 1827 e illo de 1840 esseva eliminate tote le lemmata toscane municipal que esseva distante del uso del florentino currente. Iste selection, ben que approbate per le ministro [[Emilio Broglio]] in le relation de 1868, non esseva acceptate per tote le contemporaneos: [[Carlo Tenca]], in un articulo del 11 januario 1851 in le revista «Crepuscolo», se opponeva al solution manzonian. Le mesme valeva pro le [[Scapigliatura|Scapigliati]] e pro [[Giosuè Carducci|Carducci]], durante que [[Francesco d'Ovidio]], [[Carlo Collodi]], [[Edmondo de Amicis]] e [[Carlo Emilio Gadda]] se refereva al lingua del romanzo, initiando le phenomeno del ''manzonismo''. == Le ''homine'' Manzoni == === Un vita a prime vista tranquille === Alessandro Manzoni in 1870, al etate de octanta-cinque annos. Como consequentia de su stilo de vita extrememente reservate, il non es facile de inquadrar Manzoni como homine. Il viveva principalmente retirate del vita public, mantenente se estranie al principal eventos mondan del citate — salvo le frequentation del [[Salotto Maffei|salon intellectual tenite per Clara Maffei]] — e distante del participation politic active al grande motiones nationalistic del [[Risorgimento]]. Tamen, il manteneva un position culturalmente e moralmente favorabile al causa del Unification (como testifica ''Adelchi'' e ''Marzo 1821''), que lo conduceva a acceptar le nomination como senator vitalicie durante su senectute. Le ration de iste attitude, ultra su character, debe esser cercate in su continue disturbi neurotic (que ille curava con longissime promenadas e un stilo de vita extrememente regular) como agoraphobia, attaccos de panico, hypochondria, lipothymias, varie phobias, inter illos le [[demophobia|timor del turba]], le [[ceraunophobia|timor del tonitros]] e le [[hydrophobia (psychopathologia)|hydrophobia]], iste ultime comprendite como timor del poças d'aqua. Amante del vita tranquille, il menava apparentemente un vita silentiose inter Brusuglio — ubi ille se delectava con [[botanica]] e [[horticultura]] — e via del Morone, dedicate a su studios e al cura del familia. Tamen, a causa del complexos que lo affligeva, ille mesme esseva frequentemente objecto del curas de su proximos. Il cultivava insimul amicities plus proxime, ben que ille evitava nove cognoscentias con le quales se sentiva embarrassate. In le vita quotidian, ille usava principalmente le [[dialecto milanese]]. Inapte in le administration de su bens, ille monstrava al contrario grande attention al mundo circumstante, judicate con placide ironia le eventos politic e social e adoptante auto-ironia verso su proprie males. Le personas proxime sublineava su cortesia, su memoria vivissime e su capacitate discursive elegante, ben que minate per le [[balbuzie]]. === Le description physic === [[File:Alessandro Manzoni - foto.jpg|thumb|alt=Portrait photographic de Alessandro Manzoni in 1868|Portrait photographic de Alessandro Manzoni (1868)]] Le filiastero Stefano Stampa offere un portrait physiognomic assai detaliate de su patre affine, delineante etiam su movimentos e ille ''risetto'' que indicava su character ironic: {{Citation|Manzoni esseva de [[statura]] medie, sì, ma medie plus tosto alte. Io possede le mesura de su persona, e illo esseva de 1 metro, 72 centimetros e 3 millimetros… Ille esseva de corpore ''slanciate'', ma nullemente ''gracile''; plus tosto larg de spatulas e ben conformate de torso… Con belle bracchios e belle gambas, ille haberea apparite un homine integremente ben proportionate, si ille non haberea habite, non le collo curte, sed le spatulas un pauc alte verso le capite, lo que le dava un aere un pauc incurvate <nowiki>[…]</nowiki> Su testa esseva longe de esser parve <nowiki>[…]</nowiki> In su juventute ille habeva le capillos castanee <nowiki>[…]</nowiki> Le oculos de Manzoni, tamen, non esseva parve, sed de grandor ordinari, de color azur tendente al verdastro. Le fronte alte e indicante le intelligentia. Le bucca non esseva large, sed de grandor medie, e con ''labios acuminate'', sur le quales ''ordinariemente'' appareva ille risetto ben definite per Cantù, ''de qui scherza e non deride''.}} <small>(''Alessandro Manzoni. Si m'eût été donné'')</small><ref>{{Harvnb|Stampa|I, pp. 329-331}}</ref> == In le cultura de massa == {{Vide etiam|I promessi sposi#Nella cultura di massa}} [[File:Giuseppe Verdi by Giovanni Boldini.jpg|thumb|left|alt=Portrait de Giuseppe Verdi per Giovanni Boldini|[[Giovanni Boldini]], ''Portrait de Giuseppe Verdi'', 1886. Le compositor de Parma commemorava Manzoni juste un anno post su morte con su ''Missa de Requiem''.]] Le mesme die de su morte, le municipalitate de Milano decretava de dar al ''via del Giardino'', presso le qual Manzoni habeva habitate desde 1813, le nomine del scriptor; le placas con le nove designation ''Via Alessandro Manzoni'' esseva jam fixate le matino del 23 de maio.<ref>{{Cita libro|autore=[[Alfredo Comandini]]|titolo=L'Italia nei cento anni del secolo XIX (1801-1900) giorno per giorno illustrata|url=https://archive.org/details/litalianeicentoa05comauoft/mode/2up/|anno=1930-1942|editore=Antonio Vallardi|città=Milano|p=182|volume=V|capitolo=23 maggio 1873|url_capitolo=https://archive.org/details/litalianeicentoa05comauoft/page/182/mode/2up/search/manzoni}} </ref> Analogemente, le principal citates italian intitularono un via o un corso a su nomine. In [[1874]], al prime anniversario de su morte, [[Giuseppe Verdi]] dirigeva personalmente in le [[chiesa di San Marco di Milano|ecclesia de San Marco de Milano]] le [[Requiem (Verdi)|Missa de Requiem]], componite pro honorar su memoria.<ref>{{Harvnb|Barbiera|p. 274}}</ref><ref group="N">Verdi sentiva devotion verso le autor de ''I promessi sposi'', non solmente pro su prosa e su arte, ma etiam pro le alte valor moral e civil que Manzoni propugnava con su autoritate moral. Isto es demonstrate per un littera de 1867 que le compositor inviava al commun amica Clara Maffei, plen de emotion e reverentia verso Manzoni. Vide: {{Harvnb|Verdi|pp. 390-391}}.</ref> Le 22 de maio [[1883]], al decennial de su morte, in presentia del [[Tommaso di Savoia-Genova|duca de Genova]] e de un representation parlamentar, le corpore esseva transferite con un ceremonia public al [[famedio]] del [[Cimitero monumentale di Milano]], in un sepulcro de granito rubie con solmente su nomine inscripte; in le postmeridie esseva inaugurate le [[monumento ad Alessandro Manzoni (Milano)|monumento in Piazza San Fedele]], opera de [[Francesco Barzaghi]].<ref>{{Cita web|url=http://www.arte.it/opera/tomba-di-alessandro-manzoni-1693|titolo=Tomba di Alessandro Manzoni|editore=ARTE.it|accesso=26 gennaio 2026|urlmorto=no|urlarchivio=https://web.archive.org/web/20251109103705/https://www.arte.it/opera/tomba-di-alessandro-manzoni-1693}}</ref><ref>{{cita pubblicazione|data=27 maggio 1883|titolo=La festa manzoniana|rivista=Illustrazione Italiana|p=326|accesso=31 gennaio 2026|url=http://teca.bsmc.it/pub/images/materiale_a_stampa/periodico/RAV0070589/RAV0070589_1883_00021/RAV0070589_1883_00021_006.jpg|urlarchivio=https://web.archive.org/web/20171210015712/http://teca.bsmc.it/pub/images/materiale_a_stampa/periodico/RAV0070589/RAV0070589_1883_00021/RAV0070589_1883_00021_006.jpg|dataarchivio=10 dicembre 2017|urlmorto=sì}}</ref> Le 29 de decembre [[1923]], al occasion del cinquantesimo anniversario del morte, le [[Regno de Italia (1861-1946)|Regno de Italia]] emitteva un [[Cinquantenario della morte di Manzoni|serie commemorative de sex francobollos]], cedite in parte al comité promotore del celebration.<ref>Pro le detalios super le serie philatelic, vide le articulo: [[Cinquantenario della morte di Manzoni]].</ref> [[File:Sergio Mattarella at the 150th anniversary of Alessandro Manzoni's death - Milan 22 May 2023 - 01.jpg|thumb|right|alt=Sergio Mattarella al Famedio de Milano in 2023|Sergio Mattarella in visita al Famedio le 22 de maio 2023, al occasion del centocinquantesimo anniversario del morte de Manzoni.]] Anque in le secunde medietate del vintesimo seculo e in le prime annos del 2000, le figura de Manzoni esseva evocate in occasiones plus o minus official: in 1973 esseva celebrate le prime centenario de su disparition e, in iste occasion, [[papa Paolo VI]] inviava al [[cardinale]] e [[arcevescovo de Milano]] [[Giovanni Colombo (cardinale)|Giovanni Colombo]] un message in le qual le pontifice brescian refaceva le percurso existential e christian del scriptor.<ref>{{Cita web|url=https://www.vatican.va/content/paul-vi/it/speeches/1973/may/documents/hf_p-vi_spe_19730519_centenario-manzoni.html|titolo=Nel I centenario della morte di Alessandro Manzoni, 19 maggio 1973 {{!}} Paolo VI|sito=[www.vatican.va|accesso=31](http://www.vatican.va|accesso=31) gennaio 2026}}</ref> In ultra, alcun [[500 lire "Manzoni"|liras con su profilo esseva coniate al occasion del bicentenario de su nascentia]] (1985). Al centocinquantesimo anniversario de su disparition, celebrate in 2023, Manzoni esseva commemorate al nivello national tanto per le [[Parlamento italiano|Parlamento]]<ref>{{Cita web|autore=Pierfranco Bruni|url=https://www.corrierenazionale.net/2024/01/16/manzoni-150-presentato-alla-camera-dei-deputati-a-roma/|titolo=“Manzoni 150” presentato alla Camera dei Deputati a Roma|editore=Il Corriere Nazionale|data=16 gennaio 2024|accesso=2 gennaio 2025}}</ref> como per le [[Presidente della Repubblica Italiana|capo del Stato]] [[Sergio Mattarella]], qui visitava le [[Cimitero monumentale di Milano|Famedio]] pro commemorar le homine de litteras.<ref>{{Cita web|lingua=it|autore=Segretariato generale della Presidenza della Repubblica-Servizio sistemi informatici|url=https://www.quirinale.it/elementi/89670|titolo=150° anniversario della morte di Alessandro Manzoni|sito=Quirinale|accesso=2025-01-02}}</ref> In ultra, gratias al intervention del [[Centro nazionale di studi manzoniani]]<ref>{{Cita web|url=https://www.casadelmanzoni.it/content/manifestazioni-il-150esimo-anniversario-dalla-morte-di-manzoni|titolo=MANIFESTAZIONI PER IL 150ESIMO ANNIVERSARIO DALLA MORTE DI MANZONI {{!}} Casa Manzoni|sito=[www.casadelmanzoni.it|accesso=2025-01-02](http://www.casadelmanzoni.it|accesso=2025-01-02)}}</ref> e al sensibilitate del archiepiscopato milanese,<ref>{{Cita web|lingua=it-IT|url=https://www.chiesadimilano.it/news/arte-cultura/omaggio-a-manzoni-nel-duomo-di-milano-1778422.html|titolo=Omaggio a Manzoni nel Duomo di Milano – Chiesa di Milano|accesso=2025-01-02}}</ref> esseva organise alcun eventos pro commemorar Manzoni: le publication del edition critic de ''I promessi sposi'' e del ''[[Osservazioni sulla morale cattolica]]'', per exemplo, per le prime; e le lectura in le Duomo, del 9 de maio al 31 de maio 2023, del romanzo. Finalmente, rememora le [[parodie]] de ''I promessi sposi'' ([[I promessi sposi (Quartetto Cetra)|celle del Quartetto Cetra in 1985]] e [[I promessi sposi (miniserie televisiva 1990)|celle de ''Il Trio'' in 1990]]) e le varie adaptationes televisive, ab [[I promessi sposi (miniserie televisiva 1967)|celle de 1967]] usque al [[I promessi sposi (miniserie televisiva 1989)|adaptation dirigite per Salvatore Nocita in 1989]]. In 2023, al occasion del 150e anniversario del disparition de Alessandro Manzoni, esseva coniate un moneta commemorative de [[2 euro commemorativi|2 euros]] que representa le effigie del scriptor.<ref>{{Cita web|url=https://eurocollezione.altervista.org/_ITALIA_/_2_euro_2023_commemorativo_Manzoni.htm|titolo=ITALIA 2023 : 2 € commemorativo "150º anniv. morte Alessandro Manzoni"|sito=eurocollezione.altervista.org|accesso=2025-11-14}}</ref> == Notas == <references group="N"/> {{Ref}} == Bibliographia == * {{Harvard reference |Surname=Accame Bobbio |Given=Aurelia |Title=La crisi manzoniana del 1817 |Year=1960 |Publisher=Le Monnier |Place=Firenze |Ref=Accame Bobbio}} * {{Harvard reference |Surname=Albani |Given=Paolo |Title=Genio e follia di Alessandro Manzoni |Year=2012 |Journal=Il caffè illustrato |Issue=64-65 |URL=http://www.paoloalbani.it/GeniofolliaManzoni.html |Access-date=31 luglio 2015 |Ref=Albani}} * {{Harvard reference |Title=Alberi Genealogici delle Case Nobili di Milano |Year=2008 |Publisher=Orsini de Marzo |Place=Milano |Editor=Società Storica Lombarda |ISBN=978-88-7531-087-5 |Ref=Alberi Genealogici delle Case Nobili di Milano}} * {{Harvard reference |Surname=Albertario (don) |Given=Davide |Title=Manzoni pro e contro - Ottocento |Year=1975 |Publisher=Istituto propaganda libraria |Place=Milano |Chapter=Il giansenista ha messo alla luce il liberale |Pages=443–462 |Editor=Giancarlo Vigorelli |Ref=Albertario}} * {{Harvard reference |Surname=Angelini |Given=Cesare |Authorlink=Cesare Angelini |Title=Il dono del Manzoni |Year=1924 |Publisher=Vallecchi |Place=Firenze |Ref=AngeliniDono}} * {{Harvard reference |Surname=Angelini |Given=Cesare |Authorlink=Cesare Angelini |Title=Invito al Manzoni |Year=1968 |Publisher=La Scuola Editrice |Place=Brescia |Ref=AngeliniInvito}} * {{Harvard reference |Surname=Angelini |Given=Cesare |Authorlink=Cesare Angelini |Title=Capitoli sul Manzoni vecchi e nuovi |Year=1969 |Publisher=Mondadori |Place=Milano |Ref=AngeliniCapitoli}} * {{Harvard reference |Surname=Arrigoni |Given=Giuseppe |Title=Notizie storiche della Valsassina e delle terre limitrofe dalla più remota fino alla presente età |Year=1840 |Publisher=coi tipi di Luigi di Giacomo Pirola |Place=Milano |URL=https://books.google.it/books?id=NTu6A9OFB0MC&printsec=frontcover&hl=it#v=onepage&q&f=false |Access-date=20 ottobre 2015 |Ref=Arrigoni}} * {{Harvard reference |Surname=Azzolin |Given=Giovanni |Title=Manzoni e i gesuiti della "Civiltà cattolica" |Year=1992 |Publisher=UCIIM |Place=Roma |Ref=cidAzz}} * {{Harvard reference |Surname=Badini Confalonieri |Given=Luca |Title=Presenza dei cattolici reazionari. Qualche riflessione a partire da Manzoni (con nuovi documenti su Manzoni e Lamennais) |Year=2013 |Publisher=Città del Silenzio Edizioni |Place=Novi Ligure |Chapter=Presenza dei cattolici reazionari. Qualche riflessione a partire da Manzoni (con nuovi documenti su Manzoni e Lamennais) |Pages=165–181 |Editor=Q. Marini |URL=https://www.academia.edu/4070255/Presenza_dei_cattolici_reazionari._Qualche_riflessione_a_partire_da_Manzoni_con_nuovi_documenti_su_Manzoni_e_Lamennais_ |Access-date=22 ottobre 2015 |ISBN=978-88-97273-05-9 |Ref=Badini Confalonieri}} * {{Harvard reference |Surname=Barbiera |Given=Raffaello |Title=Il salotto della contessa Maffei e la società milanese (1834-1886) |Year=1895 |Publisher=Fratelli Treves |Place=Milano |Edition=4 |URL=https://archive.org/stream/ilsalottodellaco00barb#page/n9/mode/2up |Access-date=2 ottobre 2015 |Ref=Barbiera}} * {{Harvard reference |Surname=Beltrami |Given=Luca |Title=Alessandro Manzoni |Year=1898 |Publisher=Hoepli |Place=Milano |URL=https://archive.org/stream/alessandromanzo00beltgoog#page/n8/mode/2up |Access-date=19 luglio 2015 |Ref=Beltrami}} * {{Harvard reference |Surname=Bertini |Given=Diego Maria |Title=Revisione de 'La lingua di Manzoni. Avviamento alle prose manzoniane' |Year=1994 |Journal=Aevum |Volume=68 |Issue=3 |Pages=812–818 |Publisher=Vita e Pensiero |URL=https://www.jstor.org/stable/20860448?seq=1#page_scan_tab_contents |Access-date=7 settembre 2015 |Ref=Bertini}} * {{Harvard reference |Surname=Bognetti |Given=Gian Piero |Title=Manzoni giovane |Year=1977 |Publisher=Guida Editori |Place=Napoli |Ref=Bognetti}} * {{Harvard reference |Surname=Boneschi |Given=Marta |Title=Quel che il cuore sapeva: Giulia Beccaria, i Verri e i Manzoni |Year=2005 |Publisher=Mondadori |Place=Milano |ISBN=88-04-54779-0 |Ref=Boneschi}} * {{Harvard reference |Surname=Bonfiglioli |Given=Giorgio |Title=Manzoni, la vita e le opere |Year=1949 |Publisher=Genio |Place=Milano |Ref=Bonfiglioli}} * {{Harvard reference |Title=Carteggio fra Alessandro Manzoni e Antonio Rosmini |Year=1901 |Editor=Giulio Bonola |Publisher=L.F. Cogliati |Place=Milano |URL=https://archive.org/details/carteggiofraale00rosmgoog/page/n9/mode/2up |Ref=Bonola, ''Carteggio''}} * {{Harvard reference |Surname=Bracalini |Given=Romano |Title=La regina Margherita |Year=1983 |Publisher=Rizzoli |Place=Milano |Ref=Bracalini}} * {{Harvard reference |Surname=Calvi |Given=Felice |Title=Il patriziato milanese |Year=1875 |Publisher=Andrea Mosconi libraio |Place=Milano |Edition=2 |Orig-year=1865 |URL=https://archive.org/stream/ilpatriziatomila00calv#page/n3/mode/2up |Access-date=20 ottobre 2015 |Ref=Calvi}} * {{Harvard reference |Surname=Cantù |Given=Cesare |Title=Alessandro Manzoni. Reminiscenze di Cesare Cantù |Year=1885 |Publisher=Fratelli Treves |Place=Milano |URL=https://archive.org/stream/alessandromanzon01cantuoft#page/n7/mode/2up |Access-date=9 agosto 2015 |Ref=Cantù}} * {{Harvard reference |Surname=Carcano |Given=Giulio |Title=Vita di Alessandro Manzoni |Year=1873 |Publisher=Fr.lli Rechiedei |Place=Milano |URL=https://books.google.it/books?id=XXfZAAAAIAAJ&printsec=frontcover&hl=it#v=onepage&q&f=false |Access-date=19 luglio 2015 |Ref=Carcano}} * {{Harvard reference |Surname=Citati |Given=Pietro |Title=Manzoni |Year=1980 |Publisher=Mondadori |Place=Milano |Ref=Citati}} * {{Harvard reference |Surname=Cousin |Given=Victor |Title=Cours d'histoire de la philosophie morale, professé à la faculté des lettres en 1819 et 1820 |Year=1841 |Publisher=Ladrange |Place=Paris |Language=fr |URL=https://archive.org/details/coursdhistoired02cousgoog/page/n5/mode/2up |Access-date=3 gennaio 2024 |Ref=Cousin}} * {{Harvard reference |Surname=Croce |Given=Benedetto |Authorlink=Benedetto Croce |Title=Note sulla poesia italiana e straniera del secolo decimonono. XIV. Manzoni |Year=1921 |Journal=La Critica |Volume=19 |Issue=5 |Pages=257–269 |URL=https://rosa.uniroma1.it/rosa00/index.php/la_critica/article/view/7564/7546 |Ref=''Manzoni''}} * {{Harvard reference |Surname=Croce |Given=Benedetto |Title=Il Manzoni nel cuore dei clericali |Year=1941 |Journal=La Critica. Rivista di Letteratura, Storia e Filosofia |Volume=39 |Issue=1 |Pages=386–387 |Publisher=Direzione della Critica |Place=Napoli |URL=https://ojs.uniroma1.it/index.php/lacritica/article/download/6411/6394 |Access-date=6 luglio 2018 |Ref=Croce 1941}} * {{Harvard reference |Surname=Croce |Given=Benedetto |Title=Tornando sul Manzoni |Year=1955 |Publisher=Laterza |Place=Bari |Chapter=Tornando sul Manzoni |Ref=''Tornando sul Manzoni''}} * {{Harvard reference |Title=Cronaca contemporanea. Roma — (Nostra Corrispondenza) — Alessandro Manzoni e Giuseppe Puccianti |Year=1873 |Journal=La Civiltà cattolica |Volume=8 |Ref=''La Civiltà Cattolica''}} * {{Harvard reference |Surname=de Feo |Given=Italo |Title=Manzoni. L'uomo e l'opera |Year=1971 |Publisher=Arnoldo Mondadori Editori |Place=Milano |Ref=de Feo}} * {{Harvard reference |Surname=De Gubernatis |Given=Angelo |Title=Alessandro Manzoni - Studio biografico |Year=1879 |Publisher=Le Monnier |Place=Firenze |URL=https://archive.org/stream/alessandromanzo00gubegoog#page/n10/mode/2up |Access-date=6 gennaio 2015 |Ref=De Gubernatis}} * {{Harvard reference |Title=Dizionario geografico-storico-statistico-commerciale degli Stati di S.M. il Re di Sardegna |Year=1842 |Editor=Goffredo Casalis |Publisher=G. Maspero Libraio e Cassone e Marzorati Tipografi |Place=Torino |Volume=10 |URL=https://books.google.it/books?id=VwgUAAAAQAAJ&printsec=frontcover&hl=it#v=onepage&q&f=true |Access-date=3 gennaio 2015 |Ref=Casalis}} * {{Harvard reference |Surname=Fabris |Given=Cristoforo |Title=Memorie manzoniane |Year=1901 |Publisher=Cogliati |Place=Milano |URL=https://archive.org/stream/memoriemanzonia00fabrgoog#page/n4/mode/2up |Access-date=19 luglio 2015 |Ref=Fabris}} * {{Harvard reference |Surname=Ferroni |Given=Giulio |Title=Il Romanticismo e Manzoni: Restaurazione e Risorgimento (1815-1861) |Year=2006 |Publisher=Mondadori |Place=Milano |Journal=Storia della Letteratura Italiana |Editor=Giulio Ferroni |Volume=10 |Ref=Ferroni}} * {{Harvard reference |Surname=Forti |Given=Fiorenzo |Title=Manzoni e il rifiuto dell'idillio |Year=1973 |Journal=Giornale storico della letteratura italiana |Volume=150 |Issue=472 |Pages=481–514 |Ref=Forti}} * {{Harvard reference |Surname=Frare |Given=Pierantonio |Title=La condanna etica e civile dell'Ottocento nei confronti del Barocco |Year=2004 |Journal=Italianistica: Rivista di letteratura italiana |Volume=33 |Issue=1 |Pages=147–165 |Publisher=Accademia Editoriale |URL=https://www.jstor.org/stable/23935366 |Access-date=30 marzo 2024 |Ref=Frare}} * {{Harvard reference |Surname=Gadda |Given=Carlo Emilio |Title=Apologia manzoniana |Year=1975 |Publisher=Istituto propaganda libraria |Place=Milano |Chapter=Apologia manzoniana |Journal=Manzoni pro e contro - Novecento, 1 |Editor=Giancarlo Vigorelli |Pages=333–343 |Volume=2 |Ref=Gadda}} * {{Harvard reference |Surname=Galletti |Given=Alfredo |Title=Alessandro Manzoni |Year=1944 |Publisher=Corticelli |Place=Milano |Ref=Galletti}} * {{Harvard reference |Surname=Gentile |Given=Giovanni |Authorlink=Giovanni Gentile |Title=Alessandro Manzoni |Year=1923 |Journal=Manzoni e Leopardi |Publisher=Fratelli Treves |Place=Milano |Pages=1–30 |Ref=Gentile}} * {{Harvard reference |Surname=Ginzburg |Given=Natalia |Title=La famiglia Manzoni |Year=1989 |Publisher=Einaudi |Place=Torino |ISBN=88-06-11568-5 |Ref=Ginzburg}} * {{Harvard reference |Surname=Giordano |Given=Alberto |Title=Manzoni. La vita il pensiero i testi esemplari |Year=1973 |Publisher=Accademia |Place=Milano |Ref=Giordano}} * {{Harvard reference |Surname=Giudice |Given=Aldo |Surname2=Bruni |Given2=Giovanni |Title=Ottocento |Year=1973 |Publisher=Paravia |Place=Torino |Volume=3 |Journal=Problemi e scrittori della letteratura italiana |Ref=Giudice-Bruni}} * {{Harvard reference |Surname=Guglielmino |Given=Salvatore |Authorlink=Salvatore Guglielmino |Surname2=Grosser |Given2=Hermann |Title=Il sistema letterario. Guida alla storia letteraria e all'analisi testuale |Chapter=Alessandro Manzoni |Volume=''Ottocento'' |Edition=2 |Place=Milano |Publisher=Principato |Year=1994 |Pages=221–237 |ISBN=88-416-1354-8 |Ref=Guglielmino-Grosser}} * {{Harvard reference |Surname=Langella |Given=Giuseppe |Title=Studi di letteratura italiana in onore di Francesco Mattesini |Year=2000 |Publisher=Vita e Pensiero |Place=Milano |Chapter=Il mistero della Salvezza. Sul primo abbozzo della "Pentecoste" |Pages=141–184 |ISBN=88-343-0400-4 |URL=https://books.google.it/books?id=ysmZ67cdFKgC&pg=PA141 |Access-date=3 agosto 2015 |Editor=Enrico Elli e Giuseppe Langella |Ref=Langella}} * {{Harvard reference |Surname=Lioce |Given=Francesco |Title=PISANI DOSSI, Alberto Carlo |Year=2015 |Publisher=Istituto della enciclopedia italiana |Place=Roma |Journal=Dizionario Biografico degli Italiani |Volume=84 |ISBN=978-88-12-00032-6 |URL=http://www.treccani.it/enciclopedia/pisani-dossi-alberto-carlo_(Dizionario-Biografico)/ |Access-date=17 marzo 2017 |Ref=Lioce}} * {{Harvard reference |Surname=Macchia |Given=Giovanni |Title=Manzoni e la via del romanzo |Year=1994 |Publisher=Adelphi |Place=Milano |ISBN=88-459-1052-0 |Ref=Macchia}} * {{Harvard reference |Surname=Manzoni |Given=Alessandro |Editor=Giovanni Sforza |Title=Epistolario |Year=1882 |Publisher=Libreria di educazione e di istruzione Paolo Carrara editore |Place=Milano |Volume=vol. 1 (1803-1839) |URL=https://books.google.it/books?id=498vAAAAMAAJ&printsec=frontcover#v=onepage&q&f=false |Ref=Sforza}} * {{Harvard reference |Surname=Manzoni |Given=Alessandro |Editor=Maurizio Vitale |Title=Scritti linguistici |Year=1990 |Publisher=Unione tipografico-editrice torinese |Place=Torino |Ref=Vitale}} * {{Harvard reference |Surname=Marazzini |Given=Claudio |Title=Questione della lingua |Year=2011 |Publisher=Istituto dell'Enciclopedia Italiana |Place=Roma |Journal=Enciclopedia dell'Italiano |URL=http://www.treccani.it/enciclopedia/questione-della-lingua_(Enciclopedia-dell'Italiano)/ |Access-date=31 agosto 2015 |ISBN=978-88-12-00040-1 |Ref=''Questione della lingua''}} * {{Harvard reference |Surname=Marchese |Given=Angelo |Title=Guida alla lettura di Manzoni |Year=1987 |Publisher=Mondadori |Place=Milano |ISBN=88-04-29773-5 |Ref=Marchese}} * {{Harvard reference |Surname=Farinelli |Given=Giuseppe |Authorlink=Giuseppe Farinelli (storico della letteratura) |Surname2=Mazza Tonucci |Given2=Antonia |Surname3=Paccagnini |Given3=Ermanno |Title=La letteratura italiana dell'Ottocento |Chapter=Alessandro Manzoni |Place=Roma |Publisher=Carocci |Year=2002 |Pages=79–116 |ISBN=88-430-2227-X |Ref=Mazza Tonucci}} * {{Harvard reference |Surname=Millefiorini |Given=Pietro |Title=Provando e riprovando: impegno, politica ed etica nella grande letteratura italiana |Year=2009 |Publisher=Jaca book |Place=Milano |ISBN=978-88-16-40874-6 |URL=https://books.google.it/books?id=i-MAfg-qdjwC&pg=PA173 |Access-date=3 agosto 2015 |Ref=Millefiorini}} * {{Harvard reference |Surname=Momigliano |Given=Attilio |Authorlink=Attilio Momigliano |Title=Alessandro Manzoni |Year=1933 |Edition=3 |Publisher=Casa editrice Giuseppe Principato |Place=Messina-Milano |Ref=Momigliano}} * {{Harvard reference |Title=Il giansenismo e l'Università di Pavia. Studi in ricordo di Pietro Stella (Pavia, 22 maggio 2009) |Year=2012 |Editor=Simona Negruzzo |Publisher=Cisalpino |Place=Milano |ISBN=978-88-205-1034-3 |URL=https://www.academia.edu/5069540 |Ref=Negruzzo}} * {{Harvard reference |Surname=Nigro |Given=Salvatore S. |Title=Manzoni |Year=1988 |Edition=2 |Publisher=Editori Laterza |Place=Roma-Bari |Journal=Letteratura italiana Laterza |Volume=41 |ISBN=88-420-0945-8 |URL=https://archive.org/details/manzoni0000nigr |Ref=Nigro}} * {{Harvard reference |Surname=Orlandi |Given=Andrea |Title=Le famiglie della Valsassina |Year=1932 |Publisher=Tip. La Grafica |Place=Lecco |Ref=Orlandi}} * {{Harvard reference |Surname=Parenti |Given=Marino |Title=Immagini della vita e dei tempi di Alessandro Manzoni |Year=1973 |Publisher=Sansoni |Place=Firenze |Ref=Parenti}} * {{Harvard reference |Surname=Parisi |Given=Luciano |Title=Il tema della Provvidenza in Manzoni |Year=1999 |Journal=MLN |Volume=114 |Issue=1 |Pages=83–105 |Publisher=The Johns Hopkins University Press |URL=https://www.jstor.org/stable/3251294 |Access-date=4 settembre 2015 |Ref=Parisi}} * {{Harvard reference |Surname=Pascoli |Given=Giovanni |Authorlink=Giovanni Pascoli |Title=L'eco d'una notte mitica |Year=1896 |Journal=La vita italiana |Volume=2 |Issue=7 |Pages=1–8 |URL=https://books.google.it/books?id=HOUaAAAAYAAJ&pg=PA1 |Ref=Pascoli}} * {{Harvard reference |Surname=Passerin d'Entrèves |Given=Alessandro |Title=Il "nostro" Manzoni |Year=1955 |Publisher=Einaudi |Place=Torino |Chapter=Il "nostro" Manzoni |Journal=Dante politico e altri saggi |Ref=Passerin d'Entrèves}} * {{Harvard reference |Surname=Pensa |Given=Pietro |Title=Famiglia Manzoni: quel ramo del casato |Year=1985 |Journal=Broletto |Volume=2 |Pages=62–69 |Place=Como |URL=http://pietro.pensa.it/Famiglia_Manzoni:_quel_ramo_del_casato |Access-date=23 luglio 2015 |Ref=Pensa}} * {{Harvard reference |Surname=Pini |Given=Enzo |Title=I Manzoni dalla Valsassina alla Martesana |Year=2009 |Journal=Storia in Martesana |Issue=2 |URL=http://www.bibliomilanoest.it/storiainmartesana/pdf/numero02/pini_enzo_i_manzoni.pdf |Access-date=11 marzo 2016 |Ref=Enzo Pini}} * {{Harvard reference |Surname=Piumati |Given=Alessandro |Title=La vita e le opere di Alessandro Manzoni |Year=1886 |Publisher=Paravia |Place=Torino |URL=https://archive.org/stream/lavitaeleopered00piumuoft#page/n3/mode/2up |Access-date=6 gennaio 2015 |Ref=Piumati}} * {{Harvard reference |Title=Manzoni cent'anni dopo |Year=1974 |Editor=Provincia di Milano |Place=Milano |Ref=Manzoni cent'anni dopo}} * {{Harvard reference |Surname=Radius |Given=Emilio |Title=Vita di Alessandro Manzoni |Year=1960 |Edition=2 |Orig-year=1959 |Publisher=Rizzoli |Place=Milano |Ref=Radius}} * {{Harvard reference |Surname=Raimondi |Given=Ezio |Authorlink=Ezio Raimondi |Title=Alessandro Manzoni e il Romanticismo |Year=1967 |Journal=Lettere Italiane |Volume=19 |Issue=4 |Pages=441–456 |Ref=Raimondi 1967}} * {{Harvard reference |Surname=Raimondi |Given=Ezio |Title=Il Romanzo senza idillio |Year=1974 |Publisher=Einaudi |Place=Torino |ISBN=88-06-40246-3 |Ref=Raimondi, ''Il Romanzo senza idillio''}} * {{Harvard reference |Surname=Riconda |Given=Giuseppe |Title=Manzoni e Rosmini |Year=2005 |Publisher=Fondazione nazionale Giuseppe Capograssi - Centro internazionale di studi rosminiani |Place=Roma - Stresa |Ref=Riconda}} * {{Harvard reference |Surname=Stampa |Given=Stefano |Title=Alessandro Manzoni: la sua famiglia, i suoi amici |Year=1885 |Publisher=U. Hoepli |Place=Milano |URL=https://archive.org/stream/alessandromanzon00stamuoft#page/n7/mode/2up |Access-date=9 agosto 2015 |Ref=Stampa}} * {{Harvard reference |Surname=Tellini |Given=Gino |Title=Manzoni |Year=2007 |Publisher=Salerno Editrice |Place=Roma |ISBN=978-88-8402-572-2 |Ref=Tellini}} * {{Harvard reference |Surname=Tommaseo |Given=Niccolò |Authorlink=Niccolò Tommaseo |Title=Colloqui col Manzoni di N. Tommaseo, G. Borri, R. Bonghi; seguiti da Memorie Manzoniane di Cristoforo Fabris |Year=1954 |Publisher=Ceschina |Place=Milano |Editor=Giovanni Titta Rosa |Ref=Tommaseo}} * {{Harvard reference |Surname=Tonelli |Given=Luigi |Title=Manzoni |Year=1984 |Publisher=Dall'Oglio |Place=Milano |Orig-year=1928 |Ref=Tonelli}} * {{Harvard reference |Surname=Tortoreto |Given=Alessandro |Title=Manzoni e Leopardi |Year=1971 |Journal=Aevum |Volume=45 |Issue=3 |Pages=322–336 |Ref=Tortoreto}} * {{Harvard reference |Surname=Trombatore |Given=Gaetano |Authorlink=Gaetano Trombatore |Title=L'esordio del Manzoni |Year=1957 |Journal=Giornale storico della letteratura italiana |Volume=134 |Issue=406 |Ref=Trombatore 1957}} * {{Harvard reference |Surname=Trombatore |Given=Gaetano |Title=I sonetti e le odi giovanili di Alessandro Manzoni e l'idillio "Adda" |Year=1961 |Journal=Giornale Storico della Letteratura Italiana |Volume=138 |Issue=422 |Ref=Trombatore 1961}} * {{Harvard reference |Editor=Carlo Varotti |Title=Manzoni. Profilo e antologia critica |Year=2006 |Journal=La letteratura italiana diretta da Ezio Raimondi |Publisher=Bruno Mondadori |Place=Milano |ISBN=88-424-9229-9 |URL=https://books.google.it/books?id=jwrOcv4UkPoC&printsec=frontcover#v=onepage&q&f=false |Ref=Varotti}} * {{Harvard reference |Surname=Venosta |Given=Felice |Title=Alessandro Manzoni. Cenni sulla vita e le sue opere |Year=1873 |Publisher=Carlo Barbini |Place=Milano |URL=https://books.google.it/books?id=d_o9AQAAIAAJ&pg=PA154 |Access-date=3 agosto 2015 |Ref=Venosta}} * {{Harvard reference |Surname=Verdi |Given=Giuseppe |Authorlink=Giuseppe Verdi |Title="Voi siete un santo" |Year=1975 |Publisher=Istituto propaganda libraria |Place=Milano |Pages=390–391 |Chapter="Voi siete un santo" |Journal=Manzoni pro e contro - Ottocento |Editor=Giancarlo Vigorelli |Ref=Verdi}} * {{Harvard reference |Title=Onoranze funebri ad Alessandro Manzoni |Year=1874 |Editor=Municipio di Milano |Place=Milano |URL=https://books.google.it/books?id=4JoZAAAAYAAJ&printsec=frontcover&hl=it#v=onepage&q&f=false |Access-date=16 marzo 2017 |Ref=Onoranze funebri ad Alessandro Manzoni}} [[Categoria:Alessandro Manzoni| ]] [[Categoria:Cavalleros del Ordine del Sanctos Mauricio e Lazaro]] [[Categoria:Cavalleros del Ordine de Sancto Joseph]] [[Categoria:Cavalleros del Ordine Pour le Mérite]] [[Categoria:Cavalleros de grande croce del Ordine del Corona de Italia]] [[Categoria:Sepultate in le Cimiterio Monumental de Milano]] [[Categoria:Membros del Accademia del Scientias de Torino]] [[Categoria:Poetas romantic]] [[Categoria:Scriptor romantice]] [[Categoria:Scriptor catholic]] [[Categoria:Scriptor del realismo]] [[Categoria:Personas ligate al Accademia Roveretana del Agiati]] [[Categoria:Academicos del Crusca]] [[Categoria:Senatores del VII legislatura del Regno de Sardinia]] [[Categoria:Senatores del VIII legislatura del Regno de Italia]] [[Categoria:Senatores del IX legislatura del Regno de Italia]] [[Categoria:Senatores del X legislatura del Regno de Italia]] [[Categoria:Senatores del XI legislatura del Regno de Italia]] [[Categoria:Personalitates commemorate con funerales de Stato]] 94332pp9mesjphlu4puatizdjyjqqt0 699314 699312 2026-08-28T08:46:05Z Interlingvisto 60932 699314 wikitext text/x-wiki {{Infobox/articulo/persona}} '''Alessandro Manzoni''', nascite '''Alessandro Francesco Tommaso Antonio Manzoni''' ([[Milan]]), ([[7 de martio]] [[1785]] – [[Milan]], [[22 de maio]] [[1873]]) esseva un [[scriptor]], [[poeta]] e [[dramaturgo]] [[Italia|italian]], e anque [[Senator del Regno de Italia|senator del Regno de Italia]]. Considerate como un del major romancieros italian de tote le tempo pro le celeberrime romanzo ''[[Le promesse sposes]]'', capite fundamental del [[litteratura italian]],<ref name="Treccani">{{Treccani|alessandro-manzoni|Manzóni, Alessandro|accesso=16 januario 2026}}</ref> Manzoni habeva le merito de haber jectate le bases pro le romanzo moderne e de haber assi promovite le unitate linguistic italian, sur le tracia del litteratura moralmente e civilmente ingajate proprie del [[Illuminismo italian]]. Passate del periodo [[neoclassic]] a illo [[romantismo|romantic]], Manzoni, devenite un fervente catholic de tendentias [[Christianismo liberal|liberal]], lassava un marca indelebile anque in le [[historia del theatro italian]] (pro haber rumpite le tres [[unitates aristotelic]]) e in le poesia, gratias al nascentia del pluralismo vocal con le ''[[Hymnos Sacre]]'' e al disveloppamento del poesia civil. Le successo e le numerose recognitiones public (ille esseva [[Senator del Regno de Italia|senator del Regno de Italia]]) esseva accompaniate per problemas de sanitate ([[neurosis]], [[agoraphobia]]) e familiar (le numerose mortes que affligeva le vita domestic), que le reduceva a un progressive isolation existential. Nonobstante isto, ille remaneva in contacto per correspondentia con le melior cultura europee, ab [[Goethe]] usque a [[Antonio Rosmini]], subiente anque le influentia de [[Walter Scott]] pro le genere del romanzo historic. == Biographia == === Origines familiar === ==== Familia ==== {{Vider anque|Manzoni (familia)}} [[File:Pietro Manzoni.jpg|left|thumb|alt=Portrait de Pietro Manzoni|Pietro Manzoni, ''Casa Manzoni'', [[Brusuglio]]<ref>{{harvid|Ginzburg|1989|p. 345}}.</ref>.]] Per le latere maternal Alessandro Manzoni proveniva del illustre familia del [[Beccaria (familia)|Beccaria]]; le avo esseva [[Cesare Beccaria]], autor del tractato ''[[Dei delitti e delle pene|Del delitos e del penas]]'' e un del principal promotores del [[Illuminismo in Italia|Illuminismo lombard]]. Secundo le mesme Manzoni, ille e su avo se videva solmente un vice, al occasion del visita de su matre al celebre genitor.<ref>Manzoni rememora assi le incontro in {{Harvnb|Fabris|p. 94}}: {{Citation|Io me rememora de haber le vidite un sol vice, e io rememora su figura. Mi matre, ante de poner me in collegio, me duceva a salutar le; e ille iva prender chocolates pro me. Il me pare ancora vider le avo e le armario.}} </ref> Le parentela con le Beccaria le rendeva insuper cosino distante del scriptor [[scapigliatura|scapigliate]] [[Carlo Dossi]].<ref>{{Harvnb|Lioce}}.</ref> Plus modeste esseva in vice le familia paternal:<ref group="N">Pro un quadro general del historia del familia Manzoni ab Giacomo (initio del XVI seculo) usque a Alessandro Manzoni, vide: {{Cita testo |autore=Pietro Pensa |titolo=Familia Manzoni: ille ramo del casato |rivista=Broletto |volume=2 |anno=1985 |pagine=62-69 |città=Como |issn=2388-1232 |url=http://pietro.pensa.it |accesso=23 julio 2015}}</ref> don [[Pietro Manzoni|Pietro Antonio Pasino Manzoni]] (1657-1736), le patre de Alessandro, descendeva de un nobile familia de [[Barzio]], in [[Valsassina]], stabilite in [[1612]] in [[Lecco]] (in le localitate de [[Caleotto]]) sequente al matrimonio de [[Giacomo Maria Manzoni]] con Ludovica Airoldi in 1611.<ref>{{Harvnb|Pensa}}.</ref> Ben que Pietro Manzoni habeva postea recipite le feudo de [[Cascine di Garbagna Novarese#Moncucco|Moncucco]] in le [[Provincia de Novara|Novarese]] in [[1691]]<ref>{{Cita web|http://www.storiadimilano.it/Repertori/cronologia_manzoni.htm|titulo=Chronologia del vita de A. Manzoni e del edificios habitate per ille|accesso=16 januario 2026|autore=Paolo Colussi|editore=Historia de Milano|data=9 april 2012}}</ref><ref>{{Harvnb|Parenti|p. 12}}:{{Citation|Le feudo de Moncucco pertineva al Manzoni, qui lo habeva acquirite del Camera Regia de Milano, con le assenso de Carlo II, rege de Hispania, ja desde le 23 de februario 1691, per opera de Don Pietro Antonio.}}</ref><ref>{{Harvnb|Bonfiglioli|p. 8}}.</ref><ref>{{Harvnb|Casalis|p. 600}}:{{Citation|Moncucco, dependentia de Mirasole in le basse Novarese: se trova super le Arbogna: esseva le signoria del Manzoni del loco de Caleotto in le territorio de Lecco.}}</ref> e in virtute de isto illes esseva contes, in Milano le titulo non esseva valide proque esseva «estranie».<ref name=":5">{{DBI|autore=Piero Floriani|nomeurl=alessandro-manzoni|accesso=16 januario 2026}}</ref><ref name="infeudazione" group="N">Alcun autores, como {{Harvnb|de Feo|p. 27}} e {{Harvnb|Bonfiglioli|p. 8}}, reporta 1773 como anno del infeudation de Moncucco al Manzoni: il se tracta de un evidente error chronologic, proque [[Carlo II de Hispania]] habeva morite in 1700 e le Novarese, ante le [[guerra de succession espaniol]], faceva parte del [[Ducato de Milano]], alora sub le egida de [[Madrid]].</ref> Initialmente don Pietro presentava al govern austriac un requesta official de recognition, ma pois prefereva non insister.<ref>{{Harvnb|De Gubernatis|p. 21, nota 4}}.</ref> In omne caso, quando Roma attribuera multo plus tarde le citatinitate al Manzoni, le titulo comital apparera sur le acto official e sera mantenite per su descendentes. ==== Manzoni e Giovanni Verri ==== Ben que le patre legitim esseva Pietro Manzoni, il es multo probabile que le patre natural de Alessandro esseva un amante de Giulia, [[Giovanni Verri]] (le fratre minor de [[Alessandro Verri|Alessandro]] e [[Pietro Verri]]).<ref name=":5"/><ref name=":0">{{Harvnb|Tellini|pp. 16-17}}: {{Citation|Le patre natural es tamen Giovanni Verri — ja amante de Giulia desde 1780…}}</ref> Con Giovanni, un homine attractive e libertin, de dece-septe annos plus vetule que illa, Giulia habeva initiate un relation ja in 1780, continuante la mesmo post le matrimonio.<ref name=":0"/><ref>{{Cita web|url=http://archiviostorico.corriere.it |titolo=Verri, Manzoni, Beccaria: tres familias pro Giulia |autore=Giulia Beccaria e Ermanno Paccagnini |editore=Corriere della Sera |data=15 decembre 2001 |accesso=17 januario 2026 |citazione=Accesso limitate per medio de subscription.}}</ref> Secundo lo que esseva reportate per [[Niccolò Tommaseo]], il pare que Verri esseva le ver patre del scriptor e que iste esseva plenmente al currente: «Anque de Pietro Verri <nowiki>[Manzoni]</nowiki> ille parla con reverentia, tanto plus que ille sape, e su matre non lo dissimulava, esser le nepote de ille, isto es, le filio de un de su fratres».<ref>{{Harvnb|Tommaseo|p. 54}}.</ref> === Le infantia e le adolescentia === ==== Galbiate e le separation del genitores ==== * {{Cita libro|Gino|Tellini|Manzoni|2007|Salerno Editrice|Roma|ISBN=978-88-8402-572-2|cid=Tellini}} Alessandro Manzoni<ref>{{Harvnb|De Gubernatis|p. 18, nota 2}}: {{Citation|Al infante esseva imposte le nomines Alessandro, Francesco, Tommaso, Antonio. Le prime nomine esseva illo del patre de Don Pietro, isto es le avo de Manzoni, alora ja morte; le secunde nomine esseva illo del parino Don Francesco Arrigoni. Le nomine Tommaso gli esseva imposte, sin dubita, proque le Ecclesia celebra le 7 de martio Sancto Tommaso. Antonio esseva le nomine de un cosino canonico in San Nazaro; ma illo pote anque esser venite a Manzoni de un madrina Antonietta, circa le qual, tamen, usque nunc nos vermente non sape nihil.}}</ref> nasceva in Milano, alora parte del [[Imperio Habsburgic]], al numero 20 de via San Damiano<ref name=":9">{{Harvnb|Tonelli|p. 5}}.</ref> (correspondente al actual via Visconti di Modrone n.º 16),<ref>{{Cita web|url=http://www.storiadimilano.it/Repertori/cronologia_manzoni.htm|titulo=Chronologia Manzoni|autore=Paolo Colussi|accesso=18 januario 2026}}</ref><ref>{{Cita web|url = https://www.comune.milano.it/documents/76991511/269691898/36+Via+Visconti+di+Modrone.pdf/b3df31d2-89cc-e78d-dc19-d70c02d850b3?t=1627550354266|titulo = 36 Via Visconti di Modrone|autore = Commune de Milano|sito = comune.milano.it/municipio1|data = 2020|lingua = IT|formato = PDF|p = 2|accesso = 18 januario 2026}}</ref> le 7 de martio 1785, de [[Giulia Beccaria]] e, officialmente, de don [[Pietro Manzoni]].<ref>{{harvnb|Tellini|2007|p. 16}}</ref> Ille passava le prime annos de vita principalmente in le ''[[cascina]] Costa'' de [[Galbiate]], tenite a balia per Caterina Panzeri, un contadina del loco,<ref name=":1">{{harvnb|Boneschi|p. 172}}</ref><ref>{{harvnb|Tellini|2007|p. 17}}.</ref> un facto atestate per le placa ancora presente super le edificio. Postea ille passava alcun periodos in le [[Villa Manzoni|villa rustic]] del [[Caleotto]], proprietate del familia paternal, habitation ubi ille amara retornar como adulto e que ille vendera, non sin regretos, in 1818. Sequente le separation del genitores,<ref group=N>Le separation occurreva, legalmente, le 23 de februario 1792; postea, ab 1795 — ma le relation habeva comenciate multo ante, forsan in 1790, anno in que illes pare haber se incontrate — Giulia Beccaria comenciava a cohabitar con le cult e ric [[Carlo Imbonati]], prime in Anglaterra, pois in Francia, a Paris ({{harvnb|Tellini|2007|p. 17}}).</ref> Manzoni esseva educate in collegios religiose. ==== Le education religiose a Merate e a Lugano ==== [[File:Appiani Giulia Beccaria Alessandro Manzoni.jpg|thumb|alt=Portrait de Giulia Beccaria con su filio Alessandro como infante|[[Andrea Appiani]], ''Portrait de Giulia Beccaria e su filio Alessandro Manzoni como infante'', 1790. Le portrait esseva donate per Giulia a Verri, un evento que fortifica le supposite illegitimitate de Alessandro<ref>{{harvnb|Ginzburg|1989|p. 9}}: {{Citation|Le pictor Andrea Appiani faceva un portrait de Giulia con le infante. In le portrait, Giulia es vestite como amazona. Illa ha un facie dure, ossee e fatigate. Illa reguarda in le vacuo. Nulle teneressa visibile verso ille infante que se appoia al su geniculo. Le infante ha quatro annos. Giulia donava le portrait a Giovanni Verri.}}</ref>]] Le 13 de octobre 1791<ref name=":2">{{Cita web|url=http://www.casadelmanzoni.it/content/la-vita|titulo=Chronologia del vita e del obras de Alessandro Manzoni|accesso=18 januario 2026|editore=Casa del Manzoni|data=2014|urlarchivio=https://web.archive.org/web/20151011153809/http://www.casadelmanzoni.it/content/la-vita|dataarchivio=11 octobre 2015|urlmorto=sì}}</ref> ille esseva accompagnate per su matre a [[Merate]] al collegio San Bartolomeo del [[Somaschi]], ubi ille remaneva durante cinque annos. Esseva un periodo dur; le parve Alessandro pativa del absentia de su matre<ref group=N>Manzoni rememorava sempre como su matre, pro facilitar le separation de su filio, se retirava clandestinmente profittante de un momento de distraction de ille (vide: {{harvnb|Trombatore 1957|p. 250}}).</ref> e suffreva del relation difficile tanto con su companiones de schola, violente,<ref group=N>Inter le motivos de derision poteva esser anque ille forma de [[balbutiation]] que comenciava a manifestar se precisemente durante ille annos (vide: {{harvnb|Trombatore 1957|pp. 250-251}}).</ref> como con le docentes, qui le puniva frequentemente.<ref>{{harvnb|Tonelli|p. 9}}.</ref> Le litteratura in ille annos esseva ja pro ille un consolation e un passion: durante le recreation, le scriptor contara, «…io me claudeva <nowiki>[…]</nowiki> in un camera, e ibi io componeva versos».<ref>{{harvnb|Fabris|p. 86}}.</ref> In april 1796 ille passava al [[Ecclesia de Sant'Antonio Abate (Lugano)|collegio de Sant'Antonio]] a [[Lugano]], ancora gerite per le Somaschi, pro remaner ibi usque a septembre 1798.<ref name=":2"/> In le mesme 1796 arrivava al [[laco de Lugano]] le somasco [[Francesco Soave]], celebre erudito e pedagogista; ben que il sia completemente improbabile que Manzoni le habeva como maestro (excepto forsan pro alcun dies), su figura exerceva super le infante un notabile influentia.<ref>{{harvnb|Trombatore 1957|p. 252}}.</ref> Vetule e proxime al morte, le autor de ''[[Le promesse sposes]]'' rememorava: «Io amava le patre Soave, e me pareva vider circa su capite un aureola de gloria».<ref>{{harvnb|Fabris|p. 95}}.</ref> Al fin de 1798 ille passava al collegio Longone de Milano, gerite per le [[Barnabitas]],<ref name=":10">{{harvnb|Tonelli|p. 15}}.</ref> e postea se transferiva a [[Castellazzo de' Barzi]], ubi le instituto habeva stabilite provisoriamente su sede a causa del manovras bellic,<ref name=":2" /> pro pois retornar le 7 de augusto [[1799]] a Milano.<ref name=":10" /> Il non es clar quanto tempore le adolescente remaneva presso le Barnabitas; le hypothese plus acceptate le considera alumno del schola usque a junio [[1801]].<ref>{{harvnb|Tonelli|p. 16}}</ref> Nonobstante le isolation al qual ille esseva fortiate per le ambiente clause e bigot, Alessandro succedeva a establir alcun amicitias durabile, como illas con le companiones de classe Giulio Visconti e [[Federico Confalonieri]]. Un die non precisate del anno scholastic 1800-1801, pois, le escolares recipeva un visita que suscitava in le juvene Alessandro un grande emotion: le arrivata de [[Vincenzo Monti]], que ille legeva avidemente e considerava le plus grande poeta vivente, «esseva pro ille como un apparition de un Deo».<ref>{{harvnb|Carcano|pp. 7-8}}.</ref> ==== Le formation cultural ==== [[File:VincenzoMonti.jpg|thumb|left|alt=Portrait de Vincenzo Monti|[[Andrea Appiani]], ''Portrait de Vincenzo Monti'', [[Pictura a oleo|oleo]] super [[Pictura super tela|tela]], 1809, [[Pinacotheca de Brera]].]] Le formation cultural de Manzoni es imbibite de mythologia e litteratura latin, como appare clarmente del poemas adolescent. Duo autores classic, in particular, es su preferitos, [[Virgilio]] e [[Horatio]],<ref name=":3">{{harvnb|Tellini|2007|p. 18}}.</ref> ma notabile es anque le influentia de [[Dante]] e [[Petrarca]];<ref>In le sonetto ''A le Musa'', Manzoni enumera Dante e Petrarca como glorias poetic ({{harvnb|Trombatore 1961|p. 198}}).</ref> inter le contemporaneos, tamen, insimul con Monti, [[Giuseppe Parini|Parini]] e [[Vittorio Alfieri|Alfieri]] ha un rol importante.<ref>{{harvnb|Fabris|p. 86}}: {{Citation|Ille die io recitava pro me le ''Caduta'' de Parini; e, post sortir del camera, io recipeva le noticia que Parini habeva morite: e illo esseva un del impressiones le plus forte e dolorose de mi vita.}}</ref><ref>{{harvnb|Tonelli|p. 18}}</ref><ref>{{harvnb|Trombatore 1957|p. 286}}</ref><ref>{{harvnb|Langella|p. 14}}</ref> Si on exclude le precedente exercitios de stilo,<ref group=N>Manzoni comenciava a scriber versos al etate de nove annos ({{harvnb|Fabris|p. 94}}.)</ref> su prime experientias poetic remonta al medietate de 1801, quando ille comenciava a rediger ''[[Del trionfo della libertà|Del triumpho del libertate]]'',<ref>{{harvnb|Trombatore 1957|pp. 270-271}}.</ref> in le qual on pote relevar un vena satiric e polemic que habera un rol non negligibile in le Manzoni adolescente, ben que illa ja se mitigara al medietate del decennio. Nos possede anque le traductiones, in endecasillabos non-rimate, de alcun partes del libro quinte del ''[[Eneide]]'' e del ''[[Satiras (Horatio)|Satira]]'' tertie (libro prime) de Horatio, junto a un epigramma mutilate in le qual ille attacca un certe fra' Volpino que, sub un false apparentia, representa le vice-rector del collegio patre Gaetano Volpini.<ref>{{harvnb|Giordano|p. 45}}</ref> ==== Un juvene dissolute ==== [[File:Manzoni a Venezia.jpg|thumb|left|alt=Lapide commemorative de Manzoni a Venesia|Lapide in memoria de Manzoni a Venesia, Campo San Maurizio, Palazzo Bellavite.]] Sortite del mundo anguste del Longone, ab le estate de 1801 usque a 1805 ille viveva con su patre ancian, alternante le sojornos in le tenuta de [[Caleotto]]<ref name=":3" /> con le vita urban.<ref>Don Pietro resideva, insimul con un soror ex-monaca e un avunculo monsignor, presso [[Porta Vittoria (Milano)|Porta Tosa]] ({{harvnb|Carcano|p. 8}}).</ref> Durante ille periodo ille frequentava le ambiente illuministic del aristocratia e del alte burguesia milanese, dedicante un grande parte de su tempore al divertimento e in particular al joco de hasard; ille jocava in le [[Ridotto (teatro)|ridotto]] del [[Teatro alla Scala]] usque a que, secundo lo que pare, un reproche de Monti le convinceva a renunciar al vitio.<ref>{{harvnb|Momigliano|p. 5}}</ref> Illo esseva anque le epocha de su prime amor, illo pro Luigina Visconti, soror de [[Ermes Visconti|Ermes]]; de iste experientia nos sape lo que le poeta ipse revelava in 1807 in un littera a [[Claude Fauriel]]: a [[Genova]], in facto, ille la habeva casualmente revistate, ja maritate al marchese [[Gian Carlo Di Negro]], e le episodio habeva despertate in ille le nostalgia e le displacer de haberla perdite.<ref>«''Je vous ai peut-être dejà conté que j'eus dans mon adolescence (1801), une très-forte et très-pure passion pour une jeune fille''», ille scribeva le 19 de martio 1807 a Fauriel, «[…] ''Ce qui me donne un peu de torture, c'est la pensée que c'est un peu de ma faute que je l'ai perdue''» (forsan io vos ha ja dicite que io habeva, in le adolescentia, un passion multo forte e pure pro un puella […] Lo que me tormenta un pauc es pensar que, si io la ha perdite, es in parte mi culpa). Vide: {{harvnb|Sforza|p. 33}}.</ref> Ultra iste divertimentos, le juventute de Manzoni es anque marcate per un sojorno a [[Venezia]] (de octobre 1803 a maio 1804<ref name=":2" /><ref name=":4">{{harvnb|Tellini|2007|p. 19}}.</ref>) apud su cosino Giovanni Manzoni. Durante iste periodo ille habeva le occasion de cognoscer le nobildonna [[Isabella Teotochi Albrizzi]], que in un tempore esseva musa de [[Foscolo]],<ref name=":4"/> e de scriber tres del quatro ''[[Opere de Alessandro Manzoni|Sermones]]''.<ref>{{harvnb|Tellini|2007|pp. 37 e ss.}}</ref> Le motivo del sojorno venetian non es clar, del qual Alessandro conservava anque in su etate avanzate un rememoration multo belle,<ref>{{harvnb|Venosta|p. 55}}</ref> ma il non pare haber habite rationes politic, sed plus tosto le desiro del patre de allontanar le de un stilo de vita dissipate.<ref name=":4"/> ==== Le Milano illuministic ==== [[File:Manzoni 1805.jpg|thumb|alt=Portrait de Alessandro Manzoni in 1805|Anonime anglese, ''Alessandro Manzoni in 1805'', oleo super tela, actualmente in le [[Casa Manzoni]] de via del Morone, [[Milano]]. [[Natalia Ginzburg]], con multe probabilitate, describe iste portrait, quando illa scribe: «Alibi ille ha un dense crin disordinate, le oculos nubilose e sembla [[Ugo Foscolo]]»<ref>{{harvnb|Ginzburg|1989|p. 23}}.</ref>]] Le complacentia neoclassic del tempore inspirava a ille le prime compositiones de un certe relieve, modulate super le obra de Vincenzo Monti, idol literari del momento; ultra ille, Manzoni se volveva a Parini, portavoz del ideales [[illuministas]] e del necessitate de moralisation, al poeta [[Ugo Foscolo]], a [[Francesco Lomonaco]], un exiliate [[Basilicata|lucano]],<ref>{{harvnb|Trombatore 1957|p. 277}}.</ref><ref group=N>Le relation con Lomonaco esseva bastante proxime. Si Manzoni monstrava haber grande estima pro ille, Lomonaco includeva como epigraphe a su ''Vite del excellentes Italianos'' le [[sonetto]] manzonian ''Pro le vita de Dante'' de 1802. A dece-septe annos, dunque, le juvene poeta videva pro le prime vice un proprie texto publicate ({{harvnb|Tellini|2007|pp. 52-53, nota 5}}).</ref> e a [[Vincenzo Cuoco]], defensor del theorias [[Giambattista Vico|vichian]],<ref>{{harvnb|Tellini|2007|pp. 18-19}}.</ref> anque ille exiliate de Napoles post le restauration bourbonic de 1799 e considerate le «prime ver maestro de Manzoni».<ref>{{harvnb|Langella|p. 16}}.</ref> Le proximitate al ambiente neoclassic, e in particular a su campion Vincenzo Monti, incitava le juvene a frequentar alcun cursos de eloquentia date per le poeta romagnol al [[universitate de Pavia]] inter 1802 e 1803.<ref name=":5"/> In le registratores del atheneo le nomine de Alessandro non appare, ma il es quasi certe que ille sequeva le lectiones montian.<ref name=":5"/> Ultra le cognoscite admiration pro Monti e le opinion de illustre studiosos,<ref>De iste idea, per exemplo, {{harvnb|Piumati|p. 3}} e {{|De Gubernatis|p. 60}}.</ref> le hypothese pare esser confirmate per le correspondentia del periodo. Le correspondentes de Manzoni, in facto, es quasi omnes studentes (o ex-studentes) del universitate, ab [[Andrea Mustoxidi]] a [[Giovan Battista Pagani]], ab Ignazio Calderari a [[Ermes Visconti]] e a Luigi Arese.<ref name=":5" /><ref group="N">Arese e Pagani esseva ja amicos de Manzoni desde le tempore del Collegio Longone ({{harvnb|Nigro|p. 3}}). Concernente le figuras de Luigi Arese e Ignazio Calderari, {{harvnb|Sforza|p. 5, n. 3 e 5}} presenta le sequente retratos: «Le conte Luigi Arese Lucini de Milano, de qui Manzoni parla plure vices e con calidissime affection in su litteras. Il habeva le disgrazia de perder su patre in le flor del etate, e de cader in le manos de intrigantes, qui le haberea spoliato, si ille spontanee le 5 de julio 1805 non se habeva messe sub le tutela del doctor Gaetano Garbagnati, renunciante al administration de su proprie substantias. Le 1 de septembre 1806 ille faceva testamento; ille instituiva como heredes le fratres; ille legava le horologio de auro a Giovambattista Pagani» (n. 3); «Le conte Ignazio Calderari, un altere del amicos juvene del Nostre; qui le adresseva varie litteras [...] Nasceva in 1793; moriva in decembre 1838» (n. 4).</ref><ref>{{harvnb|Tonelli|p. 25}}</ref> Le contexto academic le poneva anque in contacto con duo professores [[jansenistas]], [[Giuseppe Zola (teologo)|Giuseppe Zola]] e [[Pietro Tamburini]], docentes respectivemente de «historia del leges e del costumes» e de «philosophia moral, jure natural e public»;<ref group=N>Pro un analyse general de Tamburini e Zola, vide: Paola Vismara, ''Pietro Tamburini e le "despotismo pontifical"'', in {{harvnb|Negruzzo|pp. 95-114}}; Annibale Zambarbieri, ''Le gusto del historia. Giuseppe Zola al initio de su docencia pavian'', in {{harvnb|Negruzzo|pp. 115-132}}.</ref> lor ideas in defensa del moral le influentiava profundemente, introducente le pro le prime vice al pensamento jansenista. Tamburini condemnava le [[Curia roman|Curia roman]] pro su deformationes, ma videva in le catholicismo un modello indispensabile. Pro le elevatezza de su dissertationes, ille pareva a Manzoni un puncto de referentia al pari de Zola, definite «supreme» in un littera a Pagani del 6 de septembre 1804.<ref>{{harvnb|Sforza|p. 9}}; le epiteto esseva exprimite in occasion de un ''Sermon'' componite alcun menses antea a Venesia. Manzoni precava su amico de submitter lo al judicio de Zola.</ref> Del puncto de vista literari, a iste periodo pertine ''[[Del trionfo della libertà|Del triumpho del libertate]]'', ''[[Opere di Alessandro Manzoni|Adda]]'' e ''Le quatro sermones'', que porta le impression de Monti e de Parini, ma anque le echo de Virgilio e Horatio. === Le sojorno parisin (1805-1810) === ==== Le morte de Carlo Imbonati e le reunion con le matre ==== [[File:Carlo Imbonati.png|thumb|left|alt=Cameo representante le profilo de Carlo Imbonati|[[Cameo]] del XIX seculo representante le profilo de Carlo Imbonati.]] In 1805 Manzoni esseva invitate per su matre e per [[Carlo Imbonati]] a [[Paris]], apparentemente sub le suggestion de Monti<ref>{{cita|Ginzburg|1989|p. 16}}</ref>. Alessandro acceptava con entusiasmo, ma non habeva tempore de cognoscer le conte, a cuje missiva ille respondeva con parolas de calor e recognition que Imbonati non legeva jammais; ille moriva, in facto, le 15 de martio, lassante Beccaria como herede universal de su patrimonio<ref>{{cita|Boneschi|p. 219}}</ref><ref name=":6">{{cita|Tellini|2007|p. 20}}</ref>, ma anque afflicte e in necessitate de amor filial.<ref>{{cita|Boneschi|p. 218}}: {{Citation|Le vacuo lassate per Carlo le pare un abysso que tosto inglutira anque illa. In junio illa scribe al fidel amico [[Francesco Melzi d'Eril]]: "Car Melzi, si vos videva le mortifere tristessa que me consume, o car Melzi, vos haberea pietate de me. Le pensamento que io debe haber un die de deman es un pena que renasce sempre pro me e tamen io es fortiate a implorar iste die de deman e a tremular que illo me escapa… e a vos io pote dicer lo: le universo integre es extinguite pro me".}}</ref>. Le juvene, alora de vinti annos, arrivava in le capital francese le 12 de julio,<ref name=":2"/><ref name=":6"/>, die in le qual le policia local le concedeva le permitto de sojorno.<ref>{{cita|Bonghi, ''Obras inedite o rare''}}</ref> Manzoni, qui pro le defuncto scribeva le carme ''[[In morte di Carlo Imbonati|In le morte de Carlo Imbonati]]'', discoperiva haber un matre, e ab ille momento lor camminos, separate usque alora, se incrociava pro non separar se plus. Usque a 1841, anno del morte de Beccaria, le duo stabiliva un relation multo stricte, cuje profunditate emerge del litteras del scriptor in innumerose occasiones; ja le 31 de augusto 1805 ille revelava a [[Vincenzo Monti]] haber trovate «mi felicitate […] inter le bracios de un matre», e viver solmente «pro mi Giulia».<ref>{{Cita|Sforza|p. 12}}</ref> ==== Le circulo parisian: le ''Idéologues'' e Claude Fauriel ==== {{Vide etiam|Idéologues}} [[File:Claude Fauriel.jpg|thumb|alt=Portrait de Claude Fauriel|''Claude Fauriel'', Castello de Bignon, Francia.]] Con su matre ille sojorna al numero 3 de [[place Vendôme]]. Multo frequentemente matre e filio se rendeva a Auteuil,<ref group=N>Le commune de Auteuil, que faceva parte del departimento del Seine, cessava de exister in 1860, e su territorio esseva repartite inter Paris e Boulogne-Billancourt.</ref> citate ubi se reuniva le circulo intellectual sub le patronato del vidua del philosopho [[Helvétius]],<ref name=":2"/> e al ''Maisonnette'' de [[Meulan]], ubi Manzoni passava duo annos, participante al circulo literari del cosidicte ''[[Idéologues]]'': philosophos de schola del undececente seculo, heredes del illuminismo del septe- e octo seculos ma orientate verso questiones concrete in le societate, e per isto precursors de themas [[romanticismo|romantic]] (como le attention al classes paupere e al emotion).<ref name=":7"/> Un rol importante in le gruppo del ''Idéologues'' (constituite, inter alteres, per [[Volney]], [[Dominique-Joseph Garat|Garat]], [[Destutt de Tracy]] e le danese [[Jens Baggesen|Baggesen]]<ref>{{cita|Carcano|pp. 8-9}}</ref>) esseva tenite per [[Claude Fauriel]],<ref name=":7">{{cita|Tellini|2007|p. 60}}</ref><ref group=N>Fauriel habeva un rol significative in le evolution del poetica manzonian: le erudite francese inculcava in Alessandro, in facto, un grande interesse pro le historia e le faceva comprender que ille non debe scriber secundo modellos rigide e fixe in le tempore, ma debe esser capace de exprimer sentimentos que le permitte scriber in un maniera plus "ver", de modo a "tocar" le corde del lector: {{Citation|Le Vero historic remane le cardine del obra, ma recede a un position de scrupulose supporto functional que rende credibile e verisimile le invention|{{cita|Tellini|2007|p. 152}}}}</ref> con qui Alessandro contraheva un amicitia que durava per multe annos; le frequentation esseva facilitate per le ligamine inter Giulia e le amante de Fauriel, [[Sophie de Condorcet]],<ref>{{cita|Ginzburg|1989|p. 13}}.</ref> e per le plus ancian [[Pierre Cabanis]],<ref>Manzoni cognosceva e admirava Cabanis e, post su morte, le rememorava con affection «…''cet homme rare''…» (iste homine rare), non poteva rememorar «…''les promenades d'Auteuil sans souffrir''» (le promenades de Auteuil sin suffrer). {{cita|Sforza|pp. 72-73}}.</ref> autor del ''Lettre sur les causes premières'', texto orientate in senso [[spiritualismo|spiritualista]] e impregnante de spirito religiose, ben que le [[Essere supremo|Essere supreme]] cuje existentia es admittite non coincide completemente con le Deo christian secundo le conception del [[Ecclesia (communitate)|Ecclesia]].<ref>{{Cita libro|autore=Pierre Jean Georges Cabanis|titulo=Lettre, posthume et inédite de Cabanis à M. F*** sur les causes premières, avec des notes par F. Bérard|url=https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k5426351q.texteImage#|accesso=2 april 2024|anno=1824|editore=Gabon et Compagnie, Libraires|citate=Paris|lingua=Fr|OCLC=555572949}}</ref> A Paris, dunque, Alessandro entrava in contacto con le cultura francese classicizante, assimilante le [[sensismo]], le theorias [[Voltaire|volterrian]] e le evolution del rationalismo verso positiones [[Romanticismo|romantic]]. Nos possede pauc litteras relative al annos 1805-1807, e non es dunque possibile definir con precision le importantia pro Manzoni de tote le textos e autores que ille cognosceva o studiava plus profundemente durante le prime annos francese; Fauriel e Cabanis emerge tamen como le duo principal punctos de referentia; un certe importantia debeva anque haber [[Ponce-Denis Écouchard-Lebrun|Lebrun]], recognoscite, in un littera a Pagani del 12 de martio 1806, como «grand'homine», «poeta supreme» e «lirico transcendente».<ref>{{Cita|Sforza|p. 15}}.</ref> Il pote anque esser parolas de circumstantia, dictate per un amicitia ancora recente e per le gratitude pro le parolas laudative que «Pindare Lebrun»<ref group=N>Assi ille esseva appellate per le contemporaneos pro le stilo modelate super illo del poeta grec (vide {{cita|Bognetti|p. 109}}).</ref> le habeva adressate, honorante le con un proprie composition. Le stilo del poeta francese, improntate a un classicismo emphatic e conventional, non pare in facto conciliar se con le poetica manzonian, ma le poemetto ''[[Opere di Alessandro Manzoni|Urania]]'' (concepite inter 1806 e 1807 e postea lente portate a completion durante le annos sequente) portara partialmente su impression.<ref>Pro le integre paragrapho vide {{cita|Tonelli|pp. 65 e ss.}}</ref> ==== Le interludio italian (1806-1807) e le morte de don Pietro ==== [[File:Sophiedecondorcet.jpg|left|thumb|alt=Portrait de Sophie de Condorcet|''Sophie de Condorcet''. Su salon esseva un del punctos de incontro del ''Idéologues''.]] In junio 1806 matre e filio lassava pro le prime vice Paris, pro regular le ultime formalitates legal relative al hereditate de Imbonati, in le qual figurava etiam le [[Brusuglio|villa de Brusuglio]];<ref name=":5"/><ref>{{cita|Tellini|2007|pp. 20-21}}.</ref> in septembre illes esseva totevia ja de retorno in Francia, como demonstra un littera de Manzoni a Ignazio Calderari.<ref>Le littera, del 7 septembre, se trova in {{cita|Sforza|pp. 23-25}}.</ref> Un secunde spostamento data de februario 1807: un littera a Fauriel, scribite le 17,<ref>{{Cita|Sforza|pp. 30-31}}.</ref> confirma que in ille die Manzoni se trovava in [[Susa (Italia)|Susa]] e habeva transite le [[Moncenisio]], durante que de altere testimonios epistolar nos sape que le mense sequente ille se trovava in [[Genova]].<ref>{{cita|Sforza|pp. 32-36}}.</ref> Le 20 martio, in procinto de partir pro [[Torino]], ille apprendeva que su patre esseva gravemente malade<ref name=":5"/> (ben que in realitate ille habeva morite ja duo dies ante<ref name=":2" />) e, durante le viage verso Milano, apprendeva de su morte. Il sembla totevia que Giulia e Alessandro non entrava in le citate ni participava al funerales, preferente passar alcun dies in le nove proprietate de Brusuglio e pois traversar de novo le [[Alpes]].<ref name="Ginz">{{cita|Ginzburg|1989|p. 19}}</ref> Le parolas con le quales ille affronta in su litteras le morte de su patre pare plus tosto frigide; in le missiva a Fauriel del 8 april, vinti dies post le [[funeral]], ille adrese a Pietro un ultime voto: «''Paix et honneur à sa cendre''» (pace e honor a su cinere);<ref>''Carteggio Manzoni-Fauriel'' (a cura de I. Botta), Milano, Centro Nazionale Studi Manzoniani, 2003, p. 26.</ref> in le littera a Pagani del 24 martio, die in le qual ille recipeva le noticia del decesso, ille face referentia al motivo «ben dolorose» que le habeva appellate a Milano, pro continuar pois con altere argumentos, como le satisfaction de revider le amico Calderari e le affection pro su matre, «parlando del qual io trovara sempre plus debile e monche omne expression».<ref>{{cita|Sforza|p. 37}}</ref> In maio Alessandro, nominate per su patre herede universal,<ref name="Ginz" /> esseva de novo a Paris. ==== Le matrimonio e le nascentia del filia Giulia ==== [[File:Famiglia Manzoni.jpg|thumb|alt=Portrait del familia Manzoni per Ernesta Legnani Bisi|Le familia Manzoni al epocha del viage a Firenze, designo de [[Ernesta Legnani Bisi]].]] Desde tempore Giulia Beccaria cercava un sposa pro su filio; etiam le viage primaveral de 1807 habeva essite intraprite con iste objectivo, devenite jam preminente. Post le fallimento del projecto de fidanzar Alessandro con Augustine, filia del philosopho [[Destutt de Tracy]], a causa del basse grado de nobilitate del Manzoni,<ref name=":8">{{cita|Ginzburg|1989|p. 24}}.</ref> Beccaria cognosceva a Paris Charlotte Blondel,<ref name=":11">{{cita|Tonelli|p. 85}}.</ref> parentate con le familia [[calvinista]] del [[ginevrino|bankero genevrin]] François Louis Blondel. Ille viveva in Milano con su sposa Marie e le filia de sedec annos [[Enrichetta Blondel|Enrichetta]] in le [[palatio Imbonati]], que le comite habeva vendite a ille annos ante.<ref name=":11"/> Le contactos esseva initiate per medio de Charlotte e, in septembre, le Manzoni partiva verso le citate milanese pro cognoscer Enrichetta — del qual habeva essite date excellent referentias — e su genitores. Le incontro, occurrite a [[Blevio]] in le fin de septembre 1807,<ref name=":8" /> non decepeva le sperantias; Manzoni remaneva incantate per le dulcesse e puritate del puella. Le matrimonio, que se revelara multo felice e essera coronate per le nascentia de dece filios, esseva celebrate le 6 februario 1808 in Milano:<ref name=":2"/><ref name=":12">{{cita|Tellini|2007|p. 22}}</ref> prime con rito civil apud le municipio e, quaranta-cinque minutas plus tarde, con rito calvinista in via del Marino, ubi se trovava le casa del Blondel.<ref name=":12"/> Post haber regular le ultime questiones ligate al hereditate de Imbonati, le nove sposi, accompaniate per Giulia, se establi al numero 22 del Boulevard des Bains Chinois, a Paris.<ref>{{Cita|Parenti|pp. 70-71}}</ref><ref group=N>Le ration del partita de Milano pro Paris essevaationen, super toto, al scandalo del matrimonio inter un catholico (solmente de nomine) e un protestante, cosa que suscita le hostilitate del bon societate e del clero milanese ({{cita|Ginzburg|1989|p. 25}}.)</ref> Le 23 decembre del mesme anno nasceva Giulia Claudia,<ref name=":12"/><ref name=":13">{{cita|Ginzburg|1989|p. 26}}</ref> futur prime sposa de [[Massimo d'Azeglio]], que esseva baptisate le 23 augusto 1809 in le ecclesia [[giansenista]] de San Nicola presso [[Meulan]], secundo le rito catholic e con Fauriel como [[padrino]].<ref name=":13"/><ref name="Tel24">{{Cita|Tellini|2007|p. 24}}</ref> Le decision de baptisar con rito catholic le primogenita, prendite per un patre indifferente desde le puncto de vista religiose e per un matre calvinista, es le indice de un cambiamento radical in le sensibilitate spiritual del familia. === Le conversion: un debatto aperte === [[File:Manzoni Blondel.jpg|thumb|left|alt=Miniatura de Alessandro e Enrichetta le die del nuptias|Miniatura de Alessandro e Enrichetta le die del nuptias.]] Le conversion al catholicismo de Manzoni es un thema super le qual non solmente le criticos, ma etiam le cognoscitores e le membros del familia del scriptor ha sempre discutite, obtenente del autor de ''I promessi sposi''<ref>{{cita|Tonelli|p. 96}}:{{Citation|…il Manzoni evita sempre di discorrere, anche coi congiunti più intimi, sulle cause, o circostanze particolari, che avevano determinato il suo ritorno alla fede; e una volta che il figliastro [[Stefano Stampa]] glielo aveva apertamente richiesto, si contentò di rispondere assai vagamente: "È stata la grazia di Dio, mio caro, è stata la grazia di Dio"; e alla stessa domanda della figlia Vittoria, analoga risposta.}}</ref> responsas aleatori; un reserva que rende omne studio critic inevitabilemente opinabile e incomplete. Le importantia del conversion, fundamental pro comprender le evolution thematic e spiritual de Manzoni durante le «quindecim annos creative», es sovente ligate a un legenda hagiographic que volerea un conversion repentine, attribuite al disorientation de Enrichetta in 1810. In realitate, le percurso que reconduceva Manzoni e su familia al practica religiose catholic esseva multo plus longe, debite a un serie de factores combinate inter illes. ==== Le duo litteras al Calderari (1806) ==== [[File:Jacques-Louis David 018.jpg|thumb|right|alt=Portrait del Papa Pio VII per Jacques-Louis David|[[Jacques-Louis David]], ''Pio VII'', [[oleo sur tabula|oleo sur tabula]], 1805, [[Louvre]]. Le concession del pontifice a Manzoni de poter celebrar le nuptias con rito catholic esseva un passo fundamental pro le regularisation religiose del copula.]] Un certe importantia ha duo litteras que Manzoni inviava a Ignazio Calderari concernente le maladia que conduceva al morte lor amico commun Luigi Arese. In le prime, del 17 septembre 1806, ille deplora que in loco del personas car le moribundo debe haber al latere de su lecto «l'orribile figura di un prete»,<ref>{{cita|Sforza|p. 26}}</ref><ref>{{cita|De Gubernatis|p. 125}}</ref> ma le 30 octobre, post le morte de Arese, sempre al Calderari ille exclama: «Oh sì! ci rivedremo! Se questa speranza non raddolcisse il desiderio dei buoni e l'orrore della presenza dei perversi, che sarebbe la vita?».<ref>{{cita|Sforza|p. 29}}</ref> Si de un latere es confirmate le reaction anticlerical ja observate in le prime obras, al mesme tempore Manzoni demonstra conformar se al spirito christian, prefigurante un existentia post le morte. ==== Le supplica a Pio VII ==== Post le baptismo catholic de Giulia in augusto 1809, Manzoni, in accordo con su sposa, adreseva un supplica a [[papa Pio VII]] a fin que, «pentito del fallo commesso», le autoritate pontifical poneva «un opportuno riparo, capace di rendere tranquilla la di lui coscienza [del supplicante, cioè del Manzoni]»,<ref>{{Cita|Manzoni cent'anni dopo|p. 49}}.</ref> rendente possibile celebrar de novo le matrimonio, iste vice secundo le rito catholic.<ref name="Tel24"/> In novembre arrivava le authorization papal con un rescripto del [[Michele Di Pietro|cardinal Di Pietro]] datate del 30 octobre,<ref>{{cita|Parenti|pp. 72-73}}.</ref> e le 15 februario [[1810]], in le casa de [[Ferdinando Marescalchi]], le curate del [[ecclesia del Madeleine|ecclesia de la Madeleine]] officiava le ceremonia.<ref>{{cita|Tonelli|p. 103}}</ref> ==== Degola e San Rocco (1809-1810) ==== [[File:Manzoni - Chiesa St.Roch.jpg|thumb|alt=Lapide in le ecclesia de Saint-Roch a Paris que commemora le conversion de Manzoni|Lapide ponite sur le prime pilastro sinistre del nave lateral del ecclesia parisian de Saint-Roch, que commemora le conversion de Alessandro Manzoni.]] Al initio de [[1809]] le Manzoni habeva facite cognoscentias importante, forsan decisive pro orientar Alessandro verso le practica religiose. Pierre Jean Agier, presidente del Corte de appello parisian, Giambattista Somis, ja consiliere del Corte de appello de [[Torino]], [[Ferdinando Marescalchi]], ministro del Relationes externe del [[Regno de Italia (1805-1814)|Regno de Italia]] [[napoleonico]],<ref>{{Treccani|ferdinando-marescalchi_(Dizionario-Biografico)|Marescalchi, Ferdinando|accesso=22 decembre 2015}}</ref> e Anne Marie Caroline Geymüller, un femina de [[Basilea]] devenite vidua de un official del guardia suisse del rege [[Luigi XVI]], faceva parte de un ambiente fortemente catholic e [[giansenista]].<ref>{{cita|Boneschi|p. 246}}</ref> Iste ultime, insuper, habeva [[Acto de abiura|renunciate solemnemente a]] le [[calvinismo]] in [[1805]] per opera de un [[abbate]] genevrin giansenista que le Manzoni cognosceva justo in le autumno de 1809, [[Eustachio Degola]],<ref>{{cita|Tonelli|pp. 102-103}}; pro le influentia de Geymüller e Degola vide A. Gazier, ''Manzoni à Port-Royal'', in ''Revue Bleue'', 1º martio 1908, e A. de Gubernatis, ''Eustachio Degola, le clero constitutional e le conversion del familia Manzoni'', Firenze, Barbera, 1882. Talvota, le cognomine se trova etiam in le forma con le accent tonic (Dègola, como reportate etiam sur le [pagina homonyme del Treccani]).</ref> le qual habeva un enorme importantia pro le conversion de Alessandro e de su familia. Le conversion de Manzoni, tamen, es multo plus cognoscite pro le appellate «miraculo de San Rocco».<ref>{{Cita web|1=http://www.internetculturale.it/opencms/directories/ViaggiNelTesto/manzoni/a9.html|2=Le conversion religiose|3=22 julio 2015|autore=Massimiliano Mancini|editore=Internet Culturale|urlarchivio=https://web.archive.org/web/20130623103016/http://www.internetculturale.it/opencms/directories/ViaggiNelTesto/manzoni/a9.html|dataarchivio=23 junio 2013|urlmorto=sì}}</ref> Le 2 april 1810, durante le festivitates pro le nuptias de Napoleone I e [[Maria Luisa de Austria]], improvisemente explodeva alcun mortarettos e le turba que impleva le stratas separava Manzoni de su sposa,<ref>{{cita|Ginzburg|1989|p. 29}}.</ref><ref>{{cita|Boneschi|p. 248}}.</ref> le qual, pulsate per le gente, se trovava sur le scalones del [[Ecclesia de San Rocco (Parigi)|ecclesia de San Rocco]], in rue Saint-Honoré, e se refugia. In le silentio e serenitate de ille templo ille implorava le gratia de retrovar su consorte e, al exito, convertite, poteva reabraciar la.<ref>{{cita|Tonelli|p. 96}}</ref> [[File:Alessandro Manzoni, incisione di Ardinghi.jpg|thumb|alt=Incision de Alessandro Manzoni a 25 annos|Alessandro Manzoni circa le etate de 25 annos in un incision de Ardinghi, in ''Lettere di Alessandro Manzoni'', a cura de [[Angelo de Gubernatis]], Paolo Carrara, Milano 1881.]] Un altere version, reportate per [[Giulio Carcano]], narra in vice de un Manzoni frustrate que, assediate per dubitas spiritual, se haberea rendite in San Rocco clamante: «O Deo! Si tu existe, revela te a me!»,<ref>{{cita|Carcano|p. 11}}.</ref> exiente pois como credente. ==== Degola e le relationes con le Manzoni ==== Initialmente le sacerdote habeva le carga de preparar Enrichetta Blondel al abiura del calvinismo.<ref>{{cita|Boneschi|p. 247}}:{{Citation|Le 9 april 1810 initia formalmente le instruction catholic de Enrichetta.}}</ref> Ille le demandava de scriber summarios del lectiones de religion catholic (appellate ''ristretti''), pro corriger los pois ipse.<ref>{{cita|Ginzburg|1989|p. 28}}</ref> Le abiura esseva subscripte in un acto official le 3 maio 1810 e celebrate solemnemente le 22 maio in le [[ecclesia de Saint-Séverin]], in presentia del circulo jansenista e del abbate Degola.<ref name="ReferenceB">{{cita|Ginzburg|1989|p. 30}}</ref> Le influentia del sacerdote jansenista es innegabile: le rememora le longe correspondentia que le sacerdote genovese manteneva con Manzoni, con su sposa e con Giulia Beccaria.<ref>{{cita|Tonelli|pp. 115 e ss.}}</ref> Es relativemente facile reconstruer le etapas per le quales Blondel se convertite al catholicismo, ma le motivo non es clar. Probabilemente Manzoni, qui esseva «un animo non veramente ribelle», acceptava con fastidio un matrimonio non benedicte, e iste situation, quando le filia esseva inscribite in le registro del baptismos, debeva metter le in imbarasso.<ref>{{cita|Momigliano|p. 16}}</ref> === Le retorno in Italia (1810-1812) === ==== Inter via del Morone e Brusuglio. Le familia ==== [[File:8862 - Milano - P.za Belgiojoso - Casa del Manzoni - Foto Giovanni Dall'Orto - 14-Apr-2007.jpg|left|thumb|alt=Fachada del Casa Manzoni a Milano|Le [[Casa Manzoni]], viste ab [[piazza Belgioioso]] a [[Milano]]. Acquirite in 1813 per le scriptor, illo esseva le residentia urban de su familia usque a 1873, anno del morte de Manzoni. Hodie illo alberga le "Museo manzoniano", le "Centro de studi manzoniani" e le "[[Società Storica Lombarda|Società Storica lombarda]]".<ref>{{Cita web|url=[http://www.casadelmanzoni.it|titolo=Casa](http://www.casadelmanzoni.it|titolo=Casa) del Manzoni|accesso=21 januario 2026|editore=Casa del Manzoni}}</ref>]] Quanto le spirito de Manzoni se habeva cambiate durante le ultime menses del residentia parisin, o melio, quanto illo esseva in contradiction con le valores e le modelos precedente, es difficile dicer. Certemente le grande citate francese, capital del belle mundo e del intellectuales del epocha, non exerceva plus alcun fascino super ille.<ref name="ReferenceB"/><ref>Ciò emerge da {{cita|Sforza|p. 90}}:{{Citation|Solo la vostra presenza mi lega ancora a questa città, che per il resto non esercita su di me alcuna attrattiva.|Lettera al Fauriel (29 maggio 1810)|Il n'y a que vous qui m'attachez encore à ce Paris que je n'aime point du tout pour tout le reste.|lingua=fr}}</ref> In besonio de tranquillitate, Manzoni quitava [[Parigi]] con le familia le 2 junio, dirigite verso [[Brusuglio]], ubi ille arrivava, malgrado alcun inconvenientes,<ref>{{cita|Ginzburg|1989|p. 31}}:{{Citation|Arrivati a Lione, s'ammalò Giulia e s'ammalò la bambina [Giulia Claudia]. Enrichetta era incinta, o credeva di esserlo; soffriva di disturbi che le sembravano segni di gravidanza. Manzoni dovette farsi togliere un dente.}}</ref> alcun septimanas plus tarde. Ibi, tamen, ille incontrava le ira del familia Blondel, irate per le conversion de Enrichetta al catholicismo, un resentimento que non diminuiva con le passar del annos.<ref>{{cita|Ginzburg|pp. 30-31}}</ref> Le Manzoni alternava periodos a Brusuglio e in le citate, habente durante le belle saison lor residentia in le villa extra le porta, ubi Alessandro se dedicava al agricultura. A Milano illes se establiva durante quasi duo annos al numero 3883 de via S. Vito al Carobbio,<ref>{{cita|Boneschi|p. 251}}</ref> pro pois passar un anno in le [[Casa Beccaria|palatio del Beccaria]], in [[via Brera]], usque al 2 octobre 1813, quando le scriptor acquisiva un casa in via del Morone, al numero 1171 (hodie 1).<ref name="Par97">{{cita|Parenti|p. 97}}</ref> Manzoni habeva sempre essite habituate a viver in medio del verdor: le nove habitation, que dava super piazza Belgioioso, habeva «un jardin proprie interne, con un certe qual sensation de claustro, absolutemente lo que esseva convenibile al indole de Manzoni».<ref>{{cita|Radius|p. 55}}</ref> In via del Morone le autor haberea passate le resto de su vita. Durante le annos sequente le membros del familia, qui alternava lor residentia inter le palatio urban e le villa de Brusuglio, cresceva in numero.<ref name="Family">{{Cita web|url=http://www.casadelmanzoni.it/content/la-famiglia-manzoni#n10|titolo=La Famiglia Manzoni|accesso=21 januario 2026|editore=Casa del Manzoni|urlarchivio=https://web.archive.org/web/20160311035010/http://www.casadelmanzoni.it/content/la-famiglia-manzoni#n10|dataarchivio=11 martio 2016|urlmorto=sì}}</ref> Post Luigia, nascite e morte le mesme die (5 septembre 1811), le 21 julio 1813 nasceva in via Brera le prime filio mascule, [[Pietro Luigi Manzoni|Pietro Luigi]]. Le 25 julio 1815 le casa de via del Morone esseva allietate per le nascentia de Cristina,<ref name=":5"/><ref name="Par97" /> posteriormente sposa de Cristoforo Baroggi. Durante le annos sequente nasceva anque Sofia (12 novembre 1817), sposa de Lodovico Trotti; [[Enrico Manzoni|Enrico]] (7 junio 1819); Clara (augusto 1821), qui viveva duo annos; Vittoria (martio 1822), sposa desde 1846 de [[Giovanni Battista Giorgini (1818-1908)|Giovanni Battista Giorgini]]); [[Filippo Manzoni|Filippo]] (martio 1826), sposo de Erminia Catena; e Matilde in maio 1830, le ultime, morte celibe.<ref name=":5"/> ==== De Degola a Luigi Tosi: le nove guida spiritual ==== [[File:Luigi Tosi.jpg|thumb|alt=Portrait de Luigi Tosi|Luigi Tosi.]] Ante de partir, le Manzoni habeva demandate al sacerdote jansenista de indicar les un persona digne de confidentia que poterea continuar su opera de assistentia spiritual.<ref>{{cita|Parenti|p. 81}}</ref> Le 30 maio Degola scribeva un littera de recommendation pro don [[Luigi Tosi (vescovo)|Luigi Tosi]], canonic de [[Basilica di Sant'Ambrogio|San Ambrosio]] e etiam ille jansenista.<ref>{{cita|Tonelli|p. 120}}</ref> Tanto Giulia como Alessandro habeva un excellente impression de Tosi, como se pote deducer del parolas del scriptor: «Le dignissime Canonic Tosi esseva visitate per mi matre e me <nowiki>[…]</nowiki>, e esseva trovate un digne amico de Degola; e isto suffice pro su elogio».<ref>{{cita|Sforza|p. 98}}</ref> Le sacerdote se recava regularmente etiam a Brusuglio, quando le familia ibi remaneva, e manteneva su function de [[guida spiritual]] durante multe annos, etiam post su election a [[diocesi di Pavia|episcopo de Pavia]], occurrite in 1823. A Alessandro, como a su sposa e a su matre, le [[eucaristia]] non habeva ancora essite administrate. Post un breve preparation, Manzoni se [[Penitenza (sacramento)|confessava]] le 27 augusto e le 15 septembre, insimul con Giulia e Enrichetta, se accostava pro le prime vice al Communion,<ref>{{cita|Tellini|2007|pp. 24-25}}</ref> ben que le percurso de conversion complete esseva ancora multo longe. De facto, in augusto 1811, le neophyto inviava a Degola e Tosi litteras in le quales ille les demandava respectivemente de orar «proque place al Senior scuoter mi lentor in su servicio e liberar me de un tepore que me tormenta e me humilia», e affirmava que «malgrado mi profunde indignitate, io senti quanto le Omnipotentia del Gratia Divine pote operar in me».<ref>{{cita|Sforza|p. 127}}</ref> === Le quindecim annos creative (1812-1827) === {{Vide etiam|Obras de Alessandro Manzoni}} [[File:Molteni Giuseppe, Alessandro Manzoni.jpg|left|thumb|alt=Portrait de Alessandro Manzoni per Giuseppe Molteni|[[Giuseppe Molteni]], ''Alessandro Manzoni'', oleo sur tela, 1835, [[Pinacoteca de Brera]].]] ==== Introduction ==== Expression jam adoptate per le critica litterari,<ref>{{Cita|Guglielmino-Grosser|p. 229}}; {{Cita|Marchese|p. 28}}.</ref> le ''quindecim annos creative'' sole indicar ille arco temporal durante le qual Manzoni, jam convertite al catholicismo e al ideas romantic, se dedicava al redaction de su obras litterari principal, ab le poesia sacre usque al poesia civil, ab le essayes philosophic-religiose usque al tragedias, pro arrivar finalmente al redaction del prime grande romanzo del historia del litteratura italian. In tote iste generes, Manzoni introduceva elementos nove e revolutionari in relation al tradition litterari: le ''Hymnos Sacre'' revela le coralitate del poesia christian de Manzoni;<ref name="GG230">{{Cita|Guglielmino-Grosser|p. 230}}.</ref> le tragedias, in nomine del verisimilitude, se distacca del unitates aristotelic e revela ille interesse progressive pro le sentimentos human que trovara lor plen expression in le romanzo. ==== Le ''Hymnos Sacre'' ==== {{Vide etiam|Hymnos sacre}} Ab iste momento su vita e su arte essera plenmente conforme al fide e al necessitate de divulgar la per le exemplo e per le obras. In 1812 ille comenciava le redaction del ''[[Hymnos sacre]]''. Ille voleva scriber in iste ordine ''Le Natal'', ''Le Epiphania'', ''Le Passion'', ''Le Resurrection'', ''Le Ascension'', ''Le Pentecoste'', ''Le Corpore del Senior'', ''Le Cathedra de Sancte Petro'', ''Le Assumption'', ''Le Nomine de Maria'', ''Omnes Sanctos'' e ''Le Mortos'',<ref>{{cita|Tonelli|p. 137}}</ref> ma ille portava a termino solmente cinque: ''Le Resurrection'', ''Le nomine de Maria'', ''Le Natal'', ''Le Passion'' e ''[[Le Pentecoste (Hymnos sacre)|Le Pentecoste]]''. Le prime quatro esseva scribite inter april 1812 e octobre 1815 e publicate in un volumine presso le editor milanese Pietro Agnelli al fin de 1815,<ref>{{cita|Tellini|2007|p. 26}}</ref> durante que le redaction de ''Le Pentecoste'', initiate in 1817, esseva completate solmente cinque annos plus tarde, retardate per altere obras al quales le autor se dedicava in le mesme annos, inter le quales se distingue le duo tragedias e le prime version del romanzo. ''Le Omnes Sanctos'' (1830-1847) remaneva in stato de fragmento, como altere possibile additiones al ''Hymnos'' (''[[Le Natal de 1833]]'' e le brevissime ''Deo in le natura''). Le poesia religiose de Manzoni es completate per le ''Strophes pro un Prime Communion''. Le intention del autor es un poesia popular, del qual le stilo se allontana talora proque ancora influentiate per le formation [[neoclassica]],<ref>{{cita|Galletti|pp. 105 e ss.}}</ref> pro retornar pois al communitate del credentes (le ''[[ecclesia]]'' christian) que leva, insimul con le poeta, un canto de laude a Deo, le unic securitate contra le mal sempre dominante in le Historia.<ref>{{cita|Ferroni|p. 46}}:{{Citation|Le voce del poeta se immerge in le medio del populo que vive le rito, e al mesme tempore participa, con spirito agonistic, al conflicto sempre in curso inter le ben e le mal.}}</ref><ref>{{Cita|Guglielmino-Grosser|pp. 229-230}}.</ref> Iste dimension coral emerge super toto in le ''Pentecoste'', ubi le «filios de Eva» (v. 71), dispersate in tote le mundo, trova unitate in le fide in Deo.<ref name="GG230"/> ==== Le 1814 e le ''Odes'' ''civil'' ==== [[File:Prina lynched.jpg|thumb|alt=Impression de epocha representante le linciamento de Giuseppe Prina|Le linciamento de Giuseppe Prina in un impression de epocha.]] Durante que Manzoni elaborava le ''Hymnos Sacre'', le situation politic international se deteriorava rapidemente: [[Napoleone Bonaparte|Napoleone]], fortemente debilititate post le disastrose [[Campania de Russia]] de 1812, cadeva in le grande [[Battalia de Lipsia]] de 1813. In consequentia, anque le [[Stato satellite|Statos satellites francese]], inter le qual [[Regno de Italia (1805-1814)|Regno de Italia]], cadeva sub le colpos del coalition austro-russe, obligante [[Eugenio di Beauharnais]] a fugir de Milano e permittente assi al austriacos de [[Campania de Italia (1813-1814)|reentrar in Lombardia]]. Manzoni viveva iste momentos dramatic con grande angustia, assistente ab su palatio de via del Morone, le 20 april 1814, al linciamento del ministro del financias [[Giuseppe Prina]], le violentia del qual (vivamente deplorate per le scriptor) es narrate in un littera a Fauriel.<ref>{{cita|Ginzburg|pp. 43-44}}:{{Citation|La nostra casa per l'appunto è situata molto vicino a quella dov'egli abitava di modo che abbiamo udito per alcun ore le grida di quelli che lo andavano cercando, il che tenne mia madre e mia moglie in angosce crudeli, anche perché pensavano che non si fermassero a questo. E invero alcuni malintenzionati volevano approfittare di quel momento d'anarchia per prolungarlo, ma la guardia civica seppe fermarlo con coraggio, una prudenza e un'operosità quanto mai degni di lode.}}</ref> A parte le episodio de Prina, Manzoni participava intensemente al [[Cade del Regno de Italia (1814)|tentativo de mantener independente le Alta Italia]] con un regno cuje sovrano haberea essite justo le viceré Eugenio di Beauharnais, subscribente un petition presso le potencias victoriose reunite a [[Parigi]].<ref>{{cita|Fabris|p. 98}}</ref> Poeticamente ille contribuiva al sentimento patriotic con le redaction de duo [[Canzon (metrica)|canzones]], ambes remanente incomplete:<ref>{{cita|Tellini|2007|pp. 83-85}}</ref> ''[[April 1814]]'', in le qual le terre-moto politic milanese es evocate in un perspectiva patriotic e de denuncia contra le politica napoleonian,<ref>{{cita|Nigro|p. 44}}:{{Citation|Manzoni ha scritto la canzone antinapoleonica ''Aprile 1814'' nel linguaggio (rivoltato) delle illusioni della rimeria napoleonica, […]}}</ref> e ''[[Le proclamation de Rimini]]'' (april 1815), in le qual ille reflecte super le [[Proclamation de Rimini|discurso del mesme nomine]] tenite per [[Gioacchino Murat]] pro le defension de Italia, presentante le como un liberator inviate per Deo pro subtraher le italianos al sclavitude.<ref>''Il proclama di Rimini'', p. 699, vv. 36-44: «Egli è sorto, per Dio! Sì, per Colui / Che un dì trascelse il giovinetto ebreo / Che del fratello il percussor percosse; / E fattol duce e salvator de' suoi, / Degli avari ladron sul capo reo / L'ardua furia soffiò dell'onde rosse; / Per quel Dio che talora a stranie posse, / Certo in pena, il valor d'un popol trade;…».</ref> ==== Manzoni e le debatto inter classicistas e romanticos ==== [[File:Sulla maniera e la utilità delle traduzioni.pdf|thumb|left|alt=Prime pagina del articulo de Madame de Staël super le Biblioteca Italiana|Anne Louise Germaine de Staël, ''Super le maniera e le utilitate del traductiones'', traduction de Pietro Giordani in le ''[[Biblioteca Italiana]]'' (januario 1816). Le articulo suscita le initio del debatto inter classicistas e romanticos.]] Le annos sequente al conversion esseva assatis significative pro le panorama litterari e italian. Italia, ancora ligate a un firme tradition classicista, esseva obligate a confrontar se con le nove clima romantic europee. In januario 1816, le intellectual francese [[Madame de Staël]] publicava, traducite in italiano in le prime numero del ''[[Biblioteca Italiana]]'', un articulo intitulate ''[[Super le maniera e le utilitate del traductiones]]'', in le qual illa criticava le italianos qui se obstinava a remaner ligate a un rhetorica vacue, ignorante le novitates proveniente de Germania e de Anglaterra.<ref>{{cita|Ferroni|p. 27}}</ref><ref>{{Cita web|url=http://www.internetculturale.it/opencms/directories/ViaggiNelTesto/manzoni/a11.html|titolo=Le polemiche romantiche|accesso=23 januario 2026|autore=Massimiliano Mancini|editore=Internet Culturale|urlarchivio=https://web.archive.org/web/20150924035719/http://www.internetculturale.it/opencms/directories/ViaggiNelTesto/manzoni/a11.html|dataarchivio=24 septembre 2015|urlmorto=sì}}</ref> Al successive ''querelle'' inter classicistas (con [[Pietro Giordani]] al testa) e romanticos (inter le qual se distingue [[Ludovico di Breme]] e [[Giovanni Berchet]]), Manzoni non participava activemente. Ben que ille esseva del parte del romanticos e participava al ''Cameretta'' litterari animate per [[Ermes Visconti]], [[Gaetano Cattaneo]], [[Tommaso Grossi]] e super toto per le poeta dialectal [[Carlo Porta]],<ref>{{cita|Ferroni|p. 31}}.</ref><ref>{{Cita web|url=http://www.internetculturale.it/opencms/directories/ViaggiNelTesto/manzoni/a12.html|titolo=Le Cameretta portiana|accesso=23 januario 2016|autore=Massimiliano Mancini|editore=Internet Culturale|urlarchivio=https://web.archive.org/web/20150924035721/http://www.internetculturale.it/opencms/directories/ViaggiNelTesto/manzoni/a12.html|dataarchivio=24 septembre 2015|urlmorto=sì}}</ref> ille refusava de collaborar tanto con le ''Biblioteca Italiana'' como con ''[[Le Conciliator]]''.<ref name=":5"/> Ultra le interesse pro le poetic christian, esseva determinante le [[neurosi|neurosis depressive]] que colpava Manzoni desde 1810 e su difficultate a parlar in publico, factores que le fortiava a un vita retirate in su possessiones de Brusuglio o in le quiete de su palatio milanese.<ref name="tellini">{{cita|Tellini|2007|pp. 24-27}}</ref> ==== Le production teatral ==== {{Vide etiam|Pensamento e poetica de Alessandro Manzoni}} Decisive esseva le impression que Manzoni lassava in le [[historia del teatro italian]]. Il interveniva super le structura e le finalitate mesme del drama, que, secundo le scriptor, non debe describer le abstracte ma le verosimil e le motiones del anima del protagonistas, excludente le artificialitate del [[unidades aristotelic]].<ref>{{cita|Tellini|2007|p. 88}}</ref> Le fructos de iste reflexiones, emergite in le ''[[Littera a Monsieur Chauvet]]'' (1820), se collige in le tragedia ''[[Le Comte de Carmagnola]]'',<ref>Initiate le 15 januario 1816, illo esseva editate a Milano solmente in 1820 presso le editor Vincenzo Ferrario ({{Cita|Tellini|2007|p. 90}}).</ref> cuje redaction esseva retardate per le problemas de natura nervose que affligeva le autor<ref>{{Cita|Floriani}}:{{Citation|A chiusura del biennio, riprendendo i contatti con Fauriel nelle tre lettere del 1816, il M<nowiki>[anzoni]</nowiki> sembrava un altro uomo [...] in quella del 25 marzo rievocò i tempi di Meulan, confessando i disturbi nervosi ma anche l'entusiasmo per il lavoro (una tragedia dedicata a lui, "son meilleur ami").}}</ref> e per le labor in le ''Observationes super le moral catholic''.<ref>{{Cita|Floriani}}:{{Citation|Il lavoro sul Carmagnola durò fino al settembre 1819. Mentre lo scriveva il M<nowiki>[anzoni]</nowiki> compose la Pentecoste, iniziata nel giugno 1817 e sospesa alla definizione di 10 strofe, poi rifiutate. Nel 1818 il Carmagnola fu a sua volta sospeso, uscendo poi, per cura di E<nowiki>[rmes]</nowiki> Visconti, all’inizio del 1820, mentre il M<nowiki>[anzoni]</nowiki> si trovava a Parigi.}}</ref> Le secunde tragedia, ''[[Adelchi (Manzoni)|Adelchi]]'', esseva editate in 1822, durante que in le mente comenciava a delinear se le vision narrative del romanzo.<ref name=":5"/> ==== Le crise de 1817 e le ''Observationes super le moral catholic'' (1818-1819) ==== {{Vide etiam|Observationes super le moral catholic}} [[File:Jean Charles Simonde de Sismondi (1773-1842).png|thumb|left|alt=Portrait de Jean Charles Léonard Simonde de Sismondi|[[Jean Charles Léonard Simonde de Sismondi]].]] In le primavera de 1817 Manzoni habeva un breve crise spiritual,<ref>{{cita|Tonelli|p. 160}}</ref> determinate per plure factores, in particular per le appoio del Ecclesia al restauration: le liberal Manzoni non comprendeva le conflicto inter le religion christian, in le qual ille fermemente credeva, e le orientation politic del Ecclesia catholic, que ille non compartiva.<ref>{{cita|Tellini|2007|p. 101}}</ref> Le disillusion que resulta conduceva al aggravation de su maladia nervose e a un consequent refrigeration in le practica religiose, como se deduce de un littera de [[Luigi Tosi (vescovo)|Tosi]] a [[Eustachio Degola|Degola]], in le qual le patre spiritual del scriptor communicava le superamento del crise (14 junio 1817).<ref>Pro approfondir le question del crise spiritual vide {{cita|Accame Bobbio}}.</ref> Anque con le futuro [[vescovo de Pavia|episcopo de Pavia]] il habeva un parve conflicto, tosto oblidate, quando Manzoni habeva manifestate le desiro de retornar pro un periodo a Parigi, incontrante un opposition que le pareva exagerate.<ref name=":15">{{cita|Tonelli|p. 161}}</ref> Le sacerdote videva in le transferimento un periculo pro le fide del discipulo, qui desiderava in vice revider [[Claude Fauriel|Fauriel]] e sperava obtener beneficio pro su problemas nervose. Manzoni demandava totevia de poter partir, ma in maio le policia le refusava le passaportes.<ref>{{cita|Tonelli|pp. 179-180}}</ref> Temporarimente abandonate le hypothese parisian, Manzoni interrumpeva le ''Comte de Carmagnola'' e se retirava in le campania, ubi ille se immersava in le lectura de textos philosophic que servirea de base al ''Observationes super le moral catholic''.<ref name=":15"/> Le annotationes manzonian al autores studiate es utile pro discoperir qual libros ille studiava in ille menses e como ille les judicava: illas a [[John Locke|Locke]], a [[Étienne Bonnot de Condillac|Condillac]] e a [[Destutt de Tracy]] demonstra le distantia de Manzoni ab lor pensamento.<ref name=":15"/> In preparar le ''Observationes'', su attention se dirigeva super toto al ''[[Historia del Republicas Italiane]]'' de [[Jean Charles Léonard Simonde de Sismondi|Sismondi]], cuje dece-sexte e ultime volumina sortiva a Parigi in 1818. Le obra contineva in le ultime tomo violente accusationes contra le catholicismo, lo que suscitava un reaction indignate del canonico Tosi, qui demandava a Manzoni de responder.<ref group=N>Secundo {{cita|De Gubernatis|pp. 146-147}}, Tosi obligava Manzoni, como penitentia pro le vita anticlerical e atheistic de su prime juventute, a scriber un tractato in defension del religion catholic, arrivante mesmo a «chiude<nowiki>[re]</nowiki> in camera Alessandro Manzoni, perché mandasse innanzi il libro sulla ''Morale cattolica'' che non voleva andare avanti».</ref> Iste [[apologetica|obra apologetic]] esseva publicate in 1819 con le titulo ''Super le Moral Catholic, observationes de Alessandro Manzoni, Parte prime''.<ref>{{Cita web|url=http://www.internetculturale.it/opencms/directories/ViaggiNelTesto/manzoni/b32.html|titolo=La ''Morale Cattolica''|accesso=24 januario 2026|autore=Massimiliano Mancini|editore=Internet Culturale|urlarchivio=https://web.archive.org/web/20150924035735/http://www.internetculturale.it/opencms/directories/ViaggiNelTesto/manzoni/b32.html|dataarchivio=24 septembre 2015|urlmorto=sì}}</ref> ==== Le secunde residentia parisian (1819-1820) ==== [[File:Thierry, Augustin, BNF Gallica.jpg|thumb|alt=Portrait del historiographico Augustin Thierry|[[Augustin Thierry]].]] Ja desde [[1817]] Manzoni pensava de retornar a [[Paris]], loco felice del juventute ubi ille sperava poter sanar del crises de nervos sempre plus accentuate.<ref>Isto se deduce de un littera que le oncle de Manzoni, [[Giulio Beccaria]], inviava a su nepote qui non succedeva a recuperar su sanitate ({{Cita|Ginzburg|1989|p. 53}}).</ref> Le partita, tamen, esseva sempre remandate a causa del difficultate de obtener le passaportes.<ref>{{Cita|Ginzburg|1989|p. 49}}</ref> Illos esseva concedite per le autoritates austriac solmente in [[1819]], e le integre familia partiva pro [[Francia]] le 14 septembre.<ref>{{cita|Tonelli|p. 188}}</ref> In le capital francese Manzoni frequentava le historiographico [[Augustin Thierry]] e le philosopho [[Victor Cousin]].<ref>{{cita|Tellini|2007|p. 29}}</ref> Le cognoscentia de Thierry influentiava de maniera importante le conception manzonian del historia, e un certe importantia habeva etiam le [[spiritualismo]] de Cousin. Ben que le ideas de iste ultime non esseva totalmente heterodoxe in materia de religion, certe de su affirmationes le impressionava, como: «Sans Dieu, l'homme et la nature restent un mystère» (sin Deo, le homine e le natura remane un mysterio),<ref>{{cita|Cousin|p. 31}}; a notar que le curso universitari de Cousin habeva loco justamente durante le residentia parisian de Manzoni.</ref> o «La loi suprème, c'est […] la sainteté, le dévouement, la charité, l'amour du prochain; c'est surtout l'amour de Dieu» («Le lege supreme consiste […] super toto in le sanctitate, le devotion, le caritate, in le amor del proximo; illo se manifesta super toto in le amor de Deo»).<ref>{{cita|Cousin|p. 112}}</ref> Manzoni, tamen, non trovava beneficio in le residentia parisian: le crises de nervos non habeva passate, e ille comenciava sentir nostalgia de su casa. Assi, post justo un anno, le 25 julio partiva de Paris con tote le familia pro retornar a Milano le 8 augusto.<ref name=":2"/> Passate le estate, comenciava le annos le plus frenetic del quindecim annos creative, in le quales Alessandro elaborava ille conceptos religiose e providentialistic que trovarea lor culmino in [[Adelchi (Manzoni)|''Adelchi'']] e in le [[Il cinque maggio|''Cinque maggio'']], bases fundamental pro le structura de ''[[I promessi sposi]]'', insimul con le initio del reflection linguistic, structural e artistic super le genere del romanzo ipse. ==== Le biennio 1820-1822: le bases del romanzo ==== {{Vide etiam|Il cinque maggio|Marzo 1821|Adelchi (Manzoni)}} [[File:Steuben - Mort de Napoleon.jpg|thumb|left|alt=Pictura del morte de Napoleone a Sancta Helena|[[Charles de Steuben]], ''Morte di Napoleone I a Sant'Elena, il 5 maggio 1821'', oleo sur tela, 1828.]] In novembre de [[1820]] Manzoni comenciava le tragedia de [[Adelchi (Manzoni)|''Adelchi'']].<ref name=":16">{{cita|Tellini|2007|p. 120}}</ref> Post haber completate un prime abboço in le primavera de [[1821]], ille se distaccava subitamente de illo pro reprender le poesia civil con le redaction de ''Marzo 1821'', ode celebrante le presupponite invasion del [[Lombardo-Veneto]] per le tropas sardo-piemontese post le abdication de [[Vittorio Emanuele I]]. Scribite inter le 15 e le 17 martio,<ref name=":16"/> iste ode revela, in comparation con illos de septe annos ante, un major compactitate structural e securitate tanto in le linguage como in le tractamento del estados de anima del patriotas. Post que le euphoria general se extingueva post le fallimento del [[motos de 1820-1821]], Manzoni reprendeva le [[Adelchi (Manzoni)|''Adelchi'']], comenciante a studiar varie fontes historic (reelaborate in le coeve ensayo ''[[Discorso sopra alcuni punti della storia longobardica in Italia]]'')<ref name=":5"/> a fin que existeva concordantia inter le ''vero historic'' (le eventos realmente occurrite) e le ''vero poetic'' (le ''inventio'' narrative), conception apprendite al schola de Thierry e del ''idéologues''. [[File:Adelchi.jpg|thumb|right|alt=Illustration del morte de Adelchi|Representation del morte de Adelchi]] Le anno [[1821]], tamen, esseva plen de eventos significative: ultra le motos supra mentionate, le 5 maio moriva sur le [[isola de Sancta Helena]] le exiliate [[Napoleone Bonaparte]]. Le novella arrivava in Europa solmente in julio; Manzoni la legeva in le ''[[Gazzetta di Milano (1816-1875)|Gazzetta de Milano]]'' le 17 julio 1821<ref name=":17">{{cita|Tellini|2007|p. 138}}</ref> e remaneva profundemente turbate. Fascinate per le titanismo e le genio de Napoleone,<ref group=N>Le vv. 31-36 del Ode monstra le admiration de Manzoni pro le condottiero: «Fu vera gloria? Ai posteri / l'ardua sentenza: nui / chiniam la fronte al Massimo / Fattor, che volle in lui / del creator suo spirito / più vasta orma stampar».</ref> inter le 18 e le 20 julio<ref name=":17"/> ille componeva [[Il cinque maggio|''Le cinque maio'']]. In le ode, le scriptor vide le grandor del Imperator non tanto in le actos terrestre, quanto in haber comprendite, per medio del suffrentias del exilio, le vanitate del glorias passate e le importantia absolute del [[Salvation (religion)|Salvation]]. Le parallelo con le vicissitudes de [[Adelchi (principe)|''Adelchi'']] e de [[Desiderata (moglie di Carlo Magno)|''Ermengarda'']] monstra le formulation de ille ''provvida sventura'' que devenira central in ''[[I promessi sposi]]''. ==== Del ''Fermo e Lucia'' a ''I promessi sposi'' (1821-1827) ==== {{Vide etiam|I promessi sposi}} [[File:I promessi sposi-008.jpg|left|thumb|alt=Antiporta del edition de 1840 de I promessi sposi|[[Frontispicio#antiporta|Antiporta]] del edition de ''I promessi sposi'' de 1840, illustrate per [[Francesco Gonin]].]] Manzoni initiava le redaction de ''Fermo e Lucia'' le 24 april 1821,<ref group="N" name="Manz.B.II">«24 Ap.le 1821» e «17 7bre 1823» es le datas apposite respectivemente al initio e al fin del prime manuscripto autograph anepigraph del ''Fermo e Lucia''. Vide: {{Cita manoscritto|autore=Alessandro Manzoni|titulo=[Fermo e Lucia]|url=https://www.alessandromanzoni.org/manoscritti/624|data=24 april 1821-17 septembre 1823|citate=Milano|ente=[[Bibliotheca National Braidense]]|collocation=Manz.B.II}}.</ref> ma initialmente interrumpeva le labor.<ref>Illo es apprendite del littera a [[Claude Fauriel]] del 3 novembre 1821, in le qual Manzoni declara: «mon roman à peine commencé a été mis de côté», "mi romanzo appena incominciato è stato messo da parte" ({{Cita|Sforza|p. 213}}).</ref> In le quiete del villa de Brusuglio ille lo habeva comenciate post haber legite romanos europee, specialmente anglese, in particular le [[Ivanhoe|''Ivanhoe'']] de [[Walter Scott]] traducite in francese,<ref name=":18">{{cita|Tonelli||p. 242}}.</ref> proque le [[litteratura italian]] se habeva concentrate usque alora super altere generes prosaic. Sequentemente le methodologia ja adoptate pro le tragedias, le autor initiava un ver e proprie labor de documentation historic, fundate super le lectura del ''Historia patria'' de [[Giuseppe Ripamonti]] e del ensayo ''Sul commercio de' commestibili e caro prezzo del vitto'' de [[Melchiorre Gioia]].<ref>{{Cita|Varotti|p. 26}}</ref> Le prime minuta del ''Fermo e Lucia'' (titulo suggerite per le amico Ermes Visconti, como testificate in un littera del 3 april 1822 a [[Gaetano Cattaneo]],<ref>{{Cita|Vitale|p. 58}}</ref>) terminate le 17 septembre 1823,<ref group="N" name="Manz.B.II" /> consiste de folios de protocollo dividite in duo columnas: a dextera le texto, a sinistra le correctiones. Le secunde redaction del romanzo con le titulo ''Gli sposi promessi'', post le finition de [[Adelchi (Manzoni)|''Adelchi'']] e le composition de [[Il cinque maggio|''Le cinque maio'']], es databile inter 1823 e 1825. Le obra esseva finalmente publicate ab 1825 a 1827 con le titulo definitive ''I promessi sposi''. Le passage de ''Fermo e Lucia'' – cuje structura narrative resultava pauco harmoniose a causa del division in tomos e de ample partes dedicate al [[Monaca di Monza|soror Gertrude]]<ref>{{Cita|Guglielmino-Grosser|p. 232}}:{{Citation|[…] nel caso di Gertrude quel che diventa la "sventurata rispose" era una lunga dettagliata descrizione della caduta nell'abiezione da parte della monaca, […]}}</ref> – a ''I promessi sposi'' esseva alquanto travaliate pro le redefinition del architectura del obra.<ref>{{cita|Tellini|2007|pp. 164-167}}</ref> Ultra le problema expositive, Manzoni se rendeva conto del linguage artificiose e litterari usate per ille, elemento que non correspondeva al exigentias realistic verso le qual tendeva su poetica.<ref>{{cita|Tellini|2007|p. 171}}:{{Citation|…dopo lo studio attento dei classici, la lettura degli stranieri principalmente francesi, la conversazione colta con i propri concittadini, lo scrittore italiano può… accoglie<nowiki>[re]</nowiki> ciò che resta nella cosiddetta "buona lingua" illustre… Di tale fatta è appunto la veste linguistica del ''Fermo e Lucia'': una miscela di laboratorio costruita ''in vitro''…}}</ref> Eligente le [[Dialetti toscani|toscan]] como lingua colloquial pro su personas,<ref name=":20">{{cita|Ferroni|p. 64}}</ref> ille publicava le dicite ''ventisettana'' (nomine date al prime edition de ''I promessi sposi'') ma, conscie del necessitate de ascoltar directemente le eloquentia de ille region, decideva de partir pro [[Florentia]]. === Le viage in Toscana (1827) === ==== Le Gabinetto Vieusseux e le bases del ''Quarantana'' ==== [[File:Giovan Pietro Vieusseux.jpg|thumb|right|alt=Portrait de Giovan Pietro Vieusseux|Photographia de Gian Pietro Vieusseux, fundator del correspondente loco cultural]]In [[1827]] Manzoni se transfereva a [[Florentia]] pro proceder al redaction final del romanzo, corrigite al nivello formal e stylistic, de maniera a entrar in contacto con e "viver" le lingua florentin del personas cultivate, que representava pro le autor le sol lingua del Italia unite. Le viage, initiate le 15 julio, videva le integre familia Manzoni (le filios, le vetere matre Giulia e le sposa Enrichetta) passar per [[Pavia]] – ubi illes se fermava pro salutar le canonico Tosi, devenite [[episcopato de Pavia|episcopo del citate]] –, [[Genova]], [[Lucca]], [[Pisa]]<ref name=":2" /> e arrivar le 29 augusto al capital del [[Granducato de Toscana]].<ref>{{cita|Tellini|2007|p. 234}}</ref> [[File:Alessandro Manzoni FI.jpg|thumb|left|alt=Lapide commemorative del residentia de Manzoni a Florentia|Lapide in memoria del periodo florentin de Manzoni]]Le residentia, que durava usque a octobre, esseva un triunfo pro le scriptor: le membros del [[Gabinetto Vieusseux]] (con a lor testa [[Niccolò Tommaseo]], le mesme [[Giovan Pietro Vieusseux]], [[Giovanni Battista Niccolini]] e [[Gino Capponi]])<ref>{{cita|Tonelli|p. 247}}</ref><ref>{{cita|Tellini|2007|pp. 234-235}}</ref> le recipeva con tote le honores. Anque [[Giacomo Leopardi|Leopardi]], qui non admirava ni compartiva le ideologia e le poetica manzonian, le salutava cordialmente.<ref>Le relationes inter le duo maxime representantes del romanticismo italian esseva characterisate per un cordialitate forçate, debite a visiones litterari e moral opposite. Leopardi, de su parte, non comprendeva le admiration pro le romanzo de Manzoni ({{cita|Tortoreto|pp. 322-336}}.)</ref> Le fama de ''I promessi sposi'' superava presto le circulos litterari, perveniente al corte granducal, ubi [[Leopoldo II de Toscana|Leopoldo II]] in persona recipeva le romanciero. Durante iste encontros, exigente pro Manzoni a causa de su problemas nervose, ille approfundava su investigation linguistic per le contacto directe tanto con le nobilitate florentin como con le populo, e notava le similaritate del terminologia usate per le duo classes. Le fructo de iste observationes esseva fundamental pro le selection del florentin (in loco del toscan generic) como lingua quotidian pro le personas de su romanzo,<ref name=":20"/> selection que le conduceva a revider le obra durante le annos trenta e a publicar lo definitivemente in 1840 (de ubi le nomine de ''Quarantana'') insimul con le ''[[Historia del columna infame]]''. Iste ultime ensayo reprende e disveloppa le thema del [[untor|untor]] e del [[peste]], que ja habeva occupate un parte tanto importante in le romanzo e del qual illo inicialmente constitueva un ''excursus'' historic. === Le annos del silentio (1827-1873) === [[File:Ritratto di Teresa Manzoni Stampa Borri by Francesco Hayez.jpg|thumb|Francesco Hayez, ''[[Portrait de Teresa Manzoni Stampa Borri|Portrait de Teresa Manzoni Borri Stampa]]'', [[Pictura a oleo|oleo]] sur [[Pictura sur tela|tela]], 1849, [[Pinacotheca de Brera]].]] ==== Le prime luctos familial e le secunde matrimonio ==== Le quiete familiar super le qual Manzoni habeva organisate su regime de vita quotidian se frangeva a partir del annos trenta, quando le colpeva le prime luctos familial: le prime esseva illo de su amate sposa Enrichetta, morte le 25 decembre [[1833]] de [[Tuberculose#Altere nomines pro le tuberculose|tabe mesenteric]],<ref>{{cita|Cantù|p. 128}}</ref> contractate a consequentia del numerose gravitationes.<ref>{{cita|Boneschi|p. 348}}</ref> Le dolor de Manzoni esseva tanto grande que, quando in 1834 ille cercava de scriber ''[[Le Natal de 1833]]'', ille non succedeva a completar le obra.<ref>{{cita|Tellini|2007|p. 296}}</ref> Post Enrichetta ille videva morir su amate filia primogenite Giulia, ja sposa de [[Massimo d'Azeglio]], le 20 septembre 1834.<ref>{{Cita|Boneschi|p. 353}}</ref> Le 2 januario [[1837]],<ref>{{cita|Boneschi|p. 363}}</ref> gratias al intervention de su matre e de su amico [[Tommaso Grossi]],<ref>Giulia Beccaria, secundo lo que rememora [[Marta Boneschi]], esseva preoccupate del condition spiritual e psychologic de su filio, preoccupation que illa non celava a Tommaso Grossi ({{cita|Boneschi|pp. 361-362}}).</ref> ille se maritava con [[Teresa Borri]], vidua del conte Decio Stampa e matre de [[Stefano Stampa]], figura al qual Manzoni esseva multo attachate.<ref>Le filiaste de Manzoni, in 1885, publicava un libro ric de anecdotas, phrases e habitos de su patre per matrimonio, in le tentativa de completar e meliorar le portrait que Cantù nos habeva transmittite: {{cita|Stampa|p. 292}}.</ref> Le nove sposa, al contrario de Enrichetta, esseva dotate de un forte personalitate e de un bon cultura litterari.<ref>{{Cita|Tellini|2007|p. 37}}</ref> A causa de su character protective verso le marito, Teresa entrava tosto in conflicto tanto con le vetere socera como con Grossi, qui debeva abandonar le palatio de via del Morone ubi ille habita ab plus de vinti annos.<ref>{{cita|Boneschi|p. 365}}</ref> Le annos sequente esseva ancora marcate per le morte de multe de su car personas: de su filia Cristina (27 maio 1841),<ref name="Bon381">{{Cita|Boneschi|p. 381}}</ref> sequite duo menses plus tarde per le matre Giulia Beccaria (7 julio)<ref name="Bon381" /> e, finalmente, per le amico [[Claude Fauriel|Fauriel]] (15 julio 1844).<ref>{{cita|Ginzburg|1989|p. 193}}</ref> === Le 1848 e le exilio a Lesa: Antonio Rosmini e le critica al romance === {{Vide etiam|Cinque dies de Milano|Antonio Rosmini}} [[File:Giuseppe Garibaldi visiting Alessandro Manzoni on 15 March 1862.jpg|left|thumb|alt=Pictura de Garibaldi que visita Manzoni|[[Sebastiano De Albertis]], ''[[Giuseppe Garibaldi]] visita Alessandro Manzoni le 15 martio 1862'', [[Pictura a oleo|oleo]] sur [[Pictura sur tela|tela]], 1863. Garibaldi non esseva le sol personalitate politic importante a visitar Manzoni: [[Camillo Benso, conte de Cavour|Cavour]], [[Vittorio Emanuele II]], le estadista anglese [[William Gladstone]],<ref name=":2"/> [[Giuseppe Verdi]] e le [[principes de Piemonte]] [[Umberto I de Savoia|Umberto]] e [[Margherita de Savoia|Margherita]] voleva cognoscer le personalmente.<ref>{{Cita|Bracalini|pp. 66-67}}</ref>]] Milano, como le altere grande citates europee, non esseva immun al [[Motos de 1848|revoltationes que explodeva in tote Europa]]: durante le famose [[cinque dies de Milano|cinque dies]] le patriotas succedeva a expulsar, ben que momentaneemente, le austriacos del [[feldmaresciallo]] [[Radetzky]]. Inter iste homines imbibite del {{'}}, epopeia del Risorgimento'' era etiam le filio de vinti-duo annos de Manzoni, Filippo, qui terminava in carcere al initio del combattimentos.<ref>{{Cita|Cantù|p. 284}}</ref> Si le filio combatteva sur le barricadas, le patre publicava ille odas politic (''[[Aprile 1814]]'', ''[[Le proclamation de Rimini]]'' e ''[[Martio 1821]]'') que, per timor del represalia austriac, ille habeva nunquam publicate.<ref>{{Cita|Tellini|2007|pp. 40-41}}</ref> Al momento del retorno de Radetzky, Manzoni, timente de suffrer repercussion per su supporto moral al causa del Risorgimento, se refugiava a [[Lesa]], ubi su sposa Teresa habeva un villa.<ref>{{cita|Tellini|2007|p. 41}}</ref> Le residentia in Lesa, que durava usque a 1850, non esseva un exilio sterile: a [[Stresa]], non longe, viveva le philosopho e sacerdote [[Antonio Rosmini]], cognoscite de Manzoni ja desde 1827.<ref>{{Cita|Bonola, ''Carteggio''|p. XIII}}</ref> Le retiro al [[laco Maggiore]] serviva al scriptor pro cognoscer melio le anima e le pensamento de Rosmini, de qui ille apprecia profundemente le personalitate e le pietate, ultra le discussiones religiose, linguistic e politic,<ref>Vide, pro un relation inter le duo homines ab un puncto de vista human e intellectual, {{Cita|Riconda|titulo = Manzoni e Rosmini}}.</ref> como se pote deducer del copiose correspondentia epistolar inter le duo.<ref>{{cita|Bonola, ''Carteggio''}}</ref> Ab le puncto de vista strictemente litterari, iste annos videva Manzoni rejectar ille equilibrio inter le vero historic e le vero poetic establite in su romance. Attrahite de plus in plus per le studios linguistic, historic e philosophic, ille senti sempre plus necessari e urgente le recerca del «veritate objective», condemnante – in le ensayo ''[[Obras de Alessandro Manzoni#Del romance historic e, in general, del compositiones miscite de historia e invention|Del romance historic]]'' e in le dialogo ''[[Obras de Alessandro Manzoni|Del Invention]]'', ambes publicate in 1850 – le commixtion inter ''inventio'' e ''historia''.<ref>{{cita|Ferroni|pp. 66-68}}</ref> ==== Le annos del Risorgimento: luctos private e symbolo del Patria ==== {{Vide etiam|Del unitate del lingua e del medios pro diffunder la}} [[File:Illustrazione popolare 1873 - Funerali di Manzoni.jpg|thumb|right|alt=Incision del funerales de Alessandro Manzoni a Milano|Le funerales de Alessandro Manzoni, in un incision del epocha: {{Citation|A mediedie le feretro, precedite per le cento bandieras del scholas e del associationes operari e per le representationes italian, se dirigeva al Cimiterio Monumental, passante per le vias major.|2 = {{Cita|Venosta|pp. 157-158}}}}]] Le annos sequente esseva multo dolorose: in 1853 moriva Tommaso Grossi, in 1855 le amico Rosmini e le anno sequente le filia Matilde, malate desde longe tempore de [[tuberculose]];<ref>{{cita|Tellini|2007|p. 42}}</ref> in 1858 le oncle Giulio Beccaria<ref>{{cita|Boneschi|p. 394}}</ref> e in 1861 le sposa Teresa, cuje salute habeva essite irreparabilemente compromisse annos ante per un graviditate difficile.<ref>{{Cita web|url=http://www.giuliamarucelli.it/teresa-borri-manzoni-vedova-stampa/ |titulo=Teresa Borri Manzoni (vidua Stampa)|autore=Giulia Marucelli|editore=Giuliamarucelli.it|data=9 julio 2012|accesso=26 januario 2026}}</ref> Iste serie de luctos esseva alternate per le conferimento de honorificationes per le nascite [[Regno de Italia (1861-1946)|Regno de Italia]] e per le visitas de illustre hospites. Le 29 februario [[1860]], ancora ante le proclamation official del nove stato unitari, Manzoni esseva nominate [[Senatores del VII legislatura del Regno de Sardinia|senator del Regno de Sardinia]] per meritos verso le patria.<ref>{{Cita web |url=http://notes9.senato.it |titulo=Ficha del senator Alessandro Manzoni |accesso=26 januario 2026 |editore=Senato del Republica |urlarchivio=https://web.archive.org/web/20100126122348/http://notes9.senato.it |dataarchivio=26 januario 2010 |urlmorto=sì}}</ref> Con iste cargo ille votava in [[1864]] in favor del transferimento del capital ab [[Torino]] a [[Firenze]] usque a [[Roma]] esser liberate.<ref name=":2"/> Ab le puncto de vista intellectual, durante le ultime annos ille scribeva ensayos historic, inter illes ''([[Le Revolution francese de 1789 e le Revolution italian de 1859: ensayo comparative]])'',<ref>{{Cita|Mazza Tonucci|pp. 114-115}}</ref> e ensayos linguistic concernente le lingua italian. Como presidente del commission parlamentar sur le lingua, Manzoni redigeva in [[1868]] un relation sur le italiano (''[[Del unitate del lingua e del medios pro diffunder la]]'') adresse al ministro Broglio, in le qual ille cercava un solution practic pro diffunder le florentin in tote Italia.<ref>{{cita|Tellini|2007|pp. 45-46}}</ref> Le 28 junio [[1872]] ille esseva nominate citatano honorari de Roma.<ref>{{cita|Beltrami|p. 126}}</ref> === Le morte e le funerales === [[File:Veduta della chiesa di San Fedele con la statua di Manzoni, Milano.jpg|thumb|left|alt=Fachada del ecclesia de San Fedele a Milano con le monumento a Manzoni|Le ecclesia de San Fedele, ab cuje scalones Manzoni cadeva battente le testa; ante illo le monumento al poeta, inaugurate in 1883.]] Manzoni, a parte le disturbos nervose del qual ille suffreva e un maladia que le colpava in 1858, gaudeva generalmente de bon salute.<ref>{{cita|Cantù|p. 318}}</ref> Le anno [[1873]] esseva tamen le ultime de su vita: le 6 januario ille cadeva battente le testa contra un scalon al exito del [[Ecclesia de San Fedele (Milano)|ecclesia de San Fedele]],<ref name=":5"/><ref>{{cita|Fabris|p. 122}}</ref> causante se un [[trauma cranial]]. Le scriptor se accorgeva, ja post alcun dies, que su facultates intellectual comenciava lentemente a declinar,<ref>{{cita|Fabris|p. 124}}:{{Citation|Ma qualche giorno dopo quel 6 gennaio, egli disse a don Natale Cerioli: "Non si accorge Lei di un decadimento in me? Tutte le idee mi si confondono: non sono più io".}}</ref> usque a cader in un stato [[catatonic]] durante le ultime menses de su vita. Le suffrentias esseva aggravate per le morte del filio major Pietro Luigi, occurrite le 28 april.<ref name="Family" /> Le 22 maio al horas sex e quindec minutas del vespere, Manzoni expirava a causa de un [[meningitis]] contrahite in consequentia del trauma.<ref>{{Cita|Onoranze funebri ad Alessandro Manzoni|p. 27}}</ref> Le corpore esseva imbalsamate per septe medicos incaricate per le Municipio de Milano inter le 24 e le 27 maio.<ref>{{Cita|Onoranze funebri ad Alessandro Manzoni|p. 14; p. 16}}</ref> Al solemne funerales de Stato, celebrate in le [[Duomo de Milano]] le 29 maio, participava le maxime autoritates del Regno,<ref name="ReferenceA">{{Cita|Onoranze funebri ad Alessandro Manzoni|p. 3}}</ref> inter illes le futuro rege [[Umberto I de Savoia|Umberto I]], le [[Ministros del affaires externe del Regno de Italia|ministro del affaires externe]] [[Emilio Visconti Venosta]] e le representationes del [[Camera del deputatos (Italia)|Camera]] e del [[Senato del Regno (Italia)|Senato]]<ref>[[Archivo historic del Senato del Republica]], ''Memoriaweb'', newsletter n. 39 (serie nove), julio 2023, [https://www.senato.it/application/xmanager/projects/leg19/file/Manzoni.pdf ''Memorias de Alessandro Manzoni in le Senato del Regno''], paginas 15 e sequente</ref> e del Provincias e del Citates del Regno.<ref name="ReferenceA"/> Felice Venosta narra le detalios, describente le stato de animo in le qual se trovava le citate: {{Citation|Per le vias un crito de venditores de photographias del grande poeta, de portraits de omne formato, de omne precio… Le parietes del casas esseva tapissate de avisos portante le nomine de Manzoni […] le homines esseva tote in le vias, e medie Milano, sin exaggerar, voleva sequer le feretro al Cimiterio.<ref>{{Cita|Venosta|p. 155}}</ref>|}} == Le debatto super Manzoni == [[File:Tomba Manzoni.jpg|left|thumb|Tomba de Manzoni al ''Famedio'' del Cimiterio monumental de Milano.]] === Le attacco del catholicos reactionari === Le disparition de Alessandro Manzoni non suscitava un unanime cordolio: le mundo catholic plus [[Cattolicismo intransigente|reactionari e clerical]], per exemplo, non deplorava su morte.<ref>Un quadro complete sur {{Cita|Azzolin|p. 26 e ss.|cidAzz}}.</ref><ref>{{cita|Badini Confalonieri|p. 165}}:{{Citation|Le antipathia del intransigentes <nowiki>[catholicos reactionari]</nowiki> pro le scriptor lombarde ha un longe historia, como es ben note, e va del colpos, in le anno de su morte, del ''Civiltà Cattolica'', al opiniones convergente de [[don Bosco]] e de Davide Albertario...}}</ref><ref>Interesante es le studio de {{Cita|Badini Confalonieri}} super le relation inter Manzoni e alcun catholicos intransigente, inter illes le "prime" ultramontanista [[Félicité de Lamennais|Lamennais]].</ref> Anzi, le jesuitas de ''[[La Civiltà Cattolica]]'' passava su morte sub silentio, pro pois lancear se contra le scriptor in le articulo del 26 de junio 1873, ''Alessandro Manzoni e Giuseppe Puccianti''.<ref>{{cita|''La Civiltà Cattolica''|pp. 77-78}}</ref><ref group=N>Pro un rapide introduction a Puccianti, defensor del manzonismo in linguistica, vide: {{Treccani|giuseppe-puccianti|Puccianti, Giuseppe|accesso=26 janvier 2026}}.</ref> In le grave dissidio inter le duo animas del catholicismo italian del epocha, Manzoni esseva considerate le standard per medio del qual le liberales poteva effectuar lor politica laicista e le demolition del poter temporal del papas.<ref group="N">Durante le [[Oitocento]], le christianismo catholic europee esseva dividite inter le [[catholicismo reactionari]], fidel al alliance inter throno e altare, e le [[Christianismo liberal|liberal]], que voleva conciliar le aspirationes del mundo moderne con le fide catholic. Iste ultime linea de tendentia esseva exprimite, in Francia per [[Félicité de Lamennais]] e [[Augustin Thierry]], e in Italia per [[Gino Capponi]], [[Antonio Rosmini]], [[Raffaello Lambruschini]] e Manzoni ({{cita|Giudice-Bruni|pp. 206-207}}). Manzoni, de facto, non condivideva le union inter le [[poter temporal]] e le poter spiritual ({{cita|Cantù|pp. 304-305}}), tanto que ille votava, in su qualitate de senator del Regno de Italia in 1861, pro le transferimento del capital de [[Turin]] a [[Roma]], capital ancora del Stato Pontificio; e acceptava, in 1872, le [[cittadinantia honorari]] del citate del Papas nuper conquerite.({{cita|Tellini|2007|p. 45}})</ref> A iste proposito don [[Davide Albertario]], un del plus ardente criticos del religiositate manzonian e "paradigma" del accusationes dirigite per le zelantes contra le liberal Manzoni,<ref>Vigorelli, p. 462 nota, in {{Cita|Albertario}}:{{Citation|Io ha volite reportar integralmente le articulo de don A[lbertario], proque iste esseva purtroppo le position del clericalismo official, como demonstra simile positiones, a ille tempore, del «Civiltà Cattolica»...}}</ref> non sparniava criticas dur super le ambiguitate del comportamento de Alessandro: [[File:Davide Albertario.jpg|thumb|Don Davide Albertario (1846-1902), un del plus acharnate oppositores del religiositate e del opera manzonian.]] {{Citation|Manzoni non videva o non voleva vider le inganno que le revolution celava detra su promessas de unitate italian [...] Il ergo non se jungeva al defensores del fide; lassava de latere le alte interesses del catholic e faceva su proprie illos del revolution; non pro isto negava le catholicismo, ma lo portava con se in le campo inimic, e le inimicos le accolligeva con applauso, ille e le divin prisionero <nowiki>[le Papa, n.d.a]</nowiki>.<ref>|{{Cita|Albertario}}, p. 457}}</ref>|}}[[Benedetto Croce]], in 1941, reportava que ancora post plure annos le catholicos "intransigente" faceva audir lor voce per medio de [[Giovanni Papini]]:<ref>{{Cita|Croce 1941|p. 387}}</ref> {{Citation|Alessandro Manzoni, ric del sucros le plus venenose del [[Illuminismo|illuminismo]] francese, non vide in le Catholicismo nisi un humanitarismo social con alcun ritos a gustar plus tosto que a aprofundar; attende que mori tote le [[Jansenismo|jansenistas]] italian pro renunciar a su prime tentationes de rigorista fastidiose, e mesmo non le renuncia; representa un Episcopo tanto grande que il es difficile trovar le in le vita e in le historia, extra del Sanctos, durante su sancto non lo es; representa un fratre, troppo dissimile de su pares e superiores; un monacha homicida, lascive e proxeneta; representa un parochiano tanto vile que [[San Johannes Bosco]] nunquam le perdonara; non dice un sol parola, in su longe vita, in defensa del Pontificato roman in le [[Oitocento]], sfidante condemnationes authentic del Santa Sede, al qual obediva, con suffrentia, Episcopos, sacerdotes, laicos; e malgrado toto isto, tote le catholicos le considera le scriptor catholic per excellentia e alcun mesmo le proponerea voluntarimente como sancto.<ref>{{Cita|Croce 1941|p. 386}}</ref>|}} === Le critica litterari super Manzoni === {{Vide etiam|I promessi sposi#Fortuna del romanzo e critica letteraria}} ==== Le mito manzonian: inter luces e umbras ==== [[File:Gadda 1921.jpg|thumb|right|alt=Portrait del scriptor Carlo Emilio Gadda in 1921|Le scriptor milanese [[Carlo Emilio Gadda]].]] Le prime biographias de Manzoni esseva scribite per [[Cesare Cantù]] ([[1885]]), [[Stefano Stampa]], qui publicava su obra anque in 1885 como responsa a alcun inexactitudes de Cantù,<ref name=":14">Vide le integre obra de {{Cita|Stampa}}, cuje scopo es precisamente corriger le inexactitudes del prime biographos.</ref> Cristoforo Fabris, [[Angelo De Gubernatis]] ([[1879]]), durante un parte del litteras esseva publicate per [[Giovanni Sforza (storico)|Giovanni Sforza]] in [[1882]]. Le figura enigmatic del scriptor, constantemente affligite per symptomas depressive e relegite a un vita retirate, incitava [[Paolo Bellezza]] a componer le essay ''Genio e follia in Alessandro Manzoni'' (1898), in le qual ille analysava bizarre phobias del scriptor, como agoraphobia, continue syncopes e le timor del pozzangheras.<ref>{{cita|Albani}}</ref> Manzoni non esseva tamen solmente objecto de investigationes [[Psychoanalyse|psychoanalytic]], ma anque de criticas litterari: primo per le [[Scapigliati]], qui videva in ille le expression del respectabilitate burgese detestate.<ref group="N">Significative es le poema ''Preludio'' de [[Emilio Praga]], in le qual le scapigliato annuncia le hora del «antecristos» in opposition al «Casto poeta que Italia adora» (vv. 13-16). Vide: {{Cita libro|autore=[[Emilio Praga]]|sezione=Preludio|titolo=Penombre|città=Milano|editore=Casa editrice degli autori-editori|anno=1864|pp=5-6}}</ref> Sequeva le criticas de [[Giosuè Carducci]], admirator de ''[[Adelchi (Manzoni)|Adelchi]]'' ma implacabile verso le romanzo,<ref>{{cita|Tellini|2007|p. 323}}</ref> e de [[Luigi Settembrini]], autor del ''Dialogo tra Manzoni e Leopardi'', in le qual ille deride le fide catholic del scriptor.<ref>{{Cita web|url=https://www.zibaldoni.it/2015/05/29/i-funerali-del-manzoni-dialogo-tra-giacomo-leopardi-ed-alessandro-manzoni/|titolo=Dialogo inter Giacomo Leopardi e Alessandro Manzoni|accesso=27 januario 2026}}</ref> Admiratio sin condition veniva, in vice, de [[Francesco de Sanctis]], [[Giovanni Verga]], [[Luigi Capuana]]<ref>{{cita|Tellini|2007|p. 324}}</ref> e [[Giovanni Pascoli]], qui dedicava al romanzo le essay ''L'eco d'una notte mitica'' (1896).<ref>{{cita|Pascoli|pp. 2, 5}}</ref> In le [[Ventesime seculo]], a causa del movimentos anticlassicista del [[avantgardias]], del evolution del lingua e del adolcamento del figura del romanziere que esseva inseniate in le scholas, Manzoni suffreva varie criticas de litteratos e intellectuales: inter illes le "prime" [[Benedetto Croce|Croce]]<ref>In 1921 Benedetto Croce, con su essay {{cita|''Manzoni''}}, affundava le romanzo a causa de su forte impronta religiose, cosa que non facerea de ''I promessi sposi'' un ver obra de arte. In 1952, tamen, ille recognosceva le vitalitate del obra manzonian, admitte que se habeva errate ({{cita|''Tornando sul Manzoni''}}).</ref> e le marxista [[Antonio Gramsci|Gramsci]], qui le accusava de paternalismo. Le plus importante apologia del periodo esseva facite per le philosopho [[Giovanni Gentile]], qui in 1923 le definiva, in un conferentia al [[Teatro alla Scala|Scala]], un «grande maestro national»<ref>{{cita|Gentile|pp. 1-31}}</ref> como jam habeva facite [[Giuseppe Mazzini|Mazzini]] e [[Vincenzo Gioberti|Gioberti]], recognoscente in ille le promotor de ille [[Idealismo|idealismo]] [[religion|religiose]], in le qual Gentile se recognosceva, que constitueva pro ille le fundamentos del [[Risorgimento italian]].<ref>Exemplo de action que prendeva le vita seriemente, Manzoni esseva pro Gentile «le grande liberator del populo italian ab le secular servitude del litteratura, del arte pur, del indifferentismo e del dilettantismo, del rhetoric e del classicismo vacue e formal». ({{cita|Gentile|op. cit., pp. 21-22}})</ref> In defensa de Manzoni se situava anque [[Carlo Emilio Gadda]], qui a su debut publicava in 1927 le ''Apologia manzoniana'',<ref>{{Cita|Gadda|pp. 333-343}}</ref> e in 1960 attaccava le plano de [[Alberto Moravia]] de relegar le su proposition linguistic.<ref>{{cita|Tellini|2007|pp. 330-331}}</ref> Solmente in le Secunde Novecento, gratias al studios de [[Luigi Russo]], [[Giovanni Getto]], [[Lanfranco Caretti]], [[Ezio Raimondi]] e [[Salvatore Silvano Nigro]], se ha succedite a "liberar" Manzoni del patina ideologic con le qual ille habeva essite revestite jam al immediate post su morte, analysante con un oculo plus libere de prejudicios su poetica e, anque, le modernitate del obra.<ref>{{cita|Tellini|2007|pp. 335-336}}</ref> == Pensamento e poetica == {{Vide etiam|Pensamento e poetica de Alessandro Manzoni}}[[File:Giuseppe Parini.jpg|thumb|Francesco Rosaspina, ''[[Giuseppe Parini]]'', [[litographia]] del XVIII seculo. Parini, insimul con le tradition illuminista lombarde, esseva fundamental pro le disveloppamento del litteratura civil manzonian, un apporto que non cessava (ma que se accentuava) post le conversion de Manzoni al romanticismo.]] === Inter illuminismo e romanticismo === ==== Le initios neoclassic e illuminista ==== Post le prime juventute, characterisate per un formation fundate super le studio del grande classicos antique e italian, Manzoni entrava in contacto primo con le jacobinismo italian ([[Francesco Lomonaco|Lomonaco]] e [[Vincenzo Cuoco|Cuoco]]), postea, ab 1805, con le gruppo del ''[[Idéologues]]'' francese ([[Claude Fauriel|Fauriel]], [[Pierre Jean Georges Cabanis|Cabanis]]). Le resultato esseva le adhesion, usque al ultime annos del [[annos 1800|prime decennio del Oitocento]], a un illuminismo sceptic in le campo religiose, in le qual predominava le valor del [[libertate]] propugnate per le ideales revolutionari.<ref>{{cita|Ferroni|p. 42}}</ref><ref>Pro un vision plus ample del production antimonarchic e jacobin del Manzoni adolescente, vide {{cita|Langella|pp. 11-20}}.</ref> Manzoni filtrava iste tendentias con le apportos paideutico-educative proprie del lection de [[Giuseppe Parini]], de su avo [[Cesare Beccaria]] e de [[Pietro Verri]].<ref>{{cita|Ferroni|p. 27}}:{{Citation|Comparate al lineas general de illo europee, le Romanticismo italian… se distingue per su cautela e moderation<nowiki>[…]</nowiki> Super toto in su phases initial, illo conserva un relative continuitate con aspectos del Illuminismo (specialmente le lombarde), del qual illo comparti le recerca de un litteratura "utile", que collabora al "perfectionamento" del civilisation.}}</ref> ==== Post le conversion: le Manzoni illuminista ==== Ni mesmo post le conversion al Catholicismo in 1810 e le refutation del versos del ''Urania'' (1809), Manzoni abandonava totalmente le apporto illuminista del ration, del conscientia individual, e del valores de su prime education. Reconoscente le rolo civil del litterato (hereditate del illuminismo milanese e del Alfieri), Manzoni interveniva plure vices in le vicissitudes del historia, como attesta le ''Odes civil'' del 1814 e del 1821. Le manifesto de iste vocation "civil" es plenmente exprimite in le littera ''[[Super le romanticismo]]'' inviate al marchese [[Cesare Taparelli d'Azeglio]] (1823),<ref>{{harvnb|Ferroni|p. 238}}</ref> in le qual le scriptor reaffirma le valor social que un obra de arte litterari debe haber como principal finalitate: {{Citation|Le principio, de necessitate tanto plus indeterminate quanto plus extendite, me sembla poter esser isto: que le poesia o le litteratura in general debe proponer se le utile como scopo, le vero como subjecto, e le interessante como medio.}} <small>(''Super le romanticismo'', Littera al marchese Cesare Taparelli d'Azeglio, 22 septembre 1823.)</small><ref>''Al marchese Cesare Taparelli d'Azeglio'', in {{harvnb|''Epistolario''|I, pp. 277-317, in particular p. 306|Sforza}}. Iste phrase es continite in le redaction original del missiva, non destinate al publication, durante illo non esseva repetite in le version re-elaborate e reducite de 1870.</ref> ==== Le affinita con le romanticismo ==== Le elemento romantic in le production poetic manzonian emerge in le ''Hymnos Sacros'', ubi pro le prime vice le io del poeta se eclipsa in favor de un universalitate coral que eleva su clamore de sperantia e su confidentia in Deo.<ref>{{harvnb|Raimondi 1967|p. 443}}:{{Citation|Precisemente in le momento in que le scriptor prende conscientia del io, illo dispare in un poesia del nos per virtute de un reduction o mortification sublimante del experientia personal que… postula un ordine mysteriose, un ligamine de communion inter le homines e le cosas…}}</ref> Le multitudine del homines, le sentimento religiose e le attention al motiones del anima es tote elementos que approxima Manzoni al nascent movimento romantic, ligante le cultura milanese e illo transalpin per ligamines aesthetic affine. Ultra le dimension "ecclesial" del religiositate manzonian, il non se pote oblidar, concernente le attention al populo, le apporto fundamental del historiographia francese de [[Augustin Thierry]] e del ''[[idéologues]]'', qui propugnava de centrar le historia super le humiles: parve personas que frequentemente cade in le oblivion proque illes non es objecto de interesse pro le chronistas lor contemporanee e que suffre le decisiones del potentes.<ref>{{harvnb|Millefiorini|p. 173}}</ref> === Le catholicismo manzonian === ==== Le rolo del Providentia e le jansenismo ==== [[File:Jacques-bénigne bossuet.jpg|thumb|left|alt=Portrait de Jacques-Bénigne Bossuet|Bossuet esseva un del plus importante predicatores francese del ''grand siècle'', inter le modellos fundamental pro le religiositate manzonian.]] Perdite, al fin del prime decennio del Oitocento, le sperantia de attinger le serenitate per medio del ration, le vita e le historia pareva a Manzoni immergite in un van disordine dolorose: il esseva necessari trovar un fin salvific que adjutarea le homine tanto a constituir un codice ethic terren, quanto a supportar le males del mundo in anticipation del pace celeste.<ref>{{harvnb|Macchia|p. 27}}:{{Citation|[Manzoni] abbraciava le fide christian non proque illo le salvarea de su obsessiones, ma proque super illos il poterea meditar e combatter dramaticamente}}</ref> Le critic [[Alessandro Passerin d'Entrèves]] sublinea le importantia que habeva [[Blaise Pascal]] e le grande moralistas francese del [[Seicento]] (inter illes [[Jacques-Bénigne Bossuet|Bossuet]]) in le formation religiose del scriptor: ab illes ille traheva le ambition de cognoscer le anima human e «le conviction que le [[christianismo]] es le unic explication possibile del natura human, que ha essite le religion christian que revelava le homine al homine»,<ref>{{harvnb|Passerin d'Entrèves|p. 209}}</ref> trovante in lor inseniamentos le confidentia in le religion como instrumento de supportation del infelicitate. Le confidentia in Deo es le puncto de separation ab le [[Pensamento e poetica de Giacomo Leopardi|pessimismo]] de [[Giacomo Leopardi]].<ref group="N">Ambes le scriptores es assertor del violentia que colpe le homine durante su existentia, ma le differentia concerne le sperantia ultime al qual le homine es destinate: si pro Leopardi, como explicate in le ''[[Analyse del Operette morali|Dialogo del Natura e de un Islandese]]'', le cyclo existential del mundo es destinate a resolver se in un cyclo mechanic de destruction e morte, Manzoni reface de cader in iste pessimismo "cosmic" gratias al confidentia que ille pone in le Providentia divine. Vide, pro aprofundar, le essay de {{harvnb|Tortoreto}}. Alcun versos e alcun selectiones stylistic del ''Ognissanti'', fragmento manzonian de 1847, ha essite ponite in opposition con le imagine del ''Ginestra''; in particular: «A Quello demanda, o sdegnoso, / Perché sull’inospite piagge, / All’alito d’aure selvagge, / Fa sorgere il tremulo fior, / Che spiega dinanzi a Lui solo / La pompa del candido velo, / Che spande ai deserti del cielo / Gli olezzi del calice, e muor. / E voi che, gran tempo, per ciechi / Sentier di lusinghe funeste / Correndo all’abisso, cadeste / In grembo a un’immensa pietà» (A. Manzoni, ''Ognissanti'')<br />in opposition a<br />«E tu, lenta ginestra, / Che di selve odorate / Queste campagne dispogliate adorni, / Anche tu presto alla crudel possanza / Soccomberai del sotterraneo foco,( [...] ) E piegherai / Sotto il fascio mortal non renitente / Il tuo capo innocente: / Ma non piegato insino allora indarno / Codardamente supplicando innanzi / Al futuro oppressor; ma non eretto / Con forsennato orgoglio inver le stelle, / Né sul deserto, dove / E la sede e i natali / Non per voler ma per fortuna avesti; / Ma più saggia, ma tanto / Meno inferma dell'uom, quanto le frali / Tue stirpi non credesti / O dal fato o da te fatte immortali». (G. Leopardi, ''La ginestra'').<br />Le flor de Leopardi symbolisa le heroismo sin sperantia final, durante illo de Manzoni spera sempre le intervention final del Gratia resolutori, in le vicissitudes historic (le ''provida sventura'') e ultra. Cfr. notas al ''Canti'', ed. Garzanti, pag. 324, que cita [[Piero Bigongiari|Bigongiari]], [[Giuseppe De Robertis|De Robertis]] e [[Franco Fortini|Fortini]].</ref> Super un terreno tanto impregnante de pessimismo existential, le Providentia, id es le modo mysteriose con que Deo age in le vita human, dispensante le Salvation a su filios, joca un rolo fundamental. Apprehendite al schola del moralista del seculo XVII Bossuet,<ref>Vide in general le essay de {{harvnb|Parisi}}, cuje introduction es jam eloquente super le thema:{{Citation|Pro studiar Manzoni il es necessari prender in consideration, ultra le cultura europee del prime '800, illo del seculos precedente, con attention particular al catholicismo elaborate in Francia per autores del seculo XVII como Bossuet, Nicole e Pascal.|{{harvnb|Parisi|p. 1}}}}</ref> le Providentia joccara un rolo fundamental non solmente intra ''I promessi sposi'', ma anque in le altere obras "minor":<ref>{{harvnb|Tonelli|p. 221}}</ref> le varie personas manzonian debera suffrer patimentos e injustitias intra un mundo corrupte e dominate per un decadentia civil, moral e cultural,<ref group="N">{{harvnb|Frare|pp. 147-165}} revoca, in facto, le condemnation cultural, moral e civil del intellectuales del Oitocento contra le [[Barocco]] e dunque le seculo XVII, in tanto que seculo «stupide e sfarzose» (p. 155), «impregnate de superstition e de magia, provincial e retardate» (p. 156) e expression, in general, del mal governamento espaniol in [[Lombardia]].</ref> e solmente le action del Providentia (appellate, in iste contexto dolorose, anque con le nomine de ''provida sventura'') permittera les de devenir victimas e de obtener ille justitia attendite vanmente sur le terra e que essera in vice dispensate in le Celo.<ref>{{harvnb|Parisi|p. 90}}, analysante le morale de Bossuet, se concentra super le valor "providential" del disaventuras que pote occurrer al homines juste:{{Citation|Deo mira al salute ultime del conscientia <nowiki>[…]</nowiki> Le suffrentias que colpe un persona trova in iste perspectiva su justification ethic: Enrichetta de Francia, qui sin su disaventuras haberea peccate de orgolio, ha recipite gratias a illos le consolationes promittite a illes qui plora. Le disventura ha essite 'providential' como illo que colpe le Ermengarda manzonian.}}</ref> Iste vision tanto pessimista del mundo es debite, anque, al tonalitates profundemente [[jansenista]] que le directores spiritual de Manzoni, Degola primo e Tosi postea, le impartiva in affrontar le vicissitudes human. In realitate, tamen, Manzoni remaneva sempre, del puncto de vista dogmatic, un catholic, mantenente solmente un sever morale de vita proxime al ambientes jansenista. Como sublinea [[Giuseppe Langella]], super le question fundamental del [[Gratia (theologia)|Gratia]]: «Manzoni se conforma sin reservationes al inseniamento official del Ecclesia, confide in le exhortation apostolic del [[evangelio secundo Matthaeo]]:<ref>{{Treccani|et-aperietur-vobis-pulsate|Discurso del monte|accesso=28 januario 2026}}</ref> ''"petite, et dabitur vobis"''… Nulle discrimination, dunque, in le offerta misericordiose del gratia. Manzoni es peremptori: le adjuta divin non es negate a nulle qui lo demanda…».<ref>{{Harvnb|Langella|p. 159}}. Citante le passage del Evangelio, [[Giuseppe Langella|Langella]] intende relevar le paternitate divine que soccurre e veni in adjuta de su filios quando illes lo demanda, explicante assi le concepto del Providentia christian.</ref> === Manzoni dramaturgo e romanziere === [[File:Manzoni 1829.jpg|thumb|right|alt=Portrait de Alessandro Manzoni in 1829|Portrait de Alessandro Manzoni ab un [[aquarello]] de 1829, reproducite in {{harvnb|Cantù}}.|241x241px]] ==== Inter morale e realismo ==== Le scena, secundo Manzoni, non debe vehicular passiones e forte emotiones, in le exasperation del io, ma inducer le spectator a meditar: al «identification emotional» de Racine e del teatro francese il debe substituer le «emotion meditate», pro dicer lo con [[Gino Tellini]].<ref>{{Harvnb|Tellini|p. 92}}</ref> Le vicissitude e le representation debe transmitter un message christian sin pro isto presentar un realitate idyllic: al contrario, Manzoni va in cerca de personas qui, como [[Francesco Bussone]], le conte de Carmagnola, se oppone al mal que domina le societate, mesmo al precio del vita.<ref>{{Harvnb|Ferroni|p. 47}}</ref> Le importante es que le dramaturgo cerca le veritate e remane fidel al realitate historic (le ''vero storico''), lassante al poeta le carga de investigar le sentimentos del protagonista in un determinante contexto. Se delinea assi ille forte vena realistic que dominara anque le economia del romanzo, ab ''Fermo e Lucia'' usque al ''Quarantana'' de ''I promessi sposi'', ubi le [[realismo (litteratura)|realismo]] emerge precisamente del ultime capitulo: il non ha un fin felice, ma un continuation del vita quotidian signate per le disaventuras del protagonistas.<ref>Vide, super iste puncto, le essay de {{Harvnb|Forti|titulo=Manzoni e le refus del idylle}}, e le libro de {{Harvnb|Raimondi, ''Le Romanzo sin idylle''}}.</ref> Le allontanamento de [[Lecco]] de Renzo e Lucia e le reprise del activitates es le fructo del selection de facer continuar le vitas del duo protagonistas intra le quotidianitate historic.<ref>{{Harvnb|Ferroni|p. 58}}</ref> [[File:7005 - Milano - Monumento al Manzoni in p.zza San Fedele - Foto Giovanni Dall'Orto 8-Mar-2007.jpg|thumb|left|alt=Statua in bronzo de Alessandro Manzoni super alte pedestallo in le placia San Fedele|[[Monumento a Alessandro Manzoni (Milano)|Monumento a Alessandro Manzoni]], in [[placia San Fedele]], a [[Milano]]. Erigite in 1883 per obra de [[Francesco Barzaghi]], illo es situate ante le ecclesia de San Fedele, de cuje gradus le scriptor cadeva, reportante le [[trauma cranial]] que le conduceva al morte.]] === Le ''Question del lingua'' in Manzoni === {{Vide etiam|question del lingua}} Manzoni, sub le impulsion del romantismo e de su necessitate de establir un dialogo con un vaste publico heterogenee, se proponeva le scopo de trovar un lingua que presentava un vocabulario plen de terminos ligate al uso quotidian e al campos specific del cognoscentia, reducente le secular disparitate inter le lingua parlate e illo scribite. Isto percurso, initiate ja con le redaction del ''Fermo e Lucia'', videva le scriptor passar, inter 1821 e 1827, del compromisso del ''bon lingua'' litterari al approximation al [[dialectos toscane|toscano]]. Le investigation se concludeva, post annos de studios facilitate etiam per le presentia del governante florentine [[Emilia Luti]], in 1840 con le revision de ''I promessi sposi'' sur le modello del florentino cultivate. Iste modello presentava, ancora plus que le toscano generic, un dimension unitaria inter le oral e le litterari. In facto, inter le edition de 1827 e illo de 1840 esseva eliminate tote le lemmata toscane municipal que esseva distante del uso del florentino currente. Iste selection, ben que approbate per le ministro [[Emilio Broglio]] in le relation de 1868, non esseva acceptate per tote le contemporaneos: [[Carlo Tenca]], in un articulo del 11 januario 1851 in le revista «Crepuscolo», se opponeva al solution manzonian. Le mesme valeva pro le [[Scapigliatura|Scapigliati]] e pro [[Giosuè Carducci|Carducci]], durante que [[Francesco d'Ovidio]], [[Carlo Collodi]], [[Edmondo de Amicis]] e [[Carlo Emilio Gadda]] se refereva al lingua del romanzo, initiando le phenomeno del ''manzonismo''. == Le ''homine'' Manzoni == === Un vita a prime vista tranquille === Alessandro Manzoni in 1870, al etate de octanta-cinque annos. Como consequentia de su stilo de vita extrememente reservate, il non es facile de inquadrar Manzoni como homine. Il viveva principalmente retirate del vita public, mantenente se estranie al principal eventos mondan del citate — salvo le frequentation del [[Salotto Maffei|salon intellectual tenite per Clara Maffei]] — e distante del participation politic active al grande motiones nationalistic del [[Risorgimento]]. Tamen, il manteneva un position culturalmente e moralmente favorabile al causa del Unification (como testifica ''Adelchi'' e ''Marzo 1821''), que lo conduceva a acceptar le nomination como senator vitalicie durante su senectute. Le ration de iste attitude, ultra su character, debe esser cercate in su continue disturbi neurotic (que ille curava con longissime promenadas e un stilo de vita extrememente regular) como agoraphobia, attaccos de panico, hypochondria, lipothymias, varie phobias, inter illos le [[demophobia|timor del turba]], le [[ceraunophobia|timor del tonitros]] e le [[hydrophobia (psychopathologia)|hydrophobia]], iste ultime comprendite como timor del poças d'aqua. Amante del vita tranquille, il menava apparentemente un vita silentiose inter Brusuglio — ubi ille se delectava con [[botanica]] e [[horticultura]] — e via del Morone, dedicate a su studios e al cura del familia. Tamen, a causa del complexos que lo affligeva, ille mesme esseva frequentemente objecto del curas de su proximos. Il cultivava insimul amicities plus proxime, ben que ille evitava nove cognoscentias con le quales se sentiva embarrassate. In le vita quotidian, ille usava principalmente le [[dialecto milanese]]. Inapte in le administration de su bens, ille monstrava al contrario grande attention al mundo circumstante, judicate con placide ironia le eventos politic e social e adoptante auto-ironia verso su proprie males. Le personas proxime sublineava su cortesia, su memoria vivissime e su capacitate discursive elegante, ben que minate per le [[balbuzie]]. === Le description physic === [[File:Alessandro Manzoni - foto.jpg|thumb|alt=Portrait photographic de Alessandro Manzoni in 1868|Portrait photographic de Alessandro Manzoni (1868)]] Le filiastero Stefano Stampa offere un portrait physiognomic assai detaliate de su patre affine, delineante etiam su movimentos e ille ''risetto'' que indicava su character ironic: {{Citation|Manzoni esseva de [[statura]] medie, sì, ma medie plus tosto alte. Io possede le mesura de su persona, e illo esseva de 1 metro, 72 centimetros e 3 millimetros… Ille esseva de corpore ''slanciate'', ma nullemente ''gracile''; plus tosto larg de spatulas e ben conformate de torso… Con belle bracchios e belle gambas, ille haberea apparite un homine integremente ben proportionate, si ille non haberea habite, non le collo curte, sed le spatulas un pauc alte verso le capite, lo que le dava un aere un pauc incurvate <nowiki>[…]</nowiki> Su testa esseva longe de esser parve <nowiki>[…]</nowiki> In su juventute ille habeva le capillos castanee <nowiki>[…]</nowiki> Le oculos de Manzoni, tamen, non esseva parve, sed de grandor ordinari, de color azur tendente al verdastro. Le fronte alte e indicante le intelligentia. Le bucca non esseva large, sed de grandor medie, e con ''labios acuminate'', sur le quales ''ordinariemente'' appareva ille risetto ben definite per Cantù, ''de qui scherza e non deride''.}} <small>(''Alessandro Manzoni. Si m'eût été donné'')</small><ref>{{Harvnb|Stampa|I, pp. 329-331}}</ref> == In le cultura de massa == {{Vide etiam|I promessi sposi#Nella cultura di massa}} [[File:Giuseppe Verdi by Giovanni Boldini.jpg|thumb|left|alt=Portrait de Giuseppe Verdi per Giovanni Boldini|[[Giovanni Boldini]], ''Portrait de Giuseppe Verdi'', 1886. Le compositor de Parma commemorava Manzoni juste un anno post su morte con su ''Missa de Requiem''.]] Le mesme die de su morte, le municipalitate de Milano decretava de dar al ''via del Giardino'', presso le qual Manzoni habeva habitate desde 1813, le nomine del scriptor; le placas con le nove designation ''Via Alessandro Manzoni'' esseva jam fixate le matino del 23 de maio.<ref>{{Cita libro|autore=[[Alfredo Comandini]]|titolo=L'Italia nei cento anni del secolo XIX (1801-1900) giorno per giorno illustrata|url=https://archive.org/details/litalianeicentoa05comauoft/mode/2up/|anno=1930-1942|editore=Antonio Vallardi|città=Milano|p=182|volume=V|capitolo=23 maggio 1873|url_capitolo=https://archive.org/details/litalianeicentoa05comauoft/page/182/mode/2up/search/manzoni}} </ref> Analogemente, le principal citates italian intitularono un via o un corso a su nomine. In [[1874]], al prime anniversario de su morte, [[Giuseppe Verdi]] dirigeva personalmente in le [[chiesa di San Marco di Milano|ecclesia de San Marco de Milano]] le [[Requiem (Verdi)|Missa de Requiem]], componite pro honorar su memoria.<ref>{{Harvnb|Barbiera|p. 274}}</ref><ref group="N">Verdi sentiva devotion verso le autor de ''I promessi sposi'', non solmente pro su prosa e su arte, ma etiam pro le alte valor moral e civil que Manzoni propugnava con su autoritate moral. Isto es demonstrate per un littera de 1867 que le compositor inviava al commun amica Clara Maffei, plen de emotion e reverentia verso Manzoni. Vide: {{Harvnb|Verdi|pp. 390-391}}.</ref> Le 22 de maio [[1883]], al decennial de su morte, in presentia del [[Tommaso di Savoia-Genova|duca de Genova]] e de un representation parlamentar, le corpore esseva transferite con un ceremonia public al [[famedio]] del [[Cimitero monumentale di Milano]], in un sepulcro de granito rubie con solmente su nomine inscripte; in le postmeridie esseva inaugurate le [[monumento ad Alessandro Manzoni (Milano)|monumento in Piazza San Fedele]], opera de [[Francesco Barzaghi]].<ref>{{Cita web|url=http://www.arte.it/opera/tomba-di-alessandro-manzoni-1693|titolo=Tomba di Alessandro Manzoni|editore=ARTE.it|accesso=26 gennaio 2026|urlmorto=no|urlarchivio=https://web.archive.org/web/20251109103705/https://www.arte.it/opera/tomba-di-alessandro-manzoni-1693}}</ref><ref>{{cita pubblicazione|data=27 maggio 1883|titolo=La festa manzoniana|rivista=Illustrazione Italiana|p=326|accesso=31 gennaio 2026|url=http://teca.bsmc.it/pub/images/materiale_a_stampa/periodico/RAV0070589/RAV0070589_1883_00021/RAV0070589_1883_00021_006.jpg|urlarchivio=https://web.archive.org/web/20171210015712/http://teca.bsmc.it/pub/images/materiale_a_stampa/periodico/RAV0070589/RAV0070589_1883_00021/RAV0070589_1883_00021_006.jpg|dataarchivio=10 dicembre 2017|urlmorto=sì}}</ref> Le 29 de decembre [[1923]], al occasion del cinquantesimo anniversario del morte, le [[Regno de Italia (1861-1946)|Regno de Italia]] emitteva un [[Cinquantenario della morte di Manzoni|serie commemorative de sex francobollos]], cedite in parte al comité promotore del celebration.<ref>Pro le detalios super le serie philatelic, vide le articulo: [[Cinquantenario della morte di Manzoni]].</ref> [[File:Sergio Mattarella at the 150th anniversary of Alessandro Manzoni's death - Milan 22 May 2023 - 01.jpg|thumb|right|alt=Sergio Mattarella al Famedio de Milano in 2023|Sergio Mattarella in visita al Famedio le 22 de maio 2023, al occasion del centocinquantesimo anniversario del morte de Manzoni.]] Anque in le secunde medietate del vintesimo seculo e in le prime annos del 2000, le figura de Manzoni esseva evocate in occasiones plus o minus official: in 1973 esseva celebrate le prime centenario de su disparition e, in iste occasion, [[papa Paolo VI]] inviava al [[cardinale]] e [[arcevescovo de Milano]] [[Giovanni Colombo (cardinale)|Giovanni Colombo]] un message in le qual le pontifice brescian refaceva le percurso existential e christian del scriptor.<ref>{{Cita web|url=https://www.vatican.va/content/paul-vi/it/speeches/1973/may/documents/hf_p-vi_spe_19730519_centenario-manzoni.html|titolo=Nel I centenario della morte di Alessandro Manzoni, 19 maggio 1973 {{!}} Paolo VI|sito=[www.vatican.va|accesso=31](http://www.vatican.va|accesso=31) gennaio 2026}}</ref> In ultra, alcun [[500 lire "Manzoni"|liras con su profilo esseva coniate al occasion del bicentenario de su nascentia]] (1985). Al centocinquantesimo anniversario de su disparition, celebrate in 2023, Manzoni esseva commemorate al nivello national tanto per le [[Parlamento italiano|Parlamento]]<ref>{{Cita web|autore=Pierfranco Bruni|url=https://www.corrierenazionale.net/2024/01/16/manzoni-150-presentato-alla-camera-dei-deputati-a-roma/|titolo=“Manzoni 150” presentato alla Camera dei Deputati a Roma|editore=Il Corriere Nazionale|data=16 gennaio 2024|accesso=2 gennaio 2025}}</ref> como per le [[Presidente della Repubblica Italiana|capo del Stato]] [[Sergio Mattarella]], qui visitava le [[Cimitero monumentale di Milano|Famedio]] pro commemorar le homine de litteras.<ref>{{Cita web|lingua=it|autore=Segretariato generale della Presidenza della Repubblica-Servizio sistemi informatici|url=https://www.quirinale.it/elementi/89670|titolo=150° anniversario della morte di Alessandro Manzoni|sito=Quirinale|accesso=2025-01-02}}</ref> In ultra, gratias al intervention del [[Centro nazionale di studi manzoniani]]<ref>{{Cita web|url=https://www.casadelmanzoni.it/content/manifestazioni-il-150esimo-anniversario-dalla-morte-di-manzoni|titolo=MANIFESTAZIONI PER IL 150ESIMO ANNIVERSARIO DALLA MORTE DI MANZONI {{!}} Casa Manzoni|sito=[www.casadelmanzoni.it|accesso=2025-01-02](http://www.casadelmanzoni.it|accesso=2025-01-02)}}</ref> e al sensibilitate del archiepiscopato milanese,<ref>{{Cita web|lingua=it-IT|url=https://www.chiesadimilano.it/news/arte-cultura/omaggio-a-manzoni-nel-duomo-di-milano-1778422.html|titolo=Omaggio a Manzoni nel Duomo di Milano – Chiesa di Milano|accesso=2025-01-02}}</ref> esseva organise alcun eventos pro commemorar Manzoni: le publication del edition critic de ''I promessi sposi'' e del ''[[Osservazioni sulla morale cattolica]]'', per exemplo, per le prime; e le lectura in le Duomo, del 9 de maio al 31 de maio 2023, del romanzo. Finalmente, rememora le [[parodie]] de ''I promessi sposi'' ([[I promessi sposi (Quartetto Cetra)|celle del Quartetto Cetra in 1985]] e [[I promessi sposi (miniserie televisiva 1990)|celle de ''Il Trio'' in 1990]]) e le varie adaptationes televisive, ab [[I promessi sposi (miniserie televisiva 1967)|celle de 1967]] usque al [[I promessi sposi (miniserie televisiva 1989)|adaptation dirigite per Salvatore Nocita in 1989]]. In 2023, al occasion del 150e anniversario del disparition de Alessandro Manzoni, esseva coniate un moneta commemorative de [[2 euro commemorativi|2 euros]] que representa le effigie del scriptor.<ref>{{Cita web|url=https://eurocollezione.altervista.org/_ITALIA_/_2_euro_2023_commemorativo_Manzoni.htm|titolo=ITALIA 2023 : 2 € commemorativo "150º anniv. morte Alessandro Manzoni"|sito=eurocollezione.altervista.org|accesso=2025-11-14}}</ref> == Notas == <references group="N"/> {{Ref}} == Bibliographia == * {{Harvard reference |Surname=Accame Bobbio |Given=Aurelia |Title=La crisi manzoniana del 1817 |Year=1960 |Publisher=Le Monnier |Place=Firenze |Ref=Accame Bobbio}} * {{Harvard reference |Surname=Albani |Given=Paolo |Title=Genio e follia di Alessandro Manzoni |Year=2012 |Journal=Il caffè illustrato |Issue=64-65 |URL=http://www.paoloalbani.it/GeniofolliaManzoni.html |Access-date=31 luglio 2015 |Ref=Albani}} * {{Harvard reference |Title=Alberi Genealogici delle Case Nobili di Milano |Year=2008 |Publisher=Orsini de Marzo |Place=Milano |Editor=Società Storica Lombarda |ISBN=978-88-7531-087-5 |Ref=Alberi Genealogici delle Case Nobili di Milano}} * {{Harvard reference |Surname=Albertario (don) |Given=Davide |Title=Manzoni pro e contro - Ottocento |Year=1975 |Publisher=Istituto propaganda libraria |Place=Milano |Chapter=Il giansenista ha messo alla luce il liberale |Pages=443–462 |Editor=Giancarlo Vigorelli |Ref=Albertario}} * {{Harvard reference |Surname=Angelini |Given=Cesare |Authorlink=Cesare Angelini |Title=Il dono del Manzoni |Year=1924 |Publisher=Vallecchi |Place=Firenze |Ref=AngeliniDono}} * {{Harvard reference |Surname=Angelini |Given=Cesare |Authorlink=Cesare Angelini |Title=Invito al Manzoni |Year=1968 |Publisher=La Scuola Editrice |Place=Brescia |Ref=AngeliniInvito}} * {{Harvard reference |Surname=Angelini |Given=Cesare |Authorlink=Cesare Angelini |Title=Capitoli sul Manzoni vecchi e nuovi |Year=1969 |Publisher=Mondadori |Place=Milano |Ref=AngeliniCapitoli}} * {{Harvard reference |Surname=Arrigoni |Given=Giuseppe |Title=Notizie storiche della Valsassina e delle terre limitrofe dalla più remota fino alla presente età |Year=1840 |Publisher=coi tipi di Luigi di Giacomo Pirola |Place=Milano |URL=https://books.google.it/books?id=NTu6A9OFB0MC&printsec=frontcover&hl=it#v=onepage&q&f=false |Access-date=20 ottobre 2015 |Ref=Arrigoni}} * {{Harvard reference |Surname=Azzolin |Given=Giovanni |Title=Manzoni e i gesuiti della "Civiltà cattolica" |Year=1992 |Publisher=UCIIM |Place=Roma |Ref=cidAzz}} * {{Harvard reference |Surname=Badini Confalonieri |Given=Luca |Title=Presenza dei cattolici reazionari. Qualche riflessione a partire da Manzoni (con nuovi documenti su Manzoni e Lamennais) |Year=2013 |Publisher=Città del Silenzio Edizioni |Place=Novi Ligure |Chapter=Presenza dei cattolici reazionari. Qualche riflessione a partire da Manzoni (con nuovi documenti su Manzoni e Lamennais) |Pages=165–181 |Editor=Q. Marini |URL=https://www.academia.edu/4070255/Presenza_dei_cattolici_reazionari._Qualche_riflessione_a_partire_da_Manzoni_con_nuovi_documenti_su_Manzoni_e_Lamennais_ |Access-date=22 ottobre 2015 |ISBN=978-88-97273-05-9 |Ref=Badini Confalonieri}} * {{Harvard reference |Surname=Barbiera |Given=Raffaello |Title=Il salotto della contessa Maffei e la società milanese (1834-1886) |Year=1895 |Publisher=Fratelli Treves |Place=Milano |Edition=4 |URL=https://archive.org/stream/ilsalottodellaco00barb#page/n9/mode/2up |Access-date=2 ottobre 2015 |Ref=Barbiera}} * {{Harvard reference |Surname=Beltrami |Given=Luca |Title=Alessandro Manzoni |Year=1898 |Publisher=Hoepli |Place=Milano |URL=https://archive.org/stream/alessandromanzo00beltgoog#page/n8/mode/2up |Access-date=19 luglio 2015 |Ref=Beltrami}} * {{Harvard reference |Surname=Bertini |Given=Diego Maria |Title=Revisione de 'La lingua di Manzoni. Avviamento alle prose manzoniane' |Year=1994 |Journal=Aevum |Volume=68 |Issue=3 |Pages=812–818 |Publisher=Vita e Pensiero |URL=https://www.jstor.org/stable/20860448?seq=1#page_scan_tab_contents |Access-date=7 settembre 2015 |Ref=Bertini}} * {{Harvard reference |Surname=Bognetti |Given=Gian Piero |Title=Manzoni giovane |Year=1977 |Publisher=Guida Editori |Place=Napoli |Ref=Bognetti}} * {{Harvard reference |Surname=Boneschi |Given=Marta |Title=Quel che il cuore sapeva: Giulia Beccaria, i Verri e i Manzoni |Year=2005 |Publisher=Mondadori |Place=Milano |ISBN=88-04-54779-0 |Ref=Boneschi}} * {{Harvard reference |Surname=Bonfiglioli |Given=Giorgio |Title=Manzoni, la vita e le opere |Year=1949 |Publisher=Genio |Place=Milano |Ref=Bonfiglioli}} * {{Harvard reference |Title=Carteggio fra Alessandro Manzoni e Antonio Rosmini |Year=1901 |Editor=Giulio Bonola |Publisher=L.F. Cogliati |Place=Milano |URL=https://archive.org/details/carteggiofraale00rosmgoog/page/n9/mode/2up |Ref=Bonola, ''Carteggio''}} * {{Harvard reference |Surname=Bracalini |Given=Romano |Title=La regina Margherita |Year=1983 |Publisher=Rizzoli |Place=Milano |Ref=Bracalini}} * {{Harvard reference |Surname=Calvi |Given=Felice |Title=Il patriziato milanese |Year=1875 |Publisher=Andrea Mosconi libraio |Place=Milano |Edition=2 |Orig-year=1865 |URL=https://archive.org/stream/ilpatriziatomila00calv#page/n3/mode/2up |Access-date=20 ottobre 2015 |Ref=Calvi}} * {{Harvard reference |Surname=Cantù |Given=Cesare |Title=Alessandro Manzoni. Reminiscenze di Cesare Cantù |Year=1885 |Publisher=Fratelli Treves |Place=Milano |URL=https://archive.org/stream/alessandromanzon01cantuoft#page/n7/mode/2up |Access-date=9 agosto 2015 |Ref=Cantù}} * {{Harvard reference |Surname=Carcano |Given=Giulio |Title=Vita di Alessandro Manzoni |Year=1873 |Publisher=Fr.lli Rechiedei |Place=Milano |URL=https://books.google.it/books?id=XXfZAAAAIAAJ&printsec=frontcover&hl=it#v=onepage&q&f=false |Access-date=19 luglio 2015 |Ref=Carcano}} * {{Harvard reference |Surname=Citati |Given=Pietro |Title=Manzoni |Year=1980 |Publisher=Mondadori |Place=Milano |Ref=Citati}} * {{Harvard reference |Surname=Cousin |Given=Victor |Title=Cours d'histoire de la philosophie morale, professé à la faculté des lettres en 1819 et 1820 |Year=1841 |Publisher=Ladrange |Place=Paris |Language=fr |URL=https://archive.org/details/coursdhistoired02cousgoog/page/n5/mode/2up |Access-date=3 gennaio 2024 |Ref=Cousin}} * {{Harvard reference |Surname=Croce |Given=Benedetto |Authorlink=Benedetto Croce |Title=Note sulla poesia italiana e straniera del secolo decimonono. XIV. Manzoni |Year=1921 |Journal=La Critica |Volume=19 |Issue=5 |Pages=257–269 |URL=https://rosa.uniroma1.it/rosa00/index.php/la_critica/article/view/7564/7546 |Ref=''Manzoni''}} * {{Harvard reference |Surname=Croce |Given=Benedetto |Title=Il Manzoni nel cuore dei clericali |Year=1941 |Journal=La Critica. Rivista di Letteratura, Storia e Filosofia |Volume=39 |Issue=1 |Pages=386–387 |Publisher=Direzione della Critica |Place=Napoli |URL=https://ojs.uniroma1.it/index.php/lacritica/article/download/6411/6394 |Access-date=6 luglio 2018 |Ref=Croce 1941}} * {{Harvard reference |Surname=Croce |Given=Benedetto |Title=Tornando sul Manzoni |Year=1955 |Publisher=Laterza |Place=Bari |Chapter=Tornando sul Manzoni |Ref=''Tornando sul Manzoni''}} * {{Harvard reference |Title=Cronaca contemporanea. Roma — (Nostra Corrispondenza) — Alessandro Manzoni e Giuseppe Puccianti |Year=1873 |Journal=La Civiltà cattolica |Volume=8 |Ref=''La Civiltà Cattolica''}} * {{Harvard reference |Surname=de Feo |Given=Italo |Title=Manzoni. L'uomo e l'opera |Year=1971 |Publisher=Arnoldo Mondadori Editori |Place=Milano |Ref=de Feo}} * {{Harvard reference |Surname=De Gubernatis |Given=Angelo |Title=Alessandro Manzoni - Studio biografico |Year=1879 |Publisher=Le Monnier |Place=Firenze |URL=https://archive.org/stream/alessandromanzo00gubegoog#page/n10/mode/2up |Access-date=6 gennaio 2015 |Ref=De Gubernatis}} * {{Harvard reference |Title=Dizionario geografico-storico-statistico-commerciale degli Stati di S.M. il Re di Sardegna |Year=1842 |Editor=Goffredo Casalis |Publisher=G. Maspero Libraio e Cassone e Marzorati Tipografi |Place=Torino |Volume=10 |URL=https://books.google.it/books?id=VwgUAAAAQAAJ&printsec=frontcover&hl=it#v=onepage&q&f=true |Access-date=3 gennaio 2015 |Ref=Casalis}} * {{Harvard reference |Surname=Fabris |Given=Cristoforo |Title=Memorie manzoniane |Year=1901 |Publisher=Cogliati |Place=Milano |URL=https://archive.org/stream/memoriemanzonia00fabrgoog#page/n4/mode/2up |Access-date=19 luglio 2015 |Ref=Fabris}} * {{Harvard reference |Surname=Ferroni |Given=Giulio |Title=Il Romanticismo e Manzoni: Restaurazione e Risorgimento (1815-1861) |Year=2006 |Publisher=Mondadori |Place=Milano |Journal=Storia della Letteratura Italiana |Editor=Giulio Ferroni |Volume=10 |Ref=Ferroni}} * {{Harvard reference |Surname=Forti |Given=Fiorenzo |Title=Manzoni e il rifiuto dell'idillio |Year=1973 |Journal=Giornale storico della letteratura italiana |Volume=150 |Issue=472 |Pages=481–514 |Ref=Forti}} * {{Harvard reference |Surname=Frare |Given=Pierantonio |Title=La condanna etica e civile dell'Ottocento nei confronti del Barocco |Year=2004 |Journal=Italianistica: Rivista di letteratura italiana |Volume=33 |Issue=1 |Pages=147–165 |Publisher=Accademia Editoriale |URL=https://www.jstor.org/stable/23935366 |Access-date=30 marzo 2024 |Ref=Frare}} * {{Harvard reference |Surname=Gadda |Given=Carlo Emilio |Title=Apologia manzoniana |Year=1975 |Publisher=Istituto propaganda libraria |Place=Milano |Chapter=Apologia manzoniana |Journal=Manzoni pro e contro - Novecento, 1 |Editor=Giancarlo Vigorelli |Pages=333–343 |Volume=2 |Ref=Gadda}} * {{Harvard reference |Surname=Galletti |Given=Alfredo |Title=Alessandro Manzoni |Year=1944 |Publisher=Corticelli |Place=Milano |Ref=Galletti}} * {{Harvard reference |Surname=Gentile |Given=Giovanni |Authorlink=Giovanni Gentile |Title=Alessandro Manzoni |Year=1923 |Journal=Manzoni e Leopardi |Publisher=Fratelli Treves |Place=Milano |Pages=1–30 |Ref=Gentile}} * {{Harvard reference |Surname=Ginzburg |Given=Natalia |Title=La famiglia Manzoni |Year=1989 |Publisher=Einaudi |Place=Torino |ISBN=88-06-11568-5 |Ref=Ginzburg}} * {{Harvard reference |Surname=Giordano |Given=Alberto |Title=Manzoni. La vita il pensiero i testi esemplari |Year=1973 |Publisher=Accademia |Place=Milano |Ref=Giordano}} * {{Harvard reference |Surname=Giudice |Given=Aldo |Surname2=Bruni |Given2=Giovanni |Title=Ottocento |Year=1973 |Publisher=Paravia |Place=Torino |Volume=3 |Journal=Problemi e scrittori della letteratura italiana |Ref=Giudice-Bruni}} * {{Harvard reference |Surname=Guglielmino |Given=Salvatore |Authorlink=Salvatore Guglielmino |Surname2=Grosser |Given2=Hermann |Title=Il sistema letterario. Guida alla storia letteraria e all'analisi testuale |Chapter=Alessandro Manzoni |Volume=''Ottocento'' |Edition=2 |Place=Milano |Publisher=Principato |Year=1994 |Pages=221–237 |ISBN=88-416-1354-8 |Ref=Guglielmino-Grosser}} * {{Harvard reference |Surname=Langella |Given=Giuseppe |Title=Studi di letteratura italiana in onore di Francesco Mattesini |Year=2000 |Publisher=Vita e Pensiero |Place=Milano |Chapter=Il mistero della Salvezza. Sul primo abbozzo della "Pentecoste" |Pages=141–184 |ISBN=88-343-0400-4 |URL=https://books.google.it/books?id=ysmZ67cdFKgC&pg=PA141 |Access-date=3 agosto 2015 |Editor=Enrico Elli e Giuseppe Langella |Ref=Langella}} * {{Harvard reference |Surname=Lioce |Given=Francesco |Title=PISANI DOSSI, Alberto Carlo |Year=2015 |Publisher=Istituto della enciclopedia italiana |Place=Roma |Journal=Dizionario Biografico degli Italiani |Volume=84 |ISBN=978-88-12-00032-6 |URL=http://www.treccani.it/enciclopedia/pisani-dossi-alberto-carlo_(Dizionario-Biografico)/ |Access-date=17 marzo 2017 |Ref=Lioce}} * {{Harvard reference |Surname=Macchia |Given=Giovanni |Title=Manzoni e la via del romanzo |Year=1994 |Publisher=Adelphi |Place=Milano |ISBN=88-459-1052-0 |Ref=Macchia}} * {{Harvard reference |Surname=Manzoni |Given=Alessandro |Editor=Giovanni Sforza |Title=Epistolario |Year=1882 |Publisher=Libreria di educazione e di istruzione Paolo Carrara editore |Place=Milano |Volume=vol. 1 (1803-1839) |URL=https://books.google.it/books?id=498vAAAAMAAJ&printsec=frontcover#v=onepage&q&f=false |Ref=Sforza}} * {{Harvard reference |Surname=Manzoni |Given=Alessandro |Editor=Maurizio Vitale |Title=Scritti linguistici |Year=1990 |Publisher=Unione tipografico-editrice torinese |Place=Torino |Ref=Vitale}} * {{Harvard reference |Surname=Marazzini |Given=Claudio |Title=Questione della lingua |Year=2011 |Publisher=Istituto dell'Enciclopedia Italiana |Place=Roma |Journal=Enciclopedia dell'Italiano |URL=http://www.treccani.it/enciclopedia/questione-della-lingua_(Enciclopedia-dell'Italiano)/ |Access-date=31 agosto 2015 |ISBN=978-88-12-00040-1 |Ref=''Questione della lingua''}} * {{Harvard reference |Surname=Marchese |Given=Angelo |Title=Guida alla lettura di Manzoni |Year=1987 |Publisher=Mondadori |Place=Milano |ISBN=88-04-29773-5 |Ref=Marchese}} * {{Harvard reference |Surname=Farinelli |Given=Giuseppe |Authorlink=Giuseppe Farinelli (storico della letteratura) |Surname2=Mazza Tonucci |Given2=Antonia |Surname3=Paccagnini |Given3=Ermanno |Title=La letteratura italiana dell'Ottocento |Chapter=Alessandro Manzoni |Place=Roma |Publisher=Carocci |Year=2002 |Pages=79–116 |ISBN=88-430-2227-X |Ref=Mazza Tonucci}} * {{Harvard reference |Surname=Millefiorini |Given=Pietro |Title=Provando e riprovando: impegno, politica ed etica nella grande letteratura italiana |Year=2009 |Publisher=Jaca book |Place=Milano |ISBN=978-88-16-40874-6 |URL=https://books.google.it/books?id=i-MAfg-qdjwC&pg=PA173 |Access-date=3 agosto 2015 |Ref=Millefiorini}} * {{Harvard reference |Surname=Momigliano |Given=Attilio |Authorlink=Attilio Momigliano |Title=Alessandro Manzoni |Year=1933 |Edition=3 |Publisher=Casa editrice Giuseppe Principato |Place=Messina-Milano |Ref=Momigliano}} * {{Harvard reference |Title=Il giansenismo e l'Università di Pavia. Studi in ricordo di Pietro Stella (Pavia, 22 maggio 2009) |Year=2012 |Editor=Simona Negruzzo |Publisher=Cisalpino |Place=Milano |ISBN=978-88-205-1034-3 |URL=https://www.academia.edu/5069540 |Ref=Negruzzo}} * {{Harvard reference |Surname=Nigro |Given=Salvatore S. |Title=Manzoni |Year=1988 |Edition=2 |Publisher=Editori Laterza |Place=Roma-Bari |Journal=Letteratura italiana Laterza |Volume=41 |ISBN=88-420-0945-8 |URL=https://archive.org/details/manzoni0000nigr |Ref=Nigro}} * {{Harvard reference |Surname=Orlandi |Given=Andrea |Title=Le famiglie della Valsassina |Year=1932 |Publisher=Tip. La Grafica |Place=Lecco |Ref=Orlandi}} * {{Harvard reference |Surname=Parenti |Given=Marino |Title=Immagini della vita e dei tempi di Alessandro Manzoni |Year=1973 |Publisher=Sansoni |Place=Firenze |Ref=Parenti}} * {{Harvard reference |Surname=Parisi |Given=Luciano |Title=Il tema della Provvidenza in Manzoni |Year=1999 |Journal=MLN |Volume=114 |Issue=1 |Pages=83–105 |Publisher=The Johns Hopkins University Press |URL=https://www.jstor.org/stable/3251294 |Access-date=4 settembre 2015 |Ref=Parisi}} * {{Harvard reference |Surname=Pascoli |Given=Giovanni |Authorlink=Giovanni Pascoli |Title=L'eco d'una notte mitica |Year=1896 |Journal=La vita italiana |Volume=2 |Issue=7 |Pages=1–8 |URL=https://books.google.it/books?id=HOUaAAAAYAAJ&pg=PA1 |Ref=Pascoli}} * {{Harvard reference |Surname=Passerin d'Entrèves |Given=Alessandro |Title=Il "nostro" Manzoni |Year=1955 |Publisher=Einaudi |Place=Torino |Chapter=Il "nostro" Manzoni |Journal=Dante politico e altri saggi |Ref=Passerin d'Entrèves}} * {{Harvard reference |Surname=Pensa |Given=Pietro |Title=Famiglia Manzoni: quel ramo del casato |Year=1985 |Journal=Broletto |Volume=2 |Pages=62–69 |Place=Como |URL=http://pietro.pensa.it/Famiglia_Manzoni:_quel_ramo_del_casato |Access-date=23 luglio 2015 |Ref=Pensa}} * {{Harvard reference |Surname=Pini |Given=Enzo |Title=I Manzoni dalla Valsassina alla Martesana |Year=2009 |Journal=Storia in Martesana |Issue=2 |URL=http://www.bibliomilanoest.it/storiainmartesana/pdf/numero02/pini_enzo_i_manzoni.pdf |Access-date=11 marzo 2016 |Ref=Enzo Pini}} * {{Harvard reference |Surname=Piumati |Given=Alessandro |Title=La vita e le opere di Alessandro Manzoni |Year=1886 |Publisher=Paravia |Place=Torino |URL=https://archive.org/stream/lavitaeleopered00piumuoft#page/n3/mode/2up |Access-date=6 gennaio 2015 |Ref=Piumati}} * {{Harvard reference |Title=Manzoni cent'anni dopo |Year=1974 |Editor=Provincia di Milano |Place=Milano |Ref=Manzoni cent'anni dopo}} * {{Harvard reference |Surname=Radius |Given=Emilio |Title=Vita di Alessandro Manzoni |Year=1960 |Edition=2 |Orig-year=1959 |Publisher=Rizzoli |Place=Milano |Ref=Radius}} * {{Harvard reference |Surname=Raimondi |Given=Ezio |Authorlink=Ezio Raimondi |Title=Alessandro Manzoni e il Romanticismo |Year=1967 |Journal=Lettere Italiane |Volume=19 |Issue=4 |Pages=441–456 |Ref=Raimondi 1967}} * {{Harvard reference |Surname=Raimondi |Given=Ezio |Title=Il Romanzo senza idillio |Year=1974 |Publisher=Einaudi |Place=Torino |ISBN=88-06-40246-3 |Ref=Raimondi, ''Il Romanzo senza idillio''}} * {{Harvard reference |Surname=Riconda |Given=Giuseppe |Title=Manzoni e Rosmini |Year=2005 |Publisher=Fondazione nazionale Giuseppe Capograssi - Centro internazionale di studi rosminiani |Place=Roma - Stresa |Ref=Riconda}} * {{Harvard reference |Surname=Stampa |Given=Stefano |Title=Alessandro Manzoni: la sua famiglia, i suoi amici |Year=1885 |Publisher=U. Hoepli |Place=Milano |URL=https://archive.org/stream/alessandromanzon00stamuoft#page/n7/mode/2up |Access-date=9 agosto 2015 |Ref=Stampa}} * {{Harvard reference |Surname=Tellini |Given=Gino |Title=Manzoni |Year=2007 |Publisher=Salerno Editrice |Place=Roma |ISBN=978-88-8402-572-2 |Ref=Tellini}} * {{Harvard reference |Surname=Tommaseo |Given=Niccolò |Authorlink=Niccolò Tommaseo |Title=Colloqui col Manzoni di N. Tommaseo, G. Borri, R. Bonghi; seguiti da Memorie Manzoniane di Cristoforo Fabris |Year=1954 |Publisher=Ceschina |Place=Milano |Editor=Giovanni Titta Rosa |Ref=Tommaseo}} * {{Harvard reference |Surname=Tonelli |Given=Luigi |Title=Manzoni |Year=1984 |Publisher=Dall'Oglio |Place=Milano |Orig-year=1928 |Ref=Tonelli}} * {{Harvard reference |Surname=Tortoreto |Given=Alessandro |Title=Manzoni e Leopardi |Year=1971 |Journal=Aevum |Volume=45 |Issue=3 |Pages=322–336 |Ref=Tortoreto}} * {{Harvard reference |Surname=Trombatore |Given=Gaetano |Authorlink=Gaetano Trombatore |Title=L'esordio del Manzoni |Year=1957 |Journal=Giornale storico della letteratura italiana |Volume=134 |Issue=406 |Ref=Trombatore 1957}} * {{Harvard reference |Surname=Trombatore |Given=Gaetano |Title=I sonetti e le odi giovanili di Alessandro Manzoni e l'idillio "Adda" |Year=1961 |Journal=Giornale Storico della Letteratura Italiana |Volume=138 |Issue=422 |Ref=Trombatore 1961}} * {{Harvard reference |Editor=Carlo Varotti |Title=Manzoni. Profilo e antologia critica |Year=2006 |Journal=La letteratura italiana diretta da Ezio Raimondi |Publisher=Bruno Mondadori |Place=Milano |ISBN=88-424-9229-9 |URL=https://books.google.it/books?id=jwrOcv4UkPoC&printsec=frontcover#v=onepage&q&f=false |Ref=Varotti}} * {{Harvard reference |Surname=Venosta |Given=Felice |Title=Alessandro Manzoni. Cenni sulla vita e le sue opere |Year=1873 |Publisher=Carlo Barbini |Place=Milano |URL=https://books.google.it/books?id=d_o9AQAAIAAJ&pg=PA154 |Access-date=3 agosto 2015 |Ref=Venosta}} * {{Harvard reference |Surname=Verdi |Given=Giuseppe |Authorlink=Giuseppe Verdi |Title="Voi siete un santo" |Year=1975 |Publisher=Istituto propaganda libraria |Place=Milano |Pages=390–391 |Chapter="Voi siete un santo" |Journal=Manzoni pro e contro - Ottocento |Editor=Giancarlo Vigorelli |Ref=Verdi}} * {{Harvard reference |Title=Onoranze funebri ad Alessandro Manzoni |Year=1874 |Editor=Municipio di Milano |Place=Milano |URL=https://books.google.it/books?id=4JoZAAAAYAAJ&printsec=frontcover&hl=it#v=onepage&q&f=false |Access-date=16 marzo 2017 |Ref=Onoranze funebri ad Alessandro Manzoni}} [[Categoria:Alessandro Manzoni| ]] [[Categoria:Cavalleros del Ordine del Sanctos Mauricio e Lazaro]] [[Categoria:Cavalleros del Ordine de Sancto Joseph]] [[Categoria:Cavalleros del Ordine Pour le Mérite]] [[Categoria:Cavalleros de grande croce del Ordine del Corona de Italia]] [[Categoria:Sepultate in le Cimiterio Monumental de Milano]] [[Categoria:Membros del Accademia del Scientias de Torino]] [[Categoria:Poetas romantic]] [[Categoria:Scriptor romantice]] [[Categoria:Scriptor catholic]] [[Categoria:Scriptor del realismo]] [[Categoria:Personas ligate al Accademia Roveretana del Agiati]] [[Categoria:Academicos del Crusca]] [[Categoria:Senatores del VII legislatura del Regno de Sardinia]] [[Categoria:Senatores del VIII legislatura del Regno de Italia]] [[Categoria:Senatores del IX legislatura del Regno de Italia]] [[Categoria:Senatores del X legislatura del Regno de Italia]] [[Categoria:Senatores del XI legislatura del Regno de Italia]] [[Categoria:Personalitates commemorate con funerales de Stato]] oephskl0ev4cn5y1drv1wvkktn11pd8 699317 699314 2026-08-28T08:48:17Z Interlingvisto 60932 699317 wikitext text/x-wiki {{Infobox/articulo/persona}} '''Alessandro Manzoni''', nascite '''Alessandro Francesco Tommaso Antonio Manzoni''' ([[Milan]]), ([[7 de martio]] [[1785]] – [[Milan]], [[22 de maio]] [[1873]]) esseva un [[scriptor]], [[poeta]] e [[dramaturgo]] [[Italia|italian]], e anque [[Senator del Regno de Italia|senator del Regno de Italia]]. Considerate como un del major romancieros italian de tote le tempo pro le celeberrime romanzo ''[[Le promesse sposes]]'', capite fundamental del [[litteratura italian]],<ref name="Treccani">{{Treccani|alessandro-manzoni|Manzóni, Alessandro|accesso=16 januario 2026}}</ref> Manzoni habeva le merito de haber jectate le bases pro le romanzo moderne e de haber assi promovite le unitate linguistic italian, sur le tracia del litteratura moralmente e civilmente ingajate proprie del [[Illuminismo italian]]. Passate del periodo [[neoclassic]] a illo [[romantismo|romantic]], Manzoni, devenite un fervente catholic de tendentias [[Christianismo liberal|liberal]], lassava un marca indelebile anque in le [[historia del theatro italian]] (pro haber rumpite le tres [[unitates aristotelic]]) e in le poesia, gratias al nascentia del pluralismo vocal con le ''[[Hymnos Sacre]]'' e al disveloppamento del poesia civil. Le successo e le numerose recognitiones public (ille esseva [[Senator del Regno de Italia|senator del Regno de Italia]]) esseva accompaniate per problemas de sanitate ([[neurosis]], [[agoraphobia]]) e familiar (le numerose mortes que affligeva le vita domestic), que le reduceva a un progressive isolation existential. Nonobstante isto, ille remaneva in contacto per correspondentia con le melior cultura europee, ab [[Goethe]] usque a [[Antonio Rosmini]], subiente anque le influentia de [[Walter Scott]] pro le genere del romanzo historic. == Biographia == === Origines familiar === ==== Familia ==== {{Vider anque|Manzoni (familia)}} [[File:Pietro Manzoni.jpg|left|thumb|alt=Portrait de Pietro Manzoni|Pietro Manzoni, ''Casa Manzoni'', [[Brusuglio]]<ref>{{harvid|Ginzburg|1989|p. 345}}.</ref>.]] Per le latere maternal Alessandro Manzoni proveniva del illustre familia del [[Beccaria (familia)|Beccaria]]; le avo esseva [[Cesare Beccaria]], autor del tractato ''[[Dei delitti e delle pene|Del delitos e del penas]]'' e un del principal promotores del [[Illuminismo in Italia|Illuminismo lombard]]. Secundo le mesme Manzoni, ille e su avo se videva solmente un vice, al occasion del visita de su matre al celebre genitor.<ref>Manzoni rememora assi le incontro in {{SfnRef|Fabris|p. 94}}: {{Citation|Io me rememora de haber le vidite un sol vice, e io rememora su figura. Mi matre, ante de poner me in collegio, me duceva a salutar le; e ille iva prender chocolates pro me. Il me pare ancora vider le avo e le armario.}} </ref> Le parentela con le Beccaria le rendeva insuper cosino distante del scriptor [[scapigliatura|scapigliate]] [[Carlo Dossi]].<ref>{{Harvnb|Lioce}}.</ref> Plus modeste esseva in vice le familia paternal:<ref group="N">Pro un quadro general del historia del familia Manzoni ab Giacomo (initio del XVI seculo) usque a Alessandro Manzoni, vide: {{Cita testo |autore=Pietro Pensa |titolo=Familia Manzoni: ille ramo del casato |rivista=Broletto |volume=2 |anno=1985 |pagine=62-69 |città=Como |issn=2388-1232 |url=http://pietro.pensa.it |accesso=23 julio 2015}}</ref> don [[Pietro Manzoni|Pietro Antonio Pasino Manzoni]] (1657-1736), le patre de Alessandro, descendeva de un nobile familia de [[Barzio]], in [[Valsassina]], stabilite in [[1612]] in [[Lecco]] (in le localitate de [[Caleotto]]) sequente al matrimonio de [[Giacomo Maria Manzoni]] con Ludovica Airoldi in 1611.<ref>{{Harvnb|Pensa}}.</ref> Ben que Pietro Manzoni habeva postea recipite le feudo de [[Cascine di Garbagna Novarese#Moncucco|Moncucco]] in le [[Provincia de Novara|Novarese]] in [[1691]]<ref>{{Cita web|http://www.storiadimilano.it/Repertori/cronologia_manzoni.htm|titulo=Chronologia del vita de A. Manzoni e del edificios habitate per ille|accesso=16 januario 2026|autore=Paolo Colussi|editore=Historia de Milano|data=9 april 2012}}</ref><ref>{{Harvnb|Parenti|p. 12}}:{{Citation|Le feudo de Moncucco pertineva al Manzoni, qui lo habeva acquirite del Camera Regia de Milano, con le assenso de Carlo II, rege de Hispania, ja desde le 23 de februario 1691, per opera de Don Pietro Antonio.}}</ref><ref>{{Harvnb|Bonfiglioli|p. 8}}.</ref><ref>{{Harvnb|Casalis|p. 600}}:{{Citation|Moncucco, dependentia de Mirasole in le basse Novarese: se trova super le Arbogna: esseva le signoria del Manzoni del loco de Caleotto in le territorio de Lecco.}}</ref> e in virtute de isto illes esseva contes, in Milano le titulo non esseva valide proque esseva «estranie».<ref name=":5">{{DBI|autore=Piero Floriani|nomeurl=alessandro-manzoni|accesso=16 januario 2026}}</ref><ref name="infeudazione" group="N">Alcun autores, como {{Harvnb|de Feo|p. 27}} e {{Harvnb|Bonfiglioli|p. 8}}, reporta 1773 como anno del infeudation de Moncucco al Manzoni: il se tracta de un evidente error chronologic, proque [[Carlo II de Hispania]] habeva morite in 1700 e le Novarese, ante le [[guerra de succession espaniol]], faceva parte del [[Ducato de Milano]], alora sub le egida de [[Madrid]].</ref> Initialmente don Pietro presentava al govern austriac un requesta official de recognition, ma pois prefereva non insister.<ref>{{Harvnb|De Gubernatis|p. 21, nota 4}}.</ref> In omne caso, quando Roma attribuera multo plus tarde le citatinitate al Manzoni, le titulo comital apparera sur le acto official e sera mantenite per su descendentes. ==== Manzoni e Giovanni Verri ==== Ben que le patre legitim esseva Pietro Manzoni, il es multo probabile que le patre natural de Alessandro esseva un amante de Giulia, [[Giovanni Verri]] (le fratre minor de [[Alessandro Verri|Alessandro]] e [[Pietro Verri]]).<ref name=":5"/><ref name=":0">{{Harvnb|Tellini|pp. 16-17}}: {{Citation|Le patre natural es tamen Giovanni Verri — ja amante de Giulia desde 1780…}}</ref> Con Giovanni, un homine attractive e libertin, de dece-septe annos plus vetule que illa, Giulia habeva initiate un relation ja in 1780, continuante la mesmo post le matrimonio.<ref name=":0"/><ref>{{Cita web|url=http://archiviostorico.corriere.it |titolo=Verri, Manzoni, Beccaria: tres familias pro Giulia |autore=Giulia Beccaria e Ermanno Paccagnini |editore=Corriere della Sera |data=15 decembre 2001 |accesso=17 januario 2026 |citazione=Accesso limitate per medio de subscription.}}</ref> Secundo lo que esseva reportate per [[Niccolò Tommaseo]], il pare que Verri esseva le ver patre del scriptor e que iste esseva plenmente al currente: «Anque de Pietro Verri <nowiki>[Manzoni]</nowiki> ille parla con reverentia, tanto plus que ille sape, e su matre non lo dissimulava, esser le nepote de ille, isto es, le filio de un de su fratres».<ref>{{Harvnb|Tommaseo|p. 54}}.</ref> === Le infantia e le adolescentia === ==== Galbiate e le separation del genitores ==== * {{Cita libro|Gino|Tellini|Manzoni|2007|Salerno Editrice|Roma|ISBN=978-88-8402-572-2|cid=Tellini}} Alessandro Manzoni<ref>{{Harvnb|De Gubernatis|p. 18, nota 2}}: {{Citation|Al infante esseva imposte le nomines Alessandro, Francesco, Tommaso, Antonio. Le prime nomine esseva illo del patre de Don Pietro, isto es le avo de Manzoni, alora ja morte; le secunde nomine esseva illo del parino Don Francesco Arrigoni. Le nomine Tommaso gli esseva imposte, sin dubita, proque le Ecclesia celebra le 7 de martio Sancto Tommaso. Antonio esseva le nomine de un cosino canonico in San Nazaro; ma illo pote anque esser venite a Manzoni de un madrina Antonietta, circa le qual, tamen, usque nunc nos vermente non sape nihil.}}</ref> nasceva in Milano, alora parte del [[Imperio Habsburgic]], al numero 20 de via San Damiano<ref name=":9">{{Harvnb|Tonelli|p. 5}}.</ref> (correspondente al actual via Visconti di Modrone n.º 16),<ref>{{Cita web|url=http://www.storiadimilano.it/Repertori/cronologia_manzoni.htm|titulo=Chronologia Manzoni|autore=Paolo Colussi|accesso=18 januario 2026}}</ref><ref>{{Cita web|url = https://www.comune.milano.it/documents/76991511/269691898/36+Via+Visconti+di+Modrone.pdf/b3df31d2-89cc-e78d-dc19-d70c02d850b3?t=1627550354266|titulo = 36 Via Visconti di Modrone|autore = Commune de Milano|sito = comune.milano.it/municipio1|data = 2020|lingua = IT|formato = PDF|p = 2|accesso = 18 januario 2026}}</ref> le 7 de martio 1785, de [[Giulia Beccaria]] e, officialmente, de don [[Pietro Manzoni]].<ref>{{harvnb|Tellini|2007|p. 16}}</ref> Ille passava le prime annos de vita principalmente in le ''[[cascina]] Costa'' de [[Galbiate]], tenite a balia per Caterina Panzeri, un contadina del loco,<ref name=":1">{{harvnb|Boneschi|p. 172}}</ref><ref>{{harvnb|Tellini|2007|p. 17}}.</ref> un facto atestate per le placa ancora presente super le edificio. Postea ille passava alcun periodos in le [[Villa Manzoni|villa rustic]] del [[Caleotto]], proprietate del familia paternal, habitation ubi ille amara retornar como adulto e que ille vendera, non sin regretos, in 1818. Sequente le separation del genitores,<ref group=N>Le separation occurreva, legalmente, le 23 de februario 1792; postea, ab 1795 — ma le relation habeva comenciate multo ante, forsan in 1790, anno in que illes pare haber se incontrate — Giulia Beccaria comenciava a cohabitar con le cult e ric [[Carlo Imbonati]], prime in Anglaterra, pois in Francia, a Paris ({{harvnb|Tellini|2007|p. 17}}).</ref> Manzoni esseva educate in collegios religiose. ==== Le education religiose a Merate e a Lugano ==== [[File:Appiani Giulia Beccaria Alessandro Manzoni.jpg|thumb|alt=Portrait de Giulia Beccaria con su filio Alessandro como infante|[[Andrea Appiani]], ''Portrait de Giulia Beccaria e su filio Alessandro Manzoni como infante'', 1790. Le portrait esseva donate per Giulia a Verri, un evento que fortifica le supposite illegitimitate de Alessandro<ref>{{harvnb|Ginzburg|1989|p. 9}}: {{Citation|Le pictor Andrea Appiani faceva un portrait de Giulia con le infante. In le portrait, Giulia es vestite como amazona. Illa ha un facie dure, ossee e fatigate. Illa reguarda in le vacuo. Nulle teneressa visibile verso ille infante que se appoia al su geniculo. Le infante ha quatro annos. Giulia donava le portrait a Giovanni Verri.}}</ref>]] Le 13 de octobre 1791<ref name=":2">{{Cita web|url=http://www.casadelmanzoni.it/content/la-vita|titulo=Chronologia del vita e del obras de Alessandro Manzoni|accesso=18 januario 2026|editore=Casa del Manzoni|data=2014|urlarchivio=https://web.archive.org/web/20151011153809/http://www.casadelmanzoni.it/content/la-vita|dataarchivio=11 octobre 2015|urlmorto=sì}}</ref> ille esseva accompagnate per su matre a [[Merate]] al collegio San Bartolomeo del [[Somaschi]], ubi ille remaneva durante cinque annos. Esseva un periodo dur; le parve Alessandro pativa del absentia de su matre<ref group=N>Manzoni rememorava sempre como su matre, pro facilitar le separation de su filio, se retirava clandestinmente profittante de un momento de distraction de ille (vide: {{harvnb|Trombatore 1957|p. 250}}).</ref> e suffreva del relation difficile tanto con su companiones de schola, violente,<ref group=N>Inter le motivos de derision poteva esser anque ille forma de [[balbutiation]] que comenciava a manifestar se precisemente durante ille annos (vide: {{harvnb|Trombatore 1957|pp. 250-251}}).</ref> como con le docentes, qui le puniva frequentemente.<ref>{{harvnb|Tonelli|p. 9}}.</ref> Le litteratura in ille annos esseva ja pro ille un consolation e un passion: durante le recreation, le scriptor contara, «…io me claudeva <nowiki>[…]</nowiki> in un camera, e ibi io componeva versos».<ref>{{harvnb|Fabris|p. 86}}.</ref> In april 1796 ille passava al [[Ecclesia de Sant'Antonio Abate (Lugano)|collegio de Sant'Antonio]] a [[Lugano]], ancora gerite per le Somaschi, pro remaner ibi usque a septembre 1798.<ref name=":2"/> In le mesme 1796 arrivava al [[laco de Lugano]] le somasco [[Francesco Soave]], celebre erudito e pedagogista; ben que il sia completemente improbabile que Manzoni le habeva como maestro (excepto forsan pro alcun dies), su figura exerceva super le infante un notabile influentia.<ref>{{harvnb|Trombatore 1957|p. 252}}.</ref> Vetule e proxime al morte, le autor de ''[[Le promesse sposes]]'' rememorava: «Io amava le patre Soave, e me pareva vider circa su capite un aureola de gloria».<ref>{{harvnb|Fabris|p. 95}}.</ref> Al fin de 1798 ille passava al collegio Longone de Milano, gerite per le [[Barnabitas]],<ref name=":10">{{harvnb|Tonelli|p. 15}}.</ref> e postea se transferiva a [[Castellazzo de' Barzi]], ubi le instituto habeva stabilite provisoriamente su sede a causa del manovras bellic,<ref name=":2" /> pro pois retornar le 7 de augusto [[1799]] a Milano.<ref name=":10" /> Il non es clar quanto tempore le adolescente remaneva presso le Barnabitas; le hypothese plus acceptate le considera alumno del schola usque a junio [[1801]].<ref>{{harvnb|Tonelli|p. 16}}</ref> Nonobstante le isolation al qual ille esseva fortiate per le ambiente clause e bigot, Alessandro succedeva a establir alcun amicitias durabile, como illas con le companiones de classe Giulio Visconti e [[Federico Confalonieri]]. Un die non precisate del anno scholastic 1800-1801, pois, le escolares recipeva un visita que suscitava in le juvene Alessandro un grande emotion: le arrivata de [[Vincenzo Monti]], que ille legeva avidemente e considerava le plus grande poeta vivente, «esseva pro ille como un apparition de un Deo».<ref>{{harvnb|Carcano|pp. 7-8}}.</ref> ==== Le formation cultural ==== [[File:VincenzoMonti.jpg|thumb|left|alt=Portrait de Vincenzo Monti|[[Andrea Appiani]], ''Portrait de Vincenzo Monti'', [[Pictura a oleo|oleo]] super [[Pictura super tela|tela]], 1809, [[Pinacotheca de Brera]].]] Le formation cultural de Manzoni es imbibite de mythologia e litteratura latin, como appare clarmente del poemas adolescent. Duo autores classic, in particular, es su preferitos, [[Virgilio]] e [[Horatio]],<ref name=":3">{{harvnb|Tellini|2007|p. 18}}.</ref> ma notabile es anque le influentia de [[Dante]] e [[Petrarca]];<ref>In le sonetto ''A le Musa'', Manzoni enumera Dante e Petrarca como glorias poetic ({{harvnb|Trombatore 1961|p. 198}}).</ref> inter le contemporaneos, tamen, insimul con Monti, [[Giuseppe Parini|Parini]] e [[Vittorio Alfieri|Alfieri]] ha un rol importante.<ref>{{harvnb|Fabris|p. 86}}: {{Citation|Ille die io recitava pro me le ''Caduta'' de Parini; e, post sortir del camera, io recipeva le noticia que Parini habeva morite: e illo esseva un del impressiones le plus forte e dolorose de mi vita.}}</ref><ref>{{harvnb|Tonelli|p. 18}}</ref><ref>{{harvnb|Trombatore 1957|p. 286}}</ref><ref>{{harvnb|Langella|p. 14}}</ref> Si on exclude le precedente exercitios de stilo,<ref group=N>Manzoni comenciava a scriber versos al etate de nove annos ({{harvnb|Fabris|p. 94}}.)</ref> su prime experientias poetic remonta al medietate de 1801, quando ille comenciava a rediger ''[[Del trionfo della libertà|Del triumpho del libertate]]'',<ref>{{harvnb|Trombatore 1957|pp. 270-271}}.</ref> in le qual on pote relevar un vena satiric e polemic que habera un rol non negligibile in le Manzoni adolescente, ben que illa ja se mitigara al medietate del decennio. Nos possede anque le traductiones, in endecasillabos non-rimate, de alcun partes del libro quinte del ''[[Eneide]]'' e del ''[[Satiras (Horatio)|Satira]]'' tertie (libro prime) de Horatio, junto a un epigramma mutilate in le qual ille attacca un certe fra' Volpino que, sub un false apparentia, representa le vice-rector del collegio patre Gaetano Volpini.<ref>{{harvnb|Giordano|p. 45}}</ref> ==== Un juvene dissolute ==== [[File:Manzoni a Venezia.jpg|thumb|left|alt=Lapide commemorative de Manzoni a Venesia|Lapide in memoria de Manzoni a Venesia, Campo San Maurizio, Palazzo Bellavite.]] Sortite del mundo anguste del Longone, ab le estate de 1801 usque a 1805 ille viveva con su patre ancian, alternante le sojornos in le tenuta de [[Caleotto]]<ref name=":3" /> con le vita urban.<ref>Don Pietro resideva, insimul con un soror ex-monaca e un avunculo monsignor, presso [[Porta Vittoria (Milano)|Porta Tosa]] ({{harvnb|Carcano|p. 8}}).</ref> Durante ille periodo ille frequentava le ambiente illuministic del aristocratia e del alte burguesia milanese, dedicante un grande parte de su tempore al divertimento e in particular al joco de hasard; ille jocava in le [[Ridotto (teatro)|ridotto]] del [[Teatro alla Scala]] usque a que, secundo lo que pare, un reproche de Monti le convinceva a renunciar al vitio.<ref>{{harvnb|Momigliano|p. 5}}</ref> Illo esseva anque le epocha de su prime amor, illo pro Luigina Visconti, soror de [[Ermes Visconti|Ermes]]; de iste experientia nos sape lo que le poeta ipse revelava in 1807 in un littera a [[Claude Fauriel]]: a [[Genova]], in facto, ille la habeva casualmente revistate, ja maritate al marchese [[Gian Carlo Di Negro]], e le episodio habeva despertate in ille le nostalgia e le displacer de haberla perdite.<ref>«''Je vous ai peut-être dejà conté que j'eus dans mon adolescence (1801), une très-forte et très-pure passion pour une jeune fille''», ille scribeva le 19 de martio 1807 a Fauriel, «[…] ''Ce qui me donne un peu de torture, c'est la pensée que c'est un peu de ma faute que je l'ai perdue''» (forsan io vos ha ja dicite que io habeva, in le adolescentia, un passion multo forte e pure pro un puella […] Lo que me tormenta un pauc es pensar que, si io la ha perdite, es in parte mi culpa). Vide: {{harvnb|Sforza|p. 33}}.</ref> Ultra iste divertimentos, le juventute de Manzoni es anque marcate per un sojorno a [[Venezia]] (de octobre 1803 a maio 1804<ref name=":2" /><ref name=":4">{{harvnb|Tellini|2007|p. 19}}.</ref>) apud su cosino Giovanni Manzoni. Durante iste periodo ille habeva le occasion de cognoscer le nobildonna [[Isabella Teotochi Albrizzi]], que in un tempore esseva musa de [[Foscolo]],<ref name=":4"/> e de scriber tres del quatro ''[[Opere de Alessandro Manzoni|Sermones]]''.<ref>{{harvnb|Tellini|2007|pp. 37 e ss.}}</ref> Le motivo del sojorno venetian non es clar, del qual Alessandro conservava anque in su etate avanzate un rememoration multo belle,<ref>{{harvnb|Venosta|p. 55}}</ref> ma il non pare haber habite rationes politic, sed plus tosto le desiro del patre de allontanar le de un stilo de vita dissipate.<ref name=":4"/> ==== Le Milano illuministic ==== [[File:Manzoni 1805.jpg|thumb|alt=Portrait de Alessandro Manzoni in 1805|Anonime anglese, ''Alessandro Manzoni in 1805'', oleo super tela, actualmente in le [[Casa Manzoni]] de via del Morone, [[Milano]]. [[Natalia Ginzburg]], con multe probabilitate, describe iste portrait, quando illa scribe: «Alibi ille ha un dense crin disordinate, le oculos nubilose e sembla [[Ugo Foscolo]]»<ref>{{harvnb|Ginzburg|1989|p. 23}}.</ref>]] Le complacentia neoclassic del tempore inspirava a ille le prime compositiones de un certe relieve, modulate super le obra de Vincenzo Monti, idol literari del momento; ultra ille, Manzoni se volveva a Parini, portavoz del ideales [[illuministas]] e del necessitate de moralisation, al poeta [[Ugo Foscolo]], a [[Francesco Lomonaco]], un exiliate [[Basilicata|lucano]],<ref>{{harvnb|Trombatore 1957|p. 277}}.</ref><ref group=N>Le relation con Lomonaco esseva bastante proxime. Si Manzoni monstrava haber grande estima pro ille, Lomonaco includeva como epigraphe a su ''Vite del excellentes Italianos'' le [[sonetto]] manzonian ''Pro le vita de Dante'' de 1802. A dece-septe annos, dunque, le juvene poeta videva pro le prime vice un proprie texto publicate ({{harvnb|Tellini|2007|pp. 52-53, nota 5}}).</ref> e a [[Vincenzo Cuoco]], defensor del theorias [[Giambattista Vico|vichian]],<ref>{{harvnb|Tellini|2007|pp. 18-19}}.</ref> anque ille exiliate de Napoles post le restauration bourbonic de 1799 e considerate le «prime ver maestro de Manzoni».<ref>{{harvnb|Langella|p. 16}}.</ref> Le proximitate al ambiente neoclassic, e in particular a su campion Vincenzo Monti, incitava le juvene a frequentar alcun cursos de eloquentia date per le poeta romagnol al [[universitate de Pavia]] inter 1802 e 1803.<ref name=":5"/> In le registratores del atheneo le nomine de Alessandro non appare, ma il es quasi certe que ille sequeva le lectiones montian.<ref name=":5"/> Ultra le cognoscite admiration pro Monti e le opinion de illustre studiosos,<ref>De iste idea, per exemplo, {{harvnb|Piumati|p. 3}} e {{|De Gubernatis|p. 60}}.</ref> le hypothese pare esser confirmate per le correspondentia del periodo. Le correspondentes de Manzoni, in facto, es quasi omnes studentes (o ex-studentes) del universitate, ab [[Andrea Mustoxidi]] a [[Giovan Battista Pagani]], ab Ignazio Calderari a [[Ermes Visconti]] e a Luigi Arese.<ref name=":5" /><ref group="N">Arese e Pagani esseva ja amicos de Manzoni desde le tempore del Collegio Longone ({{harvnb|Nigro|p. 3}}). Concernente le figuras de Luigi Arese e Ignazio Calderari, {{harvnb|Sforza|p. 5, n. 3 e 5}} presenta le sequente retratos: «Le conte Luigi Arese Lucini de Milano, de qui Manzoni parla plure vices e con calidissime affection in su litteras. Il habeva le disgrazia de perder su patre in le flor del etate, e de cader in le manos de intrigantes, qui le haberea spoliato, si ille spontanee le 5 de julio 1805 non se habeva messe sub le tutela del doctor Gaetano Garbagnati, renunciante al administration de su proprie substantias. Le 1 de septembre 1806 ille faceva testamento; ille instituiva como heredes le fratres; ille legava le horologio de auro a Giovambattista Pagani» (n. 3); «Le conte Ignazio Calderari, un altere del amicos juvene del Nostre; qui le adresseva varie litteras [...] Nasceva in 1793; moriva in decembre 1838» (n. 4).</ref><ref>{{harvnb|Tonelli|p. 25}}</ref> Le contexto academic le poneva anque in contacto con duo professores [[jansenistas]], [[Giuseppe Zola (teologo)|Giuseppe Zola]] e [[Pietro Tamburini]], docentes respectivemente de «historia del leges e del costumes» e de «philosophia moral, jure natural e public»;<ref group=N>Pro un analyse general de Tamburini e Zola, vide: Paola Vismara, ''Pietro Tamburini e le "despotismo pontifical"'', in {{harvnb|Negruzzo|pp. 95-114}}; Annibale Zambarbieri, ''Le gusto del historia. Giuseppe Zola al initio de su docencia pavian'', in {{harvnb|Negruzzo|pp. 115-132}}.</ref> lor ideas in defensa del moral le influentiava profundemente, introducente le pro le prime vice al pensamento jansenista. Tamburini condemnava le [[Curia roman|Curia roman]] pro su deformationes, ma videva in le catholicismo un modello indispensabile. Pro le elevatezza de su dissertationes, ille pareva a Manzoni un puncto de referentia al pari de Zola, definite «supreme» in un littera a Pagani del 6 de septembre 1804.<ref>{{harvnb|Sforza|p. 9}}; le epiteto esseva exprimite in occasion de un ''Sermon'' componite alcun menses antea a Venesia. Manzoni precava su amico de submitter lo al judicio de Zola.</ref> Del puncto de vista literari, a iste periodo pertine ''[[Del trionfo della libertà|Del triumpho del libertate]]'', ''[[Opere di Alessandro Manzoni|Adda]]'' e ''Le quatro sermones'', que porta le impression de Monti e de Parini, ma anque le echo de Virgilio e Horatio. === Le sojorno parisin (1805-1810) === ==== Le morte de Carlo Imbonati e le reunion con le matre ==== [[File:Carlo Imbonati.png|thumb|left|alt=Cameo representante le profilo de Carlo Imbonati|[[Cameo]] del XIX seculo representante le profilo de Carlo Imbonati.]] In 1805 Manzoni esseva invitate per su matre e per [[Carlo Imbonati]] a [[Paris]], apparentemente sub le suggestion de Monti<ref>{{cita|Ginzburg|1989|p. 16}}</ref>. Alessandro acceptava con entusiasmo, ma non habeva tempore de cognoscer le conte, a cuje missiva ille respondeva con parolas de calor e recognition que Imbonati non legeva jammais; ille moriva, in facto, le 15 de martio, lassante Beccaria como herede universal de su patrimonio<ref>{{cita|Boneschi|p. 219}}</ref><ref name=":6">{{cita|Tellini|2007|p. 20}}</ref>, ma anque afflicte e in necessitate de amor filial.<ref>{{cita|Boneschi|p. 218}}: {{Citation|Le vacuo lassate per Carlo le pare un abysso que tosto inglutira anque illa. In junio illa scribe al fidel amico [[Francesco Melzi d'Eril]]: "Car Melzi, si vos videva le mortifere tristessa que me consume, o car Melzi, vos haberea pietate de me. Le pensamento que io debe haber un die de deman es un pena que renasce sempre pro me e tamen io es fortiate a implorar iste die de deman e a tremular que illo me escapa… e a vos io pote dicer lo: le universo integre es extinguite pro me".}}</ref>. Le juvene, alora de vinti annos, arrivava in le capital francese le 12 de julio,<ref name=":2"/><ref name=":6"/>, die in le qual le policia local le concedeva le permitto de sojorno.<ref>{{cita|Bonghi, ''Obras inedite o rare''}}</ref> Manzoni, qui pro le defuncto scribeva le carme ''[[In morte di Carlo Imbonati|In le morte de Carlo Imbonati]]'', discoperiva haber un matre, e ab ille momento lor camminos, separate usque alora, se incrociava pro non separar se plus. Usque a 1841, anno del morte de Beccaria, le duo stabiliva un relation multo stricte, cuje profunditate emerge del litteras del scriptor in innumerose occasiones; ja le 31 de augusto 1805 ille revelava a [[Vincenzo Monti]] haber trovate «mi felicitate […] inter le bracios de un matre», e viver solmente «pro mi Giulia».<ref>{{Cita|Sforza|p. 12}}</ref> ==== Le circulo parisian: le ''Idéologues'' e Claude Fauriel ==== {{Vide etiam|Idéologues}} [[File:Claude Fauriel.jpg|thumb|alt=Portrait de Claude Fauriel|''Claude Fauriel'', Castello de Bignon, Francia.]] Con su matre ille sojorna al numero 3 de [[place Vendôme]]. Multo frequentemente matre e filio se rendeva a Auteuil,<ref group=N>Le commune de Auteuil, que faceva parte del departimento del Seine, cessava de exister in 1860, e su territorio esseva repartite inter Paris e Boulogne-Billancourt.</ref> citate ubi se reuniva le circulo intellectual sub le patronato del vidua del philosopho [[Helvétius]],<ref name=":2"/> e al ''Maisonnette'' de [[Meulan]], ubi Manzoni passava duo annos, participante al circulo literari del cosidicte ''[[Idéologues]]'': philosophos de schola del undececente seculo, heredes del illuminismo del septe- e octo seculos ma orientate verso questiones concrete in le societate, e per isto precursors de themas [[romanticismo|romantic]] (como le attention al classes paupere e al emotion).<ref name=":7"/> Un rol importante in le gruppo del ''Idéologues'' (constituite, inter alteres, per [[Volney]], [[Dominique-Joseph Garat|Garat]], [[Destutt de Tracy]] e le danese [[Jens Baggesen|Baggesen]]<ref>{{cita|Carcano|pp. 8-9}}</ref>) esseva tenite per [[Claude Fauriel]],<ref name=":7">{{cita|Tellini|2007|p. 60}}</ref><ref group=N>Fauriel habeva un rol significative in le evolution del poetica manzonian: le erudite francese inculcava in Alessandro, in facto, un grande interesse pro le historia e le faceva comprender que ille non debe scriber secundo modellos rigide e fixe in le tempore, ma debe esser capace de exprimer sentimentos que le permitte scriber in un maniera plus "ver", de modo a "tocar" le corde del lector: {{Citation|Le Vero historic remane le cardine del obra, ma recede a un position de scrupulose supporto functional que rende credibile e verisimile le invention|{{cita|Tellini|2007|p. 152}}}}</ref> con qui Alessandro contraheva un amicitia que durava per multe annos; le frequentation esseva facilitate per le ligamine inter Giulia e le amante de Fauriel, [[Sophie de Condorcet]],<ref>{{cita|Ginzburg|1989|p. 13}}.</ref> e per le plus ancian [[Pierre Cabanis]],<ref>Manzoni cognosceva e admirava Cabanis e, post su morte, le rememorava con affection «…''cet homme rare''…» (iste homine rare), non poteva rememorar «…''les promenades d'Auteuil sans souffrir''» (le promenades de Auteuil sin suffrer). {{cita|Sforza|pp. 72-73}}.</ref> autor del ''Lettre sur les causes premières'', texto orientate in senso [[spiritualismo|spiritualista]] e impregnante de spirito religiose, ben que le [[Essere supremo|Essere supreme]] cuje existentia es admittite non coincide completemente con le Deo christian secundo le conception del [[Ecclesia (communitate)|Ecclesia]].<ref>{{Cita libro|autore=Pierre Jean Georges Cabanis|titulo=Lettre, posthume et inédite de Cabanis à M. F*** sur les causes premières, avec des notes par F. Bérard|url=https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k5426351q.texteImage#|accesso=2 april 2024|anno=1824|editore=Gabon et Compagnie, Libraires|citate=Paris|lingua=Fr|OCLC=555572949}}</ref> A Paris, dunque, Alessandro entrava in contacto con le cultura francese classicizante, assimilante le [[sensismo]], le theorias [[Voltaire|volterrian]] e le evolution del rationalismo verso positiones [[Romanticismo|romantic]]. Nos possede pauc litteras relative al annos 1805-1807, e non es dunque possibile definir con precision le importantia pro Manzoni de tote le textos e autores que ille cognosceva o studiava plus profundemente durante le prime annos francese; Fauriel e Cabanis emerge tamen como le duo principal punctos de referentia; un certe importantia debeva anque haber [[Ponce-Denis Écouchard-Lebrun|Lebrun]], recognoscite, in un littera a Pagani del 12 de martio 1806, como «grand'homine», «poeta supreme» e «lirico transcendente».<ref>{{Cita|Sforza|p. 15}}.</ref> Il pote anque esser parolas de circumstantia, dictate per un amicitia ancora recente e per le gratitude pro le parolas laudative que «Pindare Lebrun»<ref group=N>Assi ille esseva appellate per le contemporaneos pro le stilo modelate super illo del poeta grec (vide {{cita|Bognetti|p. 109}}).</ref> le habeva adressate, honorante le con un proprie composition. Le stilo del poeta francese, improntate a un classicismo emphatic e conventional, non pare in facto conciliar se con le poetica manzonian, ma le poemetto ''[[Opere di Alessandro Manzoni|Urania]]'' (concepite inter 1806 e 1807 e postea lente portate a completion durante le annos sequente) portara partialmente su impression.<ref>Pro le integre paragrapho vide {{cita|Tonelli|pp. 65 e ss.}}</ref> ==== Le interludio italian (1806-1807) e le morte de don Pietro ==== [[File:Sophiedecondorcet.jpg|left|thumb|alt=Portrait de Sophie de Condorcet|''Sophie de Condorcet''. Su salon esseva un del punctos de incontro del ''Idéologues''.]] In junio 1806 matre e filio lassava pro le prime vice Paris, pro regular le ultime formalitates legal relative al hereditate de Imbonati, in le qual figurava etiam le [[Brusuglio|villa de Brusuglio]];<ref name=":5"/><ref>{{cita|Tellini|2007|pp. 20-21}}.</ref> in septembre illes esseva totevia ja de retorno in Francia, como demonstra un littera de Manzoni a Ignazio Calderari.<ref>Le littera, del 7 septembre, se trova in {{cita|Sforza|pp. 23-25}}.</ref> Un secunde spostamento data de februario 1807: un littera a Fauriel, scribite le 17,<ref>{{Cita|Sforza|pp. 30-31}}.</ref> confirma que in ille die Manzoni se trovava in [[Susa (Italia)|Susa]] e habeva transite le [[Moncenisio]], durante que de altere testimonios epistolar nos sape que le mense sequente ille se trovava in [[Genova]].<ref>{{cita|Sforza|pp. 32-36}}.</ref> Le 20 martio, in procinto de partir pro [[Torino]], ille apprendeva que su patre esseva gravemente malade<ref name=":5"/> (ben que in realitate ille habeva morite ja duo dies ante<ref name=":2" />) e, durante le viage verso Milano, apprendeva de su morte. Il sembla totevia que Giulia e Alessandro non entrava in le citate ni participava al funerales, preferente passar alcun dies in le nove proprietate de Brusuglio e pois traversar de novo le [[Alpes]].<ref name="Ginz">{{cita|Ginzburg|1989|p. 19}}</ref> Le parolas con le quales ille affronta in su litteras le morte de su patre pare plus tosto frigide; in le missiva a Fauriel del 8 april, vinti dies post le [[funeral]], ille adrese a Pietro un ultime voto: «''Paix et honneur à sa cendre''» (pace e honor a su cinere);<ref>''Carteggio Manzoni-Fauriel'' (a cura de I. Botta), Milano, Centro Nazionale Studi Manzoniani, 2003, p. 26.</ref> in le littera a Pagani del 24 martio, die in le qual ille recipeva le noticia del decesso, ille face referentia al motivo «ben dolorose» que le habeva appellate a Milano, pro continuar pois con altere argumentos, como le satisfaction de revider le amico Calderari e le affection pro su matre, «parlando del qual io trovara sempre plus debile e monche omne expression».<ref>{{cita|Sforza|p. 37}}</ref> In maio Alessandro, nominate per su patre herede universal,<ref name="Ginz" /> esseva de novo a Paris. ==== Le matrimonio e le nascentia del filia Giulia ==== [[File:Famiglia Manzoni.jpg|thumb|alt=Portrait del familia Manzoni per Ernesta Legnani Bisi|Le familia Manzoni al epocha del viage a Firenze, designo de [[Ernesta Legnani Bisi]].]] Desde tempore Giulia Beccaria cercava un sposa pro su filio; etiam le viage primaveral de 1807 habeva essite intraprite con iste objectivo, devenite jam preminente. Post le fallimento del projecto de fidanzar Alessandro con Augustine, filia del philosopho [[Destutt de Tracy]], a causa del basse grado de nobilitate del Manzoni,<ref name=":8">{{cita|Ginzburg|1989|p. 24}}.</ref> Beccaria cognosceva a Paris Charlotte Blondel,<ref name=":11">{{cita|Tonelli|p. 85}}.</ref> parentate con le familia [[calvinista]] del [[ginevrino|bankero genevrin]] François Louis Blondel. Ille viveva in Milano con su sposa Marie e le filia de sedec annos [[Enrichetta Blondel|Enrichetta]] in le [[palatio Imbonati]], que le comite habeva vendite a ille annos ante.<ref name=":11"/> Le contactos esseva initiate per medio de Charlotte e, in septembre, le Manzoni partiva verso le citate milanese pro cognoscer Enrichetta — del qual habeva essite date excellent referentias — e su genitores. Le incontro, occurrite a [[Blevio]] in le fin de septembre 1807,<ref name=":8" /> non decepeva le sperantias; Manzoni remaneva incantate per le dulcesse e puritate del puella. Le matrimonio, que se revelara multo felice e essera coronate per le nascentia de dece filios, esseva celebrate le 6 februario 1808 in Milano:<ref name=":2"/><ref name=":12">{{cita|Tellini|2007|p. 22}}</ref> prime con rito civil apud le municipio e, quaranta-cinque minutas plus tarde, con rito calvinista in via del Marino, ubi se trovava le casa del Blondel.<ref name=":12"/> Post haber regular le ultime questiones ligate al hereditate de Imbonati, le nove sposi, accompaniate per Giulia, se establi al numero 22 del Boulevard des Bains Chinois, a Paris.<ref>{{Cita|Parenti|pp. 70-71}}</ref><ref group=N>Le ration del partita de Milano pro Paris essevaationen, super toto, al scandalo del matrimonio inter un catholico (solmente de nomine) e un protestante, cosa que suscita le hostilitate del bon societate e del clero milanese ({{cita|Ginzburg|1989|p. 25}}.)</ref> Le 23 decembre del mesme anno nasceva Giulia Claudia,<ref name=":12"/><ref name=":13">{{cita|Ginzburg|1989|p. 26}}</ref> futur prime sposa de [[Massimo d'Azeglio]], que esseva baptisate le 23 augusto 1809 in le ecclesia [[giansenista]] de San Nicola presso [[Meulan]], secundo le rito catholic e con Fauriel como [[padrino]].<ref name=":13"/><ref name="Tel24">{{Cita|Tellini|2007|p. 24}}</ref> Le decision de baptisar con rito catholic le primogenita, prendite per un patre indifferente desde le puncto de vista religiose e per un matre calvinista, es le indice de un cambiamento radical in le sensibilitate spiritual del familia. === Le conversion: un debatto aperte === [[File:Manzoni Blondel.jpg|thumb|left|alt=Miniatura de Alessandro e Enrichetta le die del nuptias|Miniatura de Alessandro e Enrichetta le die del nuptias.]] Le conversion al catholicismo de Manzoni es un thema super le qual non solmente le criticos, ma etiam le cognoscitores e le membros del familia del scriptor ha sempre discutite, obtenente del autor de ''I promessi sposi''<ref>{{cita|Tonelli|p. 96}}:{{Citation|…il Manzoni evita sempre di discorrere, anche coi congiunti più intimi, sulle cause, o circostanze particolari, che avevano determinato il suo ritorno alla fede; e una volta che il figliastro [[Stefano Stampa]] glielo aveva apertamente richiesto, si contentò di rispondere assai vagamente: "È stata la grazia di Dio, mio caro, è stata la grazia di Dio"; e alla stessa domanda della figlia Vittoria, analoga risposta.}}</ref> responsas aleatori; un reserva que rende omne studio critic inevitabilemente opinabile e incomplete. Le importantia del conversion, fundamental pro comprender le evolution thematic e spiritual de Manzoni durante le «quindecim annos creative», es sovente ligate a un legenda hagiographic que volerea un conversion repentine, attribuite al disorientation de Enrichetta in 1810. In realitate, le percurso que reconduceva Manzoni e su familia al practica religiose catholic esseva multo plus longe, debite a un serie de factores combinate inter illes. ==== Le duo litteras al Calderari (1806) ==== [[File:Jacques-Louis David 018.jpg|thumb|right|alt=Portrait del Papa Pio VII per Jacques-Louis David|[[Jacques-Louis David]], ''Pio VII'', [[oleo sur tabula|oleo sur tabula]], 1805, [[Louvre]]. Le concession del pontifice a Manzoni de poter celebrar le nuptias con rito catholic esseva un passo fundamental pro le regularisation religiose del copula.]] Un certe importantia ha duo litteras que Manzoni inviava a Ignazio Calderari concernente le maladia que conduceva al morte lor amico commun Luigi Arese. In le prime, del 17 septembre 1806, ille deplora que in loco del personas car le moribundo debe haber al latere de su lecto «l'orribile figura di un prete»,<ref>{{cita|Sforza|p. 26}}</ref><ref>{{cita|De Gubernatis|p. 125}}</ref> ma le 30 octobre, post le morte de Arese, sempre al Calderari ille exclama: «Oh sì! ci rivedremo! Se questa speranza non raddolcisse il desiderio dei buoni e l'orrore della presenza dei perversi, che sarebbe la vita?».<ref>{{cita|Sforza|p. 29}}</ref> Si de un latere es confirmate le reaction anticlerical ja observate in le prime obras, al mesme tempore Manzoni demonstra conformar se al spirito christian, prefigurante un existentia post le morte. ==== Le supplica a Pio VII ==== Post le baptismo catholic de Giulia in augusto 1809, Manzoni, in accordo con su sposa, adreseva un supplica a [[papa Pio VII]] a fin que, «pentito del fallo commesso», le autoritate pontifical poneva «un opportuno riparo, capace di rendere tranquilla la di lui coscienza [del supplicante, cioè del Manzoni]»,<ref>{{Cita|Manzoni cent'anni dopo|p. 49}}.</ref> rendente possibile celebrar de novo le matrimonio, iste vice secundo le rito catholic.<ref name="Tel24"/> In novembre arrivava le authorization papal con un rescripto del [[Michele Di Pietro|cardinal Di Pietro]] datate del 30 octobre,<ref>{{cita|Parenti|pp. 72-73}}.</ref> e le 15 februario [[1810]], in le casa de [[Ferdinando Marescalchi]], le curate del [[ecclesia del Madeleine|ecclesia de la Madeleine]] officiava le ceremonia.<ref>{{cita|Tonelli|p. 103}}</ref> ==== Degola e San Rocco (1809-1810) ==== [[File:Manzoni - Chiesa St.Roch.jpg|thumb|alt=Lapide in le ecclesia de Saint-Roch a Paris que commemora le conversion de Manzoni|Lapide ponite sur le prime pilastro sinistre del nave lateral del ecclesia parisian de Saint-Roch, que commemora le conversion de Alessandro Manzoni.]] Al initio de [[1809]] le Manzoni habeva facite cognoscentias importante, forsan decisive pro orientar Alessandro verso le practica religiose. Pierre Jean Agier, presidente del Corte de appello parisian, Giambattista Somis, ja consiliere del Corte de appello de [[Torino]], [[Ferdinando Marescalchi]], ministro del Relationes externe del [[Regno de Italia (1805-1814)|Regno de Italia]] [[napoleonico]],<ref>{{Treccani|ferdinando-marescalchi_(Dizionario-Biografico)|Marescalchi, Ferdinando|accesso=22 decembre 2015}}</ref> e Anne Marie Caroline Geymüller, un femina de [[Basilea]] devenite vidua de un official del guardia suisse del rege [[Luigi XVI]], faceva parte de un ambiente fortemente catholic e [[giansenista]].<ref>{{cita|Boneschi|p. 246}}</ref> Iste ultime, insuper, habeva [[Acto de abiura|renunciate solemnemente a]] le [[calvinismo]] in [[1805]] per opera de un [[abbate]] genevrin giansenista que le Manzoni cognosceva justo in le autumno de 1809, [[Eustachio Degola]],<ref>{{cita|Tonelli|pp. 102-103}}; pro le influentia de Geymüller e Degola vide A. Gazier, ''Manzoni à Port-Royal'', in ''Revue Bleue'', 1º martio 1908, e A. de Gubernatis, ''Eustachio Degola, le clero constitutional e le conversion del familia Manzoni'', Firenze, Barbera, 1882. Talvota, le cognomine se trova etiam in le forma con le accent tonic (Dègola, como reportate etiam sur le [pagina homonyme del Treccani]).</ref> le qual habeva un enorme importantia pro le conversion de Alessandro e de su familia. Le conversion de Manzoni, tamen, es multo plus cognoscite pro le appellate «miraculo de San Rocco».<ref>{{Cita web|1=http://www.internetculturale.it/opencms/directories/ViaggiNelTesto/manzoni/a9.html|2=Le conversion religiose|3=22 julio 2015|autore=Massimiliano Mancini|editore=Internet Culturale|urlarchivio=https://web.archive.org/web/20130623103016/http://www.internetculturale.it/opencms/directories/ViaggiNelTesto/manzoni/a9.html|dataarchivio=23 junio 2013|urlmorto=sì}}</ref> Le 2 april 1810, durante le festivitates pro le nuptias de Napoleone I e [[Maria Luisa de Austria]], improvisemente explodeva alcun mortarettos e le turba que impleva le stratas separava Manzoni de su sposa,<ref>{{cita|Ginzburg|1989|p. 29}}.</ref><ref>{{cita|Boneschi|p. 248}}.</ref> le qual, pulsate per le gente, se trovava sur le scalones del [[Ecclesia de San Rocco (Parigi)|ecclesia de San Rocco]], in rue Saint-Honoré, e se refugia. In le silentio e serenitate de ille templo ille implorava le gratia de retrovar su consorte e, al exito, convertite, poteva reabraciar la.<ref>{{cita|Tonelli|p. 96}}</ref> [[File:Alessandro Manzoni, incisione di Ardinghi.jpg|thumb|alt=Incision de Alessandro Manzoni a 25 annos|Alessandro Manzoni circa le etate de 25 annos in un incision de Ardinghi, in ''Lettere di Alessandro Manzoni'', a cura de [[Angelo de Gubernatis]], Paolo Carrara, Milano 1881.]] Un altere version, reportate per [[Giulio Carcano]], narra in vice de un Manzoni frustrate que, assediate per dubitas spiritual, se haberea rendite in San Rocco clamante: «O Deo! Si tu existe, revela te a me!»,<ref>{{cita|Carcano|p. 11}}.</ref> exiente pois como credente. ==== Degola e le relationes con le Manzoni ==== Initialmente le sacerdote habeva le carga de preparar Enrichetta Blondel al abiura del calvinismo.<ref>{{cita|Boneschi|p. 247}}:{{Citation|Le 9 april 1810 initia formalmente le instruction catholic de Enrichetta.}}</ref> Ille le demandava de scriber summarios del lectiones de religion catholic (appellate ''ristretti''), pro corriger los pois ipse.<ref>{{cita|Ginzburg|1989|p. 28}}</ref> Le abiura esseva subscripte in un acto official le 3 maio 1810 e celebrate solemnemente le 22 maio in le [[ecclesia de Saint-Séverin]], in presentia del circulo jansenista e del abbate Degola.<ref name="ReferenceB">{{cita|Ginzburg|1989|p. 30}}</ref> Le influentia del sacerdote jansenista es innegabile: le rememora le longe correspondentia que le sacerdote genovese manteneva con Manzoni, con su sposa e con Giulia Beccaria.<ref>{{cita|Tonelli|pp. 115 e ss.}}</ref> Es relativemente facile reconstruer le etapas per le quales Blondel se convertite al catholicismo, ma le motivo non es clar. Probabilemente Manzoni, qui esseva «un animo non veramente ribelle», acceptava con fastidio un matrimonio non benedicte, e iste situation, quando le filia esseva inscribite in le registro del baptismos, debeva metter le in imbarasso.<ref>{{cita|Momigliano|p. 16}}</ref> === Le retorno in Italia (1810-1812) === ==== Inter via del Morone e Brusuglio. Le familia ==== [[File:8862 - Milano - P.za Belgiojoso - Casa del Manzoni - Foto Giovanni Dall'Orto - 14-Apr-2007.jpg|left|thumb|alt=Fachada del Casa Manzoni a Milano|Le [[Casa Manzoni]], viste ab [[piazza Belgioioso]] a [[Milano]]. Acquirite in 1813 per le scriptor, illo esseva le residentia urban de su familia usque a 1873, anno del morte de Manzoni. Hodie illo alberga le "Museo manzoniano", le "Centro de studi manzoniani" e le "[[Società Storica Lombarda|Società Storica lombarda]]".<ref>{{Cita web|url=[http://www.casadelmanzoni.it|titolo=Casa](http://www.casadelmanzoni.it|titolo=Casa) del Manzoni|accesso=21 januario 2026|editore=Casa del Manzoni}}</ref>]] Quanto le spirito de Manzoni se habeva cambiate durante le ultime menses del residentia parisin, o melio, quanto illo esseva in contradiction con le valores e le modelos precedente, es difficile dicer. Certemente le grande citate francese, capital del belle mundo e del intellectuales del epocha, non exerceva plus alcun fascino super ille.<ref name="ReferenceB"/><ref>Ciò emerge da {{cita|Sforza|p. 90}}:{{Citation|Solo la vostra presenza mi lega ancora a questa città, che per il resto non esercita su di me alcuna attrattiva.|Lettera al Fauriel (29 maggio 1810)|Il n'y a que vous qui m'attachez encore à ce Paris que je n'aime point du tout pour tout le reste.|lingua=fr}}</ref> In besonio de tranquillitate, Manzoni quitava [[Parigi]] con le familia le 2 junio, dirigite verso [[Brusuglio]], ubi ille arrivava, malgrado alcun inconvenientes,<ref>{{cita|Ginzburg|1989|p. 31}}:{{Citation|Arrivati a Lione, s'ammalò Giulia e s'ammalò la bambina [Giulia Claudia]. Enrichetta era incinta, o credeva di esserlo; soffriva di disturbi che le sembravano segni di gravidanza. Manzoni dovette farsi togliere un dente.}}</ref> alcun septimanas plus tarde. Ibi, tamen, ille incontrava le ira del familia Blondel, irate per le conversion de Enrichetta al catholicismo, un resentimento que non diminuiva con le passar del annos.<ref>{{cita|Ginzburg|pp. 30-31}}</ref> Le Manzoni alternava periodos a Brusuglio e in le citate, habente durante le belle saison lor residentia in le villa extra le porta, ubi Alessandro se dedicava al agricultura. A Milano illes se establiva durante quasi duo annos al numero 3883 de via S. Vito al Carobbio,<ref>{{cita|Boneschi|p. 251}}</ref> pro pois passar un anno in le [[Casa Beccaria|palatio del Beccaria]], in [[via Brera]], usque al 2 octobre 1813, quando le scriptor acquisiva un casa in via del Morone, al numero 1171 (hodie 1).<ref name="Par97">{{cita|Parenti|p. 97}}</ref> Manzoni habeva sempre essite habituate a viver in medio del verdor: le nove habitation, que dava super piazza Belgioioso, habeva «un jardin proprie interne, con un certe qual sensation de claustro, absolutemente lo que esseva convenibile al indole de Manzoni».<ref>{{cita|Radius|p. 55}}</ref> In via del Morone le autor haberea passate le resto de su vita. Durante le annos sequente le membros del familia, qui alternava lor residentia inter le palatio urban e le villa de Brusuglio, cresceva in numero.<ref name="Family">{{Cita web|url=http://www.casadelmanzoni.it/content/la-famiglia-manzoni#n10|titolo=La Famiglia Manzoni|accesso=21 januario 2026|editore=Casa del Manzoni|urlarchivio=https://web.archive.org/web/20160311035010/http://www.casadelmanzoni.it/content/la-famiglia-manzoni#n10|dataarchivio=11 martio 2016|urlmorto=sì}}</ref> Post Luigia, nascite e morte le mesme die (5 septembre 1811), le 21 julio 1813 nasceva in via Brera le prime filio mascule, [[Pietro Luigi Manzoni|Pietro Luigi]]. Le 25 julio 1815 le casa de via del Morone esseva allietate per le nascentia de Cristina,<ref name=":5"/><ref name="Par97" /> posteriormente sposa de Cristoforo Baroggi. Durante le annos sequente nasceva anque Sofia (12 novembre 1817), sposa de Lodovico Trotti; [[Enrico Manzoni|Enrico]] (7 junio 1819); Clara (augusto 1821), qui viveva duo annos; Vittoria (martio 1822), sposa desde 1846 de [[Giovanni Battista Giorgini (1818-1908)|Giovanni Battista Giorgini]]); [[Filippo Manzoni|Filippo]] (martio 1826), sposo de Erminia Catena; e Matilde in maio 1830, le ultime, morte celibe.<ref name=":5"/> ==== De Degola a Luigi Tosi: le nove guida spiritual ==== [[File:Luigi Tosi.jpg|thumb|alt=Portrait de Luigi Tosi|Luigi Tosi.]] Ante de partir, le Manzoni habeva demandate al sacerdote jansenista de indicar les un persona digne de confidentia que poterea continuar su opera de assistentia spiritual.<ref>{{cita|Parenti|p. 81}}</ref> Le 30 maio Degola scribeva un littera de recommendation pro don [[Luigi Tosi (vescovo)|Luigi Tosi]], canonic de [[Basilica di Sant'Ambrogio|San Ambrosio]] e etiam ille jansenista.<ref>{{cita|Tonelli|p. 120}}</ref> Tanto Giulia como Alessandro habeva un excellente impression de Tosi, como se pote deducer del parolas del scriptor: «Le dignissime Canonic Tosi esseva visitate per mi matre e me <nowiki>[…]</nowiki>, e esseva trovate un digne amico de Degola; e isto suffice pro su elogio».<ref>{{cita|Sforza|p. 98}}</ref> Le sacerdote se recava regularmente etiam a Brusuglio, quando le familia ibi remaneva, e manteneva su function de [[guida spiritual]] durante multe annos, etiam post su election a [[diocesi di Pavia|episcopo de Pavia]], occurrite in 1823. A Alessandro, como a su sposa e a su matre, le [[eucaristia]] non habeva ancora essite administrate. Post un breve preparation, Manzoni se [[Penitenza (sacramento)|confessava]] le 27 augusto e le 15 septembre, insimul con Giulia e Enrichetta, se accostava pro le prime vice al Communion,<ref>{{cita|Tellini|2007|pp. 24-25}}</ref> ben que le percurso de conversion complete esseva ancora multo longe. De facto, in augusto 1811, le neophyto inviava a Degola e Tosi litteras in le quales ille les demandava respectivemente de orar «proque place al Senior scuoter mi lentor in su servicio e liberar me de un tepore que me tormenta e me humilia», e affirmava que «malgrado mi profunde indignitate, io senti quanto le Omnipotentia del Gratia Divine pote operar in me».<ref>{{cita|Sforza|p. 127}}</ref> === Le quindecim annos creative (1812-1827) === {{Vide etiam|Obras de Alessandro Manzoni}} [[File:Molteni Giuseppe, Alessandro Manzoni.jpg|left|thumb|alt=Portrait de Alessandro Manzoni per Giuseppe Molteni|[[Giuseppe Molteni]], ''Alessandro Manzoni'', oleo sur tela, 1835, [[Pinacoteca de Brera]].]] ==== Introduction ==== Expression jam adoptate per le critica litterari,<ref>{{Cita|Guglielmino-Grosser|p. 229}}; {{Cita|Marchese|p. 28}}.</ref> le ''quindecim annos creative'' sole indicar ille arco temporal durante le qual Manzoni, jam convertite al catholicismo e al ideas romantic, se dedicava al redaction de su obras litterari principal, ab le poesia sacre usque al poesia civil, ab le essayes philosophic-religiose usque al tragedias, pro arrivar finalmente al redaction del prime grande romanzo del historia del litteratura italian. In tote iste generes, Manzoni introduceva elementos nove e revolutionari in relation al tradition litterari: le ''Hymnos Sacre'' revela le coralitate del poesia christian de Manzoni;<ref name="GG230">{{Cita|Guglielmino-Grosser|p. 230}}.</ref> le tragedias, in nomine del verisimilitude, se distacca del unitates aristotelic e revela ille interesse progressive pro le sentimentos human que trovara lor plen expression in le romanzo. ==== Le ''Hymnos Sacre'' ==== {{Vide etiam|Hymnos sacre}} Ab iste momento su vita e su arte essera plenmente conforme al fide e al necessitate de divulgar la per le exemplo e per le obras. In 1812 ille comenciava le redaction del ''[[Hymnos sacre]]''. Ille voleva scriber in iste ordine ''Le Natal'', ''Le Epiphania'', ''Le Passion'', ''Le Resurrection'', ''Le Ascension'', ''Le Pentecoste'', ''Le Corpore del Senior'', ''Le Cathedra de Sancte Petro'', ''Le Assumption'', ''Le Nomine de Maria'', ''Omnes Sanctos'' e ''Le Mortos'',<ref>{{cita|Tonelli|p. 137}}</ref> ma ille portava a termino solmente cinque: ''Le Resurrection'', ''Le nomine de Maria'', ''Le Natal'', ''Le Passion'' e ''[[Le Pentecoste (Hymnos sacre)|Le Pentecoste]]''. Le prime quatro esseva scribite inter april 1812 e octobre 1815 e publicate in un volumine presso le editor milanese Pietro Agnelli al fin de 1815,<ref>{{cita|Tellini|2007|p. 26}}</ref> durante que le redaction de ''Le Pentecoste'', initiate in 1817, esseva completate solmente cinque annos plus tarde, retardate per altere obras al quales le autor se dedicava in le mesme annos, inter le quales se distingue le duo tragedias e le prime version del romanzo. ''Le Omnes Sanctos'' (1830-1847) remaneva in stato de fragmento, como altere possibile additiones al ''Hymnos'' (''[[Le Natal de 1833]]'' e le brevissime ''Deo in le natura''). Le poesia religiose de Manzoni es completate per le ''Strophes pro un Prime Communion''. Le intention del autor es un poesia popular, del qual le stilo se allontana talora proque ancora influentiate per le formation [[neoclassica]],<ref>{{cita|Galletti|pp. 105 e ss.}}</ref> pro retornar pois al communitate del credentes (le ''[[ecclesia]]'' christian) que leva, insimul con le poeta, un canto de laude a Deo, le unic securitate contra le mal sempre dominante in le Historia.<ref>{{cita|Ferroni|p. 46}}:{{Citation|Le voce del poeta se immerge in le medio del populo que vive le rito, e al mesme tempore participa, con spirito agonistic, al conflicto sempre in curso inter le ben e le mal.}}</ref><ref>{{Cita|Guglielmino-Grosser|pp. 229-230}}.</ref> Iste dimension coral emerge super toto in le ''Pentecoste'', ubi le «filios de Eva» (v. 71), dispersate in tote le mundo, trova unitate in le fide in Deo.<ref name="GG230"/> ==== Le 1814 e le ''Odes'' ''civil'' ==== [[File:Prina lynched.jpg|thumb|alt=Impression de epocha representante le linciamento de Giuseppe Prina|Le linciamento de Giuseppe Prina in un impression de epocha.]] Durante que Manzoni elaborava le ''Hymnos Sacre'', le situation politic international se deteriorava rapidemente: [[Napoleone Bonaparte|Napoleone]], fortemente debilititate post le disastrose [[Campania de Russia]] de 1812, cadeva in le grande [[Battalia de Lipsia]] de 1813. In consequentia, anque le [[Stato satellite|Statos satellites francese]], inter le qual [[Regno de Italia (1805-1814)|Regno de Italia]], cadeva sub le colpos del coalition austro-russe, obligante [[Eugenio di Beauharnais]] a fugir de Milano e permittente assi al austriacos de [[Campania de Italia (1813-1814)|reentrar in Lombardia]]. Manzoni viveva iste momentos dramatic con grande angustia, assistente ab su palatio de via del Morone, le 20 april 1814, al linciamento del ministro del financias [[Giuseppe Prina]], le violentia del qual (vivamente deplorate per le scriptor) es narrate in un littera a Fauriel.<ref>{{cita|Ginzburg|pp. 43-44}}:{{Citation|La nostra casa per l'appunto è situata molto vicino a quella dov'egli abitava di modo che abbiamo udito per alcun ore le grida di quelli che lo andavano cercando, il che tenne mia madre e mia moglie in angosce crudeli, anche perché pensavano che non si fermassero a questo. E invero alcuni malintenzionati volevano approfittare di quel momento d'anarchia per prolungarlo, ma la guardia civica seppe fermarlo con coraggio, una prudenza e un'operosità quanto mai degni di lode.}}</ref> A parte le episodio de Prina, Manzoni participava intensemente al [[Cade del Regno de Italia (1814)|tentativo de mantener independente le Alta Italia]] con un regno cuje sovrano haberea essite justo le viceré Eugenio di Beauharnais, subscribente un petition presso le potencias victoriose reunite a [[Parigi]].<ref>{{cita|Fabris|p. 98}}</ref> Poeticamente ille contribuiva al sentimento patriotic con le redaction de duo [[Canzon (metrica)|canzones]], ambes remanente incomplete:<ref>{{cita|Tellini|2007|pp. 83-85}}</ref> ''[[April 1814]]'', in le qual le terre-moto politic milanese es evocate in un perspectiva patriotic e de denuncia contra le politica napoleonian,<ref>{{cita|Nigro|p. 44}}:{{Citation|Manzoni ha scritto la canzone antinapoleonica ''Aprile 1814'' nel linguaggio (rivoltato) delle illusioni della rimeria napoleonica, […]}}</ref> e ''[[Le proclamation de Rimini]]'' (april 1815), in le qual ille reflecte super le [[Proclamation de Rimini|discurso del mesme nomine]] tenite per [[Gioacchino Murat]] pro le defension de Italia, presentante le como un liberator inviate per Deo pro subtraher le italianos al sclavitude.<ref>''Il proclama di Rimini'', p. 699, vv. 36-44: «Egli è sorto, per Dio! Sì, per Colui / Che un dì trascelse il giovinetto ebreo / Che del fratello il percussor percosse; / E fattol duce e salvator de' suoi, / Degli avari ladron sul capo reo / L'ardua furia soffiò dell'onde rosse; / Per quel Dio che talora a stranie posse, / Certo in pena, il valor d'un popol trade;…».</ref> ==== Manzoni e le debatto inter classicistas e romanticos ==== [[File:Sulla maniera e la utilità delle traduzioni.pdf|thumb|left|alt=Prime pagina del articulo de Madame de Staël super le Biblioteca Italiana|Anne Louise Germaine de Staël, ''Super le maniera e le utilitate del traductiones'', traduction de Pietro Giordani in le ''[[Biblioteca Italiana]]'' (januario 1816). Le articulo suscita le initio del debatto inter classicistas e romanticos.]] Le annos sequente al conversion esseva assatis significative pro le panorama litterari e italian. Italia, ancora ligate a un firme tradition classicista, esseva obligate a confrontar se con le nove clima romantic europee. In januario 1816, le intellectual francese [[Madame de Staël]] publicava, traducite in italiano in le prime numero del ''[[Biblioteca Italiana]]'', un articulo intitulate ''[[Super le maniera e le utilitate del traductiones]]'', in le qual illa criticava le italianos qui se obstinava a remaner ligate a un rhetorica vacue, ignorante le novitates proveniente de Germania e de Anglaterra.<ref>{{cita|Ferroni|p. 27}}</ref><ref>{{Cita web|url=http://www.internetculturale.it/opencms/directories/ViaggiNelTesto/manzoni/a11.html|titolo=Le polemiche romantiche|accesso=23 januario 2026|autore=Massimiliano Mancini|editore=Internet Culturale|urlarchivio=https://web.archive.org/web/20150924035719/http://www.internetculturale.it/opencms/directories/ViaggiNelTesto/manzoni/a11.html|dataarchivio=24 septembre 2015|urlmorto=sì}}</ref> Al successive ''querelle'' inter classicistas (con [[Pietro Giordani]] al testa) e romanticos (inter le qual se distingue [[Ludovico di Breme]] e [[Giovanni Berchet]]), Manzoni non participava activemente. Ben que ille esseva del parte del romanticos e participava al ''Cameretta'' litterari animate per [[Ermes Visconti]], [[Gaetano Cattaneo]], [[Tommaso Grossi]] e super toto per le poeta dialectal [[Carlo Porta]],<ref>{{cita|Ferroni|p. 31}}.</ref><ref>{{Cita web|url=http://www.internetculturale.it/opencms/directories/ViaggiNelTesto/manzoni/a12.html|titolo=Le Cameretta portiana|accesso=23 januario 2016|autore=Massimiliano Mancini|editore=Internet Culturale|urlarchivio=https://web.archive.org/web/20150924035721/http://www.internetculturale.it/opencms/directories/ViaggiNelTesto/manzoni/a12.html|dataarchivio=24 septembre 2015|urlmorto=sì}}</ref> ille refusava de collaborar tanto con le ''Biblioteca Italiana'' como con ''[[Le Conciliator]]''.<ref name=":5"/> Ultra le interesse pro le poetic christian, esseva determinante le [[neurosi|neurosis depressive]] que colpava Manzoni desde 1810 e su difficultate a parlar in publico, factores que le fortiava a un vita retirate in su possessiones de Brusuglio o in le quiete de su palatio milanese.<ref name="tellini">{{cita|Tellini|2007|pp. 24-27}}</ref> ==== Le production teatral ==== {{Vide etiam|Pensamento e poetica de Alessandro Manzoni}} Decisive esseva le impression que Manzoni lassava in le [[historia del teatro italian]]. Il interveniva super le structura e le finalitate mesme del drama, que, secundo le scriptor, non debe describer le abstracte ma le verosimil e le motiones del anima del protagonistas, excludente le artificialitate del [[unidades aristotelic]].<ref>{{cita|Tellini|2007|p. 88}}</ref> Le fructos de iste reflexiones, emergite in le ''[[Littera a Monsieur Chauvet]]'' (1820), se collige in le tragedia ''[[Le Comte de Carmagnola]]'',<ref>Initiate le 15 januario 1816, illo esseva editate a Milano solmente in 1820 presso le editor Vincenzo Ferrario ({{Cita|Tellini|2007|p. 90}}).</ref> cuje redaction esseva retardate per le problemas de natura nervose que affligeva le autor<ref>{{Cita|Floriani}}:{{Citation|A chiusura del biennio, riprendendo i contatti con Fauriel nelle tre lettere del 1816, il M<nowiki>[anzoni]</nowiki> sembrava un altro uomo [...] in quella del 25 marzo rievocò i tempi di Meulan, confessando i disturbi nervosi ma anche l'entusiasmo per il lavoro (una tragedia dedicata a lui, "son meilleur ami").}}</ref> e per le labor in le ''Observationes super le moral catholic''.<ref>{{Cita|Floriani}}:{{Citation|Il lavoro sul Carmagnola durò fino al settembre 1819. Mentre lo scriveva il M<nowiki>[anzoni]</nowiki> compose la Pentecoste, iniziata nel giugno 1817 e sospesa alla definizione di 10 strofe, poi rifiutate. Nel 1818 il Carmagnola fu a sua volta sospeso, uscendo poi, per cura di E<nowiki>[rmes]</nowiki> Visconti, all’inizio del 1820, mentre il M<nowiki>[anzoni]</nowiki> si trovava a Parigi.}}</ref> Le secunde tragedia, ''[[Adelchi (Manzoni)|Adelchi]]'', esseva editate in 1822, durante que in le mente comenciava a delinear se le vision narrative del romanzo.<ref name=":5"/> ==== Le crise de 1817 e le ''Observationes super le moral catholic'' (1818-1819) ==== {{Vide etiam|Observationes super le moral catholic}} [[File:Jean Charles Simonde de Sismondi (1773-1842).png|thumb|left|alt=Portrait de Jean Charles Léonard Simonde de Sismondi|[[Jean Charles Léonard Simonde de Sismondi]].]] In le primavera de 1817 Manzoni habeva un breve crise spiritual,<ref>{{cita|Tonelli|p. 160}}</ref> determinate per plure factores, in particular per le appoio del Ecclesia al restauration: le liberal Manzoni non comprendeva le conflicto inter le religion christian, in le qual ille fermemente credeva, e le orientation politic del Ecclesia catholic, que ille non compartiva.<ref>{{cita|Tellini|2007|p. 101}}</ref> Le disillusion que resulta conduceva al aggravation de su maladia nervose e a un consequent refrigeration in le practica religiose, como se deduce de un littera de [[Luigi Tosi (vescovo)|Tosi]] a [[Eustachio Degola|Degola]], in le qual le patre spiritual del scriptor communicava le superamento del crise (14 junio 1817).<ref>Pro approfondir le question del crise spiritual vide {{cita|Accame Bobbio}}.</ref> Anque con le futuro [[vescovo de Pavia|episcopo de Pavia]] il habeva un parve conflicto, tosto oblidate, quando Manzoni habeva manifestate le desiro de retornar pro un periodo a Parigi, incontrante un opposition que le pareva exagerate.<ref name=":15">{{cita|Tonelli|p. 161}}</ref> Le sacerdote videva in le transferimento un periculo pro le fide del discipulo, qui desiderava in vice revider [[Claude Fauriel|Fauriel]] e sperava obtener beneficio pro su problemas nervose. Manzoni demandava totevia de poter partir, ma in maio le policia le refusava le passaportes.<ref>{{cita|Tonelli|pp. 179-180}}</ref> Temporarimente abandonate le hypothese parisian, Manzoni interrumpeva le ''Comte de Carmagnola'' e se retirava in le campania, ubi ille se immersava in le lectura de textos philosophic que servirea de base al ''Observationes super le moral catholic''.<ref name=":15"/> Le annotationes manzonian al autores studiate es utile pro discoperir qual libros ille studiava in ille menses e como ille les judicava: illas a [[John Locke|Locke]], a [[Étienne Bonnot de Condillac|Condillac]] e a [[Destutt de Tracy]] demonstra le distantia de Manzoni ab lor pensamento.<ref name=":15"/> In preparar le ''Observationes'', su attention se dirigeva super toto al ''[[Historia del Republicas Italiane]]'' de [[Jean Charles Léonard Simonde de Sismondi|Sismondi]], cuje dece-sexte e ultime volumina sortiva a Parigi in 1818. Le obra contineva in le ultime tomo violente accusationes contra le catholicismo, lo que suscitava un reaction indignate del canonico Tosi, qui demandava a Manzoni de responder.<ref group=N>Secundo {{cita|De Gubernatis|pp. 146-147}}, Tosi obligava Manzoni, como penitentia pro le vita anticlerical e atheistic de su prime juventute, a scriber un tractato in defension del religion catholic, arrivante mesmo a «chiude<nowiki>[re]</nowiki> in camera Alessandro Manzoni, perché mandasse innanzi il libro sulla ''Morale cattolica'' che non voleva andare avanti».</ref> Iste [[apologetica|obra apologetic]] esseva publicate in 1819 con le titulo ''Super le Moral Catholic, observationes de Alessandro Manzoni, Parte prime''.<ref>{{Cita web|url=http://www.internetculturale.it/opencms/directories/ViaggiNelTesto/manzoni/b32.html|titolo=La ''Morale Cattolica''|accesso=24 januario 2026|autore=Massimiliano Mancini|editore=Internet Culturale|urlarchivio=https://web.archive.org/web/20150924035735/http://www.internetculturale.it/opencms/directories/ViaggiNelTesto/manzoni/b32.html|dataarchivio=24 septembre 2015|urlmorto=sì}}</ref> ==== Le secunde residentia parisian (1819-1820) ==== [[File:Thierry, Augustin, BNF Gallica.jpg|thumb|alt=Portrait del historiographico Augustin Thierry|[[Augustin Thierry]].]] Ja desde [[1817]] Manzoni pensava de retornar a [[Paris]], loco felice del juventute ubi ille sperava poter sanar del crises de nervos sempre plus accentuate.<ref>Isto se deduce de un littera que le oncle de Manzoni, [[Giulio Beccaria]], inviava a su nepote qui non succedeva a recuperar su sanitate ({{Cita|Ginzburg|1989|p. 53}}).</ref> Le partita, tamen, esseva sempre remandate a causa del difficultate de obtener le passaportes.<ref>{{Cita|Ginzburg|1989|p. 49}}</ref> Illos esseva concedite per le autoritates austriac solmente in [[1819]], e le integre familia partiva pro [[Francia]] le 14 septembre.<ref>{{cita|Tonelli|p. 188}}</ref> In le capital francese Manzoni frequentava le historiographico [[Augustin Thierry]] e le philosopho [[Victor Cousin]].<ref>{{cita|Tellini|2007|p. 29}}</ref> Le cognoscentia de Thierry influentiava de maniera importante le conception manzonian del historia, e un certe importantia habeva etiam le [[spiritualismo]] de Cousin. Ben que le ideas de iste ultime non esseva totalmente heterodoxe in materia de religion, certe de su affirmationes le impressionava, como: «Sans Dieu, l'homme et la nature restent un mystère» (sin Deo, le homine e le natura remane un mysterio),<ref>{{cita|Cousin|p. 31}}; a notar que le curso universitari de Cousin habeva loco justamente durante le residentia parisian de Manzoni.</ref> o «La loi suprème, c'est […] la sainteté, le dévouement, la charité, l'amour du prochain; c'est surtout l'amour de Dieu» («Le lege supreme consiste […] super toto in le sanctitate, le devotion, le caritate, in le amor del proximo; illo se manifesta super toto in le amor de Deo»).<ref>{{cita|Cousin|p. 112}}</ref> Manzoni, tamen, non trovava beneficio in le residentia parisian: le crises de nervos non habeva passate, e ille comenciava sentir nostalgia de su casa. Assi, post justo un anno, le 25 julio partiva de Paris con tote le familia pro retornar a Milano le 8 augusto.<ref name=":2"/> Passate le estate, comenciava le annos le plus frenetic del quindecim annos creative, in le quales Alessandro elaborava ille conceptos religiose e providentialistic que trovarea lor culmino in [[Adelchi (Manzoni)|''Adelchi'']] e in le [[Il cinque maggio|''Cinque maggio'']], bases fundamental pro le structura de ''[[I promessi sposi]]'', insimul con le initio del reflection linguistic, structural e artistic super le genere del romanzo ipse. ==== Le biennio 1820-1822: le bases del romanzo ==== {{Vide etiam|Il cinque maggio|Marzo 1821|Adelchi (Manzoni)}} [[File:Steuben - Mort de Napoleon.jpg|thumb|left|alt=Pictura del morte de Napoleone a Sancta Helena|[[Charles de Steuben]], ''Morte di Napoleone I a Sant'Elena, il 5 maggio 1821'', oleo sur tela, 1828.]] In novembre de [[1820]] Manzoni comenciava le tragedia de [[Adelchi (Manzoni)|''Adelchi'']].<ref name=":16">{{cita|Tellini|2007|p. 120}}</ref> Post haber completate un prime abboço in le primavera de [[1821]], ille se distaccava subitamente de illo pro reprender le poesia civil con le redaction de ''Marzo 1821'', ode celebrante le presupponite invasion del [[Lombardo-Veneto]] per le tropas sardo-piemontese post le abdication de [[Vittorio Emanuele I]]. Scribite inter le 15 e le 17 martio,<ref name=":16"/> iste ode revela, in comparation con illos de septe annos ante, un major compactitate structural e securitate tanto in le linguage como in le tractamento del estados de anima del patriotas. Post que le euphoria general se extingueva post le fallimento del [[motos de 1820-1821]], Manzoni reprendeva le [[Adelchi (Manzoni)|''Adelchi'']], comenciante a studiar varie fontes historic (reelaborate in le coeve ensayo ''[[Discorso sopra alcuni punti della storia longobardica in Italia]]'')<ref name=":5"/> a fin que existeva concordantia inter le ''vero historic'' (le eventos realmente occurrite) e le ''vero poetic'' (le ''inventio'' narrative), conception apprendite al schola de Thierry e del ''idéologues''. [[File:Adelchi.jpg|thumb|right|alt=Illustration del morte de Adelchi|Representation del morte de Adelchi]] Le anno [[1821]], tamen, esseva plen de eventos significative: ultra le motos supra mentionate, le 5 maio moriva sur le [[isola de Sancta Helena]] le exiliate [[Napoleone Bonaparte]]. Le novella arrivava in Europa solmente in julio; Manzoni la legeva in le ''[[Gazzetta di Milano (1816-1875)|Gazzetta de Milano]]'' le 17 julio 1821<ref name=":17">{{cita|Tellini|2007|p. 138}}</ref> e remaneva profundemente turbate. Fascinate per le titanismo e le genio de Napoleone,<ref group=N>Le vv. 31-36 del Ode monstra le admiration de Manzoni pro le condottiero: «Fu vera gloria? Ai posteri / l'ardua sentenza: nui / chiniam la fronte al Massimo / Fattor, che volle in lui / del creator suo spirito / più vasta orma stampar».</ref> inter le 18 e le 20 julio<ref name=":17"/> ille componeva [[Il cinque maggio|''Le cinque maio'']]. In le ode, le scriptor vide le grandor del Imperator non tanto in le actos terrestre, quanto in haber comprendite, per medio del suffrentias del exilio, le vanitate del glorias passate e le importantia absolute del [[Salvation (religion)|Salvation]]. Le parallelo con le vicissitudes de [[Adelchi (principe)|''Adelchi'']] e de [[Desiderata (moglie di Carlo Magno)|''Ermengarda'']] monstra le formulation de ille ''provvida sventura'' que devenira central in ''[[I promessi sposi]]''. ==== Del ''Fermo e Lucia'' a ''I promessi sposi'' (1821-1827) ==== {{Vide etiam|I promessi sposi}} [[File:I promessi sposi-008.jpg|left|thumb|alt=Antiporta del edition de 1840 de I promessi sposi|[[Frontispicio#antiporta|Antiporta]] del edition de ''I promessi sposi'' de 1840, illustrate per [[Francesco Gonin]].]] Manzoni initiava le redaction de ''Fermo e Lucia'' le 24 april 1821,<ref group="N" name="Manz.B.II">«24 Ap.le 1821» e «17 7bre 1823» es le datas apposite respectivemente al initio e al fin del prime manuscripto autograph anepigraph del ''Fermo e Lucia''. Vide: {{Cita manoscritto|autore=Alessandro Manzoni|titulo=[Fermo e Lucia]|url=https://www.alessandromanzoni.org/manoscritti/624|data=24 april 1821-17 septembre 1823|citate=Milano|ente=[[Bibliotheca National Braidense]]|collocation=Manz.B.II}}.</ref> ma initialmente interrumpeva le labor.<ref>Illo es apprendite del littera a [[Claude Fauriel]] del 3 novembre 1821, in le qual Manzoni declara: «mon roman à peine commencé a été mis de côté», "mi romanzo appena incominciato è stato messo da parte" ({{Cita|Sforza|p. 213}}).</ref> In le quiete del villa de Brusuglio ille lo habeva comenciate post haber legite romanos europee, specialmente anglese, in particular le [[Ivanhoe|''Ivanhoe'']] de [[Walter Scott]] traducite in francese,<ref name=":18">{{cita|Tonelli||p. 242}}.</ref> proque le [[litteratura italian]] se habeva concentrate usque alora super altere generes prosaic. Sequentemente le methodologia ja adoptate pro le tragedias, le autor initiava un ver e proprie labor de documentation historic, fundate super le lectura del ''Historia patria'' de [[Giuseppe Ripamonti]] e del ensayo ''Sul commercio de' commestibili e caro prezzo del vitto'' de [[Melchiorre Gioia]].<ref>{{Cita|Varotti|p. 26}}</ref> Le prime minuta del ''Fermo e Lucia'' (titulo suggerite per le amico Ermes Visconti, como testificate in un littera del 3 april 1822 a [[Gaetano Cattaneo]],<ref>{{Cita|Vitale|p. 58}}</ref>) terminate le 17 septembre 1823,<ref group="N" name="Manz.B.II" /> consiste de folios de protocollo dividite in duo columnas: a dextera le texto, a sinistra le correctiones. Le secunde redaction del romanzo con le titulo ''Gli sposi promessi'', post le finition de [[Adelchi (Manzoni)|''Adelchi'']] e le composition de [[Il cinque maggio|''Le cinque maio'']], es databile inter 1823 e 1825. Le obra esseva finalmente publicate ab 1825 a 1827 con le titulo definitive ''I promessi sposi''. Le passage de ''Fermo e Lucia'' – cuje structura narrative resultava pauco harmoniose a causa del division in tomos e de ample partes dedicate al [[Monaca di Monza|soror Gertrude]]<ref>{{Cita|Guglielmino-Grosser|p. 232}}:{{Citation|[…] nel caso di Gertrude quel che diventa la "sventurata rispose" era una lunga dettagliata descrizione della caduta nell'abiezione da parte della monaca, […]}}</ref> – a ''I promessi sposi'' esseva alquanto travaliate pro le redefinition del architectura del obra.<ref>{{cita|Tellini|2007|pp. 164-167}}</ref> Ultra le problema expositive, Manzoni se rendeva conto del linguage artificiose e litterari usate per ille, elemento que non correspondeva al exigentias realistic verso le qual tendeva su poetica.<ref>{{cita|Tellini|2007|p. 171}}:{{Citation|…dopo lo studio attento dei classici, la lettura degli stranieri principalmente francesi, la conversazione colta con i propri concittadini, lo scrittore italiano può… accoglie<nowiki>[re]</nowiki> ciò che resta nella cosiddetta "buona lingua" illustre… Di tale fatta è appunto la veste linguistica del ''Fermo e Lucia'': una miscela di laboratorio costruita ''in vitro''…}}</ref> Eligente le [[Dialetti toscani|toscan]] como lingua colloquial pro su personas,<ref name=":20">{{cita|Ferroni|p. 64}}</ref> ille publicava le dicite ''ventisettana'' (nomine date al prime edition de ''I promessi sposi'') ma, conscie del necessitate de ascoltar directemente le eloquentia de ille region, decideva de partir pro [[Florentia]]. === Le viage in Toscana (1827) === ==== Le Gabinetto Vieusseux e le bases del ''Quarantana'' ==== [[File:Giovan Pietro Vieusseux.jpg|thumb|right|alt=Portrait de Giovan Pietro Vieusseux|Photographia de Gian Pietro Vieusseux, fundator del correspondente loco cultural]]In [[1827]] Manzoni se transfereva a [[Florentia]] pro proceder al redaction final del romanzo, corrigite al nivello formal e stylistic, de maniera a entrar in contacto con e "viver" le lingua florentin del personas cultivate, que representava pro le autor le sol lingua del Italia unite. Le viage, initiate le 15 julio, videva le integre familia Manzoni (le filios, le vetere matre Giulia e le sposa Enrichetta) passar per [[Pavia]] – ubi illes se fermava pro salutar le canonico Tosi, devenite [[episcopato de Pavia|episcopo del citate]] –, [[Genova]], [[Lucca]], [[Pisa]]<ref name=":2" /> e arrivar le 29 augusto al capital del [[Granducato de Toscana]].<ref>{{cita|Tellini|2007|p. 234}}</ref> [[File:Alessandro Manzoni FI.jpg|thumb|left|alt=Lapide commemorative del residentia de Manzoni a Florentia|Lapide in memoria del periodo florentin de Manzoni]]Le residentia, que durava usque a octobre, esseva un triunfo pro le scriptor: le membros del [[Gabinetto Vieusseux]] (con a lor testa [[Niccolò Tommaseo]], le mesme [[Giovan Pietro Vieusseux]], [[Giovanni Battista Niccolini]] e [[Gino Capponi]])<ref>{{cita|Tonelli|p. 247}}</ref><ref>{{cita|Tellini|2007|pp. 234-235}}</ref> le recipeva con tote le honores. Anque [[Giacomo Leopardi|Leopardi]], qui non admirava ni compartiva le ideologia e le poetica manzonian, le salutava cordialmente.<ref>Le relationes inter le duo maxime representantes del romanticismo italian esseva characterisate per un cordialitate forçate, debite a visiones litterari e moral opposite. Leopardi, de su parte, non comprendeva le admiration pro le romanzo de Manzoni ({{cita|Tortoreto|pp. 322-336}}.)</ref> Le fama de ''I promessi sposi'' superava presto le circulos litterari, perveniente al corte granducal, ubi [[Leopoldo II de Toscana|Leopoldo II]] in persona recipeva le romanciero. Durante iste encontros, exigente pro Manzoni a causa de su problemas nervose, ille approfundava su investigation linguistic per le contacto directe tanto con le nobilitate florentin como con le populo, e notava le similaritate del terminologia usate per le duo classes. Le fructo de iste observationes esseva fundamental pro le selection del florentin (in loco del toscan generic) como lingua quotidian pro le personas de su romanzo,<ref name=":20"/> selection que le conduceva a revider le obra durante le annos trenta e a publicar lo definitivemente in 1840 (de ubi le nomine de ''Quarantana'') insimul con le ''[[Historia del columna infame]]''. Iste ultime ensayo reprende e disveloppa le thema del [[untor|untor]] e del [[peste]], que ja habeva occupate un parte tanto importante in le romanzo e del qual illo inicialmente constitueva un ''excursus'' historic. === Le annos del silentio (1827-1873) === [[File:Ritratto di Teresa Manzoni Stampa Borri by Francesco Hayez.jpg|thumb|Francesco Hayez, ''[[Portrait de Teresa Manzoni Stampa Borri|Portrait de Teresa Manzoni Borri Stampa]]'', [[Pictura a oleo|oleo]] sur [[Pictura sur tela|tela]], 1849, [[Pinacotheca de Brera]].]] ==== Le prime luctos familial e le secunde matrimonio ==== Le quiete familiar super le qual Manzoni habeva organisate su regime de vita quotidian se frangeva a partir del annos trenta, quando le colpeva le prime luctos familial: le prime esseva illo de su amate sposa Enrichetta, morte le 25 decembre [[1833]] de [[Tuberculose#Altere nomines pro le tuberculose|tabe mesenteric]],<ref>{{cita|Cantù|p. 128}}</ref> contractate a consequentia del numerose gravitationes.<ref>{{cita|Boneschi|p. 348}}</ref> Le dolor de Manzoni esseva tanto grande que, quando in 1834 ille cercava de scriber ''[[Le Natal de 1833]]'', ille non succedeva a completar le obra.<ref>{{cita|Tellini|2007|p. 296}}</ref> Post Enrichetta ille videva morir su amate filia primogenite Giulia, ja sposa de [[Massimo d'Azeglio]], le 20 septembre 1834.<ref>{{Cita|Boneschi|p. 353}}</ref> Le 2 januario [[1837]],<ref>{{cita|Boneschi|p. 363}}</ref> gratias al intervention de su matre e de su amico [[Tommaso Grossi]],<ref>Giulia Beccaria, secundo lo que rememora [[Marta Boneschi]], esseva preoccupate del condition spiritual e psychologic de su filio, preoccupation que illa non celava a Tommaso Grossi ({{cita|Boneschi|pp. 361-362}}).</ref> ille se maritava con [[Teresa Borri]], vidua del conte Decio Stampa e matre de [[Stefano Stampa]], figura al qual Manzoni esseva multo attachate.<ref>Le filiaste de Manzoni, in 1885, publicava un libro ric de anecdotas, phrases e habitos de su patre per matrimonio, in le tentativa de completar e meliorar le portrait que Cantù nos habeva transmittite: {{cita|Stampa|p. 292}}.</ref> Le nove sposa, al contrario de Enrichetta, esseva dotate de un forte personalitate e de un bon cultura litterari.<ref>{{Cita|Tellini|2007|p. 37}}</ref> A causa de su character protective verso le marito, Teresa entrava tosto in conflicto tanto con le vetere socera como con Grossi, qui debeva abandonar le palatio de via del Morone ubi ille habita ab plus de vinti annos.<ref>{{cita|Boneschi|p. 365}}</ref> Le annos sequente esseva ancora marcate per le morte de multe de su car personas: de su filia Cristina (27 maio 1841),<ref name="Bon381">{{Cita|Boneschi|p. 381}}</ref> sequite duo menses plus tarde per le matre Giulia Beccaria (7 julio)<ref name="Bon381" /> e, finalmente, per le amico [[Claude Fauriel|Fauriel]] (15 julio 1844).<ref>{{cita|Ginzburg|1989|p. 193}}</ref> === Le 1848 e le exilio a Lesa: Antonio Rosmini e le critica al romance === {{Vide etiam|Cinque dies de Milano|Antonio Rosmini}} [[File:Giuseppe Garibaldi visiting Alessandro Manzoni on 15 March 1862.jpg|left|thumb|alt=Pictura de Garibaldi que visita Manzoni|[[Sebastiano De Albertis]], ''[[Giuseppe Garibaldi]] visita Alessandro Manzoni le 15 martio 1862'', [[Pictura a oleo|oleo]] sur [[Pictura sur tela|tela]], 1863. Garibaldi non esseva le sol personalitate politic importante a visitar Manzoni: [[Camillo Benso, conte de Cavour|Cavour]], [[Vittorio Emanuele II]], le estadista anglese [[William Gladstone]],<ref name=":2"/> [[Giuseppe Verdi]] e le [[principes de Piemonte]] [[Umberto I de Savoia|Umberto]] e [[Margherita de Savoia|Margherita]] voleva cognoscer le personalmente.<ref>{{Cita|Bracalini|pp. 66-67}}</ref>]] Milano, como le altere grande citates europee, non esseva immun al [[Motos de 1848|revoltationes que explodeva in tote Europa]]: durante le famose [[cinque dies de Milano|cinque dies]] le patriotas succedeva a expulsar, ben que momentaneemente, le austriacos del [[feldmaresciallo]] [[Radetzky]]. Inter iste homines imbibite del {{'}}, epopeia del Risorgimento'' era etiam le filio de vinti-duo annos de Manzoni, Filippo, qui terminava in carcere al initio del combattimentos.<ref>{{Cita|Cantù|p. 284}}</ref> Si le filio combatteva sur le barricadas, le patre publicava ille odas politic (''[[Aprile 1814]]'', ''[[Le proclamation de Rimini]]'' e ''[[Martio 1821]]'') que, per timor del represalia austriac, ille habeva nunquam publicate.<ref>{{Cita|Tellini|2007|pp. 40-41}}</ref> Al momento del retorno de Radetzky, Manzoni, timente de suffrer repercussion per su supporto moral al causa del Risorgimento, se refugiava a [[Lesa]], ubi su sposa Teresa habeva un villa.<ref>{{cita|Tellini|2007|p. 41}}</ref> Le residentia in Lesa, que durava usque a 1850, non esseva un exilio sterile: a [[Stresa]], non longe, viveva le philosopho e sacerdote [[Antonio Rosmini]], cognoscite de Manzoni ja desde 1827.<ref>{{Cita|Bonola, ''Carteggio''|p. XIII}}</ref> Le retiro al [[laco Maggiore]] serviva al scriptor pro cognoscer melio le anima e le pensamento de Rosmini, de qui ille apprecia profundemente le personalitate e le pietate, ultra le discussiones religiose, linguistic e politic,<ref>Vide, pro un relation inter le duo homines ab un puncto de vista human e intellectual, {{Cita|Riconda|titulo = Manzoni e Rosmini}}.</ref> como se pote deducer del copiose correspondentia epistolar inter le duo.<ref>{{cita|Bonola, ''Carteggio''}}</ref> Ab le puncto de vista strictemente litterari, iste annos videva Manzoni rejectar ille equilibrio inter le vero historic e le vero poetic establite in su romance. Attrahite de plus in plus per le studios linguistic, historic e philosophic, ille senti sempre plus necessari e urgente le recerca del «veritate objective», condemnante – in le ensayo ''[[Obras de Alessandro Manzoni#Del romance historic e, in general, del compositiones miscite de historia e invention|Del romance historic]]'' e in le dialogo ''[[Obras de Alessandro Manzoni|Del Invention]]'', ambes publicate in 1850 – le commixtion inter ''inventio'' e ''historia''.<ref>{{cita|Ferroni|pp. 66-68}}</ref> ==== Le annos del Risorgimento: luctos private e symbolo del Patria ==== {{Vide etiam|Del unitate del lingua e del medios pro diffunder la}} [[File:Illustrazione popolare 1873 - Funerali di Manzoni.jpg|thumb|right|alt=Incision del funerales de Alessandro Manzoni a Milano|Le funerales de Alessandro Manzoni, in un incision del epocha: {{Citation|A mediedie le feretro, precedite per le cento bandieras del scholas e del associationes operari e per le representationes italian, se dirigeva al Cimiterio Monumental, passante per le vias major.|2 = {{Cita|Venosta|pp. 157-158}}}}]] Le annos sequente esseva multo dolorose: in 1853 moriva Tommaso Grossi, in 1855 le amico Rosmini e le anno sequente le filia Matilde, malate desde longe tempore de [[tuberculose]];<ref>{{cita|Tellini|2007|p. 42}}</ref> in 1858 le oncle Giulio Beccaria<ref>{{cita|Boneschi|p. 394}}</ref> e in 1861 le sposa Teresa, cuje salute habeva essite irreparabilemente compromisse annos ante per un graviditate difficile.<ref>{{Cita web|url=http://www.giuliamarucelli.it/teresa-borri-manzoni-vedova-stampa/ |titulo=Teresa Borri Manzoni (vidua Stampa)|autore=Giulia Marucelli|editore=Giuliamarucelli.it|data=9 julio 2012|accesso=26 januario 2026}}</ref> Iste serie de luctos esseva alternate per le conferimento de honorificationes per le nascite [[Regno de Italia (1861-1946)|Regno de Italia]] e per le visitas de illustre hospites. Le 29 februario [[1860]], ancora ante le proclamation official del nove stato unitari, Manzoni esseva nominate [[Senatores del VII legislatura del Regno de Sardinia|senator del Regno de Sardinia]] per meritos verso le patria.<ref>{{Cita web |url=http://notes9.senato.it |titulo=Ficha del senator Alessandro Manzoni |accesso=26 januario 2026 |editore=Senato del Republica |urlarchivio=https://web.archive.org/web/20100126122348/http://notes9.senato.it |dataarchivio=26 januario 2010 |urlmorto=sì}}</ref> Con iste cargo ille votava in [[1864]] in favor del transferimento del capital ab [[Torino]] a [[Firenze]] usque a [[Roma]] esser liberate.<ref name=":2"/> Ab le puncto de vista intellectual, durante le ultime annos ille scribeva ensayos historic, inter illes ''([[Le Revolution francese de 1789 e le Revolution italian de 1859: ensayo comparative]])'',<ref>{{Cita|Mazza Tonucci|pp. 114-115}}</ref> e ensayos linguistic concernente le lingua italian. Como presidente del commission parlamentar sur le lingua, Manzoni redigeva in [[1868]] un relation sur le italiano (''[[Del unitate del lingua e del medios pro diffunder la]]'') adresse al ministro Broglio, in le qual ille cercava un solution practic pro diffunder le florentin in tote Italia.<ref>{{cita|Tellini|2007|pp. 45-46}}</ref> Le 28 junio [[1872]] ille esseva nominate citatano honorari de Roma.<ref>{{cita|Beltrami|p. 126}}</ref> === Le morte e le funerales === [[File:Veduta della chiesa di San Fedele con la statua di Manzoni, Milano.jpg|thumb|left|alt=Fachada del ecclesia de San Fedele a Milano con le monumento a Manzoni|Le ecclesia de San Fedele, ab cuje scalones Manzoni cadeva battente le testa; ante illo le monumento al poeta, inaugurate in 1883.]] Manzoni, a parte le disturbos nervose del qual ille suffreva e un maladia que le colpava in 1858, gaudeva generalmente de bon salute.<ref>{{cita|Cantù|p. 318}}</ref> Le anno [[1873]] esseva tamen le ultime de su vita: le 6 januario ille cadeva battente le testa contra un scalon al exito del [[Ecclesia de San Fedele (Milano)|ecclesia de San Fedele]],<ref name=":5"/><ref>{{cita|Fabris|p. 122}}</ref> causante se un [[trauma cranial]]. Le scriptor se accorgeva, ja post alcun dies, que su facultates intellectual comenciava lentemente a declinar,<ref>{{cita|Fabris|p. 124}}:{{Citation|Ma qualche giorno dopo quel 6 gennaio, egli disse a don Natale Cerioli: "Non si accorge Lei di un decadimento in me? Tutte le idee mi si confondono: non sono più io".}}</ref> usque a cader in un stato [[catatonic]] durante le ultime menses de su vita. Le suffrentias esseva aggravate per le morte del filio major Pietro Luigi, occurrite le 28 april.<ref name="Family" /> Le 22 maio al horas sex e quindec minutas del vespere, Manzoni expirava a causa de un [[meningitis]] contrahite in consequentia del trauma.<ref>{{Cita|Onoranze funebri ad Alessandro Manzoni|p. 27}}</ref> Le corpore esseva imbalsamate per septe medicos incaricate per le Municipio de Milano inter le 24 e le 27 maio.<ref>{{Cita|Onoranze funebri ad Alessandro Manzoni|p. 14; p. 16}}</ref> Al solemne funerales de Stato, celebrate in le [[Duomo de Milano]] le 29 maio, participava le maxime autoritates del Regno,<ref name="ReferenceA">{{Cita|Onoranze funebri ad Alessandro Manzoni|p. 3}}</ref> inter illes le futuro rege [[Umberto I de Savoia|Umberto I]], le [[Ministros del affaires externe del Regno de Italia|ministro del affaires externe]] [[Emilio Visconti Venosta]] e le representationes del [[Camera del deputatos (Italia)|Camera]] e del [[Senato del Regno (Italia)|Senato]]<ref>[[Archivo historic del Senato del Republica]], ''Memoriaweb'', newsletter n. 39 (serie nove), julio 2023, [https://www.senato.it/application/xmanager/projects/leg19/file/Manzoni.pdf ''Memorias de Alessandro Manzoni in le Senato del Regno''], paginas 15 e sequente</ref> e del Provincias e del Citates del Regno.<ref name="ReferenceA"/> Felice Venosta narra le detalios, describente le stato de animo in le qual se trovava le citate: {{Citation|Per le vias un crito de venditores de photographias del grande poeta, de portraits de omne formato, de omne precio… Le parietes del casas esseva tapissate de avisos portante le nomine de Manzoni […] le homines esseva tote in le vias, e medie Milano, sin exaggerar, voleva sequer le feretro al Cimiterio.<ref>{{Cita|Venosta|p. 155}}</ref>|}} == Le debatto super Manzoni == [[File:Tomba Manzoni.jpg|left|thumb|Tomba de Manzoni al ''Famedio'' del Cimiterio monumental de Milano.]] === Le attacco del catholicos reactionari === Le disparition de Alessandro Manzoni non suscitava un unanime cordolio: le mundo catholic plus [[Cattolicismo intransigente|reactionari e clerical]], per exemplo, non deplorava su morte.<ref>Un quadro complete sur {{Cita|Azzolin|p. 26 e ss.|cidAzz}}.</ref><ref>{{cita|Badini Confalonieri|p. 165}}:{{Citation|Le antipathia del intransigentes <nowiki>[catholicos reactionari]</nowiki> pro le scriptor lombarde ha un longe historia, como es ben note, e va del colpos, in le anno de su morte, del ''Civiltà Cattolica'', al opiniones convergente de [[don Bosco]] e de Davide Albertario...}}</ref><ref>Interesante es le studio de {{Cita|Badini Confalonieri}} super le relation inter Manzoni e alcun catholicos intransigente, inter illes le "prime" ultramontanista [[Félicité de Lamennais|Lamennais]].</ref> Anzi, le jesuitas de ''[[La Civiltà Cattolica]]'' passava su morte sub silentio, pro pois lancear se contra le scriptor in le articulo del 26 de junio 1873, ''Alessandro Manzoni e Giuseppe Puccianti''.<ref>{{cita|''La Civiltà Cattolica''|pp. 77-78}}</ref><ref group=N>Pro un rapide introduction a Puccianti, defensor del manzonismo in linguistica, vide: {{Treccani|giuseppe-puccianti|Puccianti, Giuseppe|accesso=26 janvier 2026}}.</ref> In le grave dissidio inter le duo animas del catholicismo italian del epocha, Manzoni esseva considerate le standard per medio del qual le liberales poteva effectuar lor politica laicista e le demolition del poter temporal del papas.<ref group="N">Durante le [[Oitocento]], le christianismo catholic europee esseva dividite inter le [[catholicismo reactionari]], fidel al alliance inter throno e altare, e le [[Christianismo liberal|liberal]], que voleva conciliar le aspirationes del mundo moderne con le fide catholic. Iste ultime linea de tendentia esseva exprimite, in Francia per [[Félicité de Lamennais]] e [[Augustin Thierry]], e in Italia per [[Gino Capponi]], [[Antonio Rosmini]], [[Raffaello Lambruschini]] e Manzoni ({{cita|Giudice-Bruni|pp. 206-207}}). Manzoni, de facto, non condivideva le union inter le [[poter temporal]] e le poter spiritual ({{cita|Cantù|pp. 304-305}}), tanto que ille votava, in su qualitate de senator del Regno de Italia in 1861, pro le transferimento del capital de [[Turin]] a [[Roma]], capital ancora del Stato Pontificio; e acceptava, in 1872, le [[cittadinantia honorari]] del citate del Papas nuper conquerite.({{cita|Tellini|2007|p. 45}})</ref> A iste proposito don [[Davide Albertario]], un del plus ardente criticos del religiositate manzonian e "paradigma" del accusationes dirigite per le zelantes contra le liberal Manzoni,<ref>Vigorelli, p. 462 nota, in {{Cita|Albertario}}:{{Citation|Io ha volite reportar integralmente le articulo de don A[lbertario], proque iste esseva purtroppo le position del clericalismo official, como demonstra simile positiones, a ille tempore, del «Civiltà Cattolica»...}}</ref> non sparniava criticas dur super le ambiguitate del comportamento de Alessandro: [[File:Davide Albertario.jpg|thumb|Don Davide Albertario (1846-1902), un del plus acharnate oppositores del religiositate e del opera manzonian.]] {{Citation|Manzoni non videva o non voleva vider le inganno que le revolution celava detra su promessas de unitate italian [...] Il ergo non se jungeva al defensores del fide; lassava de latere le alte interesses del catholic e faceva su proprie illos del revolution; non pro isto negava le catholicismo, ma lo portava con se in le campo inimic, e le inimicos le accolligeva con applauso, ille e le divin prisionero <nowiki>[le Papa, n.d.a]</nowiki>.<ref>|{{Cita|Albertario}}, p. 457}}</ref>|}}[[Benedetto Croce]], in 1941, reportava que ancora post plure annos le catholicos "intransigente" faceva audir lor voce per medio de [[Giovanni Papini]]:<ref>{{Cita|Croce 1941|p. 387}}</ref> {{Citation|Alessandro Manzoni, ric del sucros le plus venenose del [[Illuminismo|illuminismo]] francese, non vide in le Catholicismo nisi un humanitarismo social con alcun ritos a gustar plus tosto que a aprofundar; attende que mori tote le [[Jansenismo|jansenistas]] italian pro renunciar a su prime tentationes de rigorista fastidiose, e mesmo non le renuncia; representa un Episcopo tanto grande que il es difficile trovar le in le vita e in le historia, extra del Sanctos, durante su sancto non lo es; representa un fratre, troppo dissimile de su pares e superiores; un monacha homicida, lascive e proxeneta; representa un parochiano tanto vile que [[San Johannes Bosco]] nunquam le perdonara; non dice un sol parola, in su longe vita, in defensa del Pontificato roman in le [[Oitocento]], sfidante condemnationes authentic del Santa Sede, al qual obediva, con suffrentia, Episcopos, sacerdotes, laicos; e malgrado toto isto, tote le catholicos le considera le scriptor catholic per excellentia e alcun mesmo le proponerea voluntarimente como sancto.<ref>{{Cita|Croce 1941|p. 386}}</ref>|}} === Le critica litterari super Manzoni === {{Vide etiam|I promessi sposi#Fortuna del romanzo e critica letteraria}} ==== Le mito manzonian: inter luces e umbras ==== [[File:Gadda 1921.jpg|thumb|right|alt=Portrait del scriptor Carlo Emilio Gadda in 1921|Le scriptor milanese [[Carlo Emilio Gadda]].]] Le prime biographias de Manzoni esseva scribite per [[Cesare Cantù]] ([[1885]]), [[Stefano Stampa]], qui publicava su obra anque in 1885 como responsa a alcun inexactitudes de Cantù,<ref name=":14">Vide le integre obra de {{Cita|Stampa}}, cuje scopo es precisamente corriger le inexactitudes del prime biographos.</ref> Cristoforo Fabris, [[Angelo De Gubernatis]] ([[1879]]), durante un parte del litteras esseva publicate per [[Giovanni Sforza (storico)|Giovanni Sforza]] in [[1882]]. Le figura enigmatic del scriptor, constantemente affligite per symptomas depressive e relegite a un vita retirate, incitava [[Paolo Bellezza]] a componer le essay ''Genio e follia in Alessandro Manzoni'' (1898), in le qual ille analysava bizarre phobias del scriptor, como agoraphobia, continue syncopes e le timor del pozzangheras.<ref>{{cita|Albani}}</ref> Manzoni non esseva tamen solmente objecto de investigationes [[Psychoanalyse|psychoanalytic]], ma anque de criticas litterari: primo per le [[Scapigliati]], qui videva in ille le expression del respectabilitate burgese detestate.<ref group="N">Significative es le poema ''Preludio'' de [[Emilio Praga]], in le qual le scapigliato annuncia le hora del «antecristos» in opposition al «Casto poeta que Italia adora» (vv. 13-16). Vide: {{Cita libro|autore=[[Emilio Praga]]|sezione=Preludio|titolo=Penombre|città=Milano|editore=Casa editrice degli autori-editori|anno=1864|pp=5-6}}</ref> Sequeva le criticas de [[Giosuè Carducci]], admirator de ''[[Adelchi (Manzoni)|Adelchi]]'' ma implacabile verso le romanzo,<ref>{{cita|Tellini|2007|p. 323}}</ref> e de [[Luigi Settembrini]], autor del ''Dialogo tra Manzoni e Leopardi'', in le qual ille deride le fide catholic del scriptor.<ref>{{Cita web|url=https://www.zibaldoni.it/2015/05/29/i-funerali-del-manzoni-dialogo-tra-giacomo-leopardi-ed-alessandro-manzoni/|titolo=Dialogo inter Giacomo Leopardi e Alessandro Manzoni|accesso=27 januario 2026}}</ref> Admiratio sin condition veniva, in vice, de [[Francesco de Sanctis]], [[Giovanni Verga]], [[Luigi Capuana]]<ref>{{cita|Tellini|2007|p. 324}}</ref> e [[Giovanni Pascoli]], qui dedicava al romanzo le essay ''L'eco d'una notte mitica'' (1896).<ref>{{cita|Pascoli|pp. 2, 5}}</ref> In le [[Ventesime seculo]], a causa del movimentos anticlassicista del [[avantgardias]], del evolution del lingua e del adolcamento del figura del romanziere que esseva inseniate in le scholas, Manzoni suffreva varie criticas de litteratos e intellectuales: inter illes le "prime" [[Benedetto Croce|Croce]]<ref>In 1921 Benedetto Croce, con su essay {{cita|''Manzoni''}}, affundava le romanzo a causa de su forte impronta religiose, cosa que non facerea de ''I promessi sposi'' un ver obra de arte. In 1952, tamen, ille recognosceva le vitalitate del obra manzonian, admitte que se habeva errate ({{cita|''Tornando sul Manzoni''}}).</ref> e le marxista [[Antonio Gramsci|Gramsci]], qui le accusava de paternalismo. Le plus importante apologia del periodo esseva facite per le philosopho [[Giovanni Gentile]], qui in 1923 le definiva, in un conferentia al [[Teatro alla Scala|Scala]], un «grande maestro national»<ref>{{cita|Gentile|pp. 1-31}}</ref> como jam habeva facite [[Giuseppe Mazzini|Mazzini]] e [[Vincenzo Gioberti|Gioberti]], recognoscente in ille le promotor de ille [[Idealismo|idealismo]] [[religion|religiose]], in le qual Gentile se recognosceva, que constitueva pro ille le fundamentos del [[Risorgimento italian]].<ref>Exemplo de action que prendeva le vita seriemente, Manzoni esseva pro Gentile «le grande liberator del populo italian ab le secular servitude del litteratura, del arte pur, del indifferentismo e del dilettantismo, del rhetoric e del classicismo vacue e formal». ({{cita|Gentile|op. cit., pp. 21-22}})</ref> In defensa de Manzoni se situava anque [[Carlo Emilio Gadda]], qui a su debut publicava in 1927 le ''Apologia manzoniana'',<ref>{{Cita|Gadda|pp. 333-343}}</ref> e in 1960 attaccava le plano de [[Alberto Moravia]] de relegar le su proposition linguistic.<ref>{{cita|Tellini|2007|pp. 330-331}}</ref> Solmente in le Secunde Novecento, gratias al studios de [[Luigi Russo]], [[Giovanni Getto]], [[Lanfranco Caretti]], [[Ezio Raimondi]] e [[Salvatore Silvano Nigro]], se ha succedite a "liberar" Manzoni del patina ideologic con le qual ille habeva essite revestite jam al immediate post su morte, analysante con un oculo plus libere de prejudicios su poetica e, anque, le modernitate del obra.<ref>{{cita|Tellini|2007|pp. 335-336}}</ref> == Pensamento e poetica == {{Vide etiam|Pensamento e poetica de Alessandro Manzoni}}[[File:Giuseppe Parini.jpg|thumb|Francesco Rosaspina, ''[[Giuseppe Parini]]'', [[litographia]] del XVIII seculo. Parini, insimul con le tradition illuminista lombarde, esseva fundamental pro le disveloppamento del litteratura civil manzonian, un apporto que non cessava (ma que se accentuava) post le conversion de Manzoni al romanticismo.]] === Inter illuminismo e romanticismo === ==== Le initios neoclassic e illuminista ==== Post le prime juventute, characterisate per un formation fundate super le studio del grande classicos antique e italian, Manzoni entrava in contacto primo con le jacobinismo italian ([[Francesco Lomonaco|Lomonaco]] e [[Vincenzo Cuoco|Cuoco]]), postea, ab 1805, con le gruppo del ''[[Idéologues]]'' francese ([[Claude Fauriel|Fauriel]], [[Pierre Jean Georges Cabanis|Cabanis]]). Le resultato esseva le adhesion, usque al ultime annos del [[annos 1800|prime decennio del Oitocento]], a un illuminismo sceptic in le campo religiose, in le qual predominava le valor del [[libertate]] propugnate per le ideales revolutionari.<ref>{{cita|Ferroni|p. 42}}</ref><ref>Pro un vision plus ample del production antimonarchic e jacobin del Manzoni adolescente, vide {{cita|Langella|pp. 11-20}}.</ref> Manzoni filtrava iste tendentias con le apportos paideutico-educative proprie del lection de [[Giuseppe Parini]], de su avo [[Cesare Beccaria]] e de [[Pietro Verri]].<ref>{{cita|Ferroni|p. 27}}:{{Citation|Comparate al lineas general de illo europee, le Romanticismo italian… se distingue per su cautela e moderation<nowiki>[…]</nowiki> Super toto in su phases initial, illo conserva un relative continuitate con aspectos del Illuminismo (specialmente le lombarde), del qual illo comparti le recerca de un litteratura "utile", que collabora al "perfectionamento" del civilisation.}}</ref> ==== Post le conversion: le Manzoni illuminista ==== Ni mesmo post le conversion al Catholicismo in 1810 e le refutation del versos del ''Urania'' (1809), Manzoni abandonava totalmente le apporto illuminista del ration, del conscientia individual, e del valores de su prime education. Reconoscente le rolo civil del litterato (hereditate del illuminismo milanese e del Alfieri), Manzoni interveniva plure vices in le vicissitudes del historia, como attesta le ''Odes civil'' del 1814 e del 1821. Le manifesto de iste vocation "civil" es plenmente exprimite in le littera ''[[Super le romanticismo]]'' inviate al marchese [[Cesare Taparelli d'Azeglio]] (1823),<ref>{{harvnb|Ferroni|p. 238}}</ref> in le qual le scriptor reaffirma le valor social que un obra de arte litterari debe haber como principal finalitate: {{Citation|Le principio, de necessitate tanto plus indeterminate quanto plus extendite, me sembla poter esser isto: que le poesia o le litteratura in general debe proponer se le utile como scopo, le vero como subjecto, e le interessante como medio.}} <small>(''Super le romanticismo'', Littera al marchese Cesare Taparelli d'Azeglio, 22 septembre 1823.)</small><ref>''Al marchese Cesare Taparelli d'Azeglio'', in {{harvnb|''Epistolario''|I, pp. 277-317, in particular p. 306|Sforza}}. Iste phrase es continite in le redaction original del missiva, non destinate al publication, durante illo non esseva repetite in le version re-elaborate e reducite de 1870.</ref> ==== Le affinita con le romanticismo ==== Le elemento romantic in le production poetic manzonian emerge in le ''Hymnos Sacros'', ubi pro le prime vice le io del poeta se eclipsa in favor de un universalitate coral que eleva su clamore de sperantia e su confidentia in Deo.<ref>{{harvnb|Raimondi 1967|p. 443}}:{{Citation|Precisemente in le momento in que le scriptor prende conscientia del io, illo dispare in un poesia del nos per virtute de un reduction o mortification sublimante del experientia personal que… postula un ordine mysteriose, un ligamine de communion inter le homines e le cosas…}}</ref> Le multitudine del homines, le sentimento religiose e le attention al motiones del anima es tote elementos que approxima Manzoni al nascent movimento romantic, ligante le cultura milanese e illo transalpin per ligamines aesthetic affine. Ultra le dimension "ecclesial" del religiositate manzonian, il non se pote oblidar, concernente le attention al populo, le apporto fundamental del historiographia francese de [[Augustin Thierry]] e del ''[[idéologues]]'', qui propugnava de centrar le historia super le humiles: parve personas que frequentemente cade in le oblivion proque illes non es objecto de interesse pro le chronistas lor contemporanee e que suffre le decisiones del potentes.<ref>{{harvnb|Millefiorini|p. 173}}</ref> === Le catholicismo manzonian === ==== Le rolo del Providentia e le jansenismo ==== [[File:Jacques-bénigne bossuet.jpg|thumb|left|alt=Portrait de Jacques-Bénigne Bossuet|Bossuet esseva un del plus importante predicatores francese del ''grand siècle'', inter le modellos fundamental pro le religiositate manzonian.]] Perdite, al fin del prime decennio del Oitocento, le sperantia de attinger le serenitate per medio del ration, le vita e le historia pareva a Manzoni immergite in un van disordine dolorose: il esseva necessari trovar un fin salvific que adjutarea le homine tanto a constituir un codice ethic terren, quanto a supportar le males del mundo in anticipation del pace celeste.<ref>{{harvnb|Macchia|p. 27}}:{{Citation|[Manzoni] abbraciava le fide christian non proque illo le salvarea de su obsessiones, ma proque super illos il poterea meditar e combatter dramaticamente}}</ref> Le critic [[Alessandro Passerin d'Entrèves]] sublinea le importantia que habeva [[Blaise Pascal]] e le grande moralistas francese del [[Seicento]] (inter illes [[Jacques-Bénigne Bossuet|Bossuet]]) in le formation religiose del scriptor: ab illes ille traheva le ambition de cognoscer le anima human e «le conviction que le [[christianismo]] es le unic explication possibile del natura human, que ha essite le religion christian que revelava le homine al homine»,<ref>{{harvnb|Passerin d'Entrèves|p. 209}}</ref> trovante in lor inseniamentos le confidentia in le religion como instrumento de supportation del infelicitate. Le confidentia in Deo es le puncto de separation ab le [[Pensamento e poetica de Giacomo Leopardi|pessimismo]] de [[Giacomo Leopardi]].<ref group="N">Ambes le scriptores es assertor del violentia que colpe le homine durante su existentia, ma le differentia concerne le sperantia ultime al qual le homine es destinate: si pro Leopardi, como explicate in le ''[[Analyse del Operette morali|Dialogo del Natura e de un Islandese]]'', le cyclo existential del mundo es destinate a resolver se in un cyclo mechanic de destruction e morte, Manzoni reface de cader in iste pessimismo "cosmic" gratias al confidentia que ille pone in le Providentia divine. Vide, pro aprofundar, le essay de {{harvnb|Tortoreto}}. Alcun versos e alcun selectiones stylistic del ''Ognissanti'', fragmento manzonian de 1847, ha essite ponite in opposition con le imagine del ''Ginestra''; in particular: «A Quello demanda, o sdegnoso, / Perché sull’inospite piagge, / All’alito d’aure selvagge, / Fa sorgere il tremulo fior, / Che spiega dinanzi a Lui solo / La pompa del candido velo, / Che spande ai deserti del cielo / Gli olezzi del calice, e muor. / E voi che, gran tempo, per ciechi / Sentier di lusinghe funeste / Correndo all’abisso, cadeste / In grembo a un’immensa pietà» (A. Manzoni, ''Ognissanti'')<br />in opposition a<br />«E tu, lenta ginestra, / Che di selve odorate / Queste campagne dispogliate adorni, / Anche tu presto alla crudel possanza / Soccomberai del sotterraneo foco,( [...] ) E piegherai / Sotto il fascio mortal non renitente / Il tuo capo innocente: / Ma non piegato insino allora indarno / Codardamente supplicando innanzi / Al futuro oppressor; ma non eretto / Con forsennato orgoglio inver le stelle, / Né sul deserto, dove / E la sede e i natali / Non per voler ma per fortuna avesti; / Ma più saggia, ma tanto / Meno inferma dell'uom, quanto le frali / Tue stirpi non credesti / O dal fato o da te fatte immortali». (G. Leopardi, ''La ginestra'').<br />Le flor de Leopardi symbolisa le heroismo sin sperantia final, durante illo de Manzoni spera sempre le intervention final del Gratia resolutori, in le vicissitudes historic (le ''provida sventura'') e ultra. Cfr. notas al ''Canti'', ed. Garzanti, pag. 324, que cita [[Piero Bigongiari|Bigongiari]], [[Giuseppe De Robertis|De Robertis]] e [[Franco Fortini|Fortini]].</ref> Super un terreno tanto impregnante de pessimismo existential, le Providentia, id es le modo mysteriose con que Deo age in le vita human, dispensante le Salvation a su filios, joca un rolo fundamental. Apprehendite al schola del moralista del seculo XVII Bossuet,<ref>Vide in general le essay de {{harvnb|Parisi}}, cuje introduction es jam eloquente super le thema:{{Citation|Pro studiar Manzoni il es necessari prender in consideration, ultra le cultura europee del prime '800, illo del seculos precedente, con attention particular al catholicismo elaborate in Francia per autores del seculo XVII como Bossuet, Nicole e Pascal.|{{harvnb|Parisi|p. 1}}}}</ref> le Providentia joccara un rolo fundamental non solmente intra ''I promessi sposi'', ma anque in le altere obras "minor":<ref>{{harvnb|Tonelli|p. 221}}</ref> le varie personas manzonian debera suffrer patimentos e injustitias intra un mundo corrupte e dominate per un decadentia civil, moral e cultural,<ref group="N">{{harvnb|Frare|pp. 147-165}} revoca, in facto, le condemnation cultural, moral e civil del intellectuales del Oitocento contra le [[Barocco]] e dunque le seculo XVII, in tanto que seculo «stupide e sfarzose» (p. 155), «impregnate de superstition e de magia, provincial e retardate» (p. 156) e expression, in general, del mal governamento espaniol in [[Lombardia]].</ref> e solmente le action del Providentia (appellate, in iste contexto dolorose, anque con le nomine de ''provida sventura'') permittera les de devenir victimas e de obtener ille justitia attendite vanmente sur le terra e que essera in vice dispensate in le Celo.<ref>{{harvnb|Parisi|p. 90}}, analysante le morale de Bossuet, se concentra super le valor "providential" del disaventuras que pote occurrer al homines juste:{{Citation|Deo mira al salute ultime del conscientia <nowiki>[…]</nowiki> Le suffrentias que colpe un persona trova in iste perspectiva su justification ethic: Enrichetta de Francia, qui sin su disaventuras haberea peccate de orgolio, ha recipite gratias a illos le consolationes promittite a illes qui plora. Le disventura ha essite 'providential' como illo que colpe le Ermengarda manzonian.}}</ref> Iste vision tanto pessimista del mundo es debite, anque, al tonalitates profundemente [[jansenista]] que le directores spiritual de Manzoni, Degola primo e Tosi postea, le impartiva in affrontar le vicissitudes human. In realitate, tamen, Manzoni remaneva sempre, del puncto de vista dogmatic, un catholic, mantenente solmente un sever morale de vita proxime al ambientes jansenista. Como sublinea [[Giuseppe Langella]], super le question fundamental del [[Gratia (theologia)|Gratia]]: «Manzoni se conforma sin reservationes al inseniamento official del Ecclesia, confide in le exhortation apostolic del [[evangelio secundo Matthaeo]]:<ref>{{Treccani|et-aperietur-vobis-pulsate|Discurso del monte|accesso=28 januario 2026}}</ref> ''"petite, et dabitur vobis"''… Nulle discrimination, dunque, in le offerta misericordiose del gratia. Manzoni es peremptori: le adjuta divin non es negate a nulle qui lo demanda…».<ref>{{Harvnb|Langella|p. 159}}. Citante le passage del Evangelio, [[Giuseppe Langella|Langella]] intende relevar le paternitate divine que soccurre e veni in adjuta de su filios quando illes lo demanda, explicante assi le concepto del Providentia christian.</ref> === Manzoni dramaturgo e romanziere === [[File:Manzoni 1829.jpg|thumb|right|alt=Portrait de Alessandro Manzoni in 1829|Portrait de Alessandro Manzoni ab un [[aquarello]] de 1829, reproducite in {{harvnb|Cantù}}.|241x241px]] ==== Inter morale e realismo ==== Le scena, secundo Manzoni, non debe vehicular passiones e forte emotiones, in le exasperation del io, ma inducer le spectator a meditar: al «identification emotional» de Racine e del teatro francese il debe substituer le «emotion meditate», pro dicer lo con [[Gino Tellini]].<ref>{{Harvnb|Tellini|p. 92}}</ref> Le vicissitude e le representation debe transmitter un message christian sin pro isto presentar un realitate idyllic: al contrario, Manzoni va in cerca de personas qui, como [[Francesco Bussone]], le conte de Carmagnola, se oppone al mal que domina le societate, mesmo al precio del vita.<ref>{{Harvnb|Ferroni|p. 47}}</ref> Le importante es que le dramaturgo cerca le veritate e remane fidel al realitate historic (le ''vero storico''), lassante al poeta le carga de investigar le sentimentos del protagonista in un determinante contexto. Se delinea assi ille forte vena realistic que dominara anque le economia del romanzo, ab ''Fermo e Lucia'' usque al ''Quarantana'' de ''I promessi sposi'', ubi le [[realismo (litteratura)|realismo]] emerge precisamente del ultime capitulo: il non ha un fin felice, ma un continuation del vita quotidian signate per le disaventuras del protagonistas.<ref>Vide, super iste puncto, le essay de {{Harvnb|Forti|titulo=Manzoni e le refus del idylle}}, e le libro de {{Harvnb|Raimondi, ''Le Romanzo sin idylle''}}.</ref> Le allontanamento de [[Lecco]] de Renzo e Lucia e le reprise del activitates es le fructo del selection de facer continuar le vitas del duo protagonistas intra le quotidianitate historic.<ref>{{Harvnb|Ferroni|p. 58}}</ref> [[File:7005 - Milano - Monumento al Manzoni in p.zza San Fedele - Foto Giovanni Dall'Orto 8-Mar-2007.jpg|thumb|left|alt=Statua in bronzo de Alessandro Manzoni super alte pedestallo in le placia San Fedele|[[Monumento a Alessandro Manzoni (Milano)|Monumento a Alessandro Manzoni]], in [[placia San Fedele]], a [[Milano]]. Erigite in 1883 per obra de [[Francesco Barzaghi]], illo es situate ante le ecclesia de San Fedele, de cuje gradus le scriptor cadeva, reportante le [[trauma cranial]] que le conduceva al morte.]] === Le ''Question del lingua'' in Manzoni === {{Vide etiam|question del lingua}} Manzoni, sub le impulsion del romantismo e de su necessitate de establir un dialogo con un vaste publico heterogenee, se proponeva le scopo de trovar un lingua que presentava un vocabulario plen de terminos ligate al uso quotidian e al campos specific del cognoscentia, reducente le secular disparitate inter le lingua parlate e illo scribite. Isto percurso, initiate ja con le redaction del ''Fermo e Lucia'', videva le scriptor passar, inter 1821 e 1827, del compromisso del ''bon lingua'' litterari al approximation al [[dialectos toscane|toscano]]. Le investigation se concludeva, post annos de studios facilitate etiam per le presentia del governante florentine [[Emilia Luti]], in 1840 con le revision de ''I promessi sposi'' sur le modello del florentino cultivate. Iste modello presentava, ancora plus que le toscano generic, un dimension unitaria inter le oral e le litterari. In facto, inter le edition de 1827 e illo de 1840 esseva eliminate tote le lemmata toscane municipal que esseva distante del uso del florentino currente. Iste selection, ben que approbate per le ministro [[Emilio Broglio]] in le relation de 1868, non esseva acceptate per tote le contemporaneos: [[Carlo Tenca]], in un articulo del 11 januario 1851 in le revista «Crepuscolo», se opponeva al solution manzonian. Le mesme valeva pro le [[Scapigliatura|Scapigliati]] e pro [[Giosuè Carducci|Carducci]], durante que [[Francesco d'Ovidio]], [[Carlo Collodi]], [[Edmondo de Amicis]] e [[Carlo Emilio Gadda]] se refereva al lingua del romanzo, initiando le phenomeno del ''manzonismo''. == Le ''homine'' Manzoni == === Un vita a prime vista tranquille === Alessandro Manzoni in 1870, al etate de octanta-cinque annos. Como consequentia de su stilo de vita extrememente reservate, il non es facile de inquadrar Manzoni como homine. Il viveva principalmente retirate del vita public, mantenente se estranie al principal eventos mondan del citate — salvo le frequentation del [[Salotto Maffei|salon intellectual tenite per Clara Maffei]] — e distante del participation politic active al grande motiones nationalistic del [[Risorgimento]]. Tamen, il manteneva un position culturalmente e moralmente favorabile al causa del Unification (como testifica ''Adelchi'' e ''Marzo 1821''), que lo conduceva a acceptar le nomination como senator vitalicie durante su senectute. Le ration de iste attitude, ultra su character, debe esser cercate in su continue disturbi neurotic (que ille curava con longissime promenadas e un stilo de vita extrememente regular) como agoraphobia, attaccos de panico, hypochondria, lipothymias, varie phobias, inter illos le [[demophobia|timor del turba]], le [[ceraunophobia|timor del tonitros]] e le [[hydrophobia (psychopathologia)|hydrophobia]], iste ultime comprendite como timor del poças d'aqua. Amante del vita tranquille, il menava apparentemente un vita silentiose inter Brusuglio — ubi ille se delectava con [[botanica]] e [[horticultura]] — e via del Morone, dedicate a su studios e al cura del familia. Tamen, a causa del complexos que lo affligeva, ille mesme esseva frequentemente objecto del curas de su proximos. Il cultivava insimul amicities plus proxime, ben que ille evitava nove cognoscentias con le quales se sentiva embarrassate. In le vita quotidian, ille usava principalmente le [[dialecto milanese]]. Inapte in le administration de su bens, ille monstrava al contrario grande attention al mundo circumstante, judicate con placide ironia le eventos politic e social e adoptante auto-ironia verso su proprie males. Le personas proxime sublineava su cortesia, su memoria vivissime e su capacitate discursive elegante, ben que minate per le [[balbuzie]]. === Le description physic === [[File:Alessandro Manzoni - foto.jpg|thumb|alt=Portrait photographic de Alessandro Manzoni in 1868|Portrait photographic de Alessandro Manzoni (1868)]] Le filiastero Stefano Stampa offere un portrait physiognomic assai detaliate de su patre affine, delineante etiam su movimentos e ille ''risetto'' que indicava su character ironic: {{Citation|Manzoni esseva de [[statura]] medie, sì, ma medie plus tosto alte. Io possede le mesura de su persona, e illo esseva de 1 metro, 72 centimetros e 3 millimetros… Ille esseva de corpore ''slanciate'', ma nullemente ''gracile''; plus tosto larg de spatulas e ben conformate de torso… Con belle bracchios e belle gambas, ille haberea apparite un homine integremente ben proportionate, si ille non haberea habite, non le collo curte, sed le spatulas un pauc alte verso le capite, lo que le dava un aere un pauc incurvate <nowiki>[…]</nowiki> Su testa esseva longe de esser parve <nowiki>[…]</nowiki> In su juventute ille habeva le capillos castanee <nowiki>[…]</nowiki> Le oculos de Manzoni, tamen, non esseva parve, sed de grandor ordinari, de color azur tendente al verdastro. Le fronte alte e indicante le intelligentia. Le bucca non esseva large, sed de grandor medie, e con ''labios acuminate'', sur le quales ''ordinariemente'' appareva ille risetto ben definite per Cantù, ''de qui scherza e non deride''.}} <small>(''Alessandro Manzoni. Si m'eût été donné'')</small><ref>{{Harvnb|Stampa|I, pp. 329-331}}</ref> == In le cultura de massa == {{Vide etiam|I promessi sposi#Nella cultura di massa}} [[File:Giuseppe Verdi by Giovanni Boldini.jpg|thumb|left|alt=Portrait de Giuseppe Verdi per Giovanni Boldini|[[Giovanni Boldini]], ''Portrait de Giuseppe Verdi'', 1886. Le compositor de Parma commemorava Manzoni juste un anno post su morte con su ''Missa de Requiem''.]] Le mesme die de su morte, le municipalitate de Milano decretava de dar al ''via del Giardino'', presso le qual Manzoni habeva habitate desde 1813, le nomine del scriptor; le placas con le nove designation ''Via Alessandro Manzoni'' esseva jam fixate le matino del 23 de maio.<ref>{{Cita libro|autore=[[Alfredo Comandini]]|titolo=L'Italia nei cento anni del secolo XIX (1801-1900) giorno per giorno illustrata|url=https://archive.org/details/litalianeicentoa05comauoft/mode/2up/|anno=1930-1942|editore=Antonio Vallardi|città=Milano|p=182|volume=V|capitolo=23 maggio 1873|url_capitolo=https://archive.org/details/litalianeicentoa05comauoft/page/182/mode/2up/search/manzoni}} </ref> Analogemente, le principal citates italian intitularono un via o un corso a su nomine. In [[1874]], al prime anniversario de su morte, [[Giuseppe Verdi]] dirigeva personalmente in le [[chiesa di San Marco di Milano|ecclesia de San Marco de Milano]] le [[Requiem (Verdi)|Missa de Requiem]], componite pro honorar su memoria.<ref>{{Harvnb|Barbiera|p. 274}}</ref><ref group="N">Verdi sentiva devotion verso le autor de ''I promessi sposi'', non solmente pro su prosa e su arte, ma etiam pro le alte valor moral e civil que Manzoni propugnava con su autoritate moral. Isto es demonstrate per un littera de 1867 que le compositor inviava al commun amica Clara Maffei, plen de emotion e reverentia verso Manzoni. Vide: {{Harvnb|Verdi|pp. 390-391}}.</ref> Le 22 de maio [[1883]], al decennial de su morte, in presentia del [[Tommaso di Savoia-Genova|duca de Genova]] e de un representation parlamentar, le corpore esseva transferite con un ceremonia public al [[famedio]] del [[Cimitero monumentale di Milano]], in un sepulcro de granito rubie con solmente su nomine inscripte; in le postmeridie esseva inaugurate le [[monumento ad Alessandro Manzoni (Milano)|monumento in Piazza San Fedele]], opera de [[Francesco Barzaghi]].<ref>{{Cita web|url=http://www.arte.it/opera/tomba-di-alessandro-manzoni-1693|titolo=Tomba di Alessandro Manzoni|editore=ARTE.it|accesso=26 gennaio 2026|urlmorto=no|urlarchivio=https://web.archive.org/web/20251109103705/https://www.arte.it/opera/tomba-di-alessandro-manzoni-1693}}</ref><ref>{{cita pubblicazione|data=27 maggio 1883|titolo=La festa manzoniana|rivista=Illustrazione Italiana|p=326|accesso=31 gennaio 2026|url=http://teca.bsmc.it/pub/images/materiale_a_stampa/periodico/RAV0070589/RAV0070589_1883_00021/RAV0070589_1883_00021_006.jpg|urlarchivio=https://web.archive.org/web/20171210015712/http://teca.bsmc.it/pub/images/materiale_a_stampa/periodico/RAV0070589/RAV0070589_1883_00021/RAV0070589_1883_00021_006.jpg|dataarchivio=10 dicembre 2017|urlmorto=sì}}</ref> Le 29 de decembre [[1923]], al occasion del cinquantesimo anniversario del morte, le [[Regno de Italia (1861-1946)|Regno de Italia]] emitteva un [[Cinquantenario della morte di Manzoni|serie commemorative de sex francobollos]], cedite in parte al comité promotore del celebration.<ref>Pro le detalios super le serie philatelic, vide le articulo: [[Cinquantenario della morte di Manzoni]].</ref> [[File:Sergio Mattarella at the 150th anniversary of Alessandro Manzoni's death - Milan 22 May 2023 - 01.jpg|thumb|right|alt=Sergio Mattarella al Famedio de Milano in 2023|Sergio Mattarella in visita al Famedio le 22 de maio 2023, al occasion del centocinquantesimo anniversario del morte de Manzoni.]] Anque in le secunde medietate del vintesimo seculo e in le prime annos del 2000, le figura de Manzoni esseva evocate in occasiones plus o minus official: in 1973 esseva celebrate le prime centenario de su disparition e, in iste occasion, [[papa Paolo VI]] inviava al [[cardinale]] e [[arcevescovo de Milano]] [[Giovanni Colombo (cardinale)|Giovanni Colombo]] un message in le qual le pontifice brescian refaceva le percurso existential e christian del scriptor.<ref>{{Cita web|url=https://www.vatican.va/content/paul-vi/it/speeches/1973/may/documents/hf_p-vi_spe_19730519_centenario-manzoni.html|titolo=Nel I centenario della morte di Alessandro Manzoni, 19 maggio 1973 {{!}} Paolo VI|sito=[www.vatican.va|accesso=31](http://www.vatican.va|accesso=31) gennaio 2026}}</ref> In ultra, alcun [[500 lire "Manzoni"|liras con su profilo esseva coniate al occasion del bicentenario de su nascentia]] (1985). Al centocinquantesimo anniversario de su disparition, celebrate in 2023, Manzoni esseva commemorate al nivello national tanto per le [[Parlamento italiano|Parlamento]]<ref>{{Cita web|autore=Pierfranco Bruni|url=https://www.corrierenazionale.net/2024/01/16/manzoni-150-presentato-alla-camera-dei-deputati-a-roma/|titolo=“Manzoni 150” presentato alla Camera dei Deputati a Roma|editore=Il Corriere Nazionale|data=16 gennaio 2024|accesso=2 gennaio 2025}}</ref> como per le [[Presidente della Repubblica Italiana|capo del Stato]] [[Sergio Mattarella]], qui visitava le [[Cimitero monumentale di Milano|Famedio]] pro commemorar le homine de litteras.<ref>{{Cita web|lingua=it|autore=Segretariato generale della Presidenza della Repubblica-Servizio sistemi informatici|url=https://www.quirinale.it/elementi/89670|titolo=150° anniversario della morte di Alessandro Manzoni|sito=Quirinale|accesso=2025-01-02}}</ref> In ultra, gratias al intervention del [[Centro nazionale di studi manzoniani]]<ref>{{Cita web|url=https://www.casadelmanzoni.it/content/manifestazioni-il-150esimo-anniversario-dalla-morte-di-manzoni|titolo=MANIFESTAZIONI PER IL 150ESIMO ANNIVERSARIO DALLA MORTE DI MANZONI {{!}} Casa Manzoni|sito=[www.casadelmanzoni.it|accesso=2025-01-02](http://www.casadelmanzoni.it|accesso=2025-01-02)}}</ref> e al sensibilitate del archiepiscopato milanese,<ref>{{Cita web|lingua=it-IT|url=https://www.chiesadimilano.it/news/arte-cultura/omaggio-a-manzoni-nel-duomo-di-milano-1778422.html|titolo=Omaggio a Manzoni nel Duomo di Milano – Chiesa di Milano|accesso=2025-01-02}}</ref> esseva organise alcun eventos pro commemorar Manzoni: le publication del edition critic de ''I promessi sposi'' e del ''[[Osservazioni sulla morale cattolica]]'', per exemplo, per le prime; e le lectura in le Duomo, del 9 de maio al 31 de maio 2023, del romanzo. Finalmente, rememora le [[parodie]] de ''I promessi sposi'' ([[I promessi sposi (Quartetto Cetra)|celle del Quartetto Cetra in 1985]] e [[I promessi sposi (miniserie televisiva 1990)|celle de ''Il Trio'' in 1990]]) e le varie adaptationes televisive, ab [[I promessi sposi (miniserie televisiva 1967)|celle de 1967]] usque al [[I promessi sposi (miniserie televisiva 1989)|adaptation dirigite per Salvatore Nocita in 1989]]. In 2023, al occasion del 150e anniversario del disparition de Alessandro Manzoni, esseva coniate un moneta commemorative de [[2 euro commemorativi|2 euros]] que representa le effigie del scriptor.<ref>{{Cita web|url=https://eurocollezione.altervista.org/_ITALIA_/_2_euro_2023_commemorativo_Manzoni.htm|titolo=ITALIA 2023 : 2 € commemorativo "150º anniv. morte Alessandro Manzoni"|sito=eurocollezione.altervista.org|accesso=2025-11-14}}</ref> == Notas == <references group="N"/> {{Ref}} == Bibliographia == * {{Harvard reference |Surname=Accame Bobbio |Given=Aurelia |Title=La crisi manzoniana del 1817 |Year=1960 |Publisher=Le Monnier |Place=Firenze |Ref=Accame Bobbio}} * {{Harvard reference |Surname=Albani |Given=Paolo |Title=Genio e follia di Alessandro Manzoni |Year=2012 |Journal=Il caffè illustrato |Issue=64-65 |URL=http://www.paoloalbani.it/GeniofolliaManzoni.html |Access-date=31 luglio 2015 |Ref=Albani}} * {{Harvard reference |Title=Alberi Genealogici delle Case Nobili di Milano |Year=2008 |Publisher=Orsini de Marzo |Place=Milano |Editor=Società Storica Lombarda |ISBN=978-88-7531-087-5 |Ref=Alberi Genealogici delle Case Nobili di Milano}} * {{Harvard reference |Surname=Albertario (don) |Given=Davide |Title=Manzoni pro e contro - Ottocento |Year=1975 |Publisher=Istituto propaganda libraria |Place=Milano |Chapter=Il giansenista ha messo alla luce il liberale |Pages=443–462 |Editor=Giancarlo Vigorelli |Ref=Albertario}} * {{Harvard reference |Surname=Angelini |Given=Cesare |Authorlink=Cesare Angelini |Title=Il dono del Manzoni |Year=1924 |Publisher=Vallecchi |Place=Firenze |Ref=AngeliniDono}} * {{Harvard reference |Surname=Angelini |Given=Cesare |Authorlink=Cesare Angelini |Title=Invito al Manzoni |Year=1968 |Publisher=La Scuola Editrice |Place=Brescia |Ref=AngeliniInvito}} * {{Harvard reference |Surname=Angelini |Given=Cesare |Authorlink=Cesare Angelini |Title=Capitoli sul Manzoni vecchi e nuovi |Year=1969 |Publisher=Mondadori |Place=Milano |Ref=AngeliniCapitoli}} * {{Harvard reference |Surname=Arrigoni |Given=Giuseppe |Title=Notizie storiche della Valsassina e delle terre limitrofe dalla più remota fino alla presente età |Year=1840 |Publisher=coi tipi di Luigi di Giacomo Pirola |Place=Milano |URL=https://books.google.it/books?id=NTu6A9OFB0MC&printsec=frontcover&hl=it#v=onepage&q&f=false |Access-date=20 ottobre 2015 |Ref=Arrigoni}} * {{Harvard reference |Surname=Azzolin |Given=Giovanni |Title=Manzoni e i gesuiti della "Civiltà cattolica" |Year=1992 |Publisher=UCIIM |Place=Roma |Ref=cidAzz}} * {{Harvard reference |Surname=Badini Confalonieri |Given=Luca |Title=Presenza dei cattolici reazionari. Qualche riflessione a partire da Manzoni (con nuovi documenti su Manzoni e Lamennais) |Year=2013 |Publisher=Città del Silenzio Edizioni |Place=Novi Ligure |Chapter=Presenza dei cattolici reazionari. Qualche riflessione a partire da Manzoni (con nuovi documenti su Manzoni e Lamennais) |Pages=165–181 |Editor=Q. Marini |URL=https://www.academia.edu/4070255/Presenza_dei_cattolici_reazionari._Qualche_riflessione_a_partire_da_Manzoni_con_nuovi_documenti_su_Manzoni_e_Lamennais_ |Access-date=22 ottobre 2015 |ISBN=978-88-97273-05-9 |Ref=Badini Confalonieri}} * {{Harvard reference |Surname=Barbiera |Given=Raffaello |Title=Il salotto della contessa Maffei e la società milanese (1834-1886) |Year=1895 |Publisher=Fratelli Treves |Place=Milano |Edition=4 |URL=https://archive.org/stream/ilsalottodellaco00barb#page/n9/mode/2up |Access-date=2 ottobre 2015 |Ref=Barbiera}} * {{Harvard reference |Surname=Beltrami |Given=Luca |Title=Alessandro Manzoni |Year=1898 |Publisher=Hoepli |Place=Milano |URL=https://archive.org/stream/alessandromanzo00beltgoog#page/n8/mode/2up |Access-date=19 luglio 2015 |Ref=Beltrami}} * {{Harvard reference |Surname=Bertini |Given=Diego Maria |Title=Revisione de 'La lingua di Manzoni. Avviamento alle prose manzoniane' |Year=1994 |Journal=Aevum |Volume=68 |Issue=3 |Pages=812–818 |Publisher=Vita e Pensiero |URL=https://www.jstor.org/stable/20860448?seq=1#page_scan_tab_contents |Access-date=7 settembre 2015 |Ref=Bertini}} * {{Harvard reference |Surname=Bognetti |Given=Gian Piero |Title=Manzoni giovane |Year=1977 |Publisher=Guida Editori |Place=Napoli |Ref=Bognetti}} * {{Harvard reference |Surname=Boneschi |Given=Marta |Title=Quel che il cuore sapeva: Giulia Beccaria, i Verri e i Manzoni |Year=2005 |Publisher=Mondadori |Place=Milano |ISBN=88-04-54779-0 |Ref=Boneschi}} * {{Harvard reference |Surname=Bonfiglioli |Given=Giorgio |Title=Manzoni, la vita e le opere |Year=1949 |Publisher=Genio |Place=Milano |Ref=Bonfiglioli}} * {{Harvard reference |Title=Carteggio fra Alessandro Manzoni e Antonio Rosmini |Year=1901 |Editor=Giulio Bonola |Publisher=L.F. Cogliati |Place=Milano |URL=https://archive.org/details/carteggiofraale00rosmgoog/page/n9/mode/2up |Ref=Bonola, ''Carteggio''}} * {{Harvard reference |Surname=Bracalini |Given=Romano |Title=La regina Margherita |Year=1983 |Publisher=Rizzoli |Place=Milano |Ref=Bracalini}} * {{Harvard reference |Surname=Calvi |Given=Felice |Title=Il patriziato milanese |Year=1875 |Publisher=Andrea Mosconi libraio |Place=Milano |Edition=2 |Orig-year=1865 |URL=https://archive.org/stream/ilpatriziatomila00calv#page/n3/mode/2up |Access-date=20 ottobre 2015 |Ref=Calvi}} * {{Harvard reference |Surname=Cantù |Given=Cesare |Title=Alessandro Manzoni. Reminiscenze di Cesare Cantù |Year=1885 |Publisher=Fratelli Treves |Place=Milano |URL=https://archive.org/stream/alessandromanzon01cantuoft#page/n7/mode/2up |Access-date=9 agosto 2015 |Ref=Cantù}} * {{Harvard reference |Surname=Carcano |Given=Giulio |Title=Vita di Alessandro Manzoni |Year=1873 |Publisher=Fr.lli Rechiedei |Place=Milano |URL=https://books.google.it/books?id=XXfZAAAAIAAJ&printsec=frontcover&hl=it#v=onepage&q&f=false |Access-date=19 luglio 2015 |Ref=Carcano}} * {{Harvard reference |Surname=Citati |Given=Pietro |Title=Manzoni |Year=1980 |Publisher=Mondadori |Place=Milano |Ref=Citati}} * {{Harvard reference |Surname=Cousin |Given=Victor |Title=Cours d'histoire de la philosophie morale, professé à la faculté des lettres en 1819 et 1820 |Year=1841 |Publisher=Ladrange |Place=Paris |Language=fr |URL=https://archive.org/details/coursdhistoired02cousgoog/page/n5/mode/2up |Access-date=3 gennaio 2024 |Ref=Cousin}} * {{Harvard reference |Surname=Croce |Given=Benedetto |Authorlink=Benedetto Croce |Title=Note sulla poesia italiana e straniera del secolo decimonono. XIV. Manzoni |Year=1921 |Journal=La Critica |Volume=19 |Issue=5 |Pages=257–269 |URL=https://rosa.uniroma1.it/rosa00/index.php/la_critica/article/view/7564/7546 |Ref=''Manzoni''}} * {{Harvard reference |Surname=Croce |Given=Benedetto |Title=Il Manzoni nel cuore dei clericali |Year=1941 |Journal=La Critica. Rivista di Letteratura, Storia e Filosofia |Volume=39 |Issue=1 |Pages=386–387 |Publisher=Direzione della Critica |Place=Napoli |URL=https://ojs.uniroma1.it/index.php/lacritica/article/download/6411/6394 |Access-date=6 luglio 2018 |Ref=Croce 1941}} * {{Harvard reference |Surname=Croce |Given=Benedetto |Title=Tornando sul Manzoni |Year=1955 |Publisher=Laterza |Place=Bari |Chapter=Tornando sul Manzoni |Ref=''Tornando sul Manzoni''}} * {{Harvard reference |Title=Cronaca contemporanea. Roma — (Nostra Corrispondenza) — Alessandro Manzoni e Giuseppe Puccianti |Year=1873 |Journal=La Civiltà cattolica |Volume=8 |Ref=''La Civiltà Cattolica''}} * {{Harvard reference |Surname=de Feo |Given=Italo |Title=Manzoni. L'uomo e l'opera |Year=1971 |Publisher=Arnoldo Mondadori Editori |Place=Milano |Ref=de Feo}} * {{Harvard reference |Surname=De Gubernatis |Given=Angelo |Title=Alessandro Manzoni - Studio biografico |Year=1879 |Publisher=Le Monnier |Place=Firenze |URL=https://archive.org/stream/alessandromanzo00gubegoog#page/n10/mode/2up |Access-date=6 gennaio 2015 |Ref=De Gubernatis}} * {{Harvard reference |Title=Dizionario geografico-storico-statistico-commerciale degli Stati di S.M. il Re di Sardegna |Year=1842 |Editor=Goffredo Casalis |Publisher=G. Maspero Libraio e Cassone e Marzorati Tipografi |Place=Torino |Volume=10 |URL=https://books.google.it/books?id=VwgUAAAAQAAJ&printsec=frontcover&hl=it#v=onepage&q&f=true |Access-date=3 gennaio 2015 |Ref=Casalis}} * {{Harvard reference |Surname=Fabris |Given=Cristoforo |Title=Memorie manzoniane |Year=1901 |Publisher=Cogliati |Place=Milano |URL=https://archive.org/stream/memoriemanzonia00fabrgoog#page/n4/mode/2up |Access-date=19 luglio 2015 |Ref=Fabris}} * {{Harvard reference |Surname=Ferroni |Given=Giulio |Title=Il Romanticismo e Manzoni: Restaurazione e Risorgimento (1815-1861) |Year=2006 |Publisher=Mondadori |Place=Milano |Journal=Storia della Letteratura Italiana |Editor=Giulio Ferroni |Volume=10 |Ref=Ferroni}} * {{Harvard reference |Surname=Forti |Given=Fiorenzo |Title=Manzoni e il rifiuto dell'idillio |Year=1973 |Journal=Giornale storico della letteratura italiana |Volume=150 |Issue=472 |Pages=481–514 |Ref=Forti}} * {{Harvard reference |Surname=Frare |Given=Pierantonio |Title=La condanna etica e civile dell'Ottocento nei confronti del Barocco |Year=2004 |Journal=Italianistica: Rivista di letteratura italiana |Volume=33 |Issue=1 |Pages=147–165 |Publisher=Accademia Editoriale |URL=https://www.jstor.org/stable/23935366 |Access-date=30 marzo 2024 |Ref=Frare}} * {{Harvard reference |Surname=Gadda |Given=Carlo Emilio |Title=Apologia manzoniana |Year=1975 |Publisher=Istituto propaganda libraria |Place=Milano |Chapter=Apologia manzoniana |Journal=Manzoni pro e contro - Novecento, 1 |Editor=Giancarlo Vigorelli |Pages=333–343 |Volume=2 |Ref=Gadda}} * {{Harvard reference |Surname=Galletti |Given=Alfredo |Title=Alessandro Manzoni |Year=1944 |Publisher=Corticelli |Place=Milano |Ref=Galletti}} * {{Harvard reference |Surname=Gentile |Given=Giovanni |Authorlink=Giovanni Gentile |Title=Alessandro Manzoni |Year=1923 |Journal=Manzoni e Leopardi |Publisher=Fratelli Treves |Place=Milano |Pages=1–30 |Ref=Gentile}} * {{Harvard reference |Surname=Ginzburg |Given=Natalia |Title=La famiglia Manzoni |Year=1989 |Publisher=Einaudi |Place=Torino |ISBN=88-06-11568-5 |Ref=Ginzburg}} * {{Harvard reference |Surname=Giordano |Given=Alberto |Title=Manzoni. La vita il pensiero i testi esemplari |Year=1973 |Publisher=Accademia |Place=Milano |Ref=Giordano}} * {{Harvard reference |Surname=Giudice |Given=Aldo |Surname2=Bruni |Given2=Giovanni |Title=Ottocento |Year=1973 |Publisher=Paravia |Place=Torino |Volume=3 |Journal=Problemi e scrittori della letteratura italiana |Ref=Giudice-Bruni}} * {{Harvard reference |Surname=Guglielmino |Given=Salvatore |Authorlink=Salvatore Guglielmino |Surname2=Grosser |Given2=Hermann |Title=Il sistema letterario. Guida alla storia letteraria e all'analisi testuale |Chapter=Alessandro Manzoni |Volume=''Ottocento'' |Edition=2 |Place=Milano |Publisher=Principato |Year=1994 |Pages=221–237 |ISBN=88-416-1354-8 |Ref=Guglielmino-Grosser}} * {{Harvard reference |Surname=Langella |Given=Giuseppe |Title=Studi di letteratura italiana in onore di Francesco Mattesini |Year=2000 |Publisher=Vita e Pensiero |Place=Milano |Chapter=Il mistero della Salvezza. Sul primo abbozzo della "Pentecoste" |Pages=141–184 |ISBN=88-343-0400-4 |URL=https://books.google.it/books?id=ysmZ67cdFKgC&pg=PA141 |Access-date=3 agosto 2015 |Editor=Enrico Elli e Giuseppe Langella |Ref=Langella}} * {{Harvard reference |Surname=Lioce |Given=Francesco |Title=PISANI DOSSI, Alberto Carlo |Year=2015 |Publisher=Istituto della enciclopedia italiana |Place=Roma |Journal=Dizionario Biografico degli Italiani |Volume=84 |ISBN=978-88-12-00032-6 |URL=http://www.treccani.it/enciclopedia/pisani-dossi-alberto-carlo_(Dizionario-Biografico)/ |Access-date=17 marzo 2017 |Ref=Lioce}} * {{Harvard reference |Surname=Macchia |Given=Giovanni |Title=Manzoni e la via del romanzo |Year=1994 |Publisher=Adelphi |Place=Milano |ISBN=88-459-1052-0 |Ref=Macchia}} * {{Harvard reference |Surname=Manzoni |Given=Alessandro |Editor=Giovanni Sforza |Title=Epistolario |Year=1882 |Publisher=Libreria di educazione e di istruzione Paolo Carrara editore |Place=Milano |Volume=vol. 1 (1803-1839) |URL=https://books.google.it/books?id=498vAAAAMAAJ&printsec=frontcover#v=onepage&q&f=false |Ref=Sforza}} * {{Harvard reference |Surname=Manzoni |Given=Alessandro |Editor=Maurizio Vitale |Title=Scritti linguistici |Year=1990 |Publisher=Unione tipografico-editrice torinese |Place=Torino |Ref=Vitale}} * {{Harvard reference |Surname=Marazzini |Given=Claudio |Title=Questione della lingua |Year=2011 |Publisher=Istituto dell'Enciclopedia Italiana |Place=Roma |Journal=Enciclopedia dell'Italiano |URL=http://www.treccani.it/enciclopedia/questione-della-lingua_(Enciclopedia-dell'Italiano)/ |Access-date=31 agosto 2015 |ISBN=978-88-12-00040-1 |Ref=''Questione della lingua''}} * {{Harvard reference |Surname=Marchese |Given=Angelo |Title=Guida alla lettura di Manzoni |Year=1987 |Publisher=Mondadori |Place=Milano |ISBN=88-04-29773-5 |Ref=Marchese}} * {{Harvard reference |Surname=Farinelli |Given=Giuseppe |Authorlink=Giuseppe Farinelli (storico della letteratura) |Surname2=Mazza Tonucci |Given2=Antonia |Surname3=Paccagnini |Given3=Ermanno |Title=La letteratura italiana dell'Ottocento |Chapter=Alessandro Manzoni |Place=Roma |Publisher=Carocci |Year=2002 |Pages=79–116 |ISBN=88-430-2227-X |Ref=Mazza Tonucci}} * {{Harvard reference |Surname=Millefiorini |Given=Pietro |Title=Provando e riprovando: impegno, politica ed etica nella grande letteratura italiana |Year=2009 |Publisher=Jaca book |Place=Milano |ISBN=978-88-16-40874-6 |URL=https://books.google.it/books?id=i-MAfg-qdjwC&pg=PA173 |Access-date=3 agosto 2015 |Ref=Millefiorini}} * {{Harvard reference |Surname=Momigliano |Given=Attilio |Authorlink=Attilio Momigliano |Title=Alessandro Manzoni |Year=1933 |Edition=3 |Publisher=Casa editrice Giuseppe Principato |Place=Messina-Milano |Ref=Momigliano}} * {{Harvard reference |Title=Il giansenismo e l'Università di Pavia. Studi in ricordo di Pietro Stella (Pavia, 22 maggio 2009) |Year=2012 |Editor=Simona Negruzzo |Publisher=Cisalpino |Place=Milano |ISBN=978-88-205-1034-3 |URL=https://www.academia.edu/5069540 |Ref=Negruzzo}} * {{Harvard reference |Surname=Nigro |Given=Salvatore S. |Title=Manzoni |Year=1988 |Edition=2 |Publisher=Editori Laterza |Place=Roma-Bari |Journal=Letteratura italiana Laterza |Volume=41 |ISBN=88-420-0945-8 |URL=https://archive.org/details/manzoni0000nigr |Ref=Nigro}} * {{Harvard reference |Surname=Orlandi |Given=Andrea |Title=Le famiglie della Valsassina |Year=1932 |Publisher=Tip. La Grafica |Place=Lecco |Ref=Orlandi}} * {{Harvard reference |Surname=Parenti |Given=Marino |Title=Immagini della vita e dei tempi di Alessandro Manzoni |Year=1973 |Publisher=Sansoni |Place=Firenze |Ref=Parenti}} * {{Harvard reference |Surname=Parisi |Given=Luciano |Title=Il tema della Provvidenza in Manzoni |Year=1999 |Journal=MLN |Volume=114 |Issue=1 |Pages=83–105 |Publisher=The Johns Hopkins University Press |URL=https://www.jstor.org/stable/3251294 |Access-date=4 settembre 2015 |Ref=Parisi}} * {{Harvard reference |Surname=Pascoli |Given=Giovanni |Authorlink=Giovanni Pascoli |Title=L'eco d'una notte mitica |Year=1896 |Journal=La vita italiana |Volume=2 |Issue=7 |Pages=1–8 |URL=https://books.google.it/books?id=HOUaAAAAYAAJ&pg=PA1 |Ref=Pascoli}} * {{Harvard reference |Surname=Passerin d'Entrèves |Given=Alessandro |Title=Il "nostro" Manzoni |Year=1955 |Publisher=Einaudi |Place=Torino |Chapter=Il "nostro" Manzoni |Journal=Dante politico e altri saggi |Ref=Passerin d'Entrèves}} * {{Harvard reference |Surname=Pensa |Given=Pietro |Title=Famiglia Manzoni: quel ramo del casato |Year=1985 |Journal=Broletto |Volume=2 |Pages=62–69 |Place=Como |URL=http://pietro.pensa.it/Famiglia_Manzoni:_quel_ramo_del_casato |Access-date=23 luglio 2015 |Ref=Pensa}} * {{Harvard reference |Surname=Pini |Given=Enzo |Title=I Manzoni dalla Valsassina alla Martesana |Year=2009 |Journal=Storia in Martesana |Issue=2 |URL=http://www.bibliomilanoest.it/storiainmartesana/pdf/numero02/pini_enzo_i_manzoni.pdf |Access-date=11 marzo 2016 |Ref=Enzo Pini}} * {{Harvard reference |Surname=Piumati |Given=Alessandro |Title=La vita e le opere di Alessandro Manzoni |Year=1886 |Publisher=Paravia |Place=Torino |URL=https://archive.org/stream/lavitaeleopered00piumuoft#page/n3/mode/2up |Access-date=6 gennaio 2015 |Ref=Piumati}} * {{Harvard reference |Title=Manzoni cent'anni dopo |Year=1974 |Editor=Provincia di Milano |Place=Milano |Ref=Manzoni cent'anni dopo}} * {{Harvard reference |Surname=Radius |Given=Emilio |Title=Vita di Alessandro Manzoni |Year=1960 |Edition=2 |Orig-year=1959 |Publisher=Rizzoli |Place=Milano |Ref=Radius}} * {{Harvard reference |Surname=Raimondi |Given=Ezio |Authorlink=Ezio Raimondi |Title=Alessandro Manzoni e il Romanticismo |Year=1967 |Journal=Lettere Italiane |Volume=19 |Issue=4 |Pages=441–456 |Ref=Raimondi 1967}} * {{Harvard reference |Surname=Raimondi |Given=Ezio |Title=Il Romanzo senza idillio |Year=1974 |Publisher=Einaudi |Place=Torino |ISBN=88-06-40246-3 |Ref=Raimondi, ''Il Romanzo senza idillio''}} * {{Harvard reference |Surname=Riconda |Given=Giuseppe |Title=Manzoni e Rosmini |Year=2005 |Publisher=Fondazione nazionale Giuseppe Capograssi - Centro internazionale di studi rosminiani |Place=Roma - Stresa |Ref=Riconda}} * {{Harvard reference |Surname=Stampa |Given=Stefano |Title=Alessandro Manzoni: la sua famiglia, i suoi amici |Year=1885 |Publisher=U. Hoepli |Place=Milano |URL=https://archive.org/stream/alessandromanzon00stamuoft#page/n7/mode/2up |Access-date=9 agosto 2015 |Ref=Stampa}} * {{Harvard reference |Surname=Tellini |Given=Gino |Title=Manzoni |Year=2007 |Publisher=Salerno Editrice |Place=Roma |ISBN=978-88-8402-572-2 |Ref=Tellini}} * {{Harvard reference |Surname=Tommaseo |Given=Niccolò |Authorlink=Niccolò Tommaseo |Title=Colloqui col Manzoni di N. Tommaseo, G. Borri, R. Bonghi; seguiti da Memorie Manzoniane di Cristoforo Fabris |Year=1954 |Publisher=Ceschina |Place=Milano |Editor=Giovanni Titta Rosa |Ref=Tommaseo}} * {{Harvard reference |Surname=Tonelli |Given=Luigi |Title=Manzoni |Year=1984 |Publisher=Dall'Oglio |Place=Milano |Orig-year=1928 |Ref=Tonelli}} * {{Harvard reference |Surname=Tortoreto |Given=Alessandro |Title=Manzoni e Leopardi |Year=1971 |Journal=Aevum |Volume=45 |Issue=3 |Pages=322–336 |Ref=Tortoreto}} * {{Harvard reference |Surname=Trombatore |Given=Gaetano |Authorlink=Gaetano Trombatore |Title=L'esordio del Manzoni |Year=1957 |Journal=Giornale storico della letteratura italiana |Volume=134 |Issue=406 |Ref=Trombatore 1957}} * {{Harvard reference |Surname=Trombatore |Given=Gaetano |Title=I sonetti e le odi giovanili di Alessandro Manzoni e l'idillio "Adda" |Year=1961 |Journal=Giornale Storico della Letteratura Italiana |Volume=138 |Issue=422 |Ref=Trombatore 1961}} * {{Harvard reference |Editor=Carlo Varotti |Title=Manzoni. Profilo e antologia critica |Year=2006 |Journal=La letteratura italiana diretta da Ezio Raimondi |Publisher=Bruno Mondadori |Place=Milano |ISBN=88-424-9229-9 |URL=https://books.google.it/books?id=jwrOcv4UkPoC&printsec=frontcover#v=onepage&q&f=false |Ref=Varotti}} * {{Harvard reference |Surname=Venosta |Given=Felice |Title=Alessandro Manzoni. Cenni sulla vita e le sue opere |Year=1873 |Publisher=Carlo Barbini |Place=Milano |URL=https://books.google.it/books?id=d_o9AQAAIAAJ&pg=PA154 |Access-date=3 agosto 2015 |Ref=Venosta}} * {{Harvard reference |Surname=Verdi |Given=Giuseppe |Authorlink=Giuseppe Verdi |Title="Voi siete un santo" |Year=1975 |Publisher=Istituto propaganda libraria |Place=Milano |Pages=390–391 |Chapter="Voi siete un santo" |Journal=Manzoni pro e contro - Ottocento |Editor=Giancarlo Vigorelli |Ref=Verdi}} * {{Harvard reference |Title=Onoranze funebri ad Alessandro Manzoni |Year=1874 |Editor=Municipio di Milano |Place=Milano |URL=https://books.google.it/books?id=4JoZAAAAYAAJ&printsec=frontcover&hl=it#v=onepage&q&f=false |Access-date=16 marzo 2017 |Ref=Onoranze funebri ad Alessandro Manzoni}} [[Categoria:Alessandro Manzoni| ]] [[Categoria:Cavalleros del Ordine del Sanctos Mauricio e Lazaro]] [[Categoria:Cavalleros del Ordine de Sancto Joseph]] [[Categoria:Cavalleros del Ordine Pour le Mérite]] [[Categoria:Cavalleros de grande croce del Ordine del Corona de Italia]] [[Categoria:Sepultate in le Cimiterio Monumental de Milano]] [[Categoria:Membros del Accademia del Scientias de Torino]] [[Categoria:Poetas romantic]] [[Categoria:Scriptor romantice]] [[Categoria:Scriptor catholic]] [[Categoria:Scriptor del realismo]] [[Categoria:Personas ligate al Accademia Roveretana del Agiati]] [[Categoria:Academicos del Crusca]] [[Categoria:Senatores del VII legislatura del Regno de Sardinia]] [[Categoria:Senatores del VIII legislatura del Regno de Italia]] [[Categoria:Senatores del IX legislatura del Regno de Italia]] [[Categoria:Senatores del X legislatura del Regno de Italia]] [[Categoria:Senatores del XI legislatura del Regno de Italia]] [[Categoria:Personalitates commemorate con funerales de Stato]] 4x8iuqpkji605kdc17t59ihno5qk1w1 699318 699317 2026-08-28T08:51:25Z Interlingvisto 60932 /* Bibliographia */ 699318 wikitext text/x-wiki {{Infobox/articulo/persona}} '''Alessandro Manzoni''', nascite '''Alessandro Francesco Tommaso Antonio Manzoni''' ([[Milan]]), ([[7 de martio]] [[1785]] – [[Milan]], [[22 de maio]] [[1873]]) esseva un [[scriptor]], [[poeta]] e [[dramaturgo]] [[Italia|italian]], e anque [[Senator del Regno de Italia|senator del Regno de Italia]]. Considerate como un del major romancieros italian de tote le tempo pro le celeberrime romanzo ''[[Le promesse sposes]]'', capite fundamental del [[litteratura italian]],<ref name="Treccani">{{Treccani|alessandro-manzoni|Manzóni, Alessandro|accesso=16 januario 2026}}</ref> Manzoni habeva le merito de haber jectate le bases pro le romanzo moderne e de haber assi promovite le unitate linguistic italian, sur le tracia del litteratura moralmente e civilmente ingajate proprie del [[Illuminismo italian]]. Passate del periodo [[neoclassic]] a illo [[romantismo|romantic]], Manzoni, devenite un fervente catholic de tendentias [[Christianismo liberal|liberal]], lassava un marca indelebile anque in le [[historia del theatro italian]] (pro haber rumpite le tres [[unitates aristotelic]]) e in le poesia, gratias al nascentia del pluralismo vocal con le ''[[Hymnos Sacre]]'' e al disveloppamento del poesia civil. Le successo e le numerose recognitiones public (ille esseva [[Senator del Regno de Italia|senator del Regno de Italia]]) esseva accompaniate per problemas de sanitate ([[neurosis]], [[agoraphobia]]) e familiar (le numerose mortes que affligeva le vita domestic), que le reduceva a un progressive isolation existential. Nonobstante isto, ille remaneva in contacto per correspondentia con le melior cultura europee, ab [[Goethe]] usque a [[Antonio Rosmini]], subiente anque le influentia de [[Walter Scott]] pro le genere del romanzo historic. == Biographia == === Origines familiar === ==== Familia ==== {{Vider anque|Manzoni (familia)}} [[File:Pietro Manzoni.jpg|left|thumb|alt=Portrait de Pietro Manzoni|Pietro Manzoni, ''Casa Manzoni'', [[Brusuglio]]<ref>{{harvid|Ginzburg|1989|p. 345}}.</ref>.]] Per le latere maternal Alessandro Manzoni proveniva del illustre familia del [[Beccaria (familia)|Beccaria]]; le avo esseva [[Cesare Beccaria]], autor del tractato ''[[Dei delitti e delle pene|Del delitos e del penas]]'' e un del principal promotores del [[Illuminismo in Italia|Illuminismo lombard]]. Secundo le mesme Manzoni, ille e su avo se videva solmente un vice, al occasion del visita de su matre al celebre genitor.<ref>Manzoni rememora assi le incontro in {{SfnRef|Fabris|p. 94}}: {{Citation|Io me rememora de haber le vidite un sol vice, e io rememora su figura. Mi matre, ante de poner me in collegio, me duceva a salutar le; e ille iva prender chocolates pro me. Il me pare ancora vider le avo e le armario.}} </ref> Le parentela con le Beccaria le rendeva insuper cosino distante del scriptor [[scapigliatura|scapigliate]] [[Carlo Dossi]].<ref>{{Harvnb|Lioce}}.</ref> Plus modeste esseva in vice le familia paternal:<ref group="N">Pro un quadro general del historia del familia Manzoni ab Giacomo (initio del XVI seculo) usque a Alessandro Manzoni, vide: {{Cita testo |autore=Pietro Pensa |titolo=Familia Manzoni: ille ramo del casato |rivista=Broletto |volume=2 |anno=1985 |pagine=62-69 |città=Como |issn=2388-1232 |url=http://pietro.pensa.it |accesso=23 julio 2015}}</ref> don [[Pietro Manzoni|Pietro Antonio Pasino Manzoni]] (1657-1736), le patre de Alessandro, descendeva de un nobile familia de [[Barzio]], in [[Valsassina]], stabilite in [[1612]] in [[Lecco]] (in le localitate de [[Caleotto]]) sequente al matrimonio de [[Giacomo Maria Manzoni]] con Ludovica Airoldi in 1611.<ref>{{Harvnb|Pensa}}.</ref> Ben que Pietro Manzoni habeva postea recipite le feudo de [[Cascine di Garbagna Novarese#Moncucco|Moncucco]] in le [[Provincia de Novara|Novarese]] in [[1691]]<ref>{{Cita web|http://www.storiadimilano.it/Repertori/cronologia_manzoni.htm|titulo=Chronologia del vita de A. Manzoni e del edificios habitate per ille|accesso=16 januario 2026|autore=Paolo Colussi|editore=Historia de Milano|data=9 april 2012}}</ref><ref>{{Harvnb|Parenti|p. 12}}:{{Citation|Le feudo de Moncucco pertineva al Manzoni, qui lo habeva acquirite del Camera Regia de Milano, con le assenso de Carlo II, rege de Hispania, ja desde le 23 de februario 1691, per opera de Don Pietro Antonio.}}</ref><ref>{{Harvnb|Bonfiglioli|p. 8}}.</ref><ref>{{Harvnb|Casalis|p. 600}}:{{Citation|Moncucco, dependentia de Mirasole in le basse Novarese: se trova super le Arbogna: esseva le signoria del Manzoni del loco de Caleotto in le territorio de Lecco.}}</ref> e in virtute de isto illes esseva contes, in Milano le titulo non esseva valide proque esseva «estranie».<ref name=":5">{{DBI|autore=Piero Floriani|nomeurl=alessandro-manzoni|accesso=16 januario 2026}}</ref><ref name="infeudazione" group="N">Alcun autores, como {{Harvnb|de Feo|p. 27}} e {{Harvnb|Bonfiglioli|p. 8}}, reporta 1773 como anno del infeudation de Moncucco al Manzoni: il se tracta de un evidente error chronologic, proque [[Carlo II de Hispania]] habeva morite in 1700 e le Novarese, ante le [[guerra de succession espaniol]], faceva parte del [[Ducato de Milano]], alora sub le egida de [[Madrid]].</ref> Initialmente don Pietro presentava al govern austriac un requesta official de recognition, ma pois prefereva non insister.<ref>{{Harvnb|De Gubernatis|p. 21, nota 4}}.</ref> In omne caso, quando Roma attribuera multo plus tarde le citatinitate al Manzoni, le titulo comital apparera sur le acto official e sera mantenite per su descendentes. ==== Manzoni e Giovanni Verri ==== Ben que le patre legitim esseva Pietro Manzoni, il es multo probabile que le patre natural de Alessandro esseva un amante de Giulia, [[Giovanni Verri]] (le fratre minor de [[Alessandro Verri|Alessandro]] e [[Pietro Verri]]).<ref name=":5"/><ref name=":0">{{Harvnb|Tellini|pp. 16-17}}: {{Citation|Le patre natural es tamen Giovanni Verri — ja amante de Giulia desde 1780…}}</ref> Con Giovanni, un homine attractive e libertin, de dece-septe annos plus vetule que illa, Giulia habeva initiate un relation ja in 1780, continuante la mesmo post le matrimonio.<ref name=":0"/><ref>{{Cita web|url=http://archiviostorico.corriere.it |titolo=Verri, Manzoni, Beccaria: tres familias pro Giulia |autore=Giulia Beccaria e Ermanno Paccagnini |editore=Corriere della Sera |data=15 decembre 2001 |accesso=17 januario 2026 |citazione=Accesso limitate per medio de subscription.}}</ref> Secundo lo que esseva reportate per [[Niccolò Tommaseo]], il pare que Verri esseva le ver patre del scriptor e que iste esseva plenmente al currente: «Anque de Pietro Verri <nowiki>[Manzoni]</nowiki> ille parla con reverentia, tanto plus que ille sape, e su matre non lo dissimulava, esser le nepote de ille, isto es, le filio de un de su fratres».<ref>{{Harvnb|Tommaseo|p. 54}}.</ref> === Le infantia e le adolescentia === ==== Galbiate e le separation del genitores ==== * {{Cita libro|Gino|Tellini|Manzoni|2007|Salerno Editrice|Roma|ISBN=978-88-8402-572-2|cid=Tellini}} Alessandro Manzoni<ref>{{Harvnb|De Gubernatis|p. 18, nota 2}}: {{Citation|Al infante esseva imposte le nomines Alessandro, Francesco, Tommaso, Antonio. Le prime nomine esseva illo del patre de Don Pietro, isto es le avo de Manzoni, alora ja morte; le secunde nomine esseva illo del parino Don Francesco Arrigoni. Le nomine Tommaso gli esseva imposte, sin dubita, proque le Ecclesia celebra le 7 de martio Sancto Tommaso. Antonio esseva le nomine de un cosino canonico in San Nazaro; ma illo pote anque esser venite a Manzoni de un madrina Antonietta, circa le qual, tamen, usque nunc nos vermente non sape nihil.}}</ref> nasceva in Milano, alora parte del [[Imperio Habsburgic]], al numero 20 de via San Damiano<ref name=":9">{{Harvnb|Tonelli|p. 5}}.</ref> (correspondente al actual via Visconti di Modrone n.º 16),<ref>{{Cita web|url=http://www.storiadimilano.it/Repertori/cronologia_manzoni.htm|titulo=Chronologia Manzoni|autore=Paolo Colussi|accesso=18 januario 2026}}</ref><ref>{{Cita web|url = https://www.comune.milano.it/documents/76991511/269691898/36+Via+Visconti+di+Modrone.pdf/b3df31d2-89cc-e78d-dc19-d70c02d850b3?t=1627550354266|titulo = 36 Via Visconti di Modrone|autore = Commune de Milano|sito = comune.milano.it/municipio1|data = 2020|lingua = IT|formato = PDF|p = 2|accesso = 18 januario 2026}}</ref> le 7 de martio 1785, de [[Giulia Beccaria]] e, officialmente, de don [[Pietro Manzoni]].<ref>{{harvnb|Tellini|2007|p. 16}}</ref> Ille passava le prime annos de vita principalmente in le ''[[cascina]] Costa'' de [[Galbiate]], tenite a balia per Caterina Panzeri, un contadina del loco,<ref name=":1">{{harvnb|Boneschi|p. 172}}</ref><ref>{{harvnb|Tellini|2007|p. 17}}.</ref> un facto atestate per le placa ancora presente super le edificio. Postea ille passava alcun periodos in le [[Villa Manzoni|villa rustic]] del [[Caleotto]], proprietate del familia paternal, habitation ubi ille amara retornar como adulto e que ille vendera, non sin regretos, in 1818. Sequente le separation del genitores,<ref group=N>Le separation occurreva, legalmente, le 23 de februario 1792; postea, ab 1795 — ma le relation habeva comenciate multo ante, forsan in 1790, anno in que illes pare haber se incontrate — Giulia Beccaria comenciava a cohabitar con le cult e ric [[Carlo Imbonati]], prime in Anglaterra, pois in Francia, a Paris ({{harvnb|Tellini|2007|p. 17}}).</ref> Manzoni esseva educate in collegios religiose. ==== Le education religiose a Merate e a Lugano ==== [[File:Appiani Giulia Beccaria Alessandro Manzoni.jpg|thumb|alt=Portrait de Giulia Beccaria con su filio Alessandro como infante|[[Andrea Appiani]], ''Portrait de Giulia Beccaria e su filio Alessandro Manzoni como infante'', 1790. Le portrait esseva donate per Giulia a Verri, un evento que fortifica le supposite illegitimitate de Alessandro<ref>{{harvnb|Ginzburg|1989|p. 9}}: {{Citation|Le pictor Andrea Appiani faceva un portrait de Giulia con le infante. In le portrait, Giulia es vestite como amazona. Illa ha un facie dure, ossee e fatigate. Illa reguarda in le vacuo. Nulle teneressa visibile verso ille infante que se appoia al su geniculo. Le infante ha quatro annos. Giulia donava le portrait a Giovanni Verri.}}</ref>]] Le 13 de octobre 1791<ref name=":2">{{Cita web|url=http://www.casadelmanzoni.it/content/la-vita|titulo=Chronologia del vita e del obras de Alessandro Manzoni|accesso=18 januario 2026|editore=Casa del Manzoni|data=2014|urlarchivio=https://web.archive.org/web/20151011153809/http://www.casadelmanzoni.it/content/la-vita|dataarchivio=11 octobre 2015|urlmorto=sì}}</ref> ille esseva accompagnate per su matre a [[Merate]] al collegio San Bartolomeo del [[Somaschi]], ubi ille remaneva durante cinque annos. Esseva un periodo dur; le parve Alessandro pativa del absentia de su matre<ref group=N>Manzoni rememorava sempre como su matre, pro facilitar le separation de su filio, se retirava clandestinmente profittante de un momento de distraction de ille (vide: {{harvnb|Trombatore 1957|p. 250}}).</ref> e suffreva del relation difficile tanto con su companiones de schola, violente,<ref group=N>Inter le motivos de derision poteva esser anque ille forma de [[balbutiation]] que comenciava a manifestar se precisemente durante ille annos (vide: {{harvnb|Trombatore 1957|pp. 250-251}}).</ref> como con le docentes, qui le puniva frequentemente.<ref>{{harvnb|Tonelli|p. 9}}.</ref> Le litteratura in ille annos esseva ja pro ille un consolation e un passion: durante le recreation, le scriptor contara, «…io me claudeva <nowiki>[…]</nowiki> in un camera, e ibi io componeva versos».<ref>{{harvnb|Fabris|p. 86}}.</ref> In april 1796 ille passava al [[Ecclesia de Sant'Antonio Abate (Lugano)|collegio de Sant'Antonio]] a [[Lugano]], ancora gerite per le Somaschi, pro remaner ibi usque a septembre 1798.<ref name=":2"/> In le mesme 1796 arrivava al [[laco de Lugano]] le somasco [[Francesco Soave]], celebre erudito e pedagogista; ben que il sia completemente improbabile que Manzoni le habeva como maestro (excepto forsan pro alcun dies), su figura exerceva super le infante un notabile influentia.<ref>{{harvnb|Trombatore 1957|p. 252}}.</ref> Vetule e proxime al morte, le autor de ''[[Le promesse sposes]]'' rememorava: «Io amava le patre Soave, e me pareva vider circa su capite un aureola de gloria».<ref>{{harvnb|Fabris|p. 95}}.</ref> Al fin de 1798 ille passava al collegio Longone de Milano, gerite per le [[Barnabitas]],<ref name=":10">{{harvnb|Tonelli|p. 15}}.</ref> e postea se transferiva a [[Castellazzo de' Barzi]], ubi le instituto habeva stabilite provisoriamente su sede a causa del manovras bellic,<ref name=":2" /> pro pois retornar le 7 de augusto [[1799]] a Milano.<ref name=":10" /> Il non es clar quanto tempore le adolescente remaneva presso le Barnabitas; le hypothese plus acceptate le considera alumno del schola usque a junio [[1801]].<ref>{{harvnb|Tonelli|p. 16}}</ref> Nonobstante le isolation al qual ille esseva fortiate per le ambiente clause e bigot, Alessandro succedeva a establir alcun amicitias durabile, como illas con le companiones de classe Giulio Visconti e [[Federico Confalonieri]]. Un die non precisate del anno scholastic 1800-1801, pois, le escolares recipeva un visita que suscitava in le juvene Alessandro un grande emotion: le arrivata de [[Vincenzo Monti]], que ille legeva avidemente e considerava le plus grande poeta vivente, «esseva pro ille como un apparition de un Deo».<ref>{{harvnb|Carcano|pp. 7-8}}.</ref> ==== Le formation cultural ==== [[File:VincenzoMonti.jpg|thumb|left|alt=Portrait de Vincenzo Monti|[[Andrea Appiani]], ''Portrait de Vincenzo Monti'', [[Pictura a oleo|oleo]] super [[Pictura super tela|tela]], 1809, [[Pinacotheca de Brera]].]] Le formation cultural de Manzoni es imbibite de mythologia e litteratura latin, como appare clarmente del poemas adolescent. Duo autores classic, in particular, es su preferitos, [[Virgilio]] e [[Horatio]],<ref name=":3">{{harvnb|Tellini|2007|p. 18}}.</ref> ma notabile es anque le influentia de [[Dante]] e [[Petrarca]];<ref>In le sonetto ''A le Musa'', Manzoni enumera Dante e Petrarca como glorias poetic ({{harvnb|Trombatore 1961|p. 198}}).</ref> inter le contemporaneos, tamen, insimul con Monti, [[Giuseppe Parini|Parini]] e [[Vittorio Alfieri|Alfieri]] ha un rol importante.<ref>{{harvnb|Fabris|p. 86}}: {{Citation|Ille die io recitava pro me le ''Caduta'' de Parini; e, post sortir del camera, io recipeva le noticia que Parini habeva morite: e illo esseva un del impressiones le plus forte e dolorose de mi vita.}}</ref><ref>{{harvnb|Tonelli|p. 18}}</ref><ref>{{harvnb|Trombatore 1957|p. 286}}</ref><ref>{{harvnb|Langella|p. 14}}</ref> Si on exclude le precedente exercitios de stilo,<ref group=N>Manzoni comenciava a scriber versos al etate de nove annos ({{harvnb|Fabris|p. 94}}.)</ref> su prime experientias poetic remonta al medietate de 1801, quando ille comenciava a rediger ''[[Del trionfo della libertà|Del triumpho del libertate]]'',<ref>{{harvnb|Trombatore 1957|pp. 270-271}}.</ref> in le qual on pote relevar un vena satiric e polemic que habera un rol non negligibile in le Manzoni adolescente, ben que illa ja se mitigara al medietate del decennio. Nos possede anque le traductiones, in endecasillabos non-rimate, de alcun partes del libro quinte del ''[[Eneide]]'' e del ''[[Satiras (Horatio)|Satira]]'' tertie (libro prime) de Horatio, junto a un epigramma mutilate in le qual ille attacca un certe fra' Volpino que, sub un false apparentia, representa le vice-rector del collegio patre Gaetano Volpini.<ref>{{harvnb|Giordano|p. 45}}</ref> ==== Un juvene dissolute ==== [[File:Manzoni a Venezia.jpg|thumb|left|alt=Lapide commemorative de Manzoni a Venesia|Lapide in memoria de Manzoni a Venesia, Campo San Maurizio, Palazzo Bellavite.]] Sortite del mundo anguste del Longone, ab le estate de 1801 usque a 1805 ille viveva con su patre ancian, alternante le sojornos in le tenuta de [[Caleotto]]<ref name=":3" /> con le vita urban.<ref>Don Pietro resideva, insimul con un soror ex-monaca e un avunculo monsignor, presso [[Porta Vittoria (Milano)|Porta Tosa]] ({{harvnb|Carcano|p. 8}}).</ref> Durante ille periodo ille frequentava le ambiente illuministic del aristocratia e del alte burguesia milanese, dedicante un grande parte de su tempore al divertimento e in particular al joco de hasard; ille jocava in le [[Ridotto (teatro)|ridotto]] del [[Teatro alla Scala]] usque a que, secundo lo que pare, un reproche de Monti le convinceva a renunciar al vitio.<ref>{{harvnb|Momigliano|p. 5}}</ref> Illo esseva anque le epocha de su prime amor, illo pro Luigina Visconti, soror de [[Ermes Visconti|Ermes]]; de iste experientia nos sape lo que le poeta ipse revelava in 1807 in un littera a [[Claude Fauriel]]: a [[Genova]], in facto, ille la habeva casualmente revistate, ja maritate al marchese [[Gian Carlo Di Negro]], e le episodio habeva despertate in ille le nostalgia e le displacer de haberla perdite.<ref>«''Je vous ai peut-être dejà conté que j'eus dans mon adolescence (1801), une très-forte et très-pure passion pour une jeune fille''», ille scribeva le 19 de martio 1807 a Fauriel, «[…] ''Ce qui me donne un peu de torture, c'est la pensée que c'est un peu de ma faute que je l'ai perdue''» (forsan io vos ha ja dicite que io habeva, in le adolescentia, un passion multo forte e pure pro un puella […] Lo que me tormenta un pauc es pensar que, si io la ha perdite, es in parte mi culpa). Vide: {{harvnb|Sforza|p. 33}}.</ref> Ultra iste divertimentos, le juventute de Manzoni es anque marcate per un sojorno a [[Venezia]] (de octobre 1803 a maio 1804<ref name=":2" /><ref name=":4">{{harvnb|Tellini|2007|p. 19}}.</ref>) apud su cosino Giovanni Manzoni. Durante iste periodo ille habeva le occasion de cognoscer le nobildonna [[Isabella Teotochi Albrizzi]], que in un tempore esseva musa de [[Foscolo]],<ref name=":4"/> e de scriber tres del quatro ''[[Opere de Alessandro Manzoni|Sermones]]''.<ref>{{harvnb|Tellini|2007|pp. 37 e ss.}}</ref> Le motivo del sojorno venetian non es clar, del qual Alessandro conservava anque in su etate avanzate un rememoration multo belle,<ref>{{harvnb|Venosta|p. 55}}</ref> ma il non pare haber habite rationes politic, sed plus tosto le desiro del patre de allontanar le de un stilo de vita dissipate.<ref name=":4"/> ==== Le Milano illuministic ==== [[File:Manzoni 1805.jpg|thumb|alt=Portrait de Alessandro Manzoni in 1805|Anonime anglese, ''Alessandro Manzoni in 1805'', oleo super tela, actualmente in le [[Casa Manzoni]] de via del Morone, [[Milano]]. [[Natalia Ginzburg]], con multe probabilitate, describe iste portrait, quando illa scribe: «Alibi ille ha un dense crin disordinate, le oculos nubilose e sembla [[Ugo Foscolo]]»<ref>{{harvnb|Ginzburg|1989|p. 23}}.</ref>]] Le complacentia neoclassic del tempore inspirava a ille le prime compositiones de un certe relieve, modulate super le obra de Vincenzo Monti, idol literari del momento; ultra ille, Manzoni se volveva a Parini, portavoz del ideales [[illuministas]] e del necessitate de moralisation, al poeta [[Ugo Foscolo]], a [[Francesco Lomonaco]], un exiliate [[Basilicata|lucano]],<ref>{{harvnb|Trombatore 1957|p. 277}}.</ref><ref group=N>Le relation con Lomonaco esseva bastante proxime. Si Manzoni monstrava haber grande estima pro ille, Lomonaco includeva como epigraphe a su ''Vite del excellentes Italianos'' le [[sonetto]] manzonian ''Pro le vita de Dante'' de 1802. A dece-septe annos, dunque, le juvene poeta videva pro le prime vice un proprie texto publicate ({{harvnb|Tellini|2007|pp. 52-53, nota 5}}).</ref> e a [[Vincenzo Cuoco]], defensor del theorias [[Giambattista Vico|vichian]],<ref>{{harvnb|Tellini|2007|pp. 18-19}}.</ref> anque ille exiliate de Napoles post le restauration bourbonic de 1799 e considerate le «prime ver maestro de Manzoni».<ref>{{harvnb|Langella|p. 16}}.</ref> Le proximitate al ambiente neoclassic, e in particular a su campion Vincenzo Monti, incitava le juvene a frequentar alcun cursos de eloquentia date per le poeta romagnol al [[universitate de Pavia]] inter 1802 e 1803.<ref name=":5"/> In le registratores del atheneo le nomine de Alessandro non appare, ma il es quasi certe que ille sequeva le lectiones montian.<ref name=":5"/> Ultra le cognoscite admiration pro Monti e le opinion de illustre studiosos,<ref>De iste idea, per exemplo, {{harvnb|Piumati|p. 3}} e {{|De Gubernatis|p. 60}}.</ref> le hypothese pare esser confirmate per le correspondentia del periodo. Le correspondentes de Manzoni, in facto, es quasi omnes studentes (o ex-studentes) del universitate, ab [[Andrea Mustoxidi]] a [[Giovan Battista Pagani]], ab Ignazio Calderari a [[Ermes Visconti]] e a Luigi Arese.<ref name=":5" /><ref group="N">Arese e Pagani esseva ja amicos de Manzoni desde le tempore del Collegio Longone ({{harvnb|Nigro|p. 3}}). Concernente le figuras de Luigi Arese e Ignazio Calderari, {{harvnb|Sforza|p. 5, n. 3 e 5}} presenta le sequente retratos: «Le conte Luigi Arese Lucini de Milano, de qui Manzoni parla plure vices e con calidissime affection in su litteras. Il habeva le disgrazia de perder su patre in le flor del etate, e de cader in le manos de intrigantes, qui le haberea spoliato, si ille spontanee le 5 de julio 1805 non se habeva messe sub le tutela del doctor Gaetano Garbagnati, renunciante al administration de su proprie substantias. Le 1 de septembre 1806 ille faceva testamento; ille instituiva como heredes le fratres; ille legava le horologio de auro a Giovambattista Pagani» (n. 3); «Le conte Ignazio Calderari, un altere del amicos juvene del Nostre; qui le adresseva varie litteras [...] Nasceva in 1793; moriva in decembre 1838» (n. 4).</ref><ref>{{harvnb|Tonelli|p. 25}}</ref> Le contexto academic le poneva anque in contacto con duo professores [[jansenistas]], [[Giuseppe Zola (teologo)|Giuseppe Zola]] e [[Pietro Tamburini]], docentes respectivemente de «historia del leges e del costumes» e de «philosophia moral, jure natural e public»;<ref group=N>Pro un analyse general de Tamburini e Zola, vide: Paola Vismara, ''Pietro Tamburini e le "despotismo pontifical"'', in {{harvnb|Negruzzo|pp. 95-114}}; Annibale Zambarbieri, ''Le gusto del historia. Giuseppe Zola al initio de su docencia pavian'', in {{harvnb|Negruzzo|pp. 115-132}}.</ref> lor ideas in defensa del moral le influentiava profundemente, introducente le pro le prime vice al pensamento jansenista. Tamburini condemnava le [[Curia roman|Curia roman]] pro su deformationes, ma videva in le catholicismo un modello indispensabile. Pro le elevatezza de su dissertationes, ille pareva a Manzoni un puncto de referentia al pari de Zola, definite «supreme» in un littera a Pagani del 6 de septembre 1804.<ref>{{harvnb|Sforza|p. 9}}; le epiteto esseva exprimite in occasion de un ''Sermon'' componite alcun menses antea a Venesia. Manzoni precava su amico de submitter lo al judicio de Zola.</ref> Del puncto de vista literari, a iste periodo pertine ''[[Del trionfo della libertà|Del triumpho del libertate]]'', ''[[Opere di Alessandro Manzoni|Adda]]'' e ''Le quatro sermones'', que porta le impression de Monti e de Parini, ma anque le echo de Virgilio e Horatio. === Le sojorno parisin (1805-1810) === ==== Le morte de Carlo Imbonati e le reunion con le matre ==== [[File:Carlo Imbonati.png|thumb|left|alt=Cameo representante le profilo de Carlo Imbonati|[[Cameo]] del XIX seculo representante le profilo de Carlo Imbonati.]] In 1805 Manzoni esseva invitate per su matre e per [[Carlo Imbonati]] a [[Paris]], apparentemente sub le suggestion de Monti<ref>{{cita|Ginzburg|1989|p. 16}}</ref>. Alessandro acceptava con entusiasmo, ma non habeva tempore de cognoscer le conte, a cuje missiva ille respondeva con parolas de calor e recognition que Imbonati non legeva jammais; ille moriva, in facto, le 15 de martio, lassante Beccaria como herede universal de su patrimonio<ref>{{cita|Boneschi|p. 219}}</ref><ref name=":6">{{cita|Tellini|2007|p. 20}}</ref>, ma anque afflicte e in necessitate de amor filial.<ref>{{cita|Boneschi|p. 218}}: {{Citation|Le vacuo lassate per Carlo le pare un abysso que tosto inglutira anque illa. In junio illa scribe al fidel amico [[Francesco Melzi d'Eril]]: "Car Melzi, si vos videva le mortifere tristessa que me consume, o car Melzi, vos haberea pietate de me. Le pensamento que io debe haber un die de deman es un pena que renasce sempre pro me e tamen io es fortiate a implorar iste die de deman e a tremular que illo me escapa… e a vos io pote dicer lo: le universo integre es extinguite pro me".}}</ref>. Le juvene, alora de vinti annos, arrivava in le capital francese le 12 de julio,<ref name=":2"/><ref name=":6"/>, die in le qual le policia local le concedeva le permitto de sojorno.<ref>{{cita|Bonghi, ''Obras inedite o rare''}}</ref> Manzoni, qui pro le defuncto scribeva le carme ''[[In morte di Carlo Imbonati|In le morte de Carlo Imbonati]]'', discoperiva haber un matre, e ab ille momento lor camminos, separate usque alora, se incrociava pro non separar se plus. Usque a 1841, anno del morte de Beccaria, le duo stabiliva un relation multo stricte, cuje profunditate emerge del litteras del scriptor in innumerose occasiones; ja le 31 de augusto 1805 ille revelava a [[Vincenzo Monti]] haber trovate «mi felicitate […] inter le bracios de un matre», e viver solmente «pro mi Giulia».<ref>{{Cita|Sforza|p. 12}}</ref> ==== Le circulo parisian: le ''Idéologues'' e Claude Fauriel ==== {{Vide etiam|Idéologues}} [[File:Claude Fauriel.jpg|thumb|alt=Portrait de Claude Fauriel|''Claude Fauriel'', Castello de Bignon, Francia.]] Con su matre ille sojorna al numero 3 de [[place Vendôme]]. Multo frequentemente matre e filio se rendeva a Auteuil,<ref group=N>Le commune de Auteuil, que faceva parte del departimento del Seine, cessava de exister in 1860, e su territorio esseva repartite inter Paris e Boulogne-Billancourt.</ref> citate ubi se reuniva le circulo intellectual sub le patronato del vidua del philosopho [[Helvétius]],<ref name=":2"/> e al ''Maisonnette'' de [[Meulan]], ubi Manzoni passava duo annos, participante al circulo literari del cosidicte ''[[Idéologues]]'': philosophos de schola del undececente seculo, heredes del illuminismo del septe- e octo seculos ma orientate verso questiones concrete in le societate, e per isto precursors de themas [[romanticismo|romantic]] (como le attention al classes paupere e al emotion).<ref name=":7"/> Un rol importante in le gruppo del ''Idéologues'' (constituite, inter alteres, per [[Volney]], [[Dominique-Joseph Garat|Garat]], [[Destutt de Tracy]] e le danese [[Jens Baggesen|Baggesen]]<ref>{{cita|Carcano|pp. 8-9}}</ref>) esseva tenite per [[Claude Fauriel]],<ref name=":7">{{cita|Tellini|2007|p. 60}}</ref><ref group=N>Fauriel habeva un rol significative in le evolution del poetica manzonian: le erudite francese inculcava in Alessandro, in facto, un grande interesse pro le historia e le faceva comprender que ille non debe scriber secundo modellos rigide e fixe in le tempore, ma debe esser capace de exprimer sentimentos que le permitte scriber in un maniera plus "ver", de modo a "tocar" le corde del lector: {{Citation|Le Vero historic remane le cardine del obra, ma recede a un position de scrupulose supporto functional que rende credibile e verisimile le invention|{{cita|Tellini|2007|p. 152}}}}</ref> con qui Alessandro contraheva un amicitia que durava per multe annos; le frequentation esseva facilitate per le ligamine inter Giulia e le amante de Fauriel, [[Sophie de Condorcet]],<ref>{{cita|Ginzburg|1989|p. 13}}.</ref> e per le plus ancian [[Pierre Cabanis]],<ref>Manzoni cognosceva e admirava Cabanis e, post su morte, le rememorava con affection «…''cet homme rare''…» (iste homine rare), non poteva rememorar «…''les promenades d'Auteuil sans souffrir''» (le promenades de Auteuil sin suffrer). {{cita|Sforza|pp. 72-73}}.</ref> autor del ''Lettre sur les causes premières'', texto orientate in senso [[spiritualismo|spiritualista]] e impregnante de spirito religiose, ben que le [[Essere supremo|Essere supreme]] cuje existentia es admittite non coincide completemente con le Deo christian secundo le conception del [[Ecclesia (communitate)|Ecclesia]].<ref>{{Cita libro|autore=Pierre Jean Georges Cabanis|titulo=Lettre, posthume et inédite de Cabanis à M. F*** sur les causes premières, avec des notes par F. Bérard|url=https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k5426351q.texteImage#|accesso=2 april 2024|anno=1824|editore=Gabon et Compagnie, Libraires|citate=Paris|lingua=Fr|OCLC=555572949}}</ref> A Paris, dunque, Alessandro entrava in contacto con le cultura francese classicizante, assimilante le [[sensismo]], le theorias [[Voltaire|volterrian]] e le evolution del rationalismo verso positiones [[Romanticismo|romantic]]. Nos possede pauc litteras relative al annos 1805-1807, e non es dunque possibile definir con precision le importantia pro Manzoni de tote le textos e autores que ille cognosceva o studiava plus profundemente durante le prime annos francese; Fauriel e Cabanis emerge tamen como le duo principal punctos de referentia; un certe importantia debeva anque haber [[Ponce-Denis Écouchard-Lebrun|Lebrun]], recognoscite, in un littera a Pagani del 12 de martio 1806, como «grand'homine», «poeta supreme» e «lirico transcendente».<ref>{{Cita|Sforza|p. 15}}.</ref> Il pote anque esser parolas de circumstantia, dictate per un amicitia ancora recente e per le gratitude pro le parolas laudative que «Pindare Lebrun»<ref group=N>Assi ille esseva appellate per le contemporaneos pro le stilo modelate super illo del poeta grec (vide {{cita|Bognetti|p. 109}}).</ref> le habeva adressate, honorante le con un proprie composition. Le stilo del poeta francese, improntate a un classicismo emphatic e conventional, non pare in facto conciliar se con le poetica manzonian, ma le poemetto ''[[Opere di Alessandro Manzoni|Urania]]'' (concepite inter 1806 e 1807 e postea lente portate a completion durante le annos sequente) portara partialmente su impression.<ref>Pro le integre paragrapho vide {{cita|Tonelli|pp. 65 e ss.}}</ref> ==== Le interludio italian (1806-1807) e le morte de don Pietro ==== [[File:Sophiedecondorcet.jpg|left|thumb|alt=Portrait de Sophie de Condorcet|''Sophie de Condorcet''. Su salon esseva un del punctos de incontro del ''Idéologues''.]] In junio 1806 matre e filio lassava pro le prime vice Paris, pro regular le ultime formalitates legal relative al hereditate de Imbonati, in le qual figurava etiam le [[Brusuglio|villa de Brusuglio]];<ref name=":5"/><ref>{{cita|Tellini|2007|pp. 20-21}}.</ref> in septembre illes esseva totevia ja de retorno in Francia, como demonstra un littera de Manzoni a Ignazio Calderari.<ref>Le littera, del 7 septembre, se trova in {{cita|Sforza|pp. 23-25}}.</ref> Un secunde spostamento data de februario 1807: un littera a Fauriel, scribite le 17,<ref>{{Cita|Sforza|pp. 30-31}}.</ref> confirma que in ille die Manzoni se trovava in [[Susa (Italia)|Susa]] e habeva transite le [[Moncenisio]], durante que de altere testimonios epistolar nos sape que le mense sequente ille se trovava in [[Genova]].<ref>{{cita|Sforza|pp. 32-36}}.</ref> Le 20 martio, in procinto de partir pro [[Torino]], ille apprendeva que su patre esseva gravemente malade<ref name=":5"/> (ben que in realitate ille habeva morite ja duo dies ante<ref name=":2" />) e, durante le viage verso Milano, apprendeva de su morte. Il sembla totevia que Giulia e Alessandro non entrava in le citate ni participava al funerales, preferente passar alcun dies in le nove proprietate de Brusuglio e pois traversar de novo le [[Alpes]].<ref name="Ginz">{{cita|Ginzburg|1989|p. 19}}</ref> Le parolas con le quales ille affronta in su litteras le morte de su patre pare plus tosto frigide; in le missiva a Fauriel del 8 april, vinti dies post le [[funeral]], ille adrese a Pietro un ultime voto: «''Paix et honneur à sa cendre''» (pace e honor a su cinere);<ref>''Carteggio Manzoni-Fauriel'' (a cura de I. Botta), Milano, Centro Nazionale Studi Manzoniani, 2003, p. 26.</ref> in le littera a Pagani del 24 martio, die in le qual ille recipeva le noticia del decesso, ille face referentia al motivo «ben dolorose» que le habeva appellate a Milano, pro continuar pois con altere argumentos, como le satisfaction de revider le amico Calderari e le affection pro su matre, «parlando del qual io trovara sempre plus debile e monche omne expression».<ref>{{cita|Sforza|p. 37}}</ref> In maio Alessandro, nominate per su patre herede universal,<ref name="Ginz" /> esseva de novo a Paris. ==== Le matrimonio e le nascentia del filia Giulia ==== [[File:Famiglia Manzoni.jpg|thumb|alt=Portrait del familia Manzoni per Ernesta Legnani Bisi|Le familia Manzoni al epocha del viage a Firenze, designo de [[Ernesta Legnani Bisi]].]] Desde tempore Giulia Beccaria cercava un sposa pro su filio; etiam le viage primaveral de 1807 habeva essite intraprite con iste objectivo, devenite jam preminente. Post le fallimento del projecto de fidanzar Alessandro con Augustine, filia del philosopho [[Destutt de Tracy]], a causa del basse grado de nobilitate del Manzoni,<ref name=":8">{{cita|Ginzburg|1989|p. 24}}.</ref> Beccaria cognosceva a Paris Charlotte Blondel,<ref name=":11">{{cita|Tonelli|p. 85}}.</ref> parentate con le familia [[calvinista]] del [[ginevrino|bankero genevrin]] François Louis Blondel. Ille viveva in Milano con su sposa Marie e le filia de sedec annos [[Enrichetta Blondel|Enrichetta]] in le [[palatio Imbonati]], que le comite habeva vendite a ille annos ante.<ref name=":11"/> Le contactos esseva initiate per medio de Charlotte e, in septembre, le Manzoni partiva verso le citate milanese pro cognoscer Enrichetta — del qual habeva essite date excellent referentias — e su genitores. Le incontro, occurrite a [[Blevio]] in le fin de septembre 1807,<ref name=":8" /> non decepeva le sperantias; Manzoni remaneva incantate per le dulcesse e puritate del puella. Le matrimonio, que se revelara multo felice e essera coronate per le nascentia de dece filios, esseva celebrate le 6 februario 1808 in Milano:<ref name=":2"/><ref name=":12">{{cita|Tellini|2007|p. 22}}</ref> prime con rito civil apud le municipio e, quaranta-cinque minutas plus tarde, con rito calvinista in via del Marino, ubi se trovava le casa del Blondel.<ref name=":12"/> Post haber regular le ultime questiones ligate al hereditate de Imbonati, le nove sposi, accompaniate per Giulia, se establi al numero 22 del Boulevard des Bains Chinois, a Paris.<ref>{{Cita|Parenti|pp. 70-71}}</ref><ref group=N>Le ration del partita de Milano pro Paris essevaationen, super toto, al scandalo del matrimonio inter un catholico (solmente de nomine) e un protestante, cosa que suscita le hostilitate del bon societate e del clero milanese ({{cita|Ginzburg|1989|p. 25}}.)</ref> Le 23 decembre del mesme anno nasceva Giulia Claudia,<ref name=":12"/><ref name=":13">{{cita|Ginzburg|1989|p. 26}}</ref> futur prime sposa de [[Massimo d'Azeglio]], que esseva baptisate le 23 augusto 1809 in le ecclesia [[giansenista]] de San Nicola presso [[Meulan]], secundo le rito catholic e con Fauriel como [[padrino]].<ref name=":13"/><ref name="Tel24">{{Cita|Tellini|2007|p. 24}}</ref> Le decision de baptisar con rito catholic le primogenita, prendite per un patre indifferente desde le puncto de vista religiose e per un matre calvinista, es le indice de un cambiamento radical in le sensibilitate spiritual del familia. === Le conversion: un debatto aperte === [[File:Manzoni Blondel.jpg|thumb|left|alt=Miniatura de Alessandro e Enrichetta le die del nuptias|Miniatura de Alessandro e Enrichetta le die del nuptias.]] Le conversion al catholicismo de Manzoni es un thema super le qual non solmente le criticos, ma etiam le cognoscitores e le membros del familia del scriptor ha sempre discutite, obtenente del autor de ''I promessi sposi''<ref>{{cita|Tonelli|p. 96}}:{{Citation|…il Manzoni evita sempre di discorrere, anche coi congiunti più intimi, sulle cause, o circostanze particolari, che avevano determinato il suo ritorno alla fede; e una volta che il figliastro [[Stefano Stampa]] glielo aveva apertamente richiesto, si contentò di rispondere assai vagamente: "È stata la grazia di Dio, mio caro, è stata la grazia di Dio"; e alla stessa domanda della figlia Vittoria, analoga risposta.}}</ref> responsas aleatori; un reserva que rende omne studio critic inevitabilemente opinabile e incomplete. Le importantia del conversion, fundamental pro comprender le evolution thematic e spiritual de Manzoni durante le «quindecim annos creative», es sovente ligate a un legenda hagiographic que volerea un conversion repentine, attribuite al disorientation de Enrichetta in 1810. In realitate, le percurso que reconduceva Manzoni e su familia al practica religiose catholic esseva multo plus longe, debite a un serie de factores combinate inter illes. ==== Le duo litteras al Calderari (1806) ==== [[File:Jacques-Louis David 018.jpg|thumb|right|alt=Portrait del Papa Pio VII per Jacques-Louis David|[[Jacques-Louis David]], ''Pio VII'', [[oleo sur tabula|oleo sur tabula]], 1805, [[Louvre]]. Le concession del pontifice a Manzoni de poter celebrar le nuptias con rito catholic esseva un passo fundamental pro le regularisation religiose del copula.]] Un certe importantia ha duo litteras que Manzoni inviava a Ignazio Calderari concernente le maladia que conduceva al morte lor amico commun Luigi Arese. In le prime, del 17 septembre 1806, ille deplora que in loco del personas car le moribundo debe haber al latere de su lecto «l'orribile figura di un prete»,<ref>{{cita|Sforza|p. 26}}</ref><ref>{{cita|De Gubernatis|p. 125}}</ref> ma le 30 octobre, post le morte de Arese, sempre al Calderari ille exclama: «Oh sì! ci rivedremo! Se questa speranza non raddolcisse il desiderio dei buoni e l'orrore della presenza dei perversi, che sarebbe la vita?».<ref>{{cita|Sforza|p. 29}}</ref> Si de un latere es confirmate le reaction anticlerical ja observate in le prime obras, al mesme tempore Manzoni demonstra conformar se al spirito christian, prefigurante un existentia post le morte. ==== Le supplica a Pio VII ==== Post le baptismo catholic de Giulia in augusto 1809, Manzoni, in accordo con su sposa, adreseva un supplica a [[papa Pio VII]] a fin que, «pentito del fallo commesso», le autoritate pontifical poneva «un opportuno riparo, capace di rendere tranquilla la di lui coscienza [del supplicante, cioè del Manzoni]»,<ref>{{Cita|Manzoni cent'anni dopo|p. 49}}.</ref> rendente possibile celebrar de novo le matrimonio, iste vice secundo le rito catholic.<ref name="Tel24"/> In novembre arrivava le authorization papal con un rescripto del [[Michele Di Pietro|cardinal Di Pietro]] datate del 30 octobre,<ref>{{cita|Parenti|pp. 72-73}}.</ref> e le 15 februario [[1810]], in le casa de [[Ferdinando Marescalchi]], le curate del [[ecclesia del Madeleine|ecclesia de la Madeleine]] officiava le ceremonia.<ref>{{cita|Tonelli|p. 103}}</ref> ==== Degola e San Rocco (1809-1810) ==== [[File:Manzoni - Chiesa St.Roch.jpg|thumb|alt=Lapide in le ecclesia de Saint-Roch a Paris que commemora le conversion de Manzoni|Lapide ponite sur le prime pilastro sinistre del nave lateral del ecclesia parisian de Saint-Roch, que commemora le conversion de Alessandro Manzoni.]] Al initio de [[1809]] le Manzoni habeva facite cognoscentias importante, forsan decisive pro orientar Alessandro verso le practica religiose. Pierre Jean Agier, presidente del Corte de appello parisian, Giambattista Somis, ja consiliere del Corte de appello de [[Torino]], [[Ferdinando Marescalchi]], ministro del Relationes externe del [[Regno de Italia (1805-1814)|Regno de Italia]] [[napoleonico]],<ref>{{Treccani|ferdinando-marescalchi_(Dizionario-Biografico)|Marescalchi, Ferdinando|accesso=22 decembre 2015}}</ref> e Anne Marie Caroline Geymüller, un femina de [[Basilea]] devenite vidua de un official del guardia suisse del rege [[Luigi XVI]], faceva parte de un ambiente fortemente catholic e [[giansenista]].<ref>{{cita|Boneschi|p. 246}}</ref> Iste ultime, insuper, habeva [[Acto de abiura|renunciate solemnemente a]] le [[calvinismo]] in [[1805]] per opera de un [[abbate]] genevrin giansenista que le Manzoni cognosceva justo in le autumno de 1809, [[Eustachio Degola]],<ref>{{cita|Tonelli|pp. 102-103}}; pro le influentia de Geymüller e Degola vide A. Gazier, ''Manzoni à Port-Royal'', in ''Revue Bleue'', 1º martio 1908, e A. de Gubernatis, ''Eustachio Degola, le clero constitutional e le conversion del familia Manzoni'', Firenze, Barbera, 1882. Talvota, le cognomine se trova etiam in le forma con le accent tonic (Dègola, como reportate etiam sur le [pagina homonyme del Treccani]).</ref> le qual habeva un enorme importantia pro le conversion de Alessandro e de su familia. Le conversion de Manzoni, tamen, es multo plus cognoscite pro le appellate «miraculo de San Rocco».<ref>{{Cita web|1=http://www.internetculturale.it/opencms/directories/ViaggiNelTesto/manzoni/a9.html|2=Le conversion religiose|3=22 julio 2015|autore=Massimiliano Mancini|editore=Internet Culturale|urlarchivio=https://web.archive.org/web/20130623103016/http://www.internetculturale.it/opencms/directories/ViaggiNelTesto/manzoni/a9.html|dataarchivio=23 junio 2013|urlmorto=sì}}</ref> Le 2 april 1810, durante le festivitates pro le nuptias de Napoleone I e [[Maria Luisa de Austria]], improvisemente explodeva alcun mortarettos e le turba que impleva le stratas separava Manzoni de su sposa,<ref>{{cita|Ginzburg|1989|p. 29}}.</ref><ref>{{cita|Boneschi|p. 248}}.</ref> le qual, pulsate per le gente, se trovava sur le scalones del [[Ecclesia de San Rocco (Parigi)|ecclesia de San Rocco]], in rue Saint-Honoré, e se refugia. In le silentio e serenitate de ille templo ille implorava le gratia de retrovar su consorte e, al exito, convertite, poteva reabraciar la.<ref>{{cita|Tonelli|p. 96}}</ref> [[File:Alessandro Manzoni, incisione di Ardinghi.jpg|thumb|alt=Incision de Alessandro Manzoni a 25 annos|Alessandro Manzoni circa le etate de 25 annos in un incision de Ardinghi, in ''Lettere di Alessandro Manzoni'', a cura de [[Angelo de Gubernatis]], Paolo Carrara, Milano 1881.]] Un altere version, reportate per [[Giulio Carcano]], narra in vice de un Manzoni frustrate que, assediate per dubitas spiritual, se haberea rendite in San Rocco clamante: «O Deo! Si tu existe, revela te a me!»,<ref>{{cita|Carcano|p. 11}}.</ref> exiente pois como credente. ==== Degola e le relationes con le Manzoni ==== Initialmente le sacerdote habeva le carga de preparar Enrichetta Blondel al abiura del calvinismo.<ref>{{cita|Boneschi|p. 247}}:{{Citation|Le 9 april 1810 initia formalmente le instruction catholic de Enrichetta.}}</ref> Ille le demandava de scriber summarios del lectiones de religion catholic (appellate ''ristretti''), pro corriger los pois ipse.<ref>{{cita|Ginzburg|1989|p. 28}}</ref> Le abiura esseva subscripte in un acto official le 3 maio 1810 e celebrate solemnemente le 22 maio in le [[ecclesia de Saint-Séverin]], in presentia del circulo jansenista e del abbate Degola.<ref name="ReferenceB">{{cita|Ginzburg|1989|p. 30}}</ref> Le influentia del sacerdote jansenista es innegabile: le rememora le longe correspondentia que le sacerdote genovese manteneva con Manzoni, con su sposa e con Giulia Beccaria.<ref>{{cita|Tonelli|pp. 115 e ss.}}</ref> Es relativemente facile reconstruer le etapas per le quales Blondel se convertite al catholicismo, ma le motivo non es clar. Probabilemente Manzoni, qui esseva «un animo non veramente ribelle», acceptava con fastidio un matrimonio non benedicte, e iste situation, quando le filia esseva inscribite in le registro del baptismos, debeva metter le in imbarasso.<ref>{{cita|Momigliano|p. 16}}</ref> === Le retorno in Italia (1810-1812) === ==== Inter via del Morone e Brusuglio. Le familia ==== [[File:8862 - Milano - P.za Belgiojoso - Casa del Manzoni - Foto Giovanni Dall'Orto - 14-Apr-2007.jpg|left|thumb|alt=Fachada del Casa Manzoni a Milano|Le [[Casa Manzoni]], viste ab [[piazza Belgioioso]] a [[Milano]]. Acquirite in 1813 per le scriptor, illo esseva le residentia urban de su familia usque a 1873, anno del morte de Manzoni. Hodie illo alberga le "Museo manzoniano", le "Centro de studi manzoniani" e le "[[Società Storica Lombarda|Società Storica lombarda]]".<ref>{{Cita web|url=[http://www.casadelmanzoni.it|titolo=Casa](http://www.casadelmanzoni.it|titolo=Casa) del Manzoni|accesso=21 januario 2026|editore=Casa del Manzoni}}</ref>]] Quanto le spirito de Manzoni se habeva cambiate durante le ultime menses del residentia parisin, o melio, quanto illo esseva in contradiction con le valores e le modelos precedente, es difficile dicer. Certemente le grande citate francese, capital del belle mundo e del intellectuales del epocha, non exerceva plus alcun fascino super ille.<ref name="ReferenceB"/><ref>Ciò emerge da {{cita|Sforza|p. 90}}:{{Citation|Solo la vostra presenza mi lega ancora a questa città, che per il resto non esercita su di me alcuna attrattiva.|Lettera al Fauriel (29 maggio 1810)|Il n'y a que vous qui m'attachez encore à ce Paris que je n'aime point du tout pour tout le reste.|lingua=fr}}</ref> In besonio de tranquillitate, Manzoni quitava [[Parigi]] con le familia le 2 junio, dirigite verso [[Brusuglio]], ubi ille arrivava, malgrado alcun inconvenientes,<ref>{{cita|Ginzburg|1989|p. 31}}:{{Citation|Arrivati a Lione, s'ammalò Giulia e s'ammalò la bambina [Giulia Claudia]. Enrichetta era incinta, o credeva di esserlo; soffriva di disturbi che le sembravano segni di gravidanza. Manzoni dovette farsi togliere un dente.}}</ref> alcun septimanas plus tarde. Ibi, tamen, ille incontrava le ira del familia Blondel, irate per le conversion de Enrichetta al catholicismo, un resentimento que non diminuiva con le passar del annos.<ref>{{cita|Ginzburg|pp. 30-31}}</ref> Le Manzoni alternava periodos a Brusuglio e in le citate, habente durante le belle saison lor residentia in le villa extra le porta, ubi Alessandro se dedicava al agricultura. A Milano illes se establiva durante quasi duo annos al numero 3883 de via S. Vito al Carobbio,<ref>{{cita|Boneschi|p. 251}}</ref> pro pois passar un anno in le [[Casa Beccaria|palatio del Beccaria]], in [[via Brera]], usque al 2 octobre 1813, quando le scriptor acquisiva un casa in via del Morone, al numero 1171 (hodie 1).<ref name="Par97">{{cita|Parenti|p. 97}}</ref> Manzoni habeva sempre essite habituate a viver in medio del verdor: le nove habitation, que dava super piazza Belgioioso, habeva «un jardin proprie interne, con un certe qual sensation de claustro, absolutemente lo que esseva convenibile al indole de Manzoni».<ref>{{cita|Radius|p. 55}}</ref> In via del Morone le autor haberea passate le resto de su vita. Durante le annos sequente le membros del familia, qui alternava lor residentia inter le palatio urban e le villa de Brusuglio, cresceva in numero.<ref name="Family">{{Cita web|url=http://www.casadelmanzoni.it/content/la-famiglia-manzoni#n10|titolo=La Famiglia Manzoni|accesso=21 januario 2026|editore=Casa del Manzoni|urlarchivio=https://web.archive.org/web/20160311035010/http://www.casadelmanzoni.it/content/la-famiglia-manzoni#n10|dataarchivio=11 martio 2016|urlmorto=sì}}</ref> Post Luigia, nascite e morte le mesme die (5 septembre 1811), le 21 julio 1813 nasceva in via Brera le prime filio mascule, [[Pietro Luigi Manzoni|Pietro Luigi]]. Le 25 julio 1815 le casa de via del Morone esseva allietate per le nascentia de Cristina,<ref name=":5"/><ref name="Par97" /> posteriormente sposa de Cristoforo Baroggi. Durante le annos sequente nasceva anque Sofia (12 novembre 1817), sposa de Lodovico Trotti; [[Enrico Manzoni|Enrico]] (7 junio 1819); Clara (augusto 1821), qui viveva duo annos; Vittoria (martio 1822), sposa desde 1846 de [[Giovanni Battista Giorgini (1818-1908)|Giovanni Battista Giorgini]]); [[Filippo Manzoni|Filippo]] (martio 1826), sposo de Erminia Catena; e Matilde in maio 1830, le ultime, morte celibe.<ref name=":5"/> ==== De Degola a Luigi Tosi: le nove guida spiritual ==== [[File:Luigi Tosi.jpg|thumb|alt=Portrait de Luigi Tosi|Luigi Tosi.]] Ante de partir, le Manzoni habeva demandate al sacerdote jansenista de indicar les un persona digne de confidentia que poterea continuar su opera de assistentia spiritual.<ref>{{cita|Parenti|p. 81}}</ref> Le 30 maio Degola scribeva un littera de recommendation pro don [[Luigi Tosi (vescovo)|Luigi Tosi]], canonic de [[Basilica di Sant'Ambrogio|San Ambrosio]] e etiam ille jansenista.<ref>{{cita|Tonelli|p. 120}}</ref> Tanto Giulia como Alessandro habeva un excellente impression de Tosi, como se pote deducer del parolas del scriptor: «Le dignissime Canonic Tosi esseva visitate per mi matre e me <nowiki>[…]</nowiki>, e esseva trovate un digne amico de Degola; e isto suffice pro su elogio».<ref>{{cita|Sforza|p. 98}}</ref> Le sacerdote se recava regularmente etiam a Brusuglio, quando le familia ibi remaneva, e manteneva su function de [[guida spiritual]] durante multe annos, etiam post su election a [[diocesi di Pavia|episcopo de Pavia]], occurrite in 1823. A Alessandro, como a su sposa e a su matre, le [[eucaristia]] non habeva ancora essite administrate. Post un breve preparation, Manzoni se [[Penitenza (sacramento)|confessava]] le 27 augusto e le 15 septembre, insimul con Giulia e Enrichetta, se accostava pro le prime vice al Communion,<ref>{{cita|Tellini|2007|pp. 24-25}}</ref> ben que le percurso de conversion complete esseva ancora multo longe. De facto, in augusto 1811, le neophyto inviava a Degola e Tosi litteras in le quales ille les demandava respectivemente de orar «proque place al Senior scuoter mi lentor in su servicio e liberar me de un tepore que me tormenta e me humilia», e affirmava que «malgrado mi profunde indignitate, io senti quanto le Omnipotentia del Gratia Divine pote operar in me».<ref>{{cita|Sforza|p. 127}}</ref> === Le quindecim annos creative (1812-1827) === {{Vide etiam|Obras de Alessandro Manzoni}} [[File:Molteni Giuseppe, Alessandro Manzoni.jpg|left|thumb|alt=Portrait de Alessandro Manzoni per Giuseppe Molteni|[[Giuseppe Molteni]], ''Alessandro Manzoni'', oleo sur tela, 1835, [[Pinacoteca de Brera]].]] ==== Introduction ==== Expression jam adoptate per le critica litterari,<ref>{{Cita|Guglielmino-Grosser|p. 229}}; {{Cita|Marchese|p. 28}}.</ref> le ''quindecim annos creative'' sole indicar ille arco temporal durante le qual Manzoni, jam convertite al catholicismo e al ideas romantic, se dedicava al redaction de su obras litterari principal, ab le poesia sacre usque al poesia civil, ab le essayes philosophic-religiose usque al tragedias, pro arrivar finalmente al redaction del prime grande romanzo del historia del litteratura italian. In tote iste generes, Manzoni introduceva elementos nove e revolutionari in relation al tradition litterari: le ''Hymnos Sacre'' revela le coralitate del poesia christian de Manzoni;<ref name="GG230">{{Cita|Guglielmino-Grosser|p. 230}}.</ref> le tragedias, in nomine del verisimilitude, se distacca del unitates aristotelic e revela ille interesse progressive pro le sentimentos human que trovara lor plen expression in le romanzo. ==== Le ''Hymnos Sacre'' ==== {{Vide etiam|Hymnos sacre}} Ab iste momento su vita e su arte essera plenmente conforme al fide e al necessitate de divulgar la per le exemplo e per le obras. In 1812 ille comenciava le redaction del ''[[Hymnos sacre]]''. Ille voleva scriber in iste ordine ''Le Natal'', ''Le Epiphania'', ''Le Passion'', ''Le Resurrection'', ''Le Ascension'', ''Le Pentecoste'', ''Le Corpore del Senior'', ''Le Cathedra de Sancte Petro'', ''Le Assumption'', ''Le Nomine de Maria'', ''Omnes Sanctos'' e ''Le Mortos'',<ref>{{cita|Tonelli|p. 137}}</ref> ma ille portava a termino solmente cinque: ''Le Resurrection'', ''Le nomine de Maria'', ''Le Natal'', ''Le Passion'' e ''[[Le Pentecoste (Hymnos sacre)|Le Pentecoste]]''. Le prime quatro esseva scribite inter april 1812 e octobre 1815 e publicate in un volumine presso le editor milanese Pietro Agnelli al fin de 1815,<ref>{{cita|Tellini|2007|p. 26}}</ref> durante que le redaction de ''Le Pentecoste'', initiate in 1817, esseva completate solmente cinque annos plus tarde, retardate per altere obras al quales le autor se dedicava in le mesme annos, inter le quales se distingue le duo tragedias e le prime version del romanzo. ''Le Omnes Sanctos'' (1830-1847) remaneva in stato de fragmento, como altere possibile additiones al ''Hymnos'' (''[[Le Natal de 1833]]'' e le brevissime ''Deo in le natura''). Le poesia religiose de Manzoni es completate per le ''Strophes pro un Prime Communion''. Le intention del autor es un poesia popular, del qual le stilo se allontana talora proque ancora influentiate per le formation [[neoclassica]],<ref>{{cita|Galletti|pp. 105 e ss.}}</ref> pro retornar pois al communitate del credentes (le ''[[ecclesia]]'' christian) que leva, insimul con le poeta, un canto de laude a Deo, le unic securitate contra le mal sempre dominante in le Historia.<ref>{{cita|Ferroni|p. 46}}:{{Citation|Le voce del poeta se immerge in le medio del populo que vive le rito, e al mesme tempore participa, con spirito agonistic, al conflicto sempre in curso inter le ben e le mal.}}</ref><ref>{{Cita|Guglielmino-Grosser|pp. 229-230}}.</ref> Iste dimension coral emerge super toto in le ''Pentecoste'', ubi le «filios de Eva» (v. 71), dispersate in tote le mundo, trova unitate in le fide in Deo.<ref name="GG230"/> ==== Le 1814 e le ''Odes'' ''civil'' ==== [[File:Prina lynched.jpg|thumb|alt=Impression de epocha representante le linciamento de Giuseppe Prina|Le linciamento de Giuseppe Prina in un impression de epocha.]] Durante que Manzoni elaborava le ''Hymnos Sacre'', le situation politic international se deteriorava rapidemente: [[Napoleone Bonaparte|Napoleone]], fortemente debilititate post le disastrose [[Campania de Russia]] de 1812, cadeva in le grande [[Battalia de Lipsia]] de 1813. In consequentia, anque le [[Stato satellite|Statos satellites francese]], inter le qual [[Regno de Italia (1805-1814)|Regno de Italia]], cadeva sub le colpos del coalition austro-russe, obligante [[Eugenio di Beauharnais]] a fugir de Milano e permittente assi al austriacos de [[Campania de Italia (1813-1814)|reentrar in Lombardia]]. Manzoni viveva iste momentos dramatic con grande angustia, assistente ab su palatio de via del Morone, le 20 april 1814, al linciamento del ministro del financias [[Giuseppe Prina]], le violentia del qual (vivamente deplorate per le scriptor) es narrate in un littera a Fauriel.<ref>{{cita|Ginzburg|pp. 43-44}}:{{Citation|La nostra casa per l'appunto è situata molto vicino a quella dov'egli abitava di modo che abbiamo udito per alcun ore le grida di quelli che lo andavano cercando, il che tenne mia madre e mia moglie in angosce crudeli, anche perché pensavano che non si fermassero a questo. E invero alcuni malintenzionati volevano approfittare di quel momento d'anarchia per prolungarlo, ma la guardia civica seppe fermarlo con coraggio, una prudenza e un'operosità quanto mai degni di lode.}}</ref> A parte le episodio de Prina, Manzoni participava intensemente al [[Cade del Regno de Italia (1814)|tentativo de mantener independente le Alta Italia]] con un regno cuje sovrano haberea essite justo le viceré Eugenio di Beauharnais, subscribente un petition presso le potencias victoriose reunite a [[Parigi]].<ref>{{cita|Fabris|p. 98}}</ref> Poeticamente ille contribuiva al sentimento patriotic con le redaction de duo [[Canzon (metrica)|canzones]], ambes remanente incomplete:<ref>{{cita|Tellini|2007|pp. 83-85}}</ref> ''[[April 1814]]'', in le qual le terre-moto politic milanese es evocate in un perspectiva patriotic e de denuncia contra le politica napoleonian,<ref>{{cita|Nigro|p. 44}}:{{Citation|Manzoni ha scritto la canzone antinapoleonica ''Aprile 1814'' nel linguaggio (rivoltato) delle illusioni della rimeria napoleonica, […]}}</ref> e ''[[Le proclamation de Rimini]]'' (april 1815), in le qual ille reflecte super le [[Proclamation de Rimini|discurso del mesme nomine]] tenite per [[Gioacchino Murat]] pro le defension de Italia, presentante le como un liberator inviate per Deo pro subtraher le italianos al sclavitude.<ref>''Il proclama di Rimini'', p. 699, vv. 36-44: «Egli è sorto, per Dio! Sì, per Colui / Che un dì trascelse il giovinetto ebreo / Che del fratello il percussor percosse; / E fattol duce e salvator de' suoi, / Degli avari ladron sul capo reo / L'ardua furia soffiò dell'onde rosse; / Per quel Dio che talora a stranie posse, / Certo in pena, il valor d'un popol trade;…».</ref> ==== Manzoni e le debatto inter classicistas e romanticos ==== [[File:Sulla maniera e la utilità delle traduzioni.pdf|thumb|left|alt=Prime pagina del articulo de Madame de Staël super le Biblioteca Italiana|Anne Louise Germaine de Staël, ''Super le maniera e le utilitate del traductiones'', traduction de Pietro Giordani in le ''[[Biblioteca Italiana]]'' (januario 1816). Le articulo suscita le initio del debatto inter classicistas e romanticos.]] Le annos sequente al conversion esseva assatis significative pro le panorama litterari e italian. Italia, ancora ligate a un firme tradition classicista, esseva obligate a confrontar se con le nove clima romantic europee. In januario 1816, le intellectual francese [[Madame de Staël]] publicava, traducite in italiano in le prime numero del ''[[Biblioteca Italiana]]'', un articulo intitulate ''[[Super le maniera e le utilitate del traductiones]]'', in le qual illa criticava le italianos qui se obstinava a remaner ligate a un rhetorica vacue, ignorante le novitates proveniente de Germania e de Anglaterra.<ref>{{cita|Ferroni|p. 27}}</ref><ref>{{Cita web|url=http://www.internetculturale.it/opencms/directories/ViaggiNelTesto/manzoni/a11.html|titolo=Le polemiche romantiche|accesso=23 januario 2026|autore=Massimiliano Mancini|editore=Internet Culturale|urlarchivio=https://web.archive.org/web/20150924035719/http://www.internetculturale.it/opencms/directories/ViaggiNelTesto/manzoni/a11.html|dataarchivio=24 septembre 2015|urlmorto=sì}}</ref> Al successive ''querelle'' inter classicistas (con [[Pietro Giordani]] al testa) e romanticos (inter le qual se distingue [[Ludovico di Breme]] e [[Giovanni Berchet]]), Manzoni non participava activemente. Ben que ille esseva del parte del romanticos e participava al ''Cameretta'' litterari animate per [[Ermes Visconti]], [[Gaetano Cattaneo]], [[Tommaso Grossi]] e super toto per le poeta dialectal [[Carlo Porta]],<ref>{{cita|Ferroni|p. 31}}.</ref><ref>{{Cita web|url=http://www.internetculturale.it/opencms/directories/ViaggiNelTesto/manzoni/a12.html|titolo=Le Cameretta portiana|accesso=23 januario 2016|autore=Massimiliano Mancini|editore=Internet Culturale|urlarchivio=https://web.archive.org/web/20150924035721/http://www.internetculturale.it/opencms/directories/ViaggiNelTesto/manzoni/a12.html|dataarchivio=24 septembre 2015|urlmorto=sì}}</ref> ille refusava de collaborar tanto con le ''Biblioteca Italiana'' como con ''[[Le Conciliator]]''.<ref name=":5"/> Ultra le interesse pro le poetic christian, esseva determinante le [[neurosi|neurosis depressive]] que colpava Manzoni desde 1810 e su difficultate a parlar in publico, factores que le fortiava a un vita retirate in su possessiones de Brusuglio o in le quiete de su palatio milanese.<ref name="tellini">{{cita|Tellini|2007|pp. 24-27}}</ref> ==== Le production teatral ==== {{Vide etiam|Pensamento e poetica de Alessandro Manzoni}} Decisive esseva le impression que Manzoni lassava in le [[historia del teatro italian]]. Il interveniva super le structura e le finalitate mesme del drama, que, secundo le scriptor, non debe describer le abstracte ma le verosimil e le motiones del anima del protagonistas, excludente le artificialitate del [[unidades aristotelic]].<ref>{{cita|Tellini|2007|p. 88}}</ref> Le fructos de iste reflexiones, emergite in le ''[[Littera a Monsieur Chauvet]]'' (1820), se collige in le tragedia ''[[Le Comte de Carmagnola]]'',<ref>Initiate le 15 januario 1816, illo esseva editate a Milano solmente in 1820 presso le editor Vincenzo Ferrario ({{Cita|Tellini|2007|p. 90}}).</ref> cuje redaction esseva retardate per le problemas de natura nervose que affligeva le autor<ref>{{Cita|Floriani}}:{{Citation|A chiusura del biennio, riprendendo i contatti con Fauriel nelle tre lettere del 1816, il M<nowiki>[anzoni]</nowiki> sembrava un altro uomo [...] in quella del 25 marzo rievocò i tempi di Meulan, confessando i disturbi nervosi ma anche l'entusiasmo per il lavoro (una tragedia dedicata a lui, "son meilleur ami").}}</ref> e per le labor in le ''Observationes super le moral catholic''.<ref>{{Cita|Floriani}}:{{Citation|Il lavoro sul Carmagnola durò fino al settembre 1819. Mentre lo scriveva il M<nowiki>[anzoni]</nowiki> compose la Pentecoste, iniziata nel giugno 1817 e sospesa alla definizione di 10 strofe, poi rifiutate. Nel 1818 il Carmagnola fu a sua volta sospeso, uscendo poi, per cura di E<nowiki>[rmes]</nowiki> Visconti, all’inizio del 1820, mentre il M<nowiki>[anzoni]</nowiki> si trovava a Parigi.}}</ref> Le secunde tragedia, ''[[Adelchi (Manzoni)|Adelchi]]'', esseva editate in 1822, durante que in le mente comenciava a delinear se le vision narrative del romanzo.<ref name=":5"/> ==== Le crise de 1817 e le ''Observationes super le moral catholic'' (1818-1819) ==== {{Vide etiam|Observationes super le moral catholic}} [[File:Jean Charles Simonde de Sismondi (1773-1842).png|thumb|left|alt=Portrait de Jean Charles Léonard Simonde de Sismondi|[[Jean Charles Léonard Simonde de Sismondi]].]] In le primavera de 1817 Manzoni habeva un breve crise spiritual,<ref>{{cita|Tonelli|p. 160}}</ref> determinate per plure factores, in particular per le appoio del Ecclesia al restauration: le liberal Manzoni non comprendeva le conflicto inter le religion christian, in le qual ille fermemente credeva, e le orientation politic del Ecclesia catholic, que ille non compartiva.<ref>{{cita|Tellini|2007|p. 101}}</ref> Le disillusion que resulta conduceva al aggravation de su maladia nervose e a un consequent refrigeration in le practica religiose, como se deduce de un littera de [[Luigi Tosi (vescovo)|Tosi]] a [[Eustachio Degola|Degola]], in le qual le patre spiritual del scriptor communicava le superamento del crise (14 junio 1817).<ref>Pro approfondir le question del crise spiritual vide {{cita|Accame Bobbio}}.</ref> Anque con le futuro [[vescovo de Pavia|episcopo de Pavia]] il habeva un parve conflicto, tosto oblidate, quando Manzoni habeva manifestate le desiro de retornar pro un periodo a Parigi, incontrante un opposition que le pareva exagerate.<ref name=":15">{{cita|Tonelli|p. 161}}</ref> Le sacerdote videva in le transferimento un periculo pro le fide del discipulo, qui desiderava in vice revider [[Claude Fauriel|Fauriel]] e sperava obtener beneficio pro su problemas nervose. Manzoni demandava totevia de poter partir, ma in maio le policia le refusava le passaportes.<ref>{{cita|Tonelli|pp. 179-180}}</ref> Temporarimente abandonate le hypothese parisian, Manzoni interrumpeva le ''Comte de Carmagnola'' e se retirava in le campania, ubi ille se immersava in le lectura de textos philosophic que servirea de base al ''Observationes super le moral catholic''.<ref name=":15"/> Le annotationes manzonian al autores studiate es utile pro discoperir qual libros ille studiava in ille menses e como ille les judicava: illas a [[John Locke|Locke]], a [[Étienne Bonnot de Condillac|Condillac]] e a [[Destutt de Tracy]] demonstra le distantia de Manzoni ab lor pensamento.<ref name=":15"/> In preparar le ''Observationes'', su attention se dirigeva super toto al ''[[Historia del Republicas Italiane]]'' de [[Jean Charles Léonard Simonde de Sismondi|Sismondi]], cuje dece-sexte e ultime volumina sortiva a Parigi in 1818. Le obra contineva in le ultime tomo violente accusationes contra le catholicismo, lo que suscitava un reaction indignate del canonico Tosi, qui demandava a Manzoni de responder.<ref group=N>Secundo {{cita|De Gubernatis|pp. 146-147}}, Tosi obligava Manzoni, como penitentia pro le vita anticlerical e atheistic de su prime juventute, a scriber un tractato in defension del religion catholic, arrivante mesmo a «chiude<nowiki>[re]</nowiki> in camera Alessandro Manzoni, perché mandasse innanzi il libro sulla ''Morale cattolica'' che non voleva andare avanti».</ref> Iste [[apologetica|obra apologetic]] esseva publicate in 1819 con le titulo ''Super le Moral Catholic, observationes de Alessandro Manzoni, Parte prime''.<ref>{{Cita web|url=http://www.internetculturale.it/opencms/directories/ViaggiNelTesto/manzoni/b32.html|titolo=La ''Morale Cattolica''|accesso=24 januario 2026|autore=Massimiliano Mancini|editore=Internet Culturale|urlarchivio=https://web.archive.org/web/20150924035735/http://www.internetculturale.it/opencms/directories/ViaggiNelTesto/manzoni/b32.html|dataarchivio=24 septembre 2015|urlmorto=sì}}</ref> ==== Le secunde residentia parisian (1819-1820) ==== [[File:Thierry, Augustin, BNF Gallica.jpg|thumb|alt=Portrait del historiographico Augustin Thierry|[[Augustin Thierry]].]] Ja desde [[1817]] Manzoni pensava de retornar a [[Paris]], loco felice del juventute ubi ille sperava poter sanar del crises de nervos sempre plus accentuate.<ref>Isto se deduce de un littera que le oncle de Manzoni, [[Giulio Beccaria]], inviava a su nepote qui non succedeva a recuperar su sanitate ({{Cita|Ginzburg|1989|p. 53}}).</ref> Le partita, tamen, esseva sempre remandate a causa del difficultate de obtener le passaportes.<ref>{{Cita|Ginzburg|1989|p. 49}}</ref> Illos esseva concedite per le autoritates austriac solmente in [[1819]], e le integre familia partiva pro [[Francia]] le 14 septembre.<ref>{{cita|Tonelli|p. 188}}</ref> In le capital francese Manzoni frequentava le historiographico [[Augustin Thierry]] e le philosopho [[Victor Cousin]].<ref>{{cita|Tellini|2007|p. 29}}</ref> Le cognoscentia de Thierry influentiava de maniera importante le conception manzonian del historia, e un certe importantia habeva etiam le [[spiritualismo]] de Cousin. Ben que le ideas de iste ultime non esseva totalmente heterodoxe in materia de religion, certe de su affirmationes le impressionava, como: «Sans Dieu, l'homme et la nature restent un mystère» (sin Deo, le homine e le natura remane un mysterio),<ref>{{cita|Cousin|p. 31}}; a notar que le curso universitari de Cousin habeva loco justamente durante le residentia parisian de Manzoni.</ref> o «La loi suprème, c'est […] la sainteté, le dévouement, la charité, l'amour du prochain; c'est surtout l'amour de Dieu» («Le lege supreme consiste […] super toto in le sanctitate, le devotion, le caritate, in le amor del proximo; illo se manifesta super toto in le amor de Deo»).<ref>{{cita|Cousin|p. 112}}</ref> Manzoni, tamen, non trovava beneficio in le residentia parisian: le crises de nervos non habeva passate, e ille comenciava sentir nostalgia de su casa. Assi, post justo un anno, le 25 julio partiva de Paris con tote le familia pro retornar a Milano le 8 augusto.<ref name=":2"/> Passate le estate, comenciava le annos le plus frenetic del quindecim annos creative, in le quales Alessandro elaborava ille conceptos religiose e providentialistic que trovarea lor culmino in [[Adelchi (Manzoni)|''Adelchi'']] e in le [[Il cinque maggio|''Cinque maggio'']], bases fundamental pro le structura de ''[[I promessi sposi]]'', insimul con le initio del reflection linguistic, structural e artistic super le genere del romanzo ipse. ==== Le biennio 1820-1822: le bases del romanzo ==== {{Vide etiam|Il cinque maggio|Marzo 1821|Adelchi (Manzoni)}} [[File:Steuben - Mort de Napoleon.jpg|thumb|left|alt=Pictura del morte de Napoleone a Sancta Helena|[[Charles de Steuben]], ''Morte di Napoleone I a Sant'Elena, il 5 maggio 1821'', oleo sur tela, 1828.]] In novembre de [[1820]] Manzoni comenciava le tragedia de [[Adelchi (Manzoni)|''Adelchi'']].<ref name=":16">{{cita|Tellini|2007|p. 120}}</ref> Post haber completate un prime abboço in le primavera de [[1821]], ille se distaccava subitamente de illo pro reprender le poesia civil con le redaction de ''Marzo 1821'', ode celebrante le presupponite invasion del [[Lombardo-Veneto]] per le tropas sardo-piemontese post le abdication de [[Vittorio Emanuele I]]. Scribite inter le 15 e le 17 martio,<ref name=":16"/> iste ode revela, in comparation con illos de septe annos ante, un major compactitate structural e securitate tanto in le linguage como in le tractamento del estados de anima del patriotas. Post que le euphoria general se extingueva post le fallimento del [[motos de 1820-1821]], Manzoni reprendeva le [[Adelchi (Manzoni)|''Adelchi'']], comenciante a studiar varie fontes historic (reelaborate in le coeve ensayo ''[[Discorso sopra alcuni punti della storia longobardica in Italia]]'')<ref name=":5"/> a fin que existeva concordantia inter le ''vero historic'' (le eventos realmente occurrite) e le ''vero poetic'' (le ''inventio'' narrative), conception apprendite al schola de Thierry e del ''idéologues''. [[File:Adelchi.jpg|thumb|right|alt=Illustration del morte de Adelchi|Representation del morte de Adelchi]] Le anno [[1821]], tamen, esseva plen de eventos significative: ultra le motos supra mentionate, le 5 maio moriva sur le [[isola de Sancta Helena]] le exiliate [[Napoleone Bonaparte]]. Le novella arrivava in Europa solmente in julio; Manzoni la legeva in le ''[[Gazzetta di Milano (1816-1875)|Gazzetta de Milano]]'' le 17 julio 1821<ref name=":17">{{cita|Tellini|2007|p. 138}}</ref> e remaneva profundemente turbate. Fascinate per le titanismo e le genio de Napoleone,<ref group=N>Le vv. 31-36 del Ode monstra le admiration de Manzoni pro le condottiero: «Fu vera gloria? Ai posteri / l'ardua sentenza: nui / chiniam la fronte al Massimo / Fattor, che volle in lui / del creator suo spirito / più vasta orma stampar».</ref> inter le 18 e le 20 julio<ref name=":17"/> ille componeva [[Il cinque maggio|''Le cinque maio'']]. In le ode, le scriptor vide le grandor del Imperator non tanto in le actos terrestre, quanto in haber comprendite, per medio del suffrentias del exilio, le vanitate del glorias passate e le importantia absolute del [[Salvation (religion)|Salvation]]. Le parallelo con le vicissitudes de [[Adelchi (principe)|''Adelchi'']] e de [[Desiderata (moglie di Carlo Magno)|''Ermengarda'']] monstra le formulation de ille ''provvida sventura'' que devenira central in ''[[I promessi sposi]]''. ==== Del ''Fermo e Lucia'' a ''I promessi sposi'' (1821-1827) ==== {{Vide etiam|I promessi sposi}} [[File:I promessi sposi-008.jpg|left|thumb|alt=Antiporta del edition de 1840 de I promessi sposi|[[Frontispicio#antiporta|Antiporta]] del edition de ''I promessi sposi'' de 1840, illustrate per [[Francesco Gonin]].]] Manzoni initiava le redaction de ''Fermo e Lucia'' le 24 april 1821,<ref group="N" name="Manz.B.II">«24 Ap.le 1821» e «17 7bre 1823» es le datas apposite respectivemente al initio e al fin del prime manuscripto autograph anepigraph del ''Fermo e Lucia''. Vide: {{Cita manoscritto|autore=Alessandro Manzoni|titulo=[Fermo e Lucia]|url=https://www.alessandromanzoni.org/manoscritti/624|data=24 april 1821-17 septembre 1823|citate=Milano|ente=[[Bibliotheca National Braidense]]|collocation=Manz.B.II}}.</ref> ma initialmente interrumpeva le labor.<ref>Illo es apprendite del littera a [[Claude Fauriel]] del 3 novembre 1821, in le qual Manzoni declara: «mon roman à peine commencé a été mis de côté», "mi romanzo appena incominciato è stato messo da parte" ({{Cita|Sforza|p. 213}}).</ref> In le quiete del villa de Brusuglio ille lo habeva comenciate post haber legite romanos europee, specialmente anglese, in particular le [[Ivanhoe|''Ivanhoe'']] de [[Walter Scott]] traducite in francese,<ref name=":18">{{cita|Tonelli||p. 242}}.</ref> proque le [[litteratura italian]] se habeva concentrate usque alora super altere generes prosaic. Sequentemente le methodologia ja adoptate pro le tragedias, le autor initiava un ver e proprie labor de documentation historic, fundate super le lectura del ''Historia patria'' de [[Giuseppe Ripamonti]] e del ensayo ''Sul commercio de' commestibili e caro prezzo del vitto'' de [[Melchiorre Gioia]].<ref>{{Cita|Varotti|p. 26}}</ref> Le prime minuta del ''Fermo e Lucia'' (titulo suggerite per le amico Ermes Visconti, como testificate in un littera del 3 april 1822 a [[Gaetano Cattaneo]],<ref>{{Cita|Vitale|p. 58}}</ref>) terminate le 17 septembre 1823,<ref group="N" name="Manz.B.II" /> consiste de folios de protocollo dividite in duo columnas: a dextera le texto, a sinistra le correctiones. Le secunde redaction del romanzo con le titulo ''Gli sposi promessi'', post le finition de [[Adelchi (Manzoni)|''Adelchi'']] e le composition de [[Il cinque maggio|''Le cinque maio'']], es databile inter 1823 e 1825. Le obra esseva finalmente publicate ab 1825 a 1827 con le titulo definitive ''I promessi sposi''. Le passage de ''Fermo e Lucia'' – cuje structura narrative resultava pauco harmoniose a causa del division in tomos e de ample partes dedicate al [[Monaca di Monza|soror Gertrude]]<ref>{{Cita|Guglielmino-Grosser|p. 232}}:{{Citation|[…] nel caso di Gertrude quel che diventa la "sventurata rispose" era una lunga dettagliata descrizione della caduta nell'abiezione da parte della monaca, […]}}</ref> – a ''I promessi sposi'' esseva alquanto travaliate pro le redefinition del architectura del obra.<ref>{{cita|Tellini|2007|pp. 164-167}}</ref> Ultra le problema expositive, Manzoni se rendeva conto del linguage artificiose e litterari usate per ille, elemento que non correspondeva al exigentias realistic verso le qual tendeva su poetica.<ref>{{cita|Tellini|2007|p. 171}}:{{Citation|…dopo lo studio attento dei classici, la lettura degli stranieri principalmente francesi, la conversazione colta con i propri concittadini, lo scrittore italiano può… accoglie<nowiki>[re]</nowiki> ciò che resta nella cosiddetta "buona lingua" illustre… Di tale fatta è appunto la veste linguistica del ''Fermo e Lucia'': una miscela di laboratorio costruita ''in vitro''…}}</ref> Eligente le [[Dialetti toscani|toscan]] como lingua colloquial pro su personas,<ref name=":20">{{cita|Ferroni|p. 64}}</ref> ille publicava le dicite ''ventisettana'' (nomine date al prime edition de ''I promessi sposi'') ma, conscie del necessitate de ascoltar directemente le eloquentia de ille region, decideva de partir pro [[Florentia]]. === Le viage in Toscana (1827) === ==== Le Gabinetto Vieusseux e le bases del ''Quarantana'' ==== [[File:Giovan Pietro Vieusseux.jpg|thumb|right|alt=Portrait de Giovan Pietro Vieusseux|Photographia de Gian Pietro Vieusseux, fundator del correspondente loco cultural]]In [[1827]] Manzoni se transfereva a [[Florentia]] pro proceder al redaction final del romanzo, corrigite al nivello formal e stylistic, de maniera a entrar in contacto con e "viver" le lingua florentin del personas cultivate, que representava pro le autor le sol lingua del Italia unite. Le viage, initiate le 15 julio, videva le integre familia Manzoni (le filios, le vetere matre Giulia e le sposa Enrichetta) passar per [[Pavia]] – ubi illes se fermava pro salutar le canonico Tosi, devenite [[episcopato de Pavia|episcopo del citate]] –, [[Genova]], [[Lucca]], [[Pisa]]<ref name=":2" /> e arrivar le 29 augusto al capital del [[Granducato de Toscana]].<ref>{{cita|Tellini|2007|p. 234}}</ref> [[File:Alessandro Manzoni FI.jpg|thumb|left|alt=Lapide commemorative del residentia de Manzoni a Florentia|Lapide in memoria del periodo florentin de Manzoni]]Le residentia, que durava usque a octobre, esseva un triunfo pro le scriptor: le membros del [[Gabinetto Vieusseux]] (con a lor testa [[Niccolò Tommaseo]], le mesme [[Giovan Pietro Vieusseux]], [[Giovanni Battista Niccolini]] e [[Gino Capponi]])<ref>{{cita|Tonelli|p. 247}}</ref><ref>{{cita|Tellini|2007|pp. 234-235}}</ref> le recipeva con tote le honores. Anque [[Giacomo Leopardi|Leopardi]], qui non admirava ni compartiva le ideologia e le poetica manzonian, le salutava cordialmente.<ref>Le relationes inter le duo maxime representantes del romanticismo italian esseva characterisate per un cordialitate forçate, debite a visiones litterari e moral opposite. Leopardi, de su parte, non comprendeva le admiration pro le romanzo de Manzoni ({{cita|Tortoreto|pp. 322-336}}.)</ref> Le fama de ''I promessi sposi'' superava presto le circulos litterari, perveniente al corte granducal, ubi [[Leopoldo II de Toscana|Leopoldo II]] in persona recipeva le romanciero. Durante iste encontros, exigente pro Manzoni a causa de su problemas nervose, ille approfundava su investigation linguistic per le contacto directe tanto con le nobilitate florentin como con le populo, e notava le similaritate del terminologia usate per le duo classes. Le fructo de iste observationes esseva fundamental pro le selection del florentin (in loco del toscan generic) como lingua quotidian pro le personas de su romanzo,<ref name=":20"/> selection que le conduceva a revider le obra durante le annos trenta e a publicar lo definitivemente in 1840 (de ubi le nomine de ''Quarantana'') insimul con le ''[[Historia del columna infame]]''. Iste ultime ensayo reprende e disveloppa le thema del [[untor|untor]] e del [[peste]], que ja habeva occupate un parte tanto importante in le romanzo e del qual illo inicialmente constitueva un ''excursus'' historic. === Le annos del silentio (1827-1873) === [[File:Ritratto di Teresa Manzoni Stampa Borri by Francesco Hayez.jpg|thumb|Francesco Hayez, ''[[Portrait de Teresa Manzoni Stampa Borri|Portrait de Teresa Manzoni Borri Stampa]]'', [[Pictura a oleo|oleo]] sur [[Pictura sur tela|tela]], 1849, [[Pinacotheca de Brera]].]] ==== Le prime luctos familial e le secunde matrimonio ==== Le quiete familiar super le qual Manzoni habeva organisate su regime de vita quotidian se frangeva a partir del annos trenta, quando le colpeva le prime luctos familial: le prime esseva illo de su amate sposa Enrichetta, morte le 25 decembre [[1833]] de [[Tuberculose#Altere nomines pro le tuberculose|tabe mesenteric]],<ref>{{cita|Cantù|p. 128}}</ref> contractate a consequentia del numerose gravitationes.<ref>{{cita|Boneschi|p. 348}}</ref> Le dolor de Manzoni esseva tanto grande que, quando in 1834 ille cercava de scriber ''[[Le Natal de 1833]]'', ille non succedeva a completar le obra.<ref>{{cita|Tellini|2007|p. 296}}</ref> Post Enrichetta ille videva morir su amate filia primogenite Giulia, ja sposa de [[Massimo d'Azeglio]], le 20 septembre 1834.<ref>{{Cita|Boneschi|p. 353}}</ref> Le 2 januario [[1837]],<ref>{{cita|Boneschi|p. 363}}</ref> gratias al intervention de su matre e de su amico [[Tommaso Grossi]],<ref>Giulia Beccaria, secundo lo que rememora [[Marta Boneschi]], esseva preoccupate del condition spiritual e psychologic de su filio, preoccupation que illa non celava a Tommaso Grossi ({{cita|Boneschi|pp. 361-362}}).</ref> ille se maritava con [[Teresa Borri]], vidua del conte Decio Stampa e matre de [[Stefano Stampa]], figura al qual Manzoni esseva multo attachate.<ref>Le filiaste de Manzoni, in 1885, publicava un libro ric de anecdotas, phrases e habitos de su patre per matrimonio, in le tentativa de completar e meliorar le portrait que Cantù nos habeva transmittite: {{cita|Stampa|p. 292}}.</ref> Le nove sposa, al contrario de Enrichetta, esseva dotate de un forte personalitate e de un bon cultura litterari.<ref>{{Cita|Tellini|2007|p. 37}}</ref> A causa de su character protective verso le marito, Teresa entrava tosto in conflicto tanto con le vetere socera como con Grossi, qui debeva abandonar le palatio de via del Morone ubi ille habita ab plus de vinti annos.<ref>{{cita|Boneschi|p. 365}}</ref> Le annos sequente esseva ancora marcate per le morte de multe de su car personas: de su filia Cristina (27 maio 1841),<ref name="Bon381">{{Cita|Boneschi|p. 381}}</ref> sequite duo menses plus tarde per le matre Giulia Beccaria (7 julio)<ref name="Bon381" /> e, finalmente, per le amico [[Claude Fauriel|Fauriel]] (15 julio 1844).<ref>{{cita|Ginzburg|1989|p. 193}}</ref> === Le 1848 e le exilio a Lesa: Antonio Rosmini e le critica al romance === {{Vide etiam|Cinque dies de Milano|Antonio Rosmini}} [[File:Giuseppe Garibaldi visiting Alessandro Manzoni on 15 March 1862.jpg|left|thumb|alt=Pictura de Garibaldi que visita Manzoni|[[Sebastiano De Albertis]], ''[[Giuseppe Garibaldi]] visita Alessandro Manzoni le 15 martio 1862'', [[Pictura a oleo|oleo]] sur [[Pictura sur tela|tela]], 1863. Garibaldi non esseva le sol personalitate politic importante a visitar Manzoni: [[Camillo Benso, conte de Cavour|Cavour]], [[Vittorio Emanuele II]], le estadista anglese [[William Gladstone]],<ref name=":2"/> [[Giuseppe Verdi]] e le [[principes de Piemonte]] [[Umberto I de Savoia|Umberto]] e [[Margherita de Savoia|Margherita]] voleva cognoscer le personalmente.<ref>{{Cita|Bracalini|pp. 66-67}}</ref>]] Milano, como le altere grande citates europee, non esseva immun al [[Motos de 1848|revoltationes que explodeva in tote Europa]]: durante le famose [[cinque dies de Milano|cinque dies]] le patriotas succedeva a expulsar, ben que momentaneemente, le austriacos del [[feldmaresciallo]] [[Radetzky]]. Inter iste homines imbibite del {{'}}, epopeia del Risorgimento'' era etiam le filio de vinti-duo annos de Manzoni, Filippo, qui terminava in carcere al initio del combattimentos.<ref>{{Cita|Cantù|p. 284}}</ref> Si le filio combatteva sur le barricadas, le patre publicava ille odas politic (''[[Aprile 1814]]'', ''[[Le proclamation de Rimini]]'' e ''[[Martio 1821]]'') que, per timor del represalia austriac, ille habeva nunquam publicate.<ref>{{Cita|Tellini|2007|pp. 40-41}}</ref> Al momento del retorno de Radetzky, Manzoni, timente de suffrer repercussion per su supporto moral al causa del Risorgimento, se refugiava a [[Lesa]], ubi su sposa Teresa habeva un villa.<ref>{{cita|Tellini|2007|p. 41}}</ref> Le residentia in Lesa, que durava usque a 1850, non esseva un exilio sterile: a [[Stresa]], non longe, viveva le philosopho e sacerdote [[Antonio Rosmini]], cognoscite de Manzoni ja desde 1827.<ref>{{Cita|Bonola, ''Carteggio''|p. XIII}}</ref> Le retiro al [[laco Maggiore]] serviva al scriptor pro cognoscer melio le anima e le pensamento de Rosmini, de qui ille apprecia profundemente le personalitate e le pietate, ultra le discussiones religiose, linguistic e politic,<ref>Vide, pro un relation inter le duo homines ab un puncto de vista human e intellectual, {{Cita|Riconda|titulo = Manzoni e Rosmini}}.</ref> como se pote deducer del copiose correspondentia epistolar inter le duo.<ref>{{cita|Bonola, ''Carteggio''}}</ref> Ab le puncto de vista strictemente litterari, iste annos videva Manzoni rejectar ille equilibrio inter le vero historic e le vero poetic establite in su romance. Attrahite de plus in plus per le studios linguistic, historic e philosophic, ille senti sempre plus necessari e urgente le recerca del «veritate objective», condemnante – in le ensayo ''[[Obras de Alessandro Manzoni#Del romance historic e, in general, del compositiones miscite de historia e invention|Del romance historic]]'' e in le dialogo ''[[Obras de Alessandro Manzoni|Del Invention]]'', ambes publicate in 1850 – le commixtion inter ''inventio'' e ''historia''.<ref>{{cita|Ferroni|pp. 66-68}}</ref> ==== Le annos del Risorgimento: luctos private e symbolo del Patria ==== {{Vide etiam|Del unitate del lingua e del medios pro diffunder la}} [[File:Illustrazione popolare 1873 - Funerali di Manzoni.jpg|thumb|right|alt=Incision del funerales de Alessandro Manzoni a Milano|Le funerales de Alessandro Manzoni, in un incision del epocha: {{Citation|A mediedie le feretro, precedite per le cento bandieras del scholas e del associationes operari e per le representationes italian, se dirigeva al Cimiterio Monumental, passante per le vias major.|2 = {{Cita|Venosta|pp. 157-158}}}}]] Le annos sequente esseva multo dolorose: in 1853 moriva Tommaso Grossi, in 1855 le amico Rosmini e le anno sequente le filia Matilde, malate desde longe tempore de [[tuberculose]];<ref>{{cita|Tellini|2007|p. 42}}</ref> in 1858 le oncle Giulio Beccaria<ref>{{cita|Boneschi|p. 394}}</ref> e in 1861 le sposa Teresa, cuje salute habeva essite irreparabilemente compromisse annos ante per un graviditate difficile.<ref>{{Cita web|url=http://www.giuliamarucelli.it/teresa-borri-manzoni-vedova-stampa/ |titulo=Teresa Borri Manzoni (vidua Stampa)|autore=Giulia Marucelli|editore=Giuliamarucelli.it|data=9 julio 2012|accesso=26 januario 2026}}</ref> Iste serie de luctos esseva alternate per le conferimento de honorificationes per le nascite [[Regno de Italia (1861-1946)|Regno de Italia]] e per le visitas de illustre hospites. Le 29 februario [[1860]], ancora ante le proclamation official del nove stato unitari, Manzoni esseva nominate [[Senatores del VII legislatura del Regno de Sardinia|senator del Regno de Sardinia]] per meritos verso le patria.<ref>{{Cita web |url=http://notes9.senato.it |titulo=Ficha del senator Alessandro Manzoni |accesso=26 januario 2026 |editore=Senato del Republica |urlarchivio=https://web.archive.org/web/20100126122348/http://notes9.senato.it |dataarchivio=26 januario 2010 |urlmorto=sì}}</ref> Con iste cargo ille votava in [[1864]] in favor del transferimento del capital ab [[Torino]] a [[Firenze]] usque a [[Roma]] esser liberate.<ref name=":2"/> Ab le puncto de vista intellectual, durante le ultime annos ille scribeva ensayos historic, inter illes ''([[Le Revolution francese de 1789 e le Revolution italian de 1859: ensayo comparative]])'',<ref>{{Cita|Mazza Tonucci|pp. 114-115}}</ref> e ensayos linguistic concernente le lingua italian. Como presidente del commission parlamentar sur le lingua, Manzoni redigeva in [[1868]] un relation sur le italiano (''[[Del unitate del lingua e del medios pro diffunder la]]'') adresse al ministro Broglio, in le qual ille cercava un solution practic pro diffunder le florentin in tote Italia.<ref>{{cita|Tellini|2007|pp. 45-46}}</ref> Le 28 junio [[1872]] ille esseva nominate citatano honorari de Roma.<ref>{{cita|Beltrami|p. 126}}</ref> === Le morte e le funerales === [[File:Veduta della chiesa di San Fedele con la statua di Manzoni, Milano.jpg|thumb|left|alt=Fachada del ecclesia de San Fedele a Milano con le monumento a Manzoni|Le ecclesia de San Fedele, ab cuje scalones Manzoni cadeva battente le testa; ante illo le monumento al poeta, inaugurate in 1883.]] Manzoni, a parte le disturbos nervose del qual ille suffreva e un maladia que le colpava in 1858, gaudeva generalmente de bon salute.<ref>{{cita|Cantù|p. 318}}</ref> Le anno [[1873]] esseva tamen le ultime de su vita: le 6 januario ille cadeva battente le testa contra un scalon al exito del [[Ecclesia de San Fedele (Milano)|ecclesia de San Fedele]],<ref name=":5"/><ref>{{cita|Fabris|p. 122}}</ref> causante se un [[trauma cranial]]. Le scriptor se accorgeva, ja post alcun dies, que su facultates intellectual comenciava lentemente a declinar,<ref>{{cita|Fabris|p. 124}}:{{Citation|Ma qualche giorno dopo quel 6 gennaio, egli disse a don Natale Cerioli: "Non si accorge Lei di un decadimento in me? Tutte le idee mi si confondono: non sono più io".}}</ref> usque a cader in un stato [[catatonic]] durante le ultime menses de su vita. Le suffrentias esseva aggravate per le morte del filio major Pietro Luigi, occurrite le 28 april.<ref name="Family" /> Le 22 maio al horas sex e quindec minutas del vespere, Manzoni expirava a causa de un [[meningitis]] contrahite in consequentia del trauma.<ref>{{Cita|Onoranze funebri ad Alessandro Manzoni|p. 27}}</ref> Le corpore esseva imbalsamate per septe medicos incaricate per le Municipio de Milano inter le 24 e le 27 maio.<ref>{{Cita|Onoranze funebri ad Alessandro Manzoni|p. 14; p. 16}}</ref> Al solemne funerales de Stato, celebrate in le [[Duomo de Milano]] le 29 maio, participava le maxime autoritates del Regno,<ref name="ReferenceA">{{Cita|Onoranze funebri ad Alessandro Manzoni|p. 3}}</ref> inter illes le futuro rege [[Umberto I de Savoia|Umberto I]], le [[Ministros del affaires externe del Regno de Italia|ministro del affaires externe]] [[Emilio Visconti Venosta]] e le representationes del [[Camera del deputatos (Italia)|Camera]] e del [[Senato del Regno (Italia)|Senato]]<ref>[[Archivo historic del Senato del Republica]], ''Memoriaweb'', newsletter n. 39 (serie nove), julio 2023, [https://www.senato.it/application/xmanager/projects/leg19/file/Manzoni.pdf ''Memorias de Alessandro Manzoni in le Senato del Regno''], paginas 15 e sequente</ref> e del Provincias e del Citates del Regno.<ref name="ReferenceA"/> Felice Venosta narra le detalios, describente le stato de animo in le qual se trovava le citate: {{Citation|Per le vias un crito de venditores de photographias del grande poeta, de portraits de omne formato, de omne precio… Le parietes del casas esseva tapissate de avisos portante le nomine de Manzoni […] le homines esseva tote in le vias, e medie Milano, sin exaggerar, voleva sequer le feretro al Cimiterio.<ref>{{Cita|Venosta|p. 155}}</ref>|}} == Le debatto super Manzoni == [[File:Tomba Manzoni.jpg|left|thumb|Tomba de Manzoni al ''Famedio'' del Cimiterio monumental de Milano.]] === Le attacco del catholicos reactionari === Le disparition de Alessandro Manzoni non suscitava un unanime cordolio: le mundo catholic plus [[Cattolicismo intransigente|reactionari e clerical]], per exemplo, non deplorava su morte.<ref>Un quadro complete sur {{Cita|Azzolin|p. 26 e ss.|cidAzz}}.</ref><ref>{{cita|Badini Confalonieri|p. 165}}:{{Citation|Le antipathia del intransigentes <nowiki>[catholicos reactionari]</nowiki> pro le scriptor lombarde ha un longe historia, como es ben note, e va del colpos, in le anno de su morte, del ''Civiltà Cattolica'', al opiniones convergente de [[don Bosco]] e de Davide Albertario...}}</ref><ref>Interesante es le studio de {{Cita|Badini Confalonieri}} super le relation inter Manzoni e alcun catholicos intransigente, inter illes le "prime" ultramontanista [[Félicité de Lamennais|Lamennais]].</ref> Anzi, le jesuitas de ''[[La Civiltà Cattolica]]'' passava su morte sub silentio, pro pois lancear se contra le scriptor in le articulo del 26 de junio 1873, ''Alessandro Manzoni e Giuseppe Puccianti''.<ref>{{cita|''La Civiltà Cattolica''|pp. 77-78}}</ref><ref group=N>Pro un rapide introduction a Puccianti, defensor del manzonismo in linguistica, vide: {{Treccani|giuseppe-puccianti|Puccianti, Giuseppe|accesso=26 janvier 2026}}.</ref> In le grave dissidio inter le duo animas del catholicismo italian del epocha, Manzoni esseva considerate le standard per medio del qual le liberales poteva effectuar lor politica laicista e le demolition del poter temporal del papas.<ref group="N">Durante le [[Oitocento]], le christianismo catholic europee esseva dividite inter le [[catholicismo reactionari]], fidel al alliance inter throno e altare, e le [[Christianismo liberal|liberal]], que voleva conciliar le aspirationes del mundo moderne con le fide catholic. Iste ultime linea de tendentia esseva exprimite, in Francia per [[Félicité de Lamennais]] e [[Augustin Thierry]], e in Italia per [[Gino Capponi]], [[Antonio Rosmini]], [[Raffaello Lambruschini]] e Manzoni ({{cita|Giudice-Bruni|pp. 206-207}}). Manzoni, de facto, non condivideva le union inter le [[poter temporal]] e le poter spiritual ({{cita|Cantù|pp. 304-305}}), tanto que ille votava, in su qualitate de senator del Regno de Italia in 1861, pro le transferimento del capital de [[Turin]] a [[Roma]], capital ancora del Stato Pontificio; e acceptava, in 1872, le [[cittadinantia honorari]] del citate del Papas nuper conquerite.({{cita|Tellini|2007|p. 45}})</ref> A iste proposito don [[Davide Albertario]], un del plus ardente criticos del religiositate manzonian e "paradigma" del accusationes dirigite per le zelantes contra le liberal Manzoni,<ref>Vigorelli, p. 462 nota, in {{Cita|Albertario}}:{{Citation|Io ha volite reportar integralmente le articulo de don A[lbertario], proque iste esseva purtroppo le position del clericalismo official, como demonstra simile positiones, a ille tempore, del «Civiltà Cattolica»...}}</ref> non sparniava criticas dur super le ambiguitate del comportamento de Alessandro: [[File:Davide Albertario.jpg|thumb|Don Davide Albertario (1846-1902), un del plus acharnate oppositores del religiositate e del opera manzonian.]] {{Citation|Manzoni non videva o non voleva vider le inganno que le revolution celava detra su promessas de unitate italian [...] Il ergo non se jungeva al defensores del fide; lassava de latere le alte interesses del catholic e faceva su proprie illos del revolution; non pro isto negava le catholicismo, ma lo portava con se in le campo inimic, e le inimicos le accolligeva con applauso, ille e le divin prisionero <nowiki>[le Papa, n.d.a]</nowiki>.<ref>|{{Cita|Albertario}}, p. 457}}</ref>|}}[[Benedetto Croce]], in 1941, reportava que ancora post plure annos le catholicos "intransigente" faceva audir lor voce per medio de [[Giovanni Papini]]:<ref>{{Cita|Croce 1941|p. 387}}</ref> {{Citation|Alessandro Manzoni, ric del sucros le plus venenose del [[Illuminismo|illuminismo]] francese, non vide in le Catholicismo nisi un humanitarismo social con alcun ritos a gustar plus tosto que a aprofundar; attende que mori tote le [[Jansenismo|jansenistas]] italian pro renunciar a su prime tentationes de rigorista fastidiose, e mesmo non le renuncia; representa un Episcopo tanto grande que il es difficile trovar le in le vita e in le historia, extra del Sanctos, durante su sancto non lo es; representa un fratre, troppo dissimile de su pares e superiores; un monacha homicida, lascive e proxeneta; representa un parochiano tanto vile que [[San Johannes Bosco]] nunquam le perdonara; non dice un sol parola, in su longe vita, in defensa del Pontificato roman in le [[Oitocento]], sfidante condemnationes authentic del Santa Sede, al qual obediva, con suffrentia, Episcopos, sacerdotes, laicos; e malgrado toto isto, tote le catholicos le considera le scriptor catholic per excellentia e alcun mesmo le proponerea voluntarimente como sancto.<ref>{{Cita|Croce 1941|p. 386}}</ref>|}} === Le critica litterari super Manzoni === {{Vide etiam|I promessi sposi#Fortuna del romanzo e critica letteraria}} ==== Le mito manzonian: inter luces e umbras ==== [[File:Gadda 1921.jpg|thumb|right|alt=Portrait del scriptor Carlo Emilio Gadda in 1921|Le scriptor milanese [[Carlo Emilio Gadda]].]] Le prime biographias de Manzoni esseva scribite per [[Cesare Cantù]] ([[1885]]), [[Stefano Stampa]], qui publicava su obra anque in 1885 como responsa a alcun inexactitudes de Cantù,<ref name=":14">Vide le integre obra de {{Cita|Stampa}}, cuje scopo es precisamente corriger le inexactitudes del prime biographos.</ref> Cristoforo Fabris, [[Angelo De Gubernatis]] ([[1879]]), durante un parte del litteras esseva publicate per [[Giovanni Sforza (storico)|Giovanni Sforza]] in [[1882]]. Le figura enigmatic del scriptor, constantemente affligite per symptomas depressive e relegite a un vita retirate, incitava [[Paolo Bellezza]] a componer le essay ''Genio e follia in Alessandro Manzoni'' (1898), in le qual ille analysava bizarre phobias del scriptor, como agoraphobia, continue syncopes e le timor del pozzangheras.<ref>{{cita|Albani}}</ref> Manzoni non esseva tamen solmente objecto de investigationes [[Psychoanalyse|psychoanalytic]], ma anque de criticas litterari: primo per le [[Scapigliati]], qui videva in ille le expression del respectabilitate burgese detestate.<ref group="N">Significative es le poema ''Preludio'' de [[Emilio Praga]], in le qual le scapigliato annuncia le hora del «antecristos» in opposition al «Casto poeta que Italia adora» (vv. 13-16). Vide: {{Cita libro|autore=[[Emilio Praga]]|sezione=Preludio|titolo=Penombre|città=Milano|editore=Casa editrice degli autori-editori|anno=1864|pp=5-6}}</ref> Sequeva le criticas de [[Giosuè Carducci]], admirator de ''[[Adelchi (Manzoni)|Adelchi]]'' ma implacabile verso le romanzo,<ref>{{cita|Tellini|2007|p. 323}}</ref> e de [[Luigi Settembrini]], autor del ''Dialogo tra Manzoni e Leopardi'', in le qual ille deride le fide catholic del scriptor.<ref>{{Cita web|url=https://www.zibaldoni.it/2015/05/29/i-funerali-del-manzoni-dialogo-tra-giacomo-leopardi-ed-alessandro-manzoni/|titolo=Dialogo inter Giacomo Leopardi e Alessandro Manzoni|accesso=27 januario 2026}}</ref> Admiratio sin condition veniva, in vice, de [[Francesco de Sanctis]], [[Giovanni Verga]], [[Luigi Capuana]]<ref>{{cita|Tellini|2007|p. 324}}</ref> e [[Giovanni Pascoli]], qui dedicava al romanzo le essay ''L'eco d'una notte mitica'' (1896).<ref>{{cita|Pascoli|pp. 2, 5}}</ref> In le [[Ventesime seculo]], a causa del movimentos anticlassicista del [[avantgardias]], del evolution del lingua e del adolcamento del figura del romanziere que esseva inseniate in le scholas, Manzoni suffreva varie criticas de litteratos e intellectuales: inter illes le "prime" [[Benedetto Croce|Croce]]<ref>In 1921 Benedetto Croce, con su essay {{cita|''Manzoni''}}, affundava le romanzo a causa de su forte impronta religiose, cosa que non facerea de ''I promessi sposi'' un ver obra de arte. In 1952, tamen, ille recognosceva le vitalitate del obra manzonian, admitte que se habeva errate ({{cita|''Tornando sul Manzoni''}}).</ref> e le marxista [[Antonio Gramsci|Gramsci]], qui le accusava de paternalismo. Le plus importante apologia del periodo esseva facite per le philosopho [[Giovanni Gentile]], qui in 1923 le definiva, in un conferentia al [[Teatro alla Scala|Scala]], un «grande maestro national»<ref>{{cita|Gentile|pp. 1-31}}</ref> como jam habeva facite [[Giuseppe Mazzini|Mazzini]] e [[Vincenzo Gioberti|Gioberti]], recognoscente in ille le promotor de ille [[Idealismo|idealismo]] [[religion|religiose]], in le qual Gentile se recognosceva, que constitueva pro ille le fundamentos del [[Risorgimento italian]].<ref>Exemplo de action que prendeva le vita seriemente, Manzoni esseva pro Gentile «le grande liberator del populo italian ab le secular servitude del litteratura, del arte pur, del indifferentismo e del dilettantismo, del rhetoric e del classicismo vacue e formal». ({{cita|Gentile|op. cit., pp. 21-22}})</ref> In defensa de Manzoni se situava anque [[Carlo Emilio Gadda]], qui a su debut publicava in 1927 le ''Apologia manzoniana'',<ref>{{Cita|Gadda|pp. 333-343}}</ref> e in 1960 attaccava le plano de [[Alberto Moravia]] de relegar le su proposition linguistic.<ref>{{cita|Tellini|2007|pp. 330-331}}</ref> Solmente in le Secunde Novecento, gratias al studios de [[Luigi Russo]], [[Giovanni Getto]], [[Lanfranco Caretti]], [[Ezio Raimondi]] e [[Salvatore Silvano Nigro]], se ha succedite a "liberar" Manzoni del patina ideologic con le qual ille habeva essite revestite jam al immediate post su morte, analysante con un oculo plus libere de prejudicios su poetica e, anque, le modernitate del obra.<ref>{{cita|Tellini|2007|pp. 335-336}}</ref> == Pensamento e poetica == {{Vide etiam|Pensamento e poetica de Alessandro Manzoni}}[[File:Giuseppe Parini.jpg|thumb|Francesco Rosaspina, ''[[Giuseppe Parini]]'', [[litographia]] del XVIII seculo. Parini, insimul con le tradition illuminista lombarde, esseva fundamental pro le disveloppamento del litteratura civil manzonian, un apporto que non cessava (ma que se accentuava) post le conversion de Manzoni al romanticismo.]] === Inter illuminismo e romanticismo === ==== Le initios neoclassic e illuminista ==== Post le prime juventute, characterisate per un formation fundate super le studio del grande classicos antique e italian, Manzoni entrava in contacto primo con le jacobinismo italian ([[Francesco Lomonaco|Lomonaco]] e [[Vincenzo Cuoco|Cuoco]]), postea, ab 1805, con le gruppo del ''[[Idéologues]]'' francese ([[Claude Fauriel|Fauriel]], [[Pierre Jean Georges Cabanis|Cabanis]]). Le resultato esseva le adhesion, usque al ultime annos del [[annos 1800|prime decennio del Oitocento]], a un illuminismo sceptic in le campo religiose, in le qual predominava le valor del [[libertate]] propugnate per le ideales revolutionari.<ref>{{cita|Ferroni|p. 42}}</ref><ref>Pro un vision plus ample del production antimonarchic e jacobin del Manzoni adolescente, vide {{cita|Langella|pp. 11-20}}.</ref> Manzoni filtrava iste tendentias con le apportos paideutico-educative proprie del lection de [[Giuseppe Parini]], de su avo [[Cesare Beccaria]] e de [[Pietro Verri]].<ref>{{cita|Ferroni|p. 27}}:{{Citation|Comparate al lineas general de illo europee, le Romanticismo italian… se distingue per su cautela e moderation<nowiki>[…]</nowiki> Super toto in su phases initial, illo conserva un relative continuitate con aspectos del Illuminismo (specialmente le lombarde), del qual illo comparti le recerca de un litteratura "utile", que collabora al "perfectionamento" del civilisation.}}</ref> ==== Post le conversion: le Manzoni illuminista ==== Ni mesmo post le conversion al Catholicismo in 1810 e le refutation del versos del ''Urania'' (1809), Manzoni abandonava totalmente le apporto illuminista del ration, del conscientia individual, e del valores de su prime education. Reconoscente le rolo civil del litterato (hereditate del illuminismo milanese e del Alfieri), Manzoni interveniva plure vices in le vicissitudes del historia, como attesta le ''Odes civil'' del 1814 e del 1821. Le manifesto de iste vocation "civil" es plenmente exprimite in le littera ''[[Super le romanticismo]]'' inviate al marchese [[Cesare Taparelli d'Azeglio]] (1823),<ref>{{harvnb|Ferroni|p. 238}}</ref> in le qual le scriptor reaffirma le valor social que un obra de arte litterari debe haber como principal finalitate: {{Citation|Le principio, de necessitate tanto plus indeterminate quanto plus extendite, me sembla poter esser isto: que le poesia o le litteratura in general debe proponer se le utile como scopo, le vero como subjecto, e le interessante como medio.}} <small>(''Super le romanticismo'', Littera al marchese Cesare Taparelli d'Azeglio, 22 septembre 1823.)</small><ref>''Al marchese Cesare Taparelli d'Azeglio'', in {{harvnb|''Epistolario''|I, pp. 277-317, in particular p. 306|Sforza}}. Iste phrase es continite in le redaction original del missiva, non destinate al publication, durante illo non esseva repetite in le version re-elaborate e reducite de 1870.</ref> ==== Le affinita con le romanticismo ==== Le elemento romantic in le production poetic manzonian emerge in le ''Hymnos Sacros'', ubi pro le prime vice le io del poeta se eclipsa in favor de un universalitate coral que eleva su clamore de sperantia e su confidentia in Deo.<ref>{{harvnb|Raimondi 1967|p. 443}}:{{Citation|Precisemente in le momento in que le scriptor prende conscientia del io, illo dispare in un poesia del nos per virtute de un reduction o mortification sublimante del experientia personal que… postula un ordine mysteriose, un ligamine de communion inter le homines e le cosas…}}</ref> Le multitudine del homines, le sentimento religiose e le attention al motiones del anima es tote elementos que approxima Manzoni al nascent movimento romantic, ligante le cultura milanese e illo transalpin per ligamines aesthetic affine. Ultra le dimension "ecclesial" del religiositate manzonian, il non se pote oblidar, concernente le attention al populo, le apporto fundamental del historiographia francese de [[Augustin Thierry]] e del ''[[idéologues]]'', qui propugnava de centrar le historia super le humiles: parve personas que frequentemente cade in le oblivion proque illes non es objecto de interesse pro le chronistas lor contemporanee e que suffre le decisiones del potentes.<ref>{{harvnb|Millefiorini|p. 173}}</ref> === Le catholicismo manzonian === ==== Le rolo del Providentia e le jansenismo ==== [[File:Jacques-bénigne bossuet.jpg|thumb|left|alt=Portrait de Jacques-Bénigne Bossuet|Bossuet esseva un del plus importante predicatores francese del ''grand siècle'', inter le modellos fundamental pro le religiositate manzonian.]] Perdite, al fin del prime decennio del Oitocento, le sperantia de attinger le serenitate per medio del ration, le vita e le historia pareva a Manzoni immergite in un van disordine dolorose: il esseva necessari trovar un fin salvific que adjutarea le homine tanto a constituir un codice ethic terren, quanto a supportar le males del mundo in anticipation del pace celeste.<ref>{{harvnb|Macchia|p. 27}}:{{Citation|[Manzoni] abbraciava le fide christian non proque illo le salvarea de su obsessiones, ma proque super illos il poterea meditar e combatter dramaticamente}}</ref> Le critic [[Alessandro Passerin d'Entrèves]] sublinea le importantia que habeva [[Blaise Pascal]] e le grande moralistas francese del [[Seicento]] (inter illes [[Jacques-Bénigne Bossuet|Bossuet]]) in le formation religiose del scriptor: ab illes ille traheva le ambition de cognoscer le anima human e «le conviction que le [[christianismo]] es le unic explication possibile del natura human, que ha essite le religion christian que revelava le homine al homine»,<ref>{{harvnb|Passerin d'Entrèves|p. 209}}</ref> trovante in lor inseniamentos le confidentia in le religion como instrumento de supportation del infelicitate. Le confidentia in Deo es le puncto de separation ab le [[Pensamento e poetica de Giacomo Leopardi|pessimismo]] de [[Giacomo Leopardi]].<ref group="N">Ambes le scriptores es assertor del violentia que colpe le homine durante su existentia, ma le differentia concerne le sperantia ultime al qual le homine es destinate: si pro Leopardi, como explicate in le ''[[Analyse del Operette morali|Dialogo del Natura e de un Islandese]]'', le cyclo existential del mundo es destinate a resolver se in un cyclo mechanic de destruction e morte, Manzoni reface de cader in iste pessimismo "cosmic" gratias al confidentia que ille pone in le Providentia divine. Vide, pro aprofundar, le essay de {{harvnb|Tortoreto}}. Alcun versos e alcun selectiones stylistic del ''Ognissanti'', fragmento manzonian de 1847, ha essite ponite in opposition con le imagine del ''Ginestra''; in particular: «A Quello demanda, o sdegnoso, / Perché sull’inospite piagge, / All’alito d’aure selvagge, / Fa sorgere il tremulo fior, / Che spiega dinanzi a Lui solo / La pompa del candido velo, / Che spande ai deserti del cielo / Gli olezzi del calice, e muor. / E voi che, gran tempo, per ciechi / Sentier di lusinghe funeste / Correndo all’abisso, cadeste / In grembo a un’immensa pietà» (A. Manzoni, ''Ognissanti'')<br />in opposition a<br />«E tu, lenta ginestra, / Che di selve odorate / Queste campagne dispogliate adorni, / Anche tu presto alla crudel possanza / Soccomberai del sotterraneo foco,( [...] ) E piegherai / Sotto il fascio mortal non renitente / Il tuo capo innocente: / Ma non piegato insino allora indarno / Codardamente supplicando innanzi / Al futuro oppressor; ma non eretto / Con forsennato orgoglio inver le stelle, / Né sul deserto, dove / E la sede e i natali / Non per voler ma per fortuna avesti; / Ma più saggia, ma tanto / Meno inferma dell'uom, quanto le frali / Tue stirpi non credesti / O dal fato o da te fatte immortali». (G. Leopardi, ''La ginestra'').<br />Le flor de Leopardi symbolisa le heroismo sin sperantia final, durante illo de Manzoni spera sempre le intervention final del Gratia resolutori, in le vicissitudes historic (le ''provida sventura'') e ultra. Cfr. notas al ''Canti'', ed. Garzanti, pag. 324, que cita [[Piero Bigongiari|Bigongiari]], [[Giuseppe De Robertis|De Robertis]] e [[Franco Fortini|Fortini]].</ref> Super un terreno tanto impregnante de pessimismo existential, le Providentia, id es le modo mysteriose con que Deo age in le vita human, dispensante le Salvation a su filios, joca un rolo fundamental. Apprehendite al schola del moralista del seculo XVII Bossuet,<ref>Vide in general le essay de {{harvnb|Parisi}}, cuje introduction es jam eloquente super le thema:{{Citation|Pro studiar Manzoni il es necessari prender in consideration, ultra le cultura europee del prime '800, illo del seculos precedente, con attention particular al catholicismo elaborate in Francia per autores del seculo XVII como Bossuet, Nicole e Pascal.|{{harvnb|Parisi|p. 1}}}}</ref> le Providentia joccara un rolo fundamental non solmente intra ''I promessi sposi'', ma anque in le altere obras "minor":<ref>{{harvnb|Tonelli|p. 221}}</ref> le varie personas manzonian debera suffrer patimentos e injustitias intra un mundo corrupte e dominate per un decadentia civil, moral e cultural,<ref group="N">{{harvnb|Frare|pp. 147-165}} revoca, in facto, le condemnation cultural, moral e civil del intellectuales del Oitocento contra le [[Barocco]] e dunque le seculo XVII, in tanto que seculo «stupide e sfarzose» (p. 155), «impregnate de superstition e de magia, provincial e retardate» (p. 156) e expression, in general, del mal governamento espaniol in [[Lombardia]].</ref> e solmente le action del Providentia (appellate, in iste contexto dolorose, anque con le nomine de ''provida sventura'') permittera les de devenir victimas e de obtener ille justitia attendite vanmente sur le terra e que essera in vice dispensate in le Celo.<ref>{{harvnb|Parisi|p. 90}}, analysante le morale de Bossuet, se concentra super le valor "providential" del disaventuras que pote occurrer al homines juste:{{Citation|Deo mira al salute ultime del conscientia <nowiki>[…]</nowiki> Le suffrentias que colpe un persona trova in iste perspectiva su justification ethic: Enrichetta de Francia, qui sin su disaventuras haberea peccate de orgolio, ha recipite gratias a illos le consolationes promittite a illes qui plora. Le disventura ha essite 'providential' como illo que colpe le Ermengarda manzonian.}}</ref> Iste vision tanto pessimista del mundo es debite, anque, al tonalitates profundemente [[jansenista]] que le directores spiritual de Manzoni, Degola primo e Tosi postea, le impartiva in affrontar le vicissitudes human. In realitate, tamen, Manzoni remaneva sempre, del puncto de vista dogmatic, un catholic, mantenente solmente un sever morale de vita proxime al ambientes jansenista. Como sublinea [[Giuseppe Langella]], super le question fundamental del [[Gratia (theologia)|Gratia]]: «Manzoni se conforma sin reservationes al inseniamento official del Ecclesia, confide in le exhortation apostolic del [[evangelio secundo Matthaeo]]:<ref>{{Treccani|et-aperietur-vobis-pulsate|Discurso del monte|accesso=28 januario 2026}}</ref> ''"petite, et dabitur vobis"''… Nulle discrimination, dunque, in le offerta misericordiose del gratia. Manzoni es peremptori: le adjuta divin non es negate a nulle qui lo demanda…».<ref>{{Harvnb|Langella|p. 159}}. Citante le passage del Evangelio, [[Giuseppe Langella|Langella]] intende relevar le paternitate divine que soccurre e veni in adjuta de su filios quando illes lo demanda, explicante assi le concepto del Providentia christian.</ref> === Manzoni dramaturgo e romanziere === [[File:Manzoni 1829.jpg|thumb|right|alt=Portrait de Alessandro Manzoni in 1829|Portrait de Alessandro Manzoni ab un [[aquarello]] de 1829, reproducite in {{harvnb|Cantù}}.|241x241px]] ==== Inter morale e realismo ==== Le scena, secundo Manzoni, non debe vehicular passiones e forte emotiones, in le exasperation del io, ma inducer le spectator a meditar: al «identification emotional» de Racine e del teatro francese il debe substituer le «emotion meditate», pro dicer lo con [[Gino Tellini]].<ref>{{Harvnb|Tellini|p. 92}}</ref> Le vicissitude e le representation debe transmitter un message christian sin pro isto presentar un realitate idyllic: al contrario, Manzoni va in cerca de personas qui, como [[Francesco Bussone]], le conte de Carmagnola, se oppone al mal que domina le societate, mesmo al precio del vita.<ref>{{Harvnb|Ferroni|p. 47}}</ref> Le importante es que le dramaturgo cerca le veritate e remane fidel al realitate historic (le ''vero storico''), lassante al poeta le carga de investigar le sentimentos del protagonista in un determinante contexto. Se delinea assi ille forte vena realistic que dominara anque le economia del romanzo, ab ''Fermo e Lucia'' usque al ''Quarantana'' de ''I promessi sposi'', ubi le [[realismo (litteratura)|realismo]] emerge precisamente del ultime capitulo: il non ha un fin felice, ma un continuation del vita quotidian signate per le disaventuras del protagonistas.<ref>Vide, super iste puncto, le essay de {{Harvnb|Forti|titulo=Manzoni e le refus del idylle}}, e le libro de {{Harvnb|Raimondi, ''Le Romanzo sin idylle''}}.</ref> Le allontanamento de [[Lecco]] de Renzo e Lucia e le reprise del activitates es le fructo del selection de facer continuar le vitas del duo protagonistas intra le quotidianitate historic.<ref>{{Harvnb|Ferroni|p. 58}}</ref> [[File:7005 - Milano - Monumento al Manzoni in p.zza San Fedele - Foto Giovanni Dall'Orto 8-Mar-2007.jpg|thumb|left|alt=Statua in bronzo de Alessandro Manzoni super alte pedestallo in le placia San Fedele|[[Monumento a Alessandro Manzoni (Milano)|Monumento a Alessandro Manzoni]], in [[placia San Fedele]], a [[Milano]]. Erigite in 1883 per obra de [[Francesco Barzaghi]], illo es situate ante le ecclesia de San Fedele, de cuje gradus le scriptor cadeva, reportante le [[trauma cranial]] que le conduceva al morte.]] === Le ''Question del lingua'' in Manzoni === {{Vide etiam|question del lingua}} Manzoni, sub le impulsion del romantismo e de su necessitate de establir un dialogo con un vaste publico heterogenee, se proponeva le scopo de trovar un lingua que presentava un vocabulario plen de terminos ligate al uso quotidian e al campos specific del cognoscentia, reducente le secular disparitate inter le lingua parlate e illo scribite. Isto percurso, initiate ja con le redaction del ''Fermo e Lucia'', videva le scriptor passar, inter 1821 e 1827, del compromisso del ''bon lingua'' litterari al approximation al [[dialectos toscane|toscano]]. Le investigation se concludeva, post annos de studios facilitate etiam per le presentia del governante florentine [[Emilia Luti]], in 1840 con le revision de ''I promessi sposi'' sur le modello del florentino cultivate. Iste modello presentava, ancora plus que le toscano generic, un dimension unitaria inter le oral e le litterari. In facto, inter le edition de 1827 e illo de 1840 esseva eliminate tote le lemmata toscane municipal que esseva distante del uso del florentino currente. Iste selection, ben que approbate per le ministro [[Emilio Broglio]] in le relation de 1868, non esseva acceptate per tote le contemporaneos: [[Carlo Tenca]], in un articulo del 11 januario 1851 in le revista «Crepuscolo», se opponeva al solution manzonian. Le mesme valeva pro le [[Scapigliatura|Scapigliati]] e pro [[Giosuè Carducci|Carducci]], durante que [[Francesco d'Ovidio]], [[Carlo Collodi]], [[Edmondo de Amicis]] e [[Carlo Emilio Gadda]] se refereva al lingua del romanzo, initiando le phenomeno del ''manzonismo''. == Le ''homine'' Manzoni == === Un vita a prime vista tranquille === Alessandro Manzoni in 1870, al etate de octanta-cinque annos. Como consequentia de su stilo de vita extrememente reservate, il non es facile de inquadrar Manzoni como homine. Il viveva principalmente retirate del vita public, mantenente se estranie al principal eventos mondan del citate — salvo le frequentation del [[Salotto Maffei|salon intellectual tenite per Clara Maffei]] — e distante del participation politic active al grande motiones nationalistic del [[Risorgimento]]. Tamen, il manteneva un position culturalmente e moralmente favorabile al causa del Unification (como testifica ''Adelchi'' e ''Marzo 1821''), que lo conduceva a acceptar le nomination como senator vitalicie durante su senectute. Le ration de iste attitude, ultra su character, debe esser cercate in su continue disturbi neurotic (que ille curava con longissime promenadas e un stilo de vita extrememente regular) como agoraphobia, attaccos de panico, hypochondria, lipothymias, varie phobias, inter illos le [[demophobia|timor del turba]], le [[ceraunophobia|timor del tonitros]] e le [[hydrophobia (psychopathologia)|hydrophobia]], iste ultime comprendite como timor del poças d'aqua. Amante del vita tranquille, il menava apparentemente un vita silentiose inter Brusuglio — ubi ille se delectava con [[botanica]] e [[horticultura]] — e via del Morone, dedicate a su studios e al cura del familia. Tamen, a causa del complexos que lo affligeva, ille mesme esseva frequentemente objecto del curas de su proximos. Il cultivava insimul amicities plus proxime, ben que ille evitava nove cognoscentias con le quales se sentiva embarrassate. In le vita quotidian, ille usava principalmente le [[dialecto milanese]]. Inapte in le administration de su bens, ille monstrava al contrario grande attention al mundo circumstante, judicate con placide ironia le eventos politic e social e adoptante auto-ironia verso su proprie males. Le personas proxime sublineava su cortesia, su memoria vivissime e su capacitate discursive elegante, ben que minate per le [[balbuzie]]. === Le description physic === [[File:Alessandro Manzoni - foto.jpg|thumb|alt=Portrait photographic de Alessandro Manzoni in 1868|Portrait photographic de Alessandro Manzoni (1868)]] Le filiastero Stefano Stampa offere un portrait physiognomic assai detaliate de su patre affine, delineante etiam su movimentos e ille ''risetto'' que indicava su character ironic: {{Citation|Manzoni esseva de [[statura]] medie, sì, ma medie plus tosto alte. Io possede le mesura de su persona, e illo esseva de 1 metro, 72 centimetros e 3 millimetros… Ille esseva de corpore ''slanciate'', ma nullemente ''gracile''; plus tosto larg de spatulas e ben conformate de torso… Con belle bracchios e belle gambas, ille haberea apparite un homine integremente ben proportionate, si ille non haberea habite, non le collo curte, sed le spatulas un pauc alte verso le capite, lo que le dava un aere un pauc incurvate <nowiki>[…]</nowiki> Su testa esseva longe de esser parve <nowiki>[…]</nowiki> In su juventute ille habeva le capillos castanee <nowiki>[…]</nowiki> Le oculos de Manzoni, tamen, non esseva parve, sed de grandor ordinari, de color azur tendente al verdastro. Le fronte alte e indicante le intelligentia. Le bucca non esseva large, sed de grandor medie, e con ''labios acuminate'', sur le quales ''ordinariemente'' appareva ille risetto ben definite per Cantù, ''de qui scherza e non deride''.}} <small>(''Alessandro Manzoni. Si m'eût été donné'')</small><ref>{{Harvnb|Stampa|I, pp. 329-331}}</ref> == In le cultura de massa == {{Vide etiam|I promessi sposi#Nella cultura di massa}} [[File:Giuseppe Verdi by Giovanni Boldini.jpg|thumb|left|alt=Portrait de Giuseppe Verdi per Giovanni Boldini|[[Giovanni Boldini]], ''Portrait de Giuseppe Verdi'', 1886. Le compositor de Parma commemorava Manzoni juste un anno post su morte con su ''Missa de Requiem''.]] Le mesme die de su morte, le municipalitate de Milano decretava de dar al ''via del Giardino'', presso le qual Manzoni habeva habitate desde 1813, le nomine del scriptor; le placas con le nove designation ''Via Alessandro Manzoni'' esseva jam fixate le matino del 23 de maio.<ref>{{Cita libro|autore=[[Alfredo Comandini]]|titolo=L'Italia nei cento anni del secolo XIX (1801-1900) giorno per giorno illustrata|url=https://archive.org/details/litalianeicentoa05comauoft/mode/2up/|anno=1930-1942|editore=Antonio Vallardi|città=Milano|p=182|volume=V|capitolo=23 maggio 1873|url_capitolo=https://archive.org/details/litalianeicentoa05comauoft/page/182/mode/2up/search/manzoni}} </ref> Analogemente, le principal citates italian intitularono un via o un corso a su nomine. In [[1874]], al prime anniversario de su morte, [[Giuseppe Verdi]] dirigeva personalmente in le [[chiesa di San Marco di Milano|ecclesia de San Marco de Milano]] le [[Requiem (Verdi)|Missa de Requiem]], componite pro honorar su memoria.<ref>{{Harvnb|Barbiera|p. 274}}</ref><ref group="N">Verdi sentiva devotion verso le autor de ''I promessi sposi'', non solmente pro su prosa e su arte, ma etiam pro le alte valor moral e civil que Manzoni propugnava con su autoritate moral. Isto es demonstrate per un littera de 1867 que le compositor inviava al commun amica Clara Maffei, plen de emotion e reverentia verso Manzoni. Vide: {{Harvnb|Verdi|pp. 390-391}}.</ref> Le 22 de maio [[1883]], al decennial de su morte, in presentia del [[Tommaso di Savoia-Genova|duca de Genova]] e de un representation parlamentar, le corpore esseva transferite con un ceremonia public al [[famedio]] del [[Cimitero monumentale di Milano]], in un sepulcro de granito rubie con solmente su nomine inscripte; in le postmeridie esseva inaugurate le [[monumento ad Alessandro Manzoni (Milano)|monumento in Piazza San Fedele]], opera de [[Francesco Barzaghi]].<ref>{{Cita web|url=http://www.arte.it/opera/tomba-di-alessandro-manzoni-1693|titolo=Tomba di Alessandro Manzoni|editore=ARTE.it|accesso=26 gennaio 2026|urlmorto=no|urlarchivio=https://web.archive.org/web/20251109103705/https://www.arte.it/opera/tomba-di-alessandro-manzoni-1693}}</ref><ref>{{cita pubblicazione|data=27 maggio 1883|titolo=La festa manzoniana|rivista=Illustrazione Italiana|p=326|accesso=31 gennaio 2026|url=http://teca.bsmc.it/pub/images/materiale_a_stampa/periodico/RAV0070589/RAV0070589_1883_00021/RAV0070589_1883_00021_006.jpg|urlarchivio=https://web.archive.org/web/20171210015712/http://teca.bsmc.it/pub/images/materiale_a_stampa/periodico/RAV0070589/RAV0070589_1883_00021/RAV0070589_1883_00021_006.jpg|dataarchivio=10 dicembre 2017|urlmorto=sì}}</ref> Le 29 de decembre [[1923]], al occasion del cinquantesimo anniversario del morte, le [[Regno de Italia (1861-1946)|Regno de Italia]] emitteva un [[Cinquantenario della morte di Manzoni|serie commemorative de sex francobollos]], cedite in parte al comité promotore del celebration.<ref>Pro le detalios super le serie philatelic, vide le articulo: [[Cinquantenario della morte di Manzoni]].</ref> [[File:Sergio Mattarella at the 150th anniversary of Alessandro Manzoni's death - Milan 22 May 2023 - 01.jpg|thumb|right|alt=Sergio Mattarella al Famedio de Milano in 2023|Sergio Mattarella in visita al Famedio le 22 de maio 2023, al occasion del centocinquantesimo anniversario del morte de Manzoni.]] Anque in le secunde medietate del vintesimo seculo e in le prime annos del 2000, le figura de Manzoni esseva evocate in occasiones plus o minus official: in 1973 esseva celebrate le prime centenario de su disparition e, in iste occasion, [[papa Paolo VI]] inviava al [[cardinale]] e [[arcevescovo de Milano]] [[Giovanni Colombo (cardinale)|Giovanni Colombo]] un message in le qual le pontifice brescian refaceva le percurso existential e christian del scriptor.<ref>{{Cita web|url=https://www.vatican.va/content/paul-vi/it/speeches/1973/may/documents/hf_p-vi_spe_19730519_centenario-manzoni.html|titolo=Nel I centenario della morte di Alessandro Manzoni, 19 maggio 1973 {{!}} Paolo VI|sito=[www.vatican.va|accesso=31](http://www.vatican.va|accesso=31) gennaio 2026}}</ref> In ultra, alcun [[500 lire "Manzoni"|liras con su profilo esseva coniate al occasion del bicentenario de su nascentia]] (1985). Al centocinquantesimo anniversario de su disparition, celebrate in 2023, Manzoni esseva commemorate al nivello national tanto per le [[Parlamento italiano|Parlamento]]<ref>{{Cita web|autore=Pierfranco Bruni|url=https://www.corrierenazionale.net/2024/01/16/manzoni-150-presentato-alla-camera-dei-deputati-a-roma/|titolo=“Manzoni 150” presentato alla Camera dei Deputati a Roma|editore=Il Corriere Nazionale|data=16 gennaio 2024|accesso=2 gennaio 2025}}</ref> como per le [[Presidente della Repubblica Italiana|capo del Stato]] [[Sergio Mattarella]], qui visitava le [[Cimitero monumentale di Milano|Famedio]] pro commemorar le homine de litteras.<ref>{{Cita web|lingua=it|autore=Segretariato generale della Presidenza della Repubblica-Servizio sistemi informatici|url=https://www.quirinale.it/elementi/89670|titolo=150° anniversario della morte di Alessandro Manzoni|sito=Quirinale|accesso=2025-01-02}}</ref> In ultra, gratias al intervention del [[Centro nazionale di studi manzoniani]]<ref>{{Cita web|url=https://www.casadelmanzoni.it/content/manifestazioni-il-150esimo-anniversario-dalla-morte-di-manzoni|titolo=MANIFESTAZIONI PER IL 150ESIMO ANNIVERSARIO DALLA MORTE DI MANZONI {{!}} Casa Manzoni|sito=[www.casadelmanzoni.it|accesso=2025-01-02](http://www.casadelmanzoni.it|accesso=2025-01-02)}}</ref> e al sensibilitate del archiepiscopato milanese,<ref>{{Cita web|lingua=it-IT|url=https://www.chiesadimilano.it/news/arte-cultura/omaggio-a-manzoni-nel-duomo-di-milano-1778422.html|titolo=Omaggio a Manzoni nel Duomo di Milano – Chiesa di Milano|accesso=2025-01-02}}</ref> esseva organise alcun eventos pro commemorar Manzoni: le publication del edition critic de ''I promessi sposi'' e del ''[[Osservazioni sulla morale cattolica]]'', per exemplo, per le prime; e le lectura in le Duomo, del 9 de maio al 31 de maio 2023, del romanzo. Finalmente, rememora le [[parodie]] de ''I promessi sposi'' ([[I promessi sposi (Quartetto Cetra)|celle del Quartetto Cetra in 1985]] e [[I promessi sposi (miniserie televisiva 1990)|celle de ''Il Trio'' in 1990]]) e le varie adaptationes televisive, ab [[I promessi sposi (miniserie televisiva 1967)|celle de 1967]] usque al [[I promessi sposi (miniserie televisiva 1989)|adaptation dirigite per Salvatore Nocita in 1989]]. In 2023, al occasion del 150e anniversario del disparition de Alessandro Manzoni, esseva coniate un moneta commemorative de [[2 euro commemorativi|2 euros]] que representa le effigie del scriptor.<ref>{{Cita web|url=https://eurocollezione.altervista.org/_ITALIA_/_2_euro_2023_commemorativo_Manzoni.htm|titolo=ITALIA 2023 : 2 € commemorativo "150º anniv. morte Alessandro Manzoni"|sito=eurocollezione.altervista.org|accesso=2025-11-14}}</ref> == Notas == <references group="N"/> {{Ref}} == Bibliographia == * {{Harvard reference |Surname=Accame Bobbio |Given=Aurelia |Title=La crisi manzoniana del 1817 |Year=1960 |Publisher=Le Monnier |Place=Firenze |Ref=Accame Bobbio}} * {{Harvard reference |Surname=Albani |Given=Paolo |Title=Genio e follia di Alessandro Manzoni |Year=2012 |Journal=Il caffè illustrato |Issue=64-65 |URL=http://www.paoloalbani.it/GeniofolliaManzoni.html |Access-date=31 luglio 2015 |Ref=Albani}} * {{Harvard reference |Title=Alberi Genealogici delle Case Nobili di Milano |Year=2008 |Publisher=Orsini de Marzo |Place=Milano |Editor=Società Storica Lombarda |ISBN=978-88-7531-087-5 |Ref=Alberi Genealogici delle Case Nobili di Milano}} * {{Harvard reference |Surname=Albertario (don) |Given=Davide |Chapter=Il giansenista ha messo alla luce il liberale |Title=Manzoni pro e contro - Ottocento |Year=1975 |Editor=Giancarlo Vigorelli |Publisher=Istituto propaganda libraria |Place=Milano |Pages=443–462 |Ref=Albertario}} * {{Harvard reference |Surname=Angelini |Given=Cesare |Authorlink=Cesare Angelini |Title=Il dono del Manzoni |Year=1924 |Publisher=Vallecchi |Place=Firenze |Ref=AngeliniDono}} * {{Harvard reference |Surname=Angelini |Given=Cesare |Authorlink=Cesare Angelini |Title=Invito al Manzoni |Year=1968 |Publisher=La Scuola Editrice |Place=Brescia |Ref=AngeliniInvito}} * {{Harvard reference |Surname=Angelini |Given=Cesare |Authorlink=Cesare Angelini |Title=Capitoli sul Manzoni vecchi e nuovi |Year=1969 |Publisher=Mondadori |Place=Milano |Ref=AngeliniCapitoli}} * {{Harvard reference |Surname=Arrigoni |Given=Giuseppe |Title=Notizie storiche della Valsassina e delle terre limitrofe dalla più remota fino alla presente età |Year=1840 |Publisher=coi tipi di Luigi di Giacomo Pirola |Place=Milano |URL=https://books.google.it/books?id=NTu6A9OFB0MC&printsec=frontcover&hl=it#v=onepage&q&f=false |Access-date=20 ottobre 2015 |Ref=Arrigoni}} * {{Harvard reference |Surname=Azzolin |Given=Giovanni |Title=Manzoni e i gesuiti della "Civiltà cattolica" |Year=1992 |Publisher=UCIIM |Place=Roma |Ref=cidAzz}} * {{Harvard reference |Surname=Badini Confalonieri |Given=Luca |Chapter=Presenza dei cattolici reazionari. Qualche riflessione a partire da Manzoni (con nuovi documenti su Manzoni e Lamennais) |Title=L’officina letteraria e culturale dell’età mazziniana (1815-1870). Giornate di studio |Year=2013 |Editor=Q. Marini |Publisher=Città del Silenzio Edizioni |Place=Novi Ligure |Pages=165–181 |URL=https://www.academia.edu/4070255/Presenza_dei_cattolici_reazionari._Qualche_riflessione_a_partire_da_Manzoni_con_nuovi_documenti_su_Manzoni_e_Lamennais_ |Access-date=22 ottobre 2015 |ISBN=978-88-97273-05-9 |Ref=Badini Confalonieri}} * {{Harvard reference |Surname=Barbiera |Given=Raffaello |Title=Il salotto della contessa Maffei e la società milanese (1834-1886) |Year=1895 |Edition=4 |Publisher=Fratelli Treves |Place=Milano |URL=https://archive.org/stream/ilsalottodellaco00barb#page/n9/mode/2up |Access-date=2 ottobre 2015 |Ref=Barbiera}} * {{Harvard reference |Surname=Beltrami |Given=Luca |Title=Alessandro Manzoni |Year=1898 |Publisher=Hoepli |Place=Milano |URL=https://archive.org/stream/alessandromanzo00beltgoog#page/n8/mode/2up |Access-date=19 luglio 2015 |Ref=Beltrami}} * {{Harvard reference |Surname=Bertini |Given=Diego Maria |Title=Revisione de 'La lingua di Manzoni. Avviamento alle prose manzoniane' |Year=1994 |Journal=Aevum |Volume=68 |Issue=3 |Pages=812–818 |Publisher=Vita e Pensiero |URL=https://www.jstor.org/stable/20860448?seq=1#page_scan_tab_contents |Access-date=7 settembre 2015 |Ref=Bertini}} * {{Harvard reference |Surname=Bognetti |Given=Gian Piero |Title=Manzoni giovane |Year=1977 |Publisher=Guida Editori |Place=Napoli |Ref=Bognetti}} * {{Harvard reference |Surname=Boneschi |Given=Marta |Title=Quel che il cuore sapeva: Giulia Beccaria, i Verri e i Manzoni |Year=2005 |Publisher=Mondadori |Place=Milano |ISBN=88-04-54779-0 |Ref=Boneschi}} * {{Harvard reference |Surname=Bonfiglioli |Given=Giorgio |Title=Manzoni, la vita e le opere |Year=1949 |Publisher=Genio |Place=Milano |Ref=Bonfiglioli}} * {{Harvard reference |Title=Carteggio fra Alessandro Manzoni e Antonio Rosmini |Year=1901 |Editor=Giulio Bonola |Publisher=L.F. Cogliati |Place=Milano |URL=https://archive.org/details/carteggiofraale00rosmgoog/page/n9/mode/2up |Ref=Bonola, Carteggio}} * {{Harvard reference |Surname=Bracalini |Given=Romano |Title=La regina Margherita |Year=1983 |Publisher=Rizzoli |Place=Milano |Ref=Bracalini}} * {{Harvard reference |Surname=Calvi |Given=Felice |Title=Il patriziato milanese |Year=1875 |Edition=2 |Publisher=Andrea Mosconi libraio |Place=Milano |URL=https://archive.org/stream/ilpatriziatomila00calv#page/n3/mode/2up |Access-date=20 ottobre 2015 |Ref=Calvi}} * {{Harvard reference |Surname=Cantù |Given=Cesare |Title=Alessandro Manzoni. Reminiscenze di Cesare Cantù |Year=1885 |Publisher=Fratelli Treves |Place=Milano |URL=https://archive.org/stream/alessandromanzon01cantuoft#page/n7/mode/2up |Access-date=9 agosto 2015 |Ref=Cantù}} * {{Harvard reference |Surname=Carcano |Given=Giulio |Title=Vita di Alessandro Manzoni |Year=1873 |Publisher=Fr.lli Rechiedei |Place=Milano |URL=https://books.google.it/books?id=XXfZAAAAIAAJ&printsec=frontcover&hl=it#v=onepage&q&f=false |Access-date=19 luglio 2015 |Ref=Carcano}} * {{Harvard reference |Surname=Citati |Given=Pietro |Title=Manzoni |Year=1980 |Publisher=Mondadori |Place=Milano |Ref=Citati}} * {{Harvard reference |Surname=Cousin |Given=Victor |Title=Cours d'histoire de la philosophie morale, professé à la faculté des lettres en 1819 et 1820 |Year=1841 |Publisher=Ladrange |Place=Paris |URL=https://archive.org/details/coursdhistoired02cousgoog/page/n5/mode/2up |Access-date=3 gennaio 2024 |Ref=Cousin}} * {{Harvard reference |Surname=Croce |Given=Benedetto |Authorlink=Benedetto Croce |Title=Note sulla poesia italiana e straniera del secolo decimonono. XIV. Manzoni |Year=1921 |Journal=La Critica |Volume=19 |Issue=5 |Pages=257–269 |URL=https://rosa.uniroma1.it/rosa00/index.php/la_critica/article/view/7564/7546 |Ref=Manzoni}} * {{Harvard reference |Surname=Croce |Given=Benedetto |Title=Il Manzoni nel cuore dei clericali |Year=1941 |Journal=La Critica. Rivista di Letteratura, Storia e Filosofia |Volume=39 |Issue=1 |Pages=386–387 |Publisher=Direzione della Critica |Place=Napoli |URL=https://ojs.uniroma1.it/index.php/lacritica/article/download/6411/6394 |Access-date=6 luglio 2018 |Ref=Croce 1941}} * {{Harvard reference |Surname=Croce |Given=Benedetto |Chapter=Tornando sul Manzoni |Title=Terze pagine sparse |Year=1955 |Orig-year=1952 |Publisher=Laterza |Place=Bari |Ref=Tornando sul Manzoni}} * {{Harvard reference |Title=Cronaca contemporanea. Roma — (Nostra Corrispondenza) — Alessandro Manzoni e Giuseppe Puccianti |Year=1873 |Journal=La Civiltà cattolica |Volume=8 |Ref=La Civiltà Cattolica}} * {{Harvard reference |Surname=de Feo |Given=Italo |Title=Manzoni. L'uomo e l'opera |Year=1971 |Publisher=Arnoldo Mondadori Editori |Place=Milano |Ref=de Feo}} * {{Harvard reference |Surname=De Gubernatis |Given=Angelo |Title=Alessandro Manzoni - Studio biografico |Year=1879 |Publisher=Le Monnier |Place=Firenze |URL=https://archive.org/stream/alessandromanzo00gubegoog#page/n10/mode/2up |Access-date=6 gennaio 2015 |Ref=De Gubernatis}} * {{Harvard reference |Title=Dizionario geografico-storico-statistico-commerciale degli Stati di S.M. il Re di Sardegna |Year=1842 |Editor=Goffredo Casalis |Volume=10 |Publisher=G. Maspero Libraio e Cassone e Marzorati Tipografi |Place=Torino |URL=https://books.google.it/books?id=VwgUAAAAQAAJ&printsec=frontcover&hl=it#v=onepage&q&f=true |Access-date=3 gennaio 2015 |Ref=Casalis}} * {{Harvard reference |Surname=Fabris |Given=Cristoforo |Title=Memorie manzoniane |Year=1901 |Publisher=Cogliati |Place=Milano |URL=https://archive.org/stream/memoriemanzonia00fabrgoog#page/n4/mode/2up |Access-date=19 luglio 2015 |Ref=Fabris}} * {{Harvard reference |Surname=Ferroni |Given=Giulio |Title=Il Romanticismo e Manzoni: Restaurazione e Risorgimento (1815-1861) |Year=2006 |Editor=Giulio Ferroni |Volume=10 |Publisher=Mondadori |Place=Milano |Ref=Ferroni}} * {{Harvard reference |Surname=Floriani |Given=Piero |Title=Manzóni, Alessandro |Year=2016 |Journal=Dizionario Biografico degli Italiani |Volume=Treccani |Ref=Floriani}} * {{Harvard reference |Surname=Forti |Given=Fiorenzo |Title=Manzoni e il rifiuto dell'idillio |Year=1973 |Journal=Giornale storico della letteratura italiana |Volume=150 |Issue=472 |Pages=481–514 |Ref=Forti}} * {{Harvard reference |Surname=Frare |Given=Pierantonio |Title=La condanna etica e civile dell'Ottocento nei confronti del Barocco |Year=2004 |Journal=Italianistica: Rivista di letteratura italiana |Volume=33 |Issue=1 |Pages=147–165 |Publisher=Accademia Editoriale |URL=https://www.jstor.org/stable/23935366 |Access-date=30 marzo 2024 |Ref=Frare}} * {{Harvard reference |Surname=Gadda |Given=Carlo Emilio |Chapter=Apologia manzoniana |Title=Manzoni pro e contro - Novecento, 1 |Year=1975 |Editor=Giancarlo Vigorelli |Volume=2 |Publisher=Istituto propaganda libraria |Place=Milano |Pages=333–343 |Ref=Gadda}} * {{Harvard reference |Surname=Galletti |Given=Alfredo |Title=Alessandro Manzoni |Year=1944 |Publisher=Corticelli |Place=Milano |Ref=Galletti}} * {{Harvard reference |Surname=Gentile |Given=Giovanni |Authorlink=Giovanni Gentile |Title=Alessandro Manzoni |Year=1923 |Series=Manzoni e Leopardi |Publisher=Fratelli Treves |Place=Milano |Pages=1–30 |Ref=Gentile}} * {{Harvard reference |Surname=Ginzburg |Given=Natalia |Title=La famiglia Manzoni |Year=1989 |Publisher=Einaudi |Place=Torino |ISBN=88-06-11568-5 |Ref=Ginzburg}} * {{Harvard reference |Surname=Giordano |Given=Alberto |Title=Manzoni. La vita il pensiero i testi esemplari |Year=1973 |Publisher=Accademia |Place=Milano |Ref=Giordano}} * {{Harvard reference |Surname=Giudice |Given=Aldo |Surname2=Bruni |Given2=Giovanni |Title=Ottocento |Year=1973 |Volume=3 |Publisher=Paravia |Place=Torino |Series=Problemi e scrittori della letteratura italiana |Ref=Giudice-Bruni}} * {{Harvard reference |Surname=Guglielmino |Given=Salvatore |Authorlink=Salvatore Guglielmino |Surname2=Grosser |Given2=Hermann |Chapter=Alessandro Manzoni |Title=Il sistema letterario. Guida alla storia letteraria e all'analisi testuale |Volume=Ottocento |Edition=2 |Place=Milano |Publisher=Principato |Year=1994 |Pages=221–237 |ISBN=88-416-1354-8 |Ref=Guglielmino-Grosser}} * {{Harvard reference |Surname=Langella |Given=Giuseppe |Chapter=Il mistero della Salvezza. Sul primo abbozzo della "Pentecoste" |Title=Studi di letteratura italiana in onore di Francesco Mattesini |Year=2000 |Editor=Enrico Elli e Giuseppe Langella |Publisher=Vita e Pensiero |Place=Milano |Pages=141–184 |ISBN=88-343-0400-4 |URL=https://books.google.it/books?id=ysmZ67cdFKgC&pg=PA141 |Access-date=3 agosto 2015 |Ref=Langella}} * {{Harvard reference |Surname=Lioce |Given=Francesco |Title=PISANI DOSSI, Alberto Carlo |Year=2015 |Journal=Dizionario Biografico degli Italiani |Volume=84 |Publisher=Istituto della enciclopedia italiana |Place=Roma |ISBN=978-88-12-00032-6 |URL=http://www.treccani.it/enciclopedia/pisani-dossi-alberto-carlo_(Dizionario-Biografico)/ |Access-date=17 marzo 2017 |Ref=Lioce}} * {{Harvard reference |Surname=Macchia |Given=Giovanni |Title=Manzoni e la via del romanzo |Year=1994 |Publisher=Adelphi |Place=Milano |ISBN=88-459-1052-0 |Ref=Macchia}} * {{Harvard reference |Surname=Manzoni |Given=Alessandro |Editor=Giovanni Sforza |Title=Epistolario |Year=1882 |Publisher=Libreria di educazione e di istruzione Paolo Carrara editore |Place=Milano |Volume=vol. 1 (1803-1839) |URL=https://books.google.it/books?id=498vAAAAMAAJ&printsec=frontcover#v=onepage&q&f=false |Ref=Sforza}} * {{Harvard reference |Surname=Manzoni |Given=Alessandro |Editor=Maurizio Vitale |Title=Scritti linguistici |Year=1990 |Publisher=Unione tipografico-editrice torinese |Place=Torino |Ref=Vitale}} * {{Harvard reference |Surname=Marazzini |Given=Claudio |Title=Questione della lingua |Year=2011 |Journal=Enciclopedia dell'Italiano |Publisher=Istituto dell'Enciclopedia Italiana |Place=Roma |URL=http://www.treccani.it/enciclopedia/questione-della-lingua_(Enciclopedia-dell'Italiano)/ |Access-date=31 agosto 2015 |ISBN=978-88-12-00040-1 |Ref=Questione della lingua}} * {{Harvard reference |Surname=Marchese |Given=Angelo |Title=Guida alla lettura di Manzoni |Year=1987 |Publisher=Mondadori |Place=Milano |ISBN=88-04-29773-5 |Ref=Marchese}} * {{Harvard reference |Surname=Farinelli |Given=Giuseppe |Authorlink=Giuseppe Farinelli (storico della letteratura) |Surname2=Mazza Tonucci |Given2=Antonia |Surname3=Paccagnini |Given3=Ermanno |Chapter=Alessandro Manzoni |Title=La letteratura italiana dell'Ottocento |Year=2002 |Publisher=Carocci |Place=Roma |Pages=79–116 |ISBN=88-430-2227-X |Ref=Mazza Tonucci}} * {{Harvard reference |Surname=Millefiorini |Given=Pietro |Title=Provando e riprovando: impegno, politica ed etica nella grande letteratura italiana |Year=2009 |Publisher=Jaca book |Place=Milano |ISBN=978-88-16-40874-6 |URL=https://books.google.it/books?id=i-MAfg-qdjwC&pg=PA173 |Access-date=3 agosto 2015 |Ref=Millefiorini}} * {{Harvard reference |Surname=Momigliano |Given=Attilio |Authorlink=Attilio Momigliano |Title=Alessandro Manzoni |Year=1933 |Edition=3 |Publisher=Casa editrice Giuseppe Principato |Place=Messina-Milano |Ref=Momigliano}} * {{Harvard reference |Title=Il giansenismo e l'Università di Pavia. Studi in ricordo di Pietro Stella (Pavia, 22 maggio 2009) |Year=2012 |Editor=Simona Negruzzo |Publisher=Cisalpino |Place=Milano |ISBN=978-88-205-1034-3 |URL=https://www.academia.edu/5069540 |Ref=Negruzzo}} * {{Harvard reference |Surname=Nigro |Given=Salvatore S. |Title=Manzoni |Year=1988 |Edition=2 |Series=Letteratura italiana Laterza |Volume=41 |Publisher=Editori Laterza |Place=Roma-Bari |ISBN=88-420-0945-8 |URL=https://archive.org/details/manzoni0000nigr |Ref=Nigro}} * {{Harvard reference |Surname=Orlandi |Given=Andrea |Title=Le famiglie della Valsassina |Year=1932 |Publisher=Tip. La Grafica |Place=Lecco |Ref=Orlandi}} * {{Harvard reference |Surname=Parenti |Given=Marino |Title=Immagini della vita e dei tempi di Alessandro Manzoni |Year=1973 |Publisher=Sansoni |Place=Firenze |Ref=Parenti}} * {{Harvard reference |Surname=Parisi |Given=Luciano |Title=Il tema della Provvidenza in Manzoni |Year=1999 |Journal=MLN |Volume=114 |Issue=1 |Pages=83–105 |Publisher=The Johns Hopkins University Press |URL=https://www.jstor.org/stable/3251294 |Access-date=4 settembre 2015 |Ref=Parisi}} * {{Harvard reference |Surname=Pascoli |Given=Giovanni |Authorlink=Giovanni Pascoli |Title=L'eco d'una notte mitica |Year=1896 |Journal=La vita italiana |Volume=2 |Issue=7 |Pages=1–8 |URL=https://books.google.it/books?id=HOUaAAAAYAAJ&pg=PA1 |Ref=Pascoli}} * {{Harvard reference |Surname=Passerin d'Entrèves |Given=Alessandro |Chapter=Il "nostro" Manzoni |Title=Dante politico e altri saggi |Year=1955 |Publisher=Einaudi |Place=Torino |Ref=Passerin d'Entrèves}} * {{Harvard reference |Surname=Pensa |Given=Pietro |Title=Famiglia Manzoni: quel ramo del casato |Year=1985 |Journal=Broletto |Volume=2 |Pages=62–69 |Place=Como |URL=http://pietro.pensa.it/Famiglia_Manzoni:_quel_ramo_del_casato |Access-date=23 luglio 2015 |Ref=Pensa}} * {{Harvard reference |Surname=Pini |Given=Enzo |Title=I Manzoni dalla Valsassina alla Martesana |Year=2009 |Journal=Storia in Martesana |Issue=2 |URL=http://www.bibliomilanoest.it/storiainmartesana/pdf/numero02/pini_enzo_i_manzoni.pdf |Access-date=11 marzo 2016 |Ref=Enzo Pini}} * {{Harvard reference |Surname=Piumati |Given=Alessandro |Title=La vita e le opere di Alessandro Manzoni |Year=1886 |Publisher=Paravia |Place=Torino |URL=https://archive.org/stream/lavitaeleopered00piumuoft#page/n3/mode/2up |Access-date=6 gennaio 2015 |Ref=Piumati}} * {{Harvard reference |Title=Manzoni cent'anni dopo |Year=1974 |Editor=Provincia di Milano |Place=Milano |Ref=Manzoni cent'anni dopo}} * {{Harvard reference |Surname=Radius |Given=Emilio |Title=Vita di Alessandro Manzoni |Year=1960 |Edition=2 |Orig-year=1959 |Publisher=Rizzoli |Place=Milano |Ref=Radius}} * {{Harvard reference |Surname=Raimondi |Given=Ezio |Authorlink=Ezio Raimondi |Title=Alessandro Manzoni e il Romanticismo |Year=1967 |Journal=Lettere Italiane |Volume=19 |Issue=4 |Pages=441–456 |Ref=Raimondi 1967}} * {{Harvard reference |Surname=Raimondi |Given=Ezio |Title=Il Romanzo senza idillio |Year=1974 |Publisher=Einaudi |Place=Torino |ISBN=88-06-40246-3 |Ref=Raimondi, Il Romanzo senza idillio}} * {{Harvard reference |Surname=Riconda |Given=Giuseppe |Title=Manzoni e Rosmini |Year=2005 |Publisher=Fondazione nazionale Giuseppe Capograssi - Centro internazionale di studi rosminiani |Place=Roma - Stresa |Ref=Riconda}} * {{Harvard reference |Surname=Stampa |Given=Stefano |Title=Alessandro Manzoni: la sua famiglia, i suoi amici |Year=1885 |Publisher=U. Hoepli |Place=Milano |URL=https://archive.org/stream/alessandromanzon00stamuoft#page/n7/mode/2up |Access-date=9 agosto 2015 |Ref=Stampa}} * {{Harvard reference |Surname=Tellini |Given=Gino |Title=Manzoni |Year=2007 |Publisher=Salerno Editrice |Place=Roma |ISBN=978-88-8402-572-2 |Ref=Tellini}} * {{Harvard reference |Surname=Tommaseo |Given=Niccolò |Authorlink=Niccolò Tommaseo |Title=Colloqui col Manzoni di N. Tommaseo, G. Borri, R. Bonghi; seguiti da Memorie Manzoniane di Cristoforo Fabris |Year=1954 |Editor=Giovanni Titta Rosa |Publisher=Ceschina |Place=Milano |Ref=Tommaseo}} * {{Harvard reference |Surname=Tonelli |Given=Luigi |Title=Manzoni |Year=1984 |Orig-year=1928 |Publisher=Dall'Oglio |Place=Milano |Ref=Tonelli}} * {{Harvard reference |Surname=Tortoreto |Given=Alessandro |Title=Manzoni e Leopardi |Year=1971 |Journal=Aevum |Volume=45 |Issue=3 |Pages=322–336 |Ref=Tortoreto}} * {{Harvard reference |Surname=Trombatore |Given=Gaetano |Authorlink=Gaetano Trombatore |Title=L'esordio del Manzoni |Year=1957 |Journal=Giornale storico della letteratura italiana |Volume=134 |Issue=406 |Ref=Trombatore 1957}} * {{Harvard reference |Surname=Trombatore |Given=Gaetano |Title=I sonetti e le odi giovanili di Alessandro Manzoni e l'idillio "Adda" |Year=1961 |Journal=Giornale Storico della Letteratura Italiana |Volume=138 |Issue=422 |Ref=Trombatore 1961}} * {{Harvard reference |Editor=Carlo Varotti |Title=Manzoni. Profilo e antologia critica |Year=2006 |Series=La letteratura italiana diretta da Ezio Raimondi |Publisher=Bruno Mondadori |Place=Milano |ISBN=88-424-9229-9 |URL=https://books.google.it/books?id=jwrOcv4UkPoC&printsec=frontcover#v=onepage&q&f=false |Ref=Varotti}} * {{Harvard reference |Surname=Venosta |Given=Felice |Title=Alessandro Manzoni. Cenni sulla vita e le sue opere |Year=1873 |Publisher=Carlo Barbini |Place=Milano |URL=https://books.google.it/books?id=d_o9AQAAIAAJ&pg=PA154 |Access-date=3 agosto 2015 |Ref=Venosta}} * {{Harvard reference |Surname=Verdi |Given=Giuseppe |Authorlink=Giuseppe Verdi |Chapter="Voi siete un santo" |Title=Manzoni pro e contro - Ottocento |Year=1975 |Editor=Giancarlo Vigorelli |Publisher=Istituto propaganda libraria |Place=Milano |Pages=390–391 |Ref=Verdi}} * {{Harvard reference |Title=Onoranze funebri ad Alessandro Manzoni |Year=1874 |Editor=Municipio di Milano |Place=Milano |URL=https://books.google.it/books?id=4JoZAAAAYAAJ&printsec=frontcover&hl=it#v=onepage&q&f=false |Access-date=16 marzo 2017 |Ref=Onoranze funebri ad Alessandro Manzoni}} [[Categoria:Alessandro Manzoni| ]] [[Categoria:Cavalleros del Ordine del Sanctos Mauricio e Lazaro]] [[Categoria:Cavalleros del Ordine de Sancto Joseph]] [[Categoria:Cavalleros del Ordine Pour le Mérite]] [[Categoria:Cavalleros de grande croce del Ordine del Corona de Italia]] [[Categoria:Sepultate in le Cimiterio Monumental de Milano]] [[Categoria:Membros del Accademia del Scientias de Torino]] [[Categoria:Poetas romantic]] [[Categoria:Scriptor romantice]] [[Categoria:Scriptor catholic]] [[Categoria:Scriptor del realismo]] [[Categoria:Personas ligate al Accademia Roveretana del Agiati]] [[Categoria:Academicos del Crusca]] [[Categoria:Senatores del VII legislatura del Regno de Sardinia]] [[Categoria:Senatores del VIII legislatura del Regno de Italia]] [[Categoria:Senatores del IX legislatura del Regno de Italia]] [[Categoria:Senatores del X legislatura del Regno de Italia]] [[Categoria:Senatores del XI legislatura del Regno de Italia]] [[Categoria:Personalitates commemorate con funerales de Stato]] jocgmpshvlj13jnw9yazo4c8pmhdzzq 699321 699318 2026-08-28T08:55:44Z Interlingvisto 60932 699321 wikitext text/x-wiki {{Infobox/articulo/persona}} '''Alessandro Manzoni''', nascite '''Alessandro Francesco Tommaso Antonio Manzoni''' ([[Milan]]), ([[7 de martio]] [[1785]] – [[Milan]], [[22 de maio]] [[1873]]) esseva un [[scriptor]], [[poeta]] e [[dramaturgo]] [[Italia|italian]], e anque [[Senator del Regno de Italia|senator del Regno de Italia]]. Considerate como un del major romancieros italian de tote le tempo pro le celeberrime romanzo ''[[Le promesse sposes]]'', capite fundamental del [[litteratura italian]],<ref name="Treccani">{{Treccani|alessandro-manzoni|Manzóni, Alessandro|accesso=16 januario 2026}}</ref> Manzoni habeva le merito de haber jectate le bases pro le romanzo moderne e de haber assi promovite le unitate linguistic italian, sur le tracia del litteratura moralmente e civilmente ingajate proprie del [[Illuminismo italian]]. Passate del periodo [[neoclassic]] a illo [[romantismo|romantic]], Manzoni, devenite un fervente catholic de tendentias [[Christianismo liberal|liberal]], lassava un marca indelebile anque in le [[historia del theatro italian]] (pro haber rumpite le tres [[unitates aristotelic]]) e in le poesia, gratias al nascentia del pluralismo vocal con le ''[[Hymnos Sacre]]'' e al disveloppamento del poesia civil. Le successo e le numerose recognitiones public (ille esseva [[Senator del Regno de Italia|senator del Regno de Italia]]) esseva accompaniate per problemas de sanitate ([[neurosis]], [[agoraphobia]]) e familiar (le numerose mortes que affligeva le vita domestic), que le reduceva a un progressive isolation existential. Nonobstante isto, ille remaneva in contacto per correspondentia con le melior cultura europee, ab [[Goethe]] usque a [[Antonio Rosmini]], subiente anque le influentia de [[Walter Scott]] pro le genere del romanzo historic. == Biographia == === Origines familiar === ==== Familia ==== {{Vider anque|Manzoni (familia)}} [[File:Pietro Manzoni.jpg|left|thumb|alt=Portrait de Pietro Manzoni|Pietro Manzoni, ''Casa Manzoni'', [[Brusuglio]]<ref>{{harvid|Ginzburg|1989|p. 345}}.</ref>.]] Per le latere maternal Alessandro Manzoni proveniva del illustre familia del [[Beccaria (familia)|Beccaria]]; le avo esseva [[Cesare Beccaria]], autor del tractato ''[[Dei delitti e delle pene|Del delitos e del penas]]'' e un del principal promotores del [[Illuminismo in Italia|Illuminismo lombard]]. Secundo le mesme Manzoni, ille e su avo se videva solmente un vice, al occasion del visita de su matre al celebre genitor.<ref>Manzoni rememora assi le incontro in {{SfnRef|Fabris|p. 94}}: {{Citation|Io me rememora de haber le vidite un sol vice, e io rememora su figura. Mi matre, ante de poner me in collegio, me duceva a salutar le; e ille iva prender chocolates pro me. Il me pare ancora vider le avo e le armario.}} </ref> Le parentela con le Beccaria le rendeva insuper cosino distante del scriptor [[scapigliatura|scapigliate]] [[Carlo Dossi]].<ref>{{Harvnb|Lioce}}.</ref> Plus modeste esseva in vice le familia paternal:<ref group="N">Pro un quadro general del historia del familia Manzoni ab Giacomo (initio del XVI seculo) usque a Alessandro Manzoni, vide: {{Cita testo |autore=Pietro Pensa |titolo=Familia Manzoni: ille ramo del casato |rivista=Broletto |volume=2 |anno=1985 |pagine=62-69 |città=Como |issn=2388-1232 |url=http://pietro.pensa.it |accesso=23 julio 2015}}</ref> don [[Pietro Manzoni|Pietro Antonio Pasino Manzoni]] (1657-1736), le patre de Alessandro, descendeva de un nobile familia de [[Barzio]], in [[Valsassina]], stabilite in [[1612]] in [[Lecco]] (in le localitate de [[Caleotto]]) sequente al matrimonio de [[Giacomo Maria Manzoni]] con Ludovica Airoldi in 1611.<ref>{{Harvnb|Pensa}}.</ref> Ben que Pietro Manzoni habeva postea recipite le feudo de [[Cascine di Garbagna Novarese#Moncucco|Moncucco]] in le [[Provincia de Novara|Novarese]] in [[1691]]<ref>{{Cita web|http://www.storiadimilano.it/Repertori/cronologia_manzoni.htm|titulo=Chronologia del vita de A. Manzoni e del edificios habitate per ille|accesso=16 januario 2026|autore=Paolo Colussi|editore=Historia de Milano|data=9 april 2012}}</ref><ref>{{Harvnb|Parenti|p. 12}}:{{Citation|Le feudo de Moncucco pertineva al Manzoni, qui lo habeva acquirite del Camera Regia de Milano, con le assenso de Carlo II, rege de Hispania, ja desde le 23 de februario 1691, per opera de Don Pietro Antonio.}}</ref><ref>{{Harvnb|Bonfiglioli|p. 8}}.</ref><ref>{{Harvnb|Casalis|p. 600}}:{{Citation|Moncucco, dependentia de Mirasole in le basse Novarese: se trova super le Arbogna: esseva le signoria del Manzoni del loco de Caleotto in le territorio de Lecco.}}</ref> e in virtute de isto illes esseva contes, in Milano le titulo non esseva valide proque esseva «estranie».<ref name=":5">{{DBI|autore=Piero Floriani|nomeurl=alessandro-manzoni|accesso=16 januario 2026}}</ref><ref name="infeudazione" group="N">Alcun autores, como {{Harvnb|de Feo|p. 27}} e {{Harvnb|Bonfiglioli|p. 8}}, reporta 1773 como anno del infeudation de Moncucco al Manzoni: il se tracta de un evidente error chronologic, proque [[Carlo II de Hispania]] habeva morite in 1700 e le Novarese, ante le [[guerra de succession espaniol]], faceva parte del [[Ducato de Milano]], alora sub le egida de [[Madrid]].</ref> Initialmente don Pietro presentava al govern austriac un requesta official de recognition, ma pois prefereva non insister.<ref>{{Harvnb|De Gubernatis|p. 21, nota 4}}.</ref> In omne caso, quando Roma attribuera multo plus tarde le citatinitate al Manzoni, le titulo comital apparera sur le acto official e sera mantenite per su descendentes. ==== Manzoni e Giovanni Verri ==== Ben que le patre legitim esseva Pietro Manzoni, il es multo probabile que le patre natural de Alessandro esseva un amante de Giulia, [[Giovanni Verri]] (le fratre minor de [[Alessandro Verri|Alessandro]] e [[Pietro Verri]]).<ref name=":5"/><ref name=":0">{{Harvnb|Tellini|pp. 16-17}}: {{Citation|Le patre natural es tamen Giovanni Verri — ja amante de Giulia desde 1780…}}</ref> Con Giovanni, un homine attractive e libertin, de dece-septe annos plus vetule que illa, Giulia habeva initiate un relation ja in 1780, continuante la mesmo post le matrimonio.<ref name=":0"/><ref>{{Cita web|url=http://archiviostorico.corriere.it |titolo=Verri, Manzoni, Beccaria: tres familias pro Giulia |autore=Giulia Beccaria e Ermanno Paccagnini |editore=Corriere della Sera |data=15 decembre 2001 |accesso=17 januario 2026 |citazione=Accesso limitate per medio de subscription.}}</ref> Secundo lo que esseva reportate per [[Niccolò Tommaseo]], il pare que Verri esseva le ver patre del scriptor e que iste esseva plenmente al currente: «Anque de Pietro Verri <nowiki>[Manzoni]</nowiki> ille parla con reverentia, tanto plus que ille sape, e su matre non lo dissimulava, esser le nepote de ille, isto es, le filio de un de su fratres».<ref>{{Harvnb|Tommaseo|p. 54}}.</ref> === Le infantia e le adolescentia === ==== Galbiate e le separation del genitores ==== * {{Cita libro|Gino|Tellini|Manzoni|2007|Salerno Editrice|Roma|ISBN=978-88-8402-572-2|cid=Tellini}} Alessandro Manzoni<ref>{{Harvnb|De Gubernatis|p. 18, nota 2}}: {{Citation|Al infante esseva imposte le nomines Alessandro, Francesco, Tommaso, Antonio. Le prime nomine esseva illo del patre de Don Pietro, isto es le avo de Manzoni, alora ja morte; le secunde nomine esseva illo del parino Don Francesco Arrigoni. Le nomine Tommaso gli esseva imposte, sin dubita, proque le Ecclesia celebra le 7 de martio Sancto Tommaso. Antonio esseva le nomine de un cosino canonico in San Nazaro; ma illo pote anque esser venite a Manzoni de un madrina Antonietta, circa le qual, tamen, usque nunc nos vermente non sape nihil.}}</ref> nasceva in Milano, alora parte del [[Imperio Habsburgic]], al numero 20 de via San Damiano<ref name=":9">{{Harvnb|Tonelli|p. 5}}.</ref> (correspondente al actual via Visconti di Modrone n.º 16),<ref>{{Cita web|url=http://www.storiadimilano.it/Repertori/cronologia_manzoni.htm|titulo=Chronologia Manzoni|autore=Paolo Colussi|accesso=18 januario 2026}}</ref><ref>{{Cita web|url = https://www.comune.milano.it/documents/76991511/269691898/36+Via+Visconti+di+Modrone.pdf/b3df31d2-89cc-e78d-dc19-d70c02d850b3?t=1627550354266|titulo = 36 Via Visconti di Modrone|autore = Commune de Milano|sito = comune.milano.it/municipio1|data = 2020|lingua = IT|formato = PDF|p = 2|accesso = 18 januario 2026}}</ref> le 7 de martio 1785, de [[Giulia Beccaria]] e, officialmente, de don [[Pietro Manzoni]].<ref>{{harvnb|Tellini|2007|p. 16}}</ref> Ille passava le prime annos de vita principalmente in le ''[[cascina]] Costa'' de [[Galbiate]], tenite a balia per Caterina Panzeri, un contadina del loco,<ref name=":1">{{harvnb|Boneschi|p. 172}}</ref><ref>{{harvnb|Tellini|2007|p. 17}}.</ref> un facto atestate per le placa ancora presente super le edificio. Postea ille passava alcun periodos in le [[Villa Manzoni|villa rustic]] del [[Caleotto]], proprietate del familia paternal, habitation ubi ille amara retornar como adulto e que ille vendera, non sin regretos, in 1818. Sequente le separation del genitores,<ref group=N>Le separation occurreva, legalmente, le 23 de februario 1792; postea, ab 1795 — ma le relation habeva comenciate multo ante, forsan in 1790, anno in que illes pare haber se incontrate — Giulia Beccaria comenciava a cohabitar con le cult e ric [[Carlo Imbonati]], prime in Anglaterra, pois in Francia, a Paris ({{harvnb|Tellini|2007|p. 17}}).</ref> Manzoni esseva educate in collegios religiose. ==== Le education religiose a Merate e a Lugano ==== [[File:Appiani Giulia Beccaria Alessandro Manzoni.jpg|thumb|alt=Portrait de Giulia Beccaria con su filio Alessandro como infante|[[Andrea Appiani]], ''Portrait de Giulia Beccaria e su filio Alessandro Manzoni como infante'', 1790. Le portrait esseva donate per Giulia a Verri, un evento que fortifica le supposite illegitimitate de Alessandro<ref>{{harvnb|Ginzburg|1989|p. 9}}: {{Citation|Le pictor Andrea Appiani faceva un portrait de Giulia con le infante. In le portrait, Giulia es vestite como amazona. Illa ha un facie dure, ossee e fatigate. Illa reguarda in le vacuo. Nulle teneressa visibile verso ille infante que se appoia al su geniculo. Le infante ha quatro annos. Giulia donava le portrait a Giovanni Verri.}}</ref>]] Le 13 de octobre 1791<ref name=":2">{{Cita web|url=http://www.casadelmanzoni.it/content/la-vita|titulo=Chronologia del vita e del obras de Alessandro Manzoni|accesso=18 januario 2026|editore=Casa del Manzoni|data=2014|urlarchivio=https://web.archive.org/web/20151011153809/http://www.casadelmanzoni.it/content/la-vita|dataarchivio=11 octobre 2015|urlmorto=sì}}</ref> ille esseva accompagnate per su matre a [[Merate]] al collegio San Bartolomeo del [[Somaschi]], ubi ille remaneva durante cinque annos. Esseva un periodo dur; le parve Alessandro pativa del absentia de su matre<ref group=N>Manzoni rememorava sempre como su matre, pro facilitar le separation de su filio, se retirava clandestinmente profittante de un momento de distraction de ille (vide: {{harvnb|Trombatore 1957|p. 250}}).</ref> e suffreva del relation difficile tanto con su companiones de schola, violente,<ref group=N>Inter le motivos de derision poteva esser anque ille forma de [[balbutiation]] que comenciava a manifestar se precisemente durante ille annos (vide: {{harvnb|Trombatore 1957|pp. 250-251}}).</ref> como con le docentes, qui le puniva frequentemente.<ref>{{harvnb|Tonelli|p. 9}}.</ref> Le litteratura in ille annos esseva ja pro ille un consolation e un passion: durante le recreation, le scriptor contara, «…io me claudeva <nowiki>[…]</nowiki> in un camera, e ibi io componeva versos».<ref>{{harvnb|Fabris|p. 86}}.</ref> In april 1796 ille passava al [[Ecclesia de Sant'Antonio Abate (Lugano)|collegio de Sant'Antonio]] a [[Lugano]], ancora gerite per le Somaschi, pro remaner ibi usque a septembre 1798.<ref name=":2"/> In le mesme 1796 arrivava al [[laco de Lugano]] le somasco [[Francesco Soave]], celebre erudito e pedagogista; ben que il sia completemente improbabile que Manzoni le habeva como maestro (excepto forsan pro alcun dies), su figura exerceva super le infante un notabile influentia.<ref>{{harvnb|Trombatore 1957|p. 252}}.</ref> Vetule e proxime al morte, le autor de ''[[Le promesse sposes]]'' rememorava: «Io amava le patre Soave, e me pareva vider circa su capite un aureola de gloria».<ref>{{harvnb|Fabris|p. 95}}.</ref> Al fin de 1798 ille passava al collegio Longone de Milano, gerite per le [[Barnabitas]],<ref name=":10">{{harvnb|Tonelli|p. 15}}.</ref> e postea se transferiva a [[Castellazzo de' Barzi]], ubi le instituto habeva stabilite provisoriamente su sede a causa del manovras bellic,<ref name=":2" /> pro pois retornar le 7 de augusto [[1799]] a Milano.<ref name=":10" /> Il non es clar quanto tempore le adolescente remaneva presso le Barnabitas; le hypothese plus acceptate le considera alumno del schola usque a junio [[1801]].<ref>{{harvnb|Tonelli|p. 16}}</ref> Nonobstante le isolation al qual ille esseva fortiate per le ambiente clause e bigot, Alessandro succedeva a establir alcun amicitias durabile, como illas con le companiones de classe Giulio Visconti e [[Federico Confalonieri]]. Un die non precisate del anno scholastic 1800-1801, pois, le escolares recipeva un visita que suscitava in le juvene Alessandro un grande emotion: le arrivata de [[Vincenzo Monti]], que ille legeva avidemente e considerava le plus grande poeta vivente, «esseva pro ille como un apparition de un Deo».<ref>{{harvnb|Carcano|pp. 7-8}}.</ref> ==== Le formation cultural ==== [[File:VincenzoMonti.jpg|thumb|left|alt=Portrait de Vincenzo Monti|[[Andrea Appiani]], ''Portrait de Vincenzo Monti'', [[Pictura a oleo|oleo]] super [[Pictura super tela|tela]], 1809, [[Pinacotheca de Brera]].]] Le formation cultural de Manzoni es imbibite de mythologia e litteratura latin, como appare clarmente del poemas adolescent. Duo autores classic, in particular, es su preferitos, [[Virgilio]] e [[Horatio]],<ref name=":3">{{harvnb|Tellini|2007|p. 18}}.</ref> ma notabile es anque le influentia de [[Dante]] e [[Petrarca]];<ref>In le sonetto ''A le Musa'', Manzoni enumera Dante e Petrarca como glorias poetic ({{harvnb|Trombatore 1961|p. 198}}).</ref> inter le contemporaneos, tamen, insimul con Monti, [[Giuseppe Parini|Parini]] e [[Vittorio Alfieri|Alfieri]] ha un rol importante.<ref>{{harvnb|Fabris|p. 86}}: {{Citation|Ille die io recitava pro me le ''Caduta'' de Parini; e, post sortir del camera, io recipeva le noticia que Parini habeva morite: e illo esseva un del impressiones le plus forte e dolorose de mi vita.}}</ref><ref>{{harvnb|Tonelli|p. 18}}</ref><ref>{{harvnb|Trombatore 1957|p. 286}}</ref><ref>{{harvnb|Langella|p. 14}}</ref> Si on exclude le precedente exercitios de stilo,<ref group=N>Manzoni comenciava a scriber versos al etate de nove annos ({{harvnb|Fabris|p. 94}}.)</ref> su prime experientias poetic remonta al medietate de 1801, quando ille comenciava a rediger ''[[Del trionfo della libertà|Del triumpho del libertate]]'',<ref>{{harvnb|Trombatore 1957|pp. 270-271}}.</ref> in le qual on pote relevar un vena satiric e polemic que habera un rol non negligibile in le Manzoni adolescente, ben que illa ja se mitigara al medietate del decennio. Nos possede anque le traductiones, in endecasillabos non-rimate, de alcun partes del libro quinte del ''[[Eneide]]'' e del ''[[Satiras (Horatio)|Satira]]'' tertie (libro prime) de Horatio, junto a un epigramma mutilate in le qual ille attacca un certe fra' Volpino que, sub un false apparentia, representa le vice-rector del collegio patre Gaetano Volpini.<ref>{{harvnb|Giordano|p. 45}}</ref> ==== Un juvene dissolute ==== [[File:Manzoni a Venezia.jpg|thumb|left|alt=Lapide commemorative de Manzoni a Venesia|Lapide in memoria de Manzoni a Venesia, Campo San Maurizio, Palazzo Bellavite.]] Sortite del mundo anguste del Longone, ab le estate de 1801 usque a 1805 ille viveva con su patre ancian, alternante le sojornos in le tenuta de [[Caleotto]]<ref name=":3" /> con le vita urban.<ref>Don Pietro resideva, insimul con un soror ex-monaca e un avunculo monsignor, presso [[Porta Vittoria (Milano)|Porta Tosa]] ({{harvnb|Carcano|p. 8}}).</ref> Durante ille periodo ille frequentava le ambiente illuministic del aristocratia e del alte burguesia milanese, dedicante un grande parte de su tempore al divertimento e in particular al joco de hasard; ille jocava in le [[Ridotto (teatro)|ridotto]] del [[Teatro alla Scala]] usque a que, secundo lo que pare, un reproche de Monti le convinceva a renunciar al vitio.<ref>{{harvnb|Momigliano|p. 5}}</ref> Illo esseva anque le epocha de su prime amor, illo pro Luigina Visconti, soror de [[Ermes Visconti|Ermes]]; de iste experientia nos sape lo que le poeta ipse revelava in 1807 in un littera a [[Claude Fauriel]]: a [[Genova]], in facto, ille la habeva casualmente revistate, ja maritate al marchese [[Gian Carlo Di Negro]], e le episodio habeva despertate in ille le nostalgia e le displacer de haberla perdite.<ref>«''Je vous ai peut-être dejà conté que j'eus dans mon adolescence (1801), une très-forte et très-pure passion pour une jeune fille''», ille scribeva le 19 de martio 1807 a Fauriel, «[…] ''Ce qui me donne un peu de torture, c'est la pensée que c'est un peu de ma faute que je l'ai perdue''» (forsan io vos ha ja dicite que io habeva, in le adolescentia, un passion multo forte e pure pro un puella […] Lo que me tormenta un pauc es pensar que, si io la ha perdite, es in parte mi culpa). Vide: {{harvnb|Sforza|p. 33}}.</ref> Ultra iste divertimentos, le juventute de Manzoni es anque marcate per un sojorno a [[Venezia]] (de octobre 1803 a maio 1804<ref name=":2" /><ref name=":4">{{harvnb|Tellini|2007|p. 19}}.</ref>) apud su cosino Giovanni Manzoni. Durante iste periodo ille habeva le occasion de cognoscer le nobildonna [[Isabella Teotochi Albrizzi]], que in un tempore esseva musa de [[Foscolo]],<ref name=":4"/> e de scriber tres del quatro ''[[Opere de Alessandro Manzoni|Sermones]]''.<ref>{{harvnb|Tellini|2007|pp. 37 e ss.}}</ref> Le motivo del sojorno venetian non es clar, del qual Alessandro conservava anque in su etate avanzate un rememoration multo belle,<ref>{{harvnb|Venosta|p. 55}}</ref> ma il non pare haber habite rationes politic, sed plus tosto le desiro del patre de allontanar le de un stilo de vita dissipate.<ref name=":4"/> ==== Le Milano illuministic ==== [[File:Manzoni 1805.jpg|thumb|alt=Portrait de Alessandro Manzoni in 1805|Anonime anglese, ''Alessandro Manzoni in 1805'', oleo super tela, actualmente in le [[Casa Manzoni]] de via del Morone, [[Milano]]. [[Natalia Ginzburg]], con multe probabilitate, describe iste portrait, quando illa scribe: «Alibi ille ha un dense crin disordinate, le oculos nubilose e sembla [[Ugo Foscolo]]»<ref>{{harvnb|Ginzburg|1989|p. 23}}.</ref>]] Le complacentia neoclassic del tempore inspirava a ille le prime compositiones de un certe relieve, modulate super le obra de Vincenzo Monti, idol literari del momento; ultra ille, Manzoni se volveva a Parini, portavoz del ideales [[illuministas]] e del necessitate de moralisation, al poeta [[Ugo Foscolo]], a [[Francesco Lomonaco]], un exiliate [[Basilicata|lucano]],<ref>{{harvnb|Trombatore 1957|p. 277}}.</ref><ref group=N>Le relation con Lomonaco esseva bastante proxime. Si Manzoni monstrava haber grande estima pro ille, Lomonaco includeva como epigraphe a su ''Vite del excellentes Italianos'' le [[sonetto]] manzonian ''Pro le vita de Dante'' de 1802. A dece-septe annos, dunque, le juvene poeta videva pro le prime vice un proprie texto publicate ({{harvnb|Tellini|2007|pp. 52-53, nota 5}}).</ref> e a [[Vincenzo Cuoco]], defensor del theorias [[Giambattista Vico|vichian]],<ref>{{harvnb|Tellini|2007|pp. 18-19}}.</ref> anque ille exiliate de Napoles post le restauration bourbonic de 1799 e considerate le «prime ver maestro de Manzoni».<ref>{{harvnb|Langella|p. 16}}.</ref> Le proximitate al ambiente neoclassic, e in particular a su campion Vincenzo Monti, incitava le juvene a frequentar alcun cursos de eloquentia date per le poeta romagnol al [[universitate de Pavia]] inter 1802 e 1803.<ref name=":5"/> In le registratores del atheneo le nomine de Alessandro non appare, ma il es quasi certe que ille sequeva le lectiones montian.<ref name=":5"/> Ultra le cognoscite admiration pro Monti e le opinion de illustre studiosos,<ref>De iste idea, per exemplo, {{harvnb|Piumati|p. 3}} e {{|De Gubernatis|p. 60}}.</ref> le hypothese pare esser confirmate per le correspondentia del periodo. Le correspondentes de Manzoni, in facto, es quasi omnes studentes (o ex-studentes) del universitate, ab [[Andrea Mustoxidi]] a [[Giovan Battista Pagani]], ab Ignazio Calderari a [[Ermes Visconti]] e a Luigi Arese.<ref name=":5" /><ref group="N">Arese e Pagani esseva ja amicos de Manzoni desde le tempore del Collegio Longone ({{harvnb|Nigro|p. 3}}). Concernente le figuras de Luigi Arese e Ignazio Calderari, {{harvnb|Sforza|p. 5, n. 3 e 5}} presenta le sequente retratos: «Le conte Luigi Arese Lucini de Milano, de qui Manzoni parla plure vices e con calidissime affection in su litteras. Il habeva le disgrazia de perder su patre in le flor del etate, e de cader in le manos de intrigantes, qui le haberea spoliato, si ille spontanee le 5 de julio 1805 non se habeva messe sub le tutela del doctor Gaetano Garbagnati, renunciante al administration de su proprie substantias. Le 1 de septembre 1806 ille faceva testamento; ille instituiva como heredes le fratres; ille legava le horologio de auro a Giovambattista Pagani» (n. 3); «Le conte Ignazio Calderari, un altere del amicos juvene del Nostre; qui le adresseva varie litteras [...] Nasceva in 1793; moriva in decembre 1838» (n. 4).</ref><ref>{{harvnb|Tonelli|p. 25}}</ref> Le contexto academic le poneva anque in contacto con duo professores [[jansenistas]], [[Giuseppe Zola (teologo)|Giuseppe Zola]] e [[Pietro Tamburini]], docentes respectivemente de «historia del leges e del costumes» e de «philosophia moral, jure natural e public»;<ref group=N>Pro un analyse general de Tamburini e Zola, vide: Paola Vismara, ''Pietro Tamburini e le "despotismo pontifical"'', in {{harvnb|Negruzzo|pp. 95-114}}; Annibale Zambarbieri, ''Le gusto del historia. Giuseppe Zola al initio de su docencia pavian'', in {{harvnb|Negruzzo|pp. 115-132}}.</ref> lor ideas in defensa del moral le influentiava profundemente, introducente le pro le prime vice al pensamento jansenista. Tamburini condemnava le [[Curia roman|Curia roman]] pro su deformationes, ma videva in le catholicismo un modello indispensabile. Pro le elevatezza de su dissertationes, ille pareva a Manzoni un puncto de referentia al pari de Zola, definite «supreme» in un littera a Pagani del 6 de septembre 1804.<ref>{{harvnb|Sforza|p. 9}}; le epiteto esseva exprimite in occasion de un ''Sermon'' componite alcun menses antea a Venesia. Manzoni precava su amico de submitter lo al judicio de Zola.</ref> Del puncto de vista literari, a iste periodo pertine ''[[Del trionfo della libertà|Del triumpho del libertate]]'', ''[[Opere di Alessandro Manzoni|Adda]]'' e ''Le quatro sermones'', que porta le impression de Monti e de Parini, ma anque le echo de Virgilio e Horatio. === Le sojorno parisin (1805-1810) === ==== Le morte de Carlo Imbonati e le reunion con le matre ==== [[File:Carlo Imbonati.png|thumb|left|alt=Cameo representante le profilo de Carlo Imbonati|[[Cameo]] del XIX seculo representante le profilo de Carlo Imbonati.]] In 1805 Manzoni esseva invitate per su matre e per [[Carlo Imbonati]] a [[Paris]], apparentemente sub le suggestion de Monti<ref>{{cita|Ginzburg|1989|p. 16}}</ref>. Alessandro acceptava con entusiasmo, ma non habeva tempore de cognoscer le conte, a cuje missiva ille respondeva con parolas de calor e recognition que Imbonati non legeva jammais; ille moriva, in facto, le 15 de martio, lassante Beccaria como herede universal de su patrimonio<ref>{{cita|Boneschi|p. 219}}</ref><ref name=":6">{{cita|Tellini|2007|p. 20}}</ref>, ma anque afflicte e in necessitate de amor filial.<ref>{{cita|Boneschi|p. 218}}: {{Citation|Le vacuo lassate per Carlo le pare un abysso que tosto inglutira anque illa. In junio illa scribe al fidel amico [[Francesco Melzi d'Eril]]: "Car Melzi, si vos videva le mortifere tristessa que me consume, o car Melzi, vos haberea pietate de me. Le pensamento que io debe haber un die de deman es un pena que renasce sempre pro me e tamen io es fortiate a implorar iste die de deman e a tremular que illo me escapa… e a vos io pote dicer lo: le universo integre es extinguite pro me".}}</ref>. Le juvene, alora de vinti annos, arrivava in le capital francese le 12 de julio,<ref name=":2"/><ref name=":6"/>, die in le qual le policia local le concedeva le permitto de sojorno.<ref>{{cita|Bonghi, ''Obras inedite o rare''}}</ref> Manzoni, qui pro le defuncto scribeva le carme ''[[In morte di Carlo Imbonati|In le morte de Carlo Imbonati]]'', discoperiva haber un matre, e ab ille momento lor camminos, separate usque alora, se incrociava pro non separar se plus. Usque a 1841, anno del morte de Beccaria, le duo stabiliva un relation multo stricte, cuje profunditate emerge del litteras del scriptor in innumerose occasiones; ja le 31 de augusto 1805 ille revelava a [[Vincenzo Monti]] haber trovate «mi felicitate […] inter le bracios de un matre», e viver solmente «pro mi Giulia».<ref>{{Cita|Sforza|p. 12}}</ref> ==== Le circulo parisian: le ''Idéologues'' e Claude Fauriel ==== {{Vide etiam|Idéologues}} [[File:Claude Fauriel.jpg|thumb|alt=Portrait de Claude Fauriel|''Claude Fauriel'', Castello de Bignon, Francia.]] Con su matre ille sojorna al numero 3 de [[place Vendôme]]. Multo frequentemente matre e filio se rendeva a Auteuil,<ref group=N>Le commune de Auteuil, que faceva parte del departimento del Seine, cessava de exister in 1860, e su territorio esseva repartite inter Paris e Boulogne-Billancourt.</ref> citate ubi se reuniva le circulo intellectual sub le patronato del vidua del philosopho [[Helvétius]],<ref name=":2"/> e al ''Maisonnette'' de [[Meulan]], ubi Manzoni passava duo annos, participante al circulo literari del cosidicte ''[[Idéologues]]'': philosophos de schola del undececente seculo, heredes del illuminismo del septe- e octo seculos ma orientate verso questiones concrete in le societate, e per isto precursors de themas [[romanticismo|romantic]] (como le attention al classes paupere e al emotion).<ref name=":7"/> Un rol importante in le gruppo del ''Idéologues'' (constituite, inter alteres, per [[Volney]], [[Dominique-Joseph Garat|Garat]], [[Destutt de Tracy]] e le danese [[Jens Baggesen|Baggesen]]<ref>{{cita|Carcano|pp. 8-9}}</ref>) esseva tenite per [[Claude Fauriel]],<ref name=":7">{{cita|Tellini|2007|p. 60}}</ref><ref group=N>Fauriel habeva un rol significative in le evolution del poetica manzonian: le erudite francese inculcava in Alessandro, in facto, un grande interesse pro le historia e le faceva comprender que ille non debe scriber secundo modellos rigide e fixe in le tempore, ma debe esser capace de exprimer sentimentos que le permitte scriber in un maniera plus "ver", de modo a "tocar" le corde del lector: {{Citation|Le Vero historic remane le cardine del obra, ma recede a un position de scrupulose supporto functional que rende credibile e verisimile le invention|{{cita|Tellini|2007|p. 152}}}}</ref> con qui Alessandro contraheva un amicitia que durava per multe annos; le frequentation esseva facilitate per le ligamine inter Giulia e le amante de Fauriel, [[Sophie de Condorcet]],<ref>{{cita|Ginzburg|1989|p. 13}}.</ref> e per le plus ancian [[Pierre Cabanis]],<ref>Manzoni cognosceva e admirava Cabanis e, post su morte, le rememorava con affection «…''cet homme rare''…» (iste homine rare), non poteva rememorar «…''les promenades d'Auteuil sans souffrir''» (le promenades de Auteuil sin suffrer). {{cita|Sforza|pp. 72-73}}.</ref> autor del ''Lettre sur les causes premières'', texto orientate in senso [[spiritualismo|spiritualista]] e impregnante de spirito religiose, ben que le [[Essere supremo|Essere supreme]] cuje existentia es admittite non coincide completemente con le Deo christian secundo le conception del [[Ecclesia (communitate)|Ecclesia]].<ref>{{Cita libro|autore=Pierre Jean Georges Cabanis|titulo=Lettre, posthume et inédite de Cabanis à M. F*** sur les causes premières, avec des notes par F. Bérard|url=https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k5426351q.texteImage#|accesso=2 april 2024|anno=1824|editore=Gabon et Compagnie, Libraires|citate=Paris|lingua=Fr|OCLC=555572949}}</ref> A Paris, dunque, Alessandro entrava in contacto con le cultura francese classicizante, assimilante le [[sensismo]], le theorias [[Voltaire|volterrian]] e le evolution del rationalismo verso positiones [[Romanticismo|romantic]]. Nos possede pauc litteras relative al annos 1805-1807, e non es dunque possibile definir con precision le importantia pro Manzoni de tote le textos e autores que ille cognosceva o studiava plus profundemente durante le prime annos francese; Fauriel e Cabanis emerge tamen como le duo principal punctos de referentia; un certe importantia debeva anque haber [[Ponce-Denis Écouchard-Lebrun|Lebrun]], recognoscite, in un littera a Pagani del 12 de martio 1806, como «grand'homine», «poeta supreme» e «lirico transcendente».<ref>{{Cita|Sforza|p. 15}}.</ref> Il pote anque esser parolas de circumstantia, dictate per un amicitia ancora recente e per le gratitude pro le parolas laudative que «Pindare Lebrun»<ref group=N>Assi ille esseva appellate per le contemporaneos pro le stilo modelate super illo del poeta grec (vide {{cita|Bognetti|p. 109}}).</ref> le habeva adressate, honorante le con un proprie composition. Le stilo del poeta francese, improntate a un classicismo emphatic e conventional, non pare in facto conciliar se con le poetica manzonian, ma le poemetto ''[[Opere di Alessandro Manzoni|Urania]]'' (concepite inter 1806 e 1807 e postea lente portate a completion durante le annos sequente) portara partialmente su impression.<ref>Pro le integre paragrapho vide {{cita|Tonelli|pp. 65 e ss.}}</ref> ==== Le interludio italian (1806-1807) e le morte de don Pietro ==== [[File:Sophiedecondorcet.jpg|left|thumb|alt=Portrait de Sophie de Condorcet|''Sophie de Condorcet''. Su salon esseva un del punctos de incontro del ''Idéologues''.]] In junio 1806 matre e filio lassava pro le prime vice Paris, pro regular le ultime formalitates legal relative al hereditate de Imbonati, in le qual figurava etiam le [[Brusuglio|villa de Brusuglio]];<ref name=":5"/><ref>{{cita|Tellini|2007|pp. 20-21}}.</ref> in septembre illes esseva totevia ja de retorno in Francia, como demonstra un littera de Manzoni a Ignazio Calderari.<ref>Le littera, del 7 septembre, se trova in {{cita|Sforza|pp. 23-25}}.</ref> Un secunde spostamento data de februario 1807: un littera a Fauriel, scribite le 17,<ref>{{Cita|Sforza|pp. 30-31}}.</ref> confirma que in ille die Manzoni se trovava in [[Susa (Italia)|Susa]] e habeva transite le [[Moncenisio]], durante que de altere testimonios epistolar nos sape que le mense sequente ille se trovava in [[Genova]].<ref>{{cita|Sforza|pp. 32-36}}.</ref> Le 20 martio, in procinto de partir pro [[Torino]], ille apprendeva que su patre esseva gravemente malade<ref name=":5"/> (ben que in realitate ille habeva morite ja duo dies ante<ref name=":2" />) e, durante le viage verso Milano, apprendeva de su morte. Il sembla totevia que Giulia e Alessandro non entrava in le citate ni participava al funerales, preferente passar alcun dies in le nove proprietate de Brusuglio e pois traversar de novo le [[Alpes]].<ref name="Ginz">{{cita|Ginzburg|1989|p. 19}}</ref> Le parolas con le quales ille affronta in su litteras le morte de su patre pare plus tosto frigide; in le missiva a Fauriel del 8 april, vinti dies post le [[funeral]], ille adrese a Pietro un ultime voto: «''Paix et honneur à sa cendre''» (pace e honor a su cinere);<ref>''Carteggio Manzoni-Fauriel'' (a cura de I. Botta), Milano, Centro Nazionale Studi Manzoniani, 2003, p. 26.</ref> in le littera a Pagani del 24 martio, die in le qual ille recipeva le noticia del decesso, ille face referentia al motivo «ben dolorose» que le habeva appellate a Milano, pro continuar pois con altere argumentos, como le satisfaction de revider le amico Calderari e le affection pro su matre, «parlando del qual io trovara sempre plus debile e monche omne expression».<ref>{{cita|Sforza|p. 37}}</ref> In maio Alessandro, nominate per su patre herede universal,<ref name="Ginz" /> esseva de novo a Paris. ==== Le matrimonio e le nascentia del filia Giulia ==== [[File:Famiglia Manzoni.jpg|thumb|alt=Portrait del familia Manzoni per Ernesta Legnani Bisi|Le familia Manzoni al epocha del viage a Firenze, designo de [[Ernesta Legnani Bisi]].]] Desde tempore Giulia Beccaria cercava un sposa pro su filio; etiam le viage primaveral de 1807 habeva essite intraprite con iste objectivo, devenite jam preminente. Post le fallimento del projecto de fidanzar Alessandro con Augustine, filia del philosopho [[Destutt de Tracy]], a causa del basse grado de nobilitate del Manzoni,<ref name=":8">{{cita|Ginzburg|1989|p. 24}}.</ref> Beccaria cognosceva a Paris Charlotte Blondel,<ref name=":11">{{cita|Tonelli|p. 85}}.</ref> parentate con le familia [[calvinista]] del [[ginevrino|bankero genevrin]] François Louis Blondel. Ille viveva in Milano con su sposa Marie e le filia de sedec annos [[Enrichetta Blondel|Enrichetta]] in le [[palatio Imbonati]], que le comite habeva vendite a ille annos ante.<ref name=":11"/> Le contactos esseva initiate per medio de Charlotte e, in septembre, le Manzoni partiva verso le citate milanese pro cognoscer Enrichetta — del qual habeva essite date excellent referentias — e su genitores. Le incontro, occurrite a [[Blevio]] in le fin de septembre 1807,<ref name=":8" /> non decepeva le sperantias; Manzoni remaneva incantate per le dulcesse e puritate del puella. Le matrimonio, que se revelara multo felice e essera coronate per le nascentia de dece filios, esseva celebrate le 6 februario 1808 in Milano:<ref name=":2"/><ref name=":12">{{cita|Tellini|2007|p. 22}}</ref> prime con rito civil apud le municipio e, quaranta-cinque minutas plus tarde, con rito calvinista in via del Marino, ubi se trovava le casa del Blondel.<ref name=":12"/> Post haber regular le ultime questiones ligate al hereditate de Imbonati, le nove sposi, accompaniate per Giulia, se establi al numero 22 del Boulevard des Bains Chinois, a Paris.<ref>{{Cita|Parenti|pp. 70-71}}</ref><ref group=N>Le ration del partita de Milano pro Paris essevaationen, super toto, al scandalo del matrimonio inter un catholico (solmente de nomine) e un protestante, cosa que suscita le hostilitate del bon societate e del clero milanese ({{cita|Ginzburg|1989|p. 25}}.)</ref> Le 23 decembre del mesme anno nasceva Giulia Claudia,<ref name=":12"/><ref name=":13">{{cita|Ginzburg|1989|p. 26}}</ref> futur prime sposa de [[Massimo d'Azeglio]], que esseva baptisate le 23 augusto 1809 in le ecclesia [[giansenista]] de San Nicola presso [[Meulan]], secundo le rito catholic e con Fauriel como [[padrino]].<ref name=":13"/><ref name="Tel24">{{Cita|Tellini|2007|p. 24}}</ref> Le decision de baptisar con rito catholic le primogenita, prendite per un patre indifferente desde le puncto de vista religiose e per un matre calvinista, es le indice de un cambiamento radical in le sensibilitate spiritual del familia. === Le conversion: un debatto aperte === [[File:Manzoni Blondel.jpg|thumb|left|alt=Miniatura de Alessandro e Enrichetta le die del nuptias|Miniatura de Alessandro e Enrichetta le die del nuptias.]] Le conversion al catholicismo de Manzoni es un thema super le qual non solmente le criticos, ma etiam le cognoscitores e le membros del familia del scriptor ha sempre discutite, obtenente del autor de ''I promessi sposi''<ref>{{cita|Tonelli|p. 96}}:{{Citation|…il Manzoni evita sempre di discorrere, anche coi congiunti più intimi, sulle cause, o circostanze particolari, che avevano determinato il suo ritorno alla fede; e una volta che il figliastro [[Stefano Stampa]] glielo aveva apertamente richiesto, si contentò di rispondere assai vagamente: "È stata la grazia di Dio, mio caro, è stata la grazia di Dio"; e alla stessa domanda della figlia Vittoria, analoga risposta.}}</ref> responsas aleatori; un reserva que rende omne studio critic inevitabilemente opinabile e incomplete. Le importantia del conversion, fundamental pro comprender le evolution thematic e spiritual de Manzoni durante le «quindecim annos creative», es sovente ligate a un legenda hagiographic que volerea un conversion repentine, attribuite al disorientation de Enrichetta in 1810. In realitate, le percurso que reconduceva Manzoni e su familia al practica religiose catholic esseva multo plus longe, debite a un serie de factores combinate inter illes. ==== Le duo litteras al Calderari (1806) ==== [[File:Jacques-Louis David 018.jpg|thumb|right|alt=Portrait del Papa Pio VII per Jacques-Louis David|[[Jacques-Louis David]], ''Pio VII'', [[oleo sur tabula|oleo sur tabula]], 1805, [[Louvre]]. Le concession del pontifice a Manzoni de poter celebrar le nuptias con rito catholic esseva un passo fundamental pro le regularisation religiose del copula.]] Un certe importantia ha duo litteras que Manzoni inviava a Ignazio Calderari concernente le maladia que conduceva al morte lor amico commun Luigi Arese. In le prime, del 17 septembre 1806, ille deplora que in loco del personas car le moribundo debe haber al latere de su lecto «l'orribile figura di un prete»,<ref>{{cita|Sforza|p. 26}}</ref><ref>{{cita|De Gubernatis|p. 125}}</ref> ma le 30 octobre, post le morte de Arese, sempre al Calderari ille exclama: «Oh sì! ci rivedremo! Se questa speranza non raddolcisse il desiderio dei buoni e l'orrore della presenza dei perversi, che sarebbe la vita?».<ref>{{cita|Sforza|p. 29}}</ref> Si de un latere es confirmate le reaction anticlerical ja observate in le prime obras, al mesme tempore Manzoni demonstra conformar se al spirito christian, prefigurante un existentia post le morte. ==== Le supplica a Pio VII ==== Post le baptismo catholic de Giulia in augusto 1809, Manzoni, in accordo con su sposa, adreseva un supplica a [[papa Pio VII]] a fin que, «pentito del fallo commesso», le autoritate pontifical poneva «un opportuno riparo, capace di rendere tranquilla la di lui coscienza [del supplicante, cioè del Manzoni]»,<ref>{{Cita|Manzoni cent'anni dopo|p. 49}}.</ref> rendente possibile celebrar de novo le matrimonio, iste vice secundo le rito catholic.<ref name="Tel24"/> In novembre arrivava le authorization papal con un rescripto del [[Michele Di Pietro|cardinal Di Pietro]] datate del 30 octobre,<ref>{{cita|Parenti|pp. 72-73}}.</ref> e le 15 februario [[1810]], in le casa de [[Ferdinando Marescalchi]], le curate del [[ecclesia del Madeleine|ecclesia de la Madeleine]] officiava le ceremonia.<ref>{{cita|Tonelli|p. 103}}</ref> ==== Degola e San Rocco (1809-1810) ==== [[File:Manzoni - Chiesa St.Roch.jpg|thumb|alt=Lapide in le ecclesia de Saint-Roch a Paris que commemora le conversion de Manzoni|Lapide ponite sur le prime pilastro sinistre del nave lateral del ecclesia parisian de Saint-Roch, que commemora le conversion de Alessandro Manzoni.]] Al initio de [[1809]] le Manzoni habeva facite cognoscentias importante, forsan decisive pro orientar Alessandro verso le practica religiose. Pierre Jean Agier, presidente del Corte de appello parisian, Giambattista Somis, ja consiliere del Corte de appello de [[Torino]], [[Ferdinando Marescalchi]], ministro del Relationes externe del [[Regno de Italia (1805-1814)|Regno de Italia]] [[napoleonico]],<ref>{{Treccani|ferdinando-marescalchi_(Dizionario-Biografico)|Marescalchi, Ferdinando|accesso=22 decembre 2015}}</ref> e Anne Marie Caroline Geymüller, un femina de [[Basilea]] devenite vidua de un official del guardia suisse del rege [[Luigi XVI]], faceva parte de un ambiente fortemente catholic e [[giansenista]].<ref>{{cita|Boneschi|p. 246}}</ref> Iste ultime, insuper, habeva [[Acto de abiura|renunciate solemnemente a]] le [[calvinismo]] in [[1805]] per opera de un [[abbate]] genevrin giansenista que le Manzoni cognosceva justo in le autumno de 1809, [[Eustachio Degola]],<ref>{{cita|Tonelli|pp. 102-103}}; pro le influentia de Geymüller e Degola vide A. Gazier, ''Manzoni à Port-Royal'', in ''Revue Bleue'', 1º martio 1908, e A. de Gubernatis, ''Eustachio Degola, le clero constitutional e le conversion del familia Manzoni'', Firenze, Barbera, 1882. Talvota, le cognomine se trova etiam in le forma con le accent tonic (Dègola, como reportate etiam sur le [pagina homonyme del Treccani]).</ref> le qual habeva un enorme importantia pro le conversion de Alessandro e de su familia. Le conversion de Manzoni, tamen, es multo plus cognoscite pro le appellate «miraculo de San Rocco».<ref>{{Cita web|1=http://www.internetculturale.it/opencms/directories/ViaggiNelTesto/manzoni/a9.html|2=Le conversion religiose|3=22 julio 2015|autore=Massimiliano Mancini|editore=Internet Culturale|urlarchivio=https://web.archive.org/web/20130623103016/http://www.internetculturale.it/opencms/directories/ViaggiNelTesto/manzoni/a9.html|dataarchivio=23 junio 2013|urlmorto=sì}}</ref> Le 2 april 1810, durante le festivitates pro le nuptias de Napoleone I e [[Maria Luisa de Austria]], improvisemente explodeva alcun mortarettos e le turba que impleva le stratas separava Manzoni de su sposa,<ref>{{cita|Ginzburg|1989|p. 29}}.</ref><ref>{{cita|Boneschi|p. 248}}.</ref> le qual, pulsate per le gente, se trovava sur le scalones del [[Ecclesia de San Rocco (Parigi)|ecclesia de San Rocco]], in rue Saint-Honoré, e se refugia. In le silentio e serenitate de ille templo ille implorava le gratia de retrovar su consorte e, al exito, convertite, poteva reabraciar la.<ref>{{cita|Tonelli|p. 96}}</ref> [[File:Alessandro Manzoni, incisione di Ardinghi.jpg|thumb|alt=Incision de Alessandro Manzoni a 25 annos|Alessandro Manzoni circa le etate de 25 annos in un incision de Ardinghi, in ''Lettere di Alessandro Manzoni'', a cura de [[Angelo de Gubernatis]], Paolo Carrara, Milano 1881.]] Un altere version, reportate per [[Giulio Carcano]], narra in vice de un Manzoni frustrate que, assediate per dubitas spiritual, se haberea rendite in San Rocco clamante: «O Deo! Si tu existe, revela te a me!»,<ref>{{cita|Carcano|p. 11}}.</ref> exiente pois como credente. ==== Degola e le relationes con le Manzoni ==== Initialmente le sacerdote habeva le carga de preparar Enrichetta Blondel al abiura del calvinismo.<ref>{{cita|Boneschi|p. 247}}:{{Citation|Le 9 april 1810 initia formalmente le instruction catholic de Enrichetta.}}</ref> Ille le demandava de scriber summarios del lectiones de religion catholic (appellate ''ristretti''), pro corriger los pois ipse.<ref>{{cita|Ginzburg|1989|p. 28}}</ref> Le abiura esseva subscripte in un acto official le 3 maio 1810 e celebrate solemnemente le 22 maio in le [[ecclesia de Saint-Séverin]], in presentia del circulo jansenista e del abbate Degola.<ref name="ReferenceB">{{cita|Ginzburg|1989|p. 30}}</ref> Le influentia del sacerdote jansenista es innegabile: le rememora le longe correspondentia que le sacerdote genovese manteneva con Manzoni, con su sposa e con Giulia Beccaria.<ref>{{cita|Tonelli|pp. 115 e ss.}}</ref> Es relativemente facile reconstruer le etapas per le quales Blondel se convertite al catholicismo, ma le motivo non es clar. Probabilemente Manzoni, qui esseva «un animo non veramente ribelle», acceptava con fastidio un matrimonio non benedicte, e iste situation, quando le filia esseva inscribite in le registro del baptismos, debeva metter le in imbarasso.<ref>{{cita|Momigliano|p. 16}}</ref> === Le retorno in Italia (1810-1812) === ==== Inter via del Morone e Brusuglio. Le familia ==== [[File:8862 - Milano - P.za Belgiojoso - Casa del Manzoni - Foto Giovanni Dall'Orto - 14-Apr-2007.jpg|left|thumb|alt=Fachada del Casa Manzoni a Milano|Le [[Casa Manzoni]], viste ab [[piazza Belgioioso]] a [[Milano]]. Acquirite in 1813 per le scriptor, illo esseva le residentia urban de su familia usque a 1873, anno del morte de Manzoni. Hodie illo alberga le "Museo manzoniano", le "Centro de studi manzoniani" e le "[[Società Storica Lombarda|Società Storica lombarda]]".<ref>{{Cita web|url=[http://www.casadelmanzoni.it|titolo=Casa](http://www.casadelmanzoni.it|titolo=Casa) del Manzoni|accesso=21 januario 2026|editore=Casa del Manzoni}}</ref>]] Quanto le spirito de Manzoni se habeva cambiate durante le ultime menses del residentia parisin, o melio, quanto illo esseva in contradiction con le valores e le modelos precedente, es difficile dicer. Certemente le grande citate francese, capital del belle mundo e del intellectuales del epocha, non exerceva plus alcun fascino super ille.<ref name="ReferenceB"/><ref>Ciò emerge da {{cita|Sforza|p. 90}}:{{Citation|Solo la vostra presenza mi lega ancora a questa città, che per il resto non esercita su di me alcuna attrattiva.|Lettera al Fauriel (29 maggio 1810)|Il n'y a que vous qui m'attachez encore à ce Paris que je n'aime point du tout pour tout le reste.|lingua=fr}}</ref> In besonio de tranquillitate, Manzoni quitava [[Parigi]] con le familia le 2 junio, dirigite verso [[Brusuglio]], ubi ille arrivava, malgrado alcun inconvenientes,<ref>{{cita|Ginzburg|1989|p. 31}}:{{Citation|Arrivati a Lione, s'ammalò Giulia e s'ammalò la bambina [Giulia Claudia]. Enrichetta era incinta, o credeva di esserlo; soffriva di disturbi che le sembravano segni di gravidanza. Manzoni dovette farsi togliere un dente.}}</ref> alcun septimanas plus tarde. Ibi, tamen, ille incontrava le ira del familia Blondel, irate per le conversion de Enrichetta al catholicismo, un resentimento que non diminuiva con le passar del annos.<ref>{{cita|Ginzburg|pp. 30-31}}</ref> Le Manzoni alternava periodos a Brusuglio e in le citate, habente durante le belle saison lor residentia in le villa extra le porta, ubi Alessandro se dedicava al agricultura. A Milano illes se establiva durante quasi duo annos al numero 3883 de via S. Vito al Carobbio,<ref>{{cita|Boneschi|p. 251}}</ref> pro pois passar un anno in le [[Casa Beccaria|palatio del Beccaria]], in [[via Brera]], usque al 2 octobre 1813, quando le scriptor acquisiva un casa in via del Morone, al numero 1171 (hodie 1).<ref name="Par97">{{cita|Parenti|p. 97}}</ref> Manzoni habeva sempre essite habituate a viver in medio del verdor: le nove habitation, que dava super piazza Belgioioso, habeva «un jardin proprie interne, con un certe qual sensation de claustro, absolutemente lo que esseva convenibile al indole de Manzoni».<ref>{{cita|Radius|p. 55}}</ref> In via del Morone le autor haberea passate le resto de su vita. Durante le annos sequente le membros del familia, qui alternava lor residentia inter le palatio urban e le villa de Brusuglio, cresceva in numero.<ref name="Family">{{Cita web|url=http://www.casadelmanzoni.it/content/la-famiglia-manzoni#n10|titolo=La Famiglia Manzoni|accesso=21 januario 2026|editore=Casa del Manzoni|urlarchivio=https://web.archive.org/web/20160311035010/http://www.casadelmanzoni.it/content/la-famiglia-manzoni#n10|dataarchivio=11 martio 2016|urlmorto=sì}}</ref> Post Luigia, nascite e morte le mesme die (5 septembre 1811), le 21 julio 1813 nasceva in via Brera le prime filio mascule, [[Pietro Luigi Manzoni|Pietro Luigi]]. Le 25 julio 1815 le casa de via del Morone esseva allietate per le nascentia de Cristina,<ref name=":5"/><ref name="Par97" /> posteriormente sposa de Cristoforo Baroggi. Durante le annos sequente nasceva anque Sofia (12 novembre 1817), sposa de Lodovico Trotti; [[Enrico Manzoni|Enrico]] (7 junio 1819); Clara (augusto 1821), qui viveva duo annos; Vittoria (martio 1822), sposa desde 1846 de [[Giovanni Battista Giorgini (1818-1908)|Giovanni Battista Giorgini]]); [[Filippo Manzoni|Filippo]] (martio 1826), sposo de Erminia Catena; e Matilde in maio 1830, le ultime, morte celibe.<ref name=":5"/> ==== De Degola a Luigi Tosi: le nove guida spiritual ==== [[File:Luigi Tosi.jpg|thumb|alt=Portrait de Luigi Tosi|Luigi Tosi.]] Ante de partir, le Manzoni habeva demandate al sacerdote jansenista de indicar les un persona digne de confidentia que poterea continuar su opera de assistentia spiritual.<ref>{{cita|Parenti|p. 81}}</ref> Le 30 maio Degola scribeva un littera de recommendation pro don [[Luigi Tosi (vescovo)|Luigi Tosi]], canonic de [[Basilica di Sant'Ambrogio|San Ambrosio]] e etiam ille jansenista.<ref>{{cita|Tonelli|p. 120}}</ref> Tanto Giulia como Alessandro habeva un excellente impression de Tosi, como se pote deducer del parolas del scriptor: «Le dignissime Canonic Tosi esseva visitate per mi matre e me <nowiki>[…]</nowiki>, e esseva trovate un digne amico de Degola; e isto suffice pro su elogio».<ref>{{cita|Sforza|p. 98}}</ref> Le sacerdote se recava regularmente etiam a Brusuglio, quando le familia ibi remaneva, e manteneva su function de [[guida spiritual]] durante multe annos, etiam post su election a [[diocesi di Pavia|episcopo de Pavia]], occurrite in 1823. A Alessandro, como a su sposa e a su matre, le [[eucaristia]] non habeva ancora essite administrate. Post un breve preparation, Manzoni se [[Penitenza (sacramento)|confessava]] le 27 augusto e le 15 septembre, insimul con Giulia e Enrichetta, se accostava pro le prime vice al Communion,<ref>{{cita|Tellini|2007|pp. 24-25}}</ref> ben que le percurso de conversion complete esseva ancora multo longe. De facto, in augusto 1811, le neophyto inviava a Degola e Tosi litteras in le quales ille les demandava respectivemente de orar «proque place al Senior scuoter mi lentor in su servicio e liberar me de un tepore que me tormenta e me humilia», e affirmava que «malgrado mi profunde indignitate, io senti quanto le Omnipotentia del Gratia Divine pote operar in me».<ref>{{cita|Sforza|p. 127}}</ref> === Le quindecim annos creative (1812-1827) === {{Vide etiam|Obras de Alessandro Manzoni}} [[File:Molteni Giuseppe, Alessandro Manzoni.jpg|left|thumb|alt=Portrait de Alessandro Manzoni per Giuseppe Molteni|[[Giuseppe Molteni]], ''Alessandro Manzoni'', oleo sur tela, 1835, [[Pinacoteca de Brera]].]] ==== Introduction ==== Expression jam adoptate per le critica litterari,<ref>{{Cita|Guglielmino-Grosser|p. 229}}; {{Cita|Marchese|p. 28}}.</ref> le ''quindecim annos creative'' sole indicar ille arco temporal durante le qual Manzoni, jam convertite al catholicismo e al ideas romantic, se dedicava al redaction de su obras litterari principal, ab le poesia sacre usque al poesia civil, ab le essayes philosophic-religiose usque al tragedias, pro arrivar finalmente al redaction del prime grande romanzo del historia del litteratura italian. In tote iste generes, Manzoni introduceva elementos nove e revolutionari in relation al tradition litterari: le ''Hymnos Sacre'' revela le coralitate del poesia christian de Manzoni;<ref name="GG230">{{Cita|Guglielmino-Grosser|p. 230}}.</ref> le tragedias, in nomine del verisimilitude, se distacca del unitates aristotelic e revela ille interesse progressive pro le sentimentos human que trovara lor plen expression in le romanzo. ==== Le ''Hymnos Sacre'' ==== {{Vide etiam|Hymnos sacre}} Ab iste momento su vita e su arte essera plenmente conforme al fide e al necessitate de divulgar la per le exemplo e per le obras. In 1812 ille comenciava le redaction del ''[[Hymnos sacre]]''. Ille voleva scriber in iste ordine ''Le Natal'', ''Le Epiphania'', ''Le Passion'', ''Le Resurrection'', ''Le Ascension'', ''Le Pentecoste'', ''Le Corpore del Senior'', ''Le Cathedra de Sancte Petro'', ''Le Assumption'', ''Le Nomine de Maria'', ''Omnes Sanctos'' e ''Le Mortos'',<ref>{{cita|Tonelli|p. 137}}</ref> ma ille portava a termino solmente cinque: ''Le Resurrection'', ''Le nomine de Maria'', ''Le Natal'', ''Le Passion'' e ''[[Le Pentecoste (Hymnos sacre)|Le Pentecoste]]''. Le prime quatro esseva scribite inter april 1812 e octobre 1815 e publicate in un volumine presso le editor milanese Pietro Agnelli al fin de 1815,<ref>{{cita|Tellini|2007|p. 26}}</ref> durante que le redaction de ''Le Pentecoste'', initiate in 1817, esseva completate solmente cinque annos plus tarde, retardate per altere obras al quales le autor se dedicava in le mesme annos, inter le quales se distingue le duo tragedias e le prime version del romanzo. ''Le Omnes Sanctos'' (1830-1847) remaneva in stato de fragmento, como altere possibile additiones al ''Hymnos'' (''[[Le Natal de 1833]]'' e le brevissime ''Deo in le natura''). Le poesia religiose de Manzoni es completate per le ''Strophes pro un Prime Communion''. Le intention del autor es un poesia popular, del qual le stilo se allontana talora proque ancora influentiate per le formation [[neoclassica]],<ref>{{cita|Galletti|pp. 105 e ss.}}</ref> pro retornar pois al communitate del credentes (le ''[[ecclesia]]'' christian) que leva, insimul con le poeta, un canto de laude a Deo, le unic securitate contra le mal sempre dominante in le Historia.<ref>{{cita|Ferroni|p. 46}}:{{Citation|Le voce del poeta se immerge in le medio del populo que vive le rito, e al mesme tempore participa, con spirito agonistic, al conflicto sempre in curso inter le ben e le mal.}}</ref><ref>{{Cita|Guglielmino-Grosser|pp. 229-230}}.</ref> Iste dimension coral emerge super toto in le ''Pentecoste'', ubi le «filios de Eva» (v. 71), dispersate in tote le mundo, trova unitate in le fide in Deo.<ref name="GG230"/> ==== Le 1814 e le ''Odes'' ''civil'' ==== [[File:Prina lynched.jpg|thumb|alt=Impression de epocha representante le linciamento de Giuseppe Prina|Le linciamento de Giuseppe Prina in un impression de epocha.]] Durante que Manzoni elaborava le ''Hymnos Sacre'', le situation politic international se deteriorava rapidemente: [[Napoleone Bonaparte|Napoleone]], fortemente debilititate post le disastrose [[Campania de Russia]] de 1812, cadeva in le grande [[Battalia de Lipsia]] de 1813. In consequentia, anque le [[Stato satellite|Statos satellites francese]], inter le qual [[Regno de Italia (1805-1814)|Regno de Italia]], cadeva sub le colpos del coalition austro-russe, obligante [[Eugenio di Beauharnais]] a fugir de Milano e permittente assi al austriacos de [[Campania de Italia (1813-1814)|reentrar in Lombardia]]. Manzoni viveva iste momentos dramatic con grande angustia, assistente ab su palatio de via del Morone, le 20 april 1814, al linciamento del ministro del financias [[Giuseppe Prina]], le violentia del qual (vivamente deplorate per le scriptor) es narrate in un littera a Fauriel.<ref>{{cita|Ginzburg|pp. 43-44}}:{{Citation|La nostra casa per l'appunto è situata molto vicino a quella dov'egli abitava di modo che abbiamo udito per alcun ore le grida di quelli che lo andavano cercando, il che tenne mia madre e mia moglie in angosce crudeli, anche perché pensavano che non si fermassero a questo. E invero alcuni malintenzionati volevano approfittare di quel momento d'anarchia per prolungarlo, ma la guardia civica seppe fermarlo con coraggio, una prudenza e un'operosità quanto mai degni di lode.}}</ref> A parte le episodio de Prina, Manzoni participava intensemente al [[Cade del Regno de Italia (1814)|tentativo de mantener independente le Alta Italia]] con un regno cuje sovrano haberea essite justo le viceré Eugenio di Beauharnais, subscribente un petition presso le potencias victoriose reunite a [[Parigi]].<ref>{{cita|Fabris|p. 98}}</ref> Poeticamente ille contribuiva al sentimento patriotic con le redaction de duo [[Canzon (metrica)|canzones]], ambes remanente incomplete:<ref>{{cita|Tellini|2007|pp. 83-85}}</ref> ''[[April 1814]]'', in le qual le terre-moto politic milanese es evocate in un perspectiva patriotic e de denuncia contra le politica napoleonian,<ref>{{cita|Nigro|p. 44}}:{{Citation|Manzoni ha scritto la canzone antinapoleonica ''Aprile 1814'' nel linguaggio (rivoltato) delle illusioni della rimeria napoleonica, […]}}</ref> e ''[[Le proclamation de Rimini]]'' (april 1815), in le qual ille reflecte super le [[Proclamation de Rimini|discurso del mesme nomine]] tenite per [[Gioacchino Murat]] pro le defension de Italia, presentante le como un liberator inviate per Deo pro subtraher le italianos al sclavitude.<ref>''Il proclama di Rimini'', p. 699, vv. 36-44: «Egli è sorto, per Dio! Sì, per Colui / Che un dì trascelse il giovinetto ebreo / Che del fratello il percussor percosse; / E fattol duce e salvator de' suoi, / Degli avari ladron sul capo reo / L'ardua furia soffiò dell'onde rosse; / Per quel Dio che talora a stranie posse, / Certo in pena, il valor d'un popol trade;…».</ref> ==== Manzoni e le debatto inter classicistas e romanticos ==== [[File:Sulla maniera e la utilità delle traduzioni.pdf|thumb|left|alt=Prime pagina del articulo de Madame de Staël super le Biblioteca Italiana|Anne Louise Germaine de Staël, ''Super le maniera e le utilitate del traductiones'', traduction de Pietro Giordani in le ''[[Biblioteca Italiana]]'' (januario 1816). Le articulo suscita le initio del debatto inter classicistas e romanticos.]] Le annos sequente al conversion esseva assatis significative pro le panorama litterari e italian. Italia, ancora ligate a un firme tradition classicista, esseva obligate a confrontar se con le nove clima romantic europee. In januario 1816, le intellectual francese [[Madame de Staël]] publicava, traducite in italiano in le prime numero del ''[[Biblioteca Italiana]]'', un articulo intitulate ''[[Super le maniera e le utilitate del traductiones]]'', in le qual illa criticava le italianos qui se obstinava a remaner ligate a un rhetorica vacue, ignorante le novitates proveniente de Germania e de Anglaterra.<ref>{{cita|Ferroni|p. 27}}</ref><ref>{{Cita web|url=http://www.internetculturale.it/opencms/directories/ViaggiNelTesto/manzoni/a11.html|titolo=Le polemiche romantiche|accesso=23 januario 2026|autore=Massimiliano Mancini|editore=Internet Culturale|urlarchivio=https://web.archive.org/web/20150924035719/http://www.internetculturale.it/opencms/directories/ViaggiNelTesto/manzoni/a11.html|dataarchivio=24 septembre 2015|urlmorto=sì}}</ref> Al successive ''querelle'' inter classicistas (con [[Pietro Giordani]] al testa) e romanticos (inter le qual se distingue [[Ludovico di Breme]] e [[Giovanni Berchet]]), Manzoni non participava activemente. Ben que ille esseva del parte del romanticos e participava al ''Cameretta'' litterari animate per [[Ermes Visconti]], [[Gaetano Cattaneo]], [[Tommaso Grossi]] e super toto per le poeta dialectal [[Carlo Porta]],<ref>{{cita|Ferroni|p. 31}}.</ref><ref>{{Cita web|url=http://www.internetculturale.it/opencms/directories/ViaggiNelTesto/manzoni/a12.html|titolo=Le Cameretta portiana|accesso=23 januario 2016|autore=Massimiliano Mancini|editore=Internet Culturale|urlarchivio=https://web.archive.org/web/20150924035721/http://www.internetculturale.it/opencms/directories/ViaggiNelTesto/manzoni/a12.html|dataarchivio=24 septembre 2015|urlmorto=sì}}</ref> ille refusava de collaborar tanto con le ''Biblioteca Italiana'' como con ''[[Le Conciliator]]''.<ref name=":5"/> Ultra le interesse pro le poetic christian, esseva determinante le [[neurosi|neurosis depressive]] que colpava Manzoni desde 1810 e su difficultate a parlar in publico, factores que le fortiava a un vita retirate in su possessiones de Brusuglio o in le quiete de su palatio milanese.<ref name="tellini">{{cita|Tellini|2007|pp. 24-27}}</ref> ==== Le production teatral ==== {{Vide etiam|Pensamento e poetica de Alessandro Manzoni}} Decisive esseva le impression que Manzoni lassava in le [[historia del teatro italian]]. Il interveniva super le structura e le finalitate mesme del drama, que, secundo le scriptor, non debe describer le abstracte ma le verosimil e le motiones del anima del protagonistas, excludente le artificialitate del [[unidades aristotelic]].<ref>{{cita|Tellini|2007|p. 88}}</ref> Le fructos de iste reflexiones, emergite in le ''[[Littera a Monsieur Chauvet]]'' (1820), se collige in le tragedia ''[[Le Comte de Carmagnola]]'',<ref>Initiate le 15 januario 1816, illo esseva editate a Milano solmente in 1820 presso le editor Vincenzo Ferrario ({{Cita|Tellini|2007|p. 90}}).</ref> cuje redaction esseva retardate per le problemas de natura nervose que affligeva le autor<ref>{{Cita|Floriani}}:{{Citation|A chiusura del biennio, riprendendo i contatti con Fauriel nelle tre lettere del 1816, il M<nowiki>[anzoni]</nowiki> sembrava un altro uomo [...] in quella del 25 marzo rievocò i tempi di Meulan, confessando i disturbi nervosi ma anche l'entusiasmo per il lavoro (una tragedia dedicata a lui, "son meilleur ami").}}</ref> e per le labor in le ''Observationes super le moral catholic''.<ref>{{Cita|Floriani}}:{{Citation|Il lavoro sul Carmagnola durò fino al settembre 1819. Mentre lo scriveva il M<nowiki>[anzoni]</nowiki> compose la Pentecoste, iniziata nel giugno 1817 e sospesa alla definizione di 10 strofe, poi rifiutate. Nel 1818 il Carmagnola fu a sua volta sospeso, uscendo poi, per cura di E<nowiki>[rmes]</nowiki> Visconti, all’inizio del 1820, mentre il M<nowiki>[anzoni]</nowiki> si trovava a Parigi.}}</ref> Le secunde tragedia, ''[[Adelchi (Manzoni)|Adelchi]]'', esseva editate in 1822, durante que in le mente comenciava a delinear se le vision narrative del romanzo.<ref name=":5"/> ==== Le crise de 1817 e le ''Observationes super le moral catholic'' (1818-1819) ==== {{Vide etiam|Observationes super le moral catholic}} [[File:Jean Charles Simonde de Sismondi (1773-1842).png|thumb|left|alt=Portrait de Jean Charles Léonard Simonde de Sismondi|[[Jean Charles Léonard Simonde de Sismondi]].]] In le primavera de 1817 Manzoni habeva un breve crise spiritual,<ref>{{cita|Tonelli|p. 160}}</ref> determinate per plure factores, in particular per le appoio del Ecclesia al restauration: le liberal Manzoni non comprendeva le conflicto inter le religion christian, in le qual ille fermemente credeva, e le orientation politic del Ecclesia catholic, que ille non compartiva.<ref>{{cita|Tellini|2007|p. 101}}</ref> Le disillusion que resulta conduceva al aggravation de su maladia nervose e a un consequent refrigeration in le practica religiose, como se deduce de un littera de [[Luigi Tosi (vescovo)|Tosi]] a [[Eustachio Degola|Degola]], in le qual le patre spiritual del scriptor communicava le superamento del crise (14 junio 1817).<ref>Pro approfondir le question del crise spiritual vide {{cita|Accame Bobbio}}.</ref> Anque con le futuro [[vescovo de Pavia|episcopo de Pavia]] il habeva un parve conflicto, tosto oblidate, quando Manzoni habeva manifestate le desiro de retornar pro un periodo a Parigi, incontrante un opposition que le pareva exagerate.<ref name=":15">{{cita|Tonelli|p. 161}}</ref> Le sacerdote videva in le transferimento un periculo pro le fide del discipulo, qui desiderava in vice revider [[Claude Fauriel|Fauriel]] e sperava obtener beneficio pro su problemas nervose. Manzoni demandava totevia de poter partir, ma in maio le policia le refusava le passaportes.<ref>{{cita|Tonelli|pp. 179-180}}</ref> Temporarimente abandonate le hypothese parisian, Manzoni interrumpeva le ''Comte de Carmagnola'' e se retirava in le campania, ubi ille se immersava in le lectura de textos philosophic que servirea de base al ''Observationes super le moral catholic''.<ref name=":15"/> Le annotationes manzonian al autores studiate es utile pro discoperir qual libros ille studiava in ille menses e como ille les judicava: illas a [[John Locke|Locke]], a [[Étienne Bonnot de Condillac|Condillac]] e a [[Destutt de Tracy]] demonstra le distantia de Manzoni ab lor pensamento.<ref name=":15"/> In preparar le ''Observationes'', su attention se dirigeva super toto al ''[[Historia del Republicas Italiane]]'' de [[Jean Charles Léonard Simonde de Sismondi|Sismondi]], cuje dece-sexte e ultime volumina sortiva a Parigi in 1818. Le obra contineva in le ultime tomo violente accusationes contra le catholicismo, lo que suscitava un reaction indignate del canonico Tosi, qui demandava a Manzoni de responder.<ref group=N>Secundo {{cita|De Gubernatis|pp. 146-147}}, Tosi obligava Manzoni, como penitentia pro le vita anticlerical e atheistic de su prime juventute, a scriber un tractato in defension del religion catholic, arrivante mesmo a «chiude<nowiki>[re]</nowiki> in camera Alessandro Manzoni, perché mandasse innanzi il libro sulla ''Morale cattolica'' che non voleva andare avanti».</ref> Iste [[apologetica|obra apologetic]] esseva publicate in 1819 con le titulo ''Super le Moral Catholic, observationes de Alessandro Manzoni, Parte prime''.<ref>{{Cita web|url=http://www.internetculturale.it/opencms/directories/ViaggiNelTesto/manzoni/b32.html|titolo=La ''Morale Cattolica''|accesso=24 januario 2026|autore=Massimiliano Mancini|editore=Internet Culturale|urlarchivio=https://web.archive.org/web/20150924035735/http://www.internetculturale.it/opencms/directories/ViaggiNelTesto/manzoni/b32.html|dataarchivio=24 septembre 2015|urlmorto=sì}}</ref> ==== Le secunde residentia parisian (1819-1820) ==== [[File:Thierry, Augustin, BNF Gallica.jpg|thumb|alt=Portrait del historiographico Augustin Thierry|[[Augustin Thierry]].]] Ja desde [[1817]] Manzoni pensava de retornar a [[Paris]], loco felice del juventute ubi ille sperava poter sanar del crises de nervos sempre plus accentuate.<ref>Isto se deduce de un littera que le oncle de Manzoni, [[Giulio Beccaria]], inviava a su nepote qui non succedeva a recuperar su sanitate ({{Cita|Ginzburg|1989|p. 53}}).</ref> Le partita, tamen, esseva sempre remandate a causa del difficultate de obtener le passaportes.<ref>{{Cita|Ginzburg|1989|p. 49}}</ref> Illos esseva concedite per le autoritates austriac solmente in [[1819]], e le integre familia partiva pro [[Francia]] le 14 septembre.<ref>{{cita|Tonelli|p. 188}}</ref> In le capital francese Manzoni frequentava le historiographico [[Augustin Thierry]] e le philosopho [[Victor Cousin]].<ref>{{cita|Tellini|2007|p. 29}}</ref> Le cognoscentia de Thierry influentiava de maniera importante le conception manzonian del historia, e un certe importantia habeva etiam le [[spiritualismo]] de Cousin. Ben que le ideas de iste ultime non esseva totalmente heterodoxe in materia de religion, certe de su affirmationes le impressionava, como: «Sans Dieu, l'homme et la nature restent un mystère» (sin Deo, le homine e le natura remane un mysterio),<ref>{{cita|Cousin|p. 31}}; a notar que le curso universitari de Cousin habeva loco justamente durante le residentia parisian de Manzoni.</ref> o «La loi suprème, c'est […] la sainteté, le dévouement, la charité, l'amour du prochain; c'est surtout l'amour de Dieu» («Le lege supreme consiste […] super toto in le sanctitate, le devotion, le caritate, in le amor del proximo; illo se manifesta super toto in le amor de Deo»).<ref>{{cita|Cousin|p. 112}}</ref> Manzoni, tamen, non trovava beneficio in le residentia parisian: le crises de nervos non habeva passate, e ille comenciava sentir nostalgia de su casa. Assi, post justo un anno, le 25 julio partiva de Paris con tote le familia pro retornar a Milano le 8 augusto.<ref name=":2"/> Passate le estate, comenciava le annos le plus frenetic del quindecim annos creative, in le quales Alessandro elaborava ille conceptos religiose e providentialistic que trovarea lor culmino in [[Adelchi (Manzoni)|''Adelchi'']] e in le [[Il cinque maggio|''Cinque maggio'']], bases fundamental pro le structura de ''[[I promessi sposi]]'', insimul con le initio del reflection linguistic, structural e artistic super le genere del romanzo ipse. ==== Le biennio 1820-1822: le bases del romanzo ==== {{Vide etiam|Il cinque maggio|Marzo 1821|Adelchi (Manzoni)}} [[File:Steuben - Mort de Napoleon.jpg|thumb|left|alt=Pictura del morte de Napoleone a Sancta Helena|[[Charles de Steuben]], ''Morte di Napoleone I a Sant'Elena, il 5 maggio 1821'', oleo sur tela, 1828.]] In novembre de [[1820]] Manzoni comenciava le tragedia de [[Adelchi (Manzoni)|''Adelchi'']].<ref name=":16">{{cita|Tellini|2007|p. 120}}</ref> Post haber completate un prime abboço in le primavera de [[1821]], ille se distaccava subitamente de illo pro reprender le poesia civil con le redaction de ''Marzo 1821'', ode celebrante le presupponite invasion del [[Lombardo-Veneto]] per le tropas sardo-piemontese post le abdication de [[Vittorio Emanuele I]]. Scribite inter le 15 e le 17 martio,<ref name=":16"/> iste ode revela, in comparation con illos de septe annos ante, un major compactitate structural e securitate tanto in le linguage como in le tractamento del estados de anima del patriotas. Post que le euphoria general se extingueva post le fallimento del [[motos de 1820-1821]], Manzoni reprendeva le [[Adelchi (Manzoni)|''Adelchi'']], comenciante a studiar varie fontes historic (reelaborate in le coeve ensayo ''[[Discorso sopra alcuni punti della storia longobardica in Italia]]'')<ref name=":5"/> a fin que existeva concordantia inter le ''vero historic'' (le eventos realmente occurrite) e le ''vero poetic'' (le ''inventio'' narrative), conception apprendite al schola de Thierry e del ''idéologues''. [[File:Adelchi.jpg|thumb|right|alt=Illustration del morte de Adelchi|Representation del morte de Adelchi]] Le anno [[1821]], tamen, esseva plen de eventos significative: ultra le motos supra mentionate, le 5 maio moriva sur le [[isola de Sancta Helena]] le exiliate [[Napoleone Bonaparte]]. Le novella arrivava in Europa solmente in julio; Manzoni la legeva in le ''[[Gazzetta di Milano (1816-1875)|Gazzetta de Milano]]'' le 17 julio 1821<ref name=":17">{{cita|Tellini|2007|p. 138}}</ref> e remaneva profundemente turbate. Fascinate per le titanismo e le genio de Napoleone,<ref group=N>Le vv. 31-36 del Ode monstra le admiration de Manzoni pro le condottiero: «Fu vera gloria? Ai posteri / l'ardua sentenza: nui / chiniam la fronte al Massimo / Fattor, che volle in lui / del creator suo spirito / più vasta orma stampar».</ref> inter le 18 e le 20 julio<ref name=":17"/> ille componeva [[Il cinque maggio|''Le cinque maio'']]. In le ode, le scriptor vide le grandor del Imperator non tanto in le actos terrestre, quanto in haber comprendite, per medio del suffrentias del exilio, le vanitate del glorias passate e le importantia absolute del [[Salvation (religion)|Salvation]]. Le parallelo con le vicissitudes de [[Adelchi (principe)|''Adelchi'']] e de [[Desiderata (moglie di Carlo Magno)|''Ermengarda'']] monstra le formulation de ille ''provvida sventura'' que devenira central in ''[[I promessi sposi]]''. ==== Del ''Fermo e Lucia'' a ''I promessi sposi'' (1821-1827) ==== {{Vide etiam|I promessi sposi}} [[File:I promessi sposi-008.jpg|left|thumb|alt=Antiporta del edition de 1840 de I promessi sposi|[[Frontispicio#antiporta|Antiporta]] del edition de ''I promessi sposi'' de 1840, illustrate per [[Francesco Gonin]].]] Manzoni initiava le redaction de ''Fermo e Lucia'' le 24 april 1821,<ref group="N" name="Manz.B.II">«24 Ap.le 1821» e «17 7bre 1823» es le datas apposite respectivemente al initio e al fin del prime manuscripto autograph anepigraph del ''Fermo e Lucia''. Vide: {{Cita manoscritto|autore=Alessandro Manzoni|titulo=[Fermo e Lucia]|url=https://www.alessandromanzoni.org/manoscritti/624|data=24 april 1821-17 septembre 1823|citate=Milano|ente=[[Bibliotheca National Braidense]]|collocation=Manz.B.II}}.</ref> ma initialmente interrumpeva le labor.<ref>Illo es apprendite del littera a [[Claude Fauriel]] del 3 novembre 1821, in le qual Manzoni declara: «mon roman à peine commencé a été mis de côté», "mi romanzo appena incominciato è stato messo da parte" ({{Cita|Sforza|p. 213}}).</ref> In le quiete del villa de Brusuglio ille lo habeva comenciate post haber legite romanos europee, specialmente anglese, in particular le [[Ivanhoe|''Ivanhoe'']] de [[Walter Scott]] traducite in francese,<ref name=":18">{{cita|Tonelli||p. 242}}.</ref> proque le [[litteratura italian]] se habeva concentrate usque alora super altere generes prosaic. Sequentemente le methodologia ja adoptate pro le tragedias, le autor initiava un ver e proprie labor de documentation historic, fundate super le lectura del ''Historia patria'' de [[Giuseppe Ripamonti]] e del ensayo ''Sul commercio de' commestibili e caro prezzo del vitto'' de [[Melchiorre Gioia]].<ref>{{Cita|Varotti|p. 26}}</ref> Le prime minuta del ''Fermo e Lucia'' (titulo suggerite per le amico Ermes Visconti, como testificate in un littera del 3 april 1822 a [[Gaetano Cattaneo]],<ref>{{Cita|Vitale|p. 58}}</ref>) terminate le 17 septembre 1823,<ref group="N" name="Manz.B.II" /> consiste de folios de protocollo dividite in duo columnas: a dextera le texto, a sinistra le correctiones. Le secunde redaction del romanzo con le titulo ''Gli sposi promessi'', post le finition de [[Adelchi (Manzoni)|''Adelchi'']] e le composition de [[Il cinque maggio|''Le cinque maio'']], es databile inter 1823 e 1825. Le obra esseva finalmente publicate ab 1825 a 1827 con le titulo definitive ''I promessi sposi''. Le passage de ''Fermo e Lucia'' – cuje structura narrative resultava pauco harmoniose a causa del division in tomos e de ample partes dedicate al [[Monaca di Monza|soror Gertrude]]<ref>{{Cita|Guglielmino-Grosser|p. 232}}:{{Citation|[…] nel caso di Gertrude quel che diventa la "sventurata rispose" era una lunga dettagliata descrizione della caduta nell'abiezione da parte della monaca, […]}}</ref> – a ''I promessi sposi'' esseva alquanto travaliate pro le redefinition del architectura del obra.<ref>{{cita|Tellini|2007|pp. 164-167}}</ref> Ultra le problema expositive, Manzoni se rendeva conto del linguage artificiose e litterari usate per ille, elemento que non correspondeva al exigentias realistic verso le qual tendeva su poetica.<ref>{{cita|Tellini|2007|p. 171}}:{{Citation|…dopo lo studio attento dei classici, la lettura degli stranieri principalmente francesi, la conversazione colta con i propri concittadini, lo scrittore italiano può… accoglie<nowiki>[re]</nowiki> ciò che resta nella cosiddetta "buona lingua" illustre… Di tale fatta è appunto la veste linguistica del ''Fermo e Lucia'': una miscela di laboratorio costruita ''in vitro''…}}</ref> Eligente le [[Dialetti toscani|toscan]] como lingua colloquial pro su personas,<ref name=":20">{{cita|Ferroni|p. 64}}</ref> ille publicava le dicite ''ventisettana'' (nomine date al prime edition de ''I promessi sposi'') ma, conscie del necessitate de ascoltar directemente le eloquentia de ille region, decideva de partir pro [[Florentia]]. === Le viage in Toscana (1827) === ==== Le Gabinetto Vieusseux e le bases del ''Quarantana'' ==== [[File:Giovan Pietro Vieusseux.jpg|thumb|right|alt=Portrait de Giovan Pietro Vieusseux|Photographia de Gian Pietro Vieusseux, fundator del correspondente loco cultural]]In [[1827]] Manzoni se transfereva a [[Florentia]] pro proceder al redaction final del romanzo, corrigite al nivello formal e stylistic, de maniera a entrar in contacto con e "viver" le lingua florentin del personas cultivate, que representava pro le autor le sol lingua del Italia unite. Le viage, initiate le 15 julio, videva le integre familia Manzoni (le filios, le vetere matre Giulia e le sposa Enrichetta) passar per [[Pavia]] – ubi illes se fermava pro salutar le canonico Tosi, devenite [[episcopato de Pavia|episcopo del citate]] –, [[Genova]], [[Lucca]], [[Pisa]]<ref name=":2" /> e arrivar le 29 augusto al capital del [[Granducato de Toscana]].<ref>{{cita|Tellini|2007|p. 234}}</ref> [[File:Alessandro Manzoni FI.jpg|thumb|left|alt=Lapide commemorative del residentia de Manzoni a Florentia|Lapide in memoria del periodo florentin de Manzoni]]Le residentia, que durava usque a octobre, esseva un triunfo pro le scriptor: le membros del [[Gabinetto Vieusseux]] (con a lor testa [[Niccolò Tommaseo]], le mesme [[Giovan Pietro Vieusseux]], [[Giovanni Battista Niccolini]] e [[Gino Capponi]])<ref>{{cita|Tonelli|p. 247}}</ref><ref>{{cita|Tellini|2007|pp. 234-235}}</ref> le recipeva con tote le honores. Anque [[Giacomo Leopardi|Leopardi]], qui non admirava ni compartiva le ideologia e le poetica manzonian, le salutava cordialmente.<ref>Le relationes inter le duo maxime representantes del romanticismo italian esseva characterisate per un cordialitate forçate, debite a visiones litterari e moral opposite. Leopardi, de su parte, non comprendeva le admiration pro le romanzo de Manzoni ({{cita|Tortoreto|pp. 322-336}}.)</ref> Le fama de ''I promessi sposi'' superava presto le circulos litterari, perveniente al corte granducal, ubi [[Leopoldo II de Toscana|Leopoldo II]] in persona recipeva le romanciero. Durante iste encontros, exigente pro Manzoni a causa de su problemas nervose, ille approfundava su investigation linguistic per le contacto directe tanto con le nobilitate florentin como con le populo, e notava le similaritate del terminologia usate per le duo classes. Le fructo de iste observationes esseva fundamental pro le selection del florentin (in loco del toscan generic) como lingua quotidian pro le personas de su romanzo,<ref name=":20"/> selection que le conduceva a revider le obra durante le annos trenta e a publicar lo definitivemente in 1840 (de ubi le nomine de ''Quarantana'') insimul con le ''[[Historia del columna infame]]''. Iste ultime ensayo reprende e disveloppa le thema del [[untor|untor]] e del [[peste]], que ja habeva occupate un parte tanto importante in le romanzo e del qual illo inicialmente constitueva un ''excursus'' historic. === Le annos del silentio (1827-1873) === [[File:Ritratto di Teresa Manzoni Stampa Borri by Francesco Hayez.jpg|thumb|Francesco Hayez, ''[[Portrait de Teresa Manzoni Stampa Borri|Portrait de Teresa Manzoni Borri Stampa]]'', [[Pictura a oleo|oleo]] sur [[Pictura sur tela|tela]], 1849, [[Pinacotheca de Brera]].]] ==== Le prime luctos familial e le secunde matrimonio ==== Le quiete familiar super le qual Manzoni habeva organisate su regime de vita quotidian se frangeva a partir del annos trenta, quando le colpeva le prime luctos familial: le prime esseva illo de su amate sposa Enrichetta, morte le 25 decembre [[1833]] de [[Tuberculose#Altere nomines pro le tuberculose|tabe mesenteric]],<ref>{{cita|Cantù|p. 128}}</ref> contractate a consequentia del numerose gravitationes.<ref>{{cita|Boneschi|p. 348}}</ref> Le dolor de Manzoni esseva tanto grande que, quando in 1834 ille cercava de scriber ''[[Le Natal de 1833]]'', ille non succedeva a completar le obra.<ref>{{cita|Tellini|2007|p. 296}}</ref> Post Enrichetta ille videva morir su amate filia primogenite Giulia, ja sposa de [[Massimo d'Azeglio]], le 20 septembre 1834.<ref>{{Cita|Boneschi|p. 353}}</ref> Le 2 januario [[1837]],<ref>{{cita|Boneschi|p. 363}}</ref> gratias al intervention de su matre e de su amico [[Tommaso Grossi]],<ref>Giulia Beccaria, secundo lo que rememora [[Marta Boneschi]], esseva preoccupate del condition spiritual e psychologic de su filio, preoccupation que illa non celava a Tommaso Grossi ({{cita|Boneschi|pp. 361-362}}).</ref> ille se maritava con [[Teresa Borri]], vidua del conte Decio Stampa e matre de [[Stefano Stampa]], figura al qual Manzoni esseva multo attachate.<ref>Le filiaste de Manzoni, in 1885, publicava un libro ric de anecdotas, phrases e habitos de su patre per matrimonio, in le tentativa de completar e meliorar le portrait que Cantù nos habeva transmittite: {{cita|Stampa|p. 292}}.</ref> Le nove sposa, al contrario de Enrichetta, esseva dotate de un forte personalitate e de un bon cultura litterari.<ref>{{Cita|Tellini|2007|p. 37}}</ref> A causa de su character protective verso le marito, Teresa entrava tosto in conflicto tanto con le vetere socera como con Grossi, qui debeva abandonar le palatio de via del Morone ubi ille habita ab plus de vinti annos.<ref>{{cita|Boneschi|p. 365}}</ref> Le annos sequente esseva ancora marcate per le morte de multe de su car personas: de su filia Cristina (27 maio 1841),<ref name="Bon381">{{Cita|Boneschi|p. 381}}</ref> sequite duo menses plus tarde per le matre Giulia Beccaria (7 julio)<ref name="Bon381" /> e, finalmente, per le amico [[Claude Fauriel|Fauriel]] (15 julio 1844).<ref>{{cita|Ginzburg|1989|p. 193}}</ref> === Le 1848 e le exilio a Lesa: Antonio Rosmini e le critica al romance === {{Vide etiam|Cinque dies de Milano|Antonio Rosmini}} [[File:Giuseppe Garibaldi visiting Alessandro Manzoni on 15 March 1862.jpg|left|thumb|alt=Pictura de Garibaldi que visita Manzoni|[[Sebastiano De Albertis]], ''[[Giuseppe Garibaldi]] visita Alessandro Manzoni le 15 martio 1862'', [[Pictura a oleo|oleo]] sur [[Pictura sur tela|tela]], 1863. Garibaldi non esseva le sol personalitate politic importante a visitar Manzoni: [[Camillo Benso, conte de Cavour|Cavour]], [[Vittorio Emanuele II]], le estadista anglese [[William Gladstone]],<ref name=":2"/> [[Giuseppe Verdi]] e le [[principes de Piemonte]] [[Umberto I de Savoia|Umberto]] e [[Margherita de Savoia|Margherita]] voleva cognoscer le personalmente.<ref>{{Cita|Bracalini|pp. 66-67}}</ref>]] Milano, como le altere grande citates europee, non esseva immun al [[Motos de 1848|revoltationes que explodeva in tote Europa]]: durante le famose [[cinque dies de Milano|cinque dies]] le patriotas succedeva a expulsar, ben que momentaneemente, le austriacos del [[feldmaresciallo]] [[Radetzky]]. Inter iste homines imbibite del {{'}}, epopeia del Risorgimento'' era etiam le filio de vinti-duo annos de Manzoni, Filippo, qui terminava in carcere al initio del combattimentos.<ref>{{Cita|Cantù|p. 284}}</ref> Si le filio combatteva sur le barricadas, le patre publicava ille odas politic (''[[Aprile 1814]]'', ''[[Le proclamation de Rimini]]'' e ''[[Martio 1821]]'') que, per timor del represalia austriac, ille habeva nunquam publicate.<ref>{{Cita|Tellini|2007|pp. 40-41}}</ref> Al momento del retorno de Radetzky, Manzoni, timente de suffrer repercussion per su supporto moral al causa del Risorgimento, se refugiava a [[Lesa]], ubi su sposa Teresa habeva un villa.<ref>{{cita|Tellini|2007|p. 41}}</ref> Le residentia in Lesa, que durava usque a 1850, non esseva un exilio sterile: a [[Stresa]], non longe, viveva le philosopho e sacerdote [[Antonio Rosmini]], cognoscite de Manzoni ja desde 1827.<ref>{{Cita|Bonola, ''Carteggio''|p. XIII}}</ref> Le retiro al [[laco Maggiore]] serviva al scriptor pro cognoscer melio le anima e le pensamento de Rosmini, de qui ille apprecia profundemente le personalitate e le pietate, ultra le discussiones religiose, linguistic e politic,<ref>Vide, pro un relation inter le duo homines ab un puncto de vista human e intellectual, {{Cita|Riconda|titulo = Manzoni e Rosmini}}.</ref> como se pote deducer del copiose correspondentia epistolar inter le duo.<ref>{{cita|Bonola, ''Carteggio''}}</ref> Ab le puncto de vista strictemente litterari, iste annos videva Manzoni rejectar ille equilibrio inter le vero historic e le vero poetic establite in su romance. Attrahite de plus in plus per le studios linguistic, historic e philosophic, ille senti sempre plus necessari e urgente le recerca del «veritate objective», condemnante – in le ensayo ''[[Obras de Alessandro Manzoni#Del romance historic e, in general, del compositiones miscite de historia e invention|Del romance historic]]'' e in le dialogo ''[[Obras de Alessandro Manzoni|Del Invention]]'', ambes publicate in 1850 – le commixtion inter ''inventio'' e ''historia''.<ref>{{cita|Ferroni|pp. 66-68}}</ref> ==== Le annos del Risorgimento: luctos private e symbolo del Patria ==== {{Vide etiam|Del unitate del lingua e del medios pro diffunder la}} [[File:Illustrazione popolare 1873 - Funerali di Manzoni.jpg|thumb|right|alt=Incision del funerales de Alessandro Manzoni a Milano|Le funerales de Alessandro Manzoni, in un incision del epocha: {{Citation|A mediedie le feretro, precedite per le cento bandieras del scholas e del associationes operari e per le representationes italian, se dirigeva al Cimiterio Monumental, passante per le vias major.|2 = {{Cita|Venosta|pp. 157-158}}}}]] Le annos sequente esseva multo dolorose: in 1853 moriva Tommaso Grossi, in 1855 le amico Rosmini e le anno sequente le filia Matilde, malate desde longe tempore de [[tuberculose]];<ref>{{cita|Tellini|2007|p. 42}}</ref> in 1858 le oncle Giulio Beccaria<ref>{{cita|Boneschi|p. 394}}</ref> e in 1861 le sposa Teresa, cuje salute habeva essite irreparabilemente compromisse annos ante per un graviditate difficile.<ref>{{Cita web|url=http://www.giuliamarucelli.it/teresa-borri-manzoni-vedova-stampa/ |titulo=Teresa Borri Manzoni (vidua Stampa)|autore=Giulia Marucelli|editore=Giuliamarucelli.it|data=9 julio 2012|accesso=26 januario 2026}}</ref> Iste serie de luctos esseva alternate per le conferimento de honorificationes per le nascite [[Regno de Italia (1861-1946)|Regno de Italia]] e per le visitas de illustre hospites. Le 29 februario [[1860]], ancora ante le proclamation official del nove stato unitari, Manzoni esseva nominate [[Senatores del VII legislatura del Regno de Sardinia|senator del Regno de Sardinia]] per meritos verso le patria.<ref>{{Cita web |url=http://notes9.senato.it |titulo=Ficha del senator Alessandro Manzoni |accesso=26 januario 2026 |editore=Senato del Republica |urlarchivio=https://web.archive.org/web/20100126122348/http://notes9.senato.it |dataarchivio=26 januario 2010 |urlmorto=sì}}</ref> Con iste cargo ille votava in [[1864]] in favor del transferimento del capital ab [[Torino]] a [[Firenze]] usque a [[Roma]] esser liberate.<ref name=":2"/> Ab le puncto de vista intellectual, durante le ultime annos ille scribeva ensayos historic, inter illes ''([[Le Revolution francese de 1789 e le Revolution italian de 1859: ensayo comparative]])'',<ref>{{Cita|Mazza Tonucci|pp. 114-115}}</ref> e ensayos linguistic concernente le lingua italian. Como presidente del commission parlamentar sur le lingua, Manzoni redigeva in [[1868]] un relation sur le italiano (''[[Del unitate del lingua e del medios pro diffunder la]]'') adresse al ministro Broglio, in le qual ille cercava un solution practic pro diffunder le florentin in tote Italia.<ref>{{cita|Tellini|2007|pp. 45-46}}</ref> Le 28 junio [[1872]] ille esseva nominate citatano honorari de Roma.<ref>{{cita|Beltrami|p. 126}}</ref> === Le morte e le funerales === [[File:Veduta della chiesa di San Fedele con la statua di Manzoni, Milano.jpg|thumb|left|alt=Fachada del ecclesia de San Fedele a Milano con le monumento a Manzoni|Le ecclesia de San Fedele, ab cuje scalones Manzoni cadeva battente le testa; ante illo le monumento al poeta, inaugurate in 1883.]] Manzoni, a parte le disturbos nervose del qual ille suffreva e un maladia que le colpava in 1858, gaudeva generalmente de bon salute.<ref>{{cita|Cantù|p. 318}}</ref> Le anno [[1873]] esseva tamen le ultime de su vita: le 6 januario ille cadeva battente le testa contra un scalon al exito del [[Ecclesia de San Fedele (Milano)|ecclesia de San Fedele]],<ref name=":5"/><ref>{{cita|Fabris|p. 122}}</ref> causante se un [[trauma cranial]]. Le scriptor se accorgeva, ja post alcun dies, que su facultates intellectual comenciava lentemente a declinar,<ref>{{cita|Fabris|p. 124}}:{{Citation|Ma qualche giorno dopo quel 6 gennaio, egli disse a don Natale Cerioli: "Non si accorge Lei di un decadimento in me? Tutte le idee mi si confondono: non sono più io".}}</ref> usque a cader in un stato [[catatonic]] durante le ultime menses de su vita. Le suffrentias esseva aggravate per le morte del filio major Pietro Luigi, occurrite le 28 april.<ref name="Family" /> Le 22 maio al horas sex e quindec minutas del vespere, Manzoni expirava a causa de un [[meningitis]] contrahite in consequentia del trauma.<ref>{{Cita|Onoranze funebri ad Alessandro Manzoni|p. 27}}</ref> Le corpore esseva imbalsamate per septe medicos incaricate per le Municipio de Milano inter le 24 e le 27 maio.<ref>{{Cita|Onoranze funebri ad Alessandro Manzoni|p. 14; p. 16}}</ref> Al solemne funerales de Stato, celebrate in le [[Duomo de Milano]] le 29 maio, participava le maxime autoritates del Regno,<ref name="ReferenceA">{{Cita|Onoranze funebri ad Alessandro Manzoni|p. 3}}</ref> inter illes le futuro rege [[Umberto I de Savoia|Umberto I]], le [[Ministros del affaires externe del Regno de Italia|ministro del affaires externe]] [[Emilio Visconti Venosta]] e le representationes del [[Camera del deputatos (Italia)|Camera]] e del [[Senato del Regno (Italia)|Senato]]<ref>[[Archivo historic del Senato del Republica]], ''Memoriaweb'', newsletter n. 39 (serie nove), julio 2023, [https://www.senato.it/application/xmanager/projects/leg19/file/Manzoni.pdf ''Memorias de Alessandro Manzoni in le Senato del Regno''], paginas 15 e sequente</ref> e del Provincias e del Citates del Regno.<ref name="ReferenceA"/> Felice Venosta narra le detalios, describente le stato de animo in le qual se trovava le citate: {{Citation|Per le vias un crito de venditores de photographias del grande poeta, de portraits de omne formato, de omne precio… Le parietes del casas esseva tapissate de avisos portante le nomine de Manzoni […] le homines esseva tote in le vias, e medie Milano, sin exaggerar, voleva sequer le feretro al Cimiterio.<ref>{{Cita|Venosta|p. 155}}</ref>|}} == Le debatto super Manzoni == [[File:Tomba Manzoni.jpg|left|thumb|Tomba de Manzoni al ''Famedio'' del Cimiterio monumental de Milano.]] === Le attacco del catholicos reactionari === Le disparition de Alessandro Manzoni non suscitava un unanime cordolio: le mundo catholic plus [[Cattolicismo intransigente|reactionari e clerical]], per exemplo, non deplorava su morte.<ref>Un quadro complete sur {{Cita|Azzolin|p. 26 e ss.|cidAzz}}.</ref><ref>{{cita|Badini Confalonieri|p. 165}}:{{Citation|Le antipathia del intransigentes <nowiki>[catholicos reactionari]</nowiki> pro le scriptor lombarde ha un longe historia, como es ben note, e va del colpos, in le anno de su morte, del ''Civiltà Cattolica'', al opiniones convergente de [[don Bosco]] e de Davide Albertario...}}</ref><ref>Interesante es le studio de {{Cita|Badini Confalonieri}} super le relation inter Manzoni e alcun catholicos intransigente, inter illes le "prime" ultramontanista [[Félicité de Lamennais|Lamennais]].</ref> Anzi, le jesuitas de ''[[La Civiltà Cattolica]]'' passava su morte sub silentio, pro pois lancear se contra le scriptor in le articulo del 26 de junio 1873, ''Alessandro Manzoni e Giuseppe Puccianti''.<ref>{{cita|''La Civiltà Cattolica''|pp. 77-78}}</ref><ref group=N>Pro un rapide introduction a Puccianti, defensor del manzonismo in linguistica, vide: {{Treccani|giuseppe-puccianti|Puccianti, Giuseppe|accesso=26 janvier 2026}}.</ref> In le grave dissidio inter le duo animas del catholicismo italian del epocha, Manzoni esseva considerate le standard per medio del qual le liberales poteva effectuar lor politica laicista e le demolition del poter temporal del papas.<ref group="N">Durante le [[Oitocento]], le christianismo catholic europee esseva dividite inter le [[catholicismo reactionari]], fidel al alliance inter throno e altare, e le [[Christianismo liberal|liberal]], que voleva conciliar le aspirationes del mundo moderne con le fide catholic. Iste ultime linea de tendentia esseva exprimite, in Francia per [[Félicité de Lamennais]] e [[Augustin Thierry]], e in Italia per [[Gino Capponi]], [[Antonio Rosmini]], [[Raffaello Lambruschini]] e Manzoni ({{cita|Giudice-Bruni|pp. 206-207}}). Manzoni, de facto, non condivideva le union inter le [[poter temporal]] e le poter spiritual ({{cita|Cantù|pp. 304-305}}), tanto que ille votava, in su qualitate de senator del Regno de Italia in 1861, pro le transferimento del capital de [[Turin]] a [[Roma]], capital ancora del Stato Pontificio; e acceptava, in 1872, le [[cittadinantia honorari]] del citate del Papas nuper conquerite.({{cita|Tellini|2007|p. 45}})</ref> A iste proposito don [[Davide Albertario]], un del plus ardente criticos del religiositate manzonian e "paradigma" del accusationes dirigite per le zelantes contra le liberal Manzoni,<ref>Vigorelli, p. 462 nota, in {{Cita|Albertario}}:{{Citation|Io ha volite reportar integralmente le articulo de don A[lbertario], proque iste esseva purtroppo le position del clericalismo official, como demonstra simile positiones, a ille tempore, del «Civiltà Cattolica»...}}</ref> non sparniava criticas dur super le ambiguitate del comportamento de Alessandro: [[File:Davide Albertario.jpg|thumb|Don Davide Albertario (1846-1902), un del plus acharnate oppositores del religiositate e del opera manzonian.]] {{Citation|Manzoni non videva o non voleva vider le inganno que le revolution celava detra su promessas de unitate italian [...] Il ergo non se jungeva al defensores del fide; lassava de latere le alte interesses del catholic e faceva su proprie illos del revolution; non pro isto negava le catholicismo, ma lo portava con se in le campo inimic, e le inimicos le accolligeva con applauso, ille e le divin prisionero <nowiki>[le Papa, n.d.a]</nowiki>.<ref>|{{Cita|Albertario}}, p. 457}}</ref>|}}[[Benedetto Croce]], in 1941, reportava que ancora post plure annos le catholicos "intransigente" faceva audir lor voce per medio de [[Giovanni Papini]]:<ref>{{Cita|Croce 1941|p. 387}}</ref> {{Citation|Alessandro Manzoni, ric del sucros le plus venenose del [[Illuminismo|illuminismo]] francese, non vide in le Catholicismo nisi un humanitarismo social con alcun ritos a gustar plus tosto que a aprofundar; attende que mori tote le [[Jansenismo|jansenistas]] italian pro renunciar a su prime tentationes de rigorista fastidiose, e mesmo non le renuncia; representa un Episcopo tanto grande que il es difficile trovar le in le vita e in le historia, extra del Sanctos, durante su sancto non lo es; representa un fratre, troppo dissimile de su pares e superiores; un monacha homicida, lascive e proxeneta; representa un parochiano tanto vile que [[San Johannes Bosco]] nunquam le perdonara; non dice un sol parola, in su longe vita, in defensa del Pontificato roman in le [[Oitocento]], sfidante condemnationes authentic del Santa Sede, al qual obediva, con suffrentia, Episcopos, sacerdotes, laicos; e malgrado toto isto, tote le catholicos le considera le scriptor catholic per excellentia e alcun mesmo le proponerea voluntarimente como sancto.<ref>{{Cita|Croce 1941|p. 386}}</ref>|}} === Le critica litterari super Manzoni === {{Vide etiam|I promessi sposi#Fortuna del romanzo e critica letteraria}} ==== Le mito manzonian: inter luces e umbras ==== [[File:Gadda 1921.jpg|thumb|right|alt=Portrait del scriptor Carlo Emilio Gadda in 1921|Le scriptor milanese [[Carlo Emilio Gadda]].]] Le prime biographias de Manzoni esseva scribite per [[Cesare Cantù]] ([[1885]]), [[Stefano Stampa]], qui publicava su obra anque in 1885 como responsa a alcun inexactitudes de Cantù,<ref name=":14">Vide le integre obra de {{Cita|Stampa}}, cuje scopo es precisamente corriger le inexactitudes del prime biographos.</ref> Cristoforo Fabris, [[Angelo De Gubernatis]] ([[1879]]), durante un parte del litteras esseva publicate per [[Giovanni Sforza (storico)|Giovanni Sforza]] in [[1882]]. Le figura enigmatic del scriptor, constantemente affligite per symptomas depressive e relegite a un vita retirate, incitava [[Paolo Bellezza]] a componer le essay ''Genio e follia in Alessandro Manzoni'' (1898), in le qual ille analysava bizarre phobias del scriptor, como agoraphobia, continue syncopes e le timor del pozzangheras.<ref>{{cita|Albani}}</ref> Manzoni non esseva tamen solmente objecto de investigationes [[Psychoanalyse|psychoanalytic]], ma anque de criticas litterari: primo per le [[Scapigliati]], qui videva in ille le expression del respectabilitate burgese detestate.<ref group="N">Significative es le poema ''Preludio'' de [[Emilio Praga]], in le qual le scapigliato annuncia le hora del «antecristos» in opposition al «Casto poeta que Italia adora» (vv. 13-16). Vide: {{Cita libro|autore=[[Emilio Praga]]|sezione=Preludio|titolo=Penombre|città=Milano|editore=Casa editrice degli autori-editori|anno=1864|pp=5-6}}</ref> Sequeva le criticas de [[Giosuè Carducci]], admirator de ''[[Adelchi (Manzoni)|Adelchi]]'' ma implacabile verso le romanzo,<ref>{{cita|Tellini|2007|p. 323}}</ref> e de [[Luigi Settembrini]], autor del ''Dialogo tra Manzoni e Leopardi'', in le qual ille deride le fide catholic del scriptor.<ref>{{Cita web|url=https://www.zibaldoni.it/2015/05/29/i-funerali-del-manzoni-dialogo-tra-giacomo-leopardi-ed-alessandro-manzoni/|titolo=Dialogo inter Giacomo Leopardi e Alessandro Manzoni|accesso=27 januario 2026}}</ref> Admiratio sin condition veniva, in vice, de [[Francesco de Sanctis]], [[Giovanni Verga]], [[Luigi Capuana]]<ref>{{cita|Tellini|2007|p. 324}}</ref> e [[Giovanni Pascoli]], qui dedicava al romanzo le essay ''L'eco d'una notte mitica'' (1896).<ref>{{cita|Pascoli|pp. 2, 5}}</ref> In le [[Ventesime seculo]], a causa del movimentos anticlassicista del [[avantgardias]], del evolution del lingua e del adolcamento del figura del romanziere que esseva inseniate in le scholas, Manzoni suffreva varie criticas de litteratos e intellectuales: inter illes le "prime" [[Benedetto Croce|Croce]]<ref>In 1921 Benedetto Croce, con su essay {{cita|''Manzoni''}}, affundava le romanzo a causa de su forte impronta religiose, cosa que non facerea de ''I promessi sposi'' un ver obra de arte. In 1952, tamen, ille recognosceva le vitalitate del obra manzonian, admitte que se habeva errate ({{cita|''Tornando sul Manzoni''}}).</ref> e le marxista [[Antonio Gramsci|Gramsci]], qui le accusava de paternalismo. Le plus importante apologia del periodo esseva facite per le philosopho [[Giovanni Gentile]], qui in 1923 le definiva, in un conferentia al [[Teatro alla Scala|Scala]], un «grande maestro national»<ref>{{cita|Gentile|pp. 1-31}}</ref> como jam habeva facite [[Giuseppe Mazzini|Mazzini]] e [[Vincenzo Gioberti|Gioberti]], recognoscente in ille le promotor de ille [[Idealismo|idealismo]] [[religion|religiose]], in le qual Gentile se recognosceva, que constitueva pro ille le fundamentos del [[Risorgimento italian]].<ref>Exemplo de action que prendeva le vita seriemente, Manzoni esseva pro Gentile «le grande liberator del populo italian ab le secular servitude del litteratura, del arte pur, del indifferentismo e del dilettantismo, del rhetoric e del classicismo vacue e formal». ({{cita|Gentile|op. cit., pp. 21-22}})</ref> In defensa de Manzoni se situava anque [[Carlo Emilio Gadda]], qui a su debut publicava in 1927 le ''Apologia manzoniana'',<ref>{{Cita|Gadda|pp. 333-343}}</ref> e in 1960 attaccava le plano de [[Alberto Moravia]] de relegar le su proposition linguistic.<ref>{{cita|Tellini|2007|pp. 330-331}}</ref> Solmente in le Secunde Novecento, gratias al studios de [[Luigi Russo]], [[Giovanni Getto]], [[Lanfranco Caretti]], [[Ezio Raimondi]] e [[Salvatore Silvano Nigro]], se ha succedite a "liberar" Manzoni del patina ideologic con le qual ille habeva essite revestite jam al immediate post su morte, analysante con un oculo plus libere de prejudicios su poetica e, anque, le modernitate del obra.<ref>{{cita|Tellini|2007|pp. 335-336}}</ref> == Pensamento e poetica == {{Vide etiam|Pensamento e poetica de Alessandro Manzoni}}[[File:Giuseppe Parini.jpg|thumb|Francesco Rosaspina, ''[[Giuseppe Parini]]'', [[litographia]] del XVIII seculo. Parini, insimul con le tradition illuminista lombarde, esseva fundamental pro le disveloppamento del litteratura civil manzonian, un apporto que non cessava (ma que se accentuava) post le conversion de Manzoni al romanticismo.]] === Inter illuminismo e romanticismo === ==== Le initios neoclassic e illuminista ==== Post le prime juventute, characterisate per un formation fundate super le studio del grande classicos antique e italian, Manzoni entrava in contacto primo con le jacobinismo italian ([[Francesco Lomonaco|Lomonaco]] e [[Vincenzo Cuoco|Cuoco]]), postea, ab 1805, con le gruppo del ''[[Idéologues]]'' francese ([[Claude Fauriel|Fauriel]], [[Pierre Jean Georges Cabanis|Cabanis]]). Le resultato esseva le adhesion, usque al ultime annos del [[annos 1800|prime decennio del Oitocento]], a un illuminismo sceptic in le campo religiose, in le qual predominava le valor del [[libertate]] propugnate per le ideales revolutionari.<ref>{{cita|Ferroni|p. 42}}</ref><ref>Pro un vision plus ample del production antimonarchic e jacobin del Manzoni adolescente, vide {{cita|Langella|pp. 11-20}}.</ref> Manzoni filtrava iste tendentias con le apportos paideutico-educative proprie del lection de [[Giuseppe Parini]], de su avo [[Cesare Beccaria]] e de [[Pietro Verri]].<ref>{{cita|Ferroni|p. 27}}:{{Citation|Comparate al lineas general de illo europee, le Romanticismo italian… se distingue per su cautela e moderation<nowiki>[…]</nowiki> Super toto in su phases initial, illo conserva un relative continuitate con aspectos del Illuminismo (specialmente le lombarde), del qual illo comparti le recerca de un litteratura "utile", que collabora al "perfectionamento" del civilisation.}}</ref> ==== Post le conversion: le Manzoni illuminista ==== Ni mesmo post le conversion al Catholicismo in 1810 e le refutation del versos del ''Urania'' (1809), Manzoni abandonava totalmente le apporto illuminista del ration, del conscientia individual, e del valores de su prime education. Reconoscente le rolo civil del litterato (hereditate del illuminismo milanese e del Alfieri), Manzoni interveniva plure vices in le vicissitudes del historia, como attesta le ''Odes civil'' del 1814 e del 1821. Le manifesto de iste vocation "civil" es plenmente exprimite in le littera ''[[Super le romanticismo]]'' inviate al marchese [[Cesare Taparelli d'Azeglio]] (1823),<ref>{{harvnb|Ferroni|p. 238}}</ref> in le qual le scriptor reaffirma le valor social que un obra de arte litterari debe haber como principal finalitate: {{Citation|Le principio, de necessitate tanto plus indeterminate quanto plus extendite, me sembla poter esser isto: que le poesia o le litteratura in general debe proponer se le utile como scopo, le vero como subjecto, e le interessante como medio.}} <small>(''Super le romanticismo'', Littera al marchese Cesare Taparelli d'Azeglio, 22 septembre 1823.)</small><ref>''Al marchese Cesare Taparelli d'Azeglio'', in {{harvnb|''Epistolario''|I, pp. 277-317, in particular p. 306|Sforza}}. Iste phrase es continite in le redaction original del missiva, non destinate al publication, durante illo non esseva repetite in le version re-elaborate e reducite de 1870.</ref> ==== Le affinita con le romanticismo ==== Le elemento romantic in le production poetic manzonian emerge in le ''Hymnos Sacros'', ubi pro le prime vice le io del poeta se eclipsa in favor de un universalitate coral que eleva su clamore de sperantia e su confidentia in Deo.<ref>{{harvnb|Raimondi 1967|p. 443}}:{{Citation|Precisemente in le momento in que le scriptor prende conscientia del io, illo dispare in un poesia del nos per virtute de un reduction o mortification sublimante del experientia personal que… postula un ordine mysteriose, un ligamine de communion inter le homines e le cosas…}}</ref> Le multitudine del homines, le sentimento religiose e le attention al motiones del anima es tote elementos que approxima Manzoni al nascent movimento romantic, ligante le cultura milanese e illo transalpin per ligamines aesthetic affine. Ultra le dimension "ecclesial" del religiositate manzonian, il non se pote oblidar, concernente le attention al populo, le apporto fundamental del historiographia francese de [[Augustin Thierry]] e del ''[[idéologues]]'', qui propugnava de centrar le historia super le humiles: parve personas que frequentemente cade in le oblivion proque illes non es objecto de interesse pro le chronistas lor contemporanee e que suffre le decisiones del potentes.<ref>{{harvnb|Millefiorini|p. 173}}</ref> === Le catholicismo manzonian === ==== Le rolo del Providentia e le jansenismo ==== [[File:Jacques-bénigne bossuet.jpg|thumb|left|alt=Portrait de Jacques-Bénigne Bossuet|Bossuet esseva un del plus importante predicatores francese del ''grand siècle'', inter le modellos fundamental pro le religiositate manzonian.]] Perdite, al fin del prime decennio del Oitocento, le sperantia de attinger le serenitate per medio del ration, le vita e le historia pareva a Manzoni immergite in un van disordine dolorose: il esseva necessari trovar un fin salvific que adjutarea le homine tanto a constituir un codice ethic terren, quanto a supportar le males del mundo in anticipation del pace celeste.<ref>{{harvnb|Macchia|p. 27}}:{{Citation|[Manzoni] abbraciava le fide christian non proque illo le salvarea de su obsessiones, ma proque super illos il poterea meditar e combatter dramaticamente}}</ref> Le critic [[Alessandro Passerin d'Entrèves]] sublinea le importantia que habeva [[Blaise Pascal]] e le grande moralistas francese del [[Seicento]] (inter illes [[Jacques-Bénigne Bossuet|Bossuet]]) in le formation religiose del scriptor: ab illes ille traheva le ambition de cognoscer le anima human e «le conviction que le [[christianismo]] es le unic explication possibile del natura human, que ha essite le religion christian que revelava le homine al homine»,<ref>{{harvnb|Passerin d'Entrèves|p. 209}}</ref> trovante in lor inseniamentos le confidentia in le religion como instrumento de supportation del infelicitate. Le confidentia in Deo es le puncto de separation ab le [[Pensamento e poetica de Giacomo Leopardi|pessimismo]] de [[Giacomo Leopardi]].<ref group="N">Ambes le scriptores es assertor del violentia que colpe le homine durante su existentia, ma le differentia concerne le sperantia ultime al qual le homine es destinate: si pro Leopardi, como explicate in le ''[[Analyse del Operette morali|Dialogo del Natura e de un Islandese]]'', le cyclo existential del mundo es destinate a resolver se in un cyclo mechanic de destruction e morte, Manzoni reface de cader in iste pessimismo "cosmic" gratias al confidentia que ille pone in le Providentia divine. Vide, pro aprofundar, le essay de {{harvnb|Tortoreto}}. Alcun versos e alcun selectiones stylistic del ''Ognissanti'', fragmento manzonian de 1847, ha essite ponite in opposition con le imagine del ''Ginestra''; in particular: «A Quello demanda, o sdegnoso, / Perché sull’inospite piagge, / All’alito d’aure selvagge, / Fa sorgere il tremulo fior, / Che spiega dinanzi a Lui solo / La pompa del candido velo, / Che spande ai deserti del cielo / Gli olezzi del calice, e muor. / E voi che, gran tempo, per ciechi / Sentier di lusinghe funeste / Correndo all’abisso, cadeste / In grembo a un’immensa pietà» (A. Manzoni, ''Ognissanti'')<br />in opposition a<br />«E tu, lenta ginestra, / Che di selve odorate / Queste campagne dispogliate adorni, / Anche tu presto alla crudel possanza / Soccomberai del sotterraneo foco,( [...] ) E piegherai / Sotto il fascio mortal non renitente / Il tuo capo innocente: / Ma non piegato insino allora indarno / Codardamente supplicando innanzi / Al futuro oppressor; ma non eretto / Con forsennato orgoglio inver le stelle, / Né sul deserto, dove / E la sede e i natali / Non per voler ma per fortuna avesti; / Ma più saggia, ma tanto / Meno inferma dell'uom, quanto le frali / Tue stirpi non credesti / O dal fato o da te fatte immortali». (G. Leopardi, ''La ginestra'').<br />Le flor de Leopardi symbolisa le heroismo sin sperantia final, durante illo de Manzoni spera sempre le intervention final del Gratia resolutori, in le vicissitudes historic (le ''provida sventura'') e ultra. Cfr. notas al ''Canti'', ed. Garzanti, pag. 324, que cita [[Piero Bigongiari|Bigongiari]], [[Giuseppe De Robertis|De Robertis]] e [[Franco Fortini|Fortini]].</ref> Super un terreno tanto impregnante de pessimismo existential, le Providentia, id es le modo mysteriose con que Deo age in le vita human, dispensante le Salvation a su filios, joca un rolo fundamental. Apprehendite al schola del moralista del seculo XVII Bossuet,<ref>Vide in general le essay de {{harvnb|Parisi}}, cuje introduction es jam eloquente super le thema:{{Citation|Pro studiar Manzoni il es necessari prender in consideration, ultra le cultura europee del prime '800, illo del seculos precedente, con attention particular al catholicismo elaborate in Francia per autores del seculo XVII como Bossuet, Nicole e Pascal.|{{harvnb|Parisi|p. 1}}}}</ref> le Providentia joccara un rolo fundamental non solmente intra ''I promessi sposi'', ma anque in le altere obras "minor":<ref>{{harvnb|Tonelli|p. 221}}</ref> le varie personas manzonian debera suffrer patimentos e injustitias intra un mundo corrupte e dominate per un decadentia civil, moral e cultural,<ref group="N">{{harvnb|Frare|pp. 147-165}} revoca, in facto, le condemnation cultural, moral e civil del intellectuales del Oitocento contra le [[Barocco]] e dunque le seculo XVII, in tanto que seculo «stupide e sfarzose» (p. 155), «impregnate de superstition e de magia, provincial e retardate» (p. 156) e expression, in general, del mal governamento espaniol in [[Lombardia]].</ref> e solmente le action del Providentia (appellate, in iste contexto dolorose, anque con le nomine de ''provida sventura'') permittera les de devenir victimas e de obtener ille justitia attendite vanmente sur le terra e que essera in vice dispensate in le Celo.<ref>{{harvnb|Parisi|p. 90}}, analysante le morale de Bossuet, se concentra super le valor "providential" del disaventuras que pote occurrer al homines juste:{{Citation|Deo mira al salute ultime del conscientia <nowiki>[…]</nowiki> Le suffrentias que colpe un persona trova in iste perspectiva su justification ethic: Enrichetta de Francia, qui sin su disaventuras haberea peccate de orgolio, ha recipite gratias a illos le consolationes promittite a illes qui plora. Le disventura ha essite 'providential' como illo que colpe le Ermengarda manzonian.}}</ref> Iste vision tanto pessimista del mundo es debite, anque, al tonalitates profundemente [[jansenista]] que le directores spiritual de Manzoni, Degola primo e Tosi postea, le impartiva in affrontar le vicissitudes human. In realitate, tamen, Manzoni remaneva sempre, del puncto de vista dogmatic, un catholic, mantenente solmente un sever morale de vita proxime al ambientes jansenista. Como sublinea [[Giuseppe Langella]], super le question fundamental del [[Gratia (theologia)|Gratia]]: «Manzoni se conforma sin reservationes al inseniamento official del Ecclesia, confide in le exhortation apostolic del [[evangelio secundo Matthaeo]]:<ref>{{Treccani|et-aperietur-vobis-pulsate|Discurso del monte|accesso=28 januario 2026}}</ref> ''"petite, et dabitur vobis"''… Nulle discrimination, dunque, in le offerta misericordiose del gratia. Manzoni es peremptori: le adjuta divin non es negate a nulle qui lo demanda…».<ref>{{Harvnb|Langella|p. 159}}. Citante le passage del Evangelio, [[Giuseppe Langella|Langella]] intende relevar le paternitate divine que soccurre e veni in adjuta de su filios quando illes lo demanda, explicante assi le concepto del Providentia christian.</ref> === Manzoni dramaturgo e romanziere === [[File:Manzoni 1829.jpg|thumb|right|alt=Portrait de Alessandro Manzoni in 1829|Portrait de Alessandro Manzoni ab un [[aquarello]] de 1829, reproducite in {{harvnb|Cantù}}.|241x241px]] ==== Inter morale e realismo ==== Le scena, secundo Manzoni, non debe vehicular passiones e forte emotiones, in le exasperation del io, ma inducer le spectator a meditar: al «identification emotional» de Racine e del teatro francese il debe substituer le «emotion meditate», pro dicer lo con [[Gino Tellini]].<ref>{{Harvnb|Tellini|p. 92}}</ref> Le vicissitude e le representation debe transmitter un message christian sin pro isto presentar un realitate idyllic: al contrario, Manzoni va in cerca de personas qui, como [[Francesco Bussone]], le conte de Carmagnola, se oppone al mal que domina le societate, mesmo al precio del vita.<ref>{{Harvnb|Ferroni|p. 47}}</ref> Le importante es que le dramaturgo cerca le veritate e remane fidel al realitate historic (le ''vero storico''), lassante al poeta le carga de investigar le sentimentos del protagonista in un determinante contexto. Se delinea assi ille forte vena realistic que dominara anque le economia del romanzo, ab ''Fermo e Lucia'' usque al ''Quarantana'' de ''I promessi sposi'', ubi le [[realismo (litteratura)|realismo]] emerge precisamente del ultime capitulo: il non ha un fin felice, ma un continuation del vita quotidian signate per le disaventuras del protagonistas.<ref>Vide, super iste puncto, le essay de {{Harvnb|Forti|titulo=Manzoni e le refus del idylle}}, e le libro de {{Harvnb|Raimondi, ''Le Romanzo sin idylle''}}.</ref> Le allontanamento de [[Lecco]] de Renzo e Lucia e le reprise del activitates es le fructo del selection de facer continuar le vitas del duo protagonistas intra le quotidianitate historic.<ref>{{Harvnb|Ferroni|p. 58}}</ref> [[File:7005 - Milano - Monumento al Manzoni in p.zza San Fedele - Foto Giovanni Dall'Orto 8-Mar-2007.jpg|thumb|left|alt=Statua in bronzo de Alessandro Manzoni super alte pedestallo in le placia San Fedele|[[Monumento a Alessandro Manzoni (Milano)|Monumento a Alessandro Manzoni]], in [[placia San Fedele]], a [[Milano]]. Erigite in 1883 per obra de [[Francesco Barzaghi]], illo es situate ante le ecclesia de San Fedele, de cuje gradus le scriptor cadeva, reportante le [[trauma cranial]] que le conduceva al morte.]] === Le ''Question del lingua'' in Manzoni === {{Vide etiam|question del lingua}} Manzoni, sub le impulsion del romantismo e de su necessitate de establir un dialogo con un vaste publico heterogenee, se proponeva le scopo de trovar un lingua que presentava un vocabulario plen de terminos ligate al uso quotidian e al campos specific del cognoscentia, reducente le secular disparitate inter le lingua parlate e illo scribite. Isto percurso, initiate ja con le redaction del ''Fermo e Lucia'', videva le scriptor passar, inter 1821 e 1827, del compromisso del ''bon lingua'' litterari al approximation al [[dialectos toscane|toscano]]. Le investigation se concludeva, post annos de studios facilitate etiam per le presentia del governante florentine [[Emilia Luti]], in 1840 con le revision de ''I promessi sposi'' sur le modello del florentino cultivate. Iste modello presentava, ancora plus que le toscano generic, un dimension unitaria inter le oral e le litterari. In facto, inter le edition de 1827 e illo de 1840 esseva eliminate tote le lemmata toscane municipal que esseva distante del uso del florentino currente. Iste selection, ben que approbate per le ministro [[Emilio Broglio]] in le relation de 1868, non esseva acceptate per tote le contemporaneos: [[Carlo Tenca]], in un articulo del 11 januario 1851 in le revista «Crepuscolo», se opponeva al solution manzonian. Le mesme valeva pro le [[Scapigliatura|Scapigliati]] e pro [[Giosuè Carducci|Carducci]], durante que [[Francesco d'Ovidio]], [[Carlo Collodi]], [[Edmondo de Amicis]] e [[Carlo Emilio Gadda]] se refereva al lingua del romanzo, initiando le phenomeno del ''manzonismo''. == Le ''homine'' Manzoni == === Un vita a prime vista tranquille === Alessandro Manzoni in 1870, al etate de octanta-cinque annos. Como consequentia de su stilo de vita extrememente reservate, il non es facile de inquadrar Manzoni como homine. Il viveva principalmente retirate del vita public, mantenente se estranie al principal eventos mondan del citate — salvo le frequentation del [[Salotto Maffei|salon intellectual tenite per Clara Maffei]] — e distante del participation politic active al grande motiones nationalistic del [[Risorgimento]]. Tamen, il manteneva un position culturalmente e moralmente favorabile al causa del Unification (como testifica ''Adelchi'' e ''Marzo 1821''), que lo conduceva a acceptar le nomination como senator vitalicie durante su senectute. Le ration de iste attitude, ultra su character, debe esser cercate in su continue disturbi neurotic (que ille curava con longissime promenadas e un stilo de vita extrememente regular) como agoraphobia, attaccos de panico, hypochondria, lipothymias, varie phobias, inter illos le [[demophobia|timor del turba]], le [[ceraunophobia|timor del tonitros]] e le [[hydrophobia (psychopathologia)|hydrophobia]], iste ultime comprendite como timor del poças d'aqua. Amante del vita tranquille, il menava apparentemente un vita silentiose inter Brusuglio — ubi ille se delectava con [[botanica]] e [[horticultura]] — e via del Morone, dedicate a su studios e al cura del familia. Tamen, a causa del complexos que lo affligeva, ille mesme esseva frequentemente objecto del curas de su proximos. Il cultivava insimul amicities plus proxime, ben que ille evitava nove cognoscentias con le quales se sentiva embarrassate. In le vita quotidian, ille usava principalmente le [[dialecto milanese]]. Inapte in le administration de su bens, ille monstrava al contrario grande attention al mundo circumstante, judicate con placide ironia le eventos politic e social e adoptante auto-ironia verso su proprie males. Le personas proxime sublineava su cortesia, su memoria vivissime e su capacitate discursive elegante, ben que minate per le [[balbuzie]]. === Le description physic === [[File:Alessandro Manzoni - foto.jpg|thumb|alt=Portrait photographic de Alessandro Manzoni in 1868|Portrait photographic de Alessandro Manzoni (1868)]] Le filiastero Stefano Stampa offere un portrait physiognomic assai detaliate de su patre affine, delineante etiam su movimentos e ille ''risetto'' que indicava su character ironic: {{Citation|Manzoni esseva de [[statura]] medie, sì, ma medie plus tosto alte. Io possede le mesura de su persona, e illo esseva de 1 metro, 72 centimetros e 3 millimetros… Ille esseva de corpore ''slanciate'', ma nullemente ''gracile''; plus tosto larg de spatulas e ben conformate de torso… Con belle bracchios e belle gambas, ille haberea apparite un homine integremente ben proportionate, si ille non haberea habite, non le collo curte, sed le spatulas un pauc alte verso le capite, lo que le dava un aere un pauc incurvate <nowiki>[…]</nowiki> Su testa esseva longe de esser parve <nowiki>[…]</nowiki> In su juventute ille habeva le capillos castanee <nowiki>[…]</nowiki> Le oculos de Manzoni, tamen, non esseva parve, sed de grandor ordinari, de color azur tendente al verdastro. Le fronte alte e indicante le intelligentia. Le bucca non esseva large, sed de grandor medie, e con ''labios acuminate'', sur le quales ''ordinariemente'' appareva ille risetto ben definite per Cantù, ''de qui scherza e non deride''.}} <small>(''Alessandro Manzoni. Si m'eût été donné'')</small><ref>{{Harvnb|Stampa|I, pp. 329-331}}</ref> == In le cultura de massa == {{Vide etiam|I promessi sposi#Nella cultura di massa}} [[File:Giuseppe Verdi by Giovanni Boldini.jpg|thumb|left|alt=Portrait de Giuseppe Verdi per Giovanni Boldini|[[Giovanni Boldini]], ''Portrait de Giuseppe Verdi'', 1886. Le compositor de Parma commemorava Manzoni juste un anno post su morte con su ''Missa de Requiem''.]] Le mesme die de su morte, le municipalitate de Milano decretava de dar al ''via del Giardino'', presso le qual Manzoni habeva habitate desde 1813, le nomine del scriptor; le placas con le nove designation ''Via Alessandro Manzoni'' esseva jam fixate le matino del 23 de maio.<ref>{{Cita libro|autore=[[Alfredo Comandini]]|titolo=L'Italia nei cento anni del secolo XIX (1801-1900) giorno per giorno illustrata|url=https://archive.org/details/litalianeicentoa05comauoft/mode/2up/|anno=1930-1942|editore=Antonio Vallardi|città=Milano|p=182|volume=V|capitolo=23 maggio 1873|url_capitolo=https://archive.org/details/litalianeicentoa05comauoft/page/182/mode/2up/search/manzoni}} </ref> Analogemente, le principal citates italian intitularono un via o un corso a su nomine. In [[1874]], al prime anniversario de su morte, [[Giuseppe Verdi]] dirigeva personalmente in le [[chiesa di San Marco di Milano|ecclesia de San Marco de Milano]] le [[Requiem (Verdi)|Missa de Requiem]], componite pro honorar su memoria.<ref>{{Harvnb|Barbiera|p. 274}}</ref><ref group="N">Verdi sentiva devotion verso le autor de ''I promessi sposi'', non solmente pro su prosa e su arte, ma etiam pro le alte valor moral e civil que Manzoni propugnava con su autoritate moral. Isto es demonstrate per un littera de 1867 que le compositor inviava al commun amica Clara Maffei, plen de emotion e reverentia verso Manzoni. Vide: {{Harvnb|Verdi|pp. 390-391}}.</ref> Le 22 de maio [[1883]], al decennial de su morte, in presentia del [[Tommaso di Savoia-Genova|duca de Genova]] e de un representation parlamentar, le corpore esseva transferite con un ceremonia public al [[famedio]] del [[Cimitero monumentale di Milano]], in un sepulcro de granito rubie con solmente su nomine inscripte; in le postmeridie esseva inaugurate le [[monumento ad Alessandro Manzoni (Milano)|monumento in Piazza San Fedele]], opera de [[Francesco Barzaghi]].<ref>{{Cita web|url=http://www.arte.it/opera/tomba-di-alessandro-manzoni-1693|titolo=Tomba di Alessandro Manzoni|editore=ARTE.it|accesso=26 gennaio 2026|urlmorto=no|urlarchivio=https://web.archive.org/web/20251109103705/https://www.arte.it/opera/tomba-di-alessandro-manzoni-1693}}</ref><ref>{{cita pubblicazione|data=27 maggio 1883|titolo=La festa manzoniana|rivista=Illustrazione Italiana|p=326|accesso=31 gennaio 2026|url=http://teca.bsmc.it/pub/images/materiale_a_stampa/periodico/RAV0070589/RAV0070589_1883_00021/RAV0070589_1883_00021_006.jpg|urlarchivio=https://web.archive.org/web/20171210015712/http://teca.bsmc.it/pub/images/materiale_a_stampa/periodico/RAV0070589/RAV0070589_1883_00021/RAV0070589_1883_00021_006.jpg|dataarchivio=10 dicembre 2017|urlmorto=sì}}</ref> Le 29 de decembre [[1923]], al occasion del cinquantesimo anniversario del morte, le [[Regno de Italia (1861-1946)|Regno de Italia]] emitteva un [[Cinquantenario della morte di Manzoni|serie commemorative de sex francobollos]], cedite in parte al comité promotore del celebration.<ref>Pro le detalios super le serie philatelic, vide le articulo: [[Cinquantenario della morte di Manzoni]].</ref> [[File:Sergio Mattarella at the 150th anniversary of Alessandro Manzoni's death - Milan 22 May 2023 - 01.jpg|thumb|right|alt=Sergio Mattarella al Famedio de Milano in 2023|Sergio Mattarella in visita al Famedio le 22 de maio 2023, al occasion del centocinquantesimo anniversario del morte de Manzoni.]] Anque in le secunde medietate del vintesimo seculo e in le prime annos del 2000, le figura de Manzoni esseva evocate in occasiones plus o minus official: in 1973 esseva celebrate le prime centenario de su disparition e, in iste occasion, [[papa Paolo VI]] inviava al [[cardinale]] e [[arcevescovo de Milano]] [[Giovanni Colombo (cardinale)|Giovanni Colombo]] un message in le qual le pontifice brescian refaceva le percurso existential e christian del scriptor.<ref>{{Cita web|url=https://www.vatican.va/content/paul-vi/it/speeches/1973/may/documents/hf_p-vi_spe_19730519_centenario-manzoni.html|titolo=Nel I centenario della morte di Alessandro Manzoni, 19 maggio 1973 {{!}} Paolo VI|sito=[www.vatican.va|accesso=31](http://www.vatican.va|accesso=31) gennaio 2026}}</ref> In ultra, alcun [[500 lire "Manzoni"|liras con su profilo esseva coniate al occasion del bicentenario de su nascentia]] (1985). Al centocinquantesimo anniversario de su disparition, celebrate in 2023, Manzoni esseva commemorate al nivello national tanto per le [[Parlamento italiano|Parlamento]]<ref>{{Cita web|autore=Pierfranco Bruni|url=https://www.corrierenazionale.net/2024/01/16/manzoni-150-presentato-alla-camera-dei-deputati-a-roma/|titolo=“Manzoni 150” presentato alla Camera dei Deputati a Roma|editore=Il Corriere Nazionale|data=16 gennaio 2024|accesso=2 gennaio 2025}}</ref> como per le [[Presidente della Repubblica Italiana|capo del Stato]] [[Sergio Mattarella]], qui visitava le [[Cimitero monumentale di Milano|Famedio]] pro commemorar le homine de litteras.<ref>{{Cita web|lingua=it|autore=Segretariato generale della Presidenza della Repubblica-Servizio sistemi informatici|url=https://www.quirinale.it/elementi/89670|titolo=150° anniversario della morte di Alessandro Manzoni|sito=Quirinale|accesso=2025-01-02}}</ref> In ultra, gratias al intervention del [[Centro nazionale di studi manzoniani]]<ref>{{Cita web|url=https://www.casadelmanzoni.it/content/manifestazioni-il-150esimo-anniversario-dalla-morte-di-manzoni|titolo=MANIFESTAZIONI PER IL 150ESIMO ANNIVERSARIO DALLA MORTE DI MANZONI {{!}} Casa Manzoni|sito=[www.casadelmanzoni.it|accesso=2025-01-02](http://www.casadelmanzoni.it|accesso=2025-01-02)}}</ref> e al sensibilitate del archiepiscopato milanese,<ref>{{Cita web|lingua=it-IT|url=https://www.chiesadimilano.it/news/arte-cultura/omaggio-a-manzoni-nel-duomo-di-milano-1778422.html|titolo=Omaggio a Manzoni nel Duomo di Milano – Chiesa di Milano|accesso=2025-01-02}}</ref> esseva organise alcun eventos pro commemorar Manzoni: le publication del edition critic de ''I promessi sposi'' e del ''[[Osservazioni sulla morale cattolica]]'', per exemplo, per le prime; e le lectura in le Duomo, del 9 de maio al 31 de maio 2023, del romanzo. Finalmente, rememora le [[parodie]] de ''I promessi sposi'' ([[I promessi sposi (Quartetto Cetra)|celle del Quartetto Cetra in 1985]] e [[I promessi sposi (miniserie televisiva 1990)|celle de ''Il Trio'' in 1990]]) e le varie adaptationes televisive, ab [[I promessi sposi (miniserie televisiva 1967)|celle de 1967]] usque al [[I promessi sposi (miniserie televisiva 1989)|adaptation dirigite per Salvatore Nocita in 1989]]. In 2023, al occasion del 150e anniversario del disparition de Alessandro Manzoni, esseva coniate un moneta commemorative de [[2 euro commemorativi|2 euros]] que representa le effigie del scriptor.<ref>{{Cita web|url=https://eurocollezione.altervista.org/_ITALIA_/_2_euro_2023_commemorativo_Manzoni.htm|titolo=ITALIA 2023 : 2 € commemorativo "150º anniv. morte Alessandro Manzoni"|sito=eurocollezione.altervista.org|accesso=2025-11-14}}</ref> == Notas == <references group="N"/> {{Ref}} == Bibliographia == * {{Harvard reference |Surname=Accame Bobbio |Given=Aurelia |Title=La crisi manzoniana del 1817 |Year=1960 |Publisher=Le Monnier |Place=Firenze}} * {{Harvard reference |Surname=Albani |Given=Paolo |Title=Genio e follia di Alessandro Manzoni |Year=2012 |Journal=Il caffè illustrato |Issue=64-65 |URL=http://www.paoloalbani.it/GeniofolliaManzoni.html |Access-date=31 luglio 2015}} * {{Harvard reference |Title=Alberi Genealogici delle Case Nobili di Milano |Year=2008 |Publisher=Orsini de Marzo |Place=Milano |Editor=Società Storica Lombarda |ISBN=978-88-7531-087-5}} * {{Harvard reference |Surname=Albertario (don) |Given=Davide |Chapter=Il giansenista ha messo alla luce il liberale |Title=Manzoni pro e contro - Ottocento |Year=1975 |Editor=Giancarlo Vigorelli |Publisher=Istituto propaganda libraria |Place=Milano |Pages=443–462}} * {{Harvard reference |Surname=Angelini |Given=Cesare |Authorlink=Cesare Angelini |Title=Il dono del Manzoni |Year=1924 |Publisher=Vallecchi |Place=Firenze}} * {{Harvard reference |Surname=Angelini |Given=Cesare |Authorlink=Cesare Angelini |Title=Invito al Manzoni |Year=1968 |Publisher=La Scuola Editrice |Place=Brescia}} * {{Harvard reference |Surname=Angelini |Given=Cesare |Authorlink=Cesare Angelini |Title=Capitoli sul Manzoni vecchi e nuovi |Year=1969 |Publisher=Mondadori |Place=Milano}} * {{Harvard reference |Surname=Arrigoni |Given=Giuseppe |Title=Notizie storiche della Valsassina e delle terre limitrofe dalla più remota fino alla presente età |Year=1840 |Publisher=coi tipi di Luigi di Giacomo Pirola |Place=Milano |URL=https://books.google.it/books?id=NTu6A9OFB0MC&printsec=frontcover&hl=it#v=onepage&q&f=false |Access-date=20 ottobre 2015}} * {{Harvard reference |Surname=Azzolin |Given=Giovanni |Title=Manzoni e i gesuiti della "Civiltà cattolica" |Year=1992 |Publisher=UCIIM |Place=Roma}} * {{Harvard reference |Surname=Badini Confalonieri |Given=Luca |Chapter=Presenza dei cattolici reazionari. Qualche riflessione a partire da Manzoni (con nuovi documenti su Manzoni e Lamennais) |Title=L’officina letteraria e culturale dell’età mazziniana (1815-1870). Giornate di studio |Year=2013 |Editor=Q. Marini |Publisher=Città del Silenzio Edizioni |Place=Novi Ligure |Pages=165–181 |URL=https://www.academia.edu/4070255/Presenza_dei_cattolici_reazionari._Qualche_riflessione_a_partire_da_Manzoni_con_nuovi_documenti_su_Manzoni_e_Lamennais_ |Access-date=22 ottobre 2015 |ISBN=978-88-97273-05-9}} * {{Harvard reference |Surname=Barbiera |Given=Raffaello |Title=Il salotto della contessa Maffei e la società milanese (1834-1886) |Year=1895 |Edition=4 |Publisher=Fratelli Treves |Place=Milano |URL=https://archive.org/stream/ilsalottodellaco00barb#page/n9/mode/2up |Access-date=2 ottobre 2015}} * {{Harvard reference |Surname=Beltrami |Given=Luca |Title=Alessandro Manzoni |Year=1898 |Publisher=Hoepli |Place=Milano |URL=https://archive.org/stream/alessandromanzo00beltgoog#page/n8/mode/2up |Access-date=19 luglio 2015}} * {{Harvard reference |Surname=Bertini |Given=Diego Maria |Title=Revisione de 'La lingua di Manzoni. Avviamento alle prose manzoniane' |Year=1994 |Journal=Aevum |Volume=68 |Issue=3 |Pages=812–818 |Publisher=Vita e Pensiero |URL=https://www.jstor.org/stable/20860448?seq=1#page_scan_tab_contents |Access-date=7 settembre 2015}} * {{Harvard reference |Surname=Bognetti |Given=Gian Piero |Title=Manzoni giovane |Year=1977 |Publisher=Guida Editori |Place=Napoli}} * {{Harvard reference |Surname=Boneschi |Given=Marta |Title=Quel che il cuore sapeva: Giulia Beccaria, i Verri e i Manzoni |Year=2005 |Publisher=Mondadori |Place=Milano |ISBN=88-04-54779-0}} * {{Harvard reference |Surname=Bonfiglioli |Given=Giorgio |Title=Manzoni, la vita e le opere |Year=1949 |Publisher=Genio |Place=Milano}} * {{Harvard reference |Title=Carteggio fra Alessandro Manzoni e Antonio Rosmini |Year=1901 |Editor=Giulio Bonola |Publisher=L.F. Cogliati |Place=Milano |URL=https://archive.org/details/carteggiofraale00rosmgoog/page/n9/mode/2up}} * {{Harvard reference |Surname=Bracalini |Given=Romano |Title=La regina Margherita |Year=1983 |Publisher=Rizzoli |Place=Milano}} * {{Harvard reference |Surname=Calvi |Given=Felice |Title=Il patriziato milanese |Year=1875 |Edition=2 |Publisher=Andrea Mosconi libraio |Place=Milano |URL=https://archive.org/stream/ilpatriziatomila00calv#page/n3/mode/2up |Access-date=20 ottobre 2015}} * {{Harvard reference |Surname=Cantù |Given=Cesare |Title=Alessandro Manzoni. Reminiscenze di Cesare Cantù |Year=1885 |Publisher=Fratelli Treves |Place=Milano |URL=https://archive.org/stream/alessandromanzon01cantuoft#page/n7/mode/2up |Access-date=9 agosto 2015}} * {{Harvard reference |Surname=Carcano |Given=Giulio |Title=Vita di Alessandro Manzoni |Year=1873 |Publisher=Fr.lli Rechiedei |Place=Milano |URL=https://books.google.it/books?id=XXfZAAAAIAAJ&printsec=frontcover&hl=it#v=onepage&q&f=false |Access-date=19 luglio 2015}} * {{Harvard reference |Surname=Citati |Given=Pietro |Title=Manzoni |Year=1980 |Publisher=Mondadori |Place=Milano}} * {{Harvard reference |Surname=Cousin |Given=Victor |Title=Cours d'histoire de la philosophie morale, professé à la faculté des lettres en 1819 et 1820 |Year=1841 |Publisher=Ladrange |Place=Paris |URL=https://archive.org/details/coursdhistoired02cousgoog/page/n5/mode/2up |Access-date=3 gennaio 2024}} * {{Harvard reference |Surname=Croce |Given=Benedetto |Authorlink=Benedetto Croce |Title=Note sulla poesia italiana e straniera del secolo decimonono. XIV. Manzoni |Year=1921 |Journal=La Critica |Volume=19 |Issue=5 |Pages=257–269 |URL=https://rosa.uniroma1.it/rosa00/index.php/la_critica/article/view/7564/7546}} * {{Harvard reference |Surname=Croce |Given=Benedetto |Title=Il Manzoni nel cuore dei clericali |Year=1941 |Journal=La Critica. Rivista di Letteratura, Storia e Filosofia |Volume=39 |Issue=1 |Pages=386–387 |Publisher=Direzione della Critica |Place=Napoli |URL=https://ojs.uniroma1.it/index.php/lacritica/article/download/6411/6394 |Access-date=6 luglio 2018}} * {{Harvard reference |Surname=Croce |Given=Benedetto |Chapter=Tornando sul Manzoni |Title=Terze pagine sparse |Year=1955 |Orig-year=1952 |Publisher=Laterza |Place=Bari}} * {{Harvard reference |Title=Cronaca contemporanea. Roma — (Nostra Corrispondenza) — Alessandro Manzoni e Giuseppe Puccianti |Year=1873 |Journal=La Civiltà cattolica |Volume=8}} * {{Harvard reference |Surname=de Feo |Given=Italo |Title=Manzoni. L'uomo e l'opera |Year=1971 |Publisher=Arnoldo Mondadori Editori |Place=Milano}} * {{Harvard reference |Surname=De Gubernatis |Given=Angelo |Title=Alessandro Manzoni - Studio biografico |Year=1879 |Publisher=Le Monnier |Place=Firenze |URL=https://archive.org/stream/alessandromanzo00gubegoog#page/n10/mode/2up |Access-date=6 gennaio 2015}} * {{Harvard reference |Title=Dizionario geografico-storico-statistico-commerciale degli Stati di S.M. il Re di Sardegna |Year=1842 |Editor=Goffredo Casalis |Volume=10 |Publisher=G. Maspero Libraio e Cassone e Marzorati Tipografi |Place=Torino |URL=https://books.google.it/books?id=VwgUAAAAQAAJ&printsec=frontcover&hl=it#v=onepage&q&f=true |Access-date=3 gennaio 2015}} * {{Harvard reference |Surname=Fabris |Given=Cristoforo |Title=Memorie manzoniane |Year=1901 |Publisher=Cogliati |Place=Milano |URL=https://archive.org/stream/memoriemanzonia00fabrgoog#page/n4/mode/2up |Access-date=19 luglio 2015}} * {{Harvard reference |Surname=Ferroni |Given=Giulio |Title=Il Romanticismo e Manzoni: Restaurazione e Risorgimento (1815-1861) |Year=2006 |Editor=Giulio Ferroni |Volume=10 |Publisher=Mondadori |Place=Milano}} * {{Harvard reference |Surname=Floriani |Given=Piero |Title=Manzóni, Alessandro |Year=2016 |Journal=Dizionario Biografico degli Italiani |Volume=Treccani}} * {{Harvard reference |Surname=Forti |Given=Fiorenzo |Title=Manzoni e il rifiuto dell'idillio |Year=1973 |Journal=Giornale storico della letteratura italiana |Volume=150 |Issue=472 |Pages=481–514}} * {{Harvard reference |Surname=Frare |Given=Pierantonio |Title=La condanna etica e civile dell'Ottocento nei confronti del Barocco |Year=2004 |Journal=Italianistica: Rivista di letteratura italiana |Volume=33 |Issue=1 |Pages=147–165 |Publisher=Accademia Editoriale |URL=https://www.jstor.org/stable/23935366 |Access-date=30 marzo 2024}} * {{Harvard reference |Surname=Gadda |Given=Carlo Emilio |Chapter=Apologia manzoniana |Title=Manzoni pro e contro - Novecento, 1 |Year=1975 |Editor=Giancarlo Vigorelli |Volume=2 |Publisher=Istituto propaganda libraria |Place=Milano |Pages=333–343}} * {{Harvard reference |Surname=Galletti |Given=Alfredo |Title=Alessandro Manzoni |Year=1944 |Publisher=Corticelli |Place=Milano}} * {{Harvard reference |Surname=Gentile |Given=Giovanni |Authorlink=Giovanni Gentile |Title=Alessandro Manzoni |Year=1923 |Series=Manzoni e Leopardi |Publisher=Fratelli Treves |Place=Milano |Pages=1–30}} * {{Harvard reference |Surname=Ginzburg |Given=Natalia |Title=La famiglia Manzoni |Year=1989 |Publisher=Einaudi |Place=Torino |ISBN=88-06-11568-5}} * {{Harvard reference |Surname=Giordano |Given=Alberto |Title=Manzoni. La vita il pensiero i testi esemplari |Year=1973 |Publisher=Accademia |Place=Milano}} * {{Harvard reference |Surname=Giudice |Given=Aldo |Surname2=Bruni |Given2=Giovanni |Title=Ottocento |Year=1973 |Volume=3 |Publisher=Paravia |Place=Torino |Series=Problemi e scrittori della letteratura italiana}} * {{Harvard reference |Surname=Guglielmino |Given=Salvatore |Authorlink=Salvatore Guglielmino |Surname2=Grosser |Given2=Hermann |Chapter=Alessandro Manzoni |Title=Il sistema letterario. Guida alla storia letteraria e all'analisi testuale |Volume=Ottocento |Edition=2 |Place=Milano |Publisher=Principato |Year=1994 |Pages=221–237 |ISBN=88-416-1354-8}} * {{Harvard reference |Surname=Langella |Given=Giuseppe |Chapter=Il mistero della Salvezza. Sul primo abbozzo della "Pentecoste" |Title=Studi di letteratura italiana in onore di Francesco Mattesini |Year=2000 |Editor=Enrico Elli e Giuseppe Langella |Publisher=Vita e Pensiero |Place=Milano |Pages=141–184 |ISBN=88-343-0400-4 |URL=https://books.google.it/books?id=ysmZ67cdFKgC&pg=PA141 |Access-date=3 agosto 2015}} * {{Harvard reference |Surname=Lioce |Given=Francesco |Title=PISANI DOSSI, Alberto Carlo |Year=2015 |Journal=Dizionario Biografico degli Italiani |Volume=84 |Publisher=Istituto della enciclopedia italiana |Place=Roma |ISBN=978-88-12-00032-6 |URL=http://www.treccani.it/enciclopedia/pisani-dossi-alberto-carlo_(Dizionario-Biografico)/ |Access-date=17 marzo 2017}} * {{Harvard reference |Surname=Macchia |Given=Giovanni |Title=Manzoni e la via del romanzo |Year=1994 |Publisher=Adelphi |Place=Milano |ISBN=88-459-1052-0}} * {{Harvard reference |Surname=Manzoni |Given=Alessandro |Editor=Giovanni Sforza |Title=Epistolario |Year=1882 |Publisher=Libreria di educazione e di istruzione Paolo Carrara editore |Place=Milano |Volume=vol. 1 (1803-1839) |URL=https://books.google.it/books?id=498vAAAAMAAJ&printsec=frontcover#v=onepage&q&f=false}} * {{Harvard reference |Surname=Manzoni |Given=Alessandro |Editor=Maurizio Vitale |Title=Scritti linguistici |Year=1990 |Publisher=Unione tipografico-editrice torinese |Place=Torino}} * {{Harvard reference |Surname=Marazzini |Given=Claudio |Title=Questione della lingua |Year=2011 |Journal=Enciclopedia dell'Italiano |Publisher=Istituto dell'Enciclopedia Italiana |Place=Roma |URL=http://www.treccani.it/enciclopedia/questione-della-lingua_(Enciclopedia-dell'Italiano)/ |Access-date=31 agosto 2015 |ISBN=978-88-12-00040-1}} * {{Harvard reference |Surname=Marchese |Given=Angelo |Title=Guida alla lettura di Manzoni |Year=1987 |Publisher=Mondadori |Place=Milano |ISBN=88-04-29773-5}} * {{Harvard reference |Surname=Farinelli |Given=Giuseppe |Authorlink=Giuseppe Farinelli (storico della letteratura) |Surname2=Mazza Tonucci |Given2=Antonia |Surname3=Paccagnini |Given3=Ermanno |Chapter=Alessandro Manzoni |Title=La letteratura italiana dell'Ottocento |Year=2002 |Publisher=Carocci |Place=Roma |Pages=79–116 |ISBN=88-430-2227-X}} * {{Harvard reference |Surname=Millefiorini |Given=Pietro |Title=Provando e riprovando: impegno, politica ed etica nella grande letteratura italiana |Year=2009 |Publisher=Jaca book |Place=Milano |ISBN=978-88-16-40874-6 |URL=https://books.google.it/books?id=i-MAfg-qdjwC&pg=PA173 |Access-date=3 agosto 2015}} * {{Harvard reference |Surname=Momigliano |Given=Attilio |Authorlink=Attilio Momigliano |Title=Alessandro Manzoni |Year=1933 |Edition=3 |Publisher=Casa editrice Giuseppe Principato |Place=Messina-Milano}} * {{Harvard reference |Title=Il giansenismo e l'Università di Pavia. Studi in ricordo di Pietro Stella (Pavia, 22 maggio 2009) |Year=2012 |Editor=Simona Negruzzo |Publisher=Cisalpino |Place=Milano |ISBN=978-88-205-1034-3 |URL=https://www.academia.edu/5069540}} * {{Harvard reference |Surname=Nigro |Given=Salvatore S. |Title=Manzoni |Year=1988 |Edition=2 |Series=Letteratura italiana Laterza |Volume=41 |Publisher=Editori Laterza |Place=Roma-Bari |ISBN=88-420-0945-8 |URL=https://archive.org/details/manzoni0000nigr}} * {{Harvard reference |Surname=Orlandi |Given=Andrea |Title=Le famiglie della Valsassina |Year=1932 |Publisher=Tip. La Grafica |Place=Lecco}} * {{Harvard reference |Surname=Parenti |Given=Marino |Title=Immagini della vita e dei tempi di Alessandro Manzoni |Year=1973 |Publisher=Sansoni |Place=Firenze}} * {{Harvard reference |Surname=Parisi |Given=Luciano |Title=Il tema della Provvidenza in Manzoni |Year=1999 |Journal=MLN |Volume=114 |Issue=1 |Pages=83–105 |Publisher=The Johns Hopkins University Press |URL=https://www.jstor.org/stable/3251294 |Access-date=4 settembre 2015}} * {{Harvard reference |Surname=Pascoli |Given=Giovanni |Authorlink=Giovanni Pascoli |Title=L'eco d'una notte mitica |Year=1896 |Journal=La vita italiana |Volume=2 |Issue=7 |Pages=1–8 |URL=https://books.google.it/books?id=HOUaAAAAYAAJ&pg=PA1}} * {{Harvard reference |Surname=Passerin d'Entrèves |Given=Alessandro |Chapter=Il "nostro" Manzoni |Title=Dante politico e altri saggi |Year=1955 |Publisher=Einaudi |Place=Torino}} * {{Harvard reference |Surname=Pensa |Given=Pietro |Title=Famiglia Manzoni: quel ramo del casato |Year=1985 |Journal=Broletto |Volume=2 |Pages=62–69 |Place=Como |URL=http://pietro.pensa.it/Famiglia_Manzoni:_quel_ramo_del_casato |Access-date=23 luglio 2015}} * {{Harvard reference |Surname=Pini |Given=Enzo |Title=I Manzoni dalla Valsassina alla Martesana |Year=2009 |Journal=Storia in Martesana |Issue=2 |URL=http://www.bibliomilanoest.it/storiainmartesana/pdf/numero02/pini_enzo_i_manzoni.pdf |Access-date=11 marzo 2016}} * {{Harvard reference |Surname=Piumati |Given=Alessandro |Title=La vita e le opere di Alessandro Manzoni |Year=1886 |Publisher=Paravia |Place=Torino |URL=https://archive.org/stream/lavitaeleopered00piumuoft#page/n3/mode/2up |Access-date=6 gennaio 2015}} * {{Harvard reference |Title=Manzoni cent'anni dopo |Year=1974 |Editor=Provincia di Milano |Place=Milano}} * {{Harvard reference |Surname=Radius |Given=Emilio |Title=Vita di Alessandro Manzoni |Year=1960 |Edition=2 |Orig-year=1959 |Publisher=Rizzoli |Place=Milano}} * {{Harvard reference |Surname=Raimondi |Given=Ezio |Authorlink=Ezio Raimondi |Title=Alessandro Manzoni e il Romanticismo |Year=1967 |Journal=Lettere Italiane |Volume=19 |Issue=4 |Pages=441–456}} * {{Harvard reference |Surname=Raimondi |Given=Ezio |Title=Il Romanzo senza idillio |Year=1974 |Publisher=Einaudi |Place=Torino |ISBN=88-06-40246-3}} * {{Harvard reference |Surname=Riconda |Given=Giuseppe |Title=Manzoni e Rosmini |Year=2005 |Publisher=Fondazione nazionale Giuseppe Capograssi - Centro internazionale di studi rosminiani |Place=Roma - Stresa}} * {{Harvard reference |Surname=Stampa |Given=Stefano |Title=Alessandro Manzoni: la sua famiglia, i suoi amici |Year=1885 |Publisher=U. Hoepli |Place=Milano |URL=https://archive.org/stream/alessandromanzon00stamuoft#page/n7/mode/2up |Access-date=9 agosto 2015}} * {{Harvard reference |Surname=Tellini |Given=Gino |Title=Manzoni |Year=2007 |Publisher=Salerno Editrice |Place=Roma |ISBN=978-88-8402-572-2}} * {{Harvard reference |Surname=Tommaseo |Given=Niccolò |Authorlink=Niccolò Tommaseo |Title=Colloqui col Manzoni di N. Tommaseo, G. Borri, R. Bonghi; seguiti da Memorie Manzoniane di Cristoforo Fabris |Year=1954 |Editor=Giovanni Titta Rosa |Publisher=Ceschina |Place=Milano}} * {{Harvard reference |Surname=Tonelli |Given=Luigi |Title=Manzoni |Year=1984 |Orig-year=1928 |Publisher=Dall'Oglio |Place=Milano}} * {{Harvard reference |Surname=Tortoreto |Given=Alessandro |Title=Manzoni e Leopardi |Year=1971 |Journal=Aevum |Volume=45 |Issue=3 |Pages=322–336}} * {{Harvard reference |Surname=Trombatore |Given=Gaetano |Authorlink=Gaetano Trombatore |Title=L'esordio del Manzoni |Year=1957 |Journal=Giornale storico della letteratura italiana |Volume=134 |Issue=406}} * {{Harvard reference |Surname=Trombatore |Given=Gaetano |Title=I sonetti e le odi giovanili di Alessandro Manzoni e l'idillio "Adda" |Year=1961 |Journal=Giornale Storico della Letteratura Italiana |Volume=138 |Issue=422}} * {{Harvard reference |Editor=Carlo Varotti |Title=Manzoni. Profilo e antologia critica |Year=2006 |Series=La letteratura italiana diretta da Ezio Raimondi |Publisher=Bruno Mondadori |Place=Milano |ISBN=88-424-9229-9 |URL=https://books.google.it/books?id=jwrOcv4UkPoC&printsec=frontcover#v=onepage&q&f=false}} * {{Harvard reference |Surname=Venosta |Given=Felice |Title=Alessandro Manzoni. Cenni sulla vita e le sue opere |Year=1873 |Publisher=Carlo Barbini |Place=Milano |URL=https://books.google.it/books?id=d_o9AQAAIAAJ&pg=PA154 |Access-date=3 agosto 2015}} * {{Harvard reference |Surname=Verdi |Given=Giuseppe |Authorlink=Giuseppe Verdi |Chapter="Voi siete un santo" |Title=Manzoni pro e contro - Ottocento |Year=1975 |Editor=Giancarlo Vigorelli |Publisher=Istituto propaganda libraria |Place=Milano |Pages=390–391}} * {{Harvard reference |Title=Onoranze funebri ad Alessandro Manzoni |Year=1874 |Editor=Municipio di Milano |Place=Milano |URL=https://books.google.it/books?id=4JoZAAAAYAAJ&printsec=frontcover&hl=it#v=onepage&q&f=false |Access-date=16 marzo 2017}} [[Categoria:Alessandro Manzoni| ]] [[Categoria:Cavalleros del Ordine del Sanctos Mauricio e Lazaro]] [[Categoria:Cavalleros del Ordine de Sancto Joseph]] [[Categoria:Cavalleros del Ordine Pour le Mérite]] [[Categoria:Cavalleros de grande croce del Ordine del Corona de Italia]] [[Categoria:Sepultate in le Cimiterio Monumental de Milano]] [[Categoria:Membros del Accademia del Scientias de Torino]] [[Categoria:Poetas romantic]] [[Categoria:Scriptor romantice]] [[Categoria:Scriptor catholic]] [[Categoria:Scriptor del realismo]] [[Categoria:Personas ligate al Accademia Roveretana del Agiati]] [[Categoria:Academicos del Crusca]] [[Categoria:Senatores del VII legislatura del Regno de Sardinia]] [[Categoria:Senatores del VIII legislatura del Regno de Italia]] [[Categoria:Senatores del IX legislatura del Regno de Italia]] [[Categoria:Senatores del X legislatura del Regno de Italia]] [[Categoria:Senatores del XI legislatura del Regno de Italia]] [[Categoria:Personalitates commemorate con funerales de Stato]] 2lz0iv9q98cq2yza222ajz625oi8qyj 1 61205 699301 2026-08-28T08:10:28Z Interlingvisto 60932 Pagina create con “{{infocassa initia}} {{IC eminente}} {{infocassa fini}} ~~~~” 699301 wikitext text/x-wiki {{infocassa initia}} {{IC eminente}} {{infocassa fini}} [[Usator:Interlingvisto|Interlingvisto]] ([[Discussion Usator:Interlingvisto|discussion]]) 08:10, 28 augusto 2026 (UTC) kgvanljadyqr4vy2dvkwmuxvgf0x9mu 1 61206 699302 2026-08-28T08:10:30Z Interlingvisto 60932 Pagina create con “{{infocassa initia}} {{IC eminente}} {{infocassa fini}} ~~~~” 699302 wikitext text/x-wiki {{infocassa initia}} {{IC eminente}} {{infocassa fini}} [[Usator:Interlingvisto|Interlingvisto]] ([[Discussion Usator:Interlingvisto|discussion]]) 08:10, 28 augusto 2026 (UTC) kgvanljadyqr4vy2dvkwmuxvgf0x9mu 10 61207 699307 2026-08-28T08:30:26Z Interlingvisto 60932 Pagina create con “<cite style="font-style:normal" {{#if: {{{Ref|}}} |{{#ifeq:{{{Ref}}}|none||id="{{{Ref}}}"}} |{{#if: {{{Surname|{{{Last|{{{Surname1|{{{Last1}}}}}}}}}}}} |id="CITEREF{{{Surname1|{{{Last1|{{{Surname|{{{Last}}}}}}}}}}}}{{{Surname2|{{{Last2|}}}}}}{{{Surname3|{{{Last3|}}}}}}{{{Surname4|{{{Last4|}}}}}}{{{Year}}}" }} }}>{{#if: {{{Surname|{{{Last|{{{Surname1|{{{Last1|{{{Author|{{{Author1}}}}}}}}}}}}}}}}}} |{{#if: {{{Authorlink|{{{Authorlink1|...” 699307 wikitext text/x-wiki <cite style="font-style:normal" {{#if: {{{Ref|}}} |{{#ifeq:{{{Ref}}}|none||id="{{{Ref}}}"}} |{{#if: {{{Surname|{{{Last|{{{Surname1|{{{Last1}}}}}}}}}}}} |id="CITEREF{{{Surname1|{{{Last1|{{{Surname|{{{Last}}}}}}}}}}}}{{{Surname2|{{{Last2|}}}}}}{{{Surname3|{{{Last3|}}}}}}{{{Surname4|{{{Last4|}}}}}}{{{Year}}}" }} }}>{{#if: {{{Surname|{{{Last|{{{Surname1|{{{Last1|{{{Author|{{{Author1}}}}}}}}}}}}}}}}}} |{{#if: {{{Authorlink|{{{Authorlink1|}}}}}} |{{enlace artículo |{{{Authorlink1|{{{Authorlink}}}}}} |{{{Author1|{{{Author |{{{Surname1|{{{Last1|{{{Surname|{{{Last}}}}}}}}}}}}{{#if: {{{Given|{{{First|{{{Given1|{{{First1|{{{Initials|{{{Initials1|}}}}}}}}}}}}}}}}}} |, {{{Initials1|{{{Given1|{{{First1|{{{Initials|{{{Given|{{{First}}}}}}}}}}}}}}}}}} }} }}}}}} }} |{{{Author1|{{{Author |{{{Surname1|{{{Last1|{{{Surname|{{{Last}}}}}}}}}}}}{{#if: {{{Given|{{{First|{{{Given1|{{{First1|{{{Initials|{{{Initials1}}}}}}}}}}}}}}}}}} |, {{{Initials1|{{{Given1|{{{First1|{{{Initials|{{{Given|{{{First}}}}}}}}}}}}}}}}}} }} }}}}}} }}{{#if: {{{Surname2|{{{Last2|{{{Author2|}}}}}}}}} |{{#if: {{{Author3|{{{Surname3|{{{Last3|}}}}}}}}} |,&#32; |&#32;&amp;&#32; }}{{#if: {{{Authorlink2|}}} |{{enlace artículo |{{{Authorlink2}}} |{{{Author2|{{{Surname2|{{{Last2|}}}}}}{{#if:{{{Given2|{{{First2|{{{Initials2|}}}}}}}}}|, {{{Initials2|{{{Given2|{{{First2}}}}}}}}}}}}}} }} |{{{Author2|{{{Surname2|{{{Last2|}}}}}}{{#if:{{{Given2|{{{First2|{{{Initials2|}}}}}}}}}|, {{{Initials2|{{{Given2|{{{First2}}}}}}}}}}}}}} }}{{#if: {{{Surname3|{{{Last3|{{{Author3|}}}}}}}}} |&#32;&amp; {{#if: {{{Authorlink3|}}} |{{enlace artículo |{{{Authorlink3}}} |{{{Author3|{{{Surname3|{{{Last3|}}}}}}{{#if:{{{Given3|{{{First3|{{{Initials3|}}}}}}}}}|, {{{Initials3|{{{Given3|{{{First3}}}}}}}}}}}}}} }} |{{{Author3|{{{Surname3|{{{Last3|}}}}}}{{#if:{{{Given3|{{{First3|{{{Initials3|}}}}}}}}}|, {{{Initials3|{{{Given3|{{{First3}}}}}}}}}}}}}} }}{{#if: {{{Surname4|{{{Last4|{{{Author4|}}}}}}}}} |, et al. }} }} }} |… }} ({{{Year}}}){{#if: {{{Journal|{{{Periodical|}}}}}} |{{#if: {{{Title|}}} |, {{Obra citada/enlace|1={{{URL|}}}|2="{{{Title}}}"}} }}, ''{{{Journal|{{{Periodical}}}}}}''{{#if: {{{Volume|}}} |, vol. {{{Volume}}} }}{{#if: {{{Issue|{{{Number|}}}}}} |, no. {{{Number|{{{Issue}}}}}} }}{{#if: {{{Pages|}}} |, pp. {{{Pages}}} |{{#if: {{{Page|}}} |, p. {{{Page}}} }} }} |{{#if: {{{Chapter|{{{Contribution|}}}}}} |, {{Obra citada/enlace|1={{{URL|}}}|2="{{{Chapter|{{{Contribution}}}}}}"}} in {{#if: {{{Editor|}}} |{{{Editor}}}, ed.,&#32; }}''{{{Title}}}''{{#if: {{{Edition|}}} |&#32;({{{Edition}}} ed.) }}{{#if: {{{Publisher|}}} |, {{{Publisher}}} }}{{#if: {{{Place|}}} |, {{{Place}}} }}{{#if: {{{ISBN|{{{ID|}}}}}} |, {{{ID|ISBN {{{ISBN}}}}}} }}{{#if: {{{Pages|}}} |, pp. {{{Pages}}} |{{#if: {{{Page|}}} |, p. {{{Page}}} }} }} |{{#if: {{{Title|}}} |, {{Obra citada/enlace|1={{{URL|}}}|2=''{{{Title}}}''}} }}{{#if: {{{Edition|}}} |&#32;({{{Edition}}} ed.) }}{{#if: {{{Publisher|}}} |, {{{Publisher}}} }}{{#if: {{{Place|}}} |, {{{Place}}} }}{{#if: {{{ISBN|{{{ID|}}}}}} |, {{{ID|ISBN {{{ISBN}}}}}} }} }} }}{{#if: {{{Access-date|}}} |&#32;<nowiki>[</nowiki>{{{Access-date}}}<nowiki>]</nowiki> }}</cite><noinclude>{{documentación}}</noinclude> hcyaf0un94pc08m9cpybunb1zp25r91 699308 699307 2026-08-28T08:30:48Z Interlingvisto 60932 699308 wikitext text/x-wiki <cite style="font-style:normal" {{#if: {{{Ref|}}} |{{#ifeq:{{{Ref}}}|none||id="{{{Ref}}}"}} |{{#if: {{{Surname|{{{Last|{{{Surname1|{{{Last1}}}}}}}}}}}} |id="CITEREF{{{Surname1|{{{Last1|{{{Surname|{{{Last}}}}}}}}}}}}{{{Surname2|{{{Last2|}}}}}}{{{Surname3|{{{Last3|}}}}}}{{{Surname4|{{{Last4|}}}}}}{{{Year}}}" }} }}>{{#if: {{{Surname|{{{Last|{{{Surname1|{{{Last1|{{{Author|{{{Author1}}}}}}}}}}}}}}}}}} |{{#if: {{{Authorlink|{{{Authorlink1|}}}}}} |{{enlace artículo |{{{Authorlink1|{{{Authorlink}}}}}} |{{{Author1|{{{Author |{{{Surname1|{{{Last1|{{{Surname|{{{Last}}}}}}}}}}}}{{#if: {{{Given|{{{First|{{{Given1|{{{First1|{{{Initials|{{{Initials1|}}}}}}}}}}}}}}}}}} |, {{{Initials1|{{{Given1|{{{First1|{{{Initials|{{{Given|{{{First}}}}}}}}}}}}}}}}}} }} }}}}}} }} |{{{Author1|{{{Author |{{{Surname1|{{{Last1|{{{Surname|{{{Last}}}}}}}}}}}}{{#if: {{{Given|{{{First|{{{Given1|{{{First1|{{{Initials|{{{Initials1}}}}}}}}}}}}}}}}}} |, {{{Initials1|{{{Given1|{{{First1|{{{Initials|{{{Given|{{{First}}}}}}}}}}}}}}}}}} }} }}}}}} }}{{#if: {{{Surname2|{{{Last2|{{{Author2|}}}}}}}}} |{{#if: {{{Author3|{{{Surname3|{{{Last3|}}}}}}}}} |,&#32; |&#32;&amp;&#32; }}{{#if: {{{Authorlink2|}}} |{{enlace artículo |{{{Authorlink2}}} |{{{Author2|{{{Surname2|{{{Last2|}}}}}}{{#if:{{{Given2|{{{First2|{{{Initials2|}}}}}}}}}|, {{{Initials2|{{{Given2|{{{First2}}}}}}}}}}}}}} }} |{{{Author2|{{{Surname2|{{{Last2|}}}}}}{{#if:{{{Given2|{{{First2|{{{Initials2|}}}}}}}}}|, {{{Initials2|{{{Given2|{{{First2}}}}}}}}}}}}}} }}{{#if: {{{Surname3|{{{Last3|{{{Author3|}}}}}}}}} |&#32;&amp; {{#if: {{{Authorlink3|}}} |{{enlace artículo |{{{Authorlink3}}} |{{{Author3|{{{Surname3|{{{Last3|}}}}}}{{#if:{{{Given3|{{{First3|{{{Initials3|}}}}}}}}}|, {{{Initials3|{{{Given3|{{{First3}}}}}}}}}}}}}} }} |{{{Author3|{{{Surname3|{{{Last3|}}}}}}{{#if:{{{Given3|{{{First3|{{{Initials3|}}}}}}}}}|, {{{Initials3|{{{Given3|{{{First3}}}}}}}}}}}}}} }}{{#if: {{{Surname4|{{{Last4|{{{Author4|}}}}}}}}} |, et al. }} }} }} |… }} ({{{Year}}}){{#if: {{{Journal|{{{Periodical|}}}}}} |{{#if: {{{Title|}}} |, {{Obra citada/enlace|1={{{URL|}}}|2="{{{Title}}}"}} }}, ''{{{Journal|{{{Periodical}}}}}}''{{#if: {{{Volume|}}} |, vol. {{{Volume}}} }}{{#if: {{{Issue|{{{Number|}}}}}} |, no. {{{Number|{{{Issue}}}}}} }}{{#if: {{{Pages|}}} |, pp. {{{Pages}}} |{{#if: {{{Page|}}} |, p. {{{Page}}} }} }} |{{#if: {{{Chapter|{{{Contribution|}}}}}} |, {{Obra citada/enlace|1={{{URL|}}}|2="{{{Chapter|{{{Contribution}}}}}}"}} in {{#if: {{{Editor|}}} |{{{Editor}}}, ed.,&#32; }}''{{{Title}}}''{{#if: {{{Edition|}}} |&#32;({{{Edition}}} ed.) }}{{#if: {{{Publisher|}}} |, {{{Publisher}}} }}{{#if: {{{Place|}}} |, {{{Place}}} }}{{#if: {{{ISBN|{{{ID|}}}}}} |, {{{ID|ISBN {{{ISBN}}}}}} }}{{#if: {{{Pages|}}} |, pp. {{{Pages}}} |{{#if: {{{Page|}}} |, p. {{{Page}}} }} }} |{{#if: {{{Title|}}} |, {{Obra citada/enlace|1={{{URL|}}}|2=''{{{Title}}}''}} }}{{#if: {{{Edition|}}} |&#32;({{{Edition}}} ed.) }}{{#if: {{{Publisher|}}} |, {{{Publisher}}} }}{{#if: {{{Place|}}} |, {{{Place}}} }}{{#if: {{{ISBN|{{{ID|}}}}}} |, {{{ID|ISBN {{{ISBN}}}}}} }} }} }}{{#if: {{{Access-date|}}} |&#32;<nowiki>[</nowiki>{{{Access-date}}}<nowiki>]</nowiki> }}</cite><noinclude>{{documentation}}</noinclude> 273r55moakrpvxnjqnb483i50dc16m6 699319 699308 2026-08-28T08:52:52Z Interlingvisto 60932 Contento reimplaciate per “<includeonly>{{#invoke:Footnotes|harvard_citation|template=Harvard reference}}</includeonly><noinclude>{{documentation}}</noinclude>” 699319 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{#invoke:Footnotes|harvard_citation|template=Harvard reference}}</includeonly><noinclude>{{documentation}}</noinclude> rivut1qd2vatjrxdxp47jiffqsdz749 699320 699319 2026-08-28T08:54:16Z Interlingvisto 60932 Disface le version [[Special:Diff/699319|699319]] per [[Special:Contributions/Interlingvisto|Interlingvisto]] ([[User talk:Interlingvisto|discussion]]) 699320 wikitext text/x-wiki <cite style="font-style:normal" {{#if: {{{Ref|}}} |{{#ifeq:{{{Ref}}}|none||id="{{{Ref}}}"}} |{{#if: {{{Surname|{{{Last|{{{Surname1|{{{Last1}}}}}}}}}}}} |id="CITEREF{{{Surname1|{{{Last1|{{{Surname|{{{Last}}}}}}}}}}}}{{{Surname2|{{{Last2|}}}}}}{{{Surname3|{{{Last3|}}}}}}{{{Surname4|{{{Last4|}}}}}}{{{Year}}}" }} }}>{{#if: {{{Surname|{{{Last|{{{Surname1|{{{Last1|{{{Author|{{{Author1}}}}}}}}}}}}}}}}}} |{{#if: {{{Authorlink|{{{Authorlink1|}}}}}} |{{enlace artículo |{{{Authorlink1|{{{Authorlink}}}}}} |{{{Author1|{{{Author |{{{Surname1|{{{Last1|{{{Surname|{{{Last}}}}}}}}}}}}{{#if: {{{Given|{{{First|{{{Given1|{{{First1|{{{Initials|{{{Initials1|}}}}}}}}}}}}}}}}}} |, {{{Initials1|{{{Given1|{{{First1|{{{Initials|{{{Given|{{{First}}}}}}}}}}}}}}}}}} }} }}}}}} }} |{{{Author1|{{{Author |{{{Surname1|{{{Last1|{{{Surname|{{{Last}}}}}}}}}}}}{{#if: {{{Given|{{{First|{{{Given1|{{{First1|{{{Initials|{{{Initials1}}}}}}}}}}}}}}}}}} |, {{{Initials1|{{{Given1|{{{First1|{{{Initials|{{{Given|{{{First}}}}}}}}}}}}}}}}}} }} }}}}}} }}{{#if: {{{Surname2|{{{Last2|{{{Author2|}}}}}}}}} |{{#if: {{{Author3|{{{Surname3|{{{Last3|}}}}}}}}} |,&#32; |&#32;&amp;&#32; }}{{#if: {{{Authorlink2|}}} |{{enlace artículo |{{{Authorlink2}}} |{{{Author2|{{{Surname2|{{{Last2|}}}}}}{{#if:{{{Given2|{{{First2|{{{Initials2|}}}}}}}}}|, {{{Initials2|{{{Given2|{{{First2}}}}}}}}}}}}}} }} |{{{Author2|{{{Surname2|{{{Last2|}}}}}}{{#if:{{{Given2|{{{First2|{{{Initials2|}}}}}}}}}|, {{{Initials2|{{{Given2|{{{First2}}}}}}}}}}}}}} }}{{#if: {{{Surname3|{{{Last3|{{{Author3|}}}}}}}}} |&#32;&amp; {{#if: {{{Authorlink3|}}} |{{enlace artículo |{{{Authorlink3}}} |{{{Author3|{{{Surname3|{{{Last3|}}}}}}{{#if:{{{Given3|{{{First3|{{{Initials3|}}}}}}}}}|, {{{Initials3|{{{Given3|{{{First3}}}}}}}}}}}}}} }} |{{{Author3|{{{Surname3|{{{Last3|}}}}}}{{#if:{{{Given3|{{{First3|{{{Initials3|}}}}}}}}}|, {{{Initials3|{{{Given3|{{{First3}}}}}}}}}}}}}} }}{{#if: {{{Surname4|{{{Last4|{{{Author4|}}}}}}}}} |, et al. }} }} }} |… }} ({{{Year}}}){{#if: {{{Journal|{{{Periodical|}}}}}} |{{#if: {{{Title|}}} |, {{Obra citada/enlace|1={{{URL|}}}|2="{{{Title}}}"}} }}, ''{{{Journal|{{{Periodical}}}}}}''{{#if: {{{Volume|}}} |, vol. {{{Volume}}} }}{{#if: {{{Issue|{{{Number|}}}}}} |, no. {{{Number|{{{Issue}}}}}} }}{{#if: {{{Pages|}}} |, pp. {{{Pages}}} |{{#if: {{{Page|}}} |, p. {{{Page}}} }} }} |{{#if: {{{Chapter|{{{Contribution|}}}}}} |, {{Obra citada/enlace|1={{{URL|}}}|2="{{{Chapter|{{{Contribution}}}}}}"}} in {{#if: {{{Editor|}}} |{{{Editor}}}, ed.,&#32; }}''{{{Title}}}''{{#if: {{{Edition|}}} |&#32;({{{Edition}}} ed.) }}{{#if: {{{Publisher|}}} |, {{{Publisher}}} }}{{#if: {{{Place|}}} |, {{{Place}}} }}{{#if: {{{ISBN|{{{ID|}}}}}} |, {{{ID|ISBN {{{ISBN}}}}}} }}{{#if: {{{Pages|}}} |, pp. {{{Pages}}} |{{#if: {{{Page|}}} |, p. {{{Page}}} }} }} |{{#if: {{{Title|}}} |, {{Obra citada/enlace|1={{{URL|}}}|2=''{{{Title}}}''}} }}{{#if: {{{Edition|}}} |&#32;({{{Edition}}} ed.) }}{{#if: {{{Publisher|}}} |, {{{Publisher}}} }}{{#if: {{{Place|}}} |, {{{Place}}} }}{{#if: {{{ISBN|{{{ID|}}}}}} |, {{{ID|ISBN {{{ISBN}}}}}} }} }} }}{{#if: {{{Access-date|}}} |&#32;<nowiki>[</nowiki>{{{Access-date}}}<nowiki>]</nowiki> }}</cite><noinclude>{{documentation}}</noinclude> 273r55moakrpvxnjqnb483i50dc16m6 10 61208 699313 2026-08-28T08:44:23Z Interlingvisto 60932 Pagina create con “{{#if:{{{1|}}} |[{{{1}}} {{{2}}}] |{{{2}}} }}” 699313 wikitext text/x-wiki {{#if:{{{1|}}} |[{{{1}}} {{{2}}}] |{{{2}}} }} 1cixewg62hwp1xrqu7i5c04rxxegos9 10 61209 699315 2026-08-28T08:47:51Z Interlingvisto 60932 Pagina create con “CITAREF{{#if:||{{anchorencode:{{{1|}}}}}}}{{#if:||{{anchorencode:{{{2|}}}}}}}{{#if:||{{anchorencode:{{{3|}}}}}}}{{#if:||{{anchorencode:{{{4|}}}}}}}{{#if:||{{anchorencode:{{{5|}}}}}}}<noinclude> {{Documentación}} </noinclude>” 699315 wikitext text/x-wiki CITAREF{{#if:||{{anchorencode:{{{1|}}}}}}}{{#if:||{{anchorencode:{{{2|}}}}}}}{{#if:||{{anchorencode:{{{3|}}}}}}}{{#if:||{{anchorencode:{{{4|}}}}}}}{{#if:||{{anchorencode:{{{5|}}}}}}}<noinclude> {{Documentación}} </noinclude> nk0yjfcostxqzn96j62lrb598gfmmxg 699316 699315 2026-08-28T08:47:58Z Interlingvisto 60932 699316 wikitext text/x-wiki CITAREF{{#if:||{{anchorencode:{{{1|}}}}}}}{{#if:||{{anchorencode:{{{2|}}}}}}}{{#if:||{{anchorencode:{{{3|}}}}}}}{{#if:||{{anchorencode:{{{4|}}}}}}}{{#if:||{{anchorencode:{{{5|}}}}}}}<noinclude> {{Documentation}} </noinclude> 1dji73dlsvhngjl92px2ua1upjxproh