Wikisumber idwikisource https://id.wikisource.org/wiki/Halaman_Utama MediaWiki 1.47.0-wmf.15 first-letter Media Istimewa Pembicaraan Pengguna Pembicaraan Pengguna Wikisumber Pembicaraan Wikisumber Berkas Pembicaraan Berkas MediaWiki Pembicaraan MediaWiki Templat Pembicaraan Templat Bantuan Pembicaraan Bantuan Kategori Pembicaraan Kategori Pengarang Pembicaraan Pengarang Indeks Pembicaraan Indeks Halaman Pembicaraan Halaman Portal Pembicaraan Portal TimedText TimedText talk Modul Pembicaraan Modul Acara Pembicaraan Acara 0 106 311770 245970 2026-08-13T00:41:30Z ~2026-44431-25 27456 311770 wikitext text/x-wiki {{header | title = Doa | author = Chairil Anwar | translator = | section = 13 November 1943? | previous = | next = | year = 1943 | portal = Puisi | notes = Dari [[Deru Campur Debu]] }} ''kepada pemeluk teguh'' <poem> Tuhanku Dalam termangu Aku masih menyebut namaMu Biar susah sungguh mengingat Kau penuh seluruh cayaMu panas suci tinggal kerlip lilin di kelam sunyi Tuhanku aku hilang bentuk remuk Tuhanku aku mengembara di negeri asing Tuhanku di pintuMu aku mengetuk aku tidak bisa berpaling </poem> [[Kategori:Puisi]] 4m5yqwc7pw5tjkpmovk3c55tq06tiu5 104 70246 312047 202413 2026-08-13T10:17:44Z Link PB 26772 312047 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Ariska Fisabilillah" /></noinclude><center>'''PEMBANGUNAN TIDAK MENGHENDAKI PUNAHNYA ADAT DAN BUDAYA SUATU DAERAH'''</center> {{dropinitial|D}}i dalam Garis-garis Besar Haluan Negara dengan jelas dikatakan bahwa pembangunan Nasional bertujuan untuk mewujudkan suatu masyarakat adil dan makmur yang merata materiil dan spirituil berdasarkan Pancasila di dalam wadah negara Kesatuan Republik Indonesia, yang merdeka, berdaulat, dan bersatu, dalam suasana kehidupan bangsa yang aman, tenteram, tertib dan dinamis. Sedang mengenai hakekat pembangunan nasional dikatakan merupakan Pembangunan Manusia Indonesia seutuhnya. Ditegaskan pula oleh Garis-garis besar Haluan Negara bahwa salah satu asas pembangunan nasional adalah asas usaha bersama dan kekeluargaan dengan pengertian bahwa pembangunan merupakan hasil usaha bersama dari bangsa dan seluruh rakyat yang dilakukan secara gotong royong dan dijiwai oleh semangat kekeluargaan. Memperhatikan pokok pikiran itu, maka suatu musyawarah di mana pemuka-pemuka masyarakat secara bersama dan secara sadar berusaha menemukan dan merumuskan pemikiran serta langkah-langkah guna meningkatkan peranannya dalam program pembangunan, tidak disangsikan lagi merupakan suatu peristiwa penting. Secara jujur dapat dikatakan bahwa Musyawarah Besar Lembaga Kerapatan Adat Alam Minangkabau ini akan mampu menentukan jalannya pembangunan di Daerah ini. Di samping itu bukanlah hasil-hasil pembangunan itu sendiri sekarang dan kelak adalah untuk anak kemenakan dan cucu-cucu kita sendiri? Jadi bukan untuk orang lain. Karena itulah kami yang saat ini dipercayai untuk pembinaan gerak pembangunan daerah ini, sangatlah menaruh perhatian bagi suksesnya Musyawarah ini. Sukses atau gagalnya Musyawarah diukur dari efeknya terhadap pembangunan. Sejarah telah mencatat, LKAAM ikut serta nyata menumpas ORLA dan dalam waktu sekarang LKAAM dapat mampu berperan sebagai alat pengisi kemerdekaan melalui pembangunan. Telah menjadi pengetahuan kita bersama bahwa Sumatera Barat sebagai satu propinsi dalam wilayah negara Republik Indonesia, dalam pengertian kebudayaan disebut sebagai Minangkabau dengan masyarakatnya mempunyai ciri dan karakteristik sendiri, yang terjamin hidupnya dalam ke-bhinekaan bangsa Indonesia. Dalam Garis-garis Besar Haluan Negara sekali lagi dikatakan bahwa pembinaan dan pemeliharaan Kebudayaan Nasional merupakan salah satu pembangunan. Terlingkup di dalamnya menggali dan memupuk Kebudayaan Daerah sebagai unsur-unsur penting yang memperkaya dan memberi corak kepada kebudayaan Nasional. Hal ini akan lebih jelas lagi kalau proyek Indonesia Indah di Jakarta sudah selesai.<noinclude><small>*) Saripati kata sambutan Drs. Harun Zain, Gubernur KDH Sumatera Barat, pada upacara pembukaan Musyawarah Besar LKAAM ke III di Payakumbuh bulan Nopember 1974.</small> {{rh|||3}}</noinclude> dnnn8vi9boiaoxgrrnagbrbos53codh 312048 312047 2026-08-13T10:17:56Z Link PB 26772 /* Telah diuji baca */ 312048 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Link PB" /></noinclude><center>'''PEMBANGUNAN TIDAK MENGHENDAKI PUNAHNYA ADAT DAN BUDAYA SUATU DAERAH'''</center> {{dropinitial|D}}i dalam Garis-garis Besar Haluan Negara dengan jelas dikatakan bahwa pembangunan Nasional bertujuan untuk mewujudkan suatu masyarakat adil dan makmur yang merata materiil dan spirituil berdasarkan Pancasila di dalam wadah negara Kesatuan Republik Indonesia, yang merdeka, berdaulat, dan bersatu, dalam suasana kehidupan bangsa yang aman, tenteram, tertib dan dinamis. Sedang mengenai hakekat pembangunan nasional dikatakan merupakan Pembangunan Manusia Indonesia seutuhnya. Ditegaskan pula oleh Garis-garis besar Haluan Negara bahwa salah satu asas pembangunan nasional adalah asas usaha bersama dan kekeluargaan dengan pengertian bahwa pembangunan merupakan hasil usaha bersama dari bangsa dan seluruh rakyat yang dilakukan secara gotong royong dan dijiwai oleh semangat kekeluargaan. Memperhatikan pokok pikiran itu, maka suatu musyawarah di mana pemuka-pemuka masyarakat secara bersama dan secara sadar berusaha menemukan dan merumuskan pemikiran serta langkah-langkah guna meningkatkan peranannya dalam program pembangunan, tidak disangsikan lagi merupakan suatu peristiwa penting. Secara jujur dapat dikatakan bahwa Musyawarah Besar Lembaga Kerapatan Adat Alam Minangkabau ini akan mampu menentukan jalannya pembangunan di Daerah ini. Di samping itu bukanlah hasil-hasil pembangunan itu sendiri sekarang dan kelak adalah untuk anak kemenakan dan cucu-cucu kita sendiri? Jadi bukan untuk orang lain. Karena itulah kami yang saat ini dipercayai untuk pembinaan gerak pembangunan daerah ini, sangatlah menaruh perhatian bagi suksesnya Musyawarah ini. Sukses atau gagalnya Musyawarah diukur dari efeknya terhadap pembangunan. Sejarah telah mencatat, LKAAM ikut serta nyata menumpas ORLA dan dalam waktu sekarang LKAAM dapat mampu berperan sebagai alat pengisi kemerdekaan melalui pembangunan. Telah menjadi pengetahuan kita bersama bahwa Sumatera Barat sebagai satu propinsi dalam wilayah negara Republik Indonesia, dalam pengertian kebudayaan disebut sebagai Minangkabau dengan masyarakatnya mempunyai ciri dan karakteristik sendiri, yang terjamin hidupnya dalam ke-bhinekaan bangsa Indonesia. Dalam Garis-garis Besar Haluan Negara sekali lagi dikatakan bahwa pembinaan dan pemeliharaan Kebudayaan Nasional merupakan salah satu pembangunan. Terlingkup di dalamnya menggali dan memupuk Kebudayaan Daerah sebagai unsur-unsur penting yang memperkaya dan memberi corak kepada kebudayaan Nasional. Hal ini akan lebih jelas lagi kalau proyek Indonesia Indah di Jakarta sudah selesai.<noinclude><small>*) Saripati kata sambutan Drs. Harun Zain, Gubernur KDH Sumatera Barat, pada upacara pembukaan Musyawarah Besar LKAAM ke III di Payakumbuh bulan Nopember 1974.</small> {{rh|||3}}</noinclude> tdf94al6pb763cbjllz51v25f0yhuo0 312049 312048 2026-08-13T10:18:46Z Link PB 26772 312049 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Link PB" /></noinclude><center>'''<big><big>PEMBANGUNAN TIDAK MENGHENDAKI PUNAHNYA ADAT DAN BUDAYA SUATU DAERAH</big></big>'''</center> {{dropinitial|D}}i dalam Garis-garis Besar Haluan Negara dengan jelas dikatakan bahwa pembangunan Nasional bertujuan untuk mewujudkan suatu masyarakat adil dan makmur yang merata materiil dan spirituil berdasarkan Pancasila di dalam wadah negara Kesatuan Republik Indonesia, yang merdeka, berdaulat, dan bersatu, dalam suasana kehidupan bangsa yang aman, tenteram, tertib dan dinamis. Sedang mengenai hakekat pembangunan nasional dikatakan merupakan Pembangunan Manusia Indonesia seutuhnya. Ditegaskan pula oleh Garis-garis besar Haluan Negara bahwa salah satu asas pembangunan nasional adalah asas usaha bersama dan kekeluargaan dengan pengertian bahwa pembangunan merupakan hasil usaha bersama dari bangsa dan seluruh rakyat yang dilakukan secara gotong royong dan dijiwai oleh semangat kekeluargaan. Memperhatikan pokok pikiran itu, maka suatu musyawarah di mana pemuka-pemuka masyarakat secara bersama dan secara sadar berusaha menemukan dan merumuskan pemikiran serta langkah-langkah guna meningkatkan peranannya dalam program pembangunan, tidak disangsikan lagi merupakan suatu peristiwa penting. Secara jujur dapat dikatakan bahwa Musyawarah Besar Lembaga Kerapatan Adat Alam Minangkabau ini akan mampu menentukan jalannya pembangunan di Daerah ini. Di samping itu bukanlah hasil-hasil pembangunan itu sendiri sekarang dan kelak adalah untuk anak kemenakan dan cucu-cucu kita sendiri? Jadi bukan untuk orang lain. Karena itulah kami yang saat ini dipercayai untuk pembinaan gerak pembangunan daerah ini, sangatlah menaruh perhatian bagi suksesnya Musyawarah ini. Sukses atau gagalnya Musyawarah diukur dari efeknya terhadap pembangunan. Sejarah telah mencatat, LKAAM ikut serta nyata menumpas ORLA dan dalam waktu sekarang LKAAM dapat mampu berperan sebagai alat pengisi kemerdekaan melalui pembangunan. Telah menjadi pengetahuan kita bersama bahwa Sumatera Barat sebagai satu propinsi dalam wilayah negara Republik Indonesia, dalam pengertian kebudayaan disebut sebagai Minangkabau dengan masyarakatnya mempunyai ciri dan karakteristik sendiri, yang terjamin hidupnya dalam ke-bhinekaan bangsa Indonesia. Dalam Garis-garis Besar Haluan Negara sekali lagi dikatakan bahwa pembinaan dan pemeliharaan Kebudayaan Nasional merupakan salah satu pembangunan. Terlingkup di dalamnya menggali dan memupuk Kebudayaan Daerah sebagai unsur-unsur penting yang memperkaya dan memberi corak kepada kebudayaan Nasional. Hal ini akan lebih jelas lagi kalau proyek Indonesia Indah di Jakarta sudah selesai.<noinclude><small>*) Saripati kata sambutan Drs. Harun Zain, Gubernur KDH Sumatera Barat, pada upacara pembukaan Musyawarah Besar LKAAM ke III di Payakumbuh bulan Nopember 1974.</small> {{rh|||3}}</noinclude> 89rkdy433rtbae9esr9f5tai70zru1r 3 104347 311876 301851 2026-08-13T01:28:43Z Cgjkldn 22445 /* Ujibaca Tanpa Teks */ bagian baru 311876 wikitext text/x-wiki == Halo kak . == salam.kenal kak. Bisa bagi tips & trik bisa cepat ujibaca di wikisumber heheheh [[Pengguna:Suga Widi|Suga Widi]] ([[Pembicaraan Pengguna:Suga Widi|bicara]]) 13 Mei 2026 17.15 (UTC) :halo salam kenal juga. hapalin beberapa coding yang sering digunakan dibuku itu. saya dari komunitas banjarnegara. km dari mana [[Pengguna:Link PB|Link PB]] ([[Pembicaraan Pengguna:Link PB|bicara]]) 14 Mei 2026 02.15 (UTC) ::saya dari komunitas Yogyakarta..kakak udah lama ikut komunitas tsb? [[Pengguna:Suga Widi|Suga Widi]] ([[Pembicaraan Pengguna:Suga Widi|bicara]]) 14 Mei 2026 09.52 (UTC) :::saya baru gabung februari 2026. [[Pengguna:Link PB|Link PB]] ([[Pembicaraan Pengguna:Link PB|bicara]]) 14 Mei 2026 11.24 (UTC) == Ujibaca == Halo Link PB. Salam kenal, saya baru saja melakukan validasi terhadap hasil ujibaca anda pada [[Halaman:Anna Karenine atawa Hatinja satoe prampoean No. 3.pdf/4]]. Ada satu hal yang saya perhatikan, pada beberapa bagian terdapat kata yang berubah dari naskah aslinya. Hal ini mungkin terjadi karena ada bagian yang kurang terbaca sehingga secara tidak sengaja anda melakukan penyesuaian. <small>(misal : sabetoelnja berubah menjadi sabeloemnja) kata lainnya dapat dilihat pada riwayat suntingan. **Kemudian untuk uji-baca pada buku lama, ejaan juga disesuaikan mengikuti naskah.</small> Kata tersebut bukan ''typo'' dan terkadang masih memiliki makna ketika berada dalam sebuah kalimat, sehingga cukup sulit untuk diidentifikasi. Jika menemui kata yang sulit dibaca, anda dapat mencoba melihat huruf-huruf yang masih terlihat jelas terlebih dahulu, kemudian mencocokkannya dengan konteks bacaan. Jika masih ragu, anda bisa menggunakan <nowiki>{{Tak terbaca}} atau {{Illegible}}</nowiki> untuk menggantinya. Tentu hal ini sebetulnya termasuk dari tugas validator. Namun sebagai penguji baca, kita juga dapat membantu dalam meminimalkan kemungkinan terjadinya kesalahan.😊 Salam, [[Pengguna:Alicya-|Alicya-]] ([[Pembicaraan Pengguna:Alicya-|bicara]]) 8 Juli 2026 06.11 (UTC) :Halo kak Alicya. Saya dari Komunitas Wikimedia Banjarnegara. Soal diatas makasih atas infonya. [[Pengguna:Link PB|Link PB]] ([[Pembicaraan Pengguna:Link PB|bicara]]) 8 Juli 2026 11.55 (UTC) == Ujibaca Tanpa Teks == Halo, Terima kasih atas kontribusi anda pada Wikisource. Saya melihat beberapa kontribusi terakhir anda seperti pada [[Halaman:Laporan-laporan Tentang Gerakan Protes di Jawa pada Abad XX.pdf/150]] dimana anda menguningkan halaman tanpa menambahkan teks apapun. Mohon untuk melakukan ujibaca sesuai ketentuan, kalau memang ingin melakukan ujibaca tapi belum selesai, silakan untuk dimerahkan saja. Terima kasih [[Pengguna:Cgjkldn|Cgjkldn]] ([[Pembicaraan Pengguna:Cgjkldn|bicara]]) 13 Agustus 2026 01.28 (UTC) 5o9xf6o0f1cpkpf1om2fx687xnleeq9 312039 311876 2026-08-13T09:57:49Z Link PB 26772 /* Ujibaca Tanpa Teks */ Balas 312039 wikitext text/x-wiki == Halo kak . == salam.kenal kak. Bisa bagi tips & trik bisa cepat ujibaca di wikisumber heheheh [[Pengguna:Suga Widi|Suga Widi]] ([[Pembicaraan Pengguna:Suga Widi|bicara]]) 13 Mei 2026 17.15 (UTC) :halo salam kenal juga. hapalin beberapa coding yang sering digunakan dibuku itu. saya dari komunitas banjarnegara. km dari mana [[Pengguna:Link PB|Link PB]] ([[Pembicaraan Pengguna:Link PB|bicara]]) 14 Mei 2026 02.15 (UTC) ::saya dari komunitas Yogyakarta..kakak udah lama ikut komunitas tsb? [[Pengguna:Suga Widi|Suga Widi]] ([[Pembicaraan Pengguna:Suga Widi|bicara]]) 14 Mei 2026 09.52 (UTC) :::saya baru gabung februari 2026. [[Pengguna:Link PB|Link PB]] ([[Pembicaraan Pengguna:Link PB|bicara]]) 14 Mei 2026 11.24 (UTC) == Ujibaca == Halo Link PB. Salam kenal, saya baru saja melakukan validasi terhadap hasil ujibaca anda pada [[Halaman:Anna Karenine atawa Hatinja satoe prampoean No. 3.pdf/4]]. Ada satu hal yang saya perhatikan, pada beberapa bagian terdapat kata yang berubah dari naskah aslinya. Hal ini mungkin terjadi karena ada bagian yang kurang terbaca sehingga secara tidak sengaja anda melakukan penyesuaian. <small>(misal : sabetoelnja berubah menjadi sabeloemnja) kata lainnya dapat dilihat pada riwayat suntingan. **Kemudian untuk uji-baca pada buku lama, ejaan juga disesuaikan mengikuti naskah.</small> Kata tersebut bukan ''typo'' dan terkadang masih memiliki makna ketika berada dalam sebuah kalimat, sehingga cukup sulit untuk diidentifikasi. Jika menemui kata yang sulit dibaca, anda dapat mencoba melihat huruf-huruf yang masih terlihat jelas terlebih dahulu, kemudian mencocokkannya dengan konteks bacaan. Jika masih ragu, anda bisa menggunakan <nowiki>{{Tak terbaca}} atau {{Illegible}}</nowiki> untuk menggantinya. Tentu hal ini sebetulnya termasuk dari tugas validator. Namun sebagai penguji baca, kita juga dapat membantu dalam meminimalkan kemungkinan terjadinya kesalahan.😊 Salam, [[Pengguna:Alicya-|Alicya-]] ([[Pembicaraan Pengguna:Alicya-|bicara]]) 8 Juli 2026 06.11 (UTC) :Halo kak Alicya. Saya dari Komunitas Wikimedia Banjarnegara. Soal diatas makasih atas infonya. [[Pengguna:Link PB|Link PB]] ([[Pembicaraan Pengguna:Link PB|bicara]]) 8 Juli 2026 11.55 (UTC) == Ujibaca Tanpa Teks == Halo, Terima kasih atas kontribusi anda pada Wikisource. Saya melihat beberapa kontribusi terakhir anda seperti pada [[Halaman:Laporan-laporan Tentang Gerakan Protes di Jawa pada Abad XX.pdf/150]] dimana anda menguningkan halaman tanpa menambahkan teks apapun. Mohon untuk melakukan ujibaca sesuai ketentuan, kalau memang ingin melakukan ujibaca tapi belum selesai, silakan untuk dimerahkan saja. Terima kasih [[Pengguna:Cgjkldn|Cgjkldn]] ([[Pembicaraan Pengguna:Cgjkldn|bicara]]) 13 Agustus 2026 01.28 (UTC) :Terimkasih kak untuk semua halaman yang saya kuningkan sudah selesai, :sebenarnya saya cuma menjalankan jawaban kak Qure di group :waktu saya tanya soal mau tanya juga ni, :ni kan Fountain terbuka siapapun bisa buka hasil kerjaan peserta lain, kalau dapat poin 1 dan peserta lain cek kerjaan masih banyak kesalah gmn. contohnya ini. :kalau seperti ini yang ngerjakan sampai matanya sakit kerana mencoba agar kerjaan teliti juga percuma :jawabanya begini :Biarkan itu menjadi tugas juri yang mengecek hasil peserta ya, kak. :Sebagai peserta fokus saja dengan kontribusi diri sendiri. :Jika kesalahan orang lain berdampak pada kita, baru diadukan ke panitia untuk diproses sebagai pelanggaran. :sehingga saya ikuti jawaban :saya fokus kontribusi diri sendiri bagaimanapun caranya. :ini kan kompetisi jd 1 poin peserta lain juga berdapak pada peserta lain makanya saya ajukan protes malah jawabnya begitu. jd tolonglah lebih bijak kalau tidak berdapak ke peserta lain juga saya g mungkin protes. [[Pengguna:Link PB|Link PB]] ([[Pembicaraan Pengguna:Link PB|bicara]]) 13 Agustus 2026 09.57 (UTC) pryu8d75syv2o88zyi94o5xcb3mveu6 102 105346 311764 297429 2026-08-12T18:40:16Z Quraeni 22485 added [[Category:WikiPandu]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 311764 proofread-index text/x-wiki {{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template |Type=book |wikidata_item= |Title= |Subtitle= |Language=id |Volume= |Edition= |Author= |Co-author1= |Co-author2= |Co-author3= |Translator= |Co-translator1= |Co-translator2= |Editor= |Co-editor1= |Co-editor2= |Illustrator= |Publisher= |Address= |Printer= |Year= |Key= |ISBN= |Source=PDF |Image=1 |Progress=X |Pages=<pagelist /> |Volumes= |Remarks= |Notes= |Header= |Footer= }} [[Kategori:Buku]] [[Kategori:Indeks - Buku]] [[Kategori:WikiPandu]] 1qsoprf1ycx7e66t1wgivujycb8l73t 311765 311764 2026-08-12T18:40:49Z Quraeni 22485 311765 proofread-index text/x-wiki {{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template |Type=book |wikidata_item= |Title=Goeroe dan Moerid |Subtitle= |Language=id |Volume= |Edition= |Author= |Co-author1= |Co-author2= |Co-author3= |Translator= |Co-translator1= |Co-translator2= |Editor= |Co-editor1= |Co-editor2= |Illustrator= |Publisher= |Address= |Printer= |Year= |Key= |ISBN= |Source=PDF |Image=1 |Progress=OCR |Pages=<pagelist /> |Volumes= |Remarks= |Notes= |Header= |Footer= }} [[Kategori:Buku]] [[Kategori:Indeks - Buku]] [[Kategori:WikiPandu]] crjl46632qdzt0qnbp4lgt80owk8bji 102 105347 311768 297430 2026-08-12T18:54:15Z Quraeni 22485 311768 proofread-index text/x-wiki {{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template |Type=book |wikidata_item= |Title=Mariam |Subtitle= |Language=id |Volume= |Edition= |Author=So Chuan Hong |Co-author1= |Co-author2= |Co-author3= |Translator= |Co-translator1= |Co-translator2= |Editor= |Co-editor1= |Co-editor2= |Illustrator= |Publisher= |Address=Sourabaya |Printer= |Year=1929 |Key= |ISBN= |Source=pdf |Image=2 |Progress=OCR |Pages=<pagelist /> |Volumes= |Remarks= |Notes= |Header= |Footer= }} [[Kategori:Buku]] [[Kategori:Indeks - Buku]] [[Kategori:WikiPandu]] ndpy353xgzduof6iexj5tpezpsu6w47 102 105356 311769 297445 2026-08-12T23:53:28Z Quraeni 22485 311769 proofread-index text/x-wiki {{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template |Type=book |wikidata_item= |Title=Raden Mas Djojo Koesomo |Subtitle= |Language=id |Volume= |Edition= |Author=Marjoorie |Co-author1= |Co-author2= |Co-author3= |Translator= |Co-translator1= |Co-translator2= |Editor= |Co-editor1= |Co-editor2= |Illustrator= |Publisher=Beauty |Address= |Printer= |Year= |Key= |ISBN= |Source=PDF |Image=5 |Progress=OCR |Pages=<pagelist /> |Volumes= |Remarks= |Notes= |Header= |Footer= }} [[Kategori:Buku]] [[Kategori:Indeks - Buku]] [[Kategori:WikiPandu]] 37857gub84mx3lugq7rm7olymi0vhzt 102 105883 311766 302243 2026-08-12T18:42:01Z Quraeni 22485 311766 proofread-index text/x-wiki {{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template |Type=book |wikidata_item= |Title=Demokrasi Terpimpin |Subtitle= |Language=id |Volume= |Edition= |Author=J. K. Tumakaka |Co-author1= |Co-author2= |Co-author3= |Translator= |Co-translator1= |Co-translator2= |Editor= |Co-editor1= |Co-editor2= |Illustrator= |Publisher=Kementerian Penerangan R. I |Address= |Printer= |Year=1959 |Key= |ISBN= |Source=PDF |Image=6 |Progress=OCR |Pages=<pagelist /> |Volumes= |Remarks= |Notes= |Header= |Footer= }} [[Kategori:Indeks]] [[Kategori:Indeks - Buku]] [[Kategori:WikiPandu]] mkr72dywd23qn2o7f3oyl7ckc1ghq3d 102 106029 311767 298706 2026-08-12T18:46:22Z Quraeni 22485 311767 proofread-index text/x-wiki {{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template |Type=book |wikidata_item=Q140305852 |Title=Karangan Boenga |Subtitle=těrpětiq dari-pada beberapa taman |Language=id |Volume= |Edition= |Author=A. A. Fokker |Co-author1= |Co-author2= |Co-author3= |Translator= |Co-translator1= |Co-translator2= |Editor= |Co-editor1= |Co-editor2= |Illustrator= |Publisher=Leiden. E. J. Brill |Address= |Printer= |Year=1894 |Key= |ISBN= |Source=PDF |Image=7 |Progress=OCR |Pages=<pagelist /> |Volumes= |Remarks= |Notes= |Header= |Footer= }} [[Kategori:Indeks]] [[Kategori:Indeks - Buku]] [[Kategori:WikiPandu]] mphd7rwytu0kadlmy8f8juf2zpg49r1 102 106605 311749 299470 2026-08-12T13:31:40Z Cgjkldn 22445 311749 proofread-index text/x-wiki {{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template |Type=book |wikidata_item=Q140330153 |Title= |Subtitle= |Language=id |Volume= |Edition= |Author=Soewardi Idris |Co-author1= |Co-author2= |Co-author3= |Translator= |Co-translator1= |Co-translator2= |Editor= |Co-editor1= |Co-editor2= |Illustrator= |Publisher= |Address= |Printer= |Year=1960 |Key= |ISBN= |Source=PDF |Image=1 |Progress=X |Pages=<pagelist /> |Volumes= |Remarks= |Notes= |Header= |Footer= }} [[Kategori:WikiPandu]] m3vnv5sza8o3q6rq477yek734j5bdzm 0 108570 312025 304612 2026-08-13T09:20:08Z OwlyKnight 24017 312025 wikitext text/x-wiki {{header | title = [[../]] | author = Kementerian Pertanian | translator = | section = Sajur Bening Terong | previous = [[mustikarasa/Sajur Bening Tempe|Sajur Bening Tempe]] | next = [[Mustikarasa/Sajur Betik|Sajur Betik]] | notes = }} <pages index="Mustikarasa.pdf" include=293 onlysection="sajurbeningterong" /> 34euijvdtclysy5qgoy5gi9d86neqa6 0 108633 312029 304036 2026-08-13T09:25:40Z OwlyKnight 24017 312029 wikitext text/x-wiki {{header | title = [[../]] | author = Kementerian Pertanian | translator = | section = Talas Manis | previous = [[Mustikarasa/Takar Katul|Takar Katul]] | next = [[Mustikarasa/Tami|Tami]] | notes = }} <pages index="Mustikarasa.pdf" include=1121 onlysection="talas manis"/> 3isdu571j9dbsbwqcfat88zexlj033r 0 109145 311976 305451 2026-08-13T08:20:28Z OwlyKnight 24017 311976 wikitext text/x-wiki {{header | title = [[../]] | author = Kementerian Pertanian | translator = | section = Atjar Ikan Bandeng | previous =[[Mustikarasa/Atjar Ikan|Atjar Ikan]] | next = [[Mustikarasa/Atjar Ikan Emas|Atjar Ikan Emas]] | notes = }} <pages index="Mustikarasa.pdf" from=388 fromsection="atjarikanbandeng" to=388 tosection="atjarikanbandeng"/> fjkzek4bg0b6of9jqtj7a9e0wb6w88x 0 109167 311974 305558 2026-08-13T08:18:38Z OwlyKnight 24017 OwlyKnight memindahkan halaman [[Mustikarasa/Atjar Mentah]] ke [[Mustikarasa/Atjar Merah]] 305558 wikitext text/x-wiki {{header | title = [[../]] | author = Kementerian Pertanian | translator = | section = Atjar Merah | previous = [[Mustikarasa/Atjar Ketimun tanpa Tjuka|Atjar Ketimun tanpa Tjuka]] | next = [[Mustikarasa/Atjar Ketimun tanpa TjukaRamping|Atjar Ramping]] | notes = }} <pages index="Mustikarasa.pdf" from=391 fromsection="atjarmerah" to=391 tosection="atjarmerah"/> a5lnaa7utc4m16730tytzq1s2vjofms 0 109168 311972 305559 2026-08-13T08:17:32Z OwlyKnight 24017 OwlyKnight memindahkan halaman [[Mustikarasa/Atiar Ramping]] ke [[Mustikarasa/Atjar Ramping]]: Judul salah eja 305559 wikitext text/x-wiki {{header | title = [[../]] | author = Kementerian Pertanian | translator = | section = Atjar Ramping | previous = [[Mustikarasa/Atjar Mentah|Atjar Mentah]] | next = [[Mustikarasa/Atjar Tahu|Atjar Tahu]] | notes = }} <pages index="Mustikarasa.pdf" from=391 fromsection="atjarramping" to=392 tosection="atjarramping"/> favl2mm1yefvnluv1zj3mev2q19j7nu 0 109173 311970 305578 2026-08-13T08:15:52Z OwlyKnight 24017 OwlyKnight memindahkan halaman [[Mustikarasa/Atiar Timor]] ke [[Mustikarasa/Atjar Timor]]: Judul salah eja 305578 wikitext text/x-wiki {{header | title = [[../]] | author = Kementerian Pertanian | translator = | section = Atjar Timor | previous = [[Mustikarasa/Atjar Telur|Atjar Telur]] | next = [[Mustikarasa/Atjar Tjampur|Atjar Tjampur]] | notes = }} <pages index="Mustikarasa.pdf" from=393 fromsection="atjartimor" to=393 tosection="atjartimor"/> bh1sasjoa6zuf0yjjqh41400ivmtxpx 1728 111286 311771 311328 2026-08-13T00:42:41Z Quraeni 22485 /* Berkas untuk Diujibaca */ menambahkan buku 311771 wikitext text/x-wiki [[Berkas:Logo WikiPandu.svg|150px|center|frameless]] {| class="wikitable" style="width:100%; text-align:center; background:#006699; font-size:150%; font-weight:bold; color:white;" |- | Tantangan WikiPandu |} {| border="0" cellspacing="0" cellpadding="0" align="center" |- style="white-space: nowrap; font-size: 150%; font-family:Monospace, sans-serif;" | style="{{#ifeq: {{FULLPAGENAME}} | Acara:Tantangan WikiPandu | | border-bottom: 8px #f2b9df solid; text-align: center; padding: 1em 0em; }}" | [[Image:Home Icon by Lakas.svg|none|75px]] [[Acara:Tantangan WikiPandu| Beranda]] | style="width: 1em; border-bottom: 1px transparent;" | | style="{{#ifeq: {{#titleparts: {{FULLPAGENAME}} | 2 }} | Acara:Tantangan WikiPandu/Ketentuan | | border-bottom: 8px #f2b9df solid; }}" | [[Image:Checklist Noun project 5166.svg|none|75px]] [[Acara:Tantangan WikiPandu/Ketentuan|<span style="color: #0645ad;">Ketentuan</span>]] | style="width: 1em; border-bottom: 1px transparent;" | | style="{{#ifeq: {{#titleparts: {{FULLPAGENAME}} | 2 }} | Acara:Tantangan WikiPandu/Berkas | | border-bottom: 8px #f2b9df solid; }}" | [[Image:Documents icon - noun project 5020.svg|none|75px]] [[Acara:Tantangan WikiPandu/Berkas|<span style="color: #0645ad;">Buku</span>]] | style="width: 1em; border-bottom: 1px transparent;" | | style="{{#ifeq: {{#titleparts: {{FULLPAGENAME}} | 2 }} | Acara:Tantangan WikiPandu/Hasil| | border-bottom: 8px #f2b9df solid;}}" | [[Image:SVG Trophy Star.svg|none|75px]] [[Acara:Tantangan WikiPandu/Hasil|<span style="color: #0645ad;">Hasil</span>]] | style="width: 1em; border-bottom: 1px transparent;" | |} __NOTOC__ {{ambox | type = notice | image = [[File:Noto Emoji Pie 1f4e2.svg|40px]] | text = Panitia menyediakan buku-buku untuk diuji-baca dan ditransklusi. Selain yang tercantum di bawah, kontribusi Anda tidak akan dicatat sebagai bagian dari kontribusi Tantangan WikiPandu. Panitia akan menambah jumlah buku jika diperlukan. }} == Berkas untuk Diujibaca == Penghitungan kontribusi menggunakan perkakas khusus. Halaman yang telah diujibaca disetorkan melalui [https://fountain.toolforge.org/editathons/wp-ujibaca Fountain di sini.] {| class="wikitable" {{ts|wa}} ! style="text-align: center;" |No ! style="text-align: center;" |Halaman depan ! style="text-align: center;" |Judul buku ! style="text-align: center;" |Halaman indeks ! style="text-align: center;" |Catatan khusus |- |1. | style="text-align: center;" | [[Berkas:Anna Karenine atawa Hatinja satoe prampoean No.1.pdf|100px]] | [[Anna Karenine 1]] | [[Indeks:Anna Karenine atawa Hatinja satoe prampoean No.1.pdf]] | Sudah selesai diujibaca |- |2. | style="text-align: center;" | [[Berkas:Anna Karenine atawa Hatinja satoe prampoean No. 2.pdf|100px]] | [[Anna Karenine 2]] | [[Indeks:Anna Karenine atawa Hatinja satoe prampoean No. 2.pdf]] | Sudah selesai diujibaca |- |3. | style="text-align: center;" | [[Berkas:CIVICS, Manusia dan Masjarakat Baru Indonesia.pdf|100px]] | [[Manusia dan Masjarakat Baru Indonesia (Civics)]] | [[Indeks:CIVICS, Manusia dan Masjarakat Baru Indonesia.pdf]] | Sudah selesai diujibaca |- |4. | style="text-align: center;" | [[Berkas:Dari Kebangunan Nasional Sampai Proklamasi Kemerdekaan.pdf|100px]] | [[Dari Kebangunan Nasional Sampai Proklamasi Kemerdekaan]] | [[Indeks:Dari Kebangunan Nasional Sampai Proklamasi Kemerdekaan.pdf]] | Sudah selesai diujibaca |- |5. | style="text-align: center;" | [[Berkas:Perkembangan situasi politik di Indonesia proloog dan epiloog Gestapu PKI.pdf|100px]] | [[Perkembangan Situasi Politik di Indonesia Proloog dan Epiloog Gestapu PKI]] | [[Indeks:Perkembangan situasi politik di Indonesia proloog dan epiloog Gestapu PKI.pdf]] | Sudah selesai dujibaca |- |6. | style="text-align: center;" | [[Berkas:San min chu i.pdf|100px]] | [[San Min Chu I]] | [[Indeks:San min chu i.pdf]] | Sudah selesai diujibaca |- |7. | style="text-align: center;" | [[Berkas:Menudju Republik Indonesia (Edisi 1962).pdf|100px]] | [[Menudju Republik Indonesia]] | [[Indeks:Menudju Republik Indonesia (Edisi 1962).pdf]] | Sudah selesai diujibaca |- |8. | style="text-align: center;" | [[Berkas:Sair rempah rempah.pdf|100px]] | [[Sair rempah rempah]] | [[Indeks:Sair rempah rempah.pdf]] | Sudah selesai diujibaca |- |9. | style="text-align: center;" | [[Berkas:Dari Puncak Bukit Talang.pdf|100px]] | [[Dari Puncak Bukit Talang]] | [[Indeks:Dari Puncak Bukit Talang.pdf]] | |- |10. | style="text-align: center;" | [[Berkas:Rencana Ekonomi Berjuang-Tan Malaka.pdf|100px]] | [[Rencana Ekonomi Berjuang]] | [[Indeks:Rencana Ekonomi Berjuang-Tan Malaka.pdf]] | Sudah selesai diujibaca |- |11. | style="text-align: center;" | [[Berkas:Korban Boedi.pdf|100px]] | [[Korban Boedi]] | [[Indeks:Korban Boedi.pdf]] | Sudah selesai diujibaca |- |12. | style="text-align: center;" | [[Berkas:Laporan-laporan Tentang Gerakan Protes di Jawa pada Abad XX.pdf|100px]] | [[Laporan-laporan Tentang Gerakan Protes di Jawa pada Abad XX]] | [[Indeks:Laporan-laporan Tentang Gerakan Protes di Jawa pada Abad XX.pdf]] | |- |} == Halaman untuk Ditransklusi == Penghitungan kontribusi menggunakan perkakas khusus. Halaman yang telah ditransklusi disetorkan melalui Fountain di sini. {| class="wikitable" {{ts|wa}} ! style="text-align: center;" |No ! style="text-align: center;" |Judul ! style="text-align: center;" |Halaman indeks ! style="text-align: center;" |Halaman Transklusi (Utama) ! style="text-align: center;" |Catatan khusus |- |1. | | | | |- |2. | | | |- |} ojdvzd1tqv0pab34uiut5ufqtwx6prb 311808 311771 2026-08-13T01:04:45Z Quraeni 22485 /* Berkas untuk Diujibaca */ menambahkan 311808 wikitext text/x-wiki [[Berkas:Logo WikiPandu.svg|150px|center|frameless]] {| class="wikitable" style="width:100%; text-align:center; background:#006699; font-size:150%; font-weight:bold; color:white;" |- | Tantangan WikiPandu |} {| border="0" cellspacing="0" cellpadding="0" align="center" |- style="white-space: nowrap; font-size: 150%; font-family:Monospace, sans-serif;" | style="{{#ifeq: {{FULLPAGENAME}} | Acara:Tantangan WikiPandu | | border-bottom: 8px #f2b9df solid; text-align: center; padding: 1em 0em; }}" | [[Image:Home Icon by Lakas.svg|none|75px]] [[Acara:Tantangan WikiPandu| Beranda]] | style="width: 1em; border-bottom: 1px transparent;" | | style="{{#ifeq: {{#titleparts: {{FULLPAGENAME}} | 2 }} | Acara:Tantangan WikiPandu/Ketentuan | | border-bottom: 8px #f2b9df solid; }}" | [[Image:Checklist Noun project 5166.svg|none|75px]] [[Acara:Tantangan WikiPandu/Ketentuan|<span style="color: #0645ad;">Ketentuan</span>]] | style="width: 1em; border-bottom: 1px transparent;" | | style="{{#ifeq: {{#titleparts: {{FULLPAGENAME}} | 2 }} | Acara:Tantangan WikiPandu/Berkas | | border-bottom: 8px #f2b9df solid; }}" | [[Image:Documents icon - noun project 5020.svg|none|75px]] [[Acara:Tantangan WikiPandu/Berkas|<span style="color: #0645ad;">Buku</span>]] | style="width: 1em; border-bottom: 1px transparent;" | | style="{{#ifeq: {{#titleparts: {{FULLPAGENAME}} | 2 }} | Acara:Tantangan WikiPandu/Hasil| | border-bottom: 8px #f2b9df solid;}}" | [[Image:SVG Trophy Star.svg|none|75px]] [[Acara:Tantangan WikiPandu/Hasil|<span style="color: #0645ad;">Hasil</span>]] | style="width: 1em; border-bottom: 1px transparent;" | |} __NOTOC__ {{ambox | type = notice | image = [[File:Noto Emoji Pie 1f4e2.svg|40px]] | text = Panitia menyediakan buku-buku untuk diuji-baca dan ditransklusi. Selain yang tercantum di bawah, kontribusi Anda tidak akan dicatat sebagai bagian dari kontribusi Tantangan WikiPandu. Panitia akan menambah jumlah buku jika diperlukan. }} == Berkas untuk Diujibaca == Penghitungan kontribusi menggunakan perkakas khusus. Halaman yang telah diujibaca disetorkan melalui [https://fountain.toolforge.org/editathons/wp-ujibaca Fountain di sini.] {| class="wikitable" {{ts|wa}} ! style="text-align: center;" |No ! style="text-align: center;" |Halaman depan ! style="text-align: center;" |Judul buku ! style="text-align: center;" |Halaman indeks ! style="text-align: center;" |Catatan khusus |- |1. | style="text-align: center;" | [[Berkas:Anna Karenine atawa Hatinja satoe prampoean No.1.pdf|100px]] | [[Anna Karenine 1]] | [[Indeks:Anna Karenine atawa Hatinja satoe prampoean No.1.pdf]] | Sudah selesai diujibaca |- |2. | style="text-align: center;" | [[Berkas:Anna Karenine atawa Hatinja satoe prampoean No. 2.pdf|100px]] | [[Anna Karenine 2]] | [[Indeks:Anna Karenine atawa Hatinja satoe prampoean No. 2.pdf]] | Sudah selesai diujibaca |- |3. | style="text-align: center;" | [[Berkas:CIVICS, Manusia dan Masjarakat Baru Indonesia.pdf|100px]] | [[Manusia dan Masjarakat Baru Indonesia (Civics)]] | [[Indeks:CIVICS, Manusia dan Masjarakat Baru Indonesia.pdf]] | Sudah selesai diujibaca |- |4. | style="text-align: center;" | [[Berkas:Dari Kebangunan Nasional Sampai Proklamasi Kemerdekaan.pdf|100px]] | [[Dari Kebangunan Nasional Sampai Proklamasi Kemerdekaan]] | [[Indeks:Dari Kebangunan Nasional Sampai Proklamasi Kemerdekaan.pdf]] | Sudah selesai diujibaca |- |5. | style="text-align: center;" | [[Berkas:Perkembangan situasi politik di Indonesia proloog dan epiloog Gestapu PKI.pdf|100px]] | [[Perkembangan Situasi Politik di Indonesia Proloog dan Epiloog Gestapu PKI]] | [[Indeks:Perkembangan situasi politik di Indonesia proloog dan epiloog Gestapu PKI.pdf]] | Sudah selesai dujibaca |- |6. | style="text-align: center;" | [[Berkas:San min chu i.pdf|100px]] | [[San Min Chu I]] | [[Indeks:San min chu i.pdf]] | Sudah selesai diujibaca |- |7. | style="text-align: center;" | [[Berkas:Menudju Republik Indonesia (Edisi 1962).pdf|100px]] | [[Menudju Republik Indonesia]] | [[Indeks:Menudju Republik Indonesia (Edisi 1962).pdf]] | Sudah selesai diujibaca |- |8. | style="text-align: center;" | [[Berkas:Sair rempah rempah.pdf|100px]] | [[Sair rempah rempah]] | [[Indeks:Sair rempah rempah.pdf]] | Sudah selesai diujibaca |- |9. | style="text-align: center;" | [[Berkas:Dari Puncak Bukit Talang.pdf|100px]] | [[Dari Puncak Bukit Talang]] | [[Indeks:Dari Puncak Bukit Talang.pdf]] | |- |10. | style="text-align: center;" | [[Berkas:Rencana Ekonomi Berjuang-Tan Malaka.pdf|100px]] | [[Rencana Ekonomi Berjuang]] | [[Indeks:Rencana Ekonomi Berjuang-Tan Malaka.pdf]] | Sudah selesai diujibaca |- |11. | style="text-align: center;" | [[Berkas:Korban Boedi.pdf|100px]] | [[Korban Boedi]] | [[Indeks:Korban Boedi.pdf]] | Sudah selesai diujibaca |- |12. | style="text-align: center;" | [[Berkas:Laporan-laporan Tentang Gerakan Protes di Jawa pada Abad XX.pdf|100px]] | [[Laporan-laporan Tentang Gerakan Protes di Jawa pada Abad XX]] | [[Indeks:Laporan-laporan Tentang Gerakan Protes di Jawa pada Abad XX.pdf]] | Abaikan halaman berbahasa Belanda (tidak perlu diujibaca). |- |} == Halaman untuk Ditransklusi == Penghitungan kontribusi menggunakan perkakas khusus. Halaman yang telah ditransklusi disetorkan melalui Fountain di sini. {| class="wikitable" {{ts|wa}} ! style="text-align: center;" |No ! style="text-align: center;" |Judul ! style="text-align: center;" |Halaman indeks ! style="text-align: center;" |Halaman Transklusi (Utama) ! style="text-align: center;" |Catatan khusus |- |1. | | | | |- |2. | | | |- |} 2bkjc9a964w64b0hor0121a6vv3q9n8 311846 311808 2026-08-13T01:11:52Z Quraeni 22485 /* Berkas untuk Diujibaca */ 311846 wikitext text/x-wiki [[Berkas:Logo WikiPandu.svg|150px|center|frameless]] {| class="wikitable" style="width:100%; text-align:center; background:#006699; font-size:150%; font-weight:bold; color:white;" |- | Tantangan WikiPandu |} {| border="0" cellspacing="0" cellpadding="0" align="center" |- style="white-space: nowrap; font-size: 150%; font-family:Monospace, sans-serif;" | style="{{#ifeq: {{FULLPAGENAME}} | Acara:Tantangan WikiPandu | | border-bottom: 8px #f2b9df solid; text-align: center; padding: 1em 0em; }}" | [[Image:Home Icon by Lakas.svg|none|75px]] [[Acara:Tantangan WikiPandu| Beranda]] | style="width: 1em; border-bottom: 1px transparent;" | | style="{{#ifeq: {{#titleparts: {{FULLPAGENAME}} | 2 }} | Acara:Tantangan WikiPandu/Ketentuan | | border-bottom: 8px #f2b9df solid; }}" | [[Image:Checklist Noun project 5166.svg|none|75px]] [[Acara:Tantangan WikiPandu/Ketentuan|<span style="color: #0645ad;">Ketentuan</span>]] | style="width: 1em; border-bottom: 1px transparent;" | | style="{{#ifeq: {{#titleparts: {{FULLPAGENAME}} | 2 }} | Acara:Tantangan WikiPandu/Berkas | | border-bottom: 8px #f2b9df solid; }}" | [[Image:Documents icon - noun project 5020.svg|none|75px]] [[Acara:Tantangan WikiPandu/Berkas|<span style="color: #0645ad;">Buku</span>]] | style="width: 1em; border-bottom: 1px transparent;" | | style="{{#ifeq: {{#titleparts: {{FULLPAGENAME}} | 2 }} | Acara:Tantangan WikiPandu/Hasil| | border-bottom: 8px #f2b9df solid;}}" | [[Image:SVG Trophy Star.svg|none|75px]] [[Acara:Tantangan WikiPandu/Hasil|<span style="color: #0645ad;">Hasil</span>]] | style="width: 1em; border-bottom: 1px transparent;" | |} __NOTOC__ {{ambox | type = notice | image = [[File:Noto Emoji Pie 1f4e2.svg|40px]] | text = Panitia menyediakan buku-buku untuk diuji-baca dan ditransklusi. Selain yang tercantum di bawah, kontribusi Anda tidak akan dicatat sebagai bagian dari kontribusi Tantangan WikiPandu. Panitia akan menambah jumlah buku jika diperlukan. }} == Berkas untuk Diujibaca == Penghitungan kontribusi menggunakan perkakas khusus. Halaman yang telah diujibaca disetorkan melalui [https://fountain.toolforge.org/editathons/wp-ujibaca Fountain di sini.] {| class="wikitable" {{ts|wa}} ! style="text-align: center;" |No ! style="text-align: center;" |Halaman depan ! style="text-align: center;" |Judul buku ! style="text-align: center;" |Halaman indeks ! style="text-align: center;" |Catatan khusus |- |1. | style="text-align: center;" | [[Berkas:Anna Karenine atawa Hatinja satoe prampoean No.1.pdf|100px]] | [[Anna Karenine 1]] | [[Indeks:Anna Karenine atawa Hatinja satoe prampoean No.1.pdf]] | Sudah selesai diujibaca |- |2. | style="text-align: center;" | [[Berkas:Anna Karenine atawa Hatinja satoe prampoean No. 2.pdf|100px]] | [[Anna Karenine 2]] | [[Indeks:Anna Karenine atawa Hatinja satoe prampoean No. 2.pdf]] | Sudah selesai diujibaca |- |3. | style="text-align: center;" | [[Berkas:CIVICS, Manusia dan Masjarakat Baru Indonesia.pdf|100px]] | [[Manusia dan Masjarakat Baru Indonesia (Civics)]] | [[Indeks:CIVICS, Manusia dan Masjarakat Baru Indonesia.pdf]] | Sudah selesai diujibaca |- |4. | style="text-align: center;" | [[Berkas:Dari Kebangunan Nasional Sampai Proklamasi Kemerdekaan.pdf|100px]] | [[Dari Kebangunan Nasional Sampai Proklamasi Kemerdekaan]] | [[Indeks:Dari Kebangunan Nasional Sampai Proklamasi Kemerdekaan.pdf]] | Sudah selesai diujibaca |- |5. | style="text-align: center;" | [[Berkas:Perkembangan situasi politik di Indonesia proloog dan epiloog Gestapu PKI.pdf|100px]] | [[Perkembangan Situasi Politik di Indonesia Proloog dan Epiloog Gestapu PKI]] | [[Indeks:Perkembangan situasi politik di Indonesia proloog dan epiloog Gestapu PKI.pdf]] | Sudah selesai dujibaca |- |6. | style="text-align: center;" | [[Berkas:San min chu i.pdf|100px]] | [[San Min Chu I]] | [[Indeks:San min chu i.pdf]] | Sudah selesai diujibaca |- |7. | style="text-align: center;" | [[Berkas:Menudju Republik Indonesia (Edisi 1962).pdf|100px]] | [[Menudju Republik Indonesia]] | [[Indeks:Menudju Republik Indonesia (Edisi 1962).pdf]] | Sudah selesai diujibaca |- |8. | style="text-align: center;" | [[Berkas:Sair rempah rempah.pdf|100px]] | [[Sair rempah rempah]] | [[Indeks:Sair rempah rempah.pdf]] | Sudah selesai diujibaca |- |9. | style="text-align: center;" | [[Berkas:Dari Puncak Bukit Talang.pdf|100px]] | [[Dari Puncak Bukit Talang]] | [[Indeks:Dari Puncak Bukit Talang.pdf]] | |- |10. | style="text-align: center;" | [[Berkas:Rencana Ekonomi Berjuang-Tan Malaka.pdf|100px]] | [[Rencana Ekonomi Berjuang]] | [[Indeks:Rencana Ekonomi Berjuang-Tan Malaka.pdf]] | Sudah selesai diujibaca |- |11. | style="text-align: center;" | [[Berkas:Korban Boedi.pdf|100px]] | [[Korban Boedi]] | [[Indeks:Korban Boedi.pdf]] | Sudah selesai diujibaca |- |} == Halaman untuk Ditransklusi == Penghitungan kontribusi menggunakan perkakas khusus. Halaman yang telah ditransklusi disetorkan melalui Fountain di sini. {| class="wikitable" {{ts|wa}} ! style="text-align: center;" |No ! style="text-align: center;" |Judul ! style="text-align: center;" |Halaman indeks ! style="text-align: center;" |Halaman Transklusi (Utama) ! style="text-align: center;" |Catatan khusus |- |1. | | | | |- |2. | | | |- |} kaz2p8rvqrvvm4jui49uen07ofpzsd1 104 111386 311762 310174 2026-08-12T15:11:07Z Ammachemist 27288 311762 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Ibrohim tijani" /></noinclude>{{C|CORNELL UNIVERSITY}} {{C|LIBRARY}} {{C|ITHACA, N.Y. 14853}} {{C|John M. Echols Collection}} {{C|on Southeast Asia}} {{C|KROCH LIBRARY}}<noinclude></noinclude> 222oep2bkgu3iop1yg2sjxm7nvapa95 104 111542 311756 311730 2026-08-12T14:48:32Z Ammachemist 27288 311756 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Ammachemist" />{{rh||- 6 - }}</noinclude>mereka untuk melakukan pengrusakan2 jang tidak bertanggungdjawab. Pada demonstrasi di Hotel Indonesia dimana ditimbulkan kerusakan2, ternjata jang merusak adalah anggota2 CGMI dan ketika demonstrasi di Deparlu, jang merusak adalah anggota2 Kongres Buruh Marhaenis jang dibajar. Banjak lagi tertangkap infiltran2 mereka kedalam Gerakan Mahasiswa ini. Maneuver inipun tidak membawa hasi jang mereka harapkan, karena walaupun KAMI sempat dibubarkan dan Universitas Indonesia ditutup, namun tekad bulat daripada mahasiswa achirnja menggagalkan maneuver2 mereka itu. :<ol type="a" start="3"><li>Oleh Pemerintah Subandrio dibentuk suatu Facts Finding Committee untuk menjelidiki sampai seberapa djauh dan seberapa banjak korban dari pihak Castopu/PKI. Sementara itu BPI-nja Subandrio sudah menjebut-njebut angka2 sebesar 150.000 orang korban. Tetapi setelah Komite ini kembali, mereka melaporkan bahwa korban manusia jang diperoleh angkanja iaiah sebesar 87.000 orang dari ke duabelah fihak. Usaha ini tidak membantu mereka dan tidak ada terbuka djalan untuk mempergunakan legalitas Dr.Subandrio untuk mengkambing-hitamkan Angkatan Darat. :<ol type="a" start="4"><li>Serentak dengan usaha2 tersebut diatas, Gestapu/PKI djuga mengadakan infiltrasi kepihak parts2 seperti PN, PSII, NU, PERTI, dll dan boleh dikatakan bahwa pada waktu itu infiltrasi ini telah sempat membawa hasil jang lumajan bagi mereka, apalagi dengan plintat-plintunja golongan PNI Ali-Surachman, pertentangan2 didalan partai itu menguntungkan bagi PKI. :<ol type="a" start="5"><li>Setelah maneuver2 tsb. diatas tidak membawa hasil jang diharapkan oleh Gestapu/PKI beserta antekanja seperti Subandrio-Chaerul Saleh cs, maka mereka lebih kalap dan membabi buta karena mereka sudah dekat kepada kehantjuran totalnja. Dalam suatu rapat Kabinet, oleh Dr. Subandrio dikemukakan setjara blak-blakan bahwa tindakan MAHMILUB dan alat2 negara lainnja sudah lewat batas dan korban jang djatuh sekian banjanja adalah karena ketidakmampuan ABRI dan ABRI dipersalahhkannja sebagai pihak jang bertanggung-djawab atas terus berlangsungnja gontok2an jang sampai membawa korban sedemikian banjak. Tuduhan ini setjara blak-blakan pula telah did jawab oleh Dandral Suharto (Men/Pangad) dengan mengatakan kira2 sbb : Kami sudah mengetahui dan sudah bersedia bahwa pada suatu saat kami djustru jang akan dituduh sebagai kaum kontra-revolusi. Dan kami sudah bersedia dan bersiap-siap untuk memindahkan djenazah para pahlawan Revolusi dari Makam Pahlawan. Dan djika memang sudah tiba waktunja untuk itu sekarang, maka kami tidak akan ragu2. Dengan utjapan itu jang ditafsirkan oleh Subandrio cs sebagai tantangan pada blok mereka, maka masalah ini terpaksa dihentikan sampai disitu sadja.<noinclude></noinclude> msvfiw9tamxpe7j8ksgqdtygbevppw2 104 111544 311755 311729 2026-08-12T14:46:58Z Ammachemist 27288 311755 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Ammachemist" />{{rh|| — 5 —}}</noinclude>Djendral2 TNI,diikuti dengan pengambil-alihan RRI dan gedung telekomunikasi, pembentukan Dewan Revolusi tanpa Bung Karno dan penurunan pangkat dari perwira2 tinggi Angkatan Darat. {{U|EPILOOG GESTAPU/PKI}} {{U|Amarah Rakjat Terhadap Gestapu/PKI}} Saudara2 sekalian, Kita semua sudah mengetahui bagaimana perkembangan selandjutnja. Tindakan2 jang diambil oleh Angkatan Darat untuk menjelamatkan Revolusi dan Pemimpin Besar Revolusi adalah dengan bantuan sepenuhnja dari Rakjat jang progressip-revolusioner jang heroik itu, jaitu dengan penghantjuran kekuatan kaum kontra-revolusi Gestapu/PKI. Amarah Rakjat terhadap Gestapu/PKI tidak dapat ditahan. Dalam waktu jang kurang dari 24 djam, potensi kaum kontra-revolusi habis tergulung, sehingga mythos tentang kekuatan PKI/Gestapu lenjap sama sekali. Gerakan Gestapu/PXI jang setjara serentak ditimbulkan di seluruh Indonesia dihadapi dengan serentak pula oleh Rakjat jang setia kepada Pantja Sila dan Bung Karno, sehingga musuh2 Revolusi: itu Pembunuhan2 jang dilakukan oleh PKI/Gestapu pada hari2 pertama dari kudetanja dibalas oleh keamarahan Rakjat jang sukar dikendalikan lagi sehingga roda Revolusi jang selalu mereka (PKI) dengung dengungkan menggilas mereka sendiri. Dengan tindakan spontan serta menjeluruh dari Rakjat, maka Gestapu/PKI tidak bisa berkutik lagi sehingga pengedjaran terhadap sisa2 jang ada dapat berdjalan terus dengan lantjar. {{U|Maneuver2 PKI Dan Antek2nja}} Untuk mentjegah kehantjuran total Gestapu/PKI, maka mereka mengadakan maneuver2 jang sangat litjik jang hampir2 kita tidak bisa kendalikan. Maneuver2 itu antara lain dilakukan dalam bentuk sbb : :<ol type="a" start="1"><li> Mereka mentjetuskan idee jang kelihatannja menarik, tetapi pada waktu itu timingnja dipilih untuk mengat jaukan suasana, seperti pengisian djabatan Wakil Presiden. Sempat masaalah ini mendjadi pembit jaraan Rakjat tetapi setelah Angkatan Darat jang kemudian disusul oleh SAB dan seluruh Angkatan Bersendjata menjatakan bahwa mereka merasa belum ada kebutuhan untuk mengisi djabatan tsb., sedang Djendral Nasution jang disebutkan sebagai tjalon untuk kedudukan Wakil Presiden segera membantah berita itu, maka maneuver ini pun gagal. :<ol type="a" start="2"><li> Kemudian setelah timbul demonstrasi2 untuk menuntut pembubaran PKI, maka Gestapu/PKI menginfiltrasi gerakan mahasiswa dengan menjelundupkan anggota2 mereka atau orang2 jang dibajar oleh<noinclude></noinclude> 041b41h6yppaxufo4q5a3rqf27u9q5h 104 111608 311734 310346 2026-08-12T12:00:03Z Ammachemist 27288 311734 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Ammachemist" />{{rh||- 14 -}}</noinclude>Rupanja ada djuga jang tidak senang atas tindakan MEN/PANGAD itu dan memberikan Laporan jang diputar-balikkan kepada Presiden, seolah-olah MEN/PANGAD telah merong-rongi hak2 Presiden, dsb. Melalui Dr.Leinena,MaN/PANGAD dipanggil dan ditanjakan apa betul ada maksud2 Djendral Suharto untuk merongrongi kewibawaan Presiden. Segera MEN/PANGAD mengerti tentang propokasi jang dibuat-buat itu dan setjara tulus-ichlas membeberkan semua tindakan jang telah diambilnja setelah menerima surat perintah Presiden tsb. Djuga didjelaskan bahwa amarah Rakjat tidaklah ditudjukan kepada Presiden, tetapi kepada pembantu2nja, termasuk Waperdam2 jang tidak djudjur kepada Presiden dan jang selalu memutar-balikkan kenjataan2. Keterangan2 jang diberikan oleh MEN/PANGAD diterima baik oleh Presiden, tetapi selandjutnja diminta suvaja selalu melapor kepada Presiden tentang setiap perkembangan. Djadi tuduhan sementara antek2 PKI dan golongan plin-plan serta kaum "safe-players" bahwa Presiden tidak menje tudjui pembubaran PKI jang telah dilakukan oleh MEN/PANGAD atas nama Presiden itu sama sekali tidak berdasar. Setiap orang jang masih meragukan hal ini tentu mempunjai maksud2 tertentu untuk mengadu-domba Presiden dengan ABRI serta Rakjat. Setelah PKI setjara resmi dibubarkan Pemerintah serta dinajatakan sebagai partai terlarang, maka sewad jarn jaiah apabila segera disusuli dengan follow-upnja, jaitu mengambil tindakan2 terhadap Menteri2 jang menurut bahan2 jang ada, ternjata tersangkut dalam masaalah Gestapu atau setidak-tidaknja disangsikan loyalitasnja kepada Revolusi dan Rakjat. {{U|Реngamanan Sedjumlah Menteri2}} Pengamanan sedjumlah menteri2 termasuk Subandrio, Chaerul Saleh c.s. segera dilakukan, satu dan lain karena terlihat tanda2 bahwa Rakjat jang sudah meluap-luap amarahnja terhadap mereka sudah mau mendjadi hakim sendiri. Dari daftar jang disusun pertama, dua orang dapat meloloskan diri, jaitu Surachman (PNI) den Achadi. Suriadarma diamankan oleh fihak AURI sendiri. Setelah pengamanan ini, maka sed jumlah lebih kurang 45 orang Menteri2 memberikan pern jataan kepada MEN/PANGAD bahwa mereka, dalam membantu tugas2 MEN/PANGAD setjara sukarela akan mengundurkan diri, apabila hal itu dapat melant jarkan tugas MEN/PANGAD seperti jang termuat dalam surat perintah Presiden tertanggal 11 Maret itu. Dengan diamankannja sedjumlah menteri2 itu, maka terdapatlah sedjumlah kerosi2 menteri jang kosong. Dalam situasi jang<noinclude></noinclude> nhvbu620x7k2a9r865rywi2sixrh1kb 104 112088 311735 311037 2026-08-12T12:10:30Z Ammachemist 27288 311735 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Ammachemist" /></noinclude>{{U|INTERUPSI.}} ::::::::::::::Kelahiran sesuatu pikiran ::::::::::::::sering menjamai kelahiran ::::::::::::::seorang anak.Ia didahului ::::::::::::::dengan penderitaan-pende- ::::::::::::::ritaan pembawaan kelahirannja. Kepada para pembatja! Mula2 buku ini dikeluarkan penuh dengan kesalahan2 yjetak. Disana sini akan terdapat djuga kate2 atau kalimat2 jong sangat asing kedengarannja bagi kuping seorang Belanda asli. Bagi kesalahan ini perlu saja kemukakan alasen2 sebagai berikut: # Buku ini ditjetak dan dikoreksi oleh kewan kawan Tionghoa jang tidak pernah mendengar bahasa Belanda. # Pertjetakan mereka mempunjai persediaan hurup2 Latin sangat sedikit. # Dan jang terachir,penulis ini dalam perantauannja selama tiga tahun achir2 ini tidak pernah melihat batjaan atau suratkabar Harian Belanda dan di Asia ini juga tidak pernah mendjumpai seorang manusia jg mengerti "bahasa dunia" ini, apa lagi berbitjara. Alasan2 ini dan kesulitan2 tehnis jang ketjil2 lainnja harus saja kemukakan untuk mempengatuhi pikiran orang2 penghasut jang lihai. Selandjutnja saja rasa tidak perlu menulis brosur jang agak besar karena brosur besar demikian itu akan dapat mengurangi nafsu membatja dan minat pembatja rata-rata di Indonesia pada waktu sekarang ini. Sekarang dengan sewedjarnja setelah harapan<noinclude></noinclude> 2zh69l5945weksv2hb864hihu9o8f14 311736 311735 2026-08-12T12:11:06Z Ammachemist 27288 311736 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Ammachemist" /></noinclude>{{U|INTERUPSI.}} ::::::::::::Kelahiran sesuatu pikiran ::::::::::::sering menjamai kelahiran ::::::::::::seorang anak.Ia didahului ::::::::::::dengan penderitaan-pende- ::::::::::::ritaan pembawaan kelahirannja. Kepada para pembatja! Mula2 buku ini dikeluarkan penuh dengan kesalahan2 yjetak. Disana sini akan terdapat djuga kate2 atau kalimat2 jong sangat asing kedengarannja bagi kuping seorang Belanda asli. Bagi kesalahan ini perlu saja kemukakan alasen2 sebagai berikut: # Buku ini ditjetak dan dikoreksi oleh kewan kawan Tionghoa jang tidak pernah mendengar bahasa Belanda. # Pertjetakan mereka mempunjai persediaan hurup2 Latin sangat sedikit. # Dan jang terachir,penulis ini dalam perantauannja selama tiga tahun achir2 ini tidak pernah melihat batjaan atau suratkabar Harian Belanda dan di Asia ini juga tidak pernah mendjumpai seorang manusia jg mengerti "bahasa dunia" ini, apa lagi berbitjara. Alasan2 ini dan kesulitan2 tehnis jang ketjil2 lainnja harus saja kemukakan untuk mempengatuhi pikiran orang2 penghasut jang lihai. Selandjutnja saja rasa tidak perlu menulis brosur jang agak besar karena brosur besar demikian itu akan dapat mengurangi nafsu membatja dan minat pembatja rata-rata di Indonesia pada waktu sekarang ini. Sekarang dengan sewedjarnja setelah harapan<noinclude></noinclude> i7oql27zm64kb6k9mmc4ncy6nn3px2k 311737 311736 2026-08-12T12:11:36Z Ammachemist 27288 311737 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Ammachemist" /></noinclude>{{U|INTERUPSI.}} :::::::::Kelahiran sesuatu pikiran :::::::::sering menjamai kelahiran :::::::::seorang anak.Ia didahului :::::::::dengan penderitaan-pende- :::::::::ritaan pembawaan kelahirannja. Kepada para pembatja! Mula2 buku ini dikeluarkan penuh dengan kesalahan2 yjetak. Disana sini akan terdapat djuga kate2 atau kalimat2 jong sangat asing kedengarannja bagi kuping seorang Belanda asli. Bagi kesalahan ini perlu saja kemukakan alasen2 sebagai berikut: # Buku ini ditjetak dan dikoreksi oleh kewan kawan Tionghoa jang tidak pernah mendengar bahasa Belanda. # Pertjetakan mereka mempunjai persediaan hurup2 Latin sangat sedikit. # Dan jang terachir,penulis ini dalam perantauannja selama tiga tahun achir2 ini tidak pernah melihat batjaan atau suratkabar Harian Belanda dan di Asia ini juga tidak pernah mendjumpai seorang manusia jg mengerti "bahasa dunia" ini, apa lagi berbitjara. Alasan2 ini dan kesulitan2 tehnis jang ketjil2 lainnja harus saja kemukakan untuk mempengatuhi pikiran orang2 penghasut jang lihai. Selandjutnja saja rasa tidak perlu menulis brosur jang agak besar karena brosur besar demikian itu akan dapat mengurangi nafsu membatja dan minat pembatja rata-rata di Indonesia pada waktu sekarang ini. Sekarang dengan sewedjarnja setelah harapan<noinclude></noinclude> bavmetj6a05192q3xgiflcsz9ffyg6w 311738 311737 2026-08-12T12:12:03Z Ammachemist 27288 311738 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Ammachemist" /></noinclude>{{U|INTERUPSI.}} ::::::Kelahiran sesuatu pikiran ::::::sering menjamai kelahiran ::::::seorang anak.Ia didahului ::::::dengan penderitaan-pende- ::::::ritaan pembawaan kelahirannja. Kepada para pembatja! Mula2 buku ini dikeluarkan penuh dengan kesalahan2 yjetak. Disana sini akan terdapat djuga kate2 atau kalimat2 jong sangat asing kedengarannja bagi kuping seorang Belanda asli. Bagi kesalahan ini perlu saja kemukakan alasen2 sebagai berikut: # Buku ini ditjetak dan dikoreksi oleh kewan kawan Tionghoa jang tidak pernah mendengar bahasa Belanda. # Pertjetakan mereka mempunjai persediaan hurup2 Latin sangat sedikit. # Dan jang terachir,penulis ini dalam perantauannja selama tiga tahun achir2 ini tidak pernah melihat batjaan atau suratkabar Harian Belanda dan di Asia ini juga tidak pernah mendjumpai seorang manusia jg mengerti "bahasa dunia" ini, apa lagi berbitjara. Alasan2 ini dan kesulitan2 tehnis jang ketjil2 lainnja harus saja kemukakan untuk mempengatuhi pikiran orang2 penghasut jang lihai. Selandjutnja saja rasa tidak perlu menulis brosur jang agak besar karena brosur besar demikian itu akan dapat mengurangi nafsu membatja dan minat pembatja rata-rata di Indonesia pada waktu sekarang ini. Sekarang dengan sewedjarnja setelah harapan<noinclude></noinclude> 9c0n4j0lp2gsteewse9twogofrtnvzj 104 112089 311739 311035 2026-08-12T12:13:11Z Ammachemist 27288 311739 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Ammachemist" />{{rh||4.}}</noinclude>saja dapet melangsungkan {{illegible}} idup jang 3/4 hukuman pendjare" ini, "tiga perapat hidup pendjara", demi kesehatan saja, dinegeri dimana saja mempunjai hak hidup sepenuhnja, telah ditolak oleh pemerintah, saja kira buat sementara waktu semua harapan untuk kembali ke tanah air harus saja kesampingkan. Akan tetapi saja tak mau menganggur. Saja kira saja dapat mengabdi pada partai dan rakjat,djika saja dari sini dapat menghubungi golongan terpeladjar (intelektuil) dari penduduk Indonesia dengan buku ini sebagai alat. Dimana terdapat tjukup fakta revolusióner, dan dimana sekarang menurut duguan saja mulai tumbuh perhatian besar dan atas kemad juan perkembangan pergerakan revolusioner diantara oreng intelektuil, maka pekerdjaan seperti ini bagi saja hanja "Pelepas lelah" belaka. Pekerdjaan demikian itu tentu lebih baik dan sudah pada tempatnja, djika di Tiongkok terdapat kemungkinan2 banjak untk mentjetak. Pekerdjaan sematjam "Pelepas lelah" ini sekali sekali akan saja gunakan dan pembatja2 jang terhormat dalam waktu jang akan datang dapat menjediakan diri untuk mempelajari buku2 jg agak banjak. "Kegiatan" sematjam ini sudah tentu tak akan dapat saja lakukan, djika Jang Mulie Gubernur Djenderal memperlakukan diri saja agak dalam batas perikemanusiaan. Ini adalah kedjadian di balik kenjataan jang mula-mula tak dapat saja duga, karena kesehatan dan pengasingan. Adalah pada tempatnja saja mengutjapkan terima kasih sebanjak-banjaknja kepada kawan2 Tionghon jang telah menolong saja dengan sebaik-baiknja. Sesungguhnja "utjapan terimakasih objektif",<noinclude></noinclude> lnx63vck0pts4ivti4ac12q6l7mayvj 104 112091 311740 311039 2026-08-12T12:21:04Z Ammachemist 27288 311740 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Ammachemist" />{{rh|6||7}}</noinclude>{{C|KETERANGAN PADA TJETAKAN KEDUA}} Kami merasa chawatir, ketika kami mengirimkan buku jang ditjetak di Canton kepada pemesan2 Indonesia. Kami takut, bahwa buku jang nampaknja tak indah itu akan dapat melukai rasa seni-sastra intelektual2 kita jang biasa membatja buku berbahasa Belanda. Tetapi itu adalah baik bagi kesadaran politik saudara2 kita jang lebih muda, egar mereka tidak ketjil hati menghadapi barang sesuatu jg hanja indah nampaknja sadja. Permintaan2 akan buku ini jang makin banjak djumlahnja jang dikirimkan kepada kami, memberikan bukti jang njata, kami telah dapat menawan hatinja. Inilah jang djuga mendorong kami akan ditjetaknja lagi "MENUDJU REPUBLIK INDONESIA". Sekalipun pengawasan polisi sangat keras di negeri Geisha2 nan tjantik dan bunga2 teratai nan indah ini, masih djuga terdapat tempat2 di bawah tanah, tempat kami mentjetek kembali buku ketjil ini dalam bentuk jang agak menarik dengan kesalahan2 edjaan dan kata2 jang agak kurang. Itu disebabkan djuga karena adanja pergerakan buruh revolusioner jang sedang berkembang. Dalam interupai kami diatas telah kami kemukakan, bahwa kami mengeluh tentang kesusahan2 koreksi dan tjetakan. Sekalipun demikian halnja dalam tjetakan ulangan ini kami kira kesukaran2 itu masih ada. Djustru disini pembatja2 kita jang baru dapat memaklumi kesukaran2 jang kami alami dan kemadjuan apa jg telah kami tjapai dalam mentjetak dan koreksi. Dengan ini kami djuga mau membuktikan kepada pembatja2 Indonesia kita, bahwa semua usaha lawan2 kita untuk menindas "tjita2" akan sia2 belaka. Selandjutnja dengan rasa puas kita disini dapat memaklumi bahwa dalam menafsirkan keadaan internasional dan nasional dalam tjetakan kedua ini tidak perlu mengadakan perobahan atau tambahan. Hanja dal tjetakan ini kiranja kita perlu menamba bab baru untuk memberi pendjalasan tentang idee Permusjawaratan Hasional (National assembly) dengan sjarat2 dan aksi2nja. Selandjutnja perlu ditegaskan pendapat kita tentang mahasiswa2 di negeri lain. Sebab Mahasiswa2 Tionghoa jang dhulu pernah kita kemukakan lebih aktif daripada mahasiswa Indonesia sementara itu telah membuktikan kebenaran pendapat kita. Belum lewat satu bulan, sesudah kami mengambil buku2 kami dari pertjetakan, maka kurang lebih 5 djuta mahasiswa Tionghoa dengan serentak meninggalkan bangku2 sekolahnja dan mempelopori pemberontakan, pemogokan dan demonstrasi jang diadakan oleh kaum petani dan kaum buruh. Mengenai keadaan nasional, "tjalon fascis Indonesia", karena sikapnja jang memuakkan sehingga kita harus menahan perut, sementara itu telah lari tunggang langgang, lebih dulu daripada jang kita kirakan. Sekarang dita harus menahan perut karena kerendahan budi jang digunakan lawan2 kita dalam usaha menbasmi gerakan rakjat revolusioner Indonesia sebagaimana halnja ketika djaman jang silam, orang2 desa bersuka-ria menjaksikan perampok jang digantung jang dengan sekuat tenaga mentjoba melepaskan lehernja dari tali gantungan. Seolah-olah Lodewijk XVI dan Tsar Nicolas II tak pernah hidup.<noinclude> Kami meresa chawatir, ketika kami mengirimkan kuku jang ditjetak di Canton kepada pemesan2 Indonesia. Kami takut, bahwa bulu jang nampak- nja tak indah itu akan dapat melukai rasa seni- sastra intelektual2 kita jang biasa membatja buku berbahasa Belanda . Tetapi itu adalah baik bagi kesadaran poli- tik saudara2 kita jang lebih muda, egar mereka tidak ketjil hati menghadapi barang sesuatu je hanja indah nampaknja sadj. Permintaan? akan buku ini jang makin banjak djumlahinja jang di- kirimkan kepada kami, memberikan bukti jang njata, kami telah dapat menawan hatinja.Inilah jang djuga mendorong kami akan ditjetaknja 1- gi "MUDJU REPUBLI INDONESIA". Sekalipun pengawasan polisi sangat keras di negeri Geisha2 nan tjantik dan bunga2 teratai nan indah ini, masih djuga terdapat tempat2 di- bawah tanah, tempat kami mentjetek kembali bu- ku ketjil ini dalam bentuk jang agak menarik dengan kesalahan2 edjaan dan kata2 jang agak kurang. Itu disebabkan djuga karena adanja per- gerakan buruh revolusioner jang sedang berkem- bang. Dalam interupai kami diatas telah kami kemu- kakan, bahwa kami mengeluh tentang kesusahan? koreksi dan tjetakan. Sekalipun demikian hal- nja dalam tjetakan ulangan ini kami kira kesu- karan2 itu masih ada. Djustru disini pembatja2 kita jang baru da- pat memaklumi kesukaran2 jang kami alami den kemad juan apa jg telah kami tjapai delam men- tjetak dan koreksi. Dengan ini kani djuga mau membuktikan kepada pembatje2 Indonesia kita, 7 batera seran usaha laran2 kita untuk menindas #tjiti alan sia2 belaka. Solandjutnja dengan rasa puas laita disini. d- pat menakari baha dalam menafsirkan keadaan internasional dan nasional dalan jotakan kedua ini tidak perlu mengadakan perobahan atau tam- bahan. Hanj. dal tjetakan ini kiranja kita perlu menariba bab baru untuk memberi pendjala- san tentang idee Permusjawaratan Hasional (Na- tional assembly) dengan sjarat2 dan ak</noinclude> bc6tzx1cwwk0g6c7bqsljs0we18mur5 311741 311740 2026-08-12T12:22:14Z Ammachemist 27288 311741 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Ammachemist" />{{rh|6||7}}</noinclude>{{C|KETERANGAN PADA TJETAKAN KEDUA}} Kami merasa chawatir, ketika kami mengirimkan buku jang ditjetak di Canton kepada pemesan2 Indonesia. Kami takut, bahwa buku jang nampaknja tak indah itu akan dapat melukai rasa seni-sastra intelektual2 kita jang biasa membatja buku berbahasa Belanda. Tetapi itu adalah baik bagi kesadaran politik saudara2 kita jang lebih muda, egar mereka tidak ketjil hati menghadapi barang sesuatu jg hanja indah nampaknja sadja. Permintaan2 akan buku ini jang makin banjak djumlahnja jang dikirimkan kepada kami, memberikan bukti jang njata, kami telah dapat menawan hatinja. Inilah jang djuga mendorong kami akan ditjetaknja lagi "MENUDJU REPUBLIK INDONESIA". Sekalipun pengawasan polisi sangat keras di negeri Geisha2 nan tjantik dan bunga2 teratai nan indah ini, masih djuga terdapat tempat2 di bawah tanah, tempat kami mentjetek kembali buku ketjil ini dalam bentuk jang agak menarik dengan kesalahan2 edjaan dan kata2 jang agak kurang. Itu disebabkan djuga karena adanja pergerakan buruh revolusioner jang sedang berkembang. Dalam interupai kami diatas telah kami kemukakan, bahwa kami mengeluh tentang kesusahan2 koreksi dan tjetakan. Sekalipun demikian halnja dalam tjetakan ulangan ini kami kira kesukaran2 itu masih ada. Djustru disini pembatja2 kita jang baru dapat memaklumi kesukaran2 jang kami alami dan kemadjuan apa jg telah kami tjapai dalam mentjetak dan koreksi. Dengan ini kami djuga mau membuktikan kepada pembatja2 Indonesia kita, bahwa semua usaha lawan2 kita untuk menindas "tjita2" akan sia2 belaka. Selandjutnja dengan rasa puas kita disini dapat memaklumi bahwa dalam menafsirkan keadaan internasional dan nasional dalam tjetakan kedua ini tidak perlu mengadakan perobahan atau tambahan. Hanja dal tjetakan ini kiranja kita perlu menamba bab baru untuk memberi pendjalasan tentang idee Permusjawaratan Hasional (National assembly) dengan sjarat2 dan aksi2nja. Selandjutnja perlu ditegaskan pendapat kita tentang mahasiswa2 di negeri lain. Sebab Mahasiswa2 Tionghoa jang dhulu pernah kita kemukakan lebih aktif daripada mahasiswa Indonesia sementara itu telah membuktikan kebenaran pendapat kita. Belum lewat satu bulan, sesudah kami mengambil buku2 kami dari pertjetakan, maka kurang lebih 5 djuta mahasiswa Tionghoa dengan serentak meninggalkan bangku2 sekolahnja dan mempelopori pemberontakan, pemogokan dan demonstrasi jang diadakan oleh kaum petani dan kaum buruh. Mengenai keadaan nasional, "tjalon fascis Indonesia", karena sikapnja jang memuakkan sehingga kita harus menahan perut, sementara itu telah lari tunggang langgang, lebih dulu daripada jang kita kirakan. Sekarang dita harus menahan perut karena kerendahan budi jang digunakan lawan2 kita dalam usaha menbasmi gerakan rakjat revolusioner Indonesia sebagaimana halnja ketika djaman jang silam, orang2 desa bersuka-ria menjaksikan perampok jang digantung jang dengan sekuat tenaga mentjoba melepaskan lehernja dari tali gantungan. Seolah-olah Lodewijk XVI dan Tsar Nicolas II tak pernah hidup.<noinclude></noinclude> g4s081tioskv9ekvuy0a461rb3eoz0b 104 112092 311742 311040 2026-08-12T12:23:10Z Ammachemist 27288 311742 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Ammachemist" />{{rh|8||9}}</noinclude>Sedjarah berulang. Tak dapat dibantah, bahra perdjoangan politik pada bulan2 jang achir ini telah meruntjing:kesadaran politik dan kegiatan revolusioner rakjat kita talah tumbuh diseluruh lapisan di Indonesia, sebagaimana belum pernah terdjadi sebelumnja. Padi tumbuh tak berisik......... {{R|Tokyo, Desember 1925.}} {{C|{{U|KATA PENGANTAR}}}} Dengan "La etat cestmoi "dengan "Negara adalah saja" Radja Matahari Perantjis dengan penuh kesadaran atas kekuasaannja menjatakan apakah Negara itu. Sekarang Partai Komunis Indonesia dapat berkata "Gerakan Revolusioner adalah saja". Kesadaran inilah, sebagai pemimpin dari seluruh rakjat revolusioner Indonesia, jang mendorong kita mengemukakan program dan taktik kita kepada segolongan rakjat, jalah golongan intelektuil dalam bahasa jg bukan bahasa rakjat Indonesia. P.K.I. dan Sarekat Rakjat, pendjelmaan kemauan rakyat revolusioner didalam perdjoangannja, jang borat telah menundjuldan kekuatan dan pengertian jang tjukup daripada kesukaran2 akan kekurangan tenaga revolusioner pada waktu sekarang ini. Akan tetapi bukannja dimaksudkan, bahwa kita akan menolak bantuan dari pihak intelektuil. Sebaliknja tiap2 bantuan akan kita terima dengan senang hati, asal mereka mengakui azas revolusioner kita. Apa mendorong kita melantjarkan seruan kusus kepada golongan intelektuil itu jalan: masa krisis dewasa ini,dimana tiap saat akan dapat ditanjakan kepada golongan inteleltuil. Dipihak manakah Sdr. akan berdiri? Sebagai Pemimpin bagian rakjat Indonesia jang revolusioner jg sokali peristiwa ditangan kita akan terletak suka duka seluruh rakjat, maka kita dapat mengesampingkan golongan2 rakjat besar atau ketjil. Imperialisme Belanda telah berusaha berbuat sedemikian djauhnja, sehingga golongan intelektuil kita jang kotjil itu mentjapai kedudukan<noinclude></noinclude> qze9yxjknka5d3i7768jhjs6wsh3q1v 104 112111 311743 311069 2026-08-12T12:26:02Z Ammachemist 27288 311743 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Ammachemist" />{{rh|12||13}}</noinclude>telah mentjiptaken pertentangan nasional dan sosial jang tak kenal damai jang tak terdapat di negeri2 djadjahan lainnje di Asia, seperti: Mesir, India,Filipina dll., dimana penduduk aslidi beri kemungkinan mempertinggi hidupnja dibidang penguasaan sosial dan kebudajaan. Di Indonesia nasional (bangsa2 Belanda dan bangsa Indonesia) diperkuat dengen penguasaan kasta(Kapitalis dan Buruh). Dinegeri2 djadjahan lainnja, dimana terdapat kapitel nasional jang kuat, penguasaan nasional tak begitu kedjam seperti di Indonesia, dimana 90% dari penduduk hidup dalam kemelaratan penderitaan. Memang disana, dinegeri2 djadjahan lainnja dapat diadakan kompromi antara modal nasional. Komproni ekonomi ini telah mendjadi kenjataan dan ini meratakan djalan bagi kompromi politik antara pendjadjah asing dan rakjat jang didjadjah. Tak adanja modal nasional sama sekali di Indonesia jang tak akan pernah memungkinkan adanja kompromi bahwa tiap2 permintaan pihak pendjadjah untuk mengadakan kompromi politik dengan rakjat terdjedjah senantiasa tak berhasil. Sdr2. orang2 intelektuil harus mengetahui: Rakjat Indonesia jang objektif den subjektif revolusioner akan mentjap seketika tiap2 kompromi politik dengan pendjadjah sebagai "Penghinaan terang2an. Karena itu, djika Sdr2. hendak mengibarkan pandji2 kemerdekaan, kepada Sdr2.tidak adalah pilihan lain jang lebih tepat dan benar daripada berdiri dipihak kami. {{C|———oOo———}} {{C|Bab I.}} {{Center|{{Underline|S I T U A S I D U N I A }}}} Perang dunia tahun 1914-1918 dalam pengertian ekonomi telah membagi dunia dalam 2 bagian. # Negeri2 jang kalah, jaito Djerman Austria, Hongaria dan Turki. Djuga Rusia, dimana kaum buruh telah memegang kekuasaan, dalam bidang ekonomi, tergolong pada negeri2 itu. # Negeri2 jang menang, jaitus Prantjis, Italia, Amerika Serikat dll. Negeri2 jang kalah perang tak lama sesudah perang sangat menderita, kekurangan bahan2 makanan dan hasil2 pabrik,modal dan bahan2 mentah untuk industri2. Ketjuali itu perdjandjian Versaillos tolah mewadjibkan Djerman membajar kepada negeri2 sekutu tiap2 tahun ratusan djuta mark omas (rampasan perang). Negeri2 seperti Prantjis, Inggeris dar Italia sekalipun tergolong pemenang perang,karena beaja jang sangat besar jang telah dikeluarkan untuk peperangan pada kenjataannja djuga menderita kekurangan. Rusia dimana kauni Bolsjewiki telah mengambil alih peti uang jang kosong,djawatan2 angkutan lalu-lintas jang borserak-serak, pertanian dan industri jang berantakan tak berbeda banjak dengan negeri2 jang kalah perang. Hanja kemungkinan2 untuk menjehatkan ekonomi kembali djauh lebih baik daripada negeri2 jang kalah perang,karena kaum Bolsjewiki tidak membajar hutang Tsar jang ratusan djuta djumlahnja. Akan tetapi pada beberapa tahun jang achir ini kita mengetahui, bahwa uang jang mengalir dari Amerika ke Eropa nakin lama makin besar djumlahnja. Krisis ekonomi di Austria jang membahajakan telah dipulihkan oleh Morgan, seorang radja uang<noinclude></noinclude> mtfuxhjlp854f4jtsju0z9vi1jesvot 104 112122 311744 311157 2026-08-12T12:29:19Z Ammachemist 27288 311744 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Ammachemist" />{{rh|16||17}}</noinclude>industrinja tanpa bantuan dari luar, terutama dari Amerika. Di pihak lain Djerman sekarang buat sementara waktu tidak merupakan saingan negeri2 sekutu di tanah2 djadjahan (Indonesia, India dsb)dan dinegeri2 setengah djadjahan (Tiongkok, Persia den Turki).Sekarang kita dapat mengetahui dengan djeles, bahwa di negeri2 ini pengaruh Amerika sangat pesat perkembangannja. Mengalirnja modal dari negeri jang kaja-raja soporti Amerika ke negeri2 jang menang dan kalah perang (Eropa) dan ke negeri2 setengah djadjahan (Asia), dimana kapitalisme masih berada pada tingkat permulaan dan dimana ada kemungkinan untuk berkembang lebih landjut, mengalirnja kapital jang berlebih-lebihan ini kenegeri2 jang menderita kekurangan,menimbulkan pertenjaan dikalangan revolusioner kita sendiri: "Apakah tidak mungkin tahun2 krisis ini diikuti dengan satu masa damai(Pasifistische periode), jaitu perkembangan kapitalisme dengan damai, sebabagaimana jg telah terdjadi pade achir pertengahan abad jang lalu?" (Ini berarti, bahwa djatuhnja kapitalisme tidak perlu terdjadi sekarang ini, mungkin sepuluh atau duapuluh tahun lagi). Pertanjaan ini tidak bisa kita djawab hanja dengan ja atau tidak.Dibarisan kita sendiri seorang sedjadjar Trotsky menegaskan, bahwa masa damai itu mungkin ada. Dipihak lain terdapat tjukup alasan jang meramalkan bahwa kapitalisme dunia segera akan runtuh. Karena adanja, ratusan kemungkinan jang menjetudjui dan menentang ramalan akan adanja masa damai, kita seharusnja djangan tenggelam dalam kemungkinan2 itu. Djika kita sekarang menjusun neratja politik, kita harus berkata, bahwa kemungkinan akan berhasilnja suatu pukulan umum terhadap kapitelis- me dunia tak begi tu besar daripada tahun-tahun pertama sesudah Revolusi Rusia pada tahun2 1918 1919 - 1920. Teranglah sudah, bahwa kita pada masa sekarang ini tidak lagi dalam keadaan offensif (menjerang, akan tetapi dalam defensif (mempertahankan diri).Karena pada bulan Oktober 1923 kita tidak mempergunakan kesempatan memukul hantjur bordjuasi Djermen, maka bordjuasi Djerman kemudian melakukan offensif (serangan) dan partai kita di Djerman dipaksa bekerdja di bawah tanah. Djuga diitelan dimana terror fascis masih tetap berlaku, partai kita terus harus bekerdja dibawah tanah. Di Inggeris dimana partei kita jang masih muda pada beberapa tahun jg achirnja mendapat kemadjuan. Pemerintahan Sosial Demokret iari Mac Donald diganti oleh pemerintahan konservatif dari Buldwin.Djuga dimana kaum buruh buat sementara waktu harus mundur terhadap reaksi. Di India,negeri tempat bergantung mati-hidupnja Imperialisme Inggeris, pergerakan non-kooperasi jg dipampin oleh Gandhi, pada tahun 1920 - 1922 telah dapat menggerakkan djutaan orang jang tertindas dalam suatu demonstrasi, sekarai mendjadi pergerakan parlementer jang "tenang dlm tubuh Partai Swaraj", Terhadap gedjala2 jg membele akan adanja satu masa damai, timbul kekuatan jang tiap waktu dapat menghantjurken impian2 akan adanja perkembangen kapitalisme dengan damai jang senantiasa nampak makin djelas. Salah satu dari kekuatan2 itu jeng senantiasa mengantjam hendak menghantjurkan kapitalisme dunia jalah "persaingan" (pertentangan) antara berbagai negeri kapitalis sendiri. Pertentangan antara kapitalisme Inggeris dan Prantjis nampak lebih mendalam daripada apa jang kita dapat lihat sepintas lalu.<noinclude></noinclude> crcwcu3hytnxnjhaeztqymklhqedp0e 104 112135 311965 311608 2026-08-13T07:14:13Z Arunika Darsana 27443 311965 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Arunika Darsana" /></noinclude>{{ rh|42||43}} {{hwe|pun|Sekalipun}} U.U.D. Kita itu berganti-ganti, tetapi Pantjasila tetap bertahan dan tetap mendjadi alat mempersatuken bangsa Indonesia. Dalam ''Makadimah'' Konstitusi R.I.S. dan U.U.D. Sementara R.I. bentuk Pantjasila lain lagi: # <big>K</big>ETUHANAN <big>J</big>ANG <big>M</big>aha <big>E</big>sa # <big>P</big>ERI <big>K</big>EMANUSIAAN # <big>K</big>EBANGSAAN # <big>K</big>ERAKJATAN # <big>K</big>EADILAN <big>S</big>OSIAL Setelah kita kembali ke U.U.D. 1945 melalui ''Dekrit Presiden'' tanggal 5 Djuli 1959, dengan sendirinja bentuk Pantjasila menurut U.U.D. 1945 itu jang kita pakai sebagai pokok pembahasan. Lima sila dalam Pangasila itu dapat diperas mendjadi ''Trisila'' (3 dasar), jaitu : # <big>N</big>ASIONALISME DAN PERI KEMANUSIAAN MENDJADI SOSIONASIONALISME # <big>D</big>EMOKRASi DAN KEADILAN SOSIAL, MENDJADI SOSIOL-DEMOKRASI, DAN # <big>K</big>ETUHANAN <big>J</big>ANG <big>M</big>AHA <big>E</big>SA Istilah² dalam no. 1 dan no. 2 Trisila diatas sudah kita kenal sedjak tahun 1933 dalam buku Bung Karno ,,Mentjapai Indonesia Merdeka." Selandjutnja Trisila itu dapat kita peras lagi mendjadi ''Ekasila'' (satu dasar), jakni ''Gotong Rojong''. Bentuk Pantjasila jang berubah-ubah itu, tidak perlu berakibat bahwa semangat dah djiwanja berubah pula! Pantjasila bukanlah kumpulan 5 sila Jang masing² terlepas tanpa ikatan satu terhadap jang lain. Pantjasila adalah satu keseluruhan. Bila tiap sila ditafsirkan bebas dan terlepas sama sekali dari sila² jang lain, akan hilanglah arti dan tudjuan Pantjasila itu.<br> <center>BAB 6</center> <center>PANTJASILA SEBAGAT ALAT PERSATUAN</center> 51. Kalau kita tindjau sila² Pantjasila satu demi satu, kita akan mengambil kesimpulan bahwa dasar, tudjuan dan tjita² berbagai golongan jang ada di Indonesia terhimpun didalamnja. Tiap golongan diberi tempat jang lajak dialam Indonesia jang merdeka ini. Tidak ada satu golonganpun jang ada di Indonesia ditiiggalkan olehnja, Siapa pula tidak senang berlindung dalam negara jang mem punjai Peri Kemanusiaan sebagai salah satu dasarnja ? Sila Peri Kemanusiaan jang menghargai tiap orang sebagai manusia jang lajak. Peri Kemanusiaan jang membatasi rasa kebangsaan supaja djangan mendjadi sovinisme, sehingga peperangan antara bangsa² dapat dihindari. Peri Kemanusiaan jang turut mentjapai perda- maian abadi, sehingga ketjerdasan, kemakmuran, kebudajaan dan deradjat bangsa dapat dimadjukan se-sempurna²nja Sila Persatuan Indonesia atau sila Kebangsaan menghimpun semua suku jang ada di Indonesia mendjadi bangsa Indonesia. Tidak ada satu sukupun jang didjadikan anak emas atau anak tiri. Persatuaan jang melindungi segenap bangsa Indonesia dan tanah tumpah darah Indonesia, Didalam sedjarah Indonesia terbuktiilah sudah, bahwa hanja bangsa Indonesia jang bersatu dapat membawa tanah air ketaraf kebidupan jang tjemerlang. Ingat misalnja akan Sumpah Pemuda 1928 dan Proklamast 1945. Sila kerakjatan atau Kedaulatan Rakjat menegaskan djuga, bahwa Negara Republik Indonesia bukanlah negara untuk satu golongan, Republik adalah negara semua untuk semua. Kedautatan Rakjat jang didjalankan melalui permusjawaratan perwakilan itu adalah tempat bagi seluruh bangsa Indonesia memperdjuangkan tuntutan²nja. Suara tiap golongan dapat diperdengarkan dalam perwakilan itu untuk memperbaiki apa² jang belum sempurna. Sila Keadilan Sosial adalah dasar jang mendjamin, bahwa di Indonesia tidak akon ada kemiskinan lagi, Berdasarkan sila itu dapat dihindarkan penghisapan manusia oleh sesama manusia. Keadilan Sosial itu pula mendjamin pekerdjaan bagi tiap orang sesuai dengan kemampuannja. Tuntutan bangsa Indonesia untuk dapat hidup jang lajak dibenarkan dan akan mendjadi kenjataan di Republik Indonesia jang berkeadilan sosial. Djelaslah, bahwa dengan Pantjasila Republik Indonesia menjadi pelindung segenap golongan bangsa Indonesia. Dengan<noinclude></noinclude> m46hac5l5wpvcixum2gp8e9e4tkis1w 104 112153 312062 311143 2026-08-13T11:36:28Z Cgjkldn 22445 /* Belum diuji baca */ 312062 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Cgjkldn" /></noinclude><div class="pagedata"> demikian djuga Republik Indonesia mendjadi milik semua golongan dan lapisan, karena semua tuntutan kemanusiaan dapat terpenuhi didalamnja. <center> BAB 7<br /> PANTJASILA SEBAGAI KEPRIBADIAN BANGSA </center> :52. Bangsa Indonesia berasal dari daratan Asia Tenggara. Kurang lebih 3500 tahun jang lampau mereka meninggalkan tanah asal dan diantara mereka itu ada jang menetap dikepulauan Indonesia. Mereka inilah nenek-mojang kita jang lazimnja disebut ras Melaju. :Mereka itu telah mempunjai kebudajaan jang tinggi. Kebudajaan itu pada waktu ini sebagian sudah ada jang hilang, tetapi sebagian lagi ada jang diwarisi oleh suku² bangsa Indonesia. Walaupun bangsa Indonesia dalam djaman modern ini telah banjak memakai unsur² kebudajaan jang tadinja bukan miliknja sendiri, tetapi kebudajaan asli atau ''survivals'' itu masih banjak kita dapati dalam masjarakat Indonesia. Perlu djuga diketahui bahwa ada unsur² kebudajaan jang datangnja dari luar turut memperkaja mutu ''survivals'' itu. Pada beberapa pulau ketjil sebelah Timur Indonesia, unsur² kebudajaan Portugis tampak, njata mempengaruhi kebudajaan asli pribumi. Di Atjeh unsur² kebudajaan Arab-Islam turut memperkaja kebudajaan asli kita pula. Sedangkan orang² Badui di Banten jang mendjauhi kontak dengan kultur Islam, hingga kini masih memiliki ''way of life'' jang bersifat dan berbentuk kehinduan jang disesuaikan dengan keadaan disekeliling mereka itu. :Kalau kita perhatikan tiap sila dari Pantjasila, lalu kita tjotjokkan dengan ''survivals'' jang terdapat pada kebudajaan Indonesia, maka kesimpulannja ialah, bahwa Pantjasila itu tidak menjimpang dari pada jang kita namakan kepribadian Indonesia. :<ol type="a"><li>Nenek-mojang kita dahulu pertjaja kepada animisme, dan sampai hari ini sebagian dari pada kita masih menganut kepertjajaan itu. Kemudian agama² besar datang kemari, seperti agama Hindu, Buddha, Islam dan Kristen/Nasrani, Agama² itu dapat hidup berdampingan setjara damai, walaupun ada</li></ol> <p align="left">44</p> :<ol>kalanja terdjadi pergeseran² agama jang kurang berarti. Toleransi itu benar² ada dalam masjarakat kita. Sesuai bernarlah apabila kita memakai Ketuhanan jang Maha Esa sebagai salah satu dasar negara kita.</ol> :<ol type="a" start="2"><li>Didalam sedjarah Indonesia ''djarang sekali'' terdjadi peperangan jang dilakukan Indonesia terhadap dunia luar. Kita pernah mendengar, bahwa Indonesia pernah menyerang Sailan, Siam dan Tiongkok Selatan. Tetapi setelah itu tidak pernah lagi kita mendengar kedjadian² sematjam itu. Mungkiin hal ini disebabkan karena Indonesia sibuk dengan soal²nja sendiri, jang mengakibatkan ia tidak dapat turut tjampur tangan dalam persoalan² jang terdjadi diluar pagar. Ataukah memang watak kita jang dipengaruhi alam kadja raja itu, sehingga kita tidak memerlukan daerah diluar tanah air kita? Jang djelas, dalam perdjalanan sedjarah bangsa Indonesia kita berusaha hidup damai dengan bangsa² lain, asal kebebasan kita tidak terganggu.<br />Pada zaman Madjapahit, Mahapatih Gadjah Mada pernah mengadakan persahabatan dengan negara² tetangga untuk memelihara perdamaian. Negara² tetangga itu lalu kita kenal sebagai Mitreka Satata jang berarti kurang lebih sahabat jang sedaradjat. Apakah tindakan Gadjah Mada itu tidak boleh kita sebut sumbangan jang berharga bagi „kerdja sama antar negara untuk memelihara perdamaian?"<br />Demikianlah tjontoh² historis jang membuktikan bahwa Kemanusiaan atau Internasionalisme itu bukan hal jang baru bagi kita. Didalam zaman modern kita ini, dimana terdapat sendjata² jang dapat menghantjurkan umat manusia, sila peri Kemanusiaan lebih mendjamin keselamatan bangsa Indonesia. Hal ini tidaklah berarti bahwa kita takut perang, tetapi perdamaian adalah sjarat penting dalam kita memperdjuangkan tjita² bangsa mentjapai masjarakat adil dan makmur.</li><li>Tiap bangsa atau tiap negara tentu mempunjai tjita². Untuk mentjapai tjita² itu tidak sembarang djalan jang ditempuh. Djalan itu biasanja ditentukan terlebih dahulu dengan tegas. Dalam hal ini salah satu djalan jang ditempuh bangsa Indonesia adalah djalan Kebangsaan atau Persatuan Indonesia. Apakah</li></ol> <p align="right">45</p> </div><noinclude></noinclude> k7v11ocl7der3xoddb7gaqf5sjt9w8t 104 112155 312063 311147 2026-08-13T11:36:50Z Cgjkldn 22445 /* Belum diuji baca */ 312063 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Cgjkldn" /></noinclude><div class="pagedata"> buat serokan, djalan, menanam dan menuai padi dsb. Sifat gotong rojong itu ternjata membawa keamanan, ketenteraman dan kemakmuran bersama menurut ukuran orang desa pada masa jang lampau. Kalau didesa masih ada makanan, warga desa tidak takut mati kelaparan. Individualisme tidak disenangi didalam masjarakat desa kita. Bukankah seorang desa jang menumpuk kekadjaan buat diri sendiri (suatu gedjala individualisme), mendjadi buah bibir dan sindiran masjarakat desanja ? Maka dari itu, kalau djiwa gotong rojong terus kita pupuk dan kita isi dengan pengetahuan dan teknik modern, alangkah besar gunanja bagi kemadjuan negara dan bangsa kita. <center> BAB 8<br /> PANTJASILA DAN ILMU PENGETAHUAN </center> 54. Walaupun nama bab ini ditulis dengan mendahulukan Pantjasila, disini jang akan kita bahas lebih dahulu adalah Ilmu Pengetahuan. Ilmu Pengetahuan sebagai kata madjemuk sukar sekali diartikan. Dalam hal ini kita akan mengambil pendirian jang sederhana. Ilmu pengetahuan adalah pemikiran. Pemikiran itu disusun setjara teratur dan ditudjukan kepada suatu objek jang diselidiki. Hasil pemikiran itu berupa kebenaran² dari apa jang diselidiki. Setjara singkat Ilmu pengetahuan itu adalah suatu pemikiran ang disusun setjara teratur mengenai sesuatu jang diselidiki untuk memperoleh kebenaran dari apa jang diselidiki itu. Setelah itu kita bertanja : „Ilmu Pengetahuan itu untuk apa?” Djawaban kita terhadap pertanjaan itu sederhana pula: „Ilmu Pengetahuan untuk manusia.” Djawaban ini kita berikan dengan suatu pendirian, bahwa bila ilmu Pengetahuan itu tidak diabdikan kepada umat manusia, ia bisa mendatangkan bentjana bagi umat manusia. Ilmu hanja mungkin bila ada manusia. Manusia mempeladjari, mengolah dan memadjukan Ilmu Pengetahuan dengan sendirinja bukan hanja demi kesempurnaan Ilmu Pengetahuan sadja, tetapi djuga demi kesempurnaan manusia. Ilmu Pengetahuan mendjamin hari depan manusia dan demikian pula pendirian kita. <p align="left">48</p> 55. Sekarang kita kembali kepada Pantjasila. Dapatkah Pantjasila itu turut memadjukan Ilmu Pengetahuan hingga memberi manfaat bagi bangsa kita? Dalam hal ini kita mulai dengan pendapat <small>NIKOLAY DANILEVSKY</small> seperti dibawah ini : :''„....... each of the leading nations has its own peculiarities and that even science and technology are greatly conditioned by, and stamped with the national traits and values.”'' *) jang kurang lebih berarti : :''„....... tiap² bangsa jang terkemuka mempunjai keistimewaannja sendiri² dan sampai² Ilmu Pengetahuan serta pengetahuan teknik sangat ditentukan oleh sifat² dan nilai² nasionalnja.”'' Menurut kata² diatas djelaslah, bahwa ada pengaruh² sifat bangsa pada mutu, perkembangan dan penggunaan Ilmu Pengetahuannja. Perumahan negara Pantjasila jang pada hakekatnja bersifat gotong rojong dan kolektif itu, bukan sadja memungkinkan tetapi mendjamin Ilmu Pengetahuan madju dengan pesat djua. Didalam penjelidikan Ilmu Pengetahuan hendaknja pekerdja² ilmiah melaksanakan tugasnja berdasarkan Pantjasila itu setjara gotong rojong dan kolektif. Dalam mentjari kebenaran didalam Ilmu Pengetahuan, hendaknja ada usaha saling mengisi dan mendjauhkan prasangka diantara pekerdja² ilmiah itu. Bila sardjana² pekerdja² ilmiah kita menghadapi soal ilmu jang harus dipetjahkan demi kemadjuan bangsa, hendaknja mereka dalam menghadapi tugas itu turun tangan serentak ber-sama² tanpa menondjolkan sifat² individu jang dapat merintangi pemetjahan itu. Dalam mempergunakan metode Ilmu Pengetahuan, sifat gotong rojong itu harus pula diperhatikan. Metode apa sadja dan dari mana asal datangnja, harus kita tempuh untuk memetjahkan soal² Ilmu Pengetahuan. Pendekatan dari pelbagai djurusan (''multiple'') <hr width="30%" align="left" /> <small>*) Dalam kitab Sorokin : ''Social theories of an age of crisis'', antara lain djuga didjelaskan tentang hubungan antara negara dan kebudajaan.</small> <p align="right">Civics 4 <span style="margin-left: 20em;">49</span></p> </div><noinclude></noinclude> 99p6dn2ffdu2p9g8wxqmtwnipzpk5z1 104 112156 312064 311148 2026-08-13T11:37:21Z Cgjkldn 22445 /* Belum diuji baca */ 312064 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Cgjkldn" /></noinclude><div class="pagedata"> ''approach'') dalam mentjari kebenaran Ilmu dengan djalan gotong rojong telah kita laksanakan. Tadi telah dikatakan, bahwa Ilmu Pengetahuan harus kita abadikan kepada manusia. Hal ini berarti bahwa dalam tudjuan Ilmu Pengetahuan harus kita tekankan kepada bergunanja Ilmu itu bagi bangsa dan umat manusia. Kalau kita mengolah Ilmu Pengetahuan jang tidak mengangkat daradjat bangsa dan berguna bagi umat manusia, maka hal ini antara lain berarti membuang waktu dan tenaga, kalau tidak boleh kita katakan menjeleweng dari tudjuannja. Penggunaan tenaga nuklir tidak untuk maksud² damai, akan tetapi untuk memusnahkan peradaban manusia, adalah salah satu tjontoh dari pada penjelewengan ini. Pentingnja gotong rojong dalam penjelidikan Ilmu Pengetahuan ialah, bahwa ia menghimpun bakat² baik untuk suatu tudjuan, sehingga hasilnja akan mendjadi maksimum. Bakat² jang baik itu tidak terpetjah-petjah dalam bakat² jang ketjil dan lemah. Dalam hal ini kita setudju pendapat orang, bahwa 10 otak adalah lebih baik dari pada 1 otak, kalau 10 otak itu dipergunakan setjara gotong rojong. Hal ini tidak berarti bahwa kita tidak mengakui tokoh² zenial dalam Ilmu Pengetahuan seperti Newton, Nobel, Einstein, Pavlov dan lain²nja. Gotong rojong itupun tidak mengandung ikatan jang memaksa terhadap kebebasan akademis (''academic freedom''). ''Multiple approach'' (disini terdjalin kebebasan) jang bersifat gotong rojong adalah suatu ideal jang dapat didjalankan. Disamping Pantjasila (jang tidak lain dari pada gotong rojong itu), dapat kita pakai dalam metode penjelidikan ilmiah, kita djuga dapat memasukkannja kedalam Ilmu Pengetahuan itu sendiri. Ilmu Pengetahuan itu dapat kita bagi dalam 2 golongan, jaitu : 1. Ilmu Pengetahuan Pasti dan Alam (''Natural Sciences'') dan 2. Ilmu Pengetahuan Sosial (''Social Sciences''). Terutama didalam Ilmu Pengetahuan Sosial, unsur² Pantjasila atau gotong rojong itu dapat kita djalinkan/sisipkan. Sebagai tjontohnja kita ambil Ilmu Bumi. Dalam Ilmu Bumi sering ada pertanjaan mengapa pada suatu tempat Anu (di Indonesia) penduduknja makmur? Djawab terhadap pertanjaan ini dapat disusun demikian. Penduduk disitu makmur, <p align="left">50</p> karena 1. alam disekitarnja kaja raja, 2. penduduk disitu mempunjai kepandaian (''skills'') untuk mengolah kekajaan alam itu, 3. djuga penduduk disitu sangat radjin dan 4. karena sistim ekonomi (termasuk tjara² pengolahan kekajaan alamnja) disitu didjalankan setjara gotong rojong sesuai dengan filsafat negara. Djuga dalam filsafat Pantjasila dapat dipergunakan sebagai pangkal bertolak pembahasan kedalam alam masjarakat dan manusia. Pada tjabang² Ilmu Pengetahuan Sosial lainnja dapat djuga kita masukkan unsur² Pantjasila setjara sistematis, dengan tidak usah menjimpang dari kebenaran jang mendjadi tudjuan Ilmu Pengetahuan. <center> BAB 9<br /> PANTJASILA SEBAGAI DASAR NEGARA </center> 56. Pada waktu Pantjasila untuk pertama kalinja dikemukakan oleh Ir Soekarno, maksudnja ialah untuk mendjadikannja dasar negara. Maksud itu tertjapai waktu bangsa kita memerdekakan diri. Pantjasila tertjantum dalam Pembukaan U.U.D. kita. Pantjasila adalah dasar negara. Dalam bahasa asing dasar negara itu dinamakan ''Weltanschauung''. Kalau kita boleh mengambil perumpamaan, maka Pantjasila itu adalah dasar atau landasan tempat gedung Republik Indonesia itu didirikan. Perumpamaan jang djelas ini masih harus kita lengkapi lagi dengan keterangan² dibawah ini 57 Pantjasila adalah filsafat, dasar pandangan hidup negara kita, djadi djuga pandangan hidup bangsa kita. Pandangan hidup itu bukan sadja tudjuan, tetapi djuga djalan untuk mentjapai tjita² orang atau bangsa jang memilikinja. Pandangan hidup adalah tudjuan kemana tenaga, pikiran, rasa, kehendak dan djiwa harus dikerahkan. Pandangan hidup adalah tempat dimana seluruh kesetiaan harus diletakkan. Djadi, Pantjasila jang telah mendjadi pandangan hidup kita itu menjangkut segala perbuatan kita. Memang kita akui tidak seluruh waktu hidup kita dapat kita serahkan kepada negara. Kenjataan² lain merintangi manusia sebagai individu untuk berbuat demikian. Tetapi waktu kita bertindak <p align="right">51</p> </div><noinclude></noinclude> jzemcwy0nyo305lwdt73wmdzhfsbyi4 104 112160 312065 311169 2026-08-13T11:38:50Z Cgjkldn 22445 /* Belum diuji baca */ 312065 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Cgjkldn" /></noinclude><div class="pagedata"> bangsa seluruhnja sebagai persatuan bulat, tidak memihak kepada suatu golongan jang paling kuat dan tidak menganggap kepentingan seseorang sebagai pusat. Tjorak dan bentuknja harus sesuai dengan keadaan unsur-unsur masjarakat sesuai dengan sedjarah perkembangan hukum (''Rechtsgeschichte'') dan struktur masjarakat itu. 73. Masih banjak teori-teori negara, misalnja tentang teori perebutan kekuasaan <small>FRANS OPPENHEIMER</small>, teori menurut ilmu Sosiologi, teori-teori dari <small>IMMANUEL KANT</small>, <small>YANG SJANG</small>, <small>MACHIAVELLI</small>, <small>NIETZSCHE</small>, teori fasis-nazi dan lain-lainnja. <small>MPU PRAPANTJA</small> dalam bukunja ''Negarakretagama'' (1365) mengambil sari-sari filsafat Buddha dan Brahma dan disesuaikan dengan alam fikiran Indonesia asli serta disusun sebagai ideologi kenegaraan Madjapahit. Prapantja mengadjarkan : dunia jang baka adalah kelandjutan dunia jang fana ini, karena itu hubungan generasi leluhur jang telah meninggal harus tak putus dengan usaha² generasi jang masih hidup. 74. Filsafat Buddha Mahajana jang mengutamakan hidup sutji dan bermoral diambil oleh Prapantja, tetapi tidak mengambil bagian jang berisi melupakan duniawi. Dari filsafat Brahma diambil andjuran² tata-tertibnja jang keras. Kesimpulannja, untuk negara Madjapahit harus diselenggarakan tata-pradja jang mewudjudkan imbangan selaras antara negara duniawi dengan dunia sesudahnja. Prabu Hajamwuruk harus menghubungkan negaranja dengan para Dewa untuk mentjapai kemakmuran. Perlu dipentingkan keagamaan, tjandi² didirikan dan urusan kenegaraan diserahkan kepada Maha Patih <small>GADJAH MADA</small>. Adjaran ''The King can do no wrong'' bukan barang baru, Gadjah Madalah jang bertanggung djawab untuk mengatur penghidupan rakjat sesuai dengan sari² adjaran Buddha dan Brahma. Baik Madjapahit, maupun Sriwidjaja, baik Mataram maupun Pagarrujung atau Singosari adalah negara hukum, meskipun hukum dasarnja disendikan kepada adat kebiasaan dan tidak tertulis (''Constitution coustumière''). <p align="left">62</p> 75. Konstitusi wadjib, ditaati oleh rakjatnja, pemerintahan jang ditentukan oleh Konstitusi adalah pada hakekatnja bentukan rakjat sendiri, pemerintah adalah rakjat sendiri, sehingga ada peleburan antara pemimpin pemerintahan dan rakjat. Tetapi bagaimanapun djuga Undang-undang Dasar adalah untuk rakjat Indonesia, bukan rakjat Indonesia untuk Undang-undang Dasar. <center> BAB 13<br /> SEDJARAH PEMBENTUKAN UNDANG-UNDANG DASAR 1945 </center> 76. Membitjarakan sedjarah pembentukan Konstitusi Republik Indonesia 1945, tidaklah dapat kita mengabaikan zaman Djepang karena pada zaman itulah diadakan persiapan² baik setjara legal maupun setjara ilegal. Satu hal tidak boleh dilupakan, bahwa djuga ang berkooperasi dengan Djepang, bahwa para pemimpin dibalik kerdja sama tidak pula kurang pentingnja tempaan mereka mengenai persatuan sambil membelokkan adjaran militer pemerintah Djepang kearah tudjuan lain dari pada maksud Djepang. Maksud pemerintah Djepang sudah barang tentu akan menggunakan tenaga rakjat untuk kepentingannja sendiri, terutama pertahanannja. Tjontoh² pelaksana maksud Pemerintah pendudukan bukan sedikit, misalnja penggunaan tenaga kerdja jang disebut romusha serta heiho untuk memenangkan perang mereka. Tentara Pembela Tanah Air (PETA) jang dibangunkan oleh Pemerintah Balatentara Djepang dengan maksud membantu Djepang dalam perang jang sedang berlangsung kemudian akan merupakan sendjata makan tuan. Banjak hal² jang negatif ditimbulkan oleh pendudukan Djepang, banjak korban jang djatuh. Tetapi disamping hal² jang negatif, ada pula tumbuh hal² jang positif. 77. Keketjewaan rakjat pada zaman Belanda jang tiada menghiraukan uluran tangan bangsa Indonesia menentang fasisme, sebagai terdjelma dengan adanja petisi <small>SOETARDJO</small> dan mosi <small>WIWOHO</small> makin bertambah, ketika ''Atlantic Charter'', kata pihak Belanda, tidaklah berlaku untuk bangsa Indonesia. Tidak meng- <p align="right">63</p> </div><noinclude></noinclude> jt4saabg5b7fgenpw2y404dcgt6xhto 104 112161 312066 311172 2026-08-13T11:39:13Z Cgjkldn 22445 /* Belum diuji baca */ 312066 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Cgjkldn" /></noinclude><div class="pagedata"> <center> [[Berkas:Naskah Proklamasi Indonesia.jpg|thumb|center|300px|]] </center> 81. Selain dari pada rantjangan pernjataan Indonesia Merdeka oleh Badan Penjelidik Kemerdekaan djuga telah disiapkan : :<ol><li>Rantjangan pembelaan negara.</li><li>Rantjangan Perekonomian Indonesia merdeka.</li><li>Rantjangan soal keuangan Indonesia merdeka.</li><li>Rantjangan soal pendidikan dan pengadjaran.</li><li>Pembukaan Undang² Dasar.</li></ol> Sudah barang tentu rentjana tersebut diatas, termasuk rantjangan pembukaan U.U.D. jang dikutip seluruhnja, tidak dapat dipakai. Rapat Dokuritsu Zyunbi Tyoosakai hanja dilakukan 2 kali, pertama dari tanggal 29 Mei sampai 1 Djuni dan kedua kalinja dari tanggal 10 hingga 17 Djuli 1945. Dalam waktu jang singkat itu Panitia Penjelidik Kemerdekaan telah memberikan bahan² banjak jang kemudian dipakai mendjadi sendi dasar negara kita, teristimewa bahan² jang diketengahkan oleh anggota <small>MUHAMMAD YAMIN</small>. Konsep Undang-undang Dasar jang diserahkan oleh anggota tersebut dan disampaikan kepada sidang Panitia Penjelidik Kemerdekaan pada tanggal 29 Mei 1945, ternjata banjak timbul kembali pada Undang-undang Dasar 1945. Mendjelang Proklamasi Kemerdekaan 17 Agustus 1945, Badan Penjelidik Kemerdekaan ini dihapuskan dan timbullah Panitia Persiapan Kemerdekaan Indonesia jang diketuai oleh <small>IR SOEKARNO</small> dan wakil ketuanja adalah <small>DRS MOHAMMAD HATTA</small>. Oleh Panitia baru ini Rantjangan Pembelaan negara, ditolak dan rantjangan Pernjataan Indonesia merdeka dianggap tidak perlu, lain²nja tetap merupakan bahan jang penting bagi kelandjutan negara merdeka jang baru. Sebelum kita mengindjak zaman sesudah Proklamasi dan membitjarakan soal Konstitusi Republik Indonesia 1945, ada dua buah dokumen jang penting dan perlu dibitjarakan setjara chusus. <center> BAB 14<br /> PIAGAM DJAKARTA DAN NASKAH PROKLAMASI </center> 82. Naskah Proklamasi serta pembukaan Undang² Dasar merupakan naskah resmi jang semendjak Kemerdekaan diprokla- <p align="right">67</p> </div><noinclude></noinclude> r1dhq68b8ybax60a2z2chegf57z46y2 104 112162 312067 311173 2026-08-13T11:39:37Z Cgjkldn 22445 /* Belum diuji baca */ 312067 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Cgjkldn" /></noinclude><div class="pagedata"> Proklamasi jang hanja terdiri atas 2 kalimat pendek, ternjata mempunjai hikmat jang besar sekali dan ditaati oleh seluruh bangsa. Naskah jang disusun pada dinihari mendjelang subuh tanggal 17 Agustus 1945 dan kemudian dilafatkan oleh wakil bangsa Indonesia, Soekarno-Hatta, lengkapnja berbunji sebagai berikut : ::''„Kami bangsa Indonesia dengan ini menjatakan'' ::::''KEMERDEKAAN INDONESIA.'' ::''Hal-hal jang mengenai pemindahan kekuasaan dan lain-lain diselenggarakan dengan tjara saksama dan dalam tempo jang sesingkat-singkatnja”.'' :::''Atas nama bangsa Indonesia'' :::''Soekarno — Hatta'' ::''Djakarta,'' ::''17 Agustus 1945'' :Alangkah bersahadjanja susunan kalimat Proklamasi ini ! Singkat dan tepat, dan dalam susunan jang bersahadja ini tersirat djiwa jang bulat, semangat jang menggelora, hidup dan memantjarkan keichlasan sepenuh-penuhnja. Ichlas untuk menjelenggarakan isi dari pada Proklamasi dengan penuh tanggung-djawab betapapun berat dan besar pengurbanannja. :Dari kalimat pertama naskah Proklamasi itu njatalah, bahwa : :<ol type="a"><li>pengumuman kemerdekaan adalah oleh bangsa Indonesia sendiri ;</li><li>lahirnja bangsa Indonesia sedjak djam 10 pagi waktu di Djawa tahun 1945 hari 17 bulan Agustus mendjadi bangsa jang bernegara merdeka ! Bukanlah Dai Nippon Teikoku jang mendorong, Bung Karno dan Bung Hatta sekadar mendjadi penjambung lidah rakjat Indonesia. Seandainja tidak oleh kedua pemimpin itu Proklamasi diutjapkan, Proklamasi akan terdjadi djuga. Kebulatan tekad dan segala konsekwensi telah diperhitungkan dan Proklamasi memang harus terdjadi sebagaimana matahari djuga mesti terbit. Kalimat singkat</li></ol> <p align="left">72</p> :jang berhikmat itu njata-njata dalam waktu pendek telah menggema dalam lima benua dan tudjuh lautan. <center> BAB 15<br /> VI. UNDANG-UNDANG DASAR REPUBLIK<br />INDONESIA 1945 </center> :88. Tepat sekali <small>SIMORANGKIR</small> dan <small>MANG RENG SAY</small> dalam bukunja, ''Undang-undang Dasar 1945 dalam kantjah penetapan Undang-undang Dasar tetap Indonesia'', menambahkan tahun 1945 dibelakangnja, karena Republik Indonesia dalam djangka waktu 5 tahun setelah Proklamasi mengalami dua kali perubahan Undang-undang Dasar : pertama pada tahun 1949, setelah terdjadi peleburan negara² tjiptaan Belanda dan Republik Indonesia jang berpusat di Jogjakarta ; kemudian setahun sesudah itu, jaitu pada tahun 1950 dengan adanja U.U.D. Sementara R.I., setelah tanah air berbentuk kesatuan kembali. :89. Untuk mengerti maksud dan djiwa U.U.D. manapun djuga tidaklah tjoekup hanja membatja naskah dari pasal² U.U.D.-nja, tetapi perlu mengetahui latar belakangnja, bagaimana terdjadinja dan kalau dapat notula pembentukan Konstitusi tersebut. Dihalaman muka telah kita njatakan, bahwa bab² dan pasal² jang terdapat dalam U.U.D. tidaklah lain dari pada refleksi dari pada Pembukaannja. Dan selandjutnja Pembukaan ini sebagai kita ketahui tidaklah djauh berbeda dari pada Piagam Djakarta 22 Djuni 1945. Disinilah kita peroleh pokok tjita² hukum jang menguasai hukum jang tertulis dan tidak tertulis. :90. Undang² Dasar Proklamasi hanja memuat 37 pasal ter-muat dalam 16 bab ditambah Aturan Peralihan dan Aturan Tambahan. Ini lebih singkat dari pada Konstitusi U.S.A., jang meskipun hanja terdiri atas 7 ''articles'', tetapi terbagi atas djauh lebih banjak ''sections''. U.R.S.S. mempunjai U.U.D. jang terdiri atas 146 pasal, negara muda Persekutuan Tanah Melayu U.U.D.-nja terdiri atas 181 pasal. Demikian negara² lain kebanjakan <p align="right">73</p> </div><noinclude></noinclude> 8w09eo5cse3pla42iv0ydg1fy3sr8df 104 112163 312068 311174 2026-08-13T11:44:39Z Cgjkldn 22445 /* Belum diuji baca */ 312068 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Cgjkldn" /></noinclude><div class="pagedata"> <center> '''BAGIAN D'''<br /> '''DEMOKRASI DAN EKONOMI TERPIMPIN''' <br /> BAB 16<br /> PANDANGAN UMUM </center> 108. Setiap bangsa mempunjai watak, sifat serta tjiri² jang chusus, berhubung dengan keadaan geografi, perkembangan sedjarah dan kebudajaan serta lain² hal jang mempengaruhi pergaulan bangsa sepandjang zaman. Disamping hal² jang chusus, terdapat pula hal² jang umum jang lazim bagi setiap bentuk masjarakat bangsa² dilihat dari segi ilmu kemasjarakatan. Segi² positif dari keadaan² chusus maupun umum dari pada suatu bangsa dengan pengolahan dan penggarapan jang baik dapat mendjadi sendi jang penting dan menentukan serta menguntungkan. 109. Demikianlah pengertian demokrasi dan kegiatan² ekonomi tidak asing lagi bagi setiap bangsa, termasuk bangsa Indonesia. Namun demikian tidaklah sembarang pengertian demokrasi dan ekonomi dapat sesuai dengan keperluan bangsa Indonesia. Gotong-rojong adalah pernjataan perasaan dan pengertian demokrasi jang tinggi dari bangsa Indonesia. Perasaan kekeluargaan dan kemasjarakatan sebagai sendi² masjarakat demokratis dan sosialistis tertjermin dengan djelas dalam pengertian dan praktek gotong-rojong. Bung Karno dalam pidatonja tentang lahirnja Pantjasila membuktikan bahwa apabila Pantjasila ini diperas mendjadi Eka-sila, isinja adalah gotong-rojong. Kita semua mengetahui bahwa Pantjasila adalah dasar negara kita. Dengan lain perkataan dasar negara adalah „Gotong-Rojong”. Inilah hakekatnja apa jang disebut sosialisme Indonesia, jakni sosialisme jang sesuai dengan <p align="left">82</p> keadaan² di Indonesia. Djadi kalau kita akan membitjarakan soal politik dan ekonomi Indonesia, tidak boleh tidak kita harus membitjarakan soal jang hakiki, gotong rojong atau sosialisme ''à la'' Indonesia ini. Apa hubungan uraian ini dengan demokrasi dan ekonomi terpimpin? Hubungannja erat sekali, bahkan mutlak. Demokrasi terpimpin adalah pelaksanaan politik, sedang ekonomi terpimpin adalah pelaksanaan ekonomi dari pada faham gotong-rojong. Demokrasi terpimpin adalah tjermin dari pada ekonomi terpimpin, dilapangan politik. Singkatnja, pendjelasan dari pelaksanaan politik dan ekonomi diatas dasar Pantjasila atau Ekasila (Gotong Rojong) adalah merupakan suatu masjarakat jang ''adil dan makmur''. 110. Perkataan „terpimpin” adalah lawan dari pada perkataan „liberal”. „Kedaulatan-Rakjat” sebagai sila keempat dari pada Pantjasila adalah sumber pengertian demokrasi di Indonesia, sedangkan pasal 33 dari pada Undang² Dasar 1945 adalah sumber pelaksanaan ekonominja. Mengapa perkataan terpimpin ''harus'' ditulis dibelakang demokrasi dan ekonomi. Bukankah dengan perkataan demokrasi sadja sudah tjoekup djelas maknanja, jakni suara rakjat, dan ekonomi untuk mengusahakan se-banjak² kemakmuran? Hal ini perlu diterangkan dan dijakinkan, sebab ini adalah suatu hal jang pokok dan hakiki. 111. Perkataan „terpimpin” adalah perlu untuk mentjegah penjelewengan demokrasi dan ekonomi mendjadi liberal atau se-mau²nja, dan untuk mentjegah praktek dan penafsiran jang se-wenang². Dalam pengertian gotong rojong tersimpul makna jang luas dan dalam mengenai politik ekonomi adil-makmur. Dan demikianlah praktek demokrasi-ekonomi terpimpin, suatu keadilan dan kemakmuran jang menjeluruh untuk segenap rakjat. Segolongan kapitalis dengan sendjata uangnja dapat membeli „demokrasi” dan menguasai ekonomi. Ini bukan gotong rojong, tetapi penindasan rakjat pekerdja oleh golongan² jang memiliki modal. 112. Hikmat dari pada makna dan hakekat gotong rojong jang <p align="right">83</p> </div><noinclude></noinclude> ll7sge0bfma2hvr4pgatxp1mjx9qc6t 104 112164 311962 311159 2026-08-13T04:48:39Z Ammachemist 27288 /* Telah diuji baca */ 311962 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Ammachemist" />{{rh|20||21}}</noinclude>materialiame dialektika Marx, jakni perdjoangan kasta, jang telah dapat membawa peri penghidupan jang semula sanget primitif kepada tata hidup kapitaliasme dengan mutlak harus membawa pri penghidupan masjarakat kita dewasa ini kepada bentuk jang lebih tinggi, jaitu Komunisme. Kita kaum komumnis djanganlah agaknja sangat asjik memikirkan persoalan tentang ada dan tidaknja kemungkinan masa damai dan kemungkinan lamanja masa damai. Kita pun tak boleh merasa pesimis, pun tak boleh merasa optimis, karena kedua perasaan itu akan mudah membawa kita kepada oportunisme. Adalah kewadjiban kita membentuk dimana-mana Partai Komunis (Partei Pakjat Pekerdja) dan memperkuatnja, membawa massa jang menderita dibawah pimpinan kita dan achirnja memperkuat ikatan den setia-kawan internasional. Djika nanti waktu untuk bertindak bagi kita telah datang, baik nasional, maupun internasional, maka tiap2 seksi tiap2 seksi internasionale ke 3 harus mengetahui tugasnja masing2 jang harus dilakukan. {{C|Bab II.}} {{U|SITUASI D INDONESIA}} Djika kita bajangkan kapitalisme sebagai suatu gedung dan negeri2 di dunia adalah tiang2 jg mendukung gedung itu, maka Indonesia merupakan salah satu dari tiang2 itu. Kita mengetahui sebelumnja bahwa lambat atau tjepat gedung itu sekali waktu akan runtuh selurnhnja. Akan tetapi wudjud dan luas runtuhnja dan tjara bagaimana runtuhnja, hanja praktek jang akan menentukan. Sangat mungkin bahwa semua tiang akan serentak tumbang dan bersama-sana dengan itu djuga roboh- lah seluruh bangunan. Akan tetapi mungkin djuga bahwa tiang2 itu tidak tumbang serentak, tetapi berurutan, tiap2 kali tiang tumbang membawa sebagian dari bangunan itu roboh. Gelombang ekonomi politik jang menggelora diseluruh dunia sehabis perang dunia, hampir2 melempar djatuh-kan bangunan kapitalisme dunia jang telah gojah.Salah satu dari tiang2 jang sangat lapuk, jaitu kapitalisame Rusia, tak dapat betahan diri dan roboh. Kerobohanja ini hampir2 menjebabkan runtuhnja bangunan seluruhnja. Akan tetapi ketika bordjuis dunia dalam keadaan gelisah, ketika proletariat dunia hendak memberikan pukulan jg. menentukan kopsinja, ketika itulah datang budak2nja, yaitu kaum Sosial Demokrat, untuk menahan djatuhnja bangunan kapitalisme dengan dukungan kaum buruh dan memberi kesempatan kepada bordjuasi memperbaiki bangunan itu sedapat mungkin. Djatuhnja kapitalisme Rusia karenanja tidek di-ikuti oleh kapitalisme di-negeri2 lain. Akan tetapi pekerdjaen tambal sulam kaum Sosial Demokrat tidak akan mampu menghalangi keruntuhan bangunan jang lapuk didalam itu untuk selamalamanja. Kami kaum komunis Indonesia tak akan dapat menggantungkan politik kami melulu pada pengharapan, agar negeri2 kapitalis di dunia runtuh lebih dahulu. Djika kapitalisme kolonial di Indonesia besok atau lusa djatuh, kita harus mampu mentjiptakan tata-tertib baru jang lebih kuat dan sempurna di Indonesia. Kebobrokan kapitalisme kolonial Belanda nampak makin lama makin terang.Kapitalisme Eropah dan Amerika didukung oleh kaum Sosial Demokrat. Di tanah2 djadjahan seperti Mesir, India- Inggeris dan Filipina imperialisme jang sedang gojah didukung oleh bordjusi Nasional. Tetapi<noinclude></noinclude> lmhw5l1ac44k48y0bg20pui5dwu8t0a 311963 311962 2026-08-13T04:49:09Z Ammachemist 27288 311963 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Ammachemist" />{{rh|20||21}}</noinclude>materialisme dialektika Marx, jakni perdjoangan kasta, jang telah dapat membawa peri penghidupan jang semula sanget primitif kepada tata hidup kapitaliasme dengan mutlak harus membawa pri penghidupan masjarakat kita dewasa ini kepada bentuk jang lebih tinggi, jaitu Komunisme. Kita kaum komumnis djanganlah agaknja sangat asjik memikirkan persoalan tentang ada dan tidaknja kemungkinan masa damai dan kemungkinan lamanja masa damai. Kita pun tak boleh merasa pesimis, pun tak boleh merasa optimis, karena kedua perasaan itu akan mudah membawa kita kepada oportunisme. Adalah kewadjiban kita membentuk dimana-mana Partai Komunis (Partei Pakjat Pekerdja) dan memperkuatnja, membawa massa jang menderita dibawah pimpinan kita dan achirnja memperkuat ikatan den setia-kawan internasional. Djika nanti waktu untuk bertindak bagi kita telah datang, baik nasional, maupun internasional, maka tiap2 seksi tiap2 seksi internasionale ke 3 harus mengetahui tugasnja masing2 jang harus dilakukan. {{C|Bab II.}} {{U|SITUASI D INDONESIA}} Djika kita bajangkan kapitalisme sebagai suatu gedung dan negeri2 di dunia adalah tiang2 jg mendukung gedung itu, maka Indonesia merupakan salah satu dari tiang2 itu. Kita mengetahui sebelumnja bahwa lambat atau tjepat gedung itu sekali waktu akan runtuh selurnhnja. Akan tetapi wudjud dan luas runtuhnja dan tjara bagaimana runtuhnja, hanja praktek jang akan menentukan. Sangat mungkin bahwa semua tiang akan serentak tumbang dan bersama-sana dengan itu djuga roboh- lah seluruh bangunan. Akan tetapi mungkin djuga bahwa tiang2 itu tidak tumbang serentak, tetapi berurutan, tiap2 kali tiang tumbang membawa sebagian dari bangunan itu roboh. Gelombang ekonomi politik jang menggelora diseluruh dunia sehabis perang dunia, hampir2 melempar djatuh-kan bangunan kapitalisme dunia jang telah gojah.Salah satu dari tiang2 jang sangat lapuk, jaitu kapitalisame Rusia, tak dapat betahan diri dan roboh. Kerobohanja ini hampir2 menjebabkan runtuhnja bangunan seluruhnja. Akan tetapi ketika bordjuis dunia dalam keadaan gelisah, ketika proletariat dunia hendak memberikan pukulan jg. menentukan kopsinja, ketika itulah datang budak2nja, yaitu kaum Sosial Demokrat, untuk menahan djatuhnja bangunan kapitalisme dengan dukungan kaum buruh dan memberi kesempatan kepada bordjuasi memperbaiki bangunan itu sedapat mungkin. Djatuhnja kapitalisme Rusia karenanja tidek di-ikuti oleh kapitalisme di-negeri2 lain. Akan tetapi pekerdjaen tambal sulam kaum Sosial Demokrat tidak akan mampu menghalangi keruntuhan bangunan jang lapuk didalam itu untuk selamalamanja. Kami kaum komunis Indonesia tak akan dapat menggantungkan politik kami melulu pada pengharapan, agar negeri2 kapitalis di dunia runtuh lebih dahulu. Djika kapitalisme kolonial di Indonesia besok atau lusa djatuh, kita harus mampu mentjiptakan tata-tertib baru jang lebih kuat dan sempurna di Indonesia. Kebobrokan kapitalisme kolonial Belanda nampak makin lama makin terang.Kapitalisme Eropah dan Amerika didukung oleh kaum Sosial Demokrat. Di tanah2 djadjahan seperti Mesir, India- Inggeris dan Filipina imperialisme jang sedang gojah didukung oleh bordjusi Nasional. Tetapi<noinclude></noinclude> s06vzum3fzucxk0nnw1xjhxwm3gwpz5 311964 311963 2026-08-13T04:52:41Z Ammachemist 27288 311964 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Ammachemist" />{{rh|20||21}}</noinclude>materialisme dialektika Marx, jakni perdjoangan kasta, jang telah dapat membawa peri penghidupan jang semula sanget primitif kepada tata hidup kapitaliasme dengan mutlak harus membawa pri penghidupan masjarakat kita dewasa ini kepada bentuk jang lebih tinggi, jaitu Komunisme. Kita kaum komumnis djanganlah agaknja sangat asjik memikirkan persoalan tentang ada dan tidaknja kemungkinan masa damai dan kemungkinan lamanja masa damai. Kita pun tak boleh merasa pesimis, pun tak boleh merasa optimis, karena kedua perasaan itu akan mudah membawa kita kepada oportunisme. Adalah kewadjiban kita membentuk dimana-mana Partai Komunis (Partei Pakjat Pekerdja) dan memperkuatnja, membawa massa jang menderita dibawah pimpinan kita dan achirnja memperkuat ikatan den setia-kawan internasional. Djika nanti waktu untuk bertindak bagi kita telah datang, baik nasional, maupun internasional, maka tiap2 seksi tiap2 seksi internasionale ke 3 harus mengetahui tugasnja masing2 jang harus dilakukan. {{C|Bab II.}} <u>{{C|{{U|{{sp|SITUASI DI INDONESIA}}}}}}</u> Djika kita bajangkan kapitalisme sebagai suatu gedung dan negeri2 di dunia adalah tiang2 jg mendukung gedung itu, maka Indonesia merupakan salah satu dari tiang2 itu. Kita mengetahui sebelumnja bahwa lambat atau tjepat gedung itu sekali waktu akan runtuh selurnhnja. Akan tetapi wudjud dan luas runtuhnja dan tjara bagaimana runtuhnja, hanja praktek jang akan menentukan. Sangat mungkin bahwa semua tiang akan serentak tumbang dan bersama-sana dengan itu djuga roboh- lah seluruh bangunan. Akan tetapi mungkin djuga bahwa tiang2 itu tidak tumbang serentak, tetapi berurutan, tiap2 kali tiang tumbang membawa sebagian dari bangunan itu roboh. Gelombang ekonomi politik jang menggelora diseluruh dunia sehabis perang dunia, hampir2 melempar djatuh-kan bangunan kapitalisme dunia jang telah gojah.Salah satu dari tiang2 jang sangat lapuk, jaitu kapitalisame Rusia, tak dapat betahan diri dan roboh. Kerobohanja ini hampir2 menjebabkan runtuhnja bangunan seluruhnja. Akan tetapi ketika bordjuis dunia dalam keadaan gelisah, ketika proletariat dunia hendak memberikan pukulan jg. menentukan kopsinja, ketika itulah datang budak2nja, yaitu kaum Sosial Demokrat, untuk menahan djatuhnja bangunan kapitalisme dengan dukungan kaum buruh dan memberi kesempatan kepada bordjuasi memperbaiki bangunan itu sedapat mungkin. Djatuhnja kapitalisme Rusia karenanja tidek di-ikuti oleh kapitalisme di-negeri2 lain. Akan tetapi pekerdjaen tambal sulam kaum Sosial Demokrat tidak akan mampu menghalangi keruntuhan bangunan jang lapuk didalam itu untuk selamalamanja. Kami kaum komunis Indonesia tak akan dapat menggantungkan politik kami melulu pada pengharapan, agar negeri2 kapitalis di dunia runtuh lebih dahulu. Djika kapitalisme kolonial di Indonesia besok atau lusa djatuh, kita harus mampu mentjiptakan tata-tertib baru jang lebih kuat dan sempurna di Indonesia. Kebobrokan kapitalisme kolonial Belanda nampak makin lama makin terang.Kapitalisme Eropah dan Amerika didukung oleh kaum Sosial Demokrat. Di tanah2 djadjahan seperti Mesir, India- Inggeris dan Filipina imperialisme jang sedang gojah didukung oleh bordjusi Nasional. Tetapi<noinclude></noinclude> ipxywbldiu9lbrncy9ebkypzm0kckb9 104 112173 312037 311171 2026-08-13T09:47:03Z Ammachemist 27288 /* Telah diuji baca */ 312037 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Ammachemist" />{{rh|22||23}}</noinclude>di Indonesia tak ada sesuatu jang berarti jang mampu menolong menegakkan kembali imperialiasme Belanda jang sedang gojah. Pertentengen antara rakjat Indonesia dan imperialisme Belanda makin lama mendjadi makin tadjam. Penderitaan massa bertambah pesat. Harapan dan kemauanja untuk merdeka berlangsung bersama-sama dengan penderitaannja. Politik revolusioner, merembes diantara rakjat Indonesia makin lama makin meluas. Pertentangan jg. makin tadjam antara jang berkuasa dan jang dikuasai menjebabkan pihak jeng berkuasa mendjadi kalap dan melakukan tindakan2 sewenang-wenang. Suara merdu politik etis sekarang digenti dengan suera tongkat karet jang mendjemukan dan gemerintjing pedang. Di Bandung, Sumedang,Tjiamis den Sidomuljo imperialisme Belanda telah melampaui batas politik etis. Pelaksanaan politik tongkat karet den pistol diresmikan dengan darah dan djiwa proletar. Rakjet Indonesi dibawah antjaman dan siksaan diluar batas prikemanusiaan tetep menuntut hak-hak kelahirannja ialah hak-hak jang semendjak puluhan tahun jang lalu telah diakui di Eropah dan Amerika, tetapi oleh imperialisme Belanda didjawab dengan tindakan2 biadab. Teranglah sudah bahwa tongkat karet dan pistol tak akan mampu mengundurkan rakjat jang sedang melangkah madju. Topeng reaksi sekarang telah djatuh.Rakjat Indonesia sekarang telah jakin, bahwa tak dapatlah diharapkan sesuatupun dari Pemerintah imperialis. Kita mengetahui, sekalipun para reaksioner menjambut baik tindakan2 kekerasan G.G.Fock tetapi orang penguasa sendiri dibalik lajar akan berunding den saling bertanja: "Mengapa Rakjat sekarang berbeda dari beberapa tahun ja lalu?". Politik apakah jang harus kita lakukan pula sekarang? Lebih dari 300 tahun imperialisme Belanda melakukan politik "gertakan" dan "tindasan".Belum pernah politik sematjam itu oleh rakjat Indonesia jang sabar disambut dengan terang-terangan dan sewadjarnja, sebagaimana telah terdjadi pada 1 Pebruari tahun ini. Pemberontakan2 jg telah terdjadi disemua bagian daerah Indonesia selama 300 tahun, jang telah mengorbankan beribu-ribu djiwa orang2 Indonesia, pemberontakan Diponegoro, Atjeh, Toli-toli, dsb. tak dapat kita persamakan dengan apa jang terdjadi di Periangan dan Madiun,Bukannja karena sumpah,djimat,suara gaib atau segala kegelapan2 feodal jang solama ini mendjadi sandaran hidup rakjat",akan tetapi karena hak-hak jang njata dan wadjar sebagai manusia jang mendorong mereka mengorbankan djiwanja untuk mendapatkan hak-hak itu. Maka tak heranlah kita, djika pihak jang berkuasa pada masa ini, berkata kepada diri sendiri "Orang Indonesia tak dapat lagi digertak dan ditindas". Kita hanja dapat menambahkan "Selamat djalan djiwa2 budak dan ..........buat selama-lamanja." Dibelakang lajar orang2 pemegang kekuasaan djuga akan merundingkan tjara2 untuk menghapus pertentangan jang tadjam dengan rakjat Indonesia. Sebab lebih dari jang sudah2, maka utjapan Multatuli alan lebih lantang bergema di kupingnja: Djika setiap orang Djawa meludah ketanah, maka mati tenggelamlah orang2 Belanda".Karenanja djuga akan dibitjarakan tjara memperbaiki keadaan ekonomi rakjat.Bersamaan dengan itu djuga akan dirundingkan kemungkinan memberikan hak2 politik lebih banjak kepada golongan orang<noinclude></noinclude> cmxmob74w1uv08yma5bxd67e3kd5y92 312038 312037 2026-08-13T09:49:04Z Ammachemist 27288 312038 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Ammachemist" />{{rh|22||23}}</noinclude>di Indonesia tak ada sesuatu jang berarti jang mampu menolong menegakkan kembali imperialiasme Belanda jang sedang gojah. Pertentengan antara rakjat Indonesia dan imperialisme Belanda makin lama mendjadi makin tadjam. Penderitaan massa bertambah pesat. Harapan dan kemauanja untuk merdeka berlangsung bersama-sama dengan penderitaannja. Politik revolusioner, merembes diantara rakjat Indonesia makin lama makin meluas. Pertentangan jg. makin tadjam antara jang berkuasa dan jang dikuasai menjebabkan pihak jeng berkuasa mendjadi kalap dan melakukan tindakan2 sewenang-wenang. Suara merdu politik etis sekarang digenti dengan suera tongkat karet jang mendjemukan dan gemerintjing pedang. Di Bandung, Sumedang,Tjiamis den Sidomuljo imperialisme Belanda telah melampaui batas politik etis. Pelaksanaan politik tongkat karet den pistol diresmikan dengan darah dan djiwa proletar. Rakjet Indonesi dibawah antjaman dan siksaan diluar batas prikemanusiaan tetep menuntut hak-hak kelahirannja ialah hak-hak jang semendjak puluhan tahun jang lalu telah diakui di Eropah dan Amerika, tetapi oleh imperialisme Belanda didjawab dengan tindakan2 biadab. Teranglah sudah bahwa tongkat karet dan pistol tak akan mampu mengundurkan rakjat jang sedang melangkah madju. Topeng reaksi sekarang telah djatuh.Rakjat Indonesia sekarang telah jakin, bahwa tak dapatlah diharapkan sesuatupun dari Pemerintah imperialis. Kita mengetahui, sekalipun para reaksioner menjambut baik tindakan2 kekerasan G.G.Fock tetapi orang penguasa sendiri dibalik lajar akan berunding den saling bertanja: "Mengapa Rakjat sekarang berbeda dari beberapa tahun ja lalu?". Politik apakah jang harus kita lakukan pula sekarang? Lebih dari 300 tahun imperialisme Belanda melakukan politik "gertakan" dan "tindasan".Belum pernah politik sematjam itu oleh rakjat Indonesia jang sabar disambut dengan terang-terangan dan sewadjarnja, sebagaimana telah terdjadi pada 1 Pebruari tahun ini. Pemberontakan2 jg telah terdjadi disemua bagian daerah Indonesia selama 300 tahun, jang telah mengorbankan beribu-ribu djiwa orang2 Indonesia, pemberontakan Diponegoro, Atjeh, Toli-toli, dsb. tak dapat kita persamakan dengan apa jang terdjadi di Periangan dan Madiun,Bukannja karena sumpah,djimat,suara gaib atau segala kegelapan2 feodal jang solama ini mendjadi sandaran hidup rakjat",akan tetapi karena hak-hak jang njata dan wadjar sebagai manusia jang mendorong mereka mengorbankan djiwanja untuk mendapatkan hak-hak itu. Maka tak heranlah kita, djika pihak jang berkuasa pada masa ini, berkata kepada diri sendiri "Orang Indonesia tak dapat lagi digertak dan ditindas". Kita hanja dapat menambahkan "Selamat djalan djiwa2 budak dan ..........buat selama-lamanja." Dibelakang lajar orang2 pemegang kekuasaan djuga akan merundingkan tjara2 untuk menghapus pertentangan jang tadjam dengan rakjat Indonesia. Sebab lebih dari jang sudah2, maka utjapan Multatuli alan lebih lantang bergema di kupingnja: Djika setiap orang Djawa meludah ketanah, maka mati tenggelamlah orang2 Belanda".Karenanja djuga akan dibitjarakan tjara memperbaiki keadaan ekonomi rakjat.Bersamaan dengan itu djuga akan dirundingkan kemungkinan memberikan hak2 politik lebih banjak kepada golongan orang<noinclude></noinclude> 4c2xzyx07b34hvbsz5e5xovhcuvn37r 104 112213 311757 311241 2026-08-12T14:51:51Z Ammachemist 27288 311757 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Ammachemist" />{{rh|30||31}}</noinclude>mulaan perkembangannja. Industri2 besar seperti industri2 untuk membikin mesin2, lokomotif dan kapal, ja malah industri2 untuk menghasilkan kebutuhan2 rakjat jang sangat penting seperti tekstil, masih belum ada. Berhubung dengan itu proletariat Indonesia berada lebih rendah daripada proletariat Eropah Barat dan Amerika. Diktator Proletariat jang tulen akan dapat membahajakan pripenghidupan ekonomi di Indonesia, terlebih-lebih djika revolusi dunia tak kundjung datang. Akibatnja daripada itu bagian jang terbesar daripada penduduk, jaitu orang2 jang bukan proletar, sangat mudah dihasut melawan buruh Indonesia jang ketjil djumlahnja. Untuk mendjamin pripenghidupan ekonomi di Indonesia dalam kemerdekaan nasional jg mungkin datang,kepada penduduk jang bukan proletar {{U|harus diberikan}} kesempatan (delem djatah jang terbatas) mengusahakan hak milik perseorangan dan perusahaan2 kapitalistis. Lebih daripada itu. Negeri harus memberikan kepadanja bantuan baik materiil maupun moril, untuk mempertinggi produksinja. Sudah barang tentu, perusahaan2 besar harus segera dinasionalisir. Dengan demikian kegiatan ekonomi rakjat dapat diperkembang tanpa kekuatiran akan datangnja kasta2 atau golongan lainnja. {{U|Dengan demikian perimbangan ekonomi antara proletar dan bukan proletar dapat ditjapai dan dipertahankan.}} Apabila perembangan ekonomi telah tertjapai, maka perimbangan politik akan menjusul dan dengan sendirinja. Sudah semestinja, buruh Indonosià sebagaimana halnja dalam ekonomi djalan politik tak boleh melangkah lebih djauh. {{U|djika nanti buruh dalam perdjoangan kemerdekaan nasional dapat bagian jang maha besar,malah mereka tak boleh sama sekali mengabaikan adanja orang2 bukan proletar.Terlebih-lebih}} djika orang2 bukan proletar dalam perdjoangan mendapatkan bagian jang sama besarnja atau lebih, di Indonesia sistim Sovjet jang tulen buat sementara waktu masih belum dapat direntjanaken, Memang kita harus selalu inget, bahwa buruh menurut kwalitas dan kantitanja ada rendah, sedang orang2 bukan proletar dalam djum1h besarnja dan objektif ada revolusioner, jg ketjuali itu hampir semuanja tergolong pada pemilik ketjil. Karenanja dalam "INDONESIA MERDEKA" tjara bagaimanapun kepada orang2 bukan proletar harus diberikan kesempatan mengeluarkan suaranja. Akan tepat adanja, djika buruh dalam perang kemerdekan nasional jang mungkin datang, mewudjudkan barisan pelopor daripada seluruh rakjat, maka perusahaan2 besar akan djatuh ditanganja dan selaras dengan itu kekuasaan politik. Perimbangan politik dengan orang2 bukan proletar akan mudah dapat ditjiptakan, jang mana akan sangat penting adanja bagi Indonesia Merdeka. Apabila neratja nasional baik ekonomi maupun politik telah tertjapai, maka Indonesia selandjutnja akan dapat berkembang dilapangan ekonomi dan politik! {{U|Ketjepatan menudju kearah Negara Sovjet jang tulen dan selandjutnja kearah komumisme tergantung kepada keadaan internasional dan lebih landjut pada perkembangan industri di Indonesia sendiri.}} {{C|————sSs————}}<noinclude></noinclude> ie16l6onldpoo3f0m2qm8ruchch9fjj 104 112214 311961 311243 2026-08-13T03:38:11Z Arunika Darsana 27443 311961 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Arunika Darsana" /></noinclude>{{rh|188||189}} {{rh||BAGIAN F}} {{rh||KEWADJIBAN DAN HAK WARGANEGARA}} {{rh||BAB 28}} {{rh||WARGANEGARA MERDEKA}} 211. Manusia itu hidup dalam berbagai organisasi. Setjara sadar atau tidak sadar ia peserta dalam usaha^{<small>2</small>} badan^{<small>2</small>} itu. Baik karena kelahirannja, maupun karena sengadja memilihnja, ia wadjib aktif mendukungnja dan memadjukannja. Manusia itu berbuat demikian untuk mendjamin keselamatan dan kesedjahteraan dirinja sendiri dan djenianja. Kemungkinan lain tidak ada. Dengan djalan demikian ia dapat memenuhi panggilan­nja sebagai machluk jang dikurniai oleh Tuhan dengan akal dan budi. Perkembangannja, baik djasmani, maupun rohani, hanjalah dalam ikatan organisasi^{<small>2</small>} itu. Kemadjuan ataupun kemunduran organisasi itu adalah kemadjuan dan kemundurannja sendiri. 212. Manusia itu lahir dalam suatu rumah tangga atau keluarga. Pada mulanja tak banjaklah jang dapat dilaksanakannja. Makan, minum, dan tidur, itulah jang mengisi hari^{<small>2</small>}nja. Makin lama makin besarlah ia. Didalamnja hidup kekeluargaan. Pengurbanan orang tuanja serta usaha mereka buat mentjukupi segala keperluan. Ia disekolahkan, disiapkan buat berdiri sendiri, achirnja dilepaskan buat menjusun rumah tangga sendiri. Hidup kekeluargaan itu adalah sangat penting. Lahir batin ada relasi antara si anak dan orang tuanja. Pendidikan sopan santun, kebersihan, kesusilaan, keagamaan dan tatatertib sengadja dan tak sengadja didjalankan. Tenggang-menenggang dan tjinta kasih adalah sendi^{<small>2</small>} hidup kekeluargaan itu. Tentu kadang^{<small>2</small>} timbul pertentangan atau pertjekjokan dalam rumah tangga itu. Tetapi setiap anggota berusaha djangan sampai timbul pertjekjokan jang merusakkanja. Kegembiraan dan kesedihan seorang anggota adalah kegembiraan dan kesedihan semuanja. Sekalipun rumah tangga itu merupakan organisasi jang sangat ketjil, namun pada anggota^{<small>2</small>}nja ada tjukup kebebasan buat mengembangkan dan menundjukkan tjoraknja jang khas. Ajah dan ibu berusaha ^{<span style="color:red">{Teks tidak terbaca}</span>}, didalam mungkin melenjapkan sifat? anaknja jang buruk dan mendorong serta memadjukan bakatnja jang utama. Dalam mendjalankan tugas itu orang tua harus bersikap adil, tulus ichlas dan penuh kasih sajang. Si anak mengalami bahwa semua anggota keluarga itu bekerdjasama dalam pimpinan orang tuanja. Ajah ibu berunding sebelum mendjalankan tindakan^{<small>2</small>} tertentu. Kemudian, kalau anak sudah besar, kadang^{<small>2</small>} ia turut serta dalam permusjawaratan itu. Kesulitan^{<small>2</small>} diatasi, baik sendiri^{<small>2</small>} maupun setjara bersama. 218. Keluar dari rumah tangga dan keluarganja manusia itu tiba dalam organisasi jang lebih besar. <ol type="A"> <li>Golongan berdasarkan turunan darah :</li> <ol type="a"> <li>garis kebapaan (patrilineal)</li> <li>garis keibuan (matrilineal)</li> <li>garis keibu-bapaan (parental).</li> </ol> <li>Golongan berdasarkan hidup sedjahtera (territorial).</li> </ol> Kadang^{<small>2</small>} A + B Berdjalin, Buat A nama jang atjapkali dipakai ialah suku (clan), untuk B desa, kampung atau huta (Batak). Dalam organisasi jang lebih besar ini menondjolilah tradisi, adat istiadat dan kebudajaan. Republik Indonesia mengakui keserbaragaman ini, jang terbukti daripada sembojan negara „bhinneka tunggal ika“. Kesatuan itu djelas berpokok pada musjawarat. Baik kepala suku, maupun kepala desa (kampung) adalah pater interpares, bapak diantara sesamanja. Berkat pengalaman dan pengetahuannja jang luas serta kemauan dan kebidjaksanaannja (dulu djuga karena anggapan akan kesaktiannja), maka dialah jang memimpin musjawarat dan usaha bersama. Pemimpin itu tidak menerima dan tidak menuntut upah. Pada upatjara^{<small>2</small>} tertentu tampillah ia kedepan dan memperoleh tempat duduk jang<noinclude></noinclude> exkhmk5a7gp4iwyeg5y60tqrx0n9ejl 104 112215 311758 311245 2026-08-12T14:53:56Z Ammachemist 27288 311758 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Ammachemist" />{{rh||- 32 -}}</noinclude>{{C|{{U|PROGRAM NASIONAL P.K.I}}}} {{U|A. Ekonomi:}} #Menasionalisir panik2 dan barang2 seperti barang arang batu, timbah, minjak dari tambang Chuc. #Menasionalisir hutan2 dan perusahaan2 pertanian modern seperti perusahaan gula, karet, teh, kopi, kina, kelapa, nila dan tapioka. #Menasionalisir perusahan lalu-lintas dan angkutan. #Menasionalisir ank2, perasaan perseroan dan maskapai2 perniagaan besar lainnja. #Me-elektrifisir Indonesia dengan membengun industri2 baru dengan bantuan Negara seperti pabrik2 mesin dan tekstil dan galangan pembikinan kapal. #Mendirikan kooperasi rakjat dengan bantuan kredit jang murah dari Negara. #Memberikan bantuan hewan dan alat2 kerja kepada kaum tani untuk memperbaiki pertaniannja dan mendirikan kebun2 pertjobaan Negara. #Pemindalam penduduk besar-besaran banjak Negara dari Djawa ke daerah2 luar Djawa. #Pembagian taman2 jang tidak ditanam antara petani2 melarat dan jang tidak mempunjai tanah dengan bantuan uang untuk mengusahakan taman2 itu. #Menghapuskan sisa2 tanah feodal, dan tanah2 partikulir dan membagikan jang tersebut belakangan ini kepana petani melarat dan proletar. {{U|B. Politik:}} #Kemerdekaan Indonesia dengan segera dan tak terbatas.<noinclude></noinclude> i32cpx2xvvyya7mopx8168uaw9uhtmn 104 112218 311760 311249 2026-08-12T15:03:54Z Ammachemist 27288 311760 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Ars-arsa" />{{rh||35}}</noinclude>:<ol type="1" start="4"><li>Menghapuskan peenale sanctie. :<ol type="1" start="5"><li>Menghapuskan hukum2 dan undang2 untuk menindas pergerakan politik, seperti :hak2 Pemerintah untuk: :::<ol type="a" start="1"><li>mengasingkan tiap2 orang jang dipandang berbahaja bagi Pemerintah. :::<ol type="a" start="2"><li>melarang pemogokan. :::<ol type="a" start="3"><li>melarang dan membubarkan rapat2. :::<ol type="a" start="4"><li>melarang penjiaran pers. :::<ol type="a" start="5"><li>melarang memberikan peladjaran dan pengakuan sepenuhnja atas kemerdekaan bergerak. :<ol type="1" start="6"><li> Menuntut hak berdemonstrasi, demonstrasi Massa di seluruh Indonesia melawan penindasan ekonomi dan politik seperti : padjak pembebasan dengan segera tawanan politik dan pengembalian orang buangan politik, Massa aksi jang mana harus diperkuat dengan pemogokan umum dan melawan Pemerintah. :<ol type="1" start="7"><li>Menuntut hapusnja Volksraad; Raad van Didie dan Algeneie Secretaris dan pembentukan Madjelis Nasional (Nasional Assembly ) darimana nanti akan dipilih Badan Pelaksana jang bertanggung jawab kepada Majelis Nasional. {{C|<u>KETERANGAN PENDEK TENTANG PROGRAM :</u>}} Belum ada sesuatu partai Politik di Indonesia jang begitu djauh telah mengumumkan Programnja. Baikpun Partai dari intelektuil2 seperti Budi Utomo dan Nasional Indische Patij maupun Massa Partai Sarekat Islam dapat menjusun dengan pendek tuntutan2 ekonomi dan politiknja. Mereka berpegang teguh pada perkataan Merdeka jang sama2. Mereka tak pernah mengupas keadaan ekonomi dan sosial masjarakat In-<noinclude></noinclude> 4oztb6apirsxtjkzd5fsgy2ji2ujar9 311761 311760 2026-08-12T15:04:44Z Ammachemist 27288 311761 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Ars-arsa" />{{rh||35}}</noinclude>:<ol type="1" start="4"><li>Menghapuskan peenale sanctie. :<ol type="1" start="5"><li>Menghapuskan hukum2 dan undang2 untuk menindas pergerakan politik, seperti :hak2 Pemerintah untuk: ::<ol type="a" start="1"><li>mengasingkan tiap2 orang jang dipandang berbahaja bagi Pemerintah. ::<ol type="a" start="2"><li>melarang pemogokan. ::<ol type="a" start="3"><li>melarang dan membubarkan rapat2. ::<ol type="a" start="4"><li>melarang penjiaran pers. ::<ol type="a" start="5"><li>melarang memberikan peladjaran dan pengakuan sepenuhnja atas kemerdekaan bergerak. :<ol type="1" start="6"><li> Menuntut hak berdemonstrasi, demonstrasi Massa di seluruh Indonesia melawan penindasan ekonomi dan politik seperti : padjak pembebasan dengan segera tawanan politik dan pengembalian orang buangan politik, Massa aksi jang mana harus diperkuat dengan pemogokan umum dan melawan Pemerintah. :<ol type="1" start="7"><li>Menuntut hapusnja Volksraad; Raad van Didie dan Algeneie Secretaris dan pembentukan Madjelis Nasional (Nasional Assembly ) darimana nanti akan dipilih Badan Pelaksana jang bertanggung jawab kepada Majelis Nasional. {{C|<u>KETERANGAN PENDEK TENTANG PROGRAM :</u>}} Belum ada sesuatu partai Politik di Indonesia jang begitu djauh telah mengumumkan Programnja. Baikpun Partai dari intelektuil2 seperti Budi Utomo dan Nasional Indische Patij maupun Massa Partai Sarekat Islam dapat menjusun dengan pendek tuntutan2 ekonomi dan politiknja. Mereka berpegang teguh pada perkataan Merdeka jang sama2. Mereka tak pernah mengupas keadaan ekonomi dan sosial masjarakat In-<noinclude></noinclude> 7mg72dvfu6i1rzclepxz6utbnmsnpfj 104 112229 311759 311268 2026-08-12T14:59:47Z Ammachemist 27288 311759 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Ammachemist" />{{rh|- 33 -|| - 34 -}}</noinclude>:<ol type="1" start="2"><li>Membentuk Republik federal dari pelbagai pulau2 Indonesia.- :<ol type="1" start="3"><li>Segera memanggil rapat nasional dan jang mewakili sama rakjat dan agama di Indonesia. :<ol type="1" start="4"><li>Segera memmberikan hak politik sepenuhnja kepada penduduk Indonesia baik laki2 maupun wanita. {{U|C. SOSIAL.}} #Gadjih minimum, kerdja 7 djam dan perbaikan djam kerdja dan penghidupan buruh. #Perlindungan kendja dengan pangakuan hak mogok diantara buruh. #Pembagian keuntungan bagi buruh di industri2 besar. #Membentuk majlis2 buruh di industri2 besar. #Pemisahan geredja dan negara dan mengakui kemerdekaan agama. #Memberikan hak2 sosial, ekonomi dan politik kepada semua warganegara Indonesia baik laki2 maupun wanita. #Menasionalisasi rumah2 besar dan membangun rumah2 baru dan distribusi rumah2 antara buruh Negara. {{U|D. PELAJARAN DAN PENDIDIKAN}} #Wadjib belajar bagi anak2 semua warganegara Indonesia dengan tjuma2 sampai umur 17 tahun dengan bahasa Indonesia sebagai bahasa pengantar dan bahasa Inggeris sebagai bahasa asing jang terutama. #Menghapuskan sistim pelajaran sekarang dan menjusun sistin praktis jang langsung berdasarkan atas kepentingan Indonesia jang suda ada den jang akan dibangun.- :<ol type="1" start="3"><li>Memparbaiki dan memperbanjak djumlah sakolah2 kedjurusan pertanian dan perdagangan dan memperbaiki dan memperbanjak djumlah sekolah-2 bagi pegawai2 tinggi dilapangan technik administrasi. {{U|E. MILITER}} #Menghapuskan tentara imperialis dan mengadakan milisi rakjat untuk mempertahankan Republik Idonesia. #Menghapuskan kehidupan den komponen2 dan semua undang2 jg merendahkan militer rendahan mengidjinkan bertempat di kampung2 dan dirumah2 baru jg dibangun untuk mereka, perlakuan {{Illegible}} baik dan mempertinggi gadjih mereka. #Memberikan hak sepenuhnja untuk mengadakan organisasi dan rapat kepada militer Indonesia.- {{U|F. POLISI DAN JUSTISI.-}} #Pemisahan Pangrehpradja,polisi dan Justisi. #Memberikan hak2 sepenuhnja kepada tiap2 terdakwa untuk melindungi diri nenentang hakim dimuka pengadilan, dan membebaskan terdakwa dalam waktu 24 djam djika bukti dan saksi2 bagi merela ternjata tjukup. #Tiap2 perkara jg mempunjai dasar hukum, harus diselesaikan dalam waktu lima hari jg sesuai tertib dan dimuka umum.- {{U|G. RENTJANA AKSI.-}} #Menuntut 7 djam kerdja, gadjih minimum dan sjarat2 kerdja dan penghidupan jg lebih baik bagi buruh.- #Mengakui Sarekat Sekerdja dan hak mogok.- #Organisasi dan petani untuk hak2 ekonomi dan politik.-.<noinclude></noinclude> f7797i3xe7kspm6hoifi64rcjrttp54 104 112382 312069 311443 2026-08-13T11:52:30Z Iripseudocorus 23824 312069 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Iripseudocorus" /></noinclude>seseorang majikan mengatur gaji, kemerdekaan memilih membeli barang di pasar yang merdeka pula. SI PACUL : Memang dunia demokratis borjuis itu penuh, penuh dengan suara kemerdekaan di samping perseorangan. Kalau begitu tiap-tiap kapitalis berlomba-lomba pula-mencari “untung” semau-maunya dengan tiada mempedulikan nasib si buruh atau kebutuhan ramai atas hasil. Mereka itu berlomba-lomba masing-masing menghasilkan dengan tiada menghitung keperluan masyarakat seluruhnya dan berhubung dengan ini tidak berembuk lebih dahulu dengan teman-temannya. SI GODAM : Paling tepat, Cul. Yang kaubilang paling belakang ini namanya Produksi Anarkis. Anehnya pula Sang Borjuis mempunyai kaum cerdas, ada yang namanya profesor dalam ekonomi yang mempertahankan sistem yang lapuk menyolok mata itu. Akan terlampau panjang kalau di sini saya mesti membentangkan dan membantah semua “dalil” ilmu ekonomi mereka itu. SI PACUL : Coba sebutkan tiangnya saja ilmu ekonomi mereka itu! SI GODAM : Menurut mereka, hasrat mencari untung itu (profit motive) menghasilkan dengan merdeka secara anarkis-persaingan, kemerdekaan dan biar-membiarkan (laissez-faire istilahnya). Semua inilah yang sebenarnya menimbulkan yang dituju, yakni kemakmuran bersama. SI PACUL : Apa yang dimaksudkan dengan kemakmuran bersama itu? SI GODAM : “Hasil banyak dan harga murah.” SI PACUL : Adakah bahagia lain selain kemakmuran bersama itu?<noinclude>{{rh|40}}</noinclude> h41jlfpmww3t3hyng6jtpn7v7z164qx 104 112384 312070 311445 2026-08-13T11:53:51Z Iripseudocorus 23824 312070 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Iripseudocorus" /></noinclude>SI GODAM : Ada! Pertama kemenangan mereka yang cakap. Dalam bahasa Charles Darwin ialah “the survival of the fittest”. Kedua, penemuan baru (invention). Ketiga bahwa kemakmuran tiap-tiap orang menjamin kemakmuran bersama. Maksudnya, kalau tiap-tiap orang menjaga kemakmurannya sendiri, maka masyarakat seluruhnya akan sendirinya terjaga kemakmurannya. SI PACUL : Tetapi apa gunanya “barang banyak dan murah” kalau kaum buruh itu tak bisa beli lagi? Bukankah kalau barang kelak terlampau banyak dan terlampau murah, si majikan tak beruntung lagi dan pabriknya ditutup? Dengan begitu kaum buruh menganggur, tak cakap membeli apaapa lagi? Akibatnya ialah barang banyak tadi dibuang saja. Masihkah ingat gandum di Amerika yang dibutuhkan oleh kaum buruh miskin itu dibuang ke laut atau dibakar dalam ketel lokomotif karena melimpah? Apakah yang terjadi dengan minyak tanah di Indonesia di zaman krisis? SI GODAM : Katanya pula “hasrat” keuntungan itu memberi kemenangan pada yang cakap. Tetapi yang sebenarnya cakap itu cuma satu dua orang saja. Biasanya yang digelari cakap itu ialah anak orang kaya yang mempusakai harta bapaknya atau tamat sekolah tinggi karena bapaknya mampu membayar. Banyak pula di antara yang tak cakap namanya atau buta huruf itu ialah karena tak mempunyai apa-apa dan tak mampu membayar ongkos sekolah. SI PACUL : Perkara bahagianya kapitalisme, yaitu kemakmuran tiap-tiap orang itu menjamin kemakmuran bersama aku sudah lihat kebohongannya. Ini memang benar dalam suasana kapitalisnie. Yaitu kalau tiap-tiap orang mendapat kesempatan buat maju. Dalam hal ini memang kemakmuran tiap-tiap orang akan menjamin kemakmuran bersama, yaitu kalau tiap-tiap anak diberi kesempatan masuk sekolah yang cocok dengan wataknya. Dan tiap-tiap orang boleh mengerjakan pekerjaan yang cocok dengan kecakapannya dan keperluan masyarakat seluruhnya. Dengan begitu memang hasil akan berlipat ganda dan bermanfaat buat tiap-tiap orang yang kerja.<noinclude>{{rh|||41}}</noinclude> kzxouqznsf59rz1k616s1ithe91tjlx 104 112386 312071 311447 2026-08-13T11:55:54Z Iripseudocorus 23824 312071 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Iripseudocorus" /></noinclude>MR. APAL : Sang Profesor Borjuis juga pintar. Ditaruhnya kesalahan itu di pihak buruh. Katanya kalau Pakbon (serikat buruh) tidak menuntut tambah gaji, maka undang-undang alam akan berjalan sendirinya dalam ekonomi, kemakmuran tiap-tiap orang akan terjaga. SI GODAM : Kalau dibiarkan si kapitalis bertindak semaumaunya hidup buruh akan terdesak kembali ke hidup hewan atau setengah hewan seperti di masa Revolusi Industri Inggris. Baca sajalah Das Kapital karangan Marx dan buku karangan Engels tentang keadaan buruh di Inggris di masa itu. Pakbon itu adalah senjata buruh buat membela nasibnya terhadap para majikan yang bersatu dan dilindungi pula oleh undang-undang, polisi, dan kehakiman Negara, dan yang selalu berniat merendahkan gaji buruh dan menambah lamanya kerja. MR. APAL : Kata profesor itu pula: Apa salahnya terus-menerus si kapitalis menghasilkan mesin buat membikin barang-pakai. Dengan begitu harga barang itu senantiasa turun. Semua orang bisa membeli. SI GODAM : Pembagian hasil itu tak seimbang. Kebanyakan hasil pergi ke kaum kapitalis. Kalau terlampau banyak pergi ke si kapitalis dan sedikit pergi ke kaum buruh, dengan apakah kaum buruh beli hasil yang melimpah itu? Bukankah ini asalnya krisis? Ialah disebabkan pembagian hasil tak seimbang. Bagian si kapitalis yang berupa untung itu ditanam pada modal membikin barang-pakai dan ditanam terus-menerus. Tetapi dengan apa dibeli kalau bagian kaum buruh cuma sedikit, kian sedikit? MR. APAL : Akhirnya kata si profesor. Kalau gaji buruh itu rendah, ongkos rendah pula. Dengan begitu jualan rendah pula! SI GODAM : Rupanya begitu! Tetapi jualan itu tiada semata-mata bergantung kepada ongkos saja. Bagaimanakah kalau kaum kapitalis kumpulan, monopoli namanya? Dengan monopoli itu dia bisa tetapkan jualan semau-maunya saja!<noinclude>{{rh|42}}</noinclude> 2srdtbet3558o6m9h2fhmjf93zyem6i 104 112389 312072 311450 2026-08-13T11:57:59Z Iripseudocorus 23824 312072 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Iripseudocorus" /></noinclude>SI PACUL : Umpamanya kita monopoli kina atau timah di dunia ini, kalau seandainya kita tawarkan timah f 1000,00 sepikul, atau kina f 100,00 sebiji bagaimana! Saya pikir bangsa Indonesia tak mempunyai darah monopolis itu! DENMAS : Kalau kita kuat di laut, di darat, dan di udara, tentu negara lain mesti beli! SI GODAM : Itulah dia! Karena monopoli itu tahu bahwa dia menguasai produksi suatu barang, maka dia kuasai pula harga barang itu. Dia coba mencari untung yang sebesar-besarnya. Untung itu paling besar kalau banyak barang disusutkan, jadi harganya bisa dinaikkan. SI PACUL : Terangkan dulu, Dam! SI GODAM : Oleh karena intan dan mas itu sedikit sekali ada di dunia ini dan susah pula mengerjakannya, maka harganya tinggi sekali. Selama air itu mengalir dari sumbernya terus-menerus, maka air itu di tempat itu hampir tak ada harganya. Tetapi alangkah tingginya harga air di gurun pasir. Ringkasnya politik monopoli ialah “hasil sedikit harga mahal”. Bertentangan dengan dalil profesornya yang mengatakan, bahwa cara penghasilan kapitalisme itu, dengan tujuan “mencari untung” ialah: “hasil banyak dan harga murah”. SI PACUL : Sekarang rasanya kita sudah cukup jauh membicarakan apa yang kau sebutkan “Produksi Anarkis” itu, yakni: menghasilkan semau-maunya saja dengan tak ada perundingan dan perhitungan lebih dahulu satu sama lainnya. Jadi kulihat akibatnya “Produksi Anarkis” itu ialah PERSAINGAN hebat antara kapitalis dan kapitalis dalam satu negara. MR. APAL : Selanjutnya ialah persaingan satu negara kapitalis dengan negara kapitalis yang lain. Tiap-tiap negara kapitalis berlomba-lomba menanam modal di negara yang lemah, memonopoli bahan di negeri lemah itu buat perindustrian Negara<noinclude>{{rh|||43}}</noinclude> 7ha4atk5wnl5304hzctqjbbjpy034yg 104 112412 311883 311616 2026-08-13T01:35:57Z Iripseudocorus 23824 Membatalkan revisi [[Special:Diff/311616|311616]]--penambahan format yg tidak perlu, tidak termasuk menurunkan status karena sy menyunting lebih dulu 311883 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Iripseudocorus" /></noinclude>menghasilkan barang penting seperti besi baja mesin, minyak tanah, auto, gandum, rata-rata lebih dari 60% jumlah produksi seluruh dunia dan berpiutang kepada seluruh dunia tiadalah luput dari krisis. Sebelas juta buruh berkeliaran di jalan raya Amerika. Kalau seandainya tiap-tiap buruh mempunyai satu istri dan satu anak saja, maka lebih kurang 33 juta manusia terlantar. Artinya 25% dari seluruh penduduk. Di mana letaknya kemakmuran Amerika itu! SI GODAM : Dalam keadaan semacam itu Amerika tak mempunyai partai Sosialis yang membahayakan. Persoalan dalam negeri ialah New Deal atau Old Deal. Kapitalisme didorong atau Kapitalisme lama dibiarkan. DENMAS : Baru buat saya terjemahan semacam itu, Dam! Didorong bagaimana dan dibiarkan bagaimana? Bukankah New Deal itu satu Rencana Ekonomi? SI GODAM : Memang satu rencana, tetapi rencana secara Amerika. Kapitalisme di sana memang tak bisa jalan. Tetapi belum lagi remuk. Seperti oto, mesinnya yang penting masih baik. Cuma bensinnya kebanyakan atau di sana-sini bagian yang rusak. Dia tidak bisa “start” sendirinya. Mesti didorong lebih dahulu, baru mesinnya kerja lagi {{...|1}} SI PACUL : Kalau kubiarkan, Dam, engkau terus menerus mengukir gambaranmu itu, aku nanti menjadi pusing. Kembalilah engkau kepada contoh yang nyata. SI GODAM : Kita sudah rundingkan keadaan kapital dalam krisis. Semuanya hasil melimpah! Mesin pembikin mesin kebanyakan. Mesin pembikin barang-pakai kelebihan. Barangpakai melimpah. Dalam hal semua barang berlebih itu kaum buruh dalam kelaparan dan kebutuhan. Sebab dalam keadaan semua berlebih itu, harga barang turun, si majikan rugi, pabrik ditutup jadi kaum buruh diusir. “Seandainya” kalau 11.000.000 itu dulu menerima gaji pukul rata 5 dolar saja atau f<noinclude>{{rh|50}}</noinclude> 92phc1iwpjyoml3e8tv8senqs76y6xc 104 112512 311745 311703 2026-08-12T12:56:16Z Hadithfajri 15274 311745 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Hadithfajri" /></noinclude>{{center|<big>ALFABET</big>}} {{center|Anak Suara}} {| |- | pê || p'ê || mê || fê || || || tê || t'ê || nê || lê |- | ㄅ || ㄆ || ㄇ || ㄈ || || || ㄉ || ㄊ || ㄋ || ㄌ |- | kê || k'ê || ngê || hê || || || chi || ch'i || nê || shih |- | ㄍ || ㄎ || ㄫ || ㄒ || || || ㄐ || ㄑ || ㄬ || ㄒ |- | chih || ch'ih || shih || rê || || || || tsû || ts'û || szê |- | ㄓ || ㄔ || ㄕ || ㄖ || || || || ㄗ || ㄘ || ㄙ |} {{center|Induk Suara}} {| |- | i || u || ü || || || a || o || ê || é |- | ㄧ || ㄨ || ㄩ || || || ㄚ|| ㄛ || ㄜ|| ㄝ |- | ai || ei || aw || ou || an || en || ang || eng || erl |- | ㄍ || ㄎ || ㄫ || ㄒ || || || ㄐ || ㄑ || ㄬ || ㄒ |- | chih || ch'ih || shih || rê || || || || tsû || ts'û || szê |- | ㄓ || ㄔ || ㄕ || ㄖ || || || || ㄗ || ㄘ || ㄙ |}<noinclude></noinclude> c7qpyu48kv9ivict83ey53urz8vrnmq 311746 311745 2026-08-12T12:57:40Z Hadithfajri 15274 311746 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Hadithfajri" /></noinclude>{{center|<big>ALFABET</big>}} {{center|Anak Suara}} {| |- | pê || p'ê || mê || fê || || || tê || t'ê || nê || lê |- | ㄅ || ㄆ || ㄇ || ㄈ || || || ㄉ || ㄊ || ㄋ || ㄌ |- | kê || k'ê || ngê || hê || || || chi || ch'i || nê || shih |- | ㄍ || ㄎ || ㄫ || ㄒ || || || ㄐ || ㄑ || ㄬ || ㄒ |- | chih || ch'ih || shih || rê || || || || tsû || ts'û || szê |- | ㄓ || ㄔ || ㄕ || ㄖ || || || || ㄗ || ㄘ || ㄙ |} {{center|Induk Suara}} {| |- | i || u || ü || || || a || o || ê || é |- | ㄧ || ㄨ || ㄩ || || || ㄚ|| ㄛ || ㄜ|| ㄝ |- | ai || ei || aw || ou || an || en || ang || eng || erl |- | ㄞ || ㄟ || ㄠ || ㄡ|| ㄢ|| ㄣ || ㄤ || ㄥ || ㄦ |}<noinclude></noinclude> flqhjqn0rwh31no3v6uvai33fqkc5ya 311747 311746 2026-08-12T13:08:05Z Hadithfajri 15274 311747 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Hadithfajri" /></noinclude>{{center|<big>ALFABET</big>}} <center> Anak Suara {| |- | pê || p'ê || mê || fê || || || tê || t'ê || nê || lê |- | ㄅ || ㄆ || ㄇ || ㄈ || || || ㄉ || ㄊ || ㄋ || ㄌ |- | kê || k'ê || ngê || hê || || || chi || ch'i || nê || shih |- | ㄍ || ㄎ || ㄫ || ㄒ || || || ㄐ || ㄑ || ㄬ || ㄒ |- | chih || ch'ih || shih || rê || || || || tsû || ts'û || szê |- | ㄓ || ㄔ || ㄕ || ㄖ || || || || ㄗ || ㄘ || ㄙ |} Biang Suara {| |- | i || u || ü || || || a || o || ê || é |- | ㄧ || ㄨ || ㄩ || || || ㄚ|| ㄛ || ㄜ|| ㄝ |- | ai || ei || aw || ou || an || en || ang || eng || erl |- | ㄞ || ㄟ || ㄠ || ㄡ|| ㄢ|| ㄣ || ㄤ || ㄥ || ㄦ |} </center><noinclude></noinclude> o6fi0jg32s00hzb9m2r8a6lawnu7fmn 104 112520 311752 311713 2026-08-12T14:02:35Z Bennylin 334 311752 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Ogidzatul Azis Sueb" />{{rh||66}}</noinclude>Tjara hidup bangsawan dan radja jang mahal belanja jang ditumpahkan kepada rakjat jang melarat jang ditjiptakan didunia seolah-olah bukan untuk sesuatu lainnja, akan tetapi hanja untuk mebbajar "padjak". Kemelaratan, penjakit dan kelaparan terdapat dimana-mana. Oleh karenanja meningkatlah tak kepuasan massa. Petani, Buruh dan bordjuis, dibawah pimpinan tersebut belakangan, kemudian menggabungkan diri mendjadi satu dan menuntut perobahan2 politik2 jang radikal. "Madjelis Permusjawaratan Nasional" dan mewakili seluruh rakjat jang harus berbitjara tentang keadaan nasional dan jang dapat dipandang sebagai hasil dari perdjoangan politik jang ulet, kemudian dipanggil berkumpul. Akan tetapi bangsawan2 dan pendeta2, jang merasa kekuasaan dan hak2 istimewanja terantjam, menghasut radja agar membubarkan wakil2 jang datang berkumpul. Perkataan Mirabeau jang bersedjarah jang bertindak tepat pada waktunja "djangan bujar, ketjuali dengan kekuatan bajonet", benar2 membawa titik balik dalam sedjarah Perantjis dan sedjarah dunia. Dari Madjelis Permusjawaratan Nasional lahirlah kemerdekaan Perantjis dan tjita2 Republik. Kita tidak mau pastikan, bahwa ada satu persamaan jang njata antara Perantjis sebelum revolusi besar dan Indonesia dewasa ini. Sungguh benar keduanja mempunjai perpaduan banjak jang bersifat ekonomi dan politik jang prinsipiil. Tetapi di Indonesia bukannja bangsawan2 Indonesia jang menghisap, hidup mewah dan tak membajar padjak, akan tetapi lintah2 darat Belanda. Karenanja disini keadaannja melebihii, sebab uang JANG DIHAMBUR-hamburkan di Versaille sekali-sekali disana-sini masih ada jang djatuh pada rakjat Prantjis dalam wadjud tjetjeran, sedangkan uang jang dihambur-hamburkan di Zandvoort dan Scheveningen tak sesen-pun tertjetjer ke-saku Kromo. Ketika Gubernur Djendral Dirk Fock ini, oleh kapitalis2 Belanda ditempatkan di Bogor, ketika ibu Indonesia menghadapi bankroot finansiil. Uang negara dalam tahun 1923 meningkat sampai djauh diatas F. 1.000.000.000. Anggaran Belandja tahun 1921 menundjukkan defisit sedjumlah F. 285.500.000. Dalam arti kata, pengeluaran uang dalam tahun 1921 terdapat F. 285.500.000. lebih tinggi daripada pemasukan uang. Sebagaimana Necker dipanggil oleh Lodewijk ke XVI untuk memperbaiki finansiil Negara, demikianlah Dirk Fock muntjul di Indonesia untuk menolong Negara daripada bankroot finansiil. Necker tak mampu berbuat sesuatu apa, karena bangsawan2 Prantjis dan Pendota2 sampai pada detik jang terachir tetap berkepala batu berpegang pada hak2nja luar biasa atas ekonomi dan politik. Dalam kata2 Belanda Kampungan, mereka memporosotkan pembajaran padjak dan membiarkan rakjat mampus kelaperan. Apakah Dirk Fock akan bisa mendapatkan satu "kasta lintah-darat" jang luhur budi dan bidjaksana terhadap manusia2 berkulit sawo mateng di Indonesia. Rentjananja dahulu untuk mewadjibkan pengusaha2 gula mendjamin sjarat2 hidup dan kerdja jang lebih baik atas benja kapital gula ia batalkan tak lama sesudah ia datang di Indonesia. Ketika ia hendak membebankan padjak atas minjak, datanglah antjaman jang terkenal dari Celijn: "Lepas tangan dalam urusan itu, djika tidak kita tutup lumbung2 minjak". Dokter Fock jang harus menjehatkan finansiil Negara jang sedang sakit, kemudian beralih menggunakan alat lain, jang sedang Necker tak berani<noinclude></noinclude> m0b9aogfzypo62szis37c788e48x786 104 112521 311751 311714 2026-08-12T14:00:18Z Bennylin 334 311751 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Ogidzatul Azis Sueb" />{{rh||68}}</noinclude>monggunakannja. Pada bagian satunja memperbesar pasukan Armada dan polisi dan menaikkan gadji2 ambtenaar tinggi. Pada bagian lainnja melepaskan kaumburu dan menurunkan gadjinja, menarik lebih banjak dari rakjat jang melarat dan mengurangipengeluaran untuk sekolah2 rakjat dan kesehatan rakjat. Dengan demikian ia mengira neratja pengeluaran dan pemasukan dapat diperbaiki kembali. Demikian itu adalah satu tindakan seorang Negarawan jang berani, satu tindakan terpaksa, jang biasa dilakukan oleh kolot2 politik danpendjual2 djamu pada waktu kehilangan pengharapan. Bagaimana-pun hal-nja pengawitin2 opan di Zorgvliet dan Den Haag akan puas adanja. Gula, teh, kerek api, minjak tanah dan bahan2 tekstil untuk masak dan keluar negeri ditarik padjak, akan tetapi kapital dapat mengambil kembali semua itu dengan aman atas beban pemakai2, yaitu dengan mudah menaikkan harga2 kebutuhan hidup rakjat jang penting. Rumah2 gadai Pemerintah dan Pegadaian menambah berat tekanan ekonomi atas bahu si Kromo sampai pada luar batas-kemampuannja. Tak dilebih-lebihkan, djika orang berkata, bahwa seorang Djawa dewasa ini dibandingkan dengan kemampuannja membajar padjak jang tertinggi di dunia. Seorang Djawa dalam arti kata jang sebenarnja, tidak memiliki suatu apa, ketjuali "hawa untuk dihirup". Apakah ada harapan, krisis ekonomi itu akan diatasi? Tentu tidak, selama setiap tahun ratusan djuta rupiah sebagai dividen mengalir ke saku2 kapitalis2 Belanda di Negeri Belanda. Tak ada satu tanah djadjahan lainnja jang dikeringkan sedemikian rupa seperti Indonesia, sebab Negara2 djadjahan lainnja, seperti Mesir, India dan Filipina atau Negara2 setengah djadjahan seperti Persia dan Tiongkok, setidak tidaknja sebagian daripada keuntungan itu tinggal disaku sekumpulan pribumi jang bagaimanapun akan dipergunakan untuk dalam negeri sendiri. Sekalipun nanti djika Amerika atau siapa sadja bersedia memberikan pindjaman kepada Indonesia krisis ekonomi karenanja masih belum dapat diperbaiki. Sebab djutaan rupiah setahunnja jang harus diperoleh dengan memeras kaum buruh Indonesia untuk dikirim ke negeri asing. Lebih gelap adanja hari depan ekonomi bagi rakjat Indonesia daripada rakjat Perantjis sebelum tahun 1789. Tiap2 orang Gubernur Djendral jang dikirim ke Bogor oleh lintah-2 darat Belanda, sebagaimana halnja dengan Dirk Fock ini, akan tak mampu mentjiptakan sesuatunja jang baru ketjuali "padjak" baru. Tak seorang G.G. akan mampu menghapuskan pengeringan itu, selama lintah2 darat negeri Belanda semantiasa menginginkan dividen. Karenanja kita sangat tjepat menuju ke krisis politik. Objektif semua sjarat2 telah ada. Kemampuan ber-organisasi, moral politik dan kesadaran dengan mutlak ada pada kita sendiri. Tetapi langkahkita tidak melalui Parlemen. Demikian itu djustru terdjadi di India-Inggris, Mesir dan Filipina, dimana terdapat bordjuasi pribumi jang kuat, jang kepentingan2 ekonominja bersatu dengan kepentingan2 ekonomi imperialis dan karenanja kepadanja dapat diportjajakan kekuasaan politik berturut-turut dengan aman. Demikianlah(tapi tida dipastikan) kemerdekaan Nasional - di India, Mesir dan Filipina sedikit banjak dg. dukungan massa melalui "Dominion" dan "Parlemen Nasional".<noinclude></noinclude> coi8774l6ucfl1p0qzd7wdgi1dj82o6 104 112531 311748 2026-08-12T13:19:31Z Hadithfajri 15274 /* Telah diuji baca */ 311748 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Hadithfajri" /></noinclude><center> 印尼文譯解<br> <big><big>華僑國語讀本</big></big><br> 第一册<br> 鄭叢森夫人編製 {| |- | 一九三四年十一月 || 第一版 |- | 一九三五年十一月 || 第二版 |- | 一九三六年十一月 || 第三版 |- | 一九四零年十一月 || 第四版 |- | 一九四一年六月 || 第五版 |- | 一九四二年七月 || 第六版 |- | 一九四二年十月 || 第七版 |- | 一九四二年十二月 || 第八版 |- | 一九五七年七月 || 第九版 |} 泗水 慕斯迪嘉會計所有限公司出版 {{rule|10em}} 泗水遠東印舘有限公司承印 </center><noinclude></noinclude> ckpzs4qdp7z0p3mvz6fqr27goil0kan 0 112532 311750 2026-08-12T13:57:29Z Bennylin 334 ←Membuat halaman berisi '{{header | title = Menudju Republik Indonesia (Naar de 'Republiek Indonesia') | author = Tan Malaka | translator = | section = | previous = | next = | year = 1925 | notes = Yayasan Massa, terbitan tahun 1962 }} <pages index="Menudju Republik Indonesia (Edisi 1962).pdf" from=1 to=52/>' 311750 wikitext text/x-wiki {{header | title = Menudju Republik Indonesia (Naar de 'Republiek Indonesia') | author = Tan Malaka | translator = | section = | previous = | next = | year = 1925 | notes = Yayasan Massa, terbitan tahun 1962 }} <pages index="Menudju Republik Indonesia (Edisi 1962).pdf" from=1 to=52/> 0lkbkqefbrpysji3x3fsafvzzo5m4f4 3 112533 311753 2026-08-12T14:16:22Z Cgjkldn 22445 /* Jangan membungkus ujibaca dengan */ bagian baru 311753 wikitext text/x-wiki == Jangan membungkus ujibaca dengan <div></div> == Selamat malam, Terima kasih atas kontribusi ada di Wikisource Bahasa Indonesia. Saya melihat beberapa ujibaca terakhir anda seperti pada indeks berikut: https://id.wikisource.org/wiki/Halaman:CIVICS,_Manusia_dan_Masjarakat_Baru_Indonesia.pdf/8 menggunakan templat <nowiki><div> ... </div></nowiki> untuk membungkus hasil ujibaca. Mohon untuk menghapus templat tersebut karena berpengaruh nantinya kepada hasil transklusi. Salam, [[Pengguna:Cgjkldn|Cgjkldn]] ([[Pembicaraan Pengguna:Cgjkldn|bicara]]) 12 Agustus 2026 14.16 (UTC) hfo3g7r9wzi5wm8akyy5a0yyayx8or3 311754 311753 2026-08-12T14:16:49Z Cgjkldn 22445 /* Jangan membungkus ujibaca dengan */ 311754 wikitext text/x-wiki == Jangan membungkus ujibaca dengan <nowiki><div> ... </div></nowiki> == Selamat malam, Terima kasih atas kontribusi ada di Wikisource Bahasa Indonesia. Saya melihat beberapa ujibaca terakhir anda seperti pada indeks berikut: https://id.wikisource.org/wiki/Halaman:CIVICS,_Manusia_dan_Masjarakat_Baru_Indonesia.pdf/8 menggunakan templat <nowiki><div> ... </div></nowiki> untuk membungkus hasil ujibaca. Mohon untuk menghapus templat tersebut karena berpengaruh nantinya kepada hasil transklusi. Salam, [[Pengguna:Cgjkldn|Cgjkldn]] ([[Pembicaraan Pengguna:Cgjkldn|bicara]]) 12 Agustus 2026 14.16 (UTC) gvpfgp1a9uw0fldfoh8m0dzht5oexyd 102 112534 311763 2026-08-12T18:17:41Z Quraeni 22485 ←Membuat halaman berisi '' 311763 proofread-index text/x-wiki {{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template |Type=book |wikidata_item= |Title=:Revoloesi Nasional dan Mei |Subtitle= |Language=id |Volume= |Edition= |Author=Panitya Perajaan 1 Mei |Co-author1= |Co-author2= |Co-author3= |Translator= |Co-translator1= |Co-translator2= |Editor= |Co-editor1= |Co-editor2= |Illustrator= |Publisher= |Address= |Printer= |Year= |Key= |ISBN= |Source=pdf |Image=1 |Progress=OCR |Pages=<pagelist /> |Volumes= |Remarks= |Notes= |Header= |Footer= }} [[Kategori:WikiPandu]] [[Kategori:Indeks - Buku]] 6vnjgy2z3qm7xmihqe7n6mng7vpswy3 104 112535 311772 2026-08-13T00:58:12Z Link PB 26772 /* Telah diuji baca */ 311772 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Link PB" /></noinclude><noinclude></noinclude> ld8mzx3xpedxkd1zfvx7yvpf8y1vzpg 311953 311772 2026-08-13T03:07:58Z Link PB 26772 311953 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Link PB" />{{rh|88||}}</noinclude>plannen van Kaiin werden meegedeeld, trokken velen zich terug, hetzij hun de moed ontbrak hetzij zij zich den loop der dingen anders hadden voorgesteld. Hadji Rioen is ook vóór Zondag 3 Februari voor korten tijd ten huize van Kaiin gezien. De daarop volgenden Donderdag is hij teruggekomen met zijn aanhang —naar beweerd wordt 15 in getal— en verder tot het einde bij Kaiin gebleven. Vrijdag op Zaterdagnacht werd niet verlopen. De gasten kregen de laatste inzegeningen. Gedurende de slametans die vóór werden gehouden werden er enkelen door Kaiin, Merin of Enang uitgezocht en uitgenodigd even mede te gaan naar de achtergalerij die was afgesloten. Hier spraken Merin of Enang hem toe, Kaiin zei heel weinig. Merin had het hoogste woord. Pak Dalang zou vorst van Pangkalan en Kampoeng Melajoe worden. De Chineezen zouden werden verdreven. Het kontrakt volgens hetwelk des landheeren recht hadden op den grond was afgelopen. Vijf en twintig jaren hadden nu de niet billijke en niet noodzakelijke heffing van tjoeke en vorderen van kompenian diensten geduurd. Pak Dalang wilde daarom de gronden terughebben. Ze waren immers van de voorvaderen. Den Toewan Besar zou om goedkeuring gevraagd worden. Men zou daarvoor gezamenlijk naar Buitenzorg gaan, op Zondag onder komando van den onkwetsbaren Pak Dalang die bij vele goeroe's in de leer was geweest en vele heilige graven had bezocht. Als Pak Dalang eenmaal tot vorst was verheven, zouden tjoeke en kompenian verdwijnen. Hadji Rioen liet zich nu en dan hooren, hij kenmerkte zich door bij het gebed telkens van richting te veranderen, het meest keerde hij zich naar het Zuiden<ref>De richting van den Goenoeng (Tji) Salak.</ref>, doch nimmer in de eenig juiste van de Kabah, die was niet meer geldig, meende hij. In de nacht van Zaterdag op Zondag hebben Merin en Enang de aanwezigen nog eens toegesproken. Kaiin vertoonde zich slechts enkele keeren en maakte zich bekend nu eens als een vorstentelg dan weer als mailaka'lmaut (de engel des doods) of als Saidina Ali. Velen trokken zich toen nog terug en verdwenen heimelijk. De overblijvenden ondergingen bij het aanbreken van den dag nog een laatste wijding. ''De deelnemers aan den tocht.'' De personen die ten slotte aan den tocht hebben deelgenomen kunnen als volgt worden gegroepeerd:<noinclude><references /></noinclude> 8byy0lhgpibdf4b37edixxntlzqkkjp 104 112536 311773 2026-08-13T00:58:28Z Link PB 26772 /* Telah diuji baca */ 311773 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Link PB" /></noinclude><noinclude></noinclude> ld8mzx3xpedxkd1zfvx7yvpf8y1vzpg 311954 311773 2026-08-13T03:12:08Z Link PB 26772 311954 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Link PB" />{{rh|||53}}</noinclude><ol type="I" start="1"> <li>Groep Kaiin bestaande uit:</li> <ol type="I" start="1"> <li>Kaiin bapa Kajah.</li> <li>Njonjah Banten, echtgenoote van Kaiin.</li> <li>Baba Entong, stiefzoon van idem.</li></ol> Allen zijn bij het treffen te Tanah Tinggi neergelegd. <li>Groep Merin bestaande uit:</li> <ol type="I" start="1"> <li>Merin.</li> <li>Rentjin, echtgenoote van Merin.</li> <li>Misad, zoon van idem.</li> <li>Miden zoon van idem.</li> <li>Tongtjin, schoonvader van Merin, (en vader van 2).</li> <li>Karim, neef van idem.</li> <li>Ada, nicht van idem.</li> <li>Nawi, zoon van 7.</li></ol> 5 en 8 zijn neergelegd. 1, 2, 3, 4, 6 en 7 zijn preventief. <li>Groep Siban bestaande uit:</li> <ol type="I" start="1"> <li>Siban bapa Samboet.</li> <li>Minan Midi, broer van Siban.</li> <li>Saroen, broer van idem.</li> <li>Midin bapa Mini, oom van idem.</li> <li>Samin, zoon van idem.</li> <li>Sanan, Zwager van idem,</li> <li>Kidin, broer van idem.</li> <li>Madjoen, broer van idem.</li></ol> 3 is neergelegd, 1 en 2 zijn in het staatsverband aan bekomen wonden overleden, 4 t/m 8 zijn preventief. <li>Gemengde groep bestaande uit:</li> <ol type="I" start="1"> <li>Kinoeng alias Ridjan.</li> <li>Saen.</li> <li>Sioen bapa Mindji.</li> <li>Boei, zwager van 2.</li> <li>Enang.</li> <li>Kasep.</li></ol> 1, 2, 3 en 5 zijn neergelegd, 4 en 6 zijn preventief. </li> </ol><noinclude></noinclude> 0t6uxbt2mzlcj8hhmr53ri6tmqpfyyx 311955 311954 2026-08-13T03:12:56Z Link PB 26772 311955 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Link PB" />{{rh|||53}}</noinclude><ol type="I" start="1"> <li>Groep Kaiin bestaande uit:</li> <ol type="1" start="1"> <li>Kaiin bapa Kajah.</li> <li>Njonjah Banten, echtgenoote van Kaiin.</li> <li>Baba Entong, stiefzoon van idem.</li></ol> ::Allen zijn bij het treffen te Tanah Tinggi neergelegd. <li>Groep Merin bestaande uit:</li> <ol type="1" start="1"> <li>Merin.</li> <li>Rentjin, echtgenoote van Merin.</li> <li>Misad, zoon van idem.</li> <li>Miden zoon van idem.</li> <li>Tongtjin, schoonvader van Merin, (en vader van 2).</li> <li>Karim, neef van idem.</li> <li>Ada, nicht van idem.</li> <li>Nawi, zoon van 7.</li></ol> ::5 en 8 zijn neergelegd. 1, 2, 3, 4, 6 en 7 zijn preventief. <li>Groep Siban bestaande uit:</li> <ol type="1" start="1"> <li>Siban bapa Samboet.</li> <li>Minan Midi, broer van Siban.</li> <li>Saroen, broer van idem.</li> <li>Midin bapa Mini, oom van idem.</li> <li>Samin, zoon van idem.</li> <li>Sanan, Zwager van idem,</li> <li>Kidin, broer van idem.</li> <li>Madjoen, broer van idem.</li></ol> ::3 is neergelegd, 1 en 2 zijn in het staatsverband aan bekomen wonden overleden, 4 t/m 8 zijn preventief. <li>Gemengde groep bestaande uit:</li> <ol type="1" start="1"> <li>Kinoeng alias Ridjan.</li> <li>Saen.</li> <li>Sioen bapa Mindji.</li> <li>Boei, zwager van 2.</li> <li>Enang.</li> <li>Kasep.</li></ol> ::1, 2, 3 en 5 zijn neergelegd, 4 en 6 zijn preventief. </li> </ol><noinclude></noinclude> 3h2dqfl23h1j4pvxixpqwhvfxn3gv7q 311956 311955 2026-08-13T03:13:33Z Link PB 26772 311956 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Link PB" />{{rh|||53}}</noinclude><ol type="I" start="1"> <li>Groep Kaiin bestaande uit:</li> <ol type="1" start="1"> <li>Kaiin bapa Kajah.</li> <li>Njonjah Banten, echtgenoote van Kaiin.</li> <li>Baba Entong, stiefzoon van idem.</li></ol> :Allen zijn bij het treffen te Tanah Tinggi neergelegd. <li>Groep Merin bestaande uit:</li> <ol type="1" start="1"> <li>Merin.</li> <li>Rentjin, echtgenoote van Merin.</li> <li>Misad, zoon van idem.</li> <li>Miden zoon van idem.</li> <li>Tongtjin, schoonvader van Merin, (en vader van 2).</li> <li>Karim, neef van idem.</li> <li>Ada, nicht van idem.</li> <li>Nawi, zoon van 7.</li></ol> :5 en 8 zijn neergelegd. 1, 2, 3, 4, 6 en 7 zijn preventief. <li>Groep Siban bestaande uit:</li> <ol type="1" start="1"> <li>Siban bapa Samboet.</li> <li>Minan Midi, broer van Siban.</li> <li>Saroen, broer van idem.</li> <li>Midin bapa Mini, oom van idem.</li> <li>Samin, zoon van idem.</li> <li>Sanan, Zwager van idem,</li> <li>Kidin, broer van idem.</li> <li>Madjoen, broer van idem.</li></ol> :3 is neergelegd, 1 en 2 zijn in het staatsverband aan bekomen wonden overleden, 4 t/m 8 zijn preventief. <li>Gemengde groep bestaande uit:</li> <ol type="1" start="1"> <li>Kinoeng alias Ridjan.</li> <li>Saen.</li> <li>Sioen bapa Mindji.</li> <li>Boei, zwager van 2.</li> <li>Enang.</li> <li>Kasep.</li></ol> :1, 2, 3 en 5 zijn neergelegd, 4 en 6 zijn preventief. </li> </ol><noinclude></noinclude> dbpek1rvw6huhh9663s6xeha5i0r1xq 311957 311956 2026-08-13T03:14:03Z Link PB 26772 311957 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Link PB" />{{rh|||53}}</noinclude><ol type="I" start="1"> <li>Groep Kaiin bestaande uit:</li> <ol type="1" start="1"> <li>Kaiin bapa Kajah.</li> <li>Njonjah Banten, echtgenoote van Kaiin.</li> <li>Baba Entong, stiefzoon van idem.</li></ol> :Allen zijn bij het treffen te Tanah Tinggi neergelegd. <li>Groep Merin bestaande uit:</li> <ol type="1" start="1"> <li>Merin.</li> <li>Rentjin, echtgenoote van Merin.</li> <li>Misad, zoon van idem.</li> <li>Miden zoon van idem.</li> <li>Tongtjin, schoonvader van Merin, (en vader van 2).</li> <li>Karim, neef van idem.</li> <li>Ada, nicht van idem.</li> <li>Nawi, zoon van 7.</li></ol> :5 en 8 zijn neergelegd. 1, 2, 3, 4, 6 en 7 zijn preventief. <li>Groep Siban bestaande uit:</li> <ol type="1" start="1"> <li>Siban bapa Samboet.</li> <li>Minan Midi, broer van Siban.</li> <li>Saroen, broer van idem.</li> <li>Midin bapa Mini, oom van idem.</li> <li>Samin, zoon van idem.</li> <li>Sanan, Zwager van idem,</li> <li>Kidin, broer van idem.</li> <li>Madjoen, broer van idem.</li></ol> :3 is neergelegd, 1 en 2 zijn in het staatsverband aan bekomen wonden overleden, 4 t/m 8 zijn preventief. <li>Gemengde groep bestaande uit:</li> <ol type="1" start="1"> <li>Kinoeng alias Ridjan.</li> <li>Saen.</li> <li>Sioen bapa Mindji.</li> <li>Boei, zwager van 2.</li> <li>Enang.</li> <li>Kasep.</li></ol> :1, 2, 3 en 5 zijn neergelegd, 4 en 6 zijn preventief. </li> </ol><noinclude></noinclude> pnr23tl5eix9ygnupinax8idffyxn7q 104 112537 311774 2026-08-13T00:58:35Z Arunika Darsana 27443 /* Telah diuji baca */ 311774 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Arunika Darsana" /></noinclude>{{rh||ARSIP NASIONAL REPUBLIK INDONESIA}} {{rh||PENERBITAN SUMBER-SUMBER SEJARAH}} <br><br><br><br> {{rh||LAPORAN-LAPORAN}} {{rh||tentang}} {{rh||GERAKAN PROTES DI JAWA.}} {{rh||PADA ABAD-XX}} <br><br><br><br> {{rh||‘Arsip Nasional Republk Indonesia}} {{rh||Jakarta}} {{rh||1981}}<noinclude></noinclude> dwjo8pifrxpx3md9lhjwxs5y34e99k1 104 112538 311775 2026-08-13T00:58:41Z Link PB 26772 /* Telah diuji baca */ 311775 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Link PB" /></noinclude><noinclude></noinclude> ld8mzx3xpedxkd1zfvx7yvpf8y1vzpg 311977 311775 2026-08-13T08:30:24Z Link PB 26772 311977 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Link PB" /></noinclude><ol type="I" start="5"> <li>Groep Hadji Rioen bestaande uit</li> <ol type="1" start="1"> <li>Hadji Rioen.</li> <li>Mirin.</li> <li>Adim.</li> <li>Lioeng.</li> <li>Koentan.</li> <li>Meran.</li> <li>Hadji Koen Adjari, zoon van Hadji Rioen.</li> <li>Kliling.</li> <li>Pidang.</li> <li>Bodo.</li> <li>Saijan.</li> <li>Radi bapa Ramah.</li></ol></ol> :1 t/m. 4 zijn neergelegd, 5 en 6 in het Staatsverband aan bekomen wonden overleden, 7 t/m 12 zijn preventief. Enkelen dezer kunnen ook onder invloed van Merin hebben gestaan. ''De Opmarsch.'' De menschen werden in den vroegen ochtend op het voorerf van Kaiin woning verzameld, daar trokken zich nogmaals een vijftiental terug. En nu begon Kaiin zijn tocht tot zuivering van het land van Chineezen. Een waroeng-Chinees Thio A Pang alias Aten dien de bende het eerst tegenkwam, werd door Kaiin beetgepakt en hem gevraagd: ''"Maoe poelang Tjina kaga?"'' (Wil je naar China terugkeeren of niet?). Na een bevestigend antwoord werd hij losgelaten en weggezonden. Vervolgens werd Sanir, padiverkooper van den landheer op last van Kaiin door een bende aangehouden. Op vraag van Kaiin waarheen hij wilde, antwoordde Sanir dat hij padi van de kongsi (van den landheer) wilde verkoopen, waarop Kaiin riep: ''"ini dia jang bikin habis kita orang poenja padi"'' (dat is de man die onze padi opmaakt). Sanir werd van zijn paard getrokken en dierlijk toegetakeld. Kaiin en nog een paar anderen brachten hem messteeken toe. Een Chineesch beambte van het land Pangkalan sneide toe. Denkende met de veldpolitie te doen te hebben (de bende droeg hetzelfde hoofddeksel) die Sanir onschuldig wilde arresteeren, riep hij: ''"Ini orang baik, bukan orang djahat!"'' Zijn opmerking werd door Kaiin met slagen beantwoord, waarop de Chinees het hazenpad koos. De bende liep daarna het erf van het landhuis op. De landheer was afwezig en het huis gesloten. Het paviljoen waarin het kantoor in ondergebracht, was<noinclude></noinclude> h71cx1dji79tcpymxi3thaoy46ldj06 311978 311977 2026-08-13T08:30:45Z Link PB 26772 311978 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Link PB" /></noinclude><ol type="I" start="5"> <li>Groep Hadji Rioen bestaande uit</li> <ol type="1" start="1"> <li>Hadji Rioen.</li> <li>Mirin.</li> <li>Adim.</li> <li>Lioeng.</li> <li>Koentan.</li> <li>Meran.</li> <li>Hadji Koen Adjari, zoon van Hadji Rioen.</li> <li>Kliling.</li> <li>Pidang.</li> <li>Bodo.</li> <li>Saijan.</li> <li>Radi bapa Ramah.</li></ol></ol> ::1 t/m. 4 zijn neergelegd, 5 en 6 in het Staatsverband aan bekomen wonden overleden, 7 t/m 12 zijn preventief. Enkelen dezer kunnen ook onder invloed van Merin hebben gestaan. ''De Opmarsch.'' De menschen werden in den vroegen ochtend op het voorerf van Kaiin woning verzameld, daar trokken zich nogmaals een vijftiental terug. En nu begon Kaiin zijn tocht tot zuivering van het land van Chineezen. Een waroeng-Chinees Thio A Pang alias Aten dien de bende het eerst tegenkwam, werd door Kaiin beetgepakt en hem gevraagd: ''"Maoe poelang Tjina kaga?"'' (Wil je naar China terugkeeren of niet?). Na een bevestigend antwoord werd hij losgelaten en weggezonden. Vervolgens werd Sanir, padiverkooper van den landheer op last van Kaiin door een bende aangehouden. Op vraag van Kaiin waarheen hij wilde, antwoordde Sanir dat hij padi van de kongsi (van den landheer) wilde verkoopen, waarop Kaiin riep: ''"ini dia jang bikin habis kita orang poenja padi"'' (dat is de man die onze padi opmaakt). Sanir werd van zijn paard getrokken en dierlijk toegetakeld. Kaiin en nog een paar anderen brachten hem messteeken toe. Een Chineesch beambte van het land Pangkalan sneide toe. Denkende met de veldpolitie te doen te hebben (de bende droeg hetzelfde hoofddeksel) die Sanir onschuldig wilde arresteeren, riep hij: ''"Ini orang baik, bukan orang djahat!"'' Zijn opmerking werd door Kaiin met slagen beantwoord, waarop de Chinees het hazenpad koos. De bende liep daarna het erf van het landhuis op. De landheer was afwezig en het huis gesloten. Het paviljoen waarin het kantoor in ondergebracht, was<noinclude></noinclude> 1hj7rm3cblqcntumppuv7r9ema4zh5w 311979 311978 2026-08-13T08:32:12Z Link PB 26772 311979 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Link PB" />{{rh|90||}}</noinclude><ol type="I" start="5"> <li>Groep Hadji Rioen bestaande uit</li> <ol type="1" start="1"> <li>Hadji Rioen.</li> <li>Mirin.</li> <li>Adim.</li> <li>Lioeng.</li> <li>Koentan.</li> <li>Meran.</li> <li>Hadji Koen Adjari, zoon van Hadji Rioen.</li> <li>Kliling.</li> <li>Pidang.</li> <li>Bodo.</li> <li>Saijan.</li> <li>Radi bapa Ramah.</li></ol></ol> ::1 t/m. 4 zijn neergelegd, 5 en 6 in het Staatsverband aan bekomen wonden overleden, 7 t/m 12 zijn preventief. Enkelen dezer kunnen ook onder invloed van Merin hebben gestaan. ''De Opmarsch.'' De menschen werden in den vroegen ochtend op het voorerf van Kaiin woning verzameld, daar trokken zich nogmaals een vijftiental terug. En nu begon Kaiin zijn tocht tot zuivering van het land van Chineezen. Een waroeng-Chinees Thio A Pang alias Aten dien de bende het eerst tegenkwam, werd door Kaiin beetgepakt en hem gevraagd: ''"Maoe poelang Tjina kaga?"'' (Wil je naar China terugkeeren of niet?). Na een bevestigend antwoord werd hij losgelaten en weggezonden. Vervolgens werd Sanir, padiverkooper van den landheer op last van Kaiin door een bende aangehouden. Op vraag van Kaiin waarheen hij wilde, antwoordde Sanir dat hij padi van de kongsi (van den landheer) wilde verkoopen, waarop Kaiin riep: ''"ini dia jang bikin habis kita orang poenja padi"'' (dat is de man die onze padi opmaakt). Sanir werd van zijn paard getrokken en dierlijk toegetakeld. Kaiin en nog een paar anderen brachten hem messteeken toe. Een Chineesch beambte van het land Pangkalan sneide toe. Denkende met de veldpolitie te doen te hebben (de bende droeg hetzelfde hoofddeksel) die Sanir onschuldig wilde arresteeren, riep hij: ''"Ini orang baik, bukan orang djahat!"'' Zijn opmerking werd door Kaiin met slagen beantwoord, waarop de Chinees het hazenpad koos. De bende liep daarna het erf van het landhuis op. De landheer was afwezig en het huis gesloten. Het paviljoen waarin het kantoor in ondergebracht, was<noinclude></noinclude> 42pdwtlg3tgjhti9ms0mby2hyiwmfu8 104 112539 311776 2026-08-13T00:58:56Z Link PB 26772 /* Telah diuji baca */ 311776 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Link PB" /></noinclude><noinclude></noinclude> ld8mzx3xpedxkd1zfvx7yvpf8y1vzpg 311980 311776 2026-08-13T08:32:23Z Link PB 26772 311980 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Link PB" />{{rh|||91}}</noinclude>leeg. Het personeel dat tijdig gewaarschuwd was, hield zich schuil. Kaiin en eenige anderen keken even naar binnen; daar geen sterveling ziende, trokken zij verder naar het landhuis van Kampoeng Melaju. Kaiin ging rechtstreeks naar de voorgallerij: de administrateur Him Po Liem, intusschen gewaarschuwd, kwam naar voren. Dadelijk werd hem de vraag gesteld, wanneer hij het land verlaten zou aangezien het huurkontrakt van 25 jaar verstreken was. Him Po Liem antwoordde daartoe ten allen tijde bereid te zijn. Kaiin verliep daarop de voorgallerij en ging naar het kongsikantoor waar hij tot de menschen die daar stonden om hun zaken met den landheer te regelen zeide: "Teroesah lagi bajar koempenian. Orang tjina bakal dioesir dari sini!" (Jullie behoeft geen koempenian meer te betalen. De Chineezen zullen van hier verjaagd worden). En meteen greep hij naar een paar soerat-koempenian (aanslag biljetten) die op de tafel lagen. Na deze verscheurd te hebben, verliet hij het kantoor, op zijn wenk gevolgd door de bende die op het kantoor-erf stond te wachten om dan verder den tocht voort te zetten naar het huis van den assistent-wedana van Teloeknaga. Onderweg verjoegen zij nog den tjoetak (politiehoofd van den landheer) van Kampoeng Melaju en twee politie agenten. Het verdere verloop van den tocht is bekend. Kaiin wilde naar Buitenzorg om de verwijdering der Chineezen te verzoeken, de Toewan Besar zou dat wel goed vinden, had hij vroeger gezegd<ref>Boven p. 82.</ref> en dat geloofde hij blijkbaar nog. Aan wat hij verder op dien tocht aan verschillende autoriteiten gezegd heeft, valt niet te veel waarde te hechten, hij was door de opwinding van de dagen van voorbereiding al in de war gebracht. ''Imponderabiliën.'' :Boven is opgemerkt dat de direkte uitwerking van de plaatselijke S.I. aktie in het Tanggeransche een minder stroeve en hooghartige houding van de Chineesche landheeren en derzelver administrateurs en huurders ten opzichte der Inlandsche ingezetenen is geweest. De nawerking onder het volk is ........................ grooter geweest dan uit dit zichtbare resultaat alleen is af te leiden. Onderling hulpbetoon en protest in massa zijn in het volksrecht gegronde instellingen die eeuwen bestaan hebben vóór er van de Inlandsche beweging sprake was. Maar de nieuwe tijd heeft er nieuwen inhoud en nieuwen vorm aan gegeven. De oprichting der S.I. in Tanggerang in 1913 bracht onrust onder de Chineezen. Landheeren begonnen zich op hun land onveilig te gevoelen, velen<noinclude>{{reflist}}</noinclude> 3pfop8gyzb0y0syre277cu5ggzl65fm 104 112540 311777 2026-08-13T00:59:06Z Link PB 26772 /* Telah diuji baca */ 311777 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Link PB" /></noinclude><noinclude></noinclude> ld8mzx3xpedxkd1zfvx7yvpf8y1vzpg 311981 311777 2026-08-13T08:33:20Z Link PB 26772 311981 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Link PB" />{{rh|92||}}</noinclude>verhuisden naar Batavia of elders. er ontstond tijdelijk iets als paniek.<ref>...</ref> De S.I. werd van alles verdacht en tot alles in staat geacht. De S.I. ers waren zelf verrast van "cet excès d' honneur" en protesteerden niet minder tegen "cette indignité." Het Binnenlandsch-Bestuur betoogde met klem dat de S.I. niet de plannen koesterde welke haar werden aangewreven, ja zelfs niet had aangetoond tot de volvoering van zulke plannen in staat te zijn. Toen het erop aankwam de door haar zelf aangekondigde plannen (koöperatieve winkels e.d) in daden om te zetten, bleek zij onmachtig en de aktie verzwond. Maar men heeft er wel iets van begrepen dat aaneensluiting een macht is. Het is merkwaardig op te merken dat na 1913 de zucht tot vereeniging zich deed gelden. Oudere ingezetenen van Batavia herinneren zich wellicht dat lieden uit de zelfde wijk zich in troepjes vertoonden, allen opdezelfde wijze uitgedost met roode fez, sjerp enz. Aan dat optreden gingen gezamenlijke besprekingen vooraf. Dat waren de zg. roedatvereenigingen, vereenigingen zonder reglement, zonder contributie, dikwijls van tijdelijken aard en niet meer dan "Spelerij" Doch het streven kan ook op ernstige doeleinden gericht zijn. Iets dergelijks deed zich in het Tanggeransche voor. Men kwam b.v. bij elkaar en sprak al elkaar bij begrafenissen te zullen helpen. Van ouds was het algemeen gebruik dat bij een sterfgeval familie en kennissen deelneeming betuigen en ook bijdragen in de kosten die te hoog zijn dan dat de nagelaten betrekkingen die alleen zouden kunnen dragen. De adat wees vanzelf den weg op wie de zedelijke plicht tot bijdragen rustte. Maar nu zag men gebeuren dat de menschen over deze zaken gingen praten, overeenkwamen bij sterfgevallen elkaar te helpen en daarbij de grenzen anders en wijder gingen trekken dan vroeger. De oude adatgebruiken werden gemoderniseerd en gesocialiseerd. Wat vroeger van zelf sprak, werd nu bepraat en bij die uitwisseling van gedachten kwam ook andere onderwerpen ter sprake, in de eerste plaats wat hun allen bezig hield, de verhoudingen op de partikuliere landerijen. Van buiten werd de belangstelling gevoed door hetgeen op volksbijeenkomsten besproken werd en door lieden die daar tegenwoordig waren geweest, verder werd verbreid. Er zij hier herinnerd aan het S.I. kongres te Bandoeng in 1916, waar de wensch werd uitgesproken dat de partikuliere landerijen door het Gouvernement zouden worden teruggekocht.<ref>...</ref> Voorts aan het in het volgend jaar te Batavia gehouden kongres waar de besprekingen één dag uitsluitend gewijd waren aan het vraagstuk der partikuliere landerijen.<ref>...</ref> de door Entong Gendoet in Februari 6<noinclude><references /></noinclude> ctrts78mmpveba6vpl77baw0cf6nfjr 104 112541 311778 2026-08-13T00:59:15Z Link PB 26772 /* Telah diuji baca */ 311778 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Link PB" /></noinclude><noinclude></noinclude> ld8mzx3xpedxkd1zfvx7yvpf8y1vzpg 311982 311778 2026-08-13T08:34:15Z Link PB 26772 311982 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Link PB" />{{rh|||93}}</noinclude>te Tjondet (land Tandjoeng-Oost, Meester-Cornelis) op touw gezette actie in het Buitenzorgsche enz. Dat alles werd ook in Tanggeran druk besproken. Zoo werd de bodem bereid voor een groeiend verlangen naar bevrijding van het instituut der partikuliere landerijen. Zelfs is gekonstateerd dat de ontvoogding van het Regentschap Tjiandjoer<ref>Dat speciaal Tjiandjoer bekend was, moet misschien werden toegeschreven aan de omstandigheid dat het eerste ontvoogde regentschap in West-Java was en deze gebeurtenissen daarom de bijzondere aandacht getrokken heeft.</ref> bekend was. Het ware wist men er niet van, de verhalen luidden dat het regentschap zelfstandig was en niemand er iets te zeggen had dan het Inlandsch bestuur. Men trok daarbij de gevolgtrekking dat op den duur het bestuur over deze landen door de eigen hoofden zou worden gevoerd zonder hulp of bemoeienis van anderen (pemerentahan sendiri). Alles wat verder tot de Inlandsche beweging gerekend kan worden en zich in de buitenwereld afspeelde, drong zij het druppelswijze, onjuist en onvolledig en vaak sterk overdreven, tot de bevolking door. Het Gouvernement bleef bij dat alles een vrij vaag begrip, de door het Gouvernement opgelegde lasten spelen een ondergeschikte rol en worden nauwelijks besproken: eigenlijk ziet de opgezetene der partikuliere landerijen in het Tanggeransche alleen de Landheer. ''Kenschets van Kaiins optreden.'' De Inlandsche beweging, het gepolitiseerd over de partikuliere landerijen, Kaiin heeft er ongetwijfeld van gehoord en hij is erover aan het nadenken gegaan, merkwaardigerwijze nadat hij het lot van een Chineesche vrouw aan het zijne had verbonden. Onder de inwerking van de bovengeschetste crisis die hij in zijn eigen bestaan doormaakte, heeft zich toen in zijn brein de voorstelling gevormd van de hervorming die het land noodig had. Hij was eenvoudig boerenzoon, hij miste alle schoolsche ontwikkeling, de Westersche gedachtenwereld was hem een gesloten boek en de diepere zin van het stelsel van den Islam ontging hem even zeer. Hij was Indonesier, enkel en eenvoudig, maar hij onderscheidde zich van zijn omgeving dat nageestelijke inspanning een gedachte bij hem gerijpt was waarvan grootschheid niet is te ontzeggen. De verwerkelijking heeft hij beproefd maar faalde jammerlijk. Het was niet anders te verwachten. Zijn plan was heel eenvoudig: verwijder elken Chinees, zoo niet goedschiks dan kwaadschiks en zooals hij dat plan gevormd had, heeft hij het ook ten uitvoer trachten te leggen. Zijn aanhangers, onder den indruk zijner persoonlijkheid hebben hem<noinclude><references /></noinclude> ds7yn0vkez5hn8hyt4mzxjl6hafcjcc 104 112542 311779 2026-08-13T00:59:24Z Link PB 26772 /* Telah diuji baca */ 311779 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Link PB" /></noinclude><noinclude></noinclude> ld8mzx3xpedxkd1zfvx7yvpf8y1vzpg 311984 311779 2026-08-13T08:35:00Z Link PB 26772 311984 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Link PB" />{{rh|94||}}</noinclude>gevleid en ten troon geheven tot de eenvoudige man de kluts kwijt raakte en een pangeranschap over het land zijner inwoning voor zich blinken zag. Men zou hem echter onrecht doen door te zeggen dat hij daarom alleen zijn aktie begonnen was. Zijn vertrouwelijke uitlatingen leeren anders. Hij koesterde inderdaad een ideaal en voor dat ideaal is hij gevallen. Als kind van het platteland beheerschte de grond zijn gedachten en sterk leefde in hem de band die boer en bodem verbindt. Dat boereninstinkt deed hem aanstoot nemen aan de bestaande rechtsinstellingen. Zijn geest onderscheidde tusschen recht en macht, de macht was voor hem de heerschappij der Chineesche landheeren, het recht indentificeerde hij met zijn eigen rechtsgevoel dat hem zei dat boer en grond tezamen hooren. "Dari asal poelang ke asal". Het leek voor hem alles zoo eenvoudig, dat hij meende dat de Toewan Besar er ook zoo over denken zou. Wat hemzelf betreft, kan men zich zijn optreden juist zoo denken als nog geen Inlandsche beweging deze landen hadde beroerd, zuiver Indonesisch is ook de wijze waarop hij lichaam en geest sterkte vóór den aanvang zijner groote onderneming. De mogelijkheid blijft echter bestaan dat hij in hetgeen van de Inlandsche beweging tot hem overwoei een opwekking gevonden had tot aktie. Van een deel zijner volgelingen mag dat zeker worden aangenomen (Hadji Rioen!). Want al stonden ook hij nog met beide beenen in de oude gedachtenwereld, de vrijheidsklanken die ingeluid werden met de S.I. en sedert, dan zwakker dan sterker over de eindelooze vlakten van Tanggeran zijn heengegolfd, hebben, veler oor bereikt. === Besluit === Persoonlijke grieven heeft Kaiin bapa Kajah, de ziel der beweging, niet gehad; akute misstanden die dadelijk voorziening verdienden, zijn niet gevonden, de beweging had een ideeëlen grondslag. Slechts een gering aantal menschen heeft aan den opmarsch om de wet te verzetten deel genomen, doch de beteekenis mag niet daar naar worden afgemeten. Niet alleen dat in de dagen van voorbereiding in het hoofdkwartier van den leider tal van geestverwanten hebben vertoefd die voor de uitvoering zijn teruggedeinsd, maar de gevoelens die de onversaagden bezielden, worden in zeer breeden kring gedeeld. Er is sinds het onberedeneerd en ongeformuleerd verzet tegen de bestaande verhoudingen dat met de S.I. explosie in 1913 tot uiting kwam, een gestadige groei geweest van de politieke gedachten in de richting van opruiming der partikuliere landerijen. De volksontwikkeling heeft daarmee geen gelijken tred gehouden, het doel dat Kaiin en de zijnen zich stelden en de wijze waarop zij dachten te bereiken vormen een schrille tegenstelling. De politieke gedachte terug te dringen tot het peil waarop de<noinclude></noinclude> o2kcpre15vzl5d5jp2dtyevb5ew8gql 104 112543 311780 2026-08-13T00:59:32Z Link PB 26772 /* Telah diuji baca */ 311780 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Link PB" /></noinclude><noinclude></noinclude> ld8mzx3xpedxkd1zfvx7yvpf8y1vzpg 311985 311780 2026-08-13T08:35:45Z Link PB 26772 311985 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Link PB" />{{rh|||95}}</noinclude>volksontwikkeling staat, kan niet worden bepleit, gesteld dat het mogelijk ware. Opdat de latifunditiën ook dit land niet ten verderve strekken, wordt het noodzakelijk geacht het instituut der partikuliere landerijen te doen verdwijnen, liefst zoo spoedig mogelijk en dan tegelijkertijd de volksontwikkeling krachtig ter hand te nemen, met inbegrip van de opvoering van den Inlandschen landbouw tot een hooger peil.<noinclude></noinclude> tks1h02qldb7zzhzy0ia3hpwyysidp8 104 112544 311781 2026-08-13T01:00:06Z Link PB 26772 /* Telah diuji baca */ 311781 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Link PB" /></noinclude><noinclude></noinclude> ld8mzx3xpedxkd1zfvx7yvpf8y1vzpg 311987 311781 2026-08-13T08:40:02Z Link PB 26772 311987 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Link PB" />{{rh|||99}}</noinclude>dat vooreerst alle landheeren schrifturen hebben ontvangen, waarbij kampongsgewijs de bevolking te kennen gaf geen grondhuur meer te willen betalen of diensten te willen verichten, hetzij vergezeld van de mededeeling dat zij eerst wil uitgemaakt zien of zij die verschuldigd is, hetzij geheel en al zonder opgave van redenen, welke schrifturen bij wijze van onderteekening aan den voet waren voorzien van kruisjes met vermelding van de namen der opgezetenen en welke schrifturen alle het kenmerk droegen uit dezelfde bron afkomstig te zijn, namelijk van voormelde inlanders Prawirodihardjo en Sadikin; dat op de landen van het meerendeel der adressanten de bewoners, gevraagd naar den grond hunner weigering, daarop ten antwoord gaven, dit zelf niet te weten, maar dat zij aldus handelden op bevel van Prawirodihardjo of Sadikin, welke hen zouden verboden hebben grondhuur te betalen en diensten te verichten omdat de grond, waarop zij wonen, hun eigendom zou zijn; dat aldus op het land Kepoetran kidoel, in de kampongs Wonoredjo, Tempel, Pandjoenan lor, Pandjoenan kidoel, Kepoetran lor, Kepoetran kidoel, Malang en Pandegiling, de geheele bevolking van plus minus 11000 zielen en plus minus 1700 gogols (d.w.z. zij die grondhuur hebben te betalen en dienstplichtig zijn) weigert grondhuur te betalen en heerendiensten te verichten, de kamponghoofden ontslag vragen en met de overige bevolking één lijn trekken, vergaderingen worden gehouden, waarin de kampongbewoners een eed afleggen en men daar eigenmachtig een reeds gesloten begraafplaats weer in gebruik wil nemen; dat op het land Kepoetran lor van de bevolking der kampongs Kedondong, Pregolan, Soerabaian en Kepoetran, geen enkele opgezetene meer grondhuur betaalt en in kampong Kedondong door de bevolking feitelijk geweld is gepleegd tegen werklieden in dienst van twee eigenaren, die een stuk van dat land als bouwgrond hadden gekocht, teneinde te beletten dat de werkzaamheden voor het bouwen van Europeesche woonhuizen zouden worden aangevangen; dat op het land Ketabang kidoel de gezamenlijke bevolking der kampongs Ondomohen, Magesari, Djoemanto kidoel, Djoemanto lor, Kanginan, Ambongan en Ketabang, tezamen 305 grondhuurplichtigen tellend, weigert grondhuur te betalen. De inlanders weigeren te erkennen de kamponghoofden door den landheer aangesteld en eischen dat zij die zelf zullen benoemen; zij storen zich niet meer aan de bevelen der tegenwoordige kamponghoofden, zij kapten boomen, zetten paggers uit en nemen ledige stukken grond in bezit, zetten huizen daarop, een en ander geheel eigenmachtig en zonder verlof van den landheer. De handlangers van Prawirodihardjo gaan hier rond en dreigen de bewoners, dat, wanneer zij niet bij hen aansluiten, zij naderhand, wanneer de inlandse bevolking voorgoed als eigenaar van den grond zal zijn erkend, van hun erf gezet<noinclude></noinclude> 5yh7zntem0jxjh84afyf3kw7pdat358 104 112545 311782 2026-08-13T01:00:16Z Link PB 26772 /* Telah diuji baca */ 311782 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Link PB" /></noinclude><noinclude></noinclude> ld8mzx3xpedxkd1zfvx7yvpf8y1vzpg 311988 311782 2026-08-13T08:41:12Z Link PB 26772 311988 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Link PB" />{{rh|100||}}</noinclude>zullen worden en hun huis zal worden afgebroken. Kampongbewoners dreigen den vertegenwoordiger van den landheer met een pak slaag, wanneer hij zich in de kampongs durft vertonen, omdat hij volgens hun beweren daar niets te maken heeft, waar het hun eigen grond is. In kampong Kanginan werd de penghoeloe van het daar aanwezige bedehuis onder bedreiging gedwongen zijn huis te verlaten; dat op het land Groedo alle opgezetenen, bestaande uit de bevolking der dessa's Kembang Koening lor en kidoel, Ketamon en Dinojo, weigeren diensten voor den landheer te verichten en hem het verschuldigde deel van den oogst af te staan; dat van oudsher op dit land het gebruik gold dat, alvorens de te velde staande padi door de bevolking werd gesneden, daartoe verlof van den landheer noodig is; dat nu onlangs, toen de padi rijp was, de bevolking zonder vooraf verlof van den landheer gevraagd of verkregen te hebben, de padi heeft gesneden en binnengehaald en daarbij nalatig en weigerachtig is het aan den landheer toekomend aandeel (de helft) af te leveren; dat ook hier de bevolking beweert dat de grond haar eigendom is, doch erkent die wetenschap niet uit zich zelf te hebben, doch daarin te volgen de aanwijzingen van Prawirodihardjo meergenoemd; dat op het land Sawahan de gezamenlijke opgezetenen, ten getal van 351, bewoners der kampongs Blaoeran, Krangan, Sawahan wetan, Pangsilan, Kalibatoe, Baliwerti en Kedongdoro, welke grond huurplichtig zijn, weigeren hun gewone grondhuur aan den landheer te betalen, en, naar hun weigering gevraagd, verklaren dat Prawirodihardjo hun heeft verboden padjeg te betalen; dat op het land Bagong, waarop zijn gelegen de kampongs Sabrangan, Djoewingan, Tambangan, Manjar-Sambongan, Mranggan, Genajan en Poetjoengan, eveneens door geen enkele opgezetene grondhuur betaald wordt, noch diensten worden verricht; dat de landheer van dit land een groot deel der sawahs heeft verhuurd aan eenige loerahs met recht van onderhuur en thans de bevolking voor zich het recht opeischt die sawahs te verdeelen en te beplanten en zij daarmede ook daadwerkelijk is begonnen, zich niet storende aan de protesten der huurders; dat op het land Kedonganjar de geheele bevolking noch grondhuur meer betaalt, noch heerendiensten verricht en de sawahs die sedert lang bij den landheer in gebruik zijn en waarin zij geen aandeel heeft, voor zich opeischt en die onderling wil gaan verdeelen; dat op het land Kembang Koening eveneens door de geheele bevolking het opbrengen van grondhuur wordt geweigerd; dat eenigen tijd geleden een aantal Inlanders onder aanvoering van<noinclude></noinclude> 5jed1hhpvyv68h94b56l0rw61hyhwnn 104 112546 311783 2026-08-13T01:00:26Z Link PB 26772 /* Telah diuji baca */ 311783 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Link PB" /></noinclude><noinclude></noinclude> ld8mzx3xpedxkd1zfvx7yvpf8y1vzpg 311989 311783 2026-08-13T08:42:02Z Link PB 26772 311989 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Link PB" />{{rh|||101}}</noinclude>Prawirodihardjo op dat land zijn gekomen en daar boomen hebben gekapt en ''paggers'' hebben opgericht met het doel een op dat land gelegen oude, reeds gesloten, inlandsche begraafplaats uit te breiden en den uitgebakenden grond als inlandsche begraafplaats in gebruik te nemen; dat op het land Bagong Manjar eveneens geen grondhuur door de bevolking wordt betaald en de kamponghoofden weigeren om rapport bij den landheer te komen, omdat zij door de bevolking worden bedreigd met den dood wanneer zij naar den landheer durven gaan; dat eenige adressanten zich ter zake van de krenking hunner rechten reeds hebben gewend tot den Landraad, teneinde in een civiel geding hunne rechten te zien erkend; dat, afgezien van de vraag in hoever een veroordeeling van enkelen practische gevolgen kan hebben, waar het hier geldt eenige duizenden, met zulk een civiel geding — voordat daarop in laatste instantie zal zijn beslist — veel tijd verloren gaat, terwijl intusschen het kwaad voortwoekert en allicht uit het eerst louter civielrechtelijk niet voldoen aan verplichtingen, groeit een verzet ook tegen de openbare rust en orde; dat de huidige toestand thans reeds als zoodanig is te beschouwen, waar op de landheeren ook rust de plicht om orde, veiligheid en rust in de ''kampongs'' en ''desa's'' hunner landerijen te handhaven en zij door de gedragingen der bevolking, waarvan hierboven eenige voorbeelden zijn weergegeven, daarin ten zeerste bemoeilijkt worden; dat adressanten het derhalve noodzakelijk achten, dat van overheidswege tegen de leiders dezer verzetbeweging worde opgetreden en zij overtuigd zijn dat alleen indien krachtig wordt ingegrepen, erger kan worden voorkomen; dat naar de bescheiden meening van adressanten de eenigmaatregel, die in dezen afdoende zal kunnen werken, is, dat Uwe Excellentie, ten aanzien der leiders van het verzet, gebruik maken van de bevoegdheid haar bij artikel 47 van het Reglement op het beleid de Regeering in Ned. Indië toegekend, om personen in Ned. Indië geboren, in het belang der openbare rust en orde een bepaalde plaats in Ned. Indië tot verblijf aan te wijzen of het verblijf in bepaalde gedeelten van Ned. Indië te ontzeggen en de toepassing van een dusdanigen maatregel reeds onmiddellijk effect te doen sorteeren, om te bevelen dat de betrokken personen in afwachting van een gelegenheid tot verwijdering, in hechtenis worden genomen; dat immers de overtredingen der politie-reglementen, waaraan hooger bedoelde personen zich door hunne handelingen schuldig maken, geen straf met zich brengen die genoeg indruk maakt of ongerief aan de veroordeelden veroorzaakt om herhaling te voorkomen en hen af te schudden, laat staan hen<noinclude></noinclude> j23r7xeq43ielv53x3lkeiyqeeb50d5 104 112547 311784 2026-08-13T01:00:35Z Link PB 26772 /* Telah diuji baca */ 311784 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Link PB" /></noinclude><noinclude></noinclude> ld8mzx3xpedxkd1zfvx7yvpf8y1vzpg 311990 311784 2026-08-13T08:42:48Z Link PB 26772 311990 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Link PB" />{{rh|102||}}</noinclude>onschadelijk te make: dat adressanten van oordeel zijn dat met deze aangelegenheid een groot openbaar belang is gemoeid en, waar het bekend is dat er slechts weinig noodig is om de inlandsche bevolking tot excessen te doen overslaan, het gevaar daarvoor niet snel genoeg kan worden afgewend: Redenen waarom adressanten zich wenden tot Uwe Excellentie met eerbiedig verzoek dat het Uwe Excellentie moge behagen met toepassing van artikel 47 van het Reglement op het beleid der Regeering van Ned. Indië, de inlanders Prawirodihardjo en Pa Siti alias Sadikin voornoemd, in het belang der openbare rust en orde het verblijf in de residentie Soerabaia te ontzeggen, eventueel met aanwijzing eener plaats in Ned. Indië waarheen zij zich zullen moeten begeven en in afwachting eener gelegenheid tot verwijdering, te gelasten dat bedoelde personen in hechtenis zullen worden gesteld.<noinclude></noinclude> j6u7ai26bu71m6xye4p9cmnextnrvbd 104 112548 311785 2026-08-13T01:00:45Z Link PB 26772 /* Telah diuji baca */ 311785 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Link PB" /></noinclude><noinclude></noinclude> ld8mzx3xpedxkd1zfvx7yvpf8y1vzpg 311991 311785 2026-08-13T08:44:16Z Link PB 26772 311991 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Link PB" />{{rh|||103}} ''8. Residen Semarang (K.J.A. Orie) kepada Gubernur Jawa Tengah (J.C. de Vos), 14 Februari 1935.''<ref>No. 187/27-G. Afschrift: mailr no. 194 geh/35.</ref></noinclude> Onder aanbieding van de bijlagen zooals in den hiernevensgaanden inventaris-staat aangegeven, naar den inhoud van welke bescheiden ter bekorting moge worden verwezen, heb ik de eer UHoogEdelGestrenge het volgende beleefd mede te deelen. Alvorens aan te vangen met eene beschouwing over hetgeen zich op Maandag 4 dezer heeft afgespeeld, moge ik U mededeelen, wat mij van het op den 1en Februari t.v. gebeurde,—waaromtrent in de rapporten sprake is—bekend was. Op dien datum, te ongeveer 1 uur n.m. belde de Chef van den Politieken Inlichtingen Dienst mij op om te berichten, dat gemeente-ambtenaren dien morgen begonnen waren met de inning van de belasting op door trekdieren voort bewogen vervoermiddelen, verschuldigd door de karrevoerders uit het Genoeksche. Van het voornemen om op dien dag met de inning te beginnen was aldus de heer Bianeni geen kennis gegeven aan de politie, zoodat toen tengevolge van het aan de onwillige of tot betaling onmachtige grobagvoerders gestelde alternatief: òf terugkeeren naar Genoek òf een proces-verbaal bij het doorrijden in Semarang, een verkeersopstopping werd veroorzaakt, er geen voldoende politie aanwezig was, om dit te voorkomen. Eerst nadat een inspecteur van de 1e sectie was gearriveerd, kon dit verkeer weer in normale banen worden geleid. Van eenige onrust of ontevredenheid was de politie bij de regeling van het verkeer niet gebleken. Verder werd mij nog bericht, dat de achterstallige grobagvoerders tot den 7den Februari gelegenheid zouden hebben gekregen om hun belasting te voldoen.<ref>Noot. Volgens het rapport van Dr. van Rijn, is er feitelijk slechts uitstel verleend tot den volgenden dag. Immers zou op Zaterdag 2 Februari niet betaald worden, dan zou men de 7e voor het landgerecht moeten komen.</ref> Na ontvangst van dit telefoontje, heb ik tot 3x toe getracht den Assistent-Residen van Semarang tevens wd. Assistent-Resident van Demak te spreken, doen waar zijn toestel telkens in gebruik was, heb ik na de derde poging den Secretaris in een kort briefje verzocht den Assistent Resident van Semarang op te bellen en hem te verzoeken den Regent met het gebeurde in kennis te stellen en de noodige maatregelen te treffen en te doen treffen, opdat men van symptonen die op ontevredenheid konden wijzen, dadelijk op de hoogte zou zijn. Aan deze<noinclude></noinclude> 73ty16kg1ffkfozr45j6qdda07fvyh7 104 112549 311786 2026-08-13T01:00:53Z Link PB 26772 /* Telah diuji baca */ 311786 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Link PB" /></noinclude><noinclude></noinclude> ld8mzx3xpedxkd1zfvx7yvpf8y1vzpg 311992 311786 2026-08-13T08:45:03Z Link PB 26772 311992 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Link PB" />{{rh|104||}}</noinclude>opdracht is dan ook voldaan: de Regent van Demak, de Wedono van Mranggen en de Assistent-Wedono van Genoek bleken bij het door mij op den vierden j.l. ingestelde onderzoek volkomen bekend met het geen zich den 1e Februari heeft afgespeeld. Zaterdag, 2 Februari heb ik mij toen op het hoofdcommissariaat door den Hoofdcommissaris van Politie en den Chef van den Politieken Inlichtingen Dienst nader op de hoogte doen stellen van hetgeen er op den vorigen dag had plaats gehad, waarbij beide heeren mij mededeelden, dat alles rustig was en dat er zelfs een gedeelte van de belastingplichtigen hun belasting dien dag (2 Februari) geheel had betaald. Afgesproken werd toen op den 7en tot welken datum—naar gemeend werd—gelegenheid bestond de belasting te voldoen. het politiehuis te Kaligawe met het oog op eventueele herhaling van de belemmering van het verkeer, te versterken met eenig politiepersoneel. Het trefen van tusschentijdsche maatregelen werd voorloopig niet noodig geacht. Overgaande tot de bespreking van hetgeen Maandag 4 dezer heeft plaats gehad, moge het volgende worden medegedeeld. Van het gebeurde nabij het posthuis Kaligawe kreeg ik omstreeks kwart voor 10 uur bericht van den Hoofdcommissaris van Politie, die mij telefonisch mededeelde, dat er een "rampok" had plaats gehad in Kaligawe, dat daarbij drie personen waren gedood en dat hij zich terstond daarheen zou begeven en mij nader verslag zou uitbrengen. Meenende, dat hier sprake was van diefstal met geweld, zooals omschreven in art. 365 S.w.b. (immers de daarin genoemde delicten worden persoonlijk met rampok aangeduid), terwijl ook de Regent van Semarang, die voor dienstbesprekingen bij mij was toen ik het telefoonbericht ontving, en dien ik daarmede in kennis stelde, overtuigd was dat het niet een der bovengenoemde delicten betrof, heb ik mij terstond naar de plaats van het onheil begeven. Eenige minuten later belde de Burgemeester mij op, en informeerde of ik reeds op de hoogte was van het gebeurde te Kobong, waarop ik ontkennend antwoordde. De heer Bagchus deelde mij toen mede, dat er door grobagvoerders uit Genoek verzet was gepleegd tegen de politie en dat een van zijn gemeente-ambtenaren een had was afgeslagen. Hij zou onmiddellijk bij mij komen om nadere inlichtingen te verschaffen. Eerst toen de heer Bagchus met den gemeente-veearts Dr. van Rijn bij mij kwam en vertelde wat er dien morgen had plaats gehad, begreep ik dat met de "rampok" te Kaligawe hetzelfde bedoeld werd als met het verzet te Kobong. Kobong is n.l. de naam van een aan Kaligawe grenzende kampong, waar het dierenasyl is gelegen. Met de heeren Bagchus en van Rijn, welke laatste, die blijkens zijn hierbij gevoegd rapport voor een deel het treffen van nabij heeft meegemaakt en die, uiteraard nog zeer onder den indruk van het gebeurde, mij een sumier verhaal<noinclude></noinclude> 0ewkk1jzjqsjz2wi3mj7o5w5v7ur0qc 104 112550 311787 2026-08-13T01:01:03Z Link PB 26772 /* Telah diuji baca */ 311787 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Link PB" /></noinclude><noinclude></noinclude> ld8mzx3xpedxkd1zfvx7yvpf8y1vzpg 311993 311787 2026-08-13T08:45:53Z Link PB 26772 311993 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Link PB" />{{rh|||105}}</noinclude>deed van hetgeen zich had afgespeeld, begaf ik mij toen naar het posthuis Kaligawe, gelegen in de 1e politiesectie, ongeveer aan de grens van het Regentschap Semarang met het Onderdistrict Genoek van het Regentschap Demak. Daar aangekomen constateerde ik, dat alle in den naasten omtrek van het posthuis uitkomende wegen door een politiemacht waren afgezet, terwijl met de opsporing van de gevluchte grobagvoerders reeds een aanvang was gemaakt. De brug over het Ooster-bandjirkanaal, toegang gevende tot de stadsgemeente Semarang was afgezet door de marechaussee-veldpolitie, die in allerijl van Demak was opgeroepen. Een beschrijving van hetgeen ik in en om het politiehuis waarnam met betrekking tot het bloedige treffen, zal in UHoogEdelGestrenge besparen. Slechts moge worden opgemerkt, dat ik het aan de uitstekende leiding van de hoogere politie ambtenaren toeschrijf, dat bij de opvatting der weggevluchte grobagvoerders door de inheemsche agenten, die mede getuige zijn geweest van hetgeen ik aanschouwde, geen "ongelukken" zijn gebeurd. Waar het, nadat ik mij in het kort had doen inlichten omtrent het gebeurde en de getroffen en te treffen politiemaatregelen, die mijne goedkeuring wegdroegen, geen zin had om langer te Kaligawe te blijven, heb ik mij, vergezeld van den Burgemeester en den wd. Assistent-Resident die even na mij arriveerde-de heer Slors was gelijk UHoogEdelGestrenge bekend, met verlof naar Soerabaja,-naar Genoek begeven om aldaar te onderzoeken of er dieper oorzaken achter dit plotseling verzet-dat, gelijk uit diverse rapporten moge blijken door niemand verwacht was schuilden. In Genoek aangekomen, trof ik daar marechaussee-veldpolitie aan, bezig met het afzetten van den provincialen weg en het onderzoek naar eventueele deelnemers aan het verzet. Kort na mijn komst arriveerde ook de Regent van Demak en terstond hebben wij toen het onderzoek ingezet. De Assistent-Wedono van Genoek, die gelijk ik reeds mededeelde, bekend was met hetgeen zich den 1en Februari had afgespeeld, verklaarde dat hij zich voortdurend op de hoogte had gehouden van het gebeuren in de desas Genoeksari en Banjardawa-inlandsche gemeenten van waar de meeste grobagvoerders afkomstig zijn en niets van eenige ontevredenheid had gemerkt. Vergaderingen of bijeenkomsten der grobagvoerders hadden niet plaats gehad terwijl ook dienmorgen bij het dagelijksche uitrijden naar Semarang niets bijzonders was bespeurd. Al dadelijk meende ik te moeten opmerken, dat gelet op een zekere organisatie die bij het verzet duidelijk naar voren is getreden, het optreden der grobagvoerders wel degelijk van te voren was besproken en beraamd, doch de Assistent-Wedono bleef volhouden van een vergadering niets af te weten. Ook de toen in de Assistent-Wedono aanwezige loerahs-het was de dag van de onderdistricts-conferentie-verklaarden op mijn vraag éénstemmig niets<noinclude></noinclude> hmed0satbo8cf67tlpmg0xi8ov0v2p0 104 112551 311788 2026-08-13T01:01:11Z Link PB 26772 /* Telah diuji baca */ 311788 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Link PB" /></noinclude><noinclude></noinclude> ld8mzx3xpedxkd1zfvx7yvpf8y1vzpg 311994 311788 2026-08-13T08:46:40Z Link PB 26772 311994 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Link PB" />{{rh|106||}}</noinclude>van een bijeenkomst in hun desa's af te weten. Als oorzaak van het verzet werd door de loerahs algemeen opgegeven de naar hunne meening te zware heffing op het geregeld doen rijden van door trekdieren voortbewogen vervoermiddelen in de stadsgemeente Semarang. Men beweerde deze belasting niet te kunnen opbrengen, zeker niet ineens, doch evenmin in kwartaal-termijnen van f 1,25 zooals nu geeischt werd. Een politieke ondergrond bleek niet aanwezig en is, gelijk het nader onderzoek door den Politieken Inlichtingen Dienst ingesteld heeft uitgewezen inderdaad ook niet aanwezig geweest. Waar op dat oogenblik met man en macht gewerkt moest worden aan het opvatten der gevluchte grobagvoerders, van wie verschillende de wijk genomen hadden naar de tambaks, hebben de Regent en ik ons voorloopig tevreden gesteld met de toen ontvangen inlichtingen. De Hoofdcommissaris van Politie heb ik verzocht bij het politioneel onderzoek vooral navraag te doen naar eventueel gehouden vergaderingen en ook den Regent opgedragen speciaal zijn onderzoek in die richting te leiden, en mede zorg gedragen dat voorloopig in de desas Genoeksari en Bandjardawa veldpolitie (marechaussee) zou patrouilleeren voor de bewaring van rust en orde. Gelijk UHoogEdelGestrenge bekend is, bleek al spoedig nadat men met het verhooren der opgevatte verzetslieden op Maandag en Dinsdag 4 en 5 dezer begonnen was, dat er inderdaad in de nacht van Zaterdag op Zondag (2/3 Februari) een bijeenkomst van karrevoerders heeft plaats gehad in het gehucht Tanggoelangin van de desa Bandjardawa, ten huize van Soekaeni, van beroep grobagsmandoer, op welke vergadering volgens de bekentenissen der opgevatte verdachten, een 60-tal personen tegenwoordig moet zijn geweest en waarop het verzet tegen de gemeente-ambtenaren en de politie is beraamd. Omtrent het daar behandelde verwijs ik, om niet in herhaling te treden, naar het rapport van den Adjunct-Hoofdcommissaris van Politie Smith. Dinsdagmiddag — toen er omtrent de gehouden vergadering geen twijfel meer bestond en verder gebleken was, dat men — zij het ook in groepen van enkele lieden — meerdere malen ten huize van Soekaeni geconfereerd had over de belastingkwestie, waarbij à raison van vijf cent per stuk de papiertjes waren uitgedeeld waarover o.m. Dr. van Rijn in zijn rapport rept, ben ik wederom naar Genoek gegaan en heb nogmaals den Assistent-Wedonó gevraagd of hij niets van de vergadering had afgeweten; wederom luidde het antwoord ontkennend. Ook de loerah van Bandjardawa ontkende iets van de vergadering geweten te hebben, terwijl de bekel (desa bestuurslid, hoofd van het gehucht Toenggoelangin) mij mededeelde op Zaterdagnacht wel in de tegenover hem gelegen woning van Soekaeni veel menschen bij elkaar gezien te hebben, doch in de meening verkeerende dat men daar voor plezier was bijeengekomen, daarvan<noinclude></noinclude> 2a02r0euxj9l1m7p0fzg7k3dx3t7pia 104 112552 311789 2026-08-13T01:01:20Z Link PB 26772 /* Telah diuji baca */ 311789 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Link PB" /></noinclude><noinclude></noinclude> ld8mzx3xpedxkd1zfvx7yvpf8y1vzpg 311995 311789 2026-08-13T08:47:22Z Link PB 26772 311995 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Link PB" />{{rh|||107}}</noinclude>geen rapport aan het dessahoofd en/of den Assistent Wedono had uitgebracht. Dit nu is uiteraard een aperte leugen: iedereen die een weinig met de toestanden in de desa op de hoogte is, ziet dadelijk in, dat de bekel wel degelijk moet geweten hebben, dat de bijeengekomen personen daar niet waren voor een feestje. Op mijn vraag of het vrees tegenover de karrevoerders geweest is, die de bekel ervan heeft weerhouden om rapport hierover uit te brengen, zweeg hij. Ook wenschte ik niet aan te nemen, dat de loerah zelf onkundig geweest was van het feit, dat er in een gehucht van zijn desa een vergadering, die nogwel door 60 man was bijgewoond, zou hebben plaats gehad. En als hij daar inderdaad niet van op de hoogte was, getuigt dit van zoo'n slechte of slappe bestuursvoering in de desa, dat hij onmogelijk meer gehandhaafd kan worden. Bovendien is gebleken, dat de loerah, een dag of tien voor het verzet, de in de rapporten als een der hoofddaders genoemde persoon van Achmad alias Soenan Kali, in zijn desa ten huize van Soekaeni, heeft aangetroffen. Hij heeft hem toen gelast zijn desa te verlaten, doch nagelaten den Assistent-Wedono hiervan op de hoogte te brengen. Loerah en bekel zijn dan ook door mij op staanden voet ontslagen, terwijl nog onderzocht wordt in hoeverre de bekel—wegens het niet rapporteeren van de vergadering—strafrechtelijk te vervolgen is. Wijders is mij bij het genoemde avondonderzoek gebleken, dat de politieagent 1e kl. Sojoedo op zeer eigenaardige wijze is opgetreden. De tjarik van de desa Bandjardawa, die wel op de hoogte was van het feit dat er een vergadering ten huize van Soekaeni werd gehouden, en die zich op weg naar den Assistent-Wedono had begeven om dezen ambtenaar ter zake in te lichten, ontmoette onderweg bovengenoemde politie-agent. Hij gaf den agent zijn voornemen te kennen, doch deze laatste deelde hem mede, dat hij eerst zijn loerah met het geval in kennis had te stellen en een grondiger onderzoek naar de vergadering had te houden, voordat hij den Assistent-Wedono daarvan kennis kon geven. De tjarik, nog kort in de functie werkzaam—hij had zelfs nog geen aanstellingsbrief—heeft toen nagelaten zijn plan ten uitvoer te brengen en heeft vanwege het late uur—(het was 11 uur 's avonds) evenmin zijn loerah iets medegedeeld. Ook de agent heeft verzuimd den Assistent-Wedono in te lichten omtrent hetgeen hij vernomen had. In hoeverre dit opzettelijk is gebeurd word thans nog door den Regent nagegaan; het zou mij niets verwonderen indien zulks inderdaad het geval zal blijken, daar de grobagvoerders van Genoek beken staan als brutale, gevaarlijke heerschappen, die zich niet ontzien zouden hebben zich op hem te wreken. In elk geval heeft de agent die naar de Assistent Wedono mij verklaarde, behoorlijk van instructies was voorzien, door het niet rapporteeren van de plaats gehad hebbende vergadering, een grof verzuim gepleegd, een verzuim dat aan vier lieden het leven heeft gekost. Hij is sedert ontslagen en er wordt thans overwogen een strafvervolging<noinclude></noinclude> s2hw29xwuuy6t5j5vibnhcket3bncmu 104 112553 311790 2026-08-13T01:01:28Z Link PB 26772 /* Telah diuji baca */ 311790 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Link PB" /></noinclude><noinclude></noinclude> ld8mzx3xpedxkd1zfvx7yvpf8y1vzpg 311996 311790 2026-08-13T08:48:08Z Link PB 26772 311996 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Link PB" />{{rh|108||}}</noinclude>tegen hem in te stellen. Intusschen gingen stadspolitie en marechaussee onvermoeid door met het opsporen der verdachten; dag en nacht was en is men in de weer de personen die door de gearresteerden aangewezen waren als mededaders aan het verzet, op te vatten. Hiervoor moge ik ter bekorting verwezen naar het rapport van den Adjunct-Hoofdcommissaris van Politie Smith waarin ook aan het verdere verloop van het onderzoek tot en met 11 dezer is opgenomen. In het kort komt de zaak hierop neer. Als hoofddaders, de eigenlijke opstokers van het verzet moeten beschouwd worden, de in het rapport van den Adjunct-Hoofdcommissaris van Politie genoemde personen van Soekaeni en R. Achmad, zich noemende Soenan Kali. Deze laatste man, naar wiens antecedenten door den Regent van Demak een uitvoerig onderzoek wordt ingesteld en waarover ik nader rapport zal uitbrengen, onafhankelijk van deze kwestie, heeft zich met behulp van Soekaeni als een soort heilige weten te doen erkennen. Hij beweert te komen uit Cheribon, doch is, zooals de Regent van Demak heeft uitgevonden in werkelijkheid afkomstig uit Tjikampek. Deze man heeft Soekaeni, grobagmandoer, gevonden. Hoe is nog bekend, daar beiden daarover of het stilzwijgen bewaren of doorzichtige leugens vertellen. Soekaeni vreesde voor zijn bestaan als koeli-mandoer (d.i. een persoon, die voor handelslichamen zijn intermediair verleent om de voor goederentransport benoodigde karren in te huren) indien de stadsgemeente gelijk Vrijdag 1 dezer geschied is, de grobagvoerders die hun belasting over het 1e kwartaal 1935 niet hadden voldaan, den toegang tot de stad, hun arbeidsrayon, zou weigeren. Hij heeft toen Achmad gepousseerd als een heilige, die in staat zou zijn, de grobagvoerders te vrijwaren voor de betaling van de grobagbelasting. Hiervoor was allen noodig het vertoonen van een strookje papier, waarin vermeld stond, dat hij, Soenan Kali, den houder vrijen toegang gaf tot de Gemeente. Indien dit briefje dat wegens zijn "heiligheid" niet ter lezing aan de gemeenteambtenaren mocht worden afgestaan, niet het voorspelde effect zou hebben, dan diende men zich, zoo doorrijden werd verboden, met geweld tegen de gemeenteambtenaren te verzetten en als de politie te hulp kwam, ook tegen deze te ageeren. De briefjes werden — gelijk boven reeds vermeld — tegen den billijken prijs van 3 cent per stuk verstrekt. Later bleek dat Soekaeni zelf de strookjes papier had beschreven. Geheel volgens dit program werd op 4 Februari gehandeld. De grobagvoerders die het eerst aan de grens van de stadsgemeente kwamen, wachtten de nakomers op en in lange file werd toen over de brug van het Oosterbandjirkanaal gereden. Wat toen gebeurde, is uitvoering vermeld in het rapport van den veearts Dr. van Rijn en dat van den Adjunct-Hoofdcommissaris van Politie.<noinclude></noinclude> rks8sk9t59otqvg8mhzu2n5qoodjorg 104 112554 311791 2026-08-13T01:01:37Z Link PB 26772 /* Telah diuji baca */ 311791 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Link PB" /></noinclude><noinclude></noinclude> ld8mzx3xpedxkd1zfvx7yvpf8y1vzpg 311997 311791 2026-08-13T08:48:56Z Link PB 26772 311997 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Link PB" />{{rh|||109}}</noinclude>In dit verband moge het volgende opgemerkt worden. De grobag-voerders uit het Onderdistrict Genoek genieten reeds van oudsher een slechte reputatie. Zij zijn brutaal, kwaadwillig, bruusk en ruw in hun optreden en steken ongunstig af bij de overige karrenvoerders in het Semarangsche door wie zij naar den Regent van Semarang mij berichtte gevreesd worden. Straks, bij de bespreking van de gemeente verordening op het heffen van belasting op door trekdieren voortbewogen vertuigen, zal o.m. blijken, dat dadelijk bij de inwerkingtreding van dezen fiscalen maatregel de grobagvoerders van Genoek, zich het meest daartegen hebben verzet en van den beginne af de grootste last en moeite hebben veroorzaakt aan Bestuur en Gemeente. Ook in 1934 heeft de inning van deze belasting moeite opgeleverd en nu in 1935 heeft de inning daarvan aanleiding geven tot het bloedig verzet. Dat de belasting zelf uitsluitend oorzaak zou zijn van het gewelddadig optreden meen ik, hoezeer in den aanvang de verklaringen der grobagvoerders daarop wezen, na de besprekingen die door den Regent van Demak en mij op 7 Februari j.l. met een 250-tal karrenvoerders te Genoeksari is gehouden, te mogen betwijfelen. Er dient verder in het oog gehouden te worden, dat ook grobagvoerders van Kendal, Mranggen, Oengaran een geregeld gebruik maken van de wegen in deze stad en dat bij deze lieden, die hetzelfde bedrag aan belasting moeten opbrengen als de karrenvoerders uit Genoek en die al evenzeer geklaagd hebben over de zware heffing, geen spoor van eenig voornemen tot gewelddadig verzet heeft bestaan, noch vóór, noch na het treffen op 4 Februari. De mentaliteit van de Genoeksche karrenvoerders is dan ook voor een goed deel de oorzaak van het droevige gebeuren. Het spreekt vanzelf, dat met het onderzoek van Bestuurszijde naar de redenen die tot het verzet aanleiding hebben gegeven, na 4 Februari werd voortgegaan. Tot dat einde werden verschillende grobagvoerders ondervraagd en unaniem luidde in den beginne het bescheid, dat de voertuigenbelasting der Gemeente te zwaar werd gehecht. Het wil mij daarom gewenscht toeschijnen hieronder in het kort de totstandkoming en de uitvoering van deze gemeentelijke verordening te behandelen. Zooals UHoogEdelGestrenge uit het mede hiernevens copielijk overgelegd rapport van den Burgemeester van Semarang moge blijken is de verordening eerst na lange weeën geboren. Reeds in 1929 was het ontwerp gereed en door den gemeenteraad aangenomen en in de Verzameling Verordeningen van de Stadsgemeente Semarang, in 1930 tot stand gekomen, is de oorspronkelijke verordening opgenomen, met het opschrift: "Nog niet goedgekeurde en afgekondigde verordening enz." Het heeft echter tot 1 Januari 1933 geduurd vóór zij in werking trad; t.a.v. haar geschiedenis moge ik verwijzen naar 's burgemeesters nota, alsmede naar het rapport van den Politieken Inlichtingen Dienst ddo 31 Mei 1933 No. 520/W.<noinclude></noinclude> gkvs7ld662khuiekbbfd5ixiooi489w 104 112555 311792 2026-08-13T01:01:50Z Link PB 26772 /* Telah diuji baca */ 311792 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Link PB" /></noinclude><noinclude></noinclude> ld8mzx3xpedxkd1zfvx7yvpf8y1vzpg 311998 311792 2026-08-13T08:49:58Z Link PB 26772 311998 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Link PB" />{{rh|110||}}</noinclude>ongemaakt n.a.v. een schrijven van den wd. Burgemeester ddo. 11 Mei 1929 No 125 waarin gemeld werd, dat de grobagvoerders van Genoek een georganiseerd verzet schijnen te plegen tegen de betaling van deze belasting. Zooals deze laatste zin reeds aangeeft, bestond er dadelijk bij de invoering der onderwerpelijke gemeentebelasting, een duidelijk waarneembare oppositie daartegen, voornamelijk van de zijde der grobagvoerders buiten de stad, met name die van Genoek, die beweerden, dat de belasting veel te hoog was en onmogelijk kan worden opgebracht i v met hunne geringe verdiensten Nu moge ik het aan beter oordeel overlaten de wenschelijkheid te constateeren van het invoeren van deze fiscale verordening in een tijd. toen de malaise reeds met vol gewicht drukte op handel en industrie, waarmede de verdiensten der grobagvoerders nauw verbonden zijn; ik wensch enkel onder de aandacht te brengen dat de verordening toen van weinig soepelheid getuigde, daar zij de belasting van f 10.- en f 5.- resp. voor voertuigen binnen en buiten de stadsgemeente in eens vorderbaar stelde en een boete van 10% resp. 25% legde op te late betaling en aangifte. Het behoeft toch geen betoog. dat reeds in 1933 dergelijke sommen voor den doorsnee grobagvoerder zeer hoog en niet ineens op te brengen waren. Dit is ook in medio van dat jaar door de gemeente ingezien, daar zij. door de practijk geleerd en op aandringen van het B B. toestond de belasting in 5 maandelijksche termijnen à f 1.— af te betalen. Ik verwijs in dit verband naar de overgelegde brieven van den Regent van Demak ddo. 16 Februari 1933 No. 858/68. van den Assistent-Resident van Demak ddo. 21 Februari d a.v. No. 1431/68, het schrijven van den Regent van Kendal aan den Burgemeester van Semarang ddo 8 Augustus 1933 No. 2797/BB/21 en het antwoord daarop van den burgemeester ddo. 7 September d.a.v. No. 36/W De regentschappen hadden reeds van te voren een voertuigenbelasting ingevoerd—zoodat de grobagvoerders indien zij geregeld de wegen in stadsgemeente bereden—hetgeen practisch bij allen het geval is—toen dubbel getroffen werden. Is dit feit op zichzelf reeds niet aangenaam, men dient verder in het oog te houden. dat het dubbel belasten van hetzelfde object (zóó vat men het nu eenmaal op) ontevredenheid wekte, omdat men een dergelijke dubbele heffing niet begreep. Men woont buiten de gemeente, meent derhalve niets met haar te maken hebben, betaalt aan het Regentschap waarin men huist reeds belasting en moet toch. hoewel men voor zijn broodwinning gedwongen is de stadsgemeente wegen geregeld te bedrijven. een extra-heffing ondergaan. Men ziet hierin niets anders dan een hinderlijken maatregel, die alleen ten doel heeft geld in de gemeentekas te brengen en waaraan verder geen voordeel vastzit. Dit is meen ik, ook en van de redenen waarom de S.K.I (Sarekat Koesir<noinclude></noinclude> dpv7gouxds9q4298e16omhnrygoggd5 104 112556 311793 2026-08-13T01:02:18Z Link PB 26772 /* Telah diuji baca */ 311793 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Link PB" /></noinclude><noinclude></noinclude> ld8mzx3xpedxkd1zfvx7yvpf8y1vzpg 311999 311793 2026-08-13T08:51:21Z Link PB 26772 311999 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Link PB" />{{rh|||111}}</noinclude>Indonesia) gelijk in het raport van den Politieken Inlichtingen Dienst ddo. 31 Mei 1933 No. 520/W is vermeld, dadelijk zoo'n grooten invloed heeft kunnen krijgen op de grobagvoerders buiten Semarang. Men kan de toen gevoerde actie min of meer vergelijken met het indertijd in Nederland ingezette verzet tegen den tol, met dien verstande dat hier het bedrag van de belasting een grooter woord meesprak, dan zulks in Holland het geval is geweest. Ongetwijfeld waren en zijn er een zeker aantal onwilligen, die stelselmatig weigeren de belasting te voldoen; dit meen ik te mogen afleiden uit het feit, dat niettegenstaande de gemeente reeds medio 1933 de verordening soepeler ging toepassen, de achterstand nog zeer groot was en dat zelfs, in dit jaar nog, personen zijn, die over 1933 achterstallig zijn. Dat de belasting voor deze tijden en gelet op het feit, dat er nog f 2.50 aan het Regentschap betaald moet worden hoog is, zal niemand ontkennen; of zij echter te hoog is en niet—zij het ook bij gedeelten—kan worden opgebracht, is een aangelegenheid, die thans nog door het B.B. wordt nagegaan. Het is uiteraard zeer lastig om hieromtrent binnen korten tijd behoorlijk cijfermateriaal bijeen te brengen. Immers eenerzijds hebben de karrevoerders er alle belang bij om hun inkomsten zoo laag mogelijk op te geven, anderzijds geven de door de transport-ondernemingen of andere maatschappijen vermelde bedragen het bruto-loon aan dat uitbetaald is en waarvan de onkosten voor dagelijkschen onderhoud van paard, grobag en vervoerder afgetrokken moeten worden, om de netto verdiensten te kunnen bepalen. Tot op dit moment heb ik de meest verschillende en tegenstrijdige cijfers daaromtrent ontvangen, die het onmogelijk maken een gevestigd oordeel te vormen. Daarom heb ik een systematisch onderzoek naar e.e.a. doen instellen, waarover ik U HoogEdelGestrenge nader zal berichten. In elk geval staat, gelijk moge blijken uit het besprokene op de bijeenkomst van 9 dezer met de grobagvoerders uit de onderdistricten Genoek en Sajoeng vast, dat men toen op de door den Regent van Demak pertinent gestelde vraag of de onderwerpelijke belasting te zwaar is, unaniem ontkennend antwoordde, mits, zoo werd er uitdrukkelijk bijgevoegd, de gelegenheid werd geopend de belasting in termijnen van niet al te groote afbetalingen te voldoen. De zich thans nog in arrest bevindende grobagvoerders verklaarden daarentegen dat hun verzet zijn oorzaak vond in de zware belasting, die zij beweerden niet te kunnen opbrengen. Hoe dit ook zij—het daarnaar ingesteld onderzoek zal dit uitwijzen—ik ben met den Regent en de wd. Assistent-Resident van Demak van meening, dat de belastingkwestie bij het treffen van 4 dezer niet de hoofdoorzaak is geweest. Andere grieven zijn bij de bijeenkomst op 7 Februari naar voren getreden en zeer duidelijk was het antwoord dat door enkele personen in dit verband werd gegeven.<noinclude></noinclude> mk1n6omt12jeb4tuf3x8k6sfhw7shfa 104 112557 311794 2026-08-13T01:02:26Z Link PB 26772 /* Telah diuji baca */ 311794 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Link PB" /></noinclude><noinclude></noinclude> ld8mzx3xpedxkd1zfvx7yvpf8y1vzpg 312000 311794 2026-08-13T08:52:07Z Link PB 26772 312000 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Link PB" />{{rh|112||}}</noinclude>Wij willen de belasting wel betalen, doch de gemeente stelde ons dan ook in de gelegenheid dagelijks geld te verdienen en belemmerde ons niet, door allerlei keuringsmaatregelen, in het verdienen van ons brood. Men vindt n.l. de keuring van de grobagpaarden door den gemeentelijken veeartsenijkundige dienst veel te zwaar en beweert dat de paarden veel te gauw "di-A" worden. Deze uitdrukking heeft haar ontstaan te danken aan het feit, dat paarden, bij de keuring ongeschikt bevonden, op de linkervoorhoef een merk, bestaande uit de hoofdletter A, wordt ingebrand. Nu is het van algemeen bekendheid, dat de Javaan, uit Westersch oogpunt bezien, zeer weinig voelt voor een dier, zelfs als dit in zijn onderhoud moet voorzien en het behoeft dan ook volstrekt geen verwondering te baren, dat men in bepaalde gevallen i.z. de meening of een dier al dan niet geschikt moet worden geacht als trekkracht, scherp van opinie verschilt met den veearts. Men behoeft slechts te rapporten waar geen geregelde keuring plaats heeft, te letten op hetgeen daar als vracht- of trekdier wordt gebruikt om te constateeren, dat het begrip "dieren mishandeling" voor den doorsnee Javaan iets onbekend is. Zoolang een dier nog dienen kan om voor bovengenoemde doeleinden te worden gebruikt, zal het ook gebezigd worden en geen inheemsche paardeneigenaar zal het in zijn hoofd krijgen een kreupel paard dat nog trekken kan, af te danken. Ik noem opzettelijk dit feit, omdat in Genoek een dergelijk paard—waarvan de eigenaar zich beklaagde, dat het dier zonder reden was afgekeurd—ons voorgeleid werd. Het is uit dit oogpunt bezien dan ook niet te verwonderen, dat men in minder ernstige gevallen, b.v. bij een gewoon paard en dat, hoewel het nog behoorlijk loopen kan, tijdelijk afgekeurd wordt, een plagerij ziet van het met de keuring belaste personeel, en doordat men voor eenigen tijd zijn verdiensten kwijt is, een zekere wrok gaat koesteren tegen deze ambtenaren en beambten. Daarbij komt nog dat, hoewel men op den 7den Februari ontkende, dat de gemeente-ambtenaren onheuscht optraden er wel degelijk gevallen bekend zijn geraakt, dat door het met de keuring belaste personeel—ik zonder hier dadelijk den heer van Rijn uit—ruw en onhandig is opgetreden. Ik heb den Assistent-Resident van Semarang opgedragen hiernaar een onderzoek in te stellen en tevens Dr. Van Rijn verzocht om er op te willen toezien, dat door zijn ondergeschikten ten alle tijde behoorlijk opgetreden wordt, aan welk verzoek de Gemeente veearts beloofd heeft te zullen voldoen. Mede deed genoemde Heer, door mij op de hoogte gesteld van de voorgebrachte grieven de toezegging, dat in de keuring van de paarden, alhoewel die naar zijn meening, althans voor zoover het grobaktrekdieren betreft, reeds soepel genoeg is, nog eenige verzachting gebracht zal worden, in verband met de omstandigheid dat de grobakvoerders uit Genoek geheel afhankelijk zijn van hun paarden. Immers andere inkomsten dan uit het transport hebben deze lieden<noinclude></noinclude> 05ph7zqzlz2yoxup9aeajaw3bl6hlju 104 112558 311795 2026-08-13T01:02:35Z Link PB 26772 /* Telah diuji baca */ 311795 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Link PB" /></noinclude><noinclude></noinclude> ld8mzx3xpedxkd1zfvx7yvpf8y1vzpg 312001 311795 2026-08-13T08:52:56Z Link PB 26772 312001 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Link PB" />{{rh|||113}}</noinclude>niet. Hun gemiddeld sawah-aandeel bedraagt—naar de Assistent-Wedono van Genoek mij bericht—van 50 tot 60 RR. en waar dit niet toereikend is om in hun onderhoud en dat van hun gezin te voorzien, worden deze stukken grond aan lieden uit andere desa's verhuurd. Het zijn van regen afhankelijke sawahs en de huurprijs per aandeel bedraagt gemiddeld f 0.75 per jaar, waarvan f 0.40 tot f 0.45 per jaar voor landrente afgaat. Een belemmering van het "di A" van de paarden betekent dus voor de Genoeksche grobagvoerders meer dan voor de uit andere streken afkomstig karrenvoerders, die een grooter sawah-aandeel tot hun beschikking hebben. Naast de grieven door de karrevoerders naar voren gebracht, die eventueel met de te hooge belasting ten slotte de ondergrond zouden zijn geweest van het verzet, meen ik te moeten opmerken, dat ook de wijze van inning van deze belasting in dit jaar reden tot ontevredenheid heeft gegeven. Waar men uit de praktijk van de twee voorafgaande jaren heeft kunnen leeren, dat men zonder inmenging van het B.B. geen behoorlijke resultaten van de inning kon verwachten, is het te betreuren, dat men hiermede is aangevangen, zonder het B.B. daarvan op de hoogte te stellen. Noch ondergetekende die toen het verzet plaats had, nauwelijks een week hier was—noch een van de Europeesche of Inlandsche B.B. ambtenaren waren op de hoogte van het feit, dat de belasting in vier termijnen zou worden geïnd. De Gemeente-Veearts, wien ik mijn verwondering te kennen gaf, dat niet zooals gebruikelijk het B.B. bij de inning ingeschakeld werd, terwijl men toch de mentaliteit van de Genoeksche grobagvoerders uit vorige jaren kende, deelde mij mede, dat hij eerst met den aanvang van dit jaar, om bezuinigingsredenen met zijn personeel belast is met het toezicht op de betaling en dat hij van hetgeen voor dien tijd is gebeurd, niet voldoende op de hoogte was. Hij meende, dat door in Januari al dadelijk te beginnen met de menschen te waarschuwen dat zij over het eerste kwartaal de belasting op 1 Februari moesten voldoen, hen genoeg tegemoet gekomen was, daar de verordening strikt genomen, reeds in Januari volledige betaling van het verschuldigde over het eerste kwartaal eischte. Van daar, dat blijkens zijn rapport, in Januari minstens 8 keer de grobagvoerders zijn aangehouden om hen op hun verplichting te wijzen. Nu is het mijn overtuiging, die volkomen gedeeld wordt door den Regent van Demak, dat juist deze herhaalde aanmaningen de grobagvoerders geprikkeld hebben. Ware het bestuur hiervan op de hoogte geweest, er zou tegen deze frequente aanmaningen gewaarschuwd zijn. Immers, de belasting-inning in de desa geschiedt ook niet op deze wijze; daar zou men er niet aandenken de belastingplichtigen met zulke korte tusschenpoozen op hunne verplichtingen te attendeeren, wel wetende, dat daarmede vaak juist het tegenstelde wordt bereikt van wat men beoogt.<noinclude></noinclude> ine12h9xqlqi7jlfylt15hbse5th5m0 104 112559 311796 2026-08-13T01:02:45Z Link PB 26772 /* Telah diuji baca */ 311796 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Link PB" /></noinclude><noinclude></noinclude> ld8mzx3xpedxkd1zfvx7yvpf8y1vzpg 312002 311796 2026-08-13T08:53:41Z Link PB 26772 312002 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Link PB" />{{rh|114||}}</noinclude>Ik acht dan ook het niet-waarschuwen van het B.B. dat men met de belasting-inning zou beginnen een—zij het ook in dit geval ongewilde—fout van de gemeente-ambtenaren. Verder zijn op 1 Februari, toen de grobags uit het Genoeksche afkomstig. werden aangehouden om te controleeren, of de belasting daarvan wel betaald was, evenzeer ernstige fouten gemaakt. Daar is in de eerste plaats het feit, dat men de namen van de nog niet betaald hebbende grobag-voerders, hun woonplaats en het nummer van de vrachtkaar heeft opgeschreven met de waarschuwing, dat bij doorrijden in Semarang, proces-verbaal tegen hen zou worden opgemaakt. Deze goed bedoelde waarschuwing is echter verkeerd begrepen, daar zij opgevat werd als een verbod om de stad binnen te gaan, zoolang de belasting over het eerste kwartaal nog niet was betaald. Dit heeft ontevredenheid gewekt en men demonstreerde die door de grobags opzettelijk zoodanig op den grooten weg te plaatsen, dat het verkeer er geruimen tijd door was gestremd. Hoe dit ten slotte werd opgeheven staat vermeld in het rapport van den Chef der eerste Sectie. Blijkbaar is het feit, dat het verkeer opzettelijk in de war is gebracht, niet voldoende duidelijk aan den inspecteur van Gyn medegedeeld. De veearts Dr. van Rijn verklaart slechts, dat hij de oorzaak van de opstopping aan den Inspecteur van Politie heeft verteld. Het is wederom te betreuren, dat omtrent deze uiting van ontevredenheid de politie niet duidelijk is ingelicht, men had den voor de volgende dagen zoowel politionele als bestuursmaatregelen kunnen treffen, om een optreden te voorkomen. Op dien dag, 1 Februari zijn tot ver over de honderd grobagvoerders onverrichterzake naar hunne woonplaatsen terug moeten keeren. Waar echter Zaterdagochtend niets bijzonders is voorgevallen. (zelfs betaalden toen een 70-tal lieden geheel of een groot deel van hun belasting) meende men, dat met de verkeersstremming op Vrijdag 1 Februari de zaak was afgeloopen. Toch is het op dien datum gebeurde de directe aanleiding geweest tot het verzet op Maandag d.a.v. Gelijk eerder reeds vermeld, heeft toen Soekaeni, bevreesd dat zijn verdiensten belangrijk zouden verminderen indien de grobags Maandag wederom verboden zouden worden Semarang binnen te rijden, de grobagvoerders opgehitst niet te betalen en gewelddadig op te treden. Maar al te graag heeft men hieraan het oor geleend; de weinige goedwilligen (die zijn er ook geweest) zijn door Soekaeni en zijn trawanten bedreigd met afbranden van huis en goed, indien zij niet zouden meedoen. Ik hoop in het bovenstaande een voldoende duidelijk beeld te hebben gegeven van hetgeen zich op den fatalen vierden Februari heeft afgespeeld en van de tot dusverre bekende oorzaken daarvan. Thans moge in het kort medegedeeld worden, wat van Bestuurs- en politie-zijde gedaan is om een herhaling van het gebeurde te voorkomen, en de<noinclude></noinclude> 4lebhkehg8ozn45w5t0sul7j52c7cmv 104 112560 311797 2026-08-13T01:02:53Z Link PB 26772 /* Telah diuji baca */ 311797 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Link PB" /></noinclude><noinclude></noinclude> ld8mzx3xpedxkd1zfvx7yvpf8y1vzpg 312003 311797 2026-08-13T08:54:27Z Link PB 26772 312003 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Link PB" />{{rh|||115}}</noinclude>belastinginning geregeld te doen plaats hebben. Vooropgesteld kan worden, dat de toestand thans overal in Genoek volkomen rustig is. Men heeft ingezien tot welke ongewenschte gevolgen het verzet heeft geleid en schijnt onder indruk van het gebeurde te zijn. Duidelijk en ernstig is hen aan het verstand gebracht dat zij zich met hun grieven ten alle tijde kunnen wenden tot het B.B. Inlandsch en Europeesch, dat zij dat ook in het onderhavige geval hadden moeten doen, en de Regent heeft op inderdaad uitstekende en begrijpelijke wijze den lieden het ongewenschte van aanrakingen met personen als de zich noemende "Soenan Kali", en Soekaeni bijgebracht. De opsporing van de gevluchte grobagvoerders, deelnemers aan het verzet, en door de stadspolitie en door de marechaussee-veldpolitie, alsmede door het Bestuur, wordt met kracht voortgezet, en het zal wel niet lang duren of alle verdachten zullen zijn gearresteerd. (vanaf 8 Februari tot en met heden zijn er weer 6 personen opgevat) In de dessa's Genoeksari en Bandjardawa blijft gedurende eenigen tijd veldpolitie patrouilleeren speciaal 's nachts als machtsvertoon. In overleg met den Burgemeester is, waar zoo goed als vaststaat dat het betalen van een bedrag à f 1.25 ineens, voor velen moeilijkheden met zich brengt, den grobakvoerders medegedeeld, dat zij met ingang van 11 dezer dagelijks met f 0.10 hun belasting kunnen afbetalen, mits zorg gedragen wordt, dat voor ultimo Februari het over het eerste kwartaal verschuldigde geheel is voldaan. Voor het tweede en volgende kwartalen is afgesproken, dat den belastingschuldigen een maand respijt zal worden gegeven, in welk tijdsbestek zij hun belasting wederom met minstens f 0.10 per dag kunnen betalen. Intusschen verneem ik van terzijde, dat door den Burgemeester in verband met de groote administratie-kosten aan deze wijze van inning verbonden, een voorstel wordt overwogen om het Inlandsch B.B. met name de desa-schrijvers bij de inning te betrekken door bij hen de penningen beschikbaar te stellen. Zij zouden dan een bepaald percentage als inningsloon ontvangen. Officieel heeft hij daaromtrent nog geen bericht bereikt en ik behoud mij voor U daaromtrent t.z.t. nader in te lichten. Mocht de belasting blijken inderdaad te hoog te zijn (de Regent van Demak deelt mij juist telefonisch mede, dat voor zoover mijn onderzoek is gevorderd, dit niet het geval blijkt), dan zal ik het Gemeentebestuur trachten te overtuigen, haar te doen verminderen.<noinclude></noinclude> myfq8mphtyq9rbwo2wf0mg9f38dr5oa 104 112561 311798 2026-08-13T01:03:03Z Link PB 26772 /* Telah diuji baca */ 311798 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Link PB" /></noinclude><noinclude></noinclude> ld8mzx3xpedxkd1zfvx7yvpf8y1vzpg 312004 311798 2026-08-13T08:55:44Z Link PB 26772 312004 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Link PB" />{{rh|116||}} ''9. Asisten Residen Jember (J. Bosman) kepada Residen Besuki (E.M. van den Bergh van Heinenoord), 11 Juni 1906.''<ref>No. 3614/30, afschrift, mailrap. no. 955.</ref></noinclude>In voldoening aan Uw renvooi van 7 dezer No. 7291, heb ik deer UHEdG. beleefdelijk het navolgende te berichten. Den 3den dezer des middags ten ± 12 uur (spoortijd) passeerde ik per spoor de halte Rambipoedji, waar de Wedono van het gelijknamige district mij opwachtte en mededeelde, dat op het erf van den godsdienstonderwijzer (goerpe) Kyai Aminah in het gehucht Tjoerahweloet, ressorteerende onder de dessa Kaliwining van voormeld district, een lijk van een Inlander lag en dat hij vermoedde, dat een moord had plaats gehad. De Panghoeloe Naib van Rambipoedji had hem een en ander doen weten. Hij was daarop met twee volgelingen naar de woning van Kyai Aminah gegaan, had het lijk zien liggen, maar was teruggekeerd om politiehulp te halen en het gebeurde te rapporteeren, om reden de goeroe, omringd door zijn santri's een uitdagende houding had aangenomen en tot den heiligen oorlog had uitgenodigd. De betrekkelijke verklaringen van het districtshoofd en van den Panghoeloe Naib, naar de inhoud waarvan ik vermeen mij ter bekorting te mogen gedragen, worden hierbij aangeboden. Ook wordt overgelegd een afschrift van het door den Wedono aan den Patih dezer afdeeling gericht dienst telegram ddo 3 dezer, waarin ook gesproken wordt van een uitnoogidiging tot den heiligen oorlog. Bedoelde Inlandsche ambtenaar heeft thans verklaard, dat Kyai Aminah de woorden "prang sabil" niet heeft gebezigd, maar dat hij het voornemen om hiertoe over te gaan heeft afgeleid uit diens houding en kleeding. Na eenige politiemacht verzameld te hebben, begaf ik mij naar de woning van Kyai Aminah. Op zijn erf aankomende, zag ik voor zijn langgar onder een boom een lijk van een Inlander met uitgestrekte armen liggen. Alle aanwezenden waren aan het bidden. Ik gaf bevel hen te arresteeren, ook om te kunnen nagaan of er een misdaad had plaats gehad en c.q. wie de daders zijn. Zonder veel moeite werden zij gevangen genomen, alleen de goeroe, die ongewapend en in gewone Inlandsche huiskleeding uit zijn woning kwam toeloopen en enkele zijner volgelingen boden tegenstand; zij werden echter spoedig overmeestered. Kort daarna arriveerde ter plaatse de Patih dezer afdeeling, die per voertuig van Djember was gekomen. De doode bleek te heeten, Hadji Abdoellah. Evenals Kyai Aminah is hij afkomstig van de afdeeling Kendal. Hij was volgens verklaring van zijne echtgenoote, die zich den geheelen dag uit vrees voor den goeroe had schuilgehouden, den vorigen middag ten ± 3<noinclude><references /></noinclude> 9r9lzfx7hzdqlq2txpdibv9ejj16ndn 104 112562 311799 2026-08-13T01:03:12Z Link PB 26772 /* Telah diuji baca */ 311799 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Link PB" /></noinclude><noinclude></noinclude> ld8mzx3xpedxkd1zfvx7yvpf8y1vzpg 312005 311799 2026-08-13T08:58:46Z Link PB 26772 312005 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Link PB" />{{rh|||117}}</noinclude>uur door den goeroe en eenige van diens santri's doodgetrapt, omdat zoodals zij zeide, een bevel van den goeroe niet had willen opvolgen. Toen ik den ''goeroe'' even na zijn arrestatie toesprak, was hij rustig. Eenige minuten later begon hij eenskalps mij in het laag Javaansch uit te schelden, naar mij te spuwen en mij toe te schreeuwen: "Kom hier, Assistent, ik zal je slachten". Hij maakte op mij en ook op de mij vergezellende Inlandsche ambtenaren den indruk aan godsdienstwaanzin te lijden. Op weg naar zijn woning had ik reeds van eenige Inlanders en tevoren van het districtshoofd vernomen, dat hij in den laatsten tijd vreemd deed en dat men vermoedde, dat hij krankzinnig was geworden. Ik gaf daarna last, hem naar de Inlandsche ziekeninrichting te Djember te brengen opdat hij door de Civiel-geneesheer in observatie zoude kunnen genomen worden. Het lijk van Hadji Abdoellah liet ik ook hierheen transporteeren ten behoeve der gerechtelijke schouwing. Kyai Aminah werd eerst onder politiegeleide naar de districtshoofdwoning en van daar naar de hoofdplaats gebracht. Onderweg was hij onrustig, nu eens schreeuwde hij, dan weer prevelde hij gebeden. Het aantal gevangen genomen santri's bedroeg 48. Naar men weet, is het eenigen gelukt, te ontvluchten. Allen waren ongewapend, slechts een trok een mes, dat hij onder zijn kleederen verborgen had, maar dat hem uit zijn hand werd geslagen voor hij iemand kon verwonden. Een santri, die zich verzet had en die later bleek tot de moordenaars te behooren, bekwam een niet-ernstige hoofdwond; hij wordt in de zieken-inrichting verpleegd. Alle santri's werden eerst naar de districtshoofdwoning gebracht, waar zij een kort verhoor ondergingen. Daarna werden zij naar Djember gebracht ter voorlopige opneming in 's lands gevangenis aldaar. Onderweg zoowel naar de kawedanan als naar de hoofdplaats gedroegen zij zich rustig. Op den 5den dezer werden zij, met uitzondering van het na te noemen drietal, op Uw last in overeenstemming met mijn advies op vrije voeten gesteld, nadat U hen door den Regent van Bondowoso had laten aanzeggen, niet meer samen te scholen. Allen drie hunner werden in voorloopige hechtenis gehouden, als verdacht van doodslag. Volgens de tot heden gehoorde getuigen zijn schuldig aan deze misdaad, Kyai Aminah en zes zijner volgelingen. Drie zijn het voorschreven drietal, twee werden den 5den jl. gevangen gezet en de zesde wordt nog in de ziekeninrichting verpleegd, als lijdende aan bovenbedoelde hoofdwond. De Civiel-geneesheer alhier, Dr. A. Vethake is van meening, dat Kyai<noinclude></noinclude> aqcx78mwpkz8e2hdu0ibpwqr7xe11z9 104 112563 311800 2026-08-13T01:03:30Z Link PB 26772 /* Telah diuji baca */ 311800 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Link PB" /></noinclude><noinclude></noinclude> ld8mzx3xpedxkd1zfvx7yvpf8y1vzpg 312006 311800 2026-08-13T09:00:25Z Link PB 26772 312006 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Link PB" />{{rh|118||}}</noinclude>Aminah aan godsdienstwaanzin lijdt, welke ziekte thans overgaat in dementia paralitica. De goeroe spreekt nog steeds wartaal en treedt niet agressief op. Uit de twee rapporten van den Wedono van Rambipoedji, overgelegd bij mijn schrijven van 7 dezer No. 3596/30, blijkt, dat hij zich gedurende den laatsten tijd als "Wali" beschouwde. De reden van het aannemen van dezen titel wordt in die brieven tevens vermeld. (Mijn ambtgenooten van Kendal, Demak en Japara heb ik verzocht, mij omtrent de in die brieven vermelde personen van Embah Masdjidi of Embah Kadidjo en Prawiroredjo, in te lichten, zullende afschriften van de te ontvangen antwoorden U worden aangeboden). Het wil mij niet onmogelijk schijnen, dat de goeroe ook aan hoogmoedswaanzin lijdt; hij sprak o.a. den Patih, den Wedono en mij in het laag Javaansch aan. Volgens de tot heden gehoorde getuigen schijnt de reden van den doodslag van Hadji Abdoellah te zijn, dat hij door Kyai Aminah verdacht werd, de macht te bezitten, om al biddende, iemand een ernstige ziekte, ja zelfs den dood te wenschen (doa satet of ook wel seher genaamd). Toen hij van Banjoewangi, waar hij ongeveer een maand verbleven was (onderzocht zal worden, wat hij aldaar heeft verricht enz.), wilde de goeroe hem op den goeden weg terugbrengen, door bedoelde macht uit hem te drijven. De wijze, waarop dit geschiedde, was beestachtig! De goeroe heeft men o.a. in zijn mond en in zijn aangezicht ........... Toen hij vermoeid en woedend geworden, niet meer wilde meewerken, werd hij door den goeroe en zes santri's op een onmenschelijke wijze doodgekrapt. Het lijk werd op last van Kyai Aminah met koeiendrek ingesmeerd De Civiel-geneesheer geeft als oorzaak van den dood op: schedelbreuk, ruptuur van de lever, inwendige verbloeding. Het is niet onmogelijk, dat de bedoeling van Kyai Aminah is geweest, den duivel uit hem te bannen. Mede wordt vermoed, dat de goeroe vreesde, dat Hadji Abdoellah de "doa satet" op hem zoude toepassen, om na zijn overlijden in zijn plaats als godsdienstonderwijzer op te treden. Ik blend U hierbij aan een opgave van de namen, de woonplaats enz. van alle gearresteerde personen. Zij, die verdacht worden het misdrijf te hebben begaan, heeten: <ol type="1" start="1"> <li>Kyai Aminah</li> <li>Kastawi</li> <li>Roekaja alias Moedajat.</li> <li>Kasan.</li> <li>Moealim.</li> <li>Moehamad en</li> <li>Pa Moeksin</li> </ol> Uit de opgave blijkt tevens, dat Kyai Aminah en zijne volgelingen in<noinclude></noinclude> ju5obppax6kyaj8xv7d7308mg1mr7l8 104 112564 311801 2026-08-13T01:03:39Z Link PB 26772 /* Telah diuji baca */ 311801 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Link PB" /></noinclude><noinclude></noinclude> ld8mzx3xpedxkd1zfvx7yvpf8y1vzpg 312007 311801 2026-08-13T09:02:15Z Link PB 26772 312007 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Link PB" />{{rh|||119}}</noinclude>Midden Java thuis behooren, vooral in de residentie Semarang. De meesten komen alleen in den padisnijtijd (de oogst heeft thans een aanvang genomen) in deze streken. Onder hen bevonden zich twee hadjies. Kyai Aminah heeft de bedevaart niet verricht, hetgeen met Hadji Abdoellah wel het geval is geweest. De eenigste aanwezige goeroe was Kyai Aminah. Het bedehuis staat bekend als de langgar te Bedadoeng. Dat de santri's alle bevelen van hun goeroe hebben opgevolgd, moet toegeschreven worden aan de hem afgelegde belofte van onvoorwaardelijke gehoorzaamheid. Zij beweren het lijk van Hadji Abdoellah niet te hebben begraven omdat Kyai Aminah dit had verboden, zeggende, dat als het warmer zoude zijn geworden, Hadji Abdoellah weder levend zoude worden.<noinclude></noinclude> 2irk6mxpt5lvv47fhcl2uifkb9676t7 104 112565 311802 2026-08-13T01:03:48Z Link PB 26772 /* Telah diuji baca */ 311802 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Link PB" /></noinclude><noinclude></noinclude> ld8mzx3xpedxkd1zfvx7yvpf8y1vzpg 312008 311802 2026-08-13T09:03:25Z Link PB 26772 312008 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Link PB" />{{rh|120||}} ''10. Residen Priangan (G.A.F.J. Oosthout) kepada Gubernur Jendral (J.B. van Heutsz), 14 Januari 1907.''<ref>No 543/2 - Afschrift. Mailr No. 167</ref></noinclude>Ten vervolge op mijne beide telegrammen van 3 dezer heb ik de eer Uw Excellentie eerbiedig het volgende mede te deelen. Den 31sten der vorige maand in den namiddag om 4 uur kwam de Loerah van de desa Klaparedjo, vergezeld van Desaschrijver, den Amil, Sallin en Bapa Masri, inwoners van de kampong Tji-Reunden van de desa Klaparedjo, bij den Wedana van het district Tji-Heulang (afdeeling Soekaboemi) en deelden hem mede, dat zekere Bapa Rahman van de kampong Tji-Reunden menschen (zijne familieleden) om zich heen verzamelde en zijn leerlingen (moerid) te worden in de wetenschap (ilmoe) waardoor spiritisten (eigenlijk menschen van een fijner gehalte door de zielsverhuizing) het vermogen kunnen krijgen het lichaam te doen beven en trillen (ngadegdeg-medium te worden). Zij moeten hem met "Djoeragan" aanspreken, omdat hij zegt de "Ratoe Pelaboehan" te zijn, terwijl hij hun voorhoudt, dat de tijd is aangebroken om de Europeanen en de Inlandsche ambtenaren te bevechten. Hij en zijn volgelingen hadden reeds vele blanke wapenen bijeengebracht, terwijl hij overdag zoowel als 's nachts al tandakkende met wapens in de hand tot den oorlog aanspoorde (djisap) en dikwijls spreekt met zijn vingerring, waarin een witte steen is. Sallin en Bapa Masri waren ook door hem aangespoord om zijn moerids te worden evenals Amboe Sawi, de vrouw van Sallin, die door zijn geleraar over het geheele lichaam was gaan beven, alsof zij bezeten was (kasoeroepan), wartaal sprak (ngatjo), haar goed van het lijf rukte tot zij nakend was en het desahoofd om den hals was gevlogen en omhelsd had, waaruit bleek dat zij gek was geworden. De geest van Sallin's schoonzuster, Amboe Oerwi, die ongeveer 2 jaar geleden is overleden, was nu gevaren (titis) in hare jongere zuster, Amboe Sawi, zijne vrouw (die nu medium was). Later als Nji Sawi hun 14 jarige dochter daartoe de geschiktheid zou hebben gekregen (medium zou geworden zijn) zou de geest uit haar moeder in haar varen en zou Amboe Sawi haar lichaam dus ophouden te beven en te trillen (zou zij ophouden medium te zijn) en daarom was het vastgesteld dat Nji Sawi met den Ratoe Pelaboehan zou huwen en Nji Ratoe Pelaboehan worden. Verder was Sallin aangezet om met zijn vrouw Amboe Sawi en zijne dochter Nji Sawi 4 etmalen ten huize van Bapa Rahman te komen verblijven. Hij moest tevens al het geld dat hij in huis had (f 47.-) medebrengen, dat door Bapa Rahman in ontvangst werd genomen, verder een eend en 10 batoks<noinclude><references /></noinclude> cr8u5ocnrbecsz9zusz0a6eecmuju93 104 112566 311803 2026-08-13T01:03:57Z Link PB 26772 /* Telah diuji baca */ 311803 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Link PB" /></noinclude><noinclude></noinclude> ld8mzx3xpedxkd1zfvx7yvpf8y1vzpg 312009 311803 2026-08-13T09:04:10Z Link PB 26772 312009 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Link PB" />{{rh|||121}}</noinclude>rijst, waarvan een feestmaal (slametan) werd gegeven en al hun kleederen. Saliin klaagde nu Bapa Rahman bij den Wedana aan wegens oplichting, daar hij hem zijn geld afhandig had gemaakt, terwijl hij er geen genoegen medenam, dat zijne vrouw, die vroeger gezonde hersenen had, nu door dat leeraar gek was geworden. De Wedono zond toen twee politie-oppassers met den Loerah, den Schrijver en den Amil naar Tji Reunden voor het geval er dien nacht daar iets mocht gebeuren en om het oog op Bapa Rahman en zijne handelingen te houden. Inmiddels stelde hij over het gebeurde een rapport op aan den Patih en aan den Controleur van Tji Tjoeroeg, dat hij in den morgen van den 1sten Januari met den trein van uit de halte Karangtengah verzond. Daarop ging hij ook naar Tji Reunden, vergezeld van zijn bereden politieoppasser en een desa politiebeambte en vond in de balehdesa den Loerah, den Schrijver, den Amil, zijn twee oppassers en de desapolitie. Deze deelden hem mede, dat zij Bapa Rahman op een tegalveld hadden ontmoet, waar hij met zijn volgelingen al tandakkende met de wapens in de hand tot den oorlog aanspoorde, terwijl zij uitdagende tot hen riepen "Kom spoedig hier de Vorst van Pelaboehan oppakken". In twee troepen trok de Wedana nu met de zooëven genoemde personen op en toen zij in de kampong Tji Reunden kwamen troffen zij daar Bapa Rahman in de voorgallerij van het huis van zijn schoonvader aan. De Wedana vroeg hem toen of hij Bapa Rahman was, waarop hij bevestigend antwoordde; op de vraag: Waarom zegt gij Ratoe Pelaboehan te zijn? antwoordde hij niet. Daarop vroeg de Wedana hem naar het geld van Saliin, dat hij aan den loerah van Klaparedja overgaf. Toen hem echter gevraagd werd mede naar binnen te gaan om bij een huiszoeking tegenwoordig te zijn, weigerde hij dat. De Wedana trok hem daarop bij zijn linkerarm naar binnen, doch binnengekomen stond Bapa Rahman op en wilde zich verzetten maar de Wedana greep dadelijk zijn kort zwaard dat in zijn buikband stak en nam hem dat, geholpen door den anderen, af. Daar de Wedana hem zijn ring, die hij aan den wijsvinger van den linkerhand had, ook wilde afnemen, werd hij kwaad en zeide, dat hij die niet wilde afgeven, zoodat die hem met geweld moest worden ontnomen. In het huis van zijn vader Bapa Asrip werden eveneens blanke wapenen gevonden, zoo ook in het huis van Bapa Oemam, een broer van Bapa Rahman, waar alleen zijn vrouw Amboe Oernan werd aangetroffen. De Wedana keerde daarop terug naar huis om de bovengenoemde personen, die ook waren opgezonden te verhooren, terwijl door de desapolitie nog andere huiszoekingen werden gedaan. Bapa Rahman, die getoond had dat men voorzichtig met hem moest wezen, werd in de district gevangenis opgesloten; de<noinclude></noinclude> t1g4q1b7vc70smy2f84mleibvivgv5o 104 112567 311804 2026-08-13T01:04:05Z Link PB 26772 /* Telah diuji baca */ 311804 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Link PB" /></noinclude><noinclude></noinclude> ld8mzx3xpedxkd1zfvx7yvpf8y1vzpg 312010 311804 2026-08-13T09:05:00Z Link PB 26772 312010 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Link PB" />{{rh|112||}}</noinclude>anderen, 11 in getal, werden, daar er geen vrees bestond voor ontvluchting en om ze zooveel mogelijk van elkander gescheiden te houden, aangehouden in de huizen van de politie-oppassers Sain en Satjapradja van den Loerah van Karangtengah en van Mas Djajadipora. s Nachts om ongeveer half vier, hoofde de Wedana een zwaar gebons en naar buiten komende zeide een oppasser hem, dat de opgevattenen (later bleken het er 8 van de 12 zijn geweest) te zamen met 14 andere familieleden amok maakten en bezig waren de gevangenis open te breken. Verschrikt wekte de Wedana zijn huisgenooten en kleedde zich; terwijl hij daarmede bezig was bracht een oppasser hem een geweer met 3 hagelpatronen en hoorde hij van buiten roepen: "De geweren gaan toch niet meer af, kom aan: geef je spoedig over en volg onzen nieuwen vorst van Pelaboehan, want nu is de tijd een nieuwe vorst aan te stellen, aangebroken. Doe je het niet dan zullen wij jou kafir varken, fijn hakken." De Wedana antwoordde niet, waarop zij luid schreeuwende "jij moet sterven, jij varken, jij moet sterven" die gesloten was, inliepen, terwijl de anderen van achter binnenkwamen. De Wedana begrijpende, dat hij tegen de opgewonden en gewapende menschen toch niets doen kon, verborg zich onder een tafel tot hij een gunstige gelegenheid zag om stil het huis uit te komen. Intusschen zochten de oproerlingen het geheele huis door en verwondden, denkende dat het de wedana was, een bediende, die pas bij den wedana in betrekking was en die zich ook verscholen had. De vrouw van den wedana en andere huisgenooten hadden zich op den zolder en onder de bedden verborgen. Spoedig echter bemerkten de oproerlingen, dat de wedana ontvlucht was en zetten zij hem na roepende: "De kafir, het varken is ontvlucht, vooruit, tot wij hem hebben". Na eenigen tijd echter verloren zij den wedana, die al vluchtende de menschen ter hulp opriep, maar niemand durfde daaraan gehoor geven en buiten komen, gelukkig uit het oog. Ziende, dat hier niemand hulp durfde verleenen, ging hij toen naar de kampong Tji Badak van de desa Sekarwangi, ook om den Controleur van Tji Tjoeroeg en den Patih te telefoneeren waar hij een kwartier over zessen aankwam. Hij telefoneerde eerst den Patih, die hem antwoordde, dat hij met den mantrie politie, den Loerah van Sekarwangi en andere politiebeambten zich naar Karangtengah moest begeven en daar de komst van den Assistent-Resident moest afwachten; daarna telefoneerde hij den Controleur van Tji Tjoeroeg, waarop hij ten antwoord kreeg, dat de Controleur, die reeds bericht had gekregen, al op weg naar Karangtengah was.<noinclude></noinclude> jx27lmavn329502vjtzohtedvb13xob 312011 312010 2026-08-13T09:05:18Z Link PB 26772 312011 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Link PB" />{{rh|122||}}</noinclude>anderen, 11 in getal, werden, daar er geen vrees bestond voor ontvluchting en om ze zooveel mogelijk van elkander gescheiden te houden, aangehouden in de huizen van de politie-oppassers Sain en Satjapradja van den Loerah van Karangtengah en van Mas Djajadipora. s Nachts om ongeveer half vier, hoofde de Wedana een zwaar gebons en naar buiten komende zeide een oppasser hem, dat de opgevattenen (later bleken het er 8 van de 12 zijn geweest) te zamen met 14 andere familieleden amok maakten en bezig waren de gevangenis open te breken. Verschrikt wekte de Wedana zijn huisgenooten en kleedde zich; terwijl hij daarmede bezig was bracht een oppasser hem een geweer met 3 hagelpatronen en hoorde hij van buiten roepen: "De geweren gaan toch niet meer af, kom aan: geef je spoedig over en volg onzen nieuwen vorst van Pelaboehan, want nu is de tijd een nieuwe vorst aan te stellen, aangebroken. Doe je het niet dan zullen wij jou kafir varken, fijn hakken." De Wedana antwoordde niet, waarop zij luid schreeuwende "jij moet sterven, jij varken, jij moet sterven" die gesloten was, inliepen, terwijl de anderen van achter binnenkwamen. De Wedana begrijpende, dat hij tegen de opgewonden en gewapende menschen toch niets doen kon, verborg zich onder een tafel tot hij een gunstige gelegenheid zag om stil het huis uit te komen. Intusschen zochten de oproerlingen het geheele huis door en verwondden, denkende dat het de wedana was, een bediende, die pas bij den wedana in betrekking was en die zich ook verscholen had. De vrouw van den wedana en andere huisgenooten hadden zich op den zolder en onder de bedden verborgen. Spoedig echter bemerkten de oproerlingen, dat de wedana ontvlucht was en zetten zij hem na roepende: "De kafir, het varken is ontvlucht, vooruit, tot wij hem hebben". Na eenigen tijd echter verloren zij den wedana, die al vluchtende de menschen ter hulp opriep, maar niemand durfde daaraan gehoor geven en buiten komen, gelukkig uit het oog. Ziende, dat hier niemand hulp durfde verleenen, ging hij toen naar de kampong Tji Badak van de desa Sekarwangi, ook om den Controleur van Tji Tjoeroeg en den Patih te telefoneeren waar hij een kwartier over zessen aankwam. Hij telefoneerde eerst den Patih, die hem antwoordde, dat hij met den mantrie politie, den Loerah van Sekarwangi en andere politiebeambten zich naar Karangtengah moest begeven en daar de komst van den Assistent-Resident moest afwachten; daarna telefoneerde hij den Controleur van Tji Tjoeroeg, waarop hij ten antwoord kreeg, dat de Controleur, die reeds bericht had gekregen, al op weg naar Karangtengah was.<noinclude></noinclude> e5nmyzqcjjy5cosvf3dq10h8y019egi 104 112568 311805 2026-08-13T01:04:14Z Link PB 26772 /* Telah diuji baca */ 311805 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Link PB" /></noinclude><noinclude></noinclude> ld8mzx3xpedxkd1zfvx7yvpf8y1vzpg 312012 311805 2026-08-13T09:06:18Z Link PB 26772 312012 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Link PB" />{{rh|||123}}</noinclude>Om 7 uur kwam de Controleur dan ook per spoor te Tji Badak aan. Toen werd de tocht naar Karangtengah, ongeveer 3 pael van Tji Badak gelegen, te voet, daar er niet dadelijk voertuigen waren te krijgen, aanvaard. Behalve de Controleur en de Wedana gingen mede de mantri politie met zijne oppassers, de Loerah van de desa Sekarwangi, verschillende desapolitiebeambten en vele gewapende desalleden, benevens twee gegageerde Europeesche Militairen en de heer P.E. van Gent, gepensioneerd ambtenaar die reeds lang te Tji Badak woont. Om 8 uur ongeveer te Karangtengah aangekomen, was daar de Tjamat van Tji Ambar met de Loerahs van de desas Nagrak en Pawenan en desapolitiebeambten en werd aan den westkant van de aloon2, op ongeveer 200 meters van ongeveer 20 opstandelingen, die zich onder de waringinboom op de aloon2 hadden verzameld en dadelijk met de ontbloote wapens in de hand begonnen te tandakken, te schelden en uit te dagen: <br />"Kom aan kafir, varken, vooruit, kom ons bevechten leg jullie geweren aan en "mikt op onze borst (daarbij hun borst ontblootende) schiet maar op: jullie "geweren gaan toch niet af, jullie kogels dringen toch niet in onze lichamen "(en op zich zelf wijzende); ik ben de Radja Pelaboehan, ik Praboe Silih Wangi, "ik Radja Djakasoendang, ik Poeroebaja, ik Arejana, ik Radja Darwati, wij willen vechten", halt gehouden om de komst van den Assistent-Resident af te wachten, daar de bende zich tot het bovengenoemde bepaalde, niemand kwaad deed en om en bij de waringinboom bleef. De Controleur had strengen last gegeven niet te vuren dan na bekomen bevel. Een poging gedaan om door iemand naar hen toe te zenden, om hen aan te spreken, hen over te halen hunnen wapens af te leggen en zich over te geven faalde Daar er van hun uitdagingen geen notitie werd genomen bedaarden zij echter langzamerhand en bepaalden zij zich tot heen en weder loopen. Om half negen kwam de Assistent-Resident, die ook een telefonisch bericht van den Controleur had ontvangen, met den Patih, den Wedana van Tji Mahi, den Jaksa, den Naib van Tji Mahi en eenige politieoppassers, waarop naarmate deze de opstandelingen naderde, de controleur met zijn gevolg van den anderen kant optrok, zoodat de bende van twee kanten werd ingesloten. Op een afstand van ongeveer 30 meter van den aloon2 werd halt gehouden, de vrij talrijke bevolking, die stand te kijken, bleek, hoewel niet genegen om te helpen, niet de minste kwade bedoeling te hebben. Ter plaatse, waar werd halt gehouden, sloten zich dadelijk enkele in de buurt wonende gewapende Europeanen, bereid om hulp te verlenen, bij den Assistent-Resident aan. Deze droeg toen den Patih op de opstandelingen te doen weten, dat een hunner ongewapen bij hem moest komen om te worden ondervraagd, met het<noinclude></noinclude> idbht4o8p2hs24kns8y936ab5cn3dbt 104 112569 311806 2026-08-13T01:04:30Z Link PB 26772 /* Telah diuji baca */ 311806 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Link PB" /></noinclude><noinclude></noinclude> ld8mzx3xpedxkd1zfvx7yvpf8y1vzpg 312013 311806 2026-08-13T09:07:39Z Link PB 26772 312013 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Link PB" />{{rh|124||}}</noinclude>gevolg dat eerst '''een''' en later nog een maar gewapend naar hem toekwam. Een hunner, Bapa Asrip, de vader van Bapa Rahman, hurkte, zooals gewoonlijk neder, de andere, die in een hoogst opgewonden toestand verkeerde bleef staan. Toen zij op het ongepaste van hun handeling, om gewapend voor te komen, werden gewezen, keerde Bapa Asrip naar de aloen2 terug en legde daar zijn bade af, de andere echter gaf te kennen, dat men met hem mocht doen wat men wilde, doch dat hij zijn wapen niet aflegde. Ondervraagd naar de reden van hun gedrag, deelden zij mede, dat een groot aantal hunner familieleden den vorigen dag door den Wedana van Tji Heuleng en den Loerah van Klapareja waren opgepakt, zonder schuldig te zijn en dat andere familieleden sedert 4 & 5 dagen uit hun dessa waren verdwenen. Hun werd daarop opgedragen naar de overigen terug te gaan en heen over te halen de wapens neer te leggen, waarna hun zaak zou worden opgezocht. Enkele oppassers hadden zich intusschen reeds onder de oproelingen gemengd, had zooveel mogelijk tot kalmte trachtende te brengen, waardoor zij ten slotte zich bereid verklaarden mede te gaan naar de nabij gelegen baleh dessa. Daar aangekomen hurkten allen neder en werden zij nogmaals gewezen op het ongepaste om gewapend te verschijnen en aangespoord om hun wapens, indien zij die en een hunner Bapa Halai ging daarop zitten. Later toen bleek, dat zich daaronder een bedok van een der oppassers bevond, verzocht de Jaksa, die eruit te zoeken, een der oppassers nam toen alle wapens op en bracht die bij den Jaksa. Bij het ter plaatse afgenomen verhoor beklaagden allen zich over de gevangenneming van Bapa Rahman en zijne volgelingen, die niets hadden misdaan, terwijl zij in het bijzonder verbitterd worden over de wijze, waarop die had plaats gehad, n.l. dat velen gebonden met karbouwentouw (tali doek) naar Karangtengah waren gebracht. Bapa Asrip deelde voorts mede, dat hij de ilmoe bezat voor het aanleggen van waterleidingen, dat hij die echter wegens zijn hoogen leeftijd had medegedeeld aan zijn beide zonen Bapa Rahman en Bapa Halai; dat die ilmoe medebracht dat de betrokken zoo nu en dan aan halucinatie lijden en zij dan niet meer weten wat zij zeggen, hetgeen ook het geval was geweest met Bapa Rahman, toen hij zich uitgaf voor Ratoe Pelaboehan, en op de vraag waarom zij, instede van de gevangenen zelf te willen bevrijden, zich niet hadden gewend tot den Assistent-Resident of den Patih antwoordden zij: "dat daarvoor geen tijd was geweest." Op de mededeeling dat zij allen ten getale van 22, waaronder ook Bapa Rahman naar Soekaboemi moesten, waar zoowel hun klacht als hetgeen zij had den misdreven zouden worden onderzocht, verzochten zij, belovende zich onderweg kalm te zullen houden, dat Bapa Asrip voor wien zij instonden, achter mocht<noinclude></noinclude> 2a5oiii88cxuit35k82hfp306808yid 104 112570 311807 2026-08-13T01:04:38Z Link PB 26772 /* Telah diuji baca */ 311807 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Link PB" /></noinclude><noinclude></noinclude> ld8mzx3xpedxkd1zfvx7yvpf8y1vzpg 312014 311807 2026-08-13T09:08:26Z Link PB 26772 312014 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Link PB" />{{rh|||125}}</noinclude>blijven, hetgeen werd toegestaan. Ongebonden werden zij daarna om half een per spoor onder gewapend geleide naar Soekaboemi vervoerd en in de gevangenis opgesloten zonder dat er iets verder gebeurde; Na afloop van het onderzoek werd de districtsgevangenis in de kawedanan geïnspecteerd. In de steenen muur van de cel waarin Bapa Rahman was opgesloten geweest had men met groote steenen een gat gerammeld groot genoeg om hem daardoor te bevrijden. In de kawedanan waren de voordeuren opengeduwd, de ruiten daarvan gebroken en een schutsel en een stoel beschadigd; op de mat in de binnengalerij was een groote bloedvlek, veroorzaakt door de verwonding van Madsai, die evenals Oeha, bediende van de heer Noordhoord Boelen (niet Schreul zooals in mijn telegram vermeld), die 's morgens ongeveer 6 uur ter hoogte van de spoorbaan op ongeveer 10 minuten afstands van de aloon2 door eenige personen, die achter hem liepen, was gewond geworden, door de dien dag te Karangtengah voor de inspectie der prostituees komende dokter Djawa werd verbonden en daarna naar Soekaboemi gezonden. Ook het kantoor was opengebroken en daaruit een golok aan een der opgevatten behoorende genomen. Daar de Wedana van Tji Heulang voor het onderzoek mede werd genomen naar Soekaboemi, werd den Wedana van Tji Mahi en van Tji Tjoeroeg, welke laatste om half twaalf na afloop van het onderzoek, toen de Jaksa bezig was de betrokkenen een voor een af te vragen welk wapen hen had toebehoord, ook ter plaatse was verschenen, opgedragen voorloopig voor de goede orde te zorgen. Te Soekaboemi teruggekeerd bezocht de Assistent-Resident de gevangenis en bekende bij nadere ondervraging Astoeha, dien nacht met nog 3 andere personen, wier namen hij niet kende de kawedanan te zijn binnen gedrongen en iemand (Madsai) te hebben aangevallen. Een zekere Palan, bediende van den Wedana van Tji Heulang, die zich bij den aanval op de kawedanan achter een kast in de binnengalerij had verscholen, wees Bapa Rahman, Bapa Halai, Bapa Rasnaja en Bapa Astoeha aan als de personen die de kawedanan binnengedrongen waren. Madsai en Oeha, die reeds in het hospitaal waren opgenomen zeiden de personen, die hen gewond hadden, niet te zullen herkennen. Den volgenden morgen deelde Astoeha mede dat Bapa Rahman zich voor Ratoe Pelaboehan had uitgegeven en noemde hij dezen, Raip alias Hamid en Tangga als de drie personen die met hem de kawedanan binnen waren gedrongen. Waren die menschen dien morgen in de gevangenis nog vrij opgewonden, toen ik daar 's middags kwam, waren zij zoo goed als geheel gekalmeerd, doch op de gedane vragen gaven zij niet veel inlichtingen, zooals gewoonlijk in de eerste<noinclude></noinclude> k8exxdppp5yw55ykttgekhnw27zaytv 104 112571 311809 2026-08-13T01:04:53Z Link PB 26772 /* Telah diuji baca */ 311809 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Link PB" /></noinclude><noinclude></noinclude> ld8mzx3xpedxkd1zfvx7yvpf8y1vzpg 312015 311809 2026-08-13T09:09:08Z Link PB 26772 312015 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Link PB" />{{rh|126||}}</noinclude>dagen, later zal dit wel veranderen, beweerden sommigen van niets af te weten en te hebben medegedaan, omdat zij familie waren, anderen zeiden uit vrees te hebben medegedaan en Bapa Rahman ontkende zelfs als Ratoe Pelaboehan te hebben willen optreden, terwijl ook ik op de vraag waarom zij niet waren komen klagen inplaats van hun eigen rechter te willen zijn, ten antwoord kreeg "daar hadden wij geen tijd voor", alleen Astoeha gaf nog meerdere inlichtingen. De zaak wordt nu verder onderzocht. Dat dit op zichzelf onbeteekenende opstootje teen hoogst betreurenswaardige gevolgen heeft gehad, daar menschen in dien toestand van opwinding geheel en al verblind, tot alles in staat zijn en voor niets terug deinzen, is enkel alleen te wijten aan de hoogst bedaarde, kalme en oordeelkundige wijze waarop door het Europeesch bestuur in deze is opgetreden.<noinclude></noinclude> p4pcdyq82xm73u4d42lyg5sj9xy2rtu 104 112572 311810 2026-08-13T01:05:08Z Link PB 26772 /* Telah diuji baca */ 311810 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Link PB" /></noinclude><noinclude></noinclude> ld8mzx3xpedxkd1zfvx7yvpf8y1vzpg 312016 311810 2026-08-13T09:10:10Z Link PB 26772 312016 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Link PB" />{{rh|||127}} ''11. Peristiwa Albert Dietz''<ref>Afschrift</ref></noinclude> Dietz woon thans ruim 3 jaran in desa Bergaskidoel gehucht Kenangkan in het district Oengaran, afdeeling Salatiga. In genoemde desa heeft hij een complex van bamboehuizen staan op een stuk grond ter oppervlakte van ± 4 bouws en omheind met een bamboepagger. De Inlanders in den omtrek noemen dit de kraton van Goesti Mohamad, onder welken naam Dietz aldaar bekend staat. De zg. kratonbewoners bestaan uit 65 mannelijke personen benevens hunne vrouwen en kinderen. Al deze lieden zijn afkomstig van Djocjakarta en aanhangers van Goesti Mohamad. Onder deze lieden bevinden zich de personen van: 1. Raden Poerwosepoetro, 2 R. Ngalimoestolo, 3. R. Kartodipoero en 4. R.M. Poerwosentono, zijne vertrouwenlingen, die hem met hart en ziel aanhangen. De reeds genoemde personen, alsook een zeer bejaarde vrouw, genaamd Bok Koeno zijn allen uitgewekenen van de kraton te Djocja. Deze zouden kunnen getuigen dat G.M. werkelijk de rechtmatige troonopvolger is van wijlen Mangkoeboewono V. Bok Koeno zoude Dietz'min geweest zijn. Beweerd wordt, dat G.M. (Dietz) de zoon is van Kangdjeng Ratoe Kedaton wettige vrouw van Mangkoeboewono V. Ongeveer 37 jaren geleden zou genoemde Sultane met haar zoontje (G.M.) door haar gemaal naar Menado zijn verbannen. De reden van hare verbanning wist men ons niet te vertellen. Echter vond men het zeer vreemd, dat na de dood van Mangkoeboewono V, diens broeder den troon besteeg en niet de zoon G.M. Heroe Tjokro, die toen nog in leven was (dit wordt althans beweerd) en het kind op zich zelf met de verbanning zijner moeder niets te maken heeft. Te Menado zou een zekere Dietz (gepensioneerd) Officier van Gezondheid) zich zijn lot hebben aangetrokken en zich met zijn opvoeding hebben belast en hem op zijn 15de jaar van Regeeringswege den titel van Pangeran Soerjo Ngalojo (Soering Nagolog) zijn verleend. Hij bezocht de Europeesche school onder den naam Dietz. Op kosten van zijn beschermer zoude hij naar Nederland zijn gezonden en achtereenvolgens naar Belgie, Duitschtand en Mekka en zulks in het belang van zijn opvoeding, waaraan f 47.000.— zoude zijn besteed. G.M. zoude thans 9 jaren op Java terug zijn en al deze jaren pogingen in het werk hebben gesteld om zijn indentiteit te bewijzen. Daar hij geen materieele bewijzen bezit tracht hij nu langs een anderen weg<noinclude><references /></noinclude> 4hn4qz5271zndhzb2r6wxp1tkax3udy 104 112573 311811 2026-08-13T01:05:16Z Link PB 26772 /* Telah diuji baca */ 311811 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Link PB" /></noinclude><noinclude></noinclude> ld8mzx3xpedxkd1zfvx7yvpf8y1vzpg 312017 311811 2026-08-13T09:10:59Z Link PB 26772 312017 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Link PB" />{{rh|128||}}</noinclude>zijn doel te bereiken. Daartoe heeft hij in het Djokjasche de familieleden en vrienden van wijlen zijn moeder (nu reeds 3 jaren geleden te Menado overleden) opgezocht van welke personen er verscheidene zijn, die hem geloofden en zijne partij kozen. Waaraan hij dit succes te danken heeft is niet kunnen blijken. Thans zou G.M. zijn aanhangers hebben in nagenoeg geheel Midden-Java. G.M. zoude in de stellige overtuiging verkeeren, dat hij nog eenmaal den Djocjaschen troon zal bestijgen en zelfs verwachten, dat de Regeering in verband met het hem aangedane onrecht een nader onderzoek zal doen instellen. G.M. is overtuigd dat de Nederlandsche Regeering (welke hij een rechtvaardige Regeering noemt) sinds lang met het onderzoek bezig is. Tot deze conclusie is hij gekomen, doordien R. Ngalimoestolo, R. Kartodipoero en R.M. Poerwosentono (in dit rapport reeds genoemd) op den 16den Augustus jl. voor het Residentie Gerecht te Oengaran zijn opgeroepen geweest, alwaar zij in deze kwestie onder eede verklaringen moesten afleggen. G.M. zaakgelastigde in deze kwestie is een zekere Dijkstra, wonende te Sompok. Als zijne meening zoude Dietz hebben te kennen gegeven, dat de a.s. komst van H.M. de Koningin een gunstige gelegenheid is om zijne rechten bij Haar te bepleiten en verder dat, zoo hij niet langs gerechtelijken weg zijn doel te kunnen bereiken, zijne aanhangers er wel voor zullen zorgen, dat hij toch op den troon komt. Verder is niet kunnen blijken, dat hij djimats verstrekt. Wel geeft hij aan zieken, die er om vragen, medicijnen, welke bestaan uit water, somwijlen ook met bloemen en wierook vermengd. Dit noemt hij geen bedrog, daar hij in genezingen middels suggestie gelooft. Voor dergelijke hulp vergt hij geen betaling. Veelal geschiedt het echter, dat door hem genezen personen uit erkentelijkheid hem met het een of ander bedenken. G.M. handelt in polowidjo en doet aan kleine landbouw. Hij zoude slechts 15 bouws sawah hebben, echter huurt hij ook gronden, welke hij door de respectievelijke eigenaren laat bebouwen en hij van den oogst (ingevolge onderlinge overeenkomst) de helft krijgt. De huur van een bouw sawahgrond onder zulke voorwaarden bedraagt ± 20 gulden. Zijn zg. kratonbewoners leven eveneens van den landbouw en bewerken de gronden van G.M. voor welke werkzaamheden zij de helft van de oogst der door hen bebouwde gronden ontvangen. Betaling genieten zij niet. Zij hebben vrije huisvestingen en voeding. G.M. is bij de bewoners van de omliggende desa 's gevreesd en niet bemind en wel omdat G.M. buiten zijne z.g. kraton geen omgang met de desabevolking heeft, daarentegen wel veel bezoek van Djocja en Solo ontvangt.<noinclude></noinclude> krx7n1qqyvfyo3eyuwqgqnem6bddaja 104 112574 311812 2026-08-13T01:05:25Z Link PB 26772 /* Telah diuji baca */ 311812 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Link PB" /></noinclude><noinclude></noinclude> ld8mzx3xpedxkd1zfvx7yvpf8y1vzpg 312018 311812 2026-08-13T09:11:40Z Link PB 26772 312018 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Link PB" />{{rh|||129}}</noinclude>G.M. noemt de bevolking van Bergas-kidoel en omliggende desa 's dieven en boosdoeners. Hij is bij geen enkele vereeniging aangesloten. De S.I. echter kan hij niet dulden. De jongste vrouw van Dietz moet volgens zijn verklaring een dochter zijn van den fiscaal Soenario te Djocja. Behalve deze moet hij nog 7 andere vrouwen hebben. Echter moet hij tot dusver kinderloos zijn gebleven. G.M. komt dikwijls te Semarang voor handelszaken en logeert hij dan bij H.C.A. Cervais in Gang O'Herne. Met Oen Sang Kan, die hier te Plampitan woont, heeft hij handelsrelatie's. Oen Sang Kan vertoeft thans te Djocja (kpg. Toegoe). Hij is aannemer en aldaar momenteel werkzaam bij de waterleiding in het sultanaat.<noinclude></noinclude> gt1twtsxg2o5v1wqdsolru5fwzlctni 104 112575 311813 2026-08-13T01:05:34Z Link PB 26772 /* Telah diuji baca */ 311813 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Link PB" /></noinclude><noinclude></noinclude> ld8mzx3xpedxkd1zfvx7yvpf8y1vzpg 312019 311813 2026-08-13T09:12:48Z Link PB 26772 312019 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Link PB" />{{rh|130||}} ''11a. Asisten-Residen Salatiga (L. Thomas) kepada Residen Semarang (P.W.K. Kern), 3 Agustus 1917.''¹</noinclude> Uw schrijven van 14 Juni j.l. No. 282/68-G. Hoewel ik de verblijfplaats van bedoelden Albert Dietz, zich noemende Goesti Mohamad Heroetjokro dan wel Hadji Mohamad Ngoesman, in het gehucht Kenangkan der desa Bergaskidoel onderdistrict Lemahbang district Oengaran niet zelf heb bezocht overeenkomstig de in Uwen bovenaangehaalden brief vervatte opdracht, op zijne gangen op eene niet in het oog loopende wijze doordde politie te doen nagaan en ik derhalve UHoogEdelGestrenge omtrent zijne persoonlijkheid niet uit eigen aanschouwing zou kunnen inlichten, heb ik toch na bespreking met den Regent en den Wedana van Oengaran de overtuiging gekregen, dat hij op de inlanders van deze streek geen invloed heeft. Wel kwamen en komen nog steeds vrij vele Inlanders uit andere gewesten naar hem toe, om zijn zegen af te smeken of genezing bij hem te zoeken, zooals moge blijken uit bijgaande copijlijk aangeboden rapporten van den Wedono van Oengaran van 25 Januari jl. No. 301/68 en van den Assistent Wedono van Lemahbang van 13 Juli jl. No. 692/27. Van al deze hem opzoekende personen krijgt hij al naar hun vermogen geldelijke bedragen. Ook heeft hij sawahs en tegalans er beplanting ingehuurd en wel: {| class="wikitable" style="background:transparent; border:none;" |- | in de desa Bergaskidoel || — || 10 bouws 128 R.R. voor f100. |- | in de desa Randoegoenting district Lemahbang || — || 133 bouws 303 R.R. voor f269. |- | in de desa Djatidjadjar district Oengaran || — || 3 bouws 3 R.R. voor f 75. |- | in de desa Diwak || — || 3 bouws 260 R.R. voor f 55. |- | colspan="3" style="border-top:1px solid black;" | |- | || || 150 bouws 194 R.R. voor f490. |} Aangezien die huur heeft plaats gehad zonder dat grondhuuracten zijn verleden, zou hij te dier zake strafrechterlijk vervolgd kunnen worden, indien mocht vaststaan, dat hij een Europeaan is en geen Inlander. Met het oog op de omstandigheid, dat Dietz zich reeds sedert jaren als een min of meer staatsgevaarlijke persoon heeft doen kennen, heb ik gemeend bij mijne hiernevens in afschrift aangeboden brieven van heden nummer dezes omtrent hem nadere inlichtingen van mijne ambtgenooten van Mataram en Magetan te moeten inwinnen, om zoo het te zijner tijd noodig mocht blijken UHoogEdelGestrenge in overweging te geven de toepassing van artikel 47 van het Regeeringsreglement op hem uit te lokken.<noinclude><references /> ¹ No 62 Geheim/Afschrift</noinclude> 5053erqrwh1z6wyejnhu8qhhqjyy0it 104 112576 311814 2026-08-13T01:05:55Z Link PB 26772 /* Telah diuji baca */ 311814 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Link PB" /></noinclude><noinclude></noinclude> ld8mzx3xpedxkd1zfvx7yvpf8y1vzpg 312020 311814 2026-08-13T09:13:38Z Link PB 26772 312020 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Link PB" />{{rh|||131}}</noinclude>Berhoeboeng dengan saja poenja rapport soerat tt 15 boelan ini No. 53/6, maka saja atoer bertahoe bahoea Mohamad Heroe Tjokro berdirikan roemah dalem karas jang soedah dibelinja terseboet soerat rapport diatas. Menoeroet rapportnja loerah Bergaskidoel moelai kemaren hari Senen tt 14 boelan ini ada ± 200 orang datang dari Djokja sama toeloeng mengerdjakan roemah Heroe Tjokro itoe dan marika itoe semoea dapet makan jang mana Heroe Tjokro potong seekor lemboe djantan menoeroet pasnja asal pembelian dari Bojolali. Orang-orang jang sama dateng itoe sama membawa perkakas patjoel dan bendo serta perkakas toekang kajoe. Wektoe sama bekerdja ada djoega jang pindjem patjoel dari orang desa, dan ada djoega orang desa jang bekerdja koeli di sitoe dengan dapat opah seorangnja f 0.20 sehari. Ini hari Slasa tt. 15 ada datang lagi orang-orang dari Djokja dan Poerwodadi Grobogan ± 50 orang marika sama aken toeloeng membantoe bekerdja pembikinan itoe djoega. Loerah menerangkan jang dia soedah tanjak sendiri pada Heroe Tjokro hal pembikinnja roemah itoe. Maka Heroe Tjokro mendjawab jang roemah itoe dibikin "Keraton" adapoen roemah2 jang sekarang baroe di berdirikan itoe jang sebelah lor nama "Regol" jang sebelah kidoel "Paseban" atau "Sripenganti" ini semoea dipinggir djalan besar. Sebelah wetan regol dan sripenganti ada tjalon batoeran 2 roemah, dan diwetannja lagi ada batoeran jang akan diberdirikan seboeah roemah dinamakan keraton seperti gambar schets dengan ini. Atas pertanjaan loerah maka Heroe Tjokro mendjawab, bahoea itoe "keraton" tiada akan ditempati seteroesnja, tetapi tjoema akan dibuat petilasan (bekas sahadja) nanti kalau soedah dateng wektoenja jang baik ditinggalken dan Heroe Tjokro berpindah dari sitoe djadi Radja di Djokjakarta. Adapoen itoe keraton jang diberi nama Keraton Toek Poeser akan ditempati bininja jang sekarang ini. Sebab djika Heroe Tjokro soedah pindah dan djadi Radja di Djokjakarta mesti kawin lagi dengan garwo padmi jang memang haroes djadi Kangdjeng Ratoe sedang bininja jang sekarang ini hanja garwa selir belaka. Oleh karena katrangan diatas ini menerangkan bahwa Heroe Tjokro soedah terlepas lidahnja mengatakan djika ia aken djadi Radja bertachta di Djokjakarta dan sekarang ini djoega ia membikin roemah2 di dk Kerrangkan dekatnja Toek Poeser itoe "Keraton" dengan membangoen roemah jang dikatakan "regol".<noinclude></noinclude> 5ptqfcglzgoe2p3m2av1mjoeryie42s 104 112577 311815 2026-08-13T01:06:08Z Link PB 26772 /* Telah diuji baca */ 311815 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Link PB" /></noinclude><noinclude></noinclude> ld8mzx3xpedxkd1zfvx7yvpf8y1vzpg 312021 311815 2026-08-13T09:14:39Z Link PB 26772 312021 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Link PB" />{{rh|132||}}</noinclude>dan "paseban" atau "sripenganti" jang nama itoe menjamai dengan keadaan nama roemah di keraton Djawa Djoekja dan Solo. Maka pengakoeannja jang demikian itoe tadi membikin selempang atas pendjagaan politie, soedah kenjatahan orang-orang dari Djokja roepanya menaroek kepertjajaan. Meskipoen prihal Heroe Tjokro ini soedah ada rapportnja wektoe di Semarang dan sampe sekarang di Kenangkan ini, dengan didjaga dan dirawati oleh politie jaitoe dia ada melakoekan penipoean pada orang2 jang bodo dan pertjaja kepadanja tjoma sadja dari wektoe itoe ada di Semarang sampe adanja disini, beloem terdapat soeatoe alasan jang sah boeat menoentoet di moeka pengadilan. lantaran goeroe2nja Heroe Tjokro soedah sengadja bisa djaga dirinja dari hal ichwalnja jang tiada tersangkoet pelanggaran perentah Negri. Akan tetapi Heroe Tjokro itoe menoeroet pendapatan saja dia bersalah djoega mengakoe dengan peke gelaran jang boekan mestinja, seperti dia mengakoe Goesti Mohamad Poetra Kasoeltanan Djokjakarta, djadi ia menjeboet dirinja seorang bangsawang Djawa bergelar Pangeran pada hal chabarnja Goesti Mohamad soedah marhoem di Menado dan ada pengakoean djoega dia Toean Albert Dietz bangsa Belanda. Djikalau dia sasoenggoehnja boekan bangsa Belanda, jalah bersalah djoega pake gelaran Belanda, boekan mestinja demikian djoega dia mengakoe poenja nama Tjina dan Hadji. Atas timbangan saja, tjoekoeplah hal itoe diboeat alesan menoentoet dia di moeka pengadilan. Kemoedian menoenggoe poetoesan Pembesar Negri adanja.<noinclude></noinclude> c6k8nsvzj99m7g71cmddutl47jx1nse 104 112578 311816 2026-08-13T01:06:17Z Link PB 26772 /* Telah diuji baca */ 311816 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Link PB" /></noinclude><noinclude></noinclude> ld8mzx3xpedxkd1zfvx7yvpf8y1vzpg 312022 311816 2026-08-13T09:16:06Z Link PB 26772 312022 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Link PB" />{{rh|||133}}</noinclude>''11c. Asisten Wedana Lemahbang (Partitokoesoemo) kepada Wedana Ungaran (Tjokrodiningrat), 16 Januari 1918.'''<ref>No. 58527/Afschrift</ref> Atoer bertaoe, bahoea boewat menjelidiki lakoe2nja Mohamad Heroe Tjokro soedah saja tjoba orang dalem onderdistrict Lemahbang selakoe djalanja spion, akan tetapi tiada bisa berhasil pendoegaan saja lantaran dari koerang biasanja orang itoe dari sebab batinnja takoet atau memang dari pinternja Mohamad Heroe Tjokro boewat djaga dirinja. Maka lantas saja berdaja oepaja lain lagi jaitoe mendeketi dan mengenal baik2 pada orang nama Mangoenwardojo dk. Siroto desa Pagersari jang ini orang kerepkali dateng di roemahnja Heroe Tjokro. Satelah saja timbang sampe baik boewat saja menanjak apa2 jang perloe. Maka pada ini hari Rebo tanggal 16 saja panggil Mangoenwardojo itoe di Assistenan jang waktoe itoe djoega sengadja saja soedah sedia doedoekan dengan Mas Soetoprawiro mantri O.R. Karangdjati dan agent politie Soedarman, sebagaimana orang katemoean sahadja tiada oeroes perkara dienst. Demikianlah srenta Mangoenwardojo dateng laloe saja silahkan doedoek dan saja adjak bertjakep-tjakep bersama mantri Karangdjati dan agent politie Soedarman terseboet. Kemoedian laloe saja moelai tanjak dari sedikit2 halnja Heroe Tjokro maka kentara dengan seneng Mangoenwardojo mendjawab masing2 jang saja tanjakan kepadanja. Achirnja lantas saja minta katrangan dari hal ilmoe2 atau lainnja jang dia dapet peladjaran dari Heroe Tjokro itoe. Maka Mangoenwardojo poen soeka djoega menerangkan ilmoe amalan batjaan jang dia dapet dari Heroe Tjokro koetika mengadjarken dengan di "Wisik" (basa Arab), maksoed dan faedahnja ilmoe itoe diterangkan: barang siapa soedah mempoenjai ilmoe itoe nistjaja djaoehlah daripada dihinggapi atau daripada ganggoen Djin dan Setan. Adapoen Wisikan ilmoe tadi menoeroet tjeritanja Mangoenwardojo jang di denger djoega oleh mantri O.R. Karangdjati dan agent politie Soedarman saja toelisi sebagaimana dibawah ini. "Allah moeroeh Rasoelloelah tjoeroeg tjahjo ing drat oellah woes toetoek tjahjani Allah jo ingsoen roh solapi ati sanoebari doenoenge ono ing djantoeng keratonne kangdjeng Nabi Adam oeripe noekat gaib. Hati maknawei doenoenge ono ing rempeloe keratonne Baboe. Hawa oeripe lintang djauhar awal. Marifat bang singer keratonne Goesti Allah oeripe noefatoel gaib. Marifat kang kiwo keratonne Goesti Rasoel, oeripe roh idlapi Hintil2 keratonne kangdjeng Nabi Moehammad, oeripe lah to joenisasi. Ambekan keraton ingsoen oeripe ihjanabitah."<noinclude> <references /></noinclude> fbehlym03l9tbk80rfo6uhm8c1kij2z 104 112579 311817 2026-08-13T01:06:28Z Link PB 26772 /* Telah diuji baca */ 311817 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Link PB" /></noinclude><noinclude></noinclude> ld8mzx3xpedxkd1zfvx7yvpf8y1vzpg 312023 311817 2026-08-13T09:17:15Z Link PB 26772 312023 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Link PB" />{{rh|134||}}</noinclude>Maka saja menanjak pada Mangoenwardojo apa dia dapet adjaran ilmoe ini dengan membri isarat roepa barang dan wang2. Di djawabnja tiada. Aken tetapi pekabaran di loear pake membajar wang saorangnja f 5.85. Di blakang djika ada samboengannja hal ini sigra saja atoer rapport lagi. Boeat sateroesnja tersilah padoeka adanja.<noinclude></noinclude> bri0lya52otkwsksuk6451zre3vtt6l 104 112580 311818 2026-08-13T01:06:36Z Link PB 26772 /* Telah diuji baca */ 311818 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Link PB" /></noinclude><noinclude></noinclude> ld8mzx3xpedxkd1zfvx7yvpf8y1vzpg 312024 311818 2026-08-13T09:19:48Z Link PB 26772 312024 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Link PB" />{{rh|||135}} ''11d. Asisten Wedana Lemahbang (Pratiktokoesoemo) kepada Wedana Distrik Ungaran (Tjokrodiningrat), 18 Januari 1918.''¹</noinclude>Atoer bertahoe ini hari saja oeroes kajoe-kajoe dan lain-lainnja jang terbawak di roemahnja Heroetjoekro goena perkakas berdirikan roemah, pendapatan sebagian dibawah ini: 2 poehoen doeren poenjaknja Soetodikromo loerah desa Samben Bawen (Ambarawa) dibeli oleh Heroetjokro (ini menoeroet pengakoeannja loerah Samben sendiri dengan harga f 15,—). Jang oesoeng dari Samben sampei tempatnja Heroetjokro djoega orang-orang desa Samben. 1 djalan diberinja oepah f 0.075. 300 bamboe apoes poenjaknja Hardjodiwirjo desa Samben dibeli oleh Heroetjokro f 12. Jang oesoeng orang desa Samben, saben 50 bamboe diberinja oepah f 0.50. 300 bamboe apoes poentjaknja Wirodikromo bekel dongkol dk. Kenangkan dibelinja f 60. 1 roemahnja Kasaniman modin dongkol doekoeh Kenangkan, dibelinja dengan f 20,— djoega boeat goenanja roemah baroe itoe. Ini sekarang baroe diambil gentengnja boeat roemah jang berdirikan baroe itoe. 2 poehoen doeren poenjaknja Kasaniman terseboet dibelinja dengan harga f 10,— dan sekarang Kasaniman toeroet koempoel dengan Heroetjokro. 1 pohon doeren poenjaknja Kromo blantik dk. Doeren desa Djatidjadjar dibeli oleh Heroetjokro dengan harga f 14,— 10000 genteng poenjaknja Karjosemito dk. Kenangkan dibelinja f 10,— 10000 genteng dari Singodikromo dk. Gandekan desa Merakmati Bawen (Ambarawa a f 10,— (tiap2 1000). Dioesoeng dengan koeda gendong dari Gandekan djoega. 160 oempak batoe dari pembawaknja orang Djokja nama Djotaroeno.<noinclude></noinclude> olj7xlghds83q5fek4kjs2kwhnt491y 104 112581 311819 2026-08-13T01:06:44Z Link PB 26772 /* Telah diuji baca */ 311819 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Link PB" /></noinclude><noinclude></noinclude> ld8mzx3xpedxkd1zfvx7yvpf8y1vzpg 312026 311819 2026-08-13T09:20:43Z Link PB 26772 312026 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Link PB" />{{rh|136||}}</noinclude>''11e. Asisten Residen Salatiga (L. Thomas) kepada Residen Semarang (P.W.K. Kern), 19 Januari 1918.''<ref>No. 23/Geheim/Afschrift.</ref> Met terugzicht op mijn schrijven van laatstelijk 9 November 1917 No. 110 geheim, heb ik de eer UHEDGestr. beleefd mede te deelen, dat op den 14 den, 15den en 16den dezer de beruchte Albert Dietz is bezocht geworden door 255 personen uit het Ambarawasche en het Grobogansche, zoomede uit de Residenties Soerakarta, Djokjakarta en Kedoe volgens de hiernevens in afschrift aangeboden, door den Assistent Wedono van Lemahbang naar de hem door den Loerah van de desa Bergaskidoel, district Oengaran, verstrekte gegevens opgemaakte specificatie. Dietz heeft genoemde loerah gezegd dat hij de erven van Inlanders Mertosentiko en Doelwahab in het gehucht Kenangkan van zijne desa alwaar hij zooals UHEDGestr. bekend is woont, heeft aangekocht, om daarom een huis en een kraton te bouwen. Als de kraton gereed zou zijn dacht hij weder naar Djokja te verhuizen en zou hij zijn tegenwoordige "Selir" met haar kan hij wegens hare mindere afkomst dan de zijne niet huwen als wanneer zij dan Ratoe zou worden—de kraton laten betrekken. Nu zouden al die menschen gekomen zijn om de eerste steenlegging van de kraton bij te wonen. Inderdaad is Dietz bezig aan den grooten postweg een huis te bouwen, waarnaast dan de kraton zou verrijzen, zijnde het thans door hem geoccupeerde huis eene gehuurde woning. Naar aanleiding van een en ander heb ik den Officier van Justitie te Uwent den 16den dezer telegrafisch om instructie gevraagd, van welk telegram bijgaand een afschrift zal worden aangetroffen, waarop ik diens mede hierbij copylijk overgelegd schrijven van 17 dezer No. 166/195 geheim in antwoord ontving. Ter bekorting naar die bescheiden verwijzende, moge te Uwer kennis gebracht worden, dat de President van den landraad alhier tevens plaatsvervangend Landrechter—den nieuwe Landrechter is nog niet gekomen—mijne zienswijze volkomen deelt, dat het geene aanbeveling verdient om tegen hem eene vervolging in te stellen op grond van de artikelen 507 en 229 van het Wetboek van strafrecht. Krachtens eerstgenoemde artikel toch kan hem slechts eene geldboete worden opgelegd en wel tot geen hooger bedrag dan ƒ 150.— welke betrekkelijk geringe som door zijne vele volgelingen gemakkelijk zal kunnen worden opgebracht, terwijl het bewijs van eene onrechtmatig gevoerde staatsie als bedoeld in het laatstgemelde artikel, bezwaarlijk in deze kan worden geleverd.<noinclude></noinclude> 48h6c4tstejkzo398tw4a80rhmkxbfp 104 112582 311820 2026-08-13T01:06:53Z Link PB 26772 /* Telah diuji baca */ 311820 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Link PB" /></noinclude><noinclude></noinclude> ld8mzx3xpedxkd1zfvx7yvpf8y1vzpg 312027 311820 2026-08-13T09:21:46Z Link PB 26772 312027 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Link PB" />{{rh|||137}}</noinclude>Thans zijn al de opgekomen volgelingen van Dietz weer naar huis teruggekeerd. Bij mijn geheimen brief van heden No. 21 heb ik mijne ambtgenooten van Djokja, Magelang, Klaten, Solo, Grobogan en Semarang onder toezending van het betrekkelijke uittreksel uit de bovenbedoelde specificatie verzocht ten spoedigste de daarin vermelde lieden te doen verhooren en mij het resultaat daarvan te willen mededeelen. Het kwam mij geraden voor de uit deze afdeeling afkomstige personen eerst later te ondervragen, om Dietz niet in de gelegenheid te stellen zijne veraf wonende volgelingen te waarschuwen. Intusschen zijn enkele spionnen afgezonden om te weten te komen wat er in werkelijkheid op de bijeenkomsten verhandeld is geworden. Het wil mij zeer urgent toeschijnen, dat er een justitieel onderzoek wordt ingesteld naar de afkomst van Dietz en zij het mij mitsdien vergund UHEdGestr. in overweging te geven den Officier van Justitie te Uwent uit te noodigen daartoe het noodige te verrichten. In iedere ware uit te maken of hij als Europeaan dan wel als Inlander moet worden aangemerkt in geval er eene strafvervolging tegen hem moet worden ingesteld. De mogelijkheid toch is niet uitgesloten, dat hij eene agressieve houding tegen het gezag gaat aannemen. Dat de toeloop naar hem verminderen zal mag immers redelijkerwijze niet aangenomen worden, eerder is eene groote toename daarvan te verwachten. Met het oog op het groote aantal zijner uit de Vorstenlanden afkomstige volgelingen en in verband met zijne gepretendeerde afstaming uit het Djokjasche hof — hij beweert de zoon te zijn van den omstreeks 1865 naar Makasser verbannen Djokjaschen prins Alid Diepo Negoro en diens wettige echtgenoote Sekar Kedaton — heb ik wel den indruk gekregen alsof zijne gestie gericht is tegen het Sultanaat van Djokja, waarom het wellicht niet van belang ontbloot is den Resident van Djokja met het vorengaande in kennis te stellen. Ik beschouw Dietz als een gevaarlijk individu. Zijne daden zijn wel doordacht en ik acht hem dan ook sluw genoeg, om te zorgen steeds door de mazen der wet te kruipen. Het is daarom dat ik behoudens Uw beter oordeel en hoewel zelf een groote tegenstander der zoogenaamde exorbitante rechten, UHEdGestr. zou willen voorstellen de toepassing van artikel 47 van het Regeeringsreglement op Dietz uit te lokken. Alleszins bestaan naar mijne opvatting daarvoor termen. Hij heeft zich al immers jaren lang — en dat in verschillende streken — zoodanig geroerd zonder dat politie en justitie vat op hem konden krijgen. En thans hebben zich deze te staven feiten voorgedaan. Vooreerst mijne vermaning van eenige maanden geleden in bij zijn van den Regent van Semarang en den Controleur van Ambarawa om zich rustig te houden. Desniettegenstaande heeft hij voortdurend verschillende lieden uit allerlei streken bij zich ontvangen. En dan de<noinclude></noinclude> f42nucmn7ucetrqzilnit5lla78f3xm 104 112583 311821 2026-08-13T01:07:01Z Link PB 26772 /* Telah diuji baca */ 311821 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Link PB" /></noinclude><noinclude></noinclude> ld8mzx3xpedxkd1zfvx7yvpf8y1vzpg 312028 311821 2026-08-13T09:22:29Z Link PB 26772 312028 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Link PB" />{{rh|138||}}</noinclude>bovenomschreven heiliging van de kraton in wording, waarbij vooral niet uit het oog mag worden verloren, dat waar hij in staat is gebleken om 255 Inlanders uit verschillende streken om zich heen te vereenigen, men veilig mag aannemen, dat hij dit aantal tot boven de 1000 zou kunnen opvoeren en dat zulk eene groote menigte van gewillige volgelingen gemakkelijk genoeg tot allerlei excessen kan worden gebracht.<noinclude></noinclude> 9epnd9tfwbr21kpooi1kjac1958hxz3 104 112584 311822 2026-08-13T01:08:14Z Link PB 26772 /* Telah diuji baca */ 311822 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Link PB" /></noinclude><noinclude></noinclude> ld8mzx3xpedxkd1zfvx7yvpf8y1vzpg 311886 311822 2026-08-13T01:37:46Z Link PB 26772 311886 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Link PB" /> {{rh|||39}} 4 i. Wakil dari Perseroan Eksploatasi Tanah Pamoenoekan dan Ciasem di Subang (Hierneiss) kepada Residen Batavia (H. Rijfsnijder), 21 Juli 1913.</noinclude>In beleefd antwoord op missive No. 13927/4 ddo. 18 Juli jl. heb ik de eer UHoogEdelGestr. mede te deelen, dat voor aanvang der ditjarige campagne door mij instructie is gegeven aan den betreffenden Administrateur van Pamanoekan en Tjiasem om vooral ook door zijn onderhebbend personeel er stipt op te doen toezien, dat geene andere dan behoorlijke maten voor opmetingen gebruikt zouden worden. De Onder-Administrateur van het district "Tjiherang" (Soebang) is intusschen op 1 Juli jl. uit den dienst der maatschappij ontslagen. Verder is het gebruiken van een verschillende maat voor oppervlak och proefveldje, naar ik ingelicht ben, van de andere zijde op de koempoelans nadrukkelijk ontkend, behoudens in één geval, waarin onmiddellijk restitutie is toegezegd en gegeven. Opzettelijke benadeeling van den Inlander geloof ik dan ook niet als door den heer Controleur van Soebang wordt aangenomen. Desniettemin heb ik een onderhoud met den Heer Controleur van Soebang op 18 Juli jl. mij bereid verklaard om in die gevallen, waar ZEdGestr. persoonlijk de overtuiging heeft dat de Inlanders door onjuiste meting schade hebben geleden, die schade te restitueeren op het door ZEdGestr. daarvoor te stellen bedrag in natura of geld, en ik heb verder een 500 tal geijkte maatstokken van één R.V. besteld ten einde in het vervolg dergelijke mogelijkheden te voorkomen. Ik heb den heer Controleur er evenwel op moeten wijzen dat n.m.m. het zeer vér strekkende nadeelige gevolgen zou kunnen hebben indien de schadevergoeding tot een premie op eed en leugen zou worden en dat ik daarom de restitutie liever niet geef dan op een bepaaldelijk daartoe door het Bestuur uitgesproken wensch. De zaak is voor mij zeer moeilijk te beslissen: tegenover de ééne uitspraak staat de andere, doch ik accepteer in deze aangelegenheid de beslissing van den Heer Controleur van Soebang, omdat ook niet het geringste deel van een schijn mag overblijven als zoude de Landeigenaresse zich willen bevoordeelen op eene onrechtmatige wijze. De praktijk van het meten, de moeilijkheden van een scherpe contrôle daarop zijn UHoogEdelGestr. bekend en ik behoef daarop niet te wijzen. Ik verzoek UHoogEdelGestr. den naam van de betreffenden Europeesche taxateurs aan mij te willen opgeven, opdat ik hem ter verantwoording kan roepen en disciplinair straffen, indien ook hier de Heer Controleur van Soebang de juistheid van de beschuldiging aanneemt. Voert ZEdGestr. daarbij geen verzachtende omstandigheden aan, dan zal ook deze employé uit den dienst der Maatschappij moeten worden ontslagen,<noinclude></noinclude> 9zx2xsrqhap3i6f7ntpv7itlkcce50v 311888 311886 2026-08-13T01:39:17Z Link PB 26772 311888 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Link PB" /> {{rh|||39}} ''4 i. Wakil dari Perseroan Eksploatasi Tanah Pamoenoekan dan Ciasem di Subang (Hierneiss) kepada Residen Batavia (H. Rijfsnijder), 21 Juli 1913.''</noinclude>In beleefd antwoord op missive No. 13927/4 ddo. 18 Juli jl. heb ik de eer UHoogEdelGestr. mede te deelen, dat voor aanvang der ditjarige campagne door mij instructie is gegeven aan den betreffenden Administrateur van Pamanoekan en Tjiasem om vooral ook door zijn onderhebbend personeel er stipt op te doen toezien, dat geene andere dan behoorlijke maten voor opmetingen gebruikt zouden worden. De Onder-Administrateur van het district "Tjiherang" (Soebang) is intusschen op 1 Juli jl. uit den dienst der maatschappij ontslagen. Verder is het gebruiken van een verschillende maat voor oppervlak och proefveldje, naar ik ingelicht ben, van de andere zijde op de koempoelans nadrukkelijk ontkend, behoudens in één geval, waarin onmiddellijk restitutie is toegezegd en gegeven. Opzettelijke benadeeling van den Inlander geloof ik dan ook niet als door den heer Controleur van Soebang wordt aangenomen. Desniettemin heb ik een onderhoud met den Heer Controleur van Soebang op 18 Juli jl. mij bereid verklaard om in die gevallen, waar ZEdGestr. persoonlijk de overtuiging heeft dat de Inlanders door onjuiste meting schade hebben geleden, die schade te restitueeren op het door ZEdGestr. daarvoor te stellen bedrag in natura of geld, en ik heb verder een 500 tal geijkte maatstokken van één R.V. besteld ten einde in het vervolg dergelijke mogelijkheden te voorkomen. Ik heb den heer Controleur er evenwel op moeten wijzen dat n.m.m. het zeer vér strekkende nadeelige gevolgen zou kunnen hebben indien de schadevergoeding tot een premie op eed en leugen zou worden en dat ik daarom de restitutie liever niet geef dan op een bepaaldelijk daartoe door het Bestuur uitgesproken wensch. De zaak is voor mij zeer moeilijk te beslissen: tegenover de ééne uitspraak staat de andere, doch ik accepteer in deze aangelegenheid de beslissing van den Heer Controleur van Soebang, omdat ook niet het geringste deel van een schijn mag overblijven als zoude de Landeigenaresse zich willen bevoordeelen op eene onrechtmatige wijze. De praktijk van het meten, de moeilijkheden van een scherpe contrôle daarop zijn UHoogEdelGestr. bekend en ik behoef daarop niet te wijzen. Ik verzoek UHoogEdelGestr. den naam van de betreffenden Europeesche taxateurs aan mij te willen opgeven, opdat ik hem ter verantwoording kan roepen en disciplinair straffen, indien ook hier de Heer Controleur van Soebang de juistheid van de beschuldiging aanneemt. Voert ZEdGestr. daarbij geen verzachtende omstandigheden aan, dan zal ook deze employé uit den dienst der Maatschappij moeten worden ontslagen,<noinclude></noinclude> qrjnmhdc1xa73yv0lkppjxrorcye8ve 104 112585 311823 2026-08-13T01:08:23Z Link PB 26772 /* Telah diuji baca */ 311823 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Link PB" /></noinclude><noinclude></noinclude> ld8mzx3xpedxkd1zfvx7yvpf8y1vzpg 311887 311823 2026-08-13T01:38:59Z Link PB 26772 311887 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Link PB" /> {{rh|40||}}</noinclude>want mijne instructies zijn in dit opzicht zoo streng geweest en zóó duidelijk medegedeeld, dat er tegenover mij voor den man in kwestie geen verontschuldiging kan bestaan. Ik vermoed dat het voorgevallen, het trappen tegen het hoofd van een Inlander, tot nu voor mij verborgen gehouden ............................., omdat men wist hoe ernstig ik een dergelijke vergrijp zou straffen.<noinclude></noinclude> 421mg14kihscmqahv79qm97bi4eec9v 104 112586 311824 2026-08-13T01:08:31Z Link PB 26772 /* Telah diuji baca */ 311824 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Link PB" /></noinclude><noinclude></noinclude> ld8mzx3xpedxkd1zfvx7yvpf8y1vzpg 311889 311824 2026-08-13T01:41:04Z Link PB 26772 311889 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Link PB" />{{rh|||35}} ''4j. ''Wakil dari Perseroan Eksploatasi Tanah Pemanoekan dan Ciasem (Hierneiss) kepada Residen Batavia (H. Rijfsnijder), 28 Juli 1913.''¹</noinclude>Ten vervolge op mijn schrijven ddo. 21 Juli 1913 betreffende 500 geijkte maatstokken van een Rijnlandsche Voet, heb ik de eer UHoogEdelGestr. mede te deelen dat de firma Carl Schlieger mij meldde dat noch deze, noch meetkettingen in Rijnlandsche Voeten geijkt kunnen worden en mij daarbij het ingesloten schrijven van het ijkwezen overlegde. Tot mijn leedwezen zal ik dus ook het volgend jaar niet met geijkte maten kunnen meten, tenzij UHoogEdelGestr. wellicht eene regeling zoude kunnen voorstellen.<noinclude></noinclude> q1e5w55mma39e52gvv011u2y4dz0zr2 311892 311889 2026-08-13T01:42:10Z Link PB 26772 311892 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Link PB" />{{rh|||41}} ''4j. ''Wakil dari Perseroan Eksploatasi Tanah Pemanoekan dan Ciasem (Hierneiss) kepada Residen Batavia (H. Rijfsnijder), 28 Juli 1913.''¹</noinclude>Ten vervolge op mijn schrijven ddo. 21 Juli 1913 betreffende 500 geijkte maatstokken van een Rijnlandsche Voet, heb ik de eer UHoogEdelGestr. mede te deelen dat de firma Carl Schlieger mij meldde dat noch deze, noch meetkettingen in Rijnlandsche Voeten geijkt kunnen worden en mij daarbij het ingesloten schrijven van het ijkwezen overlegde. Tot mijn leedwezen zal ik dus ook het volgend jaar niet met geijkte maten kunnen meten, tenzij UHoogEdelGestr. wellicht eene regeling zoude kunnen voorstellen.<noinclude></noinclude> l90vskz9ejbo2kx6taq9ewlyi9vd928 104 112587 311825 2026-08-13T01:08:45Z Link PB 26772 /* Telah diuji baca */ 311825 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Link PB" /></noinclude><noinclude></noinclude> ld8mzx3xpedxkd1zfvx7yvpf8y1vzpg 311893 311825 2026-08-13T01:43:47Z Link PB 26772 311893 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Link PB" />{{rh|||35}} ''4k. Asisten Residen Krawang (J.C. Bedding) kepada wakil dari Perseroen Eksploatasi Tanah Pamanoekan dan Ciasem di Subang, 28 Juli 1913.¹''</noinclude> Ik heb de eer UEdG. beleefd mede te deelen, dat het door den Controleur van Soebang op den 28sten Mei jl. met den Wedana van Pamanoekan ingesteld onderzoek heeft ............................................................................................................................................. hierbij gaanden staat te hoog zijn aangeslagen tot de bedragen vermeld achter ieders naam, in kolom 9 uitgedrukt in katie's droge padi. De reden hiervan is gelegen in het gebruik maken van verschillende maten voor het hermeten der bouwvelden, waarvoor volgens getuigen verklaringen, is gebruikt de Engelsche roede of London maat (= 3.66 M) terwijl zooals in kolom 4 van den staat is vermeld de proefsnitten zijn genomen met andere maten varieerende in oppervlakte als volgt: 16.5649 M², 15.84 M² en 14.19 M². De gehoorde getuigen van de zijde der bevolking zijn bereid onder eede te bevestigen, dat inderdaad de vermelde onregelmatigheden hebben plaats gehad. De Europeesche en Inlandsche taxateurs ontkennen of herinneren zich niet meer de maat van 3.98 M gebruikt te hebben en verklaren dat de sawah's der in den staat vermelde tjoeke-plichtigen op het tijdstip der taxatie met de Rijnlandsche maat worden hermeten. Uit het onderzoek is evenwel duidelijk gebleken, dat er ernstige onregelmatigheden hebben plaats gehad door het gebruiken van telkens andere maten, terwijl door mij aan de getuigenis der Europeesche en Inlandsche taxateurs weinig waarde wordt gehecht, omdat zij uit den aard der zaak bevreesd zijn in moeilijkheden te komen als zij de door hen gemaakte fouten bekennen. Daar U zich evenwel bereid verklaard heeft in dezen de door de bevolking afgelegde getuigenissen als juist aan te merken noodig ik UEdG. beleefd uit aan de rechthebbenden bedoeld in kolom 1 van bijlage dezes de hoeveelheden drogen padi vermeld in kolom 9 te doen restitueeren of in vermindering te brengen van de door hem op te brengen tjoeke. Mocht de tjoeke reeds in zijn geheel zijn ingeleverd dan stel ik er prijs op, dat de teruggave van het meerdere plaats heeft ten overstaan van den Wedana van Pamanoekan en den betrokken Demang ............................................................................ .......................................................................................................................................................................... De Controleur van Soebang is ter zake door mij van instructies voorzien.<noinclude>---- ¹ No. 6734/36.</noinclude> 0g83ts9bbuay5ieasolag5l7e5dj1tr 311894 311893 2026-08-13T01:44:02Z Link PB 26772 311894 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Link PB" />{{rh|42||}} ''4k. Asisten Residen Krawang (J.C. Bedding) kepada wakil dari Perseroen Eksploatasi Tanah Pamanoekan dan Ciasem di Subang, 28 Juli 1913.¹''</noinclude> Ik heb de eer UEdG. beleefd mede te deelen, dat het door den Controleur van Soebang op den 28sten Mei jl. met den Wedana van Pamanoekan ingesteld onderzoek heeft ............................................................................................................................................. hierbij gaanden staat te hoog zijn aangeslagen tot de bedragen vermeld achter ieders naam, in kolom 9 uitgedrukt in katie's droge padi. De reden hiervan is gelegen in het gebruik maken van verschillende maten voor het hermeten der bouwvelden, waarvoor volgens getuigen verklaringen, is gebruikt de Engelsche roede of London maat (= 3.66 M) terwijl zooals in kolom 4 van den staat is vermeld de proefsnitten zijn genomen met andere maten varieerende in oppervlakte als volgt: 16.5649 M², 15.84 M² en 14.19 M². De gehoorde getuigen van de zijde der bevolking zijn bereid onder eede te bevestigen, dat inderdaad de vermelde onregelmatigheden hebben plaats gehad. De Europeesche en Inlandsche taxateurs ontkennen of herinneren zich niet meer de maat van 3.98 M gebruikt te hebben en verklaren dat de sawah's der in den staat vermelde tjoeke-plichtigen op het tijdstip der taxatie met de Rijnlandsche maat worden hermeten. Uit het onderzoek is evenwel duidelijk gebleken, dat er ernstige onregelmatigheden hebben plaats gehad door het gebruiken van telkens andere maten, terwijl door mij aan de getuigenis der Europeesche en Inlandsche taxateurs weinig waarde wordt gehecht, omdat zij uit den aard der zaak bevreesd zijn in moeilijkheden te komen als zij de door hen gemaakte fouten bekennen. Daar U zich evenwel bereid verklaard heeft in dezen de door de bevolking afgelegde getuigenissen als juist aan te merken noodig ik UEdG. beleefd uit aan de rechthebbenden bedoeld in kolom 1 van bijlage dezes de hoeveelheden drogen padi vermeld in kolom 9 te doen restitueeren of in vermindering te brengen van de door hem op te brengen tjoeke. Mocht de tjoeke reeds in zijn geheel zijn ingeleverd dan stel ik er prijs op, dat de teruggave van het meerdere plaats heeft ten overstaan van den Wedana van Pamanoekan en den betrokken Demang ............................................................................ .......................................................................................................................................................................... De Controleur van Soebang is ter zake door mij van instructies voorzien.<noinclude>---- ¹ No. 6734/36.</noinclude> 65q96ojlln2hmsgo6k22cb3gv1c3q52 311895 311894 2026-08-13T01:44:29Z Link PB 26772 311895 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Link PB" />{{rh|42||}} ''4k. Asisten Residen Krawang (J.C. Bedding) kepada wakil dari Perseroen Eksploatasi Tanah Pamanoekan dan Ciasem di Subang, 28 Juli 1913.¹''</noinclude> Ik heb de eer UEdG. beleefd mede te deelen, dat het door den Controleur van Soebang op den 28sten Mei jl. met den Wedana van Pamanoekan ingesteld onderzoek heeft ............................................................................................................................................. hierbij gaanden staat te hoog zijn aangeslagen tot de bedragen vermeld achter ieders naam, in kolom 9 uitgedrukt in katie's droge padi. De reden hiervan is gelegen in het gebruik maken van verschillende maten voor het hermeten der bouwvelden, waarvoor volgens getuigen verklaringen, is gebruikt de Engelsche roede of London maat (= 3.66 M) terwijl zooals in kolom 4 van den staat is vermeld de proefsnitten zijn genomen met andere maten varieerende in oppervlakte als volgt: 16.5649 M², 15.84 M² en 14.19 M². De gehoorde getuigen van de zijde der bevolking zijn bereid onder eede te bevestigen, dat inderdaad de vermelde onregelmatigheden hebben plaats gehad. De Europeesche en Inlandsche taxateurs ontkennen of herinneren zich niet meer de maat van 3.98 M gebruikt te hebben en verklaren dat de sawah's der in den staat vermelde tjoeke-plichtigen op het tijdstip der taxatie met de Rijnlandsche maat worden hermeten. Uit het onderzoek is evenwel duidelijk gebleken, dat er ernstige onregelmatigheden hebben plaats gehad door het gebruiken van telkens andere maten, terwijl door mij aan de getuigenis der Europeesche en Inlandsche taxateurs weinig waarde wordt gehecht, omdat zij uit den aard der zaak bevreesd zijn in moeilijkheden te komen als zij de door hen gemaakte fouten bekennen. Daar U zich evenwel bereid verklaard heeft in dezen de door de bevolking afgelegde getuigenissen als juist aan te merken noodig ik UEdG. beleefd uit aan de rechthebbenden bedoeld in kolom 1 van bijlage dezes de hoeveelheden drogen padi vermeld in kolom 9 te doen restitueeren of in vermindering te brengen van de door hem op te brengen tjoeke. Mocht de tjoeke reeds in zijn geheel zijn ingeleverd dan stel ik er prijs op, dat de teruggave van het meerdere plaats heeft ten overstaan van den Wedana van Pamanoekan en den betrokken Demang ............................................................................ .......................................................................................................................................................................... De Controleur van Soebang is ter zake door mij van instructies voorzien.<noinclude> ¹ No. 6734/36.</noinclude> l422a47x6wjcvozon298x0vq84jyv19 104 112588 311826 2026-08-13T01:08:53Z Link PB 26772 /* Telah diuji baca */ 311826 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Link PB" /></noinclude><noinclude></noinclude> ld8mzx3xpedxkd1zfvx7yvpf8y1vzpg 311896 311826 2026-08-13T01:47:37Z Link PB 26772 311896 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Link PB" />{{rh|||35}} ''41. Asisten Residen Krawang (J.C. Bedding) kepada Residen Batavia (H. Rijfsnijder), 29 Juli 1913''<ref>No. 121/Afschriften. Mailb. No. 1897/13.</ref></noinclude> Ten vervolge van dezerzijdsche schrijven van 24 Juni jl. No. 5750/4, heb ik de eer UHEdG. hierbij beleefd aan te bieden de navolgende stukken: <ol type="1" start="5"> <li>een afschrift van der missive van den Controleur van Soebang ddo. 30 Juni jl. No. 632/36.</li> <li>de zes daarbij behoorende bijlagen.</li> <li>een afschrift van mijn aan den vertegenwoordiger der Maatschappij tot Exploitatie der Pamanoekan- en</li> </ol> Tjiasemlanden gerichten brief ddo. 28 dezer 6734/36 met bijbehoorenden staat. Ik neem de vrijheid kortheidshalve naar den inhoud der aangehaalde stukken te verwijzen, onder opmerking dat de vertegenwoordiger toezegging heeft gedaan om daar waar met verschillende maten is te werk gegaan, geheel op de verklaring der tjoeké-plichtigen af te zullen gaan en dus recht te doen geschieden. De resultaten van het gehouden onderzoek toonen duidelijk aan dat de vermeerdering der tjoeké behalve van den beteren oogst van dit jaar, een gevolg is uitsluitend van: <ol type="1" start="5"> <li>hermeting der bouwgronden in dit jaar.</li> <li>de strengere controle bij het nemen der proefsnitten en het niet meer geven van een reductie door de districts-opziener daarop, zooals tot nog toe gebruikelijk was.</li> </ol> Tot welke uitkomsten de nieuwe regeling geleid heeft moge blijken uit den overzichtstaat van den tjoeké aanslag in 1912 en 1913 (onder de bijlagen). Sub No. 4, 5, 28, 40, 94, 95, 108, 126, 127, 153, 156, 160, 161, 162, 165, 167, 169, 170 en 175 nam de tjoeké in 1913 in vergelijking met 1912 toe met onderscheidenlijk 400%, 500%, 100%, 124%, 131%, 100%, 111%, 121%, 115%, 573%, 126%, 100%, 100%, 139%, 200%, 300%, ..................... 200%. Zooals ik UHEdG., reeds in mijner vorige brieven mededeelde, ziet de tegenwoordige vertegenwoordiger, of liever wil n.b.m. niet inzien, wat de gevolgen zullen zijn van een dergelijke ongehoorde opdrijving der tjoeké. In een vrij omvangrijke correspondentie, die over deze questie tusschen den vertegenwoordiger en mij gevoerd is, heb ik getracht den heer Hierneiss tot betere inzichten te brengen, doch de vertegenwoordige ziet (of wil alleen zien) alleen zijn recht en stelt zich voor dat het Gouvernement hem de handhaving daarvan wel zal kunnen waarborgen. De tegenwoordige politiek gevoerd door den vertegenwoordiger is er eene<noinclude></noinclude> 78ahsqnv0k7ztg22sa9vc3rlwsfrlnz 311897 311896 2026-08-13T01:48:14Z Link PB 26772 311897 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Link PB" />{{rh|||35}} ''41. Asisten Residen Krawang (J.C. Bedding) kepada Residen Batavia (H. Rijfsnijder), 29 Juli 1913''<ref>No. 121/Afschriften. Mailb. No. 1897/13.</ref></noinclude> Ten vervolge van dezerzijdsche schrijven van 24 Juni jl. No. 5750/4, heb ik de eer UHEdG. hierbij beleefd aan te bieden de navolgende stukken: <ol type="1" start="1"> <li>een afschrift van der missive van den Controleur van Soebang ddo. 30 Juni jl. No. 632/36.</li> <li>de zes daarbij behoorende bijlagen.</li> <li>een afschrift van mijn aan den vertegenwoordiger der Maatschappij tot Exploitatie der Pamanoekan- en Tjiasemlanden gerichten brief ddo. 28 dezer 6734/36 met bijbehoorenden staat.</li> </ol> Ik neem de vrijheid kortheidshalve naar den inhoud der aangehaalde stukken te verwijzen, onder opmerking dat de vertegenwoordiger toezegging heeft gedaan om daar waar met verschillende maten is te werk gegaan, geheel op de verklaring der tjoeké-plichtigen af te zullen gaan en dus recht te doen geschieden. De resultaten van het gehouden onderzoek toonen duidelijk aan dat de vermeerdering der tjoeké behalve van den beteren oogst van dit jaar, een gevolg is uitsluitend van: <ol type="1" start="1"> <li>hermeting der bouwgronden in dit jaar.</li> <li>de strengere controle bij het nemen der proefsnitten en het niet meer geven van een reductie door de districts-opziener daarop, zooals tot nog toe gebruikelijk was.</li> </ol> Tot welke uitkomsten de nieuwe regeling geleid heeft moge blijken uit den overzichtstaat van den tjoeké aanslag in 1912 en 1913 (onder de bijlagen). Sub No. 4, 5, 28, 40, 94, 95, 108, 126, 127, 153, 156, 160, 161, 162, 165, 167, 169, 170 en 175 nam de tjoeké in 1913 in vergelijking met 1912 toe met onderscheidenlijk 400%, 500%, 100%, 124%, 131%, 100%, 111%, 121%, 115%, 573%, 126%, 100%, 100%, 139%, 200%, 300%, ..................... 200%. Zooals ik UHEdG., reeds in mijner vorige brieven mededeelde, ziet de tegenwoordige vertegenwoordiger, of liever wil n.b.m. niet inzien, wat de gevolgen zullen zijn van een dergelijke ongehoorde opdrijving der tjoeké. In een vrij omvangrijke correspondentie, die over deze questie tusschen den vertegenwoordiger en mij gevoerd is, heb ik getracht den heer Hierneiss tot betere inzichten te brengen, doch de vertegenwoordige ziet (of wil alleen zien) alleen zijn recht en stelt zich voor dat het Gouvernement hem de handhaving daarvan wel zal kunnen waarborgen. De tegenwoordige politiek gevoerd door den vertegenwoordiger is er eene<noinclude></noinclude> o0ilavwcfy86tju7nt9na1swrb90qel 104 112589 311827 2026-08-13T01:09:01Z Link PB 26772 /* Telah diuji baca */ 311827 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Link PB" /></noinclude><noinclude></noinclude> ld8mzx3xpedxkd1zfvx7yvpf8y1vzpg 311898 311827 2026-08-13T01:49:32Z Link PB 26772 311898 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Link PB" />{{rh|44||}}</noinclude>van zonder erbarmen uitpersen van de opgezetenen der Pamanoekan- en Tjiasemlanden tot dat de grens, die het Reglement op de particuliere landerijen bewesten de Tjimanoek aangeeft, bereikt is. De juistheid hiervan kan nog treffend blijken uit hetgeen de Heer Hierneiss mij in zijn brief van 24 dezer nimmer schreef over het bedrag de afkoopgelden der heerendiensten voor het volgende jaar. "De betaling voor het volgende jaar zal conform daar aan zijn te bepalen, tenzij overeenkomstig paragraaf 7 van artikel 35 het Bestuur van Oordeel mocht zijn dat in verband met de navolgende door artikel 35 voorgeschreven berekening dit afkoopgeld op het bedrag van f 10,40 per jaar behoort te worden gesteld, hetgeen overal ook in verband met de zeer stijgende loonen dezerzijds rationeel geacht wordt." Tegenover een, zooals hiervoren geschetst, onverantwoordelijk drijven, waarbij bovendien het Gouvernement de Landeigenaresse nog de hand boven het hoofd moet houden, is er n.b.m. geen andere uitweg dan zoo spoedig mogelijk tot onteigening der Pamanoekan en Tjiasemlanden over te gaan. De hooge onteigeningskosten mogen n.b.m. hiervoor geen beletsel zijn, daar waar zulke belangen op het spel staan als in casu. Met de tegenwoordig rijkvloeiende landsmiddelen is bovendien het tijdstip allergunstigst voor een dergelijken maatregel. Een ander uitweg is er misschien voorloopig nog n.l. om een beroep te doen op de Directie van Anglo Dutch, ofschoon het niet zeker is dat zulks helpen zal. De heer Hierneiss toch schreef mij in een brief van 17 dezer zonder nummer o.a. het volgende. "Ik verzoek U derhalve mij een officieel voorstel te willen doen hoe het Gouvernement wenscht dat ik in deze handel en ik zal dit voorstel aan mijn Directie overbrengen." Hieruit valt de conclusie te trekken dat de Vertegenwoordiger geheel handelt volgens de inzichten zijner Directie. De vraag van den heer Hierneiss om een officieel voorstel te doen, is tamelijk overbodig daar waar hij zeer goed weet, dat het Bestuur wenscht een gelijdelijke stijging van niet meer dan 25% 's jaars. Intusschen zal door mij alsnog een dergelijk officieel voorstel aan den Vertegenwoordiger gedaan worden, ofschoon zulks uit den aard der zaak van 1913 wel geen gevolgen meer zal hebben.<noinclude></noinclude> o1lsubgjm9rgt2ug3nisveaspgr3q8j 104 112590 311828 2026-08-13T01:09:11Z Link PB 26772 /* Telah diuji baca */ 311828 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Link PB" /></noinclude><noinclude></noinclude> ld8mzx3xpedxkd1zfvx7yvpf8y1vzpg 311899 311828 2026-08-13T01:50:56Z Link PB 26772 311899 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Link PB" />{{rh|||44}} ''4m. Residen Batavia (H. Rijfsnijder) kepada Gubernur Jenderal (A.W.F. Idenburg) 9 Agustus 1913.''<ref>No. 280/J. Bijl. 7./Afschrift, mailr No. 1897/13.</ref>''</noinclude>Ten vervolge van mijn schrijven van 30 Juni jl. No. 12325/4 worden Uwe Excellentie hiernevens aangeboden afschriften van: ; a. : het geheim rapport van den Assistent-Resident van Krawang ddo. 29 Juli jl. No. 121. ; b. : den brief van genoemd Hoofd van Plaatselijk Bestuur van 28 dier maand No. 6734/36, gericht tot den Vertegenwoordiger der Maatschappij tot Exploitatie der Pamoenekan- en Tjiasemlanden (met eene bijlage). ; c. : den tot den Heer Bedding gerichten brief van den Controleur van Soebang ddo. 30 Juni jl. No. 632/36, waarbij gevoegd waren. ; d. : het mede thans overgelegde overzicht van den tjoeke-aanslag in 1912 en 1913 op genoemd particulier land en ; e. : 5 dit schrijven vergezellende bundels processen-verbaal van afgenomen verhooren. Mede veroorloof ik mij de vrijheid hierbij te voegen afschriften van: ; I. : mijn brief ddo. 18 Juli jl. No. 13927/A, gericht tot den genoemden Vertegenwoordiger. ; II. : diens daarop ontvangen antwoorden ddo. 21 Juli en 28 Juli jl. (het laatste met een bijlage). De wijze waarop de Heer Hierneiss gemeend heeft te moeten doen optreden bij de vaststelling van het door een groot deel der opgezetenen der landen onder zijn beheer op te brengen contingenten (ten onrechte wordt steeds van tjoeke gesproken) lijkt mij onverantwoordelijk, vooral in een tijd, als nu beleefd wordt. Dat het bij een voortschrijden op den door genoemden beheerder ingeslagen weg voor het Bestuur in de naaste toekomst zeer vermoedelijk ---------- Pamanoekan- en Tjiasemlanden in voldoende mate te doen bewaren, schijnt mij juist ingezien. Al mag de Landeenaresse met het particuliere landerijen reglement in de hand ook volkomen gelijk hebben, dat Haar niet datgene van de opbrengsten der eigen cultures der opgezetenen toekomt en sedert jaren niet is toegekend, waarop zij wellicht recht heeft, het mag niet geloochend worden dat nog een andere weg dan de thans gevolgde voor de Landeigenaresse openstaat om het Haar wettig verschuldigde te ontvangen. Die weg is n.b.m. eene zeer geleidelijke vermeerdering van heffing over<noinclude></noinclude> gx9r6hwy38cssf21ztllimxpkdjuqz0 311900 311899 2026-08-13T01:51:19Z Link PB 26772 311900 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Link PB" />{{rh|||44}} ''4m. Residen Batavia (H. Rijfsnijder) kepada Gubernur Jenderal (A.W.F. Idenburg) 9 Agustus 1913.''</noinclude>Ten vervolge van mijn schrijven van 30 Juni jl. No. 12325/4 worden Uwe Excellentie hiernevens aangeboden afschriften van: ; a. : het geheim rapport van den Assistent-Resident van Krawang ddo. 29 Juli jl. No. 121. ; b. : den brief van genoemd Hoofd van Plaatselijk Bestuur van 28 dier maand No. 6734/36, gericht tot den Vertegenwoordiger der Maatschappij tot Exploitatie der Pamoenekan- en Tjiasemlanden (met eene bijlage). ; c. : den tot den Heer Bedding gerichten brief van den Controleur van Soebang ddo. 30 Juni jl. No. 632/36, waarbij gevoegd waren. ; d. : het mede thans overgelegde overzicht van den tjoeke-aanslag in 1912 en 1913 op genoemd particulier land en ; e. : 5 dit schrijven vergezellende bundels processen-verbaal van afgenomen verhooren. Mede veroorloof ik mij de vrijheid hierbij te voegen afschriften van: ; I. : mijn brief ddo. 18 Juli jl. No. 13927/A, gericht tot den genoemden Vertegenwoordiger. ; II. : diens daarop ontvangen antwoorden ddo. 21 Juli en 28 Juli jl. (het laatste met een bijlage). De wijze waarop de Heer Hierneiss gemeend heeft te moeten doen optreden bij de vaststelling van het door een groot deel der opgezetenen der landen onder zijn beheer op te brengen contingenten (ten onrechte wordt steeds van tjoeke gesproken) lijkt mij onverantwoordelijk, vooral in een tijd, als nu beleefd wordt. Dat het bij een voortschrijden op den door genoemden beheerder ingeslagen weg voor het Bestuur in de naaste toekomst zeer vermoedelijk ---------- Pamanoekan- en Tjiasemlanden in voldoende mate te doen bewaren, schijnt mij juist ingezien. Al mag de Landeenaresse met het particuliere landerijen reglement in de hand ook volkomen gelijk hebben, dat Haar niet datgene van de opbrengsten der eigen cultures der opgezetenen toekomt en sedert jaren niet is toegekend, waarop zij wellicht recht heeft, het mag niet geloochend worden dat nog een andere weg dan de thans gevolgde voor de Landeigenaresse openstaat om het Haar wettig verschuldigde te ontvangen. Die weg is n.b.m. eene zeer geleidelijke vermeerdering van heffing over<noinclude></noinclude> git3yfz542sujagjc4i9skft6s5q9uk 311901 311900 2026-08-13T01:53:04Z Link PB 26772 311901 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Link PB" />{{rh|||44}} ''4m. Residen Batavia (H. Rijfsnijder) kepada Gubernur Jenderal (A.W.F. Idenburg) 9 Agustus 1913.''</noinclude>Ten vervolge van mijn schrijven van 30 Juni jl. No. 12325/4 worden Uwe Excellentie hiernevens aangeboden afschriften van: <ol type="a"> <li>het geheim rapport van den Assistent-Resident van Krawang ddo. 29 Juli jl. No. 121.</li> <li>den brief van genoemd Hoofd van Plaatselijk Bestuur van 28 dier maand No. 6734/36, gericht tot den Vertegenwoordiger der Maatschappij tot Exploitatie der Pamoenekan- en Tjiasemlanden (met eene bijlage).</li> <li>den tot den Heer Bedding gerichten brief van den Controleur van Soebang ddo. 30 Juni jl. No. 632/36, waarbij gevoegd waren.</li> <li>het mede thans overgelegde overzicht van den tjoeke-aanslag in 1912 en 1913 op genoemd particulier land en</li> <li>dit schrijven vergezellende bundels processen-verbaal van afgenomen verhooren.</li> </ol> Mede veroorloof ik mij de vrijheid hierbij te voegen afschriften van: <ol type="I" start="1"> <li>mijn brief ddo. 18 Juli jl. No. 13927/A, gericht tot den genoemden Vertegenwoordiger.</li> <li>diens daarop ontvangen antwoorden ddo. 21 Juli en 28 Juli jl. (het laatste met een bijlage). </ol> De wijze waarop de Heer Hierneiss gemeend heeft te moeten doen optreden bij de vaststelling van het door een groot deel der opgezetenen der landen onder zijn beheer op te brengen contingenten (ten onrechte wordt steeds van tjoeke gesproken) lijkt mij onverantwoordelijk, vooral in een tijd, als nu beleefd wordt. Dat het bij een voortschrijden op den door genoemden beheerder ingeslagen weg voor het Bestuur in de naaste toekomst zeer vermoedelijk ---------- Pamanoekan- en Tjiasemlanden in voldoende mate te doen bewaren, schijnt mij juist ingezien. Al mag de Landeenaresse met het particuliere landerijen reglement in de hand ook volkomen gelijk hebben, dat Haar niet datgene van de opbrengsten der eigen cultures der opgezetenen toekomt en sedert jaren niet is toegekend, waarop zij wellicht recht heeft, het mag niet geloochend worden dat nog een andere weg dan de thans gevolgde voor de Landeigenaresse openstaat om het Haar wettig verschuldigde te ontvangen. Die weg is n.b.m. eene zeer geleidelijke vermeerdering van heffing over<noinclude></noinclude> 5efm9i353tty73oxp1l0nxpjh86d9sj 311902 311901 2026-08-13T01:53:59Z Link PB 26772 311902 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Link PB" />{{rh|||44}} ''4m. Residen Batavia (H. Rijfsnijder) kepada Gubernur Jenderal (A.W.F. Idenburg) 9 Agustus 1913.''</noinclude>Ten vervolge van mijn schrijven van 30 Juni jl. No. 12325/4 worden Uwe Excellentie hiernevens aangeboden afschriften van: <ol type="a"> <li>het geheim rapport van den Assistent-Resident van Krawang ddo. 29 Juli jl. No. 121.</li> <li>den brief van genoemd Hoofd van Plaatselijk Bestuur van 28 dier maand No. 6734/36, gericht tot den Vertegenwoordiger der Maatschappij tot Exploitatie der Pamoenekan- en Tjiasemlanden (met eene bijlage).</li> <li>den tot den Heer Bedding gerichten brief van den Controleur van Soebang ddo. 30 Juni jl. No. 632/36, waarbij gevoegd waren.</li> <li>het mede thans overgelegde overzicht van den tjoeke-aanslag in 1912 en 1913 op genoemd particulier land en</li> <li>dit schrijven vergezellende bundels processen-verbaal van afgenomen verhooren.</li> </ol> Mede veroorloof ik mij de vrijheid hierbij te voegen afschriften van: <ol type="I" start="1"> <li>mijn brief ddo. 18 Juli jl. No. 13927/A, gericht tot den genoemden Vertegenwoordiger.</li> <li>diens daarop ontvangen antwoorden ddo. 21 Juli en 28 Juli jl. (het laatste met een bijlage). </ol> De wijze waarop de Heer Hierneiss gemeend heeft te moeten doen optreden bij de vaststelling van het door een groot deel der opgezetenen der landen onder zijn beheer op te brengen contingenten (ten onrechte wordt steeds van tjoeke gesproken) lijkt mij onverantwoordelijk, vooral in een tijd, als nu beleefd wordt. Dat het bij een voortschrijden op den door genoemden beheerder ingeslagen weg voor het Bestuur in de naaste toekomst zeer vermoedelijk ---------- Pamanoekan- en Tjiasemlanden in voldoende mate te doen bewaren, schijnt mij juist ingezien. Al mag de Landeenaresse met het particuliere landerijen reglement in de hand ook volkomen gelijk hebben, dat Haar niet datgene van de opbrengsten der eigen cultures der opgezetenen toekomt en sedert jaren niet is toegekend, waarop zij wellicht recht heeft, het mag niet geloochend worden dat nog een andere weg dan de thans gevolgde voor de Landeigenaresse openstaat om het Haar wettig verschuldigde te ontvangen. Die weg is n.b.m. eene zeer geleidelijke vermeerdering van heffing over<noinclude>1. No. 280/J. Bijl. 7./Afschrift, mailr. No. 1897/13.</noinclude> mmjtl4vzgm8xx9m144fqzmxlempx5he 104 112591 311829 2026-08-13T01:09:22Z Link PB 26772 /* Telah diuji baca */ 311829 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Link PB" /></noinclude><noinclude></noinclude> ld8mzx3xpedxkd1zfvx7yvpf8y1vzpg 311903 311829 2026-08-13T01:56:08Z Link PB 26772 311903 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Link PB" />{{rh|||46}</noinclude>een aantal jaren verdeeld, zooals ook niet lang geleden werd geregeld door den Assistent-Resident van Meester Cornelis ten opzichte van de grondhuren welke geheven worden door de eigenaresse van het land Struiswijk.<ref>de bijzondere aandacht wordt gevestigd op de aanzienlijke vermeerdering van heffing in het vergelijkende overzicht door den Controleur van Soebang overgelegd gemerkt met een blauw kruisje</ref> Volkomen deel ik de meening van den Controleur van Soebang, ook in het verband met het door den Assistent-Resident van Krawang opgemerkte, omtrent de voorgenomen vaststelling der afkoopgelden van dienstprestaties in het volgende jaar, dat men de zeer teere kwestie van contingent (tjoeké) heffing, welke zoo zeer ingrijpt in de Inlandsche huishouding, op een zeer onjuisten (commercieelen) basis heeft geregeld en verder wenscht geregeld te houden en daarbij in het geheel geen rekening heeft gehouden met de omstandigheid, dat men onderwerpelijk niet met een cultuur-onderneming te doen heeft, doch de belangen van de bevolking van een geheele landstreek (metende ± 300.000 bahoes) zeer uit het oog heeft verloren. Wellicht in verband met een jaren lang gevolgde gewoonte zijn de erfpachters, nadat de enorme vermeerdering van heffing van het door hen verbouwd padi-gewas bekend was geworden, er niet toe overgegaan, om die heffing bij wijze van tjoeké te betalen (artikel 18 ................................................................................). Alle kwesties welke zich thans hebben voorgedaan over de meting der bouw- en proefsnitvelden, alsmede over de taxaties, zouden dan voorkomen zijn geworden. De erfpachter heeft in dit geval van elke 5 bossen gesneden padi hoogstens 1 af te zonderen, ten voordeele van de Landeigenaresse, en deze heeft n.b.v. bij deze wijze van heffing het groote nadeel, van veel meer personeel — dan bij een contingent heffing — in dienst te moeten stellen. Opmerkelijk is het, dat daarentegen wel onder de erfpachters stemmen zijn opgegaan om, evenals zulks geschiedt in het Gouvernementsgebied (in de afdeeling Krawang), landrente van hun padi product te mogen betalen aan de Landeigenaresse, een voorstel hetwelk door de bestuursambtenaren, hoe gaarne ook, uit den aard der zaak niet in overweging kon genomen worden. Door mij is intusschen den Assistent-Resident van Krawang er op gewezen, dat, waar steeds een bedrag van f 4.- en f 5.- als afkoopsommen van niet verrichte heerendiensten op genoemd land is gevorderd en betaald geworden, het m.i. niet mogelijk is in verband met den aanhef van het tweede lid van artikel 35 van het Reglement in Staatsblad 1912 No. 422 voortaan daarvoor f 10.40 te eischen. Eene vaststelling der afkoopgelden tot genoemd bedrag zoude n.b.m. alleen dan mogelijk zijn, indien het gemiddelde over de laatste 3 jaren f 10.40 zoude hebben aangewezen, hetgeen in casu geenszins het geval is; bovendien zal,<noinclude></noinclude> lwy4p6fcuqoecp6xxwaqxspoukyckyq 311904 311903 2026-08-13T01:56:23Z Link PB 26772 311904 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Link PB" />{{rh|||46}}</noinclude>een aantal jaren verdeeld, zooals ook niet lang geleden werd geregeld door den Assistent-Resident van Meester Cornelis ten opzichte van de grondhuren welke geheven worden door de eigenaresse van het land Struiswijk.<ref>de bijzondere aandacht wordt gevestigd op de aanzienlijke vermeerdering van heffing in het vergelijkende overzicht door den Controleur van Soebang overgelegd gemerkt met een blauw kruisje</ref> Volkomen deel ik de meening van den Controleur van Soebang, ook in het verband met het door den Assistent-Resident van Krawang opgemerkte, omtrent de voorgenomen vaststelling der afkoopgelden van dienstprestaties in het volgende jaar, dat men de zeer teere kwestie van contingent (tjoeké) heffing, welke zoo zeer ingrijpt in de Inlandsche huishouding, op een zeer onjuisten (commercieelen) basis heeft geregeld en verder wenscht geregeld te houden en daarbij in het geheel geen rekening heeft gehouden met de omstandigheid, dat men onderwerpelijk niet met een cultuur-onderneming te doen heeft, doch de belangen van de bevolking van een geheele landstreek (metende ± 300.000 bahoes) zeer uit het oog heeft verloren. Wellicht in verband met een jaren lang gevolgde gewoonte zijn de erfpachters, nadat de enorme vermeerdering van heffing van het door hen verbouwd padi-gewas bekend was geworden, er niet toe overgegaan, om die heffing bij wijze van tjoeké te betalen (artikel 18 ................................................................................). Alle kwesties welke zich thans hebben voorgedaan over de meting der bouw- en proefsnitvelden, alsmede over de taxaties, zouden dan voorkomen zijn geworden. De erfpachter heeft in dit geval van elke 5 bossen gesneden padi hoogstens 1 af te zonderen, ten voordeele van de Landeigenaresse, en deze heeft n.b.v. bij deze wijze van heffing het groote nadeel, van veel meer personeel — dan bij een contingent heffing — in dienst te moeten stellen. Opmerkelijk is het, dat daarentegen wel onder de erfpachters stemmen zijn opgegaan om, evenals zulks geschiedt in het Gouvernementsgebied (in de afdeeling Krawang), landrente van hun padi product te mogen betalen aan de Landeigenaresse, een voorstel hetwelk door de bestuursambtenaren, hoe gaarne ook, uit den aard der zaak niet in overweging kon genomen worden. Door mij is intusschen den Assistent-Resident van Krawang er op gewezen, dat, waar steeds een bedrag van f 4.- en f 5.- als afkoopsommen van niet verrichte heerendiensten op genoemd land is gevorderd en betaald geworden, het m.i. niet mogelijk is in verband met den aanhef van het tweede lid van artikel 35 van het Reglement in Staatsblad 1912 No. 422 voortaan daarvoor f 10.40 te eischen. Eene vaststelling der afkoopgelden tot genoemd bedrag zoude n.b.m. alleen dan mogelijk zijn, indien het gemiddelde over de laatste 3 jaren f 10.40 zoude hebben aangewezen, hetgeen in casu geenszins het geval is; bovendien zal,<noinclude></noinclude> 7sjwbcrp7bwwsplh389af5l7wtzlu0h 311905 311904 2026-08-13T01:58:06Z Link PB 26772 311905 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Link PB" />{{rh|46||}}</noinclude>een aantal jaren verdeeld, zooals ook niet lang geleden werd geregeld door den Assistent-Resident van Meester Cornelis ten opzichte van de grondhuren welke geheven worden door de eigenaresse van het land Struiswijk.<ref>de bijzondere aandacht wordt gevestigd op de aanzienlijke vermeerdering van heffing in het vergelijkende overzicht door den Controleur van Soebang overgelegd gemerkt met een blauw kruisje</ref> Volkomen deel ik de meening van den Controleur van Soebang, ook in het verband met het door den Assistent-Resident van Krawang opgemerkte, omtrent de voorgenomen vaststelling der afkoopgelden van dienstprestaties in het volgende jaar, dat men de zeer teere kwestie van contingent (tjoeké) heffing, welke zoo zeer ingrijpt in de Inlandsche huishouding, op een zeer onjuisten (commercieelen) basis heeft geregeld en verder wenscht geregeld te houden en daarbij in het geheel geen rekening heeft gehouden met de omstandigheid, dat men onderwerpelijk niet met een cultuur-onderneming te doen heeft, doch de belangen van de bevolking van een geheele landstreek (metende ± 300.000 bahoes) zeer uit het oog heeft verloren. Wellicht in verband met een jaren lang gevolgde gewoonte zijn de erfpachters, nadat de enorme vermeerdering van heffing van het door hen verbouwd padi-gewas bekend was geworden, er niet toe overgegaan, om die heffing bij wijze van tjoeké te betalen (artikel 18 ................................................................................). Alle kwesties welke zich thans hebben voorgedaan over de meting der bouw- en proefsnitvelden, alsmede over de taxaties, zouden dan voorkomen zijn geworden. De erfpachter heeft in dit geval van elke 5 bossen gesneden padi hoogstens 1 af te zonderen, ten voordeele van de Landeigenaresse, en deze heeft n.b.v. bij deze wijze van heffing het groote nadeel, van veel meer personeel — dan bij een contingent heffing — in dienst te moeten stellen. Opmerkelijk is het, dat daarentegen wel onder de erfpachters stemmen zijn opgegaan om, evenals zulks geschiedt in het Gouvernementsgebied (in de afdeeling Krawang), landrente van hun padi product te mogen betalen aan de Landeigenaresse, een voorstel hetwelk door de bestuursambtenaren, hoe gaarne ook, uit den aard der zaak niet in overweging kon genomen worden. Door mij is intusschen den Assistent-Resident van Krawang er op gewezen, dat, waar steeds een bedrag van f 4.- en f 5.- als afkoopsommen van niet verrichte heerendiensten op genoemd land is gevorderd en betaald geworden, het m.i. niet mogelijk is in verband met den aanhef van het tweede lid van artikel 35 van het Reglement in Staatsblad 1912 No. 422 voortaan daarvoor f 10.40 te eischen. Eene vaststelling der afkoopgelden tot genoemd bedrag zoude n.b.m. alleen dan mogelijk zijn, indien het gemiddelde over de laatste 3 jaren f 10.40 zoude hebben aangewezen, hetgeen in casu geenszins het geval is; bovendien zal,<noinclude></noinclude> cs09nkuyrs1s8yugps4cdu7to4qwrok 104 112592 311830 2026-08-13T01:09:31Z Link PB 26772 /* Telah diuji baca */ 311830 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Link PB" /></noinclude><noinclude></noinclude> ld8mzx3xpedxkd1zfvx7yvpf8y1vzpg 311906 311830 2026-08-13T01:59:01Z Link PB 26772 311906 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Link PB" />{{rh|||47}}</noinclude>blijkens de gegeven toelichting op artikel 35 bij die vaststelling geenszins rekening gehouden mogen worden met plaatselijke dagloonen voor vrijen koelie-arbeid, gelijk in de bedoeling van den beheerder zoude liggen. Het denkbeeld van den Heer Bedding om zoo spoedig mogelijk over te gaan tot de onteigening der Pamanoekan- en Tjiasemlanden hoe sympathiek het mij ook lijkt in het belang van de ± 250.000 opingezetenen, is n.h.v. althans in de naaste toekomst wel niet voor ver-------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- gewor-den ten opzichte van de vele grootere en kleinere particuliere landerijen gelegen in de residentie Batavia volgens hare voormalige configuratie. Ik meen mij in verband hiermede te moeten onthouden van het doen van eenig voorstel in die richting, tenzij het opperbestuur in overeenstemming met Uwe Excellentie, na eventueele kennisneming van de gedragslijn, welke de meergenoemde Vertegenwoordiger, al of niet met goedkeuring zijner Directie meent te hebben moeten inslaan tot de overtuiging zoude zijn gekomen dat eene terugbrenging der Pamanoekan- en Tjiasemlanden tot het Staatsdomein op den voet van de Wet in Staatsblad 1911 No. 38 een eisch des tijds is.<noinclude></noinclude> 3abss2sslnfy84o12mjqtvghveb1p8b 104 112593 311831 2026-08-13T01:09:39Z Link PB 26772 /* Telah diuji baca */ 311831 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Link PB" /></noinclude><noinclude></noinclude> ld8mzx3xpedxkd1zfvx7yvpf8y1vzpg 311907 311831 2026-08-13T02:00:01Z Link PB 26772 311907 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Link PB" />''4n. Residen Batavia (H. Rijfsnijder) kepada Gubernur Jendral (A.W.F. Idenburg), 10 September 1913.''<ref>No. 367/7. Geheim/Afschrift. Mailr. No. 1913/13.</ref></noinclude> Ter vervulling van .................................................................................................................................... dat de Assistent-Resident van Krawang, het volgende rapporteert: "Voor een onderzoek, betreffende het gebruik van verschillende maten door de Landeigenaresse bij de tjoeke (contingent) berekening in deze Babakansawah, district Soebang op 25 Augustus jl. waren de opgezetenen uit gemelde desa naar Soebang opgeroepen door den Controleur aldaar. Een 26 tal hunner verscheen ter onderzoek in de Demangswoning. "Behalve uit Babakansawah waren circa 280 (in mijn telegram was ten onrechte vermeld 150) gewapende opgezetenen uit de desa's Selahaoer, Tjihondje, Djabong (district Soebang), Goenoengsemboeng, Soemoergintoeng, Kresek, Tjerelek (onderdistrict Pegaden, district Pamanoekan) en Marioek (eene desa in het district Pamanoekan, gelegen op een afstand van circa 23 palen van Soebang) opgekomen, ofschoon zij niet voor een onderzoek opgeroepen waren. "Na afloop van het onderzoek der matenkwestie te Babakansawah werden de opgezetenen uit de andere desa's door den Controleur gehoord. De algemeene klacht liep over de zware tjoeke in dit jaar, de desa's Selahaoer en Tjihondje klaagden daarbij over het gebruik van maten van verschillende lengten. De opgezetenen uit Marioek brachten tevens bezwaren voor over het heffen van een bedrag van f 0.25 per hoofd door hun desahoofd voor het verzamelen van voor huisraad enz. benoodigd hout (kajoe rawa) en het stelselmatig weigeren van vergunningen tot ontginning van grond. Volgens hen was een en ander bedoeld als represaille maatregel van de Landeigenaresse inzake de door hen ingediende verzoeken betreffende de betaling van eene bepaalde hoeveelheid tjoeke per bouw. "Hielden de opgezetenen zich tijdens het onderzoek, niet .............................. Ba Eming uit Genoengsemboeng, woordvoerder voor de opgekomen desa's uit het Pegadensche wond zich zeer op over de zijns inziens onbillijk zware tjoeke in dit jaar, totdat op een gegeven oogenblik hij zich vergat en zich voor de verzamelde menigte zoo ongepast en onbeleefd tegen de aanwezige bestuursambtenaar gedroeg, dat hij voor dit feit met den strafrechter had kunnen kennis maken. "Aangezien op dat oogenblik een optreden terzake bij de verhitte gemoederen der menigte, welke, zoals altijd eene onmiddelijke uitspraak van<noinclude></noinclude> cdyaqf58fon2k8anobr9n21kp3hiszs 311908 311907 2026-08-13T02:00:30Z Link PB 26772 311908 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Link PB" />{{rh|48||}} ''4n. Residen Batavia (H. Rijfsnijder) kepada Gubernur Jendral (A.W.F. Idenburg), 10 September 1913.''<ref>No. 367/7. Geheim/Afschrift. Mailr. No. 1913/13.</ref></noinclude> Ter vervulling van .................................................................................................................................... dat de Assistent-Resident van Krawang, het volgende rapporteert: "Voor een onderzoek, betreffende het gebruik van verschillende maten door de Landeigenaresse bij de tjoeke (contingent) berekening in deze Babakansawah, district Soebang op 25 Augustus jl. waren de opgezetenen uit gemelde desa naar Soebang opgeroepen door den Controleur aldaar. Een 26 tal hunner verscheen ter onderzoek in de Demangswoning. "Behalve uit Babakansawah waren circa 280 (in mijn telegram was ten onrechte vermeld 150) gewapende opgezetenen uit de desa's Selahaoer, Tjihondje, Djabong (district Soebang), Goenoengsemboeng, Soemoergintoeng, Kresek, Tjerelek (onderdistrict Pegaden, district Pamanoekan) en Marioek (eene desa in het district Pamanoekan, gelegen op een afstand van circa 23 palen van Soebang) opgekomen, ofschoon zij niet voor een onderzoek opgeroepen waren. "Na afloop van het onderzoek der matenkwestie te Babakansawah werden de opgezetenen uit de andere desa's door den Controleur gehoord. De algemeene klacht liep over de zware tjoeke in dit jaar, de desa's Selahaoer en Tjihondje klaagden daarbij over het gebruik van maten van verschillende lengten. De opgezetenen uit Marioek brachten tevens bezwaren voor over het heffen van een bedrag van f 0.25 per hoofd door hun desahoofd voor het verzamelen van voor huisraad enz. benoodigd hout (kajoe rawa) en het stelselmatig weigeren van vergunningen tot ontginning van grond. Volgens hen was een en ander bedoeld als represaille maatregel van de Landeigenaresse inzake de door hen ingediende verzoeken betreffende de betaling van eene bepaalde hoeveelheid tjoeke per bouw. "Hielden de opgezetenen zich tijdens het onderzoek, niet .............................. Ba Eming uit Genoengsemboeng, woordvoerder voor de opgekomen desa's uit het Pegadensche wond zich zeer op over de zijns inziens onbillijk zware tjoeke in dit jaar, totdat op een gegeven oogenblik hij zich vergat en zich voor de verzamelde menigte zoo ongepast en onbeleefd tegen de aanwezige bestuursambtenaar gedroeg, dat hij voor dit feit met den strafrechter had kunnen kennis maken. "Aangezien op dat oogenblik een optreden terzake bij de verhitte gemoederen der menigte, welke, zoals altijd eene onmiddelijke uitspraak van<noinclude></noinclude> 2edwq9mchgr0yvz6hshulpko7dn78rb 104 112594 311832 2026-08-13T01:09:47Z Link PB 26772 /* Telah diuji baca */ 311832 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Link PB" /></noinclude><noinclude></noinclude> ld8mzx3xpedxkd1zfvx7yvpf8y1vzpg 311909 311832 2026-08-13T02:01:21Z Link PB 26772 311909 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Link PB" />{{rh|||49}}</noinclude>Bestuurszijde inzake de te zware tjoeke verwachtte en toen die niet gegeven kon worden op duidelijke wijze haar misnoegen hierover te kennen gaf—olie in het vuur zoude zijn geweest, bovendien op gemeld oogenblik slechts over twee politieoppassers van den Wedana beschikt werd, achtte de Controleur van Soebang het beter voorloopig niet, tegen Ba Eming te ageeren, daarbij indachtig aan het gebeurde te Pamanoekan op 7 Juni jl. waar de bevolking, zich door hare getalsterkte krachtiger voelende dan de politie, eene dreigende houding tegen het Bestuur aannam. "Ba Eming, door genoemden Controleur opgeroepen om den volgenden dag op zijn bureau te verschijnen ten einde hem ernstig over zijn ongepast gedrag te kunnen onderhouden, verscheen niet, omdat hij bezoek had van Ba Katimah, een bekenden opruier te Binong. Hij kwam eerst op 27 Augustus jl. met zich brengen 236 personen uit 7 desa's allen gewapende met kapmessen, krissen en gobangs (soort steekwapen). Bedoelde personen werden, toen zij de districtshoofdwoning passeerden door den Wedana aangehouden en op diens vraag wat zij verlangden, antwoordden zij dat zij vermindering kwamen vragen van tjoeke (contingent) die zij te hoog vonden en van het afkoopgeld voor heerendiensten, waarvoor zij in het vervolg slechts f 1,- instede van f 4,- wenschten te betalen. "Na telefonisch overleg tusschen den Wedana, den Controleur van Soebang en ondergetekende werd besloten de klagers te trachten met een zoet lijntje naar huis te zenden, ook uit overweging van het ---------, dat bovendien de opgezetenen uit de desa Marioek (23 paal benoorden Soebang) nog naar Soebang zouden optrekken. "Een optreden door de zeer zwakke politiemacht te Soebang, zou in verband met de opgewondenheid, der menigte positief tot een echec geleid hebben. "Aanvankelijk wilde Bapa Eming aan het verzoek van den Wedana om naar huis te gaan geen gevolg geven en zeide hij tot genoemd districtshoofd in het bijzijn van den districtsschrijver de aanwezige politieagenten en voornoemde 236 opgezetenen, dat hij en zijn volgelingen weigerden nog meer tjoeke (contingent) of afkoopgeld voor heerendiensten te betalen dan zij reeds hadden voldaan, n.l. 2 pikoel padi tjoeke per bouw en f 1,- hoofdgeld (wang kolong). "Ten slotte beledigde hij den Regent van Krawang door te zeggen, dat deze Hoofdamtenaar zich door de Landeigenaresse had laten omkoopen. Hij verklaarde niet bang te zijn om gevangen genomen, veroordeeld of doodgeschoten te worden en dat wanneer hij zijn geheim openbaarde de Regent voorzeker ontslagen zou worden. "Niettegenstaande dit ongekend brutaal optreden van Ba Eming, terwijl ook diens volgelingen een oproerige houding aannamen, heeft de Wedana van Soebang zijn kalmte bewaard en is het hem na langdurige besprekingen en ver-<noinclude></noinclude> h7a7gx04rsp4owewms1vtdtsyuuxx62 104 112595 311833 2026-08-13T01:09:56Z Link PB 26772 /* Telah diuji baca */ 311833 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Link PB" /></noinclude><noinclude></noinclude> ld8mzx3xpedxkd1zfvx7yvpf8y1vzpg 311910 311833 2026-08-13T02:02:23Z Link PB 26772 311910 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Link PB" />{{rh|||50}}</noinclude>maningen gelukt de lieden in quaestie huiswaarts te doen keeren. "Na terzake met UHEdGestr. gepleegd telefonisch overleg begaf ik mij op den zelfden dag, 27 Augustus j.l. per expres naar Soebang. "Voor het verdere verloop der gebeurtenissen zij het mij vergund beleefd te verwijzen naar den inhoud van het in hoofde dezes aangehaald telegram. "Bapa Eming voornoemd begaf zich op 27 Augustus j.l. nadat hij van de districtshoofdwoning vertrokken was, naar de Demangswoning en bedreigde een der aldaar aanwezige Inlandsche taxateurs met den dood, wanneer hij (taxateur) den moed zou hebben het volgend jaar weer de tjoeke (contingent) op zijn sawah te komen ........................................................................................ "bal" was. "Uit het vorenstaande kan blijken dat de bevolking niet alleen ontevreden is, doch dat de verbittering tegen den dit jarige tjoeké-actie zeer hoog gestegen is. "Nader onderzoek heeft uitgewezen, dat Ba Eming zijn volgelingen had opgedragen gewapend naar Soebang op te trekken en dat zij die in het bezit waren van heilige wapens, deze moesten medenemen. "Op den 28 sten Augustus jl. zijn door mij dan ook dergelijke "poesaka" wapens in beslag genomen, ter gelegenheid van het gevangennemen van Bapa Eming. "De toestand is nog altijd gespannen, hetgeen hieruit kan blijken, dat volgens spionnenberichten de bevolking voornemens is bij den Vertegenwoordiger zelf te gaan klagen. "Bij het naar huis gaan der klagers op 27 Augustus jl. is door verschillende personen op de pasar gehoord, dat men zich uitliet "patahkan lehernya Toean Tanah satoe (de Vertegenwoordiger) tida boeat djadi apa2", (het zou helemaal niet erg zijn wanneer de vertegenwoordiger den hals gebroken werd). "De gebeurtenissen hebben elkander intusschen wel opgevolgd. "Den 29sten Augustus jl. is de administrateur van Pamanoekan en Soebang, de heer Steygerwalt, de persoon, die de beide Assistent-Wedana's van Kalidjati en Pegaden fietsen ten geschenke heeft gegeven, op initiatief en aandringen van den Superintendent der Cultures, den heer van Laer, zoogenaamd "met onbepaald verlof gezonden wegens gezondheidsredenen", doch in werkelijkheid ontslagen naar mij door laatsgenoemde zelf is medegedeeld. "Op gisteren (3 September) is de heer van Laer zelf echter door den heer Hierneiss geschorst, omdat eerstgenoemde een andere zienswijze in zake de tjoeke (contingent) politiek is toegedaan dan de Vertegenwoordiger zelf. Laer geheel de inzichten van het Bestuur deelt en met hem het overgroote deel derr cultuuradministrateurs. Zij allen zien ten duidelijkste in welke de fatale gevolgen zullen zijn van de hardnekkig volgehouden actie van den Vertegenwoordiger.<noinclude></noinclude> diu5uzmo17kp0y9jk350sxo3y5q079c 104 112596 311834 2026-08-13T01:10:04Z Link PB 26772 /* Telah diuji baca */ 311834 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Link PB" /></noinclude><noinclude></noinclude> ld8mzx3xpedxkd1zfvx7yvpf8y1vzpg 311911 311834 2026-08-13T02:03:30Z Link PB 26772 311911 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Link PB" />{{rh|||51}}</noinclude>"Vrijdag en Zaterdag jl. 29 en 30 Augustus meldde ik UHEdGestr. per telegram dat op die dagen zich onderscheidenlijk 70 en 70 klagers bij den Regent alhier hadden vervoegd. Zij deelden den Regent mede niet meer dan 2 pikoel tjoeke (contingent) per bouw en f 1,- hoofdgeld te willen betalen. "De aanvoerder Saliman waarvan in mijn telegram van 28 melding is gemaakt en die zich onder de klagers bevond is hier aangehouden, terwijl de overigen weder naar hun desa's zijn teruggekeerd." Ten slotte zij het mij vergund een afschrift van een extract uit een particulier schrijven van den Vertegenwoordiger der Maatschappij tot Exploitatie der Pamanoekan- en Tjiasemlanden ddo. 22 Augustus jl. en gericht tot den Controleur van Soebang, over te leggen. Hieruit moge blijken dat de heer Hierneiss in stede van uit het in dit jaar plaats gehad hebbende leering te putten, niet voornemens schijnt te zijn in de komende jaren de opdrijving der contingent heffing eenigszins te matigen, integendeel Zijn Edele schijnt het er op gezet te hebben, van de opgezetenen ten volle te eischen, hetgeen zijn aan contingent krachtens het particuliere landerijen Reglement de Landeigenaresse verschuldigd zijn. Kan hem dit recht niet wel ontzegd worden, het lijdt geen twijfel of groote moeilijkheden staan nog n.b.m. te wachten, tenzij de Directie in London, na kennisneming van de door den heer Hierneiss gevolgde n.h.v. minder verstandige politiek, en in de veronderstelling dat de Engelsche leden dier Directie, weinig bekend met de op de landen heerschende zeden en gewoonten, het verkeerde der actie naar waarde zullen kunnen beoordeelen en inzien, tegen bevelen uitvaardigt. Gevreesd wordt dat dit echter niet zal geschieden.<noinclude></noinclude> fs6390ttmanehtvt5uoci48labt9t3a 104 112597 311835 2026-08-13T01:10:17Z Link PB 26772 /* Telah diuji baca */ 311835 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Link PB" /></noinclude><noinclude></noinclude> ld8mzx3xpedxkd1zfvx7yvpf8y1vzpg 311912 311835 2026-08-13T02:05:03Z Link PB 26772 311912 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Link PB" />{{rh|52||}} ''5. Berita Acara, dibuat oleh Asisten Wedana Pasar Rebo, Meester Cornelis (Raden Pringgodimedjo), 7 Maret 1916.''<ref>Vertaling B/Afschrift Mailr No. 1181/16.</ref></noinclude> Op Dinsdag den 7den Maart 1916 begaf ik mij vergezeld van den mandor-politie van de kampong Batoeampar genaamd Piroen en andere politie-mannen naar het huis van den in die kampong wonenden persoon genaamd Taba, om aldaar ten uitvoer te leggen het vonnis van den Landraad van Meester Cornelis ddo. 14 November 1914 No. 4693/1913, waarbij Taba vd. veroordeeld was tot de betaling van een schuld ten bedrage van f 7,20.— met de kosten van het geding. Eerst had ik genoemden Taba op den 15den Februari 1916 aangemaand, om aan zijn verplichting te voldoen en omdat hij daaraan niet had voldaan, wilde ik overgaan tot den verkoop van zijne daarvoor door mij in beslag genomen goederen en alvorens daartoe over te gaan, had ik hem weer aangemaand, om die schuld te betalen; dit maal zeide Taba niet te willen betalen, waarop ik hoorde zeggen: "Zij behartigen de zaak van Christenen, dood aan hen vandaag". Dit gezegde was met een verheffing van stem, zoodat het meer geleek op een geschreeuw, welk geschreeuw verscheidene keeren werd herhaald, waarbij ook eenige koranspreuken ten gehoore werden gegeven. Ik zag vele menschen bijeen in den tuin van eenen zekeren Djaimin van dezelfde kampong, welke tuin lag ten Noorden van het huis van Taba op ongeveer een steenworp afstand; mandor Piroen zeiden mij te kennen een zekere Entong Gendoet afkomstig van Tjililitan Besar en wonende in de kampong Batoeampar als aanwezig onder de personen, wier aantal ik schatte op 50; zij waren min of meer verscholen tusschen de in den tuin van Djaimin aanwezige salakstruiken en daar Taba, zooals ik boven gezegd heb, niet wilde betalen, was ik overgegaan tot het verkoopen van zijn door mij in beslag genomen goederen nl. zijn huis met atap bedekking en bamboewanden; dat huis werd gekocht voor f 4,50.— door mandor Tiroean—een oom van Taba. Ik vroeg met welk doel die personen bijeen gekomen waren, waarop ik als antwoord kreeg de mededeeling, dat die personen van plan waren, om de Inlandsche ambtenaren in hunne verplichtingen in zake de ten uitvoerlegging van vonnissen te verhinderen, maar die personen—zoo ook Entong Gendoet, hadden niet den moed, om zich te vertoonen, zelfs verlieten eenigen hunner kort daarop de plaats. Het bovenstaande gaf mij aanleiding om te onderzoeken, met welk doel Entong Gendoet zich bij de personen gevoegd had en op den 17 den maart 1916 kwam Mantor Meli van kampong Tengah mij mededeelen, dat een zekere Hadji Amat Awab van de kampong Batoeampar bij hem aan huis was gekomen, hem den raad gevende, om bij de eerstvolgende ten uitvoerlegging van vonnissen, bewerkstelligd door den Wedana (Assistent-Wedana) of den Mantri-politie niet<noinclude></noinclude> 859dradbfxokc7l9mpyvyd75mdi6tjq 104 112598 311836 2026-08-13T01:10:25Z Link PB 26772 /* Telah diuji baca */ 311836 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Link PB" /></noinclude><noinclude></noinclude> ld8mzx3xpedxkd1zfvx7yvpf8y1vzpg 311913 311836 2026-08-13T02:06:11Z Link PB 26772 311913 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Link PB" />{{rh|||53}}</noinclude>tegenwoordig te zijn, aangezien Entong Gendoet personen had uitgenodigd, ten einde ons te kunnen verhinderen in onze verrichtingen ter zake: een toean Said kramat (een heilige Arabier) zou toezegging hebben gegeven, om mede te werken als ook een zekere Arabier genaamd toean Doellah, die zich met de vereeniging bemoeid zou hebben: Hadji Amat Awab liet ik zoeken, doch vond hem niet. Op den 28 sten Maart 1916 hoorde ik dat een zekere Said Abdoellah woonde in kampong Melajoe ter hoofdplaats Meester-Cornelis: ik ging hem opzoeken en vroeg hem of hij het was, die zich bemoeide met de zaken van Entong Gendoet in het oprichten van een vereeniging met het doel om de Inlandsche ambtenaren te beletten in hunne verrichtingen in zake de ten uitvoerlegging van vonnissen: Said Abdoellah gaf op mijn vraag een ontkennend antwoord, daarbij zeggende dat hij zich schaamde genoemd te worden in een zaak te zijn betrokken met Entong Gendoet: hij beloofde van zijn kant mede te weken en de zaak aan het licht te brengen. Vervolgens ging ik naar den Wedana van Meester-Cornelis om hem het een en ander op de hoogte te brengen van wat er was gebeurd, toen ik het vonnis tegen Taba ten uitvoer legde en zijn zienswijze ter zake te vernemen, waarop de Wedana mij had opgedragen, om bij de eerstvolgende ten uitvoerlegging van vonnissen hem telefonisch te berichten, indien Entong Gendoet met andere personen zich op het terrein mocht vertoonen. Op 4 April 1916 kwam Said Abdoellah bij mij op kantoor, hij vertelde mij dat bij hem het vermoeden was gerezen als zoude betrokken zijn in de vereeniging van Entong Gendoet een van de volgende Arabieren met name: * 1e. Said Taba bin Achmad Albadat van de kampong Tjawang, * 2e. Said Oemar bin Alydroes van de kampong Tjiililitan en * 3e. Said Moeksin bin Achmad Alatas van de kampoeng Tjawang, mij daarbij tevens de verzekering gevende, dat hij verder zou onderzoeken, welke Arabier in derdaad in de vereeniging van Entong Gendoet teinteresseerd was. Op Woensdagavond den 5den op den 6den April gaf Mevrouw Rollinson, geboren Van der Vasse, te villa Nova een topengpartij; omstreeks 8 uur's avonds toen ik nog thuis was kwam mijn politieagent genaamd Raidi mij zeggen, dat hij van Moehawa van de kampoeng Tjiililitan Besar had vernomen, dat Entong Gendoet met zijn handlangers naar Moehawa had gezocht om hem — Moehawa — tot leider uit te roepen, doch Moehawa ontliep hem steeds. Den landheer van Tandjong Oost den heer D.C. Ament kwam dien avond me zeggen, dat hij in zijn automobiel Zuidwaarts rijdende bij de brug tusschen paal 13 en 14 door een groep menschen met steenen werd begooid, waarop ik met mijn politie-agenten genaamd Mian en Raidi naar de bedoelde brug ging, doch aldaar trof ik niemand aan. Van de Inlandsche vrouw echtgenoote van Daing van de kampong Makasser, die dicht bij de bedoelde brug woont, hoorde ik dat omstreeks 8 uur 's avonds vele personen bijeen waren op ongeveer 20 meter<noinclude></noinclude> k3ydrdexii5mm74arugqkji0zfuc8r0 311914 311913 2026-08-13T02:25:05Z Link PB 26772 311914 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Link PB" />{{rh|||53}}</noinclude>tegenwoordig te zijn, aangezien Entong Gendoet personen had uitgenodigd, ten einde ons te kunnen verhinderen in onze verrichtingen ter zake: een toean Said kramat (een heilige Arabier) zou toezegging hebben gegeven, om mede te werken als ook een zekere Arabier genaamd toean Doellah, die zich met de vereeniging bemoeid zou hebben: Hadji Amat Awab liet ik zoeken, doch vond hem niet. Op den 28 sten Maart 1916 hoorde ik dat een zekere Said Abdoellah woonde in kampong Melajoe ter hoofdplaats Meester-Cornelis: ik ging hem opzoeken en vroeg hem of hij het was, die zich bemoeide met de zaken van Entong Gendoet in het oprichten van een vereeniging met het doel om de Inlandsche ambtenaren te beletten in hunne verrichtingen in zake de ten uitvoerlegging van vonnissen: Said Abdoellah gaf op mijn vraag een ontkennend antwoord, daarbij zeggende dat hij zich schaamde genoemd te worden in een zaak te zijn betrokken met Entong Gendoet: hij beloofde van zijn kant mede te weken en de zaak aan het licht te brengen. Vervolgens ging ik naar den Wedana van Meester-Cornelis om hem het een en ander op de hoogte te brengen van wat er was gebeurd, toen ik het vonnis tegen Taba ten uitvoer legde en zijn zienswijze ter zake te vernemen, waarop de Wedana mij had opgedragen, om bij de eerstvolgende ten uitvoerlegging van vonnissen hem telefonisch te berichten, indien Entong Gendoet met andere personen zich op het terrein mocht vertoonen. Op 4 April 1916 kwam Said Abdoellah bij mij op kantoor, hij vertelde mij dat bij hem het vermoeden was gerezen als zoude betrokken zijn in de vereeniging van Entong Gendoet een van de volgende Arabieren met name: <ol type="1e" start="1"> <li>Said Taba bin Achmad Albadat van de kampong Tjawang,</li> <li>Said Oemar bin Alydroes van de kampong Tjiililitan en</li> <li>Said Moeksin bin Achmad Alatas van de kampoeng Tjawang, mij daarbij tevens de verzekering gevende, dat hij verder zou onderzoeken, welke Arabier in derdaad in de vereeniging van Entong Gendoet teinteresseerd was.</li> </ol> Op Woensdagavond den 5den op den 6den April gaf Mevrouw Rollinson, geboren Van der Vasse, te villa Nova een topengpartij; omstreeks 8 uur's avonds toen ik nog thuis was kwam mijn politieagent genaamd Raidi mij zeggen, dat hij van Moehawa van de kampoeng Tjiililitan Besar had vernomen, dat Entong Gendoet met zijn handlangers naar Moehawa had gezocht om hem — Moehawa — tot leider uit te roepen, doch Moehawa ontliep hem steeds. Den landheer van Tandjong Oost den heer D.C. Ament kwam dien avond me zeggen, dat hij in zijn automobiel Zuidwaarts rijdende bij de brug tusschen paal 13 en 14 door een groep menschen met steenen werd begooid, waarop ik met mijn politie-agenten genaamd Mian en Raidi naar de bedoelde brug ging, doch aldaar trof ik niemand aan. Van de Inlandsche vrouw echtgenoote van Daing van de kampong Makasser, die dicht bij de bedoelde brug woont, hoorde ik dat omstreeks 8 uur 's avonds vele personen bijeen waren op ongeveer 20 meter<noinclude></noinclude> 7za36i0a4opyfagbeq5usps5c3yu3m4 311915 311914 2026-08-13T02:25:51Z Link PB 26772 311915 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Link PB" />{{rh|||53}}</noinclude>tegenwoordig te zijn, aangezien Entong Gendoet personen had uitgenodigd, ten einde ons te kunnen verhinderen in onze verrichtingen ter zake: een toean Said kramat (een heilige Arabier) zou toezegging hebben gegeven, om mede te werken als ook een zekere Arabier genaamd toean Doellah, die zich met de vereeniging bemoeid zou hebben: Hadji Amat Awab liet ik zoeken, doch vond hem niet. Op den 28 sten Maart 1916 hoorde ik dat een zekere Said Abdoellah woonde in kampong Melajoe ter hoofdplaats Meester-Cornelis: ik ging hem opzoeken en vroeg hem of hij het was, die zich bemoeide met de zaken van Entong Gendoet in het oprichten van een vereeniging met het doel om de Inlandsche ambtenaren te beletten in hunne verrichtingen in zake de ten uitvoerlegging van vonnissen: Said Abdoellah gaf op mijn vraag een ontkennend antwoord, daarbij zeggende dat hij zich schaamde genoemd te worden in een zaak te zijn betrokken met Entong Gendoet: hij beloofde van zijn kant mede te weken en de zaak aan het licht te brengen. Vervolgens ging ik naar den Wedana van Meester-Cornelis om hem het een en ander op de hoogte te brengen van wat er was gebeurd, toen ik het vonnis tegen Taba ten uitvoer legde en zijn zienswijze ter zake te vernemen, waarop de Wedana mij had opgedragen, om bij de eerstvolgende ten uitvoerlegging van vonnissen hem telefonisch te berichten, indien Entong Gendoet met andere personen zich op het terrein mocht vertoonen. Op 4 April 1916 kwam Said Abdoellah bij mij op kantoor, hij vertelde mij dat bij hem het vermoeden was gerezen als zoude betrokken zijn in de vereeniging van Entong Gendoet een van de volgende Arabieren met name: <ol type="1""e" start="1"> <li>Said Taba bin Achmad Albadat van de kampong Tjawang,</li> <li>Said Oemar bin Alydroes van de kampong Tjiililitan en</li> <li>Said Moeksin bin Achmad Alatas van de kampoeng Tjawang, mij daarbij tevens de verzekering gevende, dat hij verder zou onderzoeken, welke Arabier in derdaad in de vereeniging van Entong Gendoet teinteresseerd was.</li> </ol> Op Woensdagavond den 5den op den 6den April gaf Mevrouw Rollinson, geboren Van der Vasse, te villa Nova een topengpartij; omstreeks 8 uur's avonds toen ik nog thuis was kwam mijn politieagent genaamd Raidi mij zeggen, dat hij van Moehawa van de kampoeng Tjiililitan Besar had vernomen, dat Entong Gendoet met zijn handlangers naar Moehawa had gezocht om hem — Moehawa — tot leider uit te roepen, doch Moehawa ontliep hem steeds. Den landheer van Tandjong Oost den heer D.C. Ament kwam dien avond me zeggen, dat hij in zijn automobiel Zuidwaarts rijdende bij de brug tusschen paal 13 en 14 door een groep menschen met steenen werd begooid, waarop ik met mijn politie-agenten genaamd Mian en Raidi naar de bedoelde brug ging, doch aldaar trof ik niemand aan. Van de Inlandsche vrouw echtgenoote van Daing van de kampong Makasser, die dicht bij de bedoelde brug woont, hoorde ik dat omstreeks 8 uur 's avonds vele personen bijeen waren op ongeveer 20 meter<noinclude></noinclude> 8014354dk8zrpaipkni1kbkj2wvcw8t 311916 311915 2026-08-13T02:26:04Z Link PB 26772 311916 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Link PB" />{{rh|||53}}</noinclude>tegenwoordig te zijn, aangezien Entong Gendoet personen had uitgenodigd, ten einde ons te kunnen verhinderen in onze verrichtingen ter zake: een toean Said kramat (een heilige Arabier) zou toezegging hebben gegeven, om mede te werken als ook een zekere Arabier genaamd toean Doellah, die zich met de vereeniging bemoeid zou hebben: Hadji Amat Awab liet ik zoeken, doch vond hem niet. Op den 28 sten Maart 1916 hoorde ik dat een zekere Said Abdoellah woonde in kampong Melajoe ter hoofdplaats Meester-Cornelis: ik ging hem opzoeken en vroeg hem of hij het was, die zich bemoeide met de zaken van Entong Gendoet in het oprichten van een vereeniging met het doel om de Inlandsche ambtenaren te beletten in hunne verrichtingen in zake de ten uitvoerlegging van vonnissen: Said Abdoellah gaf op mijn vraag een ontkennend antwoord, daarbij zeggende dat hij zich schaamde genoemd te worden in een zaak te zijn betrokken met Entong Gendoet: hij beloofde van zijn kant mede te weken en de zaak aan het licht te brengen. Vervolgens ging ik naar den Wedana van Meester-Cornelis om hem het een en ander op de hoogte te brengen van wat er was gebeurd, toen ik het vonnis tegen Taba ten uitvoer legde en zijn zienswijze ter zake te vernemen, waarop de Wedana mij had opgedragen, om bij de eerstvolgende ten uitvoerlegging van vonnissen hem telefonisch te berichten, indien Entong Gendoet met andere personen zich op het terrein mocht vertoonen. Op 4 April 1916 kwam Said Abdoellah bij mij op kantoor, hij vertelde mij dat bij hem het vermoeden was gerezen als zoude betrokken zijn in de vereeniging van Entong Gendoet een van de volgende Arabieren met name: <ol type="1" start="1"> <li>Said Taba bin Achmad Albadat van de kampong Tjawang,</li> <li>Said Oemar bin Alydroes van de kampong Tjiililitan en</li> <li>Said Moeksin bin Achmad Alatas van de kampoeng Tjawang, mij daarbij tevens de verzekering gevende, dat hij verder zou onderzoeken, welke Arabier in derdaad in de vereeniging van Entong Gendoet teinteresseerd was.</li> </ol> Op Woensdagavond den 5den op den 6den April gaf Mevrouw Rollinson, geboren Van der Vasse, te villa Nova een topengpartij; omstreeks 8 uur's avonds toen ik nog thuis was kwam mijn politieagent genaamd Raidi mij zeggen, dat hij van Moehawa van de kampoeng Tjiililitan Besar had vernomen, dat Entong Gendoet met zijn handlangers naar Moehawa had gezocht om hem — Moehawa — tot leider uit te roepen, doch Moehawa ontliep hem steeds. Den landheer van Tandjong Oost den heer D.C. Ament kwam dien avond me zeggen, dat hij in zijn automobiel Zuidwaarts rijdende bij de brug tusschen paal 13 en 14 door een groep menschen met steenen werd begooid, waarop ik met mijn politie-agenten genaamd Mian en Raidi naar de bedoelde brug ging, doch aldaar trof ik niemand aan. Van de Inlandsche vrouw echtgenoote van Daing van de kampong Makasser, die dicht bij de bedoelde brug woont, hoorde ik dat omstreeks 8 uur 's avonds vele personen bijeen waren op ongeveer 20 meter<noinclude></noinclude> qvbtsznuhr5l788po3iy2b9gkoltweu 104 112599 311837 2026-08-13T01:10:33Z Link PB 26772 /* Telah diuji baca */ 311837 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Link PB" /></noinclude><noinclude></noinclude> ld8mzx3xpedxkd1zfvx7yvpf8y1vzpg 311917 311837 2026-08-13T02:27:39Z Link PB 26772 311917 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Link PB" />{{rh|54||}}</noinclude>afstand van hare woning: ze kon echter niemand onder hen herkennen, omdat het donker was. Daarop begaf ik mij naar Villa Nova, alwaar ik de politieagenten van Meester-Cornelis ontmoette, die mij mededeelden, dat zij reeds geruimen tijd aldaar politietoezicht hadden uitgeoefend en dat Entong Gendoet de topeng had doen ophouden. Op den grooten weg waren vele toeschouwers van de kampong Batoeampar. Omstreeks 11 uur hoorde ik iemand verscheidene malen roepen: "ajo, topeng ophouden". We gingen naar den persoon, die dit had geroepen toe en zag dat het Entong Gendoet was, die in de hand een korte zaag hield: ik gaf hem te kennen, dat hij de door Mevrouw Rollinson gehouden topengpartij niet mocht doen ophouden en verzocht hem — Entong Gendoet — naar huis te gaan. Hij gehoorzaamde en niet lang daarna liep iemand uit de omstanders naar de Noordelijke richting uitende koranspreuken en God biddende om geluk en roepende: "habib, habib" (de Arabieren nl. de Saidsafstammelingen van Mohamad werden door de Inlanders toegesproken met "habib" en beteekent "Godslieveling"): in hem herkende ik Madin van de kampong Batoeampar, die mij bekend was als iemand, die niet wel bij het hoofd was. Ik gelastte hem naar huis te gaan, waarop hij verder in de Noordelijke richting liep. Niet lang daarna kwam mijn politieagent Krimoeng, die ik eerder naar Villa Nova had gestuurd, mij mededeelen, dat de nachtwaker van Mevrouw Rollinson genaamd Entjeng deze dame verzocht had om telefonisch aan den Commissaris van Politie te Meester-Cornelis het verzoek te doen politieagenten naar Villa Nova te sturen, aangezien er een opstootje op til was. Ik ging toen naar Mevrouw Rollinson, verzocht haar om weer naar den Commissaris van Politie te Meester-Cornelis te telefoneeren, dat het niet meer noodig was om politieagenten te sturen, omdat ik ter plaatse was met mijn politieagenten en drie van Meester-Cornelis en Entong Gendoet al naar huis was gegaan. Niet lang daarna kwam de Mantri-politietoezicht uit te oefenen: ik stelde mij daarop telefonisch in verbinding met den Wedana van Meester-Cornelis, hem mededeelende over het een en ander van Entong Gendoet waarop ik van den Wedana de opdracht kreeg, om Entong Gendoet naar Meester-Cornelis te brengen: daarom begaf ik mij met den Mantri-politie van Meester-Cornelis en al de bovengenoemde agenten naar het huis van Entong Gendoet in de kampong Batoeampar en komende bij de winkel van Hadji Mohamad in de kampong Tjiilitan Besar troffen we Madjer van de kampong Batoeampar aan: hij hurkte aan den kant van de weg voor de winkel: ik verzocht hem mede te gaan naar het huis van Entong Gendoet en aldaar aangekomen, zagen we Entong Gendoet met een kris in de hand zittende op een bale-bale onder een afdak aan de Oostzijde van zijn huis; bij hem zaten er nog 10 personen, onder wie aanwezig waren de personen van Maliki van de kampong Balekembang en Hadji Amat Awab van de kampong Batoeampar: Entong Gendoet zat zoodanig dat hij omringd was door die andere personen en hoorde ik<noinclude></noinclude> kcgs1j3xgdq3p36hkezizg7ktjuejvy 104 112600 311838 2026-08-13T01:10:41Z Link PB 26772 /* Telah diuji baca */ 311838 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Link PB" /></noinclude><noinclude></noinclude> ld8mzx3xpedxkd1zfvx7yvpf8y1vzpg 311918 311838 2026-08-13T02:28:33Z Link PB 26772 311918 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Link PB" />{{rh|||55}}</noinclude>hem, terwijl Hadji Ahmat Awab de kitab sipat 20 las, zeggende: "ja, ja". Ik vroeg wat al die personen daar deden, waarop Hadji Ahmat Awab antwoordde, dat ze bijeen waren in het belang van den godsdienst. Entong Gendoet zeide toen, dat hij de topengpartij had doen ophouden om dobbelpartijen te voorkomen; dat Japan in oorlog was, dat Nederland begonnen is oorlog te voeren en vroeg toen: "Wil de politie (Inlandsche) mede de zaak van orang Srani (Christenen) behartigen door de huizen van de Inlanders te verkoopen en daarna te verbranden?". Ik antwoordde dat de huizen verkocht werden op last van de bevoegde autoriteit, die gehandeld heeft naar aanleiding van vonnissen door den Landraad te Meester-Cornelis gewezen, doch om te maken dat al deze daadzaken niet plaats hebben, zou het beter zijn, dat de opgezetenen die reeds door den Landraad zijn govennist, hunne schulde, zooals zij uitgedrukt zijn in de betrekkelijke vonnissen afbetaalden. Van de naar aan leiding dier vonnissen verkochte huizen is de landheer altijd kooper dier huizen, konden de oorspronkelijke eigenaren, die huizen wel terugkrijgen, indien zij daartoe met de Landheer tot een minnelijke schikking konden komen. Entong Gendoet zeide verder, dat velen van de kampong lieden aer srani (Christenwater) hebben gedronken; hij wist welke personen het waren, doch hij noemde "ze niet; hij verzocht zijn vrouw, die hij "si Poelon" noemde, om het Christenwater naar buiten te brengen, doch niemand kwam buiten, waarop Entong Gendoet nog steeds de kris in de hand houdend van de bale-bale op den grond sprong en deed alsof hij gek was door op den grond te stampen en maakte een sissend geluid met den mond. Die grimassen deed hij maar kort, waarna hij zijn huis binnenging en weer buiten komende, zag ik hem een zakboek medebrengen, waarin ik door hem opengeslagen eenige cijfers zag opgeteekend. Entong Gendoet zeide toen, dat dat getal het aantal was van de personen, die reeds Christenwater hadden gedronken, waarop ik bespeurde, dat Maliki die bij mij bekend stond als iemand die niet wijs was, van de bale-bale waarop hij zat op den grond sprong, een houding nemende alsof hij wilde vechten en daarbij uitroepende: "Ik will geen politie zien, omdat ze mijn vijanden zijn, ajo batjok, batjok" (atau queeren), wellicht verkeerde hij in de meening dat de politie hem wilde oppakken. Alle andere personen, waardonder ook Hadji Ahmat Awab verlieten daarop hunne zitplaatsen en stonden op de latar (voorerf), terwijl Entong Gendoet weer dezelfde grimassen als te voren maakte daarbij zeggende: "Ik trap de aarde en de aarde wordt zee". Op dat oogenblik zak ik vele personen te voorschijn komen uit den salakstruiken ten Noorden van het huis van Entong Gendoet. Zij waren naar ik veronderstelde 50 in aantal, velen hunner gewapend met blanke wapens en richten hunne schreden naar me toe terwijl ik bovendien in de salakstruiken nog het geritsel van andere personen hoorde. Ik zag Madjardio die gewapend was met een parang (kapmes) tusschen beide komen en hij...<noinclude></noinclude> qr6od7wtk4k55mmrmpt14q9h0avnd6j 104 112601 311839 2026-08-13T01:10:49Z Link PB 26772 /* Telah diuji baca */ 311839 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Link PB" /></noinclude><noinclude></noinclude> ld8mzx3xpedxkd1zfvx7yvpf8y1vzpg 311919 311839 2026-08-13T02:29:28Z Link PB 26772 311919 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Link PB" />{{rh|52||}}</noinclude>verzocht ons om kalm te blijven. omdat naar hij zeide al die personen "koerang pikiran" (niet wijs) waren. Entong Gendoet sprak toen het volgende: De Mantri politie Meester—mijn man, de Assistent-Wedana van Pasar Rebo—mijn man, beiden zal ik helpen", waarop ik zeide: "Goed, maar je moet ook geen grappen verkoopen, ik wil weten welk doel jelui beoogen, dat jelui hier bijeen zijn." Op die vraag kreeg ik geen antwoord, alleen hoorde ik Entong Gendoet daarop zeggen: "Orang Srani dibelain" (Je deelt lief en leed met de Christenen). Naar mijn inziens hadden al die personen nog geen geweld gepleegd tegen de politie, doch als ik met geweld Entong Gendoet wilde meenemen, zag ik aankomen, dat daardoor herrie ontstond, bovendien herinnerde ik mij den raad van de Asistent-Resident van Meester Cornelis den heer Van der Meer, dat het wenschelijk was om bij zulke gevallen steeds de kalmte te bewaren. Ik ging verder er op uit, om wat licht in de zaak te krijgen en van een zekeren Hadji Boesro van kampong Batoeampar mocht ik vernemen, dat naar zijn inziens de vereeniging van Entong Gendoet het doel beoogde om de Inlandsche ambtenaren bij eventueele ten uitvoerlegging van vonnissen van den Landraad in de kampong Batoeampar en Balekambang in hunne verrichtingen te verhinderen. Volgens Hadji Boesro deed Entong Gendoet zich als een krankzinnige voor sedert Vrijdag den 31sten Maart 1916. Het was reeds omstreeks 12 uur 's nachts, doen ik met den Mantri-politie en Hadji Boesro naar Meester-Cornelis ging, om verslag van de taak aan den Wedana uit te brengen; Hadji Boesro deed aan den Wedana hetzelfde verhaal, dat hij mij gedaan had. Mijn meening is, dat de vereeniging van Entong Gendoet gericht was om de Inlandsche ambtenaren te beletten in hunnde verrichtingen in zake de ten uitvoerlegging van vonnissen. De Wedana had miij verzocht om den volgenden morgen met hem voor den Assistent-Resident te verschijnen; ik begaf mij vervolgens met den Mantri politie terug naar Villa-Nova, doch aldaar aangekomen omstreeks te 2 uur troffen we aan, dat de topengpartij niet meer speelde. Een zekere Hadji Sadan, wonende in de kampong Djati, bewaker van de loods van Mevrouw Rollinson, had ons gezegd, dat hij het was, die de topengpartij had laten uitscheiden om reden geen petroleum meer aanwezig was ter verplichting van de tegenpartij. Entong Gendoet was niet op de plaats teruggekomen en ook de politieagenten die achtergebleven waren, waren reeds naar huis gegaan. Ik ging verder Hadji Sadan ondervragen alsmede Entjeng—een waker in dienst bij Mevrouw Rollinson—beide personen gaven mij als hun meening te kennen, dat de vereeniging van Entong Gendoet was opgericht met het doel om de Inlandsche ambtenaren in hunne verrichtingen in zake de ten uitvoerlegging van vonnissen te verhinderen. Ik vervoegde mij den volgenden morgen<noinclude></noinclude> 0oq6e40gy6n8y4kg7hz6awzjrutur1s 104 112602 311840 2026-08-13T01:10:57Z Link PB 26772 /* Telah diuji baca */ 311840 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Link PB" /></noinclude><noinclude></noinclude> ld8mzx3xpedxkd1zfvx7yvpf8y1vzpg 311920 311840 2026-08-13T02:30:54Z Link PB 26772 311920 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Link PB" />{{rh|||57}}</noinclude>(Donderdag den 6den Maart 1916) met den Wedana van Meester-Cornelis bij den Assistent-Resident, aan wien ik kennis gaf van het een en ander wat gebeurd was bij de topengpartij, doch wat verder betrof Entong Gendoet—van dezen had ik nog niet alles medegedeeld, wat ik wist, omdat ik toen van Zijne Edelgestrenge reeds de opdracht kreeg, om van deze zaak een schriftelijk rapport in te dienen. Op Zaterdagavond den 9den April 1916 kwam ik vergezeld van den politieagent Mian op Villa Nova. Hadji Sadan en Entjeng hadden mij gezegd, dat de vereeniging van Entong Gendoet—zooals ze gehoord hadden—nu reeds 400 leden had en dat er plannen bestonden om dit ledental tot 1000 uit te breiden; hoofden van de vereeniging waren Entong Gendoet, Maliki en Madin van de kampong Batoeampar, terwijl als wadjir (vizier) fungeerden 8 personen met name: 1. Dja, 2. Tipis, 3. Roidi, 4. Sibi zoon Djimin, 5. Logod, 6. Tipe, 7. Goetar, 8. Oesoep; weer andere personen met name Madjar en Djaimin waren leden der vereeniging zijnde, over te halen tot leden dier vereeniging toe te treden. Een andere persoon genaamd Toha van de kampong Batoeampar werd gesignaleerd als mantri dier vereeniging en een zekere Gani van de kampong Batoeampar bood die vereeniging zijn diensten als schrijver aan. Entjeng gaf mij ook den raad om bij eventueele ten uitvoerlegging van vonnissen niet alleen er op uit te gaan met politieagenten, aangezien hij vermoedde, dat indien er geen militaire macht bij tegenwoordig mocht zijn, een relletje wel niet zou uitblijven; bovendien had Entong Gendoet zich reeds tot Radja Moeda uitgeroepen. Ik wilde vervolgens naar huis gaan en onderweg tot hoogte van het huis van Daing van de kampong Makassar, zag ik 6 grobaks bespannen met paarden, ophouden aan den kant van den grooten weg; aan de voerders van de grobaks gaf ik te kennen voortaan niet meer stil te houden op den weg zooals ze nu gedaan hadden, omdat dat zij zoodoende den weg versperden en gevaar voor de passeerende automobielen opleverden, bovendien konden ze het talud van den weg bederven. Daarna ging ik verder huiswaarts. Op Zondag den 9den April 1918 omstreeks 11 uur kwamen Said Abdoellah en de heer Pichel buitengewoon griffier bij den Landraad Meester-Cornelis bij mij aan. Said Abdoellah herhaalde zijn mededeeling dat naar zijn vermoeden één der door hem genoemde 3 Arabieren het hoofd moest zijn van de door Entong Gendoet opgerichte vereeniging. Zondagavond den 9den April 1916 omstreeks 9 uur bereikte mij een telefoon bericht van Entjeng, hij gaf mij den raad geen ronde te doen naar Villa Nova, omdat hij had gehoord, dat Entong Gendoet met leden van zijn vereeniging mij zou opwachten en leed doen, het een en ander had verband met het feit, dat ik de grobakvoerders, zooals bovengezegd had verboden om op den grooten weg stil te houden. Dien avond omstreeks half 10 kwam Moehawa van de kampoeng Tjlilitan Besar te mijnent en stelde mij ter hand een geschrift, dat luidde:<noinclude></noinclude> 2m4eb2fovqch1w4nctmmi8eiyy4z634 104 112603 311841 2026-08-13T01:11:05Z Link PB 26772 /* Telah diuji baca */ 311841 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Link PB" /></noinclude><noinclude></noinclude> ld8mzx3xpedxkd1zfvx7yvpf8y1vzpg 311921 311841 2026-08-13T02:31:39Z Link PB 26772 311921 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Link PB" />{{rh|58||}}</noinclude>"Tjondet. Batoeampar 9 April 1916. Met eerbied kom ik bij dezen tot den "Wedana (Assistent Wedana), den Mantri en de politieagenten—allemaal. Ik hoop, dat aan alle Mohamedanen zoowel mannen als vrouwen in het onderdistrict Tandjong Pasar Rebo worde kennis gegeven, om zich te verzamelen ten huize van Radja Moeda met name Tong Gendoet. Als de Wedana (Assistent Wedana) zelf niet kwam ten huize van Radja Moeda wees voorzichtig, omdat dan de bevolking met de Radja Moeda zou komen, om (je) vast te binden, het is dringend en je moet komen morgen vroeg om 8 uur, Anders niets. "Wedana Pasar Rebo?" Ik stelde mij daarop telefonisch in verbinding met den Wedana van Meester-Cornelis en door de telefoon las ik hem den brief van Entong Gendoet voor. Ik verzocht om naar Meester-Cornelis te mogen gaan, teneindehem in de zaak van Entong Gendoet in te lichten, verder had ik den Wedana verzocht om op mij te wachten. De Wedana had er geen bezwaar tegen en aangezien ik door het bericht van Entjeng wist, dat Entong Gendoet c.s. mij zouden afwachten om mij te overrompelen, ging ik vergezeld van den politieagent Mian naar Meester Cornelis langs binnenwegen en daar mij niet voldoende bekend waren met die binnenwegen, kwamen we eerst te 2 uur bij den Wedana van Meester-Cornelis aan huis, alwaar ik van den daar zich bevindende politieagent vernam, dat de Wedana vergezeld van Europeesche politiemannen reeds naar Pasar Rebo per automobiel was vertrokken. Ik wilde daarop met een sado naar Pasar Rebo gaan, doch ter hoogte van de kampong Legok kwam ik den Mantri-politie van Pasar Rebo Raden Kartaatmadja, die in gezelschap was van den Europeesche politieagent tegen, zijn vertelden mij dat de Wedana in handen was gevallen van Entong Gendoet c.s. en dat andere politiemannen voor hun levensbehoud op de vlucht waren gegaan. Genoemde Europeesche politieagent verzocht mij met hem mede te gaan naar het huis van den Hoofd-Politie-opziener te Meester-Cornelis; ik ging mee, omdat ik overtuigd was de Wedana niet te kunnen bijstaan, om reden Entong Gendoet met honderden zijner lieden was; bovendien was het des nachts en lag het huis van Entong Gendoet zoo goed als verscholen in een bosch van salakstruiken. Van het huis van den Hoofd-Politie-opziener begaf ik mij met den Mantri-politie van Pasar-Rebo naar het huis van den Assistent-Resident van Meester-Cornelis. Aan zijne WelEdelgestrenge deed ik het verhaal, dat ik van den Mantri-politie van Pasar Rebo had gehoord—daarbij zeggende, dat ik reeds als mijn meening had kennis gegeven, dat die vereeniging om bloedvergieten te voorkomen, slechts door de militaire macht, kon beteugeld worden. Den folgenden morgen om 6 uur vertrok de Assistent-Resident van Meester-Cornelis met een politiemacht naar Tjondet. Ik ging mee en aangekomen op den weg voor den winkel van Hadji Moehamad van de kampoeng<noinclude></noinclude> anwj9ulk4l5ie2fi789gisrkockfijc 104 112604 311842 2026-08-13T01:11:12Z Link PB 26772 /* Telah diuji baca */ 311842 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Link PB" /></noinclude><noinclude></noinclude> ld8mzx3xpedxkd1zfvx7yvpf8y1vzpg 311922 311842 2026-08-13T02:32:34Z Link PB 26772 311922 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Link PB" />{{rh|||59}}</noinclude>Tjililitan Besar omstreeks iets over zessen, zag ik niet lang daarna Entong Gendoet te voorschijn komen, vergezeld van zijn lieden ongeveer 40 mansterk; deze lieden waren elk gewapend met blanke wapens terwijl Entong Gendoet tot wapen had een sabel gewikkeld in een wit doek en een kris. Zij stelden zich op in rijen in de voorgallerij van de winkel van Hadji Moehamad. Ik zag ook dat verscheidene personen uit de kampong Batoeampar liepen naar de winkel, doch waren niet verder gekomen, omdat de Hoofdcommissaris van politie met de bij dezen zich bevindende andere politiemannen hun de weg afsneed. Ik hoorde Entong Gendoet roepen: "Ik Radja Moeda, wil de sabiloelah (godsdienstoorlog) met de politie uitvechten". Verder zag ik dat die bende voorzien was van een vaandel: deze was van een stuk roode doek, waarop een kleine maan en een groote ster afgebeeld stonden; ook kwamen op het doek spreuken met Arabische karakters voor. Een kleine jongen hield het doek in de hand en later vernam ik, dat die kleine jongen een zwager was van Entong Gendoet genaamd Moerah. Op last van den Assistent-Resident vroeg ik aan die lieden in het algemeen, welk doel zij voorhadden om het plegen van zulke handelingen te rechtvaardigen; wat hunne grieven waren en die grieven konden zij voorbrengen; de Assistent-Resident zou hunne grieven minutieus onderzoeken. Hierop werd geen antwoord gegeven, steeds bleven ze het sabiloelah geroep aanheffen, terwijl Entong Gendoet nog eens zeide: "Ik ben Radja Moeda, de politie is mijn vijand". Ik zag dat Entong Gendoet verder zijn schreden richtte naar de plaats waar eenige politieagenten stonden om hen te ataqueeren, waarop op Entong Gendoet tweemaal werd geschoten hadden gelost. Met mijn vevolver deed ik ook een schot, maar ik wist niet of mijn schot raakte al dan niet, doch ik zag, dat allengs Entong Gendoet slapper en slapper werd; daarna ging hij zitten op een naast de winkel van Hadji Mohamad staande bank, terwijl zijn volgelingen op de vlucht gingen, achtervolgd door de politie. Op den weg dicht bij mij stond een zekere Daing; ik arresteerde hem en bij lijfvisitatie vond ik een djimat aan diens arm gebonden. Ik hoorde schoten vallen en zag iemand uit de salaktuinen vluchten; de politieagenten Salim en Atjim, wilden hem arresteeren, doch hij verzette zich, waardoor de politie-agent Salim hem een slag op diens hoofd toebracht met een kapmes. Deze persoon zeide Saadi te heeten — een zoon van Djaoemi van de kampong Tengah en bij visitatie werd bij hem gevonden een djimat en een korte kapmes; een zekere politieopziener arresteerde Doel van de kampong Tjililitan Besar, bij dezen werd gevonden djimat aan diens rechterarm gebonden. Op den grooten weg werden nog verscheidene personen gearresteerd, omdat vermoed werd dat zij betrokken waren in de zaak van Entong Gendoet en ik arresteerde ook Abas Tahim van de kampong Batoeampar, bij wien gevonden werd 1 djimat dan aan diens rechterarm gebonden en een lange kapmes. Ik, de politieagenten Salim en Atjin en de politieopziener Herming onder-<noinclude></noinclude> 9p013hwjsobgmsukqwf2rvvbxr35wxw 104 112605 311843 2026-08-13T01:11:21Z Link PB 26772 /* Telah diuji baca */ 311843 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Link PB" /></noinclude><noinclude></noinclude> ld8mzx3xpedxkd1zfvx7yvpf8y1vzpg 311923 311843 2026-08-13T02:33:20Z Link PB 26772 311923 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Link PB" />{{rh|60||}}</noinclude>zochten het huis van Entong Gendoet en troffen daarin de vrouw en schoonmoeder van Entong Gendoet aan en vonden we daar 2 stel univormen van politieagenten, 1 lange sabel, 1 doos patronen, 1 pet, 1 muts, 1 knuppel benevens gelden nl. dubbeltjes, kwartjes en koperen munten. Kort daarop kwam de militaire macht en ik vergezelde den Wedana, den Hoofdcommissaris van politie en de militaire macht de kampong Batoeampar in, alwaar wij Maliki in de voorgallerij van diens woning arresteerden. Bij Hadji Noesi vond men niets. Djili Moya werd op den weg gearresteerd, Simin Kriting in zijn woning; Tjintong, Napsin op den weg; Tjioeng Gembing indiens woning; Midan in den tuin van de Inlandsche vrouw Njai, bij wien een djimat en een kapmes werden gevonden. Bij den persoon van Nain werden 1 djimat, 1 kapmes en 1 knuppel gevonden. Oemar, Moehimi, Entong en Oesman werden op den weg gevangen genomen, bovendien werden nog verscheidene personen gearresteerd. Dja, Tipis, Roidi, Logod, Tipe, Goetar, Oesoep, Hadjar, Djaiman, Taba en Gani waren gevlucht en tot nu toe nog niet gevonden. En is dit proces-verbaal opgemaakt op den 10den April alle naar waarheid op den eed bij den aanvang mijner betrekking gedaan.<noinclude></noinclude> 5uaacf76yi9twn4brpi8earvyfwlpoh 104 112606 311844 2026-08-13T01:11:30Z Link PB 26772 /* Telah diuji baca */ 311844 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Link PB" /></noinclude><noinclude></noinclude> ld8mzx3xpedxkd1zfvx7yvpf8y1vzpg 311924 311844 2026-08-13T02:34:54Z Link PB 26772 311924 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Link PB" />{{rh|||61}} ''5a. Asisten Residen Meester Cornelis (D. Heyting) kepada Residen Batavia (H-Rijfsnijder), 18 April 1916.''<ref>No 12/G Geheim/Afschrift. mailr. No 1004/16.</ref></noinclude> Ik heb de eer UHoogEdelGestrenge hierbij beleefd aan te bieden het rapport betreffende de ongeregeldheden en het gewapend verzet gepleegd door de opgezetenen van het particuliere land Tandjoeng-Oost op 9 en 10 dezer. Het Rapport gaat -------------- Entong Gendoet (met de Nederlandsche vertaling). De indiening is wat verlaat aangezien ik verscheidene personen hooren moest om een zoo juist mogelijk en volledig verslag te geven van het voorgevallene. Ik hoop dan ook daarin geslaagd te zijn en dat het rapport aan duidelijkheid niets te wenschen moge overlaten. Zooals U uit het rapport moge blijken, heb ik daarin niets vermeld van de vermoedelijke oorzaken. Hieraan wensch ik een afzonderlijke bespreking te wijden, welke hieronder moge volgen. Bij overdenking van hetgeen gebeurd is doen zich onwillekeurig twee vragen voor: <ol type="A" start="1"> <li>Welke zijn de oorzaken, welke geleid hebben tot het plegen van gewapend verzet?</li> <li>Welke middelen zouden kunnen worden aangewend om zoo mogelijk in den vervolge een zoodanig gewapend verzet te voorkomen. </ol> Voorop zij al dadelijk gezegd, dat bij de beantwoording dier vragen met zooveel factoren rekening dient te worden gehouden, dat het niet gemakkelijk zal zijn om een volledige en afdoende beantwoording te geven. In verband hiermede zal ik een poging wagen een antwoord op de gestelde vragen te geven, ofschoon niet ontkend kan worden, dat het meer een bespreking van de toestanden zal zijn. A. Zooals in het rapport medegedeeld, heeft Entong Gendoet o.m. aan den Wedana gezegd, dat hij medelijden had met de bevolking, wier huizen wegens hunne schulden aan den landheer, werden verbrand. Hieruit blijkt dat er ontevreden heerscht naar aanleiding van het executeeren van vonnissen wegens wanbetaling van de aan den landeigenaar toekomende heffingen en bepalingen. Hoewel geen klachten van de bevolking naar aanleiding van de executies zijn ontvangen, meen ik toch te moeten aannemen, dat het inroepen van de hulp van den rechter om tot betaling te dwingen en als gevolg daarvan te doen executeeren der verkregen vonnissen ontevredenheid onder de bevolking doet ontstaan. Dat het niet slechts bij enkele vonnissen blijft, moge hieruit blijken, dat voor<noinclude>=== Catatan Kaki === {{reflist}}</noinclude> 5adgct2g2193e2yzxgwy38i0z12s6ky 311925 311924 2026-08-13T02:35:08Z Link PB 26772 311925 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Link PB" />{{rh|||61}} ''5a. Asisten Residen Meester Cornelis (D. Heyting) kepada Residen Batavia (H-Rijfsnijder), 18 April 1916.''<ref>No 12/G Geheim/Afschrift. mailr. No 1004/16.</ref></noinclude> Ik heb de eer UHoogEdelGestrenge hierbij beleefd aan te bieden het rapport betreffende de ongeregeldheden en het gewapend verzet gepleegd door de opgezetenen van het particuliere land Tandjoeng-Oost op 9 en 10 dezer. Het Rapport gaat -------------- Entong Gendoet (met de Nederlandsche vertaling). De indiening is wat verlaat aangezien ik verscheidene personen hooren moest om een zoo juist mogelijk en volledig verslag te geven van het voorgevallene. Ik hoop dan ook daarin geslaagd te zijn en dat het rapport aan duidelijkheid niets te wenschen moge overlaten. Zooals U uit het rapport moge blijken, heb ik daarin niets vermeld van de vermoedelijke oorzaken. Hieraan wensch ik een afzonderlijke bespreking te wijden, welke hieronder moge volgen. Bij overdenking van hetgeen gebeurd is doen zich onwillekeurig twee vragen voor: <ol type="A" start="1"> <li>Welke zijn de oorzaken, welke geleid hebben tot het plegen van gewapend verzet?</li> <li>Welke middelen zouden kunnen worden aangewend om zoo mogelijk in den vervolge een zoodanig gewapend verzet te voorkomen. </ol> Voorop zij al dadelijk gezegd, dat bij de beantwoording dier vragen met zooveel factoren rekening dient te worden gehouden, dat het niet gemakkelijk zal zijn om een volledige en afdoende beantwoording te geven. In verband hiermede zal ik een poging wagen een antwoord op de gestelde vragen te geven, ofschoon niet ontkend kan worden, dat het meer een bespreking van de toestanden zal zijn. A. Zooals in het rapport medegedeeld, heeft Entong Gendoet o.m. aan den Wedana gezegd, dat hij medelijden had met de bevolking, wier huizen wegens hunne schulden aan den landheer, werden verbrand. Hieruit blijkt dat er ontevreden heerscht naar aanleiding van het executeeren van vonnissen wegens wanbetaling van de aan den landeigenaar toekomende heffingen en bepalingen. Hoewel geen klachten van de bevolking naar aanleiding van de executies zijn ontvangen, meen ik toch te moeten aannemen, dat het inroepen van de hulp van den rechter om tot betaling te dwingen en als gevolg daarvan te doen executeeren der verkregen vonnissen ontevredenheid onder de bevolking doet ontstaan. Dat het niet slechts bij enkele vonnissen blijft, moge hieruit blijken, dat voor<noinclude> {{reflist}}</noinclude> s5az4c5q22tcn9u4h8wt0itfffb27d6 104 112607 311845 2026-08-13T01:11:39Z Arunika Darsana 27443 /* Belum diuji baca */ ←Membuat halaman berisi '<div style="text-align: left;">III</div> {{rh||KATA PENGANTAR}} Masyarakat pedesaan merupakan obyek yang semakin memikat perhatian para ilmuwan kita. Penulisan sejarah Indonesia juga semakin melebatkan fokus perhatiannya kepada peristiwa-peristiwa di daerah pedesaan. Dalam konteks khazanah sumber yang terdapat dalam arsip-arsip, kehidupan pedesaan banyak berkaitan dengan urusan wilayah pemukiman, kependudukan, agraria, pertanian-perkebunan, pa... 311845 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Arunika Darsana" /></noinclude><div style="text-align: left;">III</div> {{rh||KATA PENGANTAR}} Masyarakat pedesaan merupakan obyek yang semakin memikat perhatian para ilmuwan kita. Penulisan sejarah Indonesia juga semakin melebatkan fokus perhatiannya kepada peristiwa-peristiwa di daerah pedesaan. Dalam konteks khazanah sumber yang terdapat dalam arsip-arsip, kehidupan pedesaan banyak berkaitan dengan urusan wilayah pemukiman, kependudukan, agraria, pertanian-perkebunan, pajak, kerja rodi dan lain sebagainya, termasuk pula perilaku dan kegiatan yang bercorak keagamaan. Penerbitan sumber sejarah kali ini mengetengahkan beberapa contoh naskah arsip yang berkaitan dengan masalah tersebut dengan harapan semoga permasalahan yang amat penting itu mendapatkan perhatian, baik sebagai fenomena sejarah dalam historiografi Indonesia maupun sebagai fenomena sosial-kultural dalam kehidupan bangsa kita. Bahan-bahan arsip dalam penerbitan ini sebagian besar berasal dari koleksi yang tersimpan di Algemeen Rijksarchief di negeri Belanda dan yang antara lain digunakan sebagai bahan acuan oleh Prof. Dr. A. Sartono Kartodirdjo untuk mempersiapkan bukunya: "''Protest Movement in Rural Java''" (Singapore, Oxford University Press, 1973). Kepada semua pihak yang telah membantu dan memungkinkan terbitnya penerbitan ini diucapkan banyak terima kasih. {{rh|Jakarta, 17 Januari 1981. ||Kepala Arsip Nasional RI}} <div style="text-align: left;">Soemartini</div><noinclude></noinclude> ni1vwhxg4jw57ajpklwz4avgqopadly 311959 311845 2026-08-13T03:20:33Z Arunika Darsana 27443 /* Telah diuji baca */ 311959 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Arunika Darsana" /></noinclude>{{rh|||III}} {{rh||KATA PENGANTAR}} <br> Masyarakat pedesaan merupakan obyek yang semakin memikat perhatian para ilmuwan kita. Penulisan sejarah Indonesia juga semakin melebatkan fokus perhatiannya kepada peristiwa-peristiwa di daerah pedesaan. Dalam konteks khazanah sumber yang terdapat dalam arsip-arsip, kehidupan pedesaan banyak berkaitan dengan urusan wilayah pemukiman, kependudukan, agraria, pertanian-perkebunan, pajak, kerja rodi dan lain sebagainya, termasuk pula perilaku dan kegiatan yang bercorak keagamaan. Penerbitan sumber sejarah kali ini mengetengahkan beberapa contoh naskah arsip yang berkaitan dengan masalah tersebut dengan harapan semoga permasalahan yang amat penting itu mendapatkan perhatian, baik sebagai fenomena sejarah dalam historiografi Indonesia maupun sebagai fenomena sosial-kultural dalam kehidupan bangsa kita. Bahan-bahan arsip dalam penerbitan ini sebagian besar berasal dari koleksi yang tersimpan di Algemeen Rijksarchief di negeri Belanda dan yang antara lain digunakan sebagai bahan acuan oleh Prof. Dr. A. Sartono Kartodirdjo untuk mempersiapkan bukunya: "''Protest Movement in Rural Java''" (Singapore, Oxford University Press, 1973). <br> Kepada semua pihak yang telah membantu dan memungkinkan terbitnya penerbitan ini diucapkan banyak terima kasih. <br><br> {{rh|Jakarta, 17 Januari 1981. ||Kepala Arsip Nasional RI}} <br> {{rh|||Soemartini}}<noinclude></noinclude> g2ngsiftlo8wqoj1rns61vk6cfyxylz 104 112608 311847 2026-08-13T01:12:14Z Link PB 26772 /* Telah diuji baca */ 311847 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Link PB" /></noinclude><noinclude></noinclude> ld8mzx3xpedxkd1zfvx7yvpf8y1vzpg 311926 311847 2026-08-13T02:36:01Z Link PB 26772 311926 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Link PB" />{{rh|62||}}</noinclude>de landen Tandjoeng-Oost en Tjiboeboer (landheer Ament) in het jaar 1913 in totaal ongeveer 2000 vonnissen worden geëxecuteerd, in 1911 ± 500 en in 1915 ± 300, (wegens het niet betalen aan tuinhuur en afkoopsommen voor heerendiensten). Geëxecuteerd werd ongeveer de helft, 20 huizen werden verkocht en 7 afgebroken. Vóór de invoering van het nieuwe Reglement werd gedurende 20 jaren geen enkel opingezetene dier landen voor den rechter gedagvaard tot betaling van de door hen verschuldigde heffingen. Deze gegevens zijn mij door den heer Ament Jr. verstrekt. Overtuigd, zooals hierboven reeds opgemerkt, dat die executies ongetwijfeld ontevredenheid tengevolge heeft, meen ik desniettegenstaande als mijn persoonlijk gevoelen te kennen geven, dat die ontevredenheid niet mag worden aangemerkt als de oorzaak van de plaats gehad hebbende ongeregeldheden. De berichten welke langzamerhand binnenkomen en de inlichtingen, welke van de verhoorde personen verkregen worden, geven mij aanleiding de oorzaak dieper te zoeken. Ook de wd. Patih is van dat gevoelen. Ik meen dan ook niet te bont te spreken, door te beweren, dat, indien het verhooren van de thans in voorloopige hechtenis gestelde personen, zal zijn afgelopen, men een geheel anderen kijk op de zaak zal krijgen en dat men dan tot de overtuiging zal komen dat de ontevredenheid niet oorzaak, maar slechts middel is geweest tot het verwekken van de ongeregeldheden. Wanneer men de lijst der gearresteerden nagaat, dan blijkt daaruit, dat zij niet enkel afkomstig zijn van het land Tandjoeng-Oost, maar ook van de omliggende landen, terwijl volgens berichten ook tal van ingezetenen van het land Ragoenan zich bij Entong Gendoet hadden aangesloten. Zijn de berichten juist, dan moet het totaal aantal personen, die zich vereenigd hadden om verzet te plegen 5 à 600 hebben bedragen. Dit nu meen ik aan te voeren als een verstreking van mijn gevoelen, dat de feitelijke oorzaak dieper zit. Voordat het geheele onderzoek zal zijn afgeloopen, lijkt het mijn onvoorzichtig thans reeds over te gaan tot een definitieve aanwijzing van de oorzaken. B. In verband met het onder A medegedeelde, is het ook niet doenlijk om thans reeds de middelen aan te wijzen, welke kunnen leiden ter voorkoming van ongeregeldheden in de toekomst. Er is echter een middel, hetwelk zeer zeker ten gevolge zal hebben, dat onder de bevolking der particuliere landerijen een betere geest zal heerschen en dat een einde zal worden gemaakt aan minder gewenschte toestanden, welke op die particuliere landerijen worden aangetroffen. Dit middel is: het terugkoopen dier landen door het Gouvernement. Wel zal dit schatten vorderen, maar meen ik, die toestanden in aanmerking genomen, en in het belang van orde en veiligheid, dat het een dure plicht van de Regeering is om tot dien aankoop over te gaan. Mocht de Regeering hiertoe kunnen besluiten.<noinclude></noinclude> d04lszuj9u0jpd7jevh8dwy0u4994wi 104 112609 311848 2026-08-13T01:12:22Z Link PB 26772 /* Telah diuji baca */ 311848 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Link PB" /></noinclude><noinclude></noinclude> ld8mzx3xpedxkd1zfvx7yvpf8y1vzpg 311927 311848 2026-08-13T02:36:44Z Link PB 26772 311927 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Link PB" />{{rh|||63}}</noinclude>dan zal het aankoopen geleidelijk moeten geschieden en dientengevolge jaren verloopen eer al de landen Gouvernementsdomein is geworden. Er moeten dus middelen worden gezocht en gevonden en om voordien aan die minder gewenschte toestanden zooveel mogelijk, kan het, een einde te maken. Wanneer wij het Nieuw Reglement op de Particuliere Landerijen Bewesten de Tjimanoek op Java (Staatsblad 1912 No. 122) opslaan dan lezen wij in artikel 24 alinea 2: "De hoegrootheid der tuinhuur en der heffing van de vischteelt, indien in natura gevorderd, mag nimmer meer bedragen dan het een vijfde gedeelte van het product, welke maatstaf bij voldoening die heffingen in geld mede in acht wordt genomen ter bepaling van het te vorderen bedrag." Aangezien de tuinhuur (de vischteelt als zijnde van weinig beteekenis wordt hier buiten beschouwing gelaten) over het algemeen in geld wordt voldaan, hebben wij te maken met de wijze waarop de heffing bepaald wordt. Volgens de gehouden onderzoeking is gebleken, dat de hoegrootheid van den tuinhuur door den landheer bepaald wordt in gemeen overleg met den erfpachter. Dit klinkt heel mooi, maar, en daar komt het op aan, de landheer mag de tuinhuur bepalen tot op 1/5 van het product m.a.w. de vermoedelijke opbrengst van den tuin mag als maatstaf worden genomen ter bepaling van den tuinhuur. Op sommige landen wordt de belasting berekend per boom, de productiviteit van dien boom in aanmerking genomen. Hierin schuilt mijns inziens een groot gevaar. De landheer heeft het steeds in zijn macht en de erfpachter kan daar niet tegen inbrengen om den tuinhuur op te drijven tot het 1/5 gedeelte. Ook het Bestuur staat hier machteloos tegenover, zoolang de landheer het 1/5 gedeelte niet overschrijdt. Om slechts een voorbeeld aan te halen, ter illustratie van het bovenmedegedeelde: Eenige dagen geleden werd mij door een der opgezetenen van het land Boekit Doeri namens eenige erfpachters een klacht aangeboden betreffende het onredelijke opslaan van de huursommen. Ik verzocht den landheer, een Arabier, bij mij te komen teneinde over de zaak te spreken. Hieraan werd voldaan en toen bleek dat hij o.m. van een persoon de huur, welke steeds ƒ 18.— 's jaars had gedragen verhoogd had tot ƒ 120.— 's jaars, dus de huur ongeveer verzevenvoudigd had. Toen ik hem op het exorbitante van de vermeerdering opmerkzaam maakte beriep hij zich op dat 1/5 gedeelte. Voorts deelde hij mij mede, dat hij wel gedwongen was om de huursommen zoo te verhoogen, omdat het Gouvernement zijn verponding ook reusachtig had verhoogd. Ik heb hem echter aangeraden niet tot de verhoogingen voorloopig over te gaan, aangezien een onderzoek en nadere regeling aanstaande is. Wat het verrichten van heerendiensten betreft meen ik de aandacht te moeten vestigen op bladzijde 74 van het bovengenoemd Reglement.<noinclude></noinclude> k4bj7ppwk24ujhbo7mmj1a59rohlkhq 104 112610 311849 2026-08-13T01:12:30Z Link PB 26772 /* Telah diuji baca */ 311849 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Link PB" /></noinclude><noinclude></noinclude> ld8mzx3xpedxkd1zfvx7yvpf8y1vzpg 311928 311849 2026-08-13T02:37:34Z Link PB 26772 311928 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Link PB" />{{rh|64||}}</noinclude>Bij de toelichting van artikel 30 wordt o.m. gezegd: "Ofschoon is uitgegaan van het beginsel dat de aan den landeigenaar toekomende vordering van diensten is van privaatrechtelijken aard, heeft niettemin de Wetgever het onvermijdelijk geacht om de nakoming dier verplichting, welke allengs voor de meest groote landerijen, in verband met de opbrengst der daarop betrekking hebbende afkoopsommen tot een levenskwestie is geworden, door een strafbepaling te verzekeren. Echter niet op redenen van publiekrechtelijken aard, doch eenvoudig op utiliteitsgronden, wijl zonder den steun eener zoodanige voorziening het bij het Reglement van 1836 uitdrukkelijk verleend, of zoo men wil erkend recht van den landeigenaar op den hierbedoelden arbeid vrijwel waardeloos zoude zijn." Ik vestig hier speciaal de aandacht op, dat de afkoopsommen voor de meeste groote landerijen een levenskwestie zijn. Die sommen moeten dus binnenkomen, willen de landerijen blijven bestaan. En hierin kan dan ook de reden gezocht worden, waarom zoo fel tegen het niet betalen dier som wordt opgetreden. Ook hier vindt men het verschijnsel dat de sommen voor de diverse landerijen verschillend zijn. Hoe kan nu aan de heffing van tuinhuur en de betalingen der afkoopsommen worden tegemoet gekomen. De tjoeké van het padie-product blijft hier buiten beschouwing, omdat daarbij zich geen moeilijkheden hebben voorgedaan. De eenige rationeele wijze ——————— ik geloof, dat zoowel de landheer als de erfpachter daarmede gehaat zal zijn, is deze, dat evenals in de Gouvernementslanden zulks ten opzichte van de landrente geschiedt voor elken tuin en erfpachter afzonderlijk worden vastgelegd de huur welke hij te betalen heeft. Deze vastlegging zal moeten geschieden na behoorlijk opname en taxatie door eene commissie. Wel zal hierbij de productiviteit van de tuinen in aanmerking genomen moeten worden, doch zullen daarbij ook andere factoren in overweging dienen te worden genomen, als afzetgebied, gemakkelijk of moeilijk vervoer van het product, ligging der tuinen enz. De huursom eenmaal vastgesteld zou dan geldig kunnen worden bepaald voor een zeker aantal jaren (5 of 10 jaren). De bevolking zal op die wijze weten, welke huur zij jaarlijks zal hebben te betalen, zonder gevaar te loopen willekeurig die huur opgedreven te zien. Het zal den bevolking een gerust gevoel geven. Daar tegenover staat die echter, dat voor vele tuinbezitters de huur niet onbelangrijk de hoogte zal ingaan, doch dit bezwaar zal kunnen worden ondervangen, door in dat geval die verhooging geleidelijk te doen geschieden, door het over eenige jaren te verdeelen. Op dezelfde wijze zou na een ingesteld onderzoek de afkoopsommen kunnen worden vastgesteld. De bovenbedoelde onderzoekingen zouden weliswaar zeer veel tijd vorderen, wellicht zullen een paar jaren daarmede verloopen, maar<noinclude></noinclude> 4j2axu4pyiir6tvxm17lf91uoprpf6d 104 112611 311850 2026-08-13T01:12:37Z Link PB 26772 /* Telah diuji baca */ 311850 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Link PB" /></noinclude><noinclude></noinclude> ld8mzx3xpedxkd1zfvx7yvpf8y1vzpg 311929 311850 2026-08-13T02:38:13Z Link PB 26772 311929 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Link PB" />{{rh|||65}}</noinclude>ik meen dat zulks geen bezwaar mag zijn, in overweging nemende, dat n.m.b.m. daardoor een gezondere toestand in het leven zal worden geroepen. De arbeid daaraan besteed zal bovendien niet als vergeefs gedaan zijn te beschouwen, met het oog op eventueelen aankoop, aangezien bij aankoop door het Gouvernement van de particuliere landerijen de vast te stellen huursommen en afkoopsommen dan zouden kunnen worden overgenomen, dan wel als basis kunnen dienen voor de in te voeren landrente. Met de door mij bedoelde onderzoekingen zal een controleur met eenige ervaring dienen te worden belast, die uit den aard der zaak overleg zal hebben te plegen met de betrokken landheeren en erfpachters. Mocht UHoogEdelGestrenge zich met mijne inzichten kunnen vereenigen, zoo heb ik de eer U in overweging te geven het bovenstaande onder de aandacht van de Regeering te brengen. Ten slotte zij U nog medegedeeld, dat ik binnenkort UHoogEdelGestrenge een overzicht hoop aan te bieden betreffende de voorgeschiedenis omtrent het optreden van Entong Gendoet.<noinclude></noinclude> fad6dtary50lariq23icw9sxikub2fu 104 112612 311851 2026-08-13T01:12:45Z Link PB 26772 /* Telah diuji baca */ 311851 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Link PB" /></noinclude><noinclude></noinclude> ld8mzx3xpedxkd1zfvx7yvpf8y1vzpg 311930 311851 2026-08-13T02:39:20Z Link PB 26772 311930 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Link PB" />{{rh|66||}} 5b. ''Laporan dari Asisten Residen Meester Cornelis (D. Heyting) mengenai gangguan keamanan dari pemberontak di tanah partikelir Tanjung Timur, pada tanggal 9 dan 10 April 1916, 18 April 1916.''<ref>Afschrift, Mailr. 1004/16</ref></noinclude> Zondag den 9den April 1916 des avonds ongeveer tien uur werd ik door den Wedana, Wd. Patih van Meester-Cornelis, opgebeld. Per telefoon, deelde hij mij mede, dat hij van den Assistent-Wedana van Pasar Rebo een telefonisch bericht had ontvangen, dat een zekeren Entong Gendoet hem, Assistent-Wedana, een dreigbrief had doen toekomen gedagteekend Tjondet Batoe Ampar 8 April 1916, inhoudende een oproeping om den volgenden dag om 8 uur voor hem te verschijnen met zijn personeel. Mocht aan deze oproeping niet worden voldaan, dan zouden de dessalieden bij den Assistent-Wedana komen om hem te binden. Entong Gendoet noemt zich daarin Radja Moeda. De Assistent-Wedana berichtte den Wedana tevens, dat hij met dat schrijven bij hem te Meester-Cornelis zou komen, indien de Wedana dat goed vond. Dit werd toegestaan. Ik stelde mij direct in verbinding met den Resident. Na ruggespraak met Zijn Hoog EdelGestrengen werd den Wedana, Wd. Patih van Meester-Cornelis de opdracht gegeven om, vergezeld van de noodige politiemacht, zich naar de kampong Tjondet Batoe Ampar te begeven, teneinde Entong Gendoet te arresteeren. Onderweg kon dan tevens de Assistent-Wedana van Pasar Rebo worden aangehouden, terwijl deze ook mede zou gaan tot het geven van de noodige aanwijzingen. Aangezien meergenoemde Wedana slechts over 4 agenten had te beschikken, waarvan twee reeds op ronde waren, werd door mij machtiging gegeven om de hulp van de Algemeene Politie in te roepen. De Wedana stelde zich in verbinding met den Hoofd Opziener Bisel, aan wien ik telefonisch last had gegeven om den Wedana het noodige personeel ter beschikking te stellen. Daar de agenten reeds de verschillende posten hadden betrokken ging er geruimen tijd mede heen, eer het noodige personeel bijeen was. Tegen ongeveer twaalf uur werd twee auto's afgereden. De Wedana, wd. Patih had te zijner beschikking den Adspirant-Politieopziener Bours, de Europeesche Hoofdagenten Blekart en Reynaert, den Mantri-Politie Raden Seger en tien speciaal uitgekozen Inlandsche agenten. Alvorens af te rijden, heeft de Wedana nog eerst bij hem thuis geïnformeerd of de Assistent-Wedana van Pasar Rebo intusschen was aangekomen. Dit niet het geval zijnde werd besloten eerst naar het huis van den Assistent-Wedana van Pasar Rebo te gaan, teneinde eventueele nadere inlichtingen te kunnen ontvangen ook al om iemand te hebben, die bekend was met de ligging van het huis van Entong Gendoet. Te Pasar Rebo vernam de Wedana van de<noinclude><references /></noinclude> go0qw2x3wjutkdtjdf8ywu4itf27vqr 104 112613 311852 2026-08-13T01:12:53Z Link PB 26772 /* Telah diuji baca */ 311852 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Link PB" /></noinclude><noinclude></noinclude> ld8mzx3xpedxkd1zfvx7yvpf8y1vzpg 311931 311852 2026-08-13T02:40:06Z Link PB 26772 311931 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Link PB" />{{rh|||67}}</noinclude>echtgenoote van den Assistent-Wedana, dat deze niet langs den grooten weg naar Meester-Cornelis was gegaan, doch langs binnenwegen. De Mantri-Politie van Pasar-Rebo, die daar in de nabijheid woont, werd geroepen en hem gelast om mede te gaan. Ook werd de agent Kimoeng medegenomen. Beiden zouden den weg naar het huis van Entong Gendoet wijzen. Voorbij het landhuis Villa Nova, ten Zuiden van den ingang naar het landhuis van het particuliere land Tjililitan Besar, (ongeveer bij paal 13 op den weg Meester-Cornelis-Buitenzorg) werd halt gehouden bij een gangetje, welke naar de Kali Baroe leidt en daarover aansluit op een voetpad naar het huis van Entong Gendoet. Aan den grooten weg zag de Wedana bij het gangetje vier Inlanders zitten, die, daarnaar gevraagd, verklaarden zoo juist te zijn gekomen van eens sedekah (feest). Vermoedende, dat deze vier personen tot de bende van Entong Gendoet behoorden en daar waren geposteerd, worden zij aangehouden. Bij visitatie bleken zij alle vier met den golok te zijn gewapend. Na ontwapend te zijn, nam de Wedana, na gepleegd overleg met het Europeesch politie personeel, de vier personen mede, naar het huis van Entong Gendoet. Het huis van Entong Gendoet is in een bosch van Salakstruiken gelegen. De nacht was donker. Bij het huis aangekomen, hoorde men binnen een manspersoon bidden. Het was toen ongeveer half een middernacht. De voorgallerij van het huis was verlicht. Daarin bevond zich niet anders dan een oude vrouw. De Wedana vroeg haar naar Entong Gendoet, waarop de vrouw antwoordde dat Entong Gendoet in huis aan het bidden was. De Wedana riep hem bij zijn naam: tevens meldende, dat hij, Wedana van Meester-Cornelis gekomen was. Entong Gendoet antwoordde, dat hij "Poelan" heette en dat, zoodra hij klaar was met bidden, hij wel buiten zou komen en den Wedana te woord te staan. De Wedana met gevolg kon toen niet anders doen dan afwachten. Intusschen werden de noodige voorzorgsmaatregelen genomen. De Adspirant-Politieopziener Bours, verdeelde zijn manschappen rechts en links van het huis. De Wedana, geflankeerd door den Heer Bours, links en den Europeeschen Hoofdagent Biekart rechts, nam positie in voor het huis. Achter hen stonden twee Inlandsche agenten, terwijl de beide mantris politie met den agent Kimoeng zich plaatsen naast den Heer Biekart. Na ongeveer 10 Minuten kwam Entong Gendoet naar buiten in de hand een lang voorwerp, gewikkeld in een witten doek, terwijl hij nog een paar krissen bij zich droeg en een roode vlag met een witte halve maan. Deze vlag plantte hij in den wand van zijn huis, op de plaats waar hij stond. De Wedana deelde Entong Gendoet mede, dat hij gekomen was om hem te arresteeren. Entong Gendoet antwoordde, dat hij Radja was en aan niemand te gehoorzamen had. De Wedana sprak hem kalm toe. Entong Gendoet ging echter voort met te zeggen: "Ik ben Radja Moeda, wensch door wien ook niet de wet te worden voorgeschreven, vooral niet door den Orang Blanda." Hij zong hierbij en begon te tandakken. De Wedana pleegde toen met<noinclude></noinclude> 79tkkf334ydknjsa8hlidawjuj4hsx3 104 112614 311853 2026-08-13T01:13:01Z Link PB 26772 /* Telah diuji baca */ 311853 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Link PB" /></noinclude><noinclude></noinclude> ld8mzx3xpedxkd1zfvx7yvpf8y1vzpg 311932 311853 2026-08-13T02:40:54Z Link PB 26772 311932 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Link PB" />{{rh|68||}}</noinclude>den Heer Bours overleg, hoe te handelen. De Heer Bours was van meening en kreeg den indruk dan Entong Gendoet niet levend te arresteeren was. Hier zij nog vermeld, dat ik den Wedana last had gegeven, om indien de toestand ernstig mocht blijken, mij direct telefonisch te waarschuwen (dit kan gebeuren ten huize van den landheer van het land Tjililitan Besar, daar dichtbij gelegen). Deze last indachtig, wilde de Wedana niet direct ingrijpen met geweld. Entong Gendoet was echter intusschen zijn huis uitgereden en op zijn erf afgedaald. De Wedana stelde toen den Heer Bours voor, om langzaam naar voren te gaan en dan ineens Entong Gendoet te grijpen. Entong Gendoet schijnt dit te vermoeden. De vier personen bovenbedoeld, aan wie de wapens waren ontnomen, kwamen toen bij Entong Gendoet en beklaagden zich, dat hunne wapens hen ontnomen waren geworden. Hierop schreeuwde Entong Gendoet, dat er kwaad volk was en riep tevens: "Anak-Anak". De geroep werd links en rechts uit de salakstruiken letterlijk met een gebrul beantwoord, waarop een groote menigte personen te voorschijn kwam. De Wedana zag toen in, dat van een handelend optreden tegenover een bende, geschat op ruim 200 personen, geen sprake kon zijn en retireerde zich met het Europeesch personeel. De Mantri Politie van Pasar Rebo gaf nog den Wedana in overweging de afgenomen wapens terug te geven. Hieraan wilde de Wedana echter niet voldoen. De Inlandsche agenten, geen uitgezonderd, vluchten naar alle kanten. Door het Europeesche politiepersoneel werden enkele schoten in de lucht afgevuurd. Toen de bende echter van rechts begon te vuren, werd er natuurlijk teruggeschoten. Er kon echter niet langer worden stand gehouden, waarop de Wedana en het Europeesche politiepersoneel zich door de vlucht moesten redden. De Heeren Bours en Biekart hebben zich, door in de kali te springen en deze over te zwemmen, kunnen redden. De Wedana heeft zich in salakstruiken verborgen. Na ongeveer een kwartier daarin gebleven te zijn en uit het hooren der stemmen opmakende, dat de bende op eenigen afstand was, kwam de Wedana te voorschijn. Hij zag op een kleinen afstand een huis en ging daar op af. Ongelukkiger wijze, kwam hij juist voor dat huis een Inlander tegen, dien den Wedana ziende, direct wegliep zooals later bleek om de bende te waarschuwen. De Wedana ging daarop op goed geluk het huis binnen en vond in de voorgalerij een balè-balè. Het huis was gesloten en blijkbaar verlaten. Geen andere schuilplaats vindende, kroop de Wedana onder de balè-balè. Ongeveer een half uur daarna kwamen een vijftiental van de bende terug en nam een dreigende houding aan. De Wedana werd van onder de balè-balè gehaald. Direct werd het vuurwapen van den Wedana opgeëischt. Deze antwoordde, dat hij het onderweg verloren had, door het in de struiken weg te gooien. Entong Gendoet was er niet bij. De Wedana werd toen voor Entong Gendoet gebracht. Onderweg zag de Wedana nog kans om zijn Browning uit de pantalon te laten glijden. Entong Gendoet was op den grooten weg en zag de Wedana, daar<noinclude></noinclude> oazr3jslndo1q6hkhv7o0eyldumzbcy 104 112615 311854 2026-08-13T01:13:08Z Link PB 26772 /* Telah diuji baca */ 311854 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Link PB" /></noinclude><noinclude></noinclude> ld8mzx3xpedxkd1zfvx7yvpf8y1vzpg 311933 311854 2026-08-13T02:41:37Z Link PB 26772 311933 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Link PB" />{{rh|||69}}</noinclude>aangekomen, dat hij de parabellum van den Wedana uit de auto gehaald had en aan zijn gordel droeg. (Hier zij medegedeeld, dat de Wedana dit vuurwapen achter had gelaten, daar de patronen, onderweg beproefd, weigerden af te gaan, de patronen waren ongeveer 10 jaar oud). Entong Gendoet kwam den Wedana tegemoet en zeide: "Ik ken je wel, jij bent de Wedana van Meester-Cornelis, belast met de waarneming van de betrekking van Patih." Hij vroeg den Wedana of de Wedana Mohamedaam was. Dit bevestigde de Wedana, waarop Entong Gendoet zeide, dat niemand den Wedana mocht aanraken en dat hij, die den Wedana kwaad wilde doen, met hem, Entong Gendoet, te doen zou krijgen. Entong Gendoet wees toen den Wedana als verblijfplaats aan het huis van zekere vrouw Enah, zuster van hem en huishoudster van den Heer G. de Weerdt. Het huis werd toen van binnen gesloten door den Heer de Weerdt, die toevallig thuis was. Voor de deur werd een wacht geplaatst van ongeveer vijf lieden, gewapend met slagwapens. Toen de Wedana daar een uur ongeveer gezeten had, kwam er een bode van Entong Gendoet, hem mededeelende, dat hij door Entong Gendoet was opontboden. Daar aangekomen, kreeg de Wedana den indruk, dat hij verder in het huis van Entong Gendoet zou worden aangehouden. De Wedana zag aldaar een Inlandsch agent zonder uniform. Entong Gendoet deelde den Wedana mede, dat hij medelijden had met de bevolking, wier huizen vanwege hunne schulden aan den landheer werden verbrand. Ook deelde hij mede, dat hij Imam Mahdi was en dat Java haar bestaan aan hem te danken had. Hij toch, had de Japansche vloot uitgezonden om Java te veroveren, in de zee doen wegzinken. De Wedana gaf Entong Gendoet te kennen dat hij niet gewend was te midden van zulk een bende te vertoeven, terwijl hij niet kon begrijpen wat Entong Gendoet bedoelde en Entong Gendoet evenmin kon begrijpen, wat de bedoeling van den Wedana was. Entong Gendoet bleef echter den Wedana steeds met toewan aanspreken en zeide aan den Wedana, dat hij zeker liever bij den Heer de Weerdt wilde verblijven, waar de Wedana de Hollandsche taal kon gebruiken. De Wedana bevestigde dit, waarop hij terug kon gaan naar het huis van den Heer de Weerdt. Het huis bleef echter bewaakt en werd er af en toe op de deur gebonsd en gevraagd om die te openen en zulks teneinde na te gaan of de Wedana er nog was. Deze werd tevens gewaarschuwd zich niet buiten de deur te vertoonen, aangezien dan niet voor zijn leven werd ingestaan. Ruim twee uur na middernacht (in den nacht van Zondag 9 op Maandag 10 April 1916) werd ik door het Commissariaat te Meester Cornelis telefonisch gewaarschuwd, dat de politiemacht van den Wedana volgens ingekomen berichten, had moeten vluchten. Ik heb direct op dit bericht mij telefonisch laten aansluiten met den Resident. Na herhaalde pogingen bleek het echter niet mogelijk verbinding te krijgen. Hierop heb ik den Wd. Hoofdcommissaris van Politie, den Heer Reumpol, opgebeld en mocht verbinding krijgen. De Heer Reumpol<noinclude></noinclude> 9wong53zrle1aeo796vcdpsrvii8k1t 104 112616 311855 2026-08-13T01:13:16Z Link PB 26772 /* Telah diuji baca */ 311855 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Link PB" /></noinclude><noinclude></noinclude> ld8mzx3xpedxkd1zfvx7yvpf8y1vzpg 311934 311855 2026-08-13T02:42:31Z Link PB 26772 311934 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Link PB" />{{rh|70||}}</noinclude>deelde ik het een en ander mede en verzocht zijne bemiddeling om den Resident daarvan op de hoogte te brengen. Tevens verzocht ik hem den Resident in overweging te geven om de hulp van de militaire macht in te roepen. De Commissaris van Politie, de Heer van Rossen, werd inmiddels door den Hoofdopziener Bisel van Meester Cornelis, alszijnde de Afdeelingschef van dezen laatste, gewaarschuwd tegen ongeveer half drie. De Heer van Rossen stelde zich hierop direct met mij in verbinding. Ik vroeg hem toen te Meester-Cornelis te willen komen, teneinde besprekingen te houden en voorbereidingen te treffen in verband met de eventueel te nemen maatregel. Ik deelde den Heer van Rossen, op diens vraag mede, dat ik den Heer Reumpol reeds gewaarschuwd had. Binnen een kwartier was de Heer van Rossen bij mij. Deze deelde mij mede, dat de Hoofdagent Biekart en twee Inlandsche agenten in het Commissariaat reeds waren teruggekeerd. Op zijn verzoek heeft de Heer van Rossen die agenten voor mij doen verschijnen en heb ik hun een verslag doen geven van het voorgevallene. Kort daarop werd ik van uit de post Bidara Tjina door den Adspirant-Politieopziener Bours opgebeld en deelde hij mij telefonisch zijn wedervaren mede, mij tevens er opwijzende, dat hij den toestand zeer ernstig inzag en mij den raad gaf militaire hulp in te roepen. Ongeveer kwart voor vier, kwam de Heer Reumpol per auto ten mijnent en deelde mij mede, dat de Resident mij vergeefs had opgebeld, doch dat ZHEDG. tegen directe militaire hulp was. Ik moest, vergezeld van een sterke politiemacht, mij eerst op de hoogte van den toestand stellen en bleek het dan noodig maar ook niet eerder, dan zou ik militaire hulp kunnen inroepen. Ik vond het echter gewenscht om den betrokken commandant reeds te waarschuwen, dat het wel zou kunnen gebeuren, dat ik de hulp van de militaire macht zou inroepen. Afdeelings-commandant verwees mij naar den Plaatselijken Commandant, doch mij tevens mededeelende, dat de Resident de hulp moest inroepen. De Plaatselijke Militaire Commandant werd daarmede in kennis gesteld. Toen er weer berichten binnen kwamen o.a. dat de Wedana gebonden was met een prop in den mond, dat de auto's door de bende waren aangehouden en vernield, terwijl langs den grooten weg een bende van ruim 150 man in hinderlaag lag, trachtte ik wederom telefonische aansluiting met den Resident te krijgen. Doch aangezien mij dit maar steeds niet gelukte, ben ik persoonlijk per automobiel naar Batavia gegaan en heb ZHEDG. opgeklopt teneinde de ingekomen nadere berichten mede te deelen. Na gehouden besprekingen machtigde de Resident mij de hulp van de Algemeene Politie te Batavia in te roepen, omdat ik te Meester-Cornelis over 6 of 7 menschen Europeesch personeel kan beschikken. Terugkeerende sprak ik voor de kazerne aan den grooten weg Majoor Collard aan wien ik mededeelde, dat militaire hulp direct noodig was. Majoor Collard gaf mij in overweging, om, mocht ik militaire hulp noodig hebben, hem telefonisch daarvan in kennis te stellen, mij zijn telefoonnummer opgevende.<noinclude></noinclude> 82m5qe9gaw2at81oyrgx0f5ijh1ouh6 104 112617 311856 2026-08-13T01:13:23Z Link PB 26772 /* Telah diuji baca */ 311856 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Link PB" /></noinclude><noinclude></noinclude> ld8mzx3xpedxkd1zfvx7yvpf8y1vzpg 311935 311856 2026-08-13T02:43:59Z Link PB 26772 311935 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Link PB" />{{rh|||71}}</noinclude>Aangezien dat nummer nog niet in den gids stond. Aan het Commissariaat komende was men daar reeds doende met het bestellen van auto's, waarvan enkele verhuurders van te voren door mij reeds waren gewaarschuwd. Toen moest gewacht worden tot het noodige personeel was aangekomen. De Heer Reumpol was eigener autoriteit reeds naar de politiepost Bidara Tjina geloopen. Dit vernomende, liet ik de intusschen aangekomen auto's met personeel door rijden naar die post met uitdrukkelijken last daar op mij te wachten. Ik bleef met den Commissaris van Rossen te Meester-Cornelis voor mijn huis wachten op nog twee auto's die van Senen werden verwacht. Deze twee auto's vertrokken mede naar Bidara Tjina en ging ik met den Heer Rossen in mijn eigen auto, direct daarop deze twee auto's achterna. Ik had totaal te beschikken over 20 man Europeesch politiepersoneel. Op de post Bidara Tjina komende ongeveer tegen het krieken van den dag (Maandag 10 April) vond ik geen enkele auto's aldaar en bleek, dat de Heer Reumpol met de auto's vooruit was gegaan, dus in strijd met mijn opdracht. Bij het reeds door mij genoemd gangetje aankomende vond ik daar den Wedana, op den grooten weg, terwijl eenige arrestanten waren gemaakt door de Europeesche politie, en zulks op aanwijzingen van den Wedana, die de toen op den weg aanwezige Inlanders aanwees als degenen, die hem gevangen gehouden hadden en behoorden tot de bende van Entong Gendoet. De Heer Reumpol was, toen ik met den Wedana den loop van zaken besprak, eigener autoriteit met een gedeelte van de Politiemacht de kampong ingegaan. Aangezien een gedeelte van de bende den grooten weg in Zuidelijke richting was opgegaan, ging de Wedana met een ander gedeelte van de Politiemacht dien weg in de richting. Hierdoor bleef op een gegeven oogenblik echter met den Politieopziener 1ste klasse Reisner en met den Adspirant Politieopziener Brouwn. Ik riep nog terug den Politieopziener 2de klasse Bodewitz, omdat ik versterking noodig achtte. Wel had ik mij bij een van de twee genoemde groepen kunnen aansluiten, doch was na rijp beraad van oordeel: <ol type="a"> <li>dat ik den grooten weg niet onbeschermd mocht laten;</li> <li>dat de gevangenen niet aan den zorg van de Inlandsche agenten worden overgelaten, in aanmerking genomen, hoe weinig op hun hulp kan worden gerekend;</li> <li>dat voorkomen moest worden, dat de gevangenen door de bende verlost zou kunnen worden, aangezien dit laatste een moreel effect zou tengevolge hebben van buitengewone waarde;</li> <li>dat in verband met het beschadigen van de 2 automobielen, waarmede de Wedana den vorigen was gegaan, moest worden gewaakt voor de op dat oogenblik aanwezig zijnde 10 automobielen. Hierbij komt nog, dat er absoluut geene aanwijzingen waren, waar Entong Gendoet zich met zijn aanhanger bevond. Verstandiger ware het geweest, indien de heer Reumpol eerst met mij had-</li> </ol><noinclude></noinclude> ndz7ikz4072ha9utinbcak709ixgj4c 104 112618 311857 2026-08-13T01:15:25Z Link PB 26772 /* Telah diuji baca */ 311857 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Link PB" /></noinclude><noinclude></noinclude> ld8mzx3xpedxkd1zfvx7yvpf8y1vzpg 311936 311857 2026-08-13T02:44:46Z Link PB 26772 311936 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Link PB" />{{rh|72||}}</noinclude>den afgesproken hoe in de zaak te handelen. Terwijl ik aan den grooten weg met mijn rug gekeerd stond naar hen gangetje, niet vermoedende, dat de bende daarlangs zou komen, aangezien de Heer Reumpol kort geleden dat gangetje was doorgegaan, hoorde ik achter mij een gegons van stemmen, roepende: "Sabil'oelah, tida takoet" Ik draaide mij om en zag een met slagwapens gewapende bende, welke al tandakkende voorwaarts ging, voorop een roode vlag met halve maan. Met mijn parabellum gericht op die bende, ging ik achterwaarts en teneinde van terzijde gedekt te zijn, ging ik op het erf van den Heer de Weerdt staan, achter een uit dunne bamboelatten bestaande pagger. De groote tamarindeboom, welke daar in de hoek staat, belemmerde van den weg af het gezicht op het zijerf van genoemd huis. Ik kon hierdoor zien wat er voorviel achter de huizen A en B, en zulks in verband met een eventueele omtrekkende beweging. De Heeren Reisner en Bodewitz stonden midden op den weg met het gezicht naar de bende gekeerd, terwijl de Heer Brouwn met zijn rug tegen de twee genoemde Heeren stond, teneinde van achter gedekt te zijn. Voordat ik op het erf van den Heer den Weerdt ging, liet ik Brouwn met de politie-signaal fluit signalen geven, teneinde hulp te erlangen. Eenige politiemannen van de afdeeling van Wedana dit hoorende, keken om waarop ik met armgezwaai te kennen gaf terug te keeren. Het verschijnen van de bende was buitengewoon onverwachts. Ik heb toen, drie meter van de bende verwijderd, haar toegesproken. Ik maande tot kalmte aan en zeide den personen, om indien ze grieven hadden, die mij bekend te maken, hun een onderzoek toezeggende. Gehoor werd mij echter niet verleend. Men riep maar steeds al tandakkende: "Sabil 'oelah, tida takoet". Hierop droeg ik den Assistent-Wedana van Pasar Rebo op hetzelfde te zeggen. Ook geen resultaat. Ik herhaalde mijn woorden nogeens, en kon een kleine wijfeling bespeuren. Entong Gendoet echter, tandakte een weinig naar voren en keerde terug totdat hij opeens in bukkende houding naar voren sprong. De opziener Bodewitz, dit ziende, trachtte hem met zijn klewang een slag toe te brengen. Op datzelfde oogenblik sprong een van Gendoets' volgelingen voorwaarts en kreeg een houw over zijn linker schouwder. Entong Gendoet bracht met zijn heilig wapen een slag toe aan den Opziener Reisner. Deze pareerde met zijn rechterbenedenarm dezen slag en loste onmiddelijk daarop een schot op Gendoet. De Adspirant Opziener Brouwn ziende, dat de Afdeeling van den Wedana kwam aanloopen, keerde zich met heet gezicht naar de bende en loste bijna gelijktijdig met Reisner mede een schot op Gendoet. Beide schoten troffen (rechterbuik- en borststreek). Entong Gendoet retireerde langzaam al tandakkende en zakte eindelijk op een bank in elkaar. Geen enkele der aanwezige Inlandsche agenten kwam ons ter hulp. De bende, ziende dat hulp kwam opdagen, vluchtte door het gangetje en langs het huis Hierop gingen wij den grooten weg op om de bende, welke Noordwaarts langs de kali ging, op te vangen. Door het schieten gewaarschuwd keerde de<noinclude></noinclude> 1ut2vjys1bvz1lzg561gn7dvvog6ycq 104 112619 311858 2026-08-13T01:15:34Z Link PB 26772 /* Telah diuji baca */ 311858 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Link PB" /></noinclude><noinclude></noinclude> ld8mzx3xpedxkd1zfvx7yvpf8y1vzpg 311937 311858 2026-08-13T02:45:33Z Link PB 26772 311937 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Link PB" />{{rh|||73}}</noinclude>Afdeeling Reumpol terug. Terwijl de Heer van Rossen aan den overkant van de kali stond, zag hij de bende aan de Oostzijde van de kali in de salakstruiken verdwijnen. De Heer Reumpol liep langs de wegkant van de kali. Achter het huis (A) werden door de politie enkele personen van de bende gearresteerd, waarvan een door een klewanghouw tijdens zijn verzet aan het hoofd zwaar werd gewond. De bende hield de Oostkant van de kali omdat zij de afdeeling Reumpol langs de westkant had zien gaan. Een onderweg zijnde marcheerende politiemacht (Hoofd-opziener Bisel, Opziener Honig en Inlandsche agenten) kwam juist op tijd, om de bende den pas af te snijden ten Noorden van de salakstruiken. Eenigen van de bende, waaronder het ventje dat de vlag droeg, kon echter ontsnappen. In de kampongs werd toen door Inlanders gevuurd. (Verscheidene malen) en op de bedoegs geslagen. Een teeken om aan te geven zich te verzamelen in verband met onraad. Ik vond den toestand ernstig en hield besprekingen met de Heeren Reumpol, van Rossen en den Wedana. De Heer Reumpol wilde weer de kampongs ingaan naar de langgar, vermoedende, dat de bende zich daar zou verzamelen en vond militaire hulp onnoodig, integenstelling met den Heer van Rossen en den Wedana. Ik was het met hem niet eens, omdat het slechts een vermoeden was. Gelet op de verrassing, waaraan wij te voren hadden bloot gestaan, achtte ik het zelfs niet verantwoord. Daar er in de kampongs gevuurd en op de bedoegs geslagen werd, vond ik, dat voor verdere afwikkeling van het verzet en om zooveel mogelijk van de bende in handen te krijgen en het verzet te breken, militaire hulp dringend noodzakelijk was. Ik ging per auto naar dan Landheer van Tjiilitan Besar om per telefoon rapport uit te brengen aan den Resident. Ook thans kon ik geen verbinding krijgen. Wel lukte het mij verbinding te krijgen met den Plaatselijk Militairen Commandant, den Majoor Collard. Dezen vroeg ik toen een vijftien man gereed te houden. Terwijl ik telefoneerde hoorde ik, dat ook op dat land op de bedoeq geslagen werd. Ik keerde terug en ging met alle auto's naar Meester-Cornelis om de militairen te halen. Van te voren de drie zwaar gewonden onder politiegeleide naar het Stadsverband te Batavia ter opname verzonden. Onderweg stierf echter Entong Gendoet aan de bekomen wonden. Te Meester-Cornelis tegen half acht aangekomen, vroeg ik telefonische aansluiting met den Resident. Ditmaal gelukte zulks (toen bleek dat de lijn den geheelen nacht in het ongereede was geweest, waarom ik maar steeds geen verbinding had kunnen krijgen). Aangezien ik, om de reeds hiervoren vermelde redenen, den toestand ernstig vond en teneinde zooveel van de bende te arresteeren als mogelijk jzou zijn, gaf ik ZHEdG. in overweging om de hulp van militaire macht in te roepen. De Resident was het volkomen met mij eens, waarop ik naar de kazerne reed, het vijftig man onder Majoor Collard en Kapitein Wempe werd per auto teruggekeerd. Op het terrein aangekomen ongeveer tegen negen uur m.. werd met kapitein Wempe de noodige besprekingen gehouden. Een afdeeling militairen werd door Majoor Collard opgedragen om aan den grooten weg de wacht te houden. Wij<noinclude></noinclude> oyhpr82bnlsda610nz5rpjhabiowpja 104 112620 311859 2026-08-13T01:15:43Z Link PB 26772 /* Telah diuji baca */ 311859 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Link PB" /></noinclude><noinclude></noinclude> ld8mzx3xpedxkd1zfvx7yvpf8y1vzpg 311938 311859 2026-08-13T02:46:26Z Link PB 26772 311938 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Link PB" />{{rh|74||}}</noinclude>gingen in tweede afdeelingen de kampongs in. De eene afdeeling onder Majoor Collard en mijn persoon en de andere afdeeling onder Kapitein Wempe met den Heer Reumpol. De huizen werden onderzocht en de mannelijke personen medegenomen, omdat volgens berichten de geheele kampong Tjondet met bijkampongs aan de ongeregeldheden had deelgenomen. Op vele personen werden djimats aangetroffen, waarvan enkele nog werden aangetroffen gebonden om beide bovenarmen. In een langgar werden een paar oproepingsbriefjes gebonden. Gekomen bij het groote bedehuis van Tjondet werden in een huis vijftien mannelijke personen aangetroffen en ongeveer 60 vrouwen en kinderen. Toen de mannen buiten waren gekomen op sommatie, werd er door de vrouwen druk gebeden en zelf gedikirt. De bevolking heeft zich echter niet meer verzet, wel verzette zich een zekere Maliki bij zijn arrestatie (de z.g. rechterhand van Entong Gendoet). De gevangenen maande ik tot kalmte aan, hen toezeggende, dat een onderzoek zou worden ingesteld en mocht hun onschuld blijken, dat zij dan weer in vrijheid zullen worden gesteld. Tegen elf uur werd besloten terug te keeren. Voor alle zekerheid werd in overleg met Majoor Collard een wacht van 30 man achtergelaten alsmede twee Europeesche hoofdagenten. Den middags werden deze 30 man afgelost, zoo de twee agenten, terwijl de Hoofsopziener Bisel tevens de wacht betrok. Deze laatste werd 's nachts 12 uur afgelost door den Opziener Honig. Gedurende den nacht werden nog twee personen gearresteerd en een klewang en kleeren van een agent buit gemaakt. Den volgenden dag 11 April werd deze wacht wederom afgelost terwijl de Commissaris van Rossen van politiewege aldaar aanwezig was. Na gehouden bespreking met den Resident, werd deze wacht circa 11 uur v.m. ingetrokken. De toestand werd gunstig bevonden. Sedert hadden geen ongeregeldheden meer plaats. De rust is hersteld. Ten slotte zij hier nog medegedeeld, dat volgens bekomen inlichtingen, de bende, welke onder Entong Gendoet den aanval deed ongeveer 10 man sterk was; terwijl over de kali in den omtrek van het voetpad naar het huis van Entong Gendoet een groot aantal aanhangers in hinderlaag lagen. Was dus de Heer Reumpol instede van Zuidwaarts, Noordwaarts gegaan, dan zou hij daar in hinderlaag zijn gevallen en zou het waarschijnlijk tot een catastrophe geleid hebben. Verondersteld wordt in verband hiermede, dat Entong Gendoet, uit zijn hinderlaag bemerkende, dat een politieafdeeling Zuidwaarts was gegaan, overtuigd was, dat hij met ons viertjes, op den grooten weg achtergebleven, kon afrekenen. De in hinderlaag achtergelaten personen werden blijkbaar in reserve gehouden om tegen de afdeeling Reumpol op te trekken, wanneer Entong Gendoet, die voor onkwetsbaar werd gehouden, een diepen indruk gemaakt. Het kalm blijven van de Heeren Reisner, Bodewitz en Brown en daardoor hun juist schieten heeft mede bijgedragen tot het afdwingen van respect, waarom dan ook deze heeren een woord van lof niet mag worden onthouden.<noinclude></noinclude> qarx7fpx9y9ccxgbuydn7bg2lueb714 104 112621 311860 2026-08-13T01:15:52Z Link PB 26772 /* Telah diuji baca */ 311860 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Link PB" /></noinclude><noinclude></noinclude> ld8mzx3xpedxkd1zfvx7yvpf8y1vzpg 311939 311860 2026-08-13T02:47:56Z Link PB 26772 311939 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Link PB" />{{rh|||75}} ''6. Berita acara dibuat oleh Asisten Wedana Teluknaga (R. Toewoeh) mengenai peristiwa Tangerang ttg. 10 Februari 1924.''<ref>Tulis isi atau sumber catatan kaki di sini jika ada.</ref></noinclude>Hamba Raden Toewoeh, Assistent-Wedana Teloeknaga, menerangkan dengan sebenarnja, pada ini harie Minggoe ddo. 10 Februari 1924 kira djam ½ 8 pagi, hamba trima telefoon dari Kongsi tanah Pangkalan, menerangkan jang di Kongsi tanah Pangkalan soedah kedatangan beberapa orang maoe mengamoek, itoe waktoe djoega hamba oendjoe bertaoe dengan telefoon moehoen pertoeloengan pada Kandjeng Controleur Tangerang dan Toean Hoofdpolitie Opziener Tangerang serta Toean Wedana Mauk. Maka tida antara lama dateng Tjoetak Politie tanah Pangkalan nama Mas Moehamad Moeso, kasih taoe jang betoel di Kongsi Pangkalan soedah kedatangan beberapa orang dengan bersendjata tadjem, jaitoe jang djadi kepalanja orang nama Kaiin ba Kaiah, tinggal di kampoeng Pangkalan tanjakan Patiah tanah Pangkalan, tapi Patiah tiada ada sebab lari dan Tjoetak Politie menerangkan poela jang ia soedah diboeroe oleh itoe orang-orang maoe dibatjok, serta toekang timbang padi Kongsi Pangkalan nama Sahir koetika naik koeda maoe pergi ka Kongsi Bodjongrenged soedah dibatjokin oleh itoe orang-orang hingga mendapat beberapa koeka padjah. Waktoe hamba lagi ada di pendopo ka Assistenan jaitoe lagi trima rapportnja itoe Tjoetak Politie Pangkalan sekoetika itoe dateng di roemah ka Assistenan ± 34 orang lelaki dan 4 orang perempoean berpakaian badjoe poetih tjelana poetih pake topi bamboe (boni) dengan bersendjata golok telandjang dan toembak kampak serta sebagian dari itoe orang-orang kepalanja ada jang diiket pake selempa poetih, di antara itoe orang2 tjoema hamba kenal pada Kaiin ba Kaiah dalang wajang koelit tinggal di kampoeng Pangkalan, serta mereka itoe samperin pada hamba troes hamba deketin sesampenja di samping pendapa ka Assistenan sebelah lor, lantes hamba di lingkoeng oleh itoe orang2 terseboet dengan golok2nja masing2 soedah di amangken pada hamba poenja badan, serta itoe Kaiin ba Kaiah (jang djadi kepala dari itoe orang2) kata pada hamba, bahwa ia mengakoe bernama Praboe Raboel Alamin, dan tanja lagi pada hamba "apa maoe bela pada orang2 kafir atawa tida. Sebab saja maoe sabilloellah serta maoe tjari keadilan dan maoe tjari bapa Noerdjaja dan boejoet Ireng" oleh karena datengnja itoe orang2 pada hamba kasar dan maoe nganiaja pada hamba, serta hamba tida ada kekoeatan melawan, laloe hamba tjari akal soepaja djadi keselamatan, lantas hamba bilang "tida maoe bela pada kafir" laloe itoe Kaiin ba Kaiah seboet pada hamba "Ama" (orang toewa) dan saja kasih taoe lagi djika<noinclude></noinclude> 6t5gjdkj7kkof7s6jbnf33vv9be4fjn 104 112622 311861 2026-08-13T01:16:01Z Link PB 26772 /* Telah diuji baca */ 311861 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Link PB" /></noinclude><noinclude></noinclude> ld8mzx3xpedxkd1zfvx7yvpf8y1vzpg 311940 311861 2026-08-13T02:49:21Z Link PB 26772 311940 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Link PB" />{{rh|76||}}</noinclude>maoe ngakoe orang toewa. soepaja doedoek doeloe dan djika ada oeroesan apa2 nanti sadja oeroes serta hamba bri roepa2 nasehat soepaja djadi sabarnja. sembari orang2 itoe hamba kasih sigaret dan itoe Kaiin ba Kaiah bersama temen2nja toeroet pada hamba poenja nasehat. serta masing2 hamba soeroeh doedoek di emper kantoran dan Kaiin ba Kaiah hamba kasih doedoek di korsi dalem pendopo ka Asistenan, laloe Kaiin kata pada hamba maoe pergi troes ke Betawi, maoe bikin habis kota Betawi, oleh karena hamba kwatir bikin roesoeh di dalam kampoeng-kampoeng. dan lagi hamba toenggoe pada dawoehnja Kandjeng Toean Kontroleur Tangerang dan Padoeka Toean Wedana Mauk serta laen2 politie, lantas hamba tahan dengan dioge2 (wennen) jang tiada antara lama Kandjeng Toean Controleur dan Padoeka Toean Wedana rawoeh, maka Kaiin ba Kaiah diperiksa mengakoe nama Bagenda Ali serta kepengen diakoe dan maoe tjari orang2 toewa Noerdjaja dan soedah 3 hari blon makan nasi. serta mengakoe tida senang ati pada Toean Tanah karena Toean Tanah soedah djalan 2-3 tahoen soedah ambil padi tjoeke lima 3 iket. Maka kira poekul 11 dateng Kandjeng Toean Assistent-Resident Betawi bersama Marchoussee laloe semoea orang2 itoe dibawa ka Tangerang dengan dianter oleh Veldpolitie dan Marchoussee tapi golok2nja blon dibeslag masih terpake oleh marika itoe. Sesoedahnja lantas hamba pergi ka Pangkalan periksa orang nama Sahir jang telah di batjok oleh Kaiin ba Kaiah dan kedapet betoel Sahir soedah mendapat beberapa loeka di badannja serta itoe Sahir lagi di verband oleh Toean Dokter Tangerang lantas hamba pergi commissie di roemahnja Kaiin ba Kaiah tapi tida dapet barang jang djadi boekti dalam ini perkara. sepoelangnja hamba dari Kongsi Pangkalan dapet taoe dari kwasa Tanah Kampoeng Melajoe nama Him Po Lim jang se-blonnja itoe Kaiin ba Kaiah datang di ka Assistenan lebih doeloe soedah dateng di Kongsi Kampoeng Melajoe dengan Kaiin ba Kaiah kata pada kwasa tanah "soedah tjoekoep 25 taoen maoe doedoek disini." lantas Kaiin ba Kaiah ambil boekoe cope tjatatan committeerd jang ada di atas medja kantoran djoeroetoelis kongsi troes itoe boekoe di robek2 sedatengnja hamba di roemah ka Assistenan. trima dari hamba poenja djoeroetoelis 1 toembak poenjanja orang2 itoe jang ketinggalan tida dibawa, lantas hamba beslag boeat boekti. Dan hamba dapet ketrangan dari prampoean Malah soedara prampoean Kaiin ba Kaiah bahwa orang2 jang ngikoet Kaiin ba Kaiah jaitoe: <ol type="1" start="1"> <li>pr. Banten bini Kaiin ba Kaiah.</li> <li>Entong anak tirinja Kaiin ba Kaiah.</li> <li>pr. Oemi kampoeng Tamboen.</li> <li>Enang tinggal di Tamboen.</li> <li>Ki Monah (Merin) tinggal di kampoeng Kored.</li> <li>pr. Rini bini Ki Monah.</li> </ol><noinclude></noinclude> oi8e1s0epxnjfm6hf7u52nb7y5msp0u 104 112623 311862 2026-08-13T01:16:09Z Link PB 26772 /* Telah diuji baca */ 311862 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Link PB" /></noinclude><noinclude></noinclude> ld8mzx3xpedxkd1zfvx7yvpf8y1vzpg 311941 311862 2026-08-13T02:50:23Z Link PB 26772 311941 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Link PB" />{{rh|||77}}</noinclude><ol type="1" start="7"> <li>pr. Monah. Ne Selimin kampoeng Kored.</li> <li>Sarip tinggal di kampoeng Pondok Kored.</li> <li>Naman tinggal di kampoeng Pondok Kored.</li> </ol> Maka hamba poenja pendapetan bahwa penoendjoekannja Kaiin ba Kaiah sakit ati pada Toean Tanah Pangkalan lantaran diambil tjoekenja lima 3 itoe tida bisa djadi, sebab ia tida mempoenjai sawah, melainkan penghidoepannja ngadalang wajang sadja, sedeng itoe orang2 jang ngikoet pada Kaiin ba Kaiah boekan orang pendoedoek kampoeng Pangkalan tapi dari laen2 tempat, djadi pendapetan hamba itoe Kaiin ba Kaiah ada kepertjajaan pada elmoe kesaktian, maka sebelonnja kedjadian ini perkara, hamba tida dapet taoe dan rapport dari Tjoetak Politie dan Mandor Politie Pangkalan. Terseboet ini Proces-verbaal dengan sebenarnja serta menginget soempah koetika trima djabatan jang sekarang ini.<noinclude></noinclude> 7eg3iz9n57vhi9mbg7aq1z6e29wv2aw 104 112624 311863 2026-08-13T01:16:17Z Link PB 26772 /* Telah diuji baca */ 311863 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Link PB" /></noinclude><noinclude></noinclude> ld8mzx3xpedxkd1zfvx7yvpf8y1vzpg 311942 311863 2026-08-13T02:53:37Z Link PB 26772 311942 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Link PB" />{{rh|78||}} ''6a. Hasil penyelidikan sebab-sebab dari peristiwa Tangerang pada tanggal 10 Februari 1924, dari Penasehat Urusan Bumiputra (R.A. Kern), 30 September 1924.¹</ref></noinclude>''Maatschappelijke verhoudingen'' De geheele voormalige afdeeling Tanggeran is één uitgestrekte sawahvlakte. Landbouw vormt er het hoofdmiddel van bestaan. De grond is niet zeer vruchtbaar en slecht bevloeid en het deel van de opbrengst dat aan den Inlandsche Landbouwer ten goede komt is voor de zeer dichte bevolking niet voldoende om van te leven. Door kleinhandel en koelie-arbeid vult zij het ontbrekende aan. De nabijheid van Batavia is voor den afzet van produkten een gunstige factor, maar de achterlijke toestand van het wegennet belet ten volle daarvan profijt te trekken. Ook als arbeidsmarkt heeft de hoofdstad voor de bewoners van Tanggeran beteekenis, zij leeren er wat meer van het leven kennen, zij hebben en zien er dingen die hun heimat hun niet geven kan want de maatschappij is er eentonig en zonder verscheidenheid. De bevolking is overwegend Soendaneesch, alleen langs de kust wordt Maleisch gesproken. Heel Tanggeran wordt ingenomen door partikuliere landerijen, nog dateerende uit den tijd der V.O.C. Over het algemeen zijn ze niet uitgestrekt, de groote landgoederen van Meester Cornelis en Buitenzorg worden er niet aangetroffen. Een tweede bijzonderheid is dat alle landerijen eigendom zijn van Chineezen<ref>Een paar landen hebben aan Arabieren behoord, in den laatsten tijd zijn ook enkele landerijen tot Staatsdomein teruggebracht.</ref> en een derde dat het aantal Chineesche ingezetenen buitengewoon groot is. Zij wonen over het geheele land verspreid te midden der Inlanders en erneeren zich op dezelfde wijze met landbouw en handel. Het bestaan van dezen landbouwenden Chineezen stand verdient in het bijzonder de aandacht. De inlandsche landman staat 1/5 van de oogst aan den landheer als tjoeke af. Als de padi rijp is om gesneden te worden, geeft hij zijn "toewan tanah" kennis, die zendt dan zijn gemachtigde naar het veld om van de geboste padi elke vijfde bos voor zich te houden, de bewerker van de sawah heeft te zorgen dat de tjoeke naar de schuren van den landheer wordt gebracht. Dit betreft de sawahs. Van erven en tegalans wordt grond- en tuinhuur betaald. Heerendienst wordt verricht op last van den landheer voor het onderhoud van wegen en bruggen en voor wachdiensten, worden de heerendienstplichtigen niet te werk gesteld dan betalen zij een afkoopsom. Nalatigheid in het presteeren van diensten of betaling<noinclude><references /></noinclude> 6brocnrr2sl13fct0l5lb3sxvbpvhaw 104 112625 311864 2026-08-13T01:16:26Z Link PB 26772 /* Telah diuji baca */ 311864 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Link PB" /></noinclude><noinclude></noinclude> ld8mzx3xpedxkd1zfvx7yvpf8y1vzpg 311943 311864 2026-08-13T02:54:43Z Link PB 26772 311943 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Link PB" />{{rh|||79}}</noinclude>van de afkoopsom<ref>Wordt de afkoopsom niet betaald dan herleeft de dienstplicht en wordt deze niet nagekomen dan is de nalatige strafbaar.</ref> is strafbaar. Het komt voor dat opgezetenen van heerendienst worden vrijgesteld in ruil voor ander werk, b.v. koeli in pannenbakkerijen welke op meerdere landen worden gedreven. Komt de Inlandsche opgezetene zijn verplichtingen na dan kan hij ongestoord van jaar op jaar denzelfden grond bewerken en dien nalaten aan zijn kinderen (zg. oesaha-recht). Van de Chineesche landbouwers die van ouder op ouder den landbouw beoefend hebben, de z.g. teko's, geldt m.m. hetzelfde. Als hulpkrachten maken zij van Inlanders gebruik en hebben zg. "boedjang-sawah" — boerenarbeiders — in dienst. Behalve de oesaha-gronden en gronden der teko's komen op de meeste zoo niet alle landerijen zg. kongsigronden voor, d.z. gronden waarop geen bevolkingsrechten rusten en die geheel te vrijer beschikking staan van den landheer. De uitgestrektheid is verschillend, maar kan aanzienlijk zijn. De landheer kan die gronden laten bewerken in eigen beheer, hij kan ook — en dat is de gewone manier — ze ter bewerking afstaan aan gegadigden, opgezetenen van het land tegen een deel van de opbrengst als huur. In de regel is dat 1/5, verschaft de landheer bibit, vee en werktuigen 2/5, in het laatste geval bedraagt dus het aandeel van den landheer, daar de tjoeke door gaat, 3/5. Dit getal speelde o.a. Kaiin door het hoofd en daarop sloeg zijn uitlating die in de rapporten is vastgelegd.<ref>Rapport La Ceuile p. 45, 49.</ref> Op Pangkalan, het land waar Kaiin opgezetene was, zijn de sawahs als volgt verdeeld: * Kongsi: 30% * Inlanders: 40% * Chineezen (teko's): 30% dus bevinden zich in Chineesche handen 60%, in Inlandsche handen 40% der uitgestrektheid. Daarentegen is ± 20% der bevolking Chineesch, ± 80% Inlandsch, het gemiddeld grondbezit van een teko is dus drie maal dat van een Inlander. Naar het schijnt — statistische gegevens staan overigens niet ten dienste — is het regel dat de Chineesche landbouwers gemiddeld meer grond hebben en economisch sterker zijn dan de Inlandsche. Een deel van hun grondbezit dat zij niet voor eigen rekening bewerken geven zij in deelbouw of huur aan Inlanders.<noinclude><references /></noinclude> 1ho4wsqrjo7u9lq3cjezzit292k9p57 104 112626 311865 2026-08-13T01:16:37Z Link PB 26772 /* Telah diuji baca */ 311865 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Link PB" /></noinclude><noinclude></noinclude> ld8mzx3xpedxkd1zfvx7yvpf8y1vzpg 311944 311865 2026-08-13T02:55:37Z Link PB 26772 311944 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Link PB" />{{rh|80||}}</noinclude>Is de rijstschuur van den tani leeg, dan kwam hij bij den landheer terecht. Hij koopt dan de padi terug die hij indertijd als tjoeke heeft opgebracht en door den landheer in de schaduw van het landhuis in zijn goedangs wordt bewaard. De koop geschiedt kontant of op krediet, in het laatste geval wordt de schuld in natura betaald bij den folgenden oogst. Zoo leeft de opgezetene het geheele jaar in afhankelijkheid van den Landheer. De toewan tanah of de "baba besar", diens administrateur, gemachtigde of huurder<ref>Op huurlanden is om begrijpelijke redenen de toestand voor de opgezetene over het algemeen minder gunstig dan op landen in eigen beheer.</ref> is voor hem de macht die zijn wel en wee in handen heeft ("jang berkoewasa"), aan dien voelt hij zich ondergeschikt veel meer dan aan de Gouvernementsambtenaren die er zijn—dat weet hij—om orde en rust te bewaren, die belastingen innen en die verder de menschen die kwaad gedaan hebben, inrekenen, vaak nog ter wille of op last (zoo is de naïeve voorstelling) van den landheer, maar overigens buiten zijn bedrijf blijven, dat wat zijn leven vult.<ref>De inning van landsbelastingen komt praktisch neer op inkomstenbelasting van handelaren daar de inkomsten uit landbouw buiten de belasting vallen en personeele belasting alleen van grootere woningen verschuldigd is.</ref> De afhankelijkheid sprak zich vroeger uit in een zeer nederig en ondergeschikte houding van den opgezetene ten opzichte van zijn toewan tanah, in een behandeling niet altijd onwelwillend maar steeds "von oben herab" door den landheer. Die verhouding heeft den eersten stoot gekregen na de oprichting van de S.I. In Tanggeran werd in 1913 een afdeeling opgericht, de opwekking ging uit van een S.I. voorman te Batavia. Men weet dat de beweging met ongelooflijke snelheid zich over geheel Java verbreidde en overal klonk hetzelfde adagium, de -----------menschen wilden als volle menschen beschouwd worden. Het verhoogde zelfbewustzijn bracht botsingen teweeg met het bestuur, met andere rassen, In Tanggeran waren een tijd lang botsingen tusschen Inlanders en Chineezen aan de orde van den dag. De zege is ten slotte aan Inlandsche zijde gebleven, de landheeren, de Chineezen in het algemeen, wijzigden hun toon, de bevolking wordt sedert niet meer zoo uit de hoogte behandeld. De landheeren in het Tanggeransche traden met gematigheid op; tjoeke, tuinhuur en "kompenien" (afkoopsom) voor heerendiensten werden niet verhoogd. De lasten welke op de bevolking drukken, worden in het algemeen niet zoo zwaar geacht als op de partikuliere landen in Mr. Cornelis en Buitenzorg. Zelfs wordt ten aanzien van achterstalligheid in de betaling van tuinhuur en kompenien veel door de vingers gezien.<noinclude></noinclude> gnteeuh8osf6xojwbieufcgo3ro1kas 104 112627 311866 2026-08-13T01:16:45Z Link PB 26772 /* Telah diuji baca */ 311866 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Link PB" /></noinclude><noinclude></noinclude> ld8mzx3xpedxkd1zfvx7yvpf8y1vzpg 311945 311866 2026-08-13T02:56:31Z Link PB 26772 311945 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Link PB" />{{rh|||81}}</noinclude>De S.I. zonk in Tanggeran na deze uitbarsting weer in elkaar. Verdere gevolgen heeft de Inlandsche beweging niet gehad. Dat wil zeggen, er was verder geen plaatselijke aktie, dat de beweging in het algemeen het land niet onberoemd heeft gelaten, zal nader blijken. ''Kalin Bapa Kajah'' Kalin was landbouwer. Hij behoorde tot de breede groep welke zelf niet in het bezit van oesaha-grond, deelneemt aan den landbouw op andermans grond, als boedjang-sawah—boerenarbeider, als koeli njawah—daglooner, als huurder of deelbouwer.<ref>Het rapport La Ceuille vermeldt een heftige woordenwisseling die ongeveer vijf jaren geleden ter zake van tjoeke-inlevering tusschen de toenmalige potian (Chineesche opziener) Siong van het land Pangkalan en Kalin moet hebben plaats gehad.<br />Volgens bekomen inlichtingen heeft Kalin nooit voor eigen rekening padi geplant en dus ook nooit tjoeke behoeven in te leveren. A. Siong spreekt het bovenstaande bericht tegen.</ref> Hij had geen sawah, geen erf en geen tuin, hij had alleen een huis dat hij gebouwd had op het erf van zijn zuster Maiah. Maiah's naam stond in de kongsieboeken vermeld, zij betaalde geregeld de grondhuur, Kalin hoefde zich daar niets van aan te trekken. Hij was aan den landheer alleen kompenien verschuldigd, betaalde die niet geregeld (hij had 1½ jaar achterstand) maar werd er niet lastig gevallen. Zijn landheer verschafte hem persoonlijk geen zorgen.<ref>De eigenaar van Pangkalan, Lie Kim Liong, erfde het land van zijn vader en staat als een humaan en goed landheer bekend.</ref> Hij is vroeger, tot medio 1912, ruim drie jaar in dienst geweest bij den landheer als "mandor (w) loekoe" ploegmandor voor de moerbeituinen en heeft met dezen noch met zijn personeel ruzie of meeningsverschil gehad. Over zijn werk was men tevreden. Op eigen verzoek kreeg hij ontslag, werd begin 1913 oppasser bij den assistent-wedana van Teloeknaga maar bleef dat slechts 3 à 4 maanden. Hij ging naar Batavia waar hij enkele maanden als oppasser bij een kommissaris van politie gewerkt heeft. In zijn kampoeng teruggekeerd, sloot hij zich als knecht bij een wajangvertooner aan. Intusschen bekwaamde hij zich voor dalang. Chineezen van Mauk waren zijn leermeesters.<ref>Deze Chineesche dalangs die zoover bekend elders niet voorkomen hebben een Javaansch repertoire doch spreken Maleisch.</ref> Langzamerhand was hij zoover dat hij zelf als dalang kon optreden. Zijn maatschappelijke positie werd nu een andere, tevoren een eenvoudige tani die onopgemerkt in zijn kampoeng leefde, raakte hij nu in ruimen kring bekend en kreeg overal kennissen. Vooral naar den kant van Kebajoeran (Mr. Cornelis) was hij als dalang in trek; in het Tanggeransche gaf de bevolking aan andere dalangs de voorkeur.<noinclude>{{reflist}}</noinclude> 80m7z9ftzy7vyqk7vulbem4s40q52wd 104 112628 311867 2026-08-13T01:16:52Z Link PB 26772 /* Telah diuji baca */ 311867 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Link PB" /></noinclude><noinclude></noinclude> ld8mzx3xpedxkd1zfvx7yvpf8y1vzpg 311946 311867 2026-08-13T02:57:20Z Link PB 26772 311946 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Link PB" />{{rh|82||}}</noinclude>In plaats van Kaiin werd hij nu dikwijls Pak Dalang genoemd. Die eeretitel maakte hem niet hoogwaardig, hij behield zijn kalm karakter. Bij de bewoners van zijn kampoeng stond hij gunstig aangeschreven, hij maakte het hun niet lastig. Hij was als een man van middelbaren leeftijd toen hij de wereld der sage binnentrad. In het bijzonder de Brata Joeda heeft indruk op hem gemaakt; de heldendaden der 5 Pandawa's, vooral van Ardjoena hielden hem bezig, verschillende uitlatingen zijn er van hem om dat te bewijzen. Zijn gedachten namen een wijdscher vlucht. ''Nieuwe denkbeelden en plannen.'' Ongeveer anderhalf jaar vóór zijn einde trad Kaiin in het huwelijk met een tot den Islam overgegane Chineesche vrouw, Ten-Tjeng-Nio bij name doch algemeen bekend als Njonjah Banten. De vrouw was eenigzins gegoed, de gemeenschappelijke woning werd grootendeels op haar kosten gebouwd en zij kocht voor haar man wajang-poppen en benoodigdheden. Zijn huwelijk heeft Kaiin geheel veranderd. Hoewel hij zijn vrouw reeds vóór hun huwelijk intiem had gekend, begint de verandering eerst vier à vijf maanden daarna zichtbaar te worden. Hij praatte weinig meer, was vaak terneergeslagen en de lust als dalang op te treden ontbrak. Voor zoover bekend is hij in 1923 slechts drie maal opgetreden. Hij sprak meermalen van het land Pangkalan, waar hij opgezetene was, dat het eigendom was geworden van een Chinees die daar feitelijk niet thuis hoorde. De grond was oorspronkelijk van de voorouders ("miliknja nenek mojang kita"). Waarom is hij in handen gekomen van een Chinees? Waarom zijn de Chineezen hier allen rijk geworden en hebben sawahs en keboens? Wij, de afstammelingen der voorouders die het land bezaten, hebben als het ware niets. Wij blijven arm. Over het land hebben wij niets te zeggen. "Toewan tanah berkoewasa sendiri". Alles is feitelijk van hem ("semoea miliknja toewan tanah"). Degenen die wel een sawah of een kebon hebben, moeten een deel van de opbrengst aan den toewan tanah afgedragen. Wij moeten heerendiensten (kompenian) voor hem verrichten. Het gaat niet aan dien toestand zoo te laten. Eer dient een einde aan te komen. De Chineesche heerschappij moet verdwijnen. Dit land was van ons en het moet weer van ons worden. "Dari asal poelang ke asal". Deze laatste woorden, die het kort begrip van zijn gedachten vormden, uitte hij dikwijls. Wij moeten voor onze rechten opkomen. De tijd is daarvoor aangebroken. Wij zullen recht zoeken ("mentjari keadilan"). De Toewan Besar in Buitenzorg zal ons stellig beschermen. Hij weet dat de Chineesch hier vreemdelingen zijn ("bangsa asing") en niet in dit land "negeri ini" thuis hooren. Wij hebben nu slechts te zeggen dat deze grond van onze voorvaderen was. Dat zullen wij niet<noinclude></noinclude> qkr0kg6xc3b0wbkrzw5jslpc1b4t20l 104 112629 311868 2026-08-13T01:17:01Z Link PB 26772 /* Telah diuji baca */ 311868 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Link PB" /></noinclude><noinclude></noinclude> ld8mzx3xpedxkd1zfvx7yvpf8y1vzpg 311947 311868 2026-08-13T02:58:05Z Link PB 26772 311947 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Link PB" />{{rh|||83}}</noinclude>meer behoeven te bewijzen want niemand zal toen durven beweren dat de Chineezen van dit land afkomstig zijn ("boekan toeroenan di negri ini"). De Toewan Besar in Buitenzorg zal het ook wel inzien en niet aarzelen ons te steunen wanneer wij naar Buitenzorg gaan om Hem te verzoeken de Chineezen te verjagen en onze rechten terug te geven ("minta poelangkan hak kita kembali"). Krijgen wij bij die Toewan Besar geen recht, dan moeten wij ons tot de Radja Belanda wenden. Wij zullen in verbinding te komen ("minta toendjok djalan boewat berhoeboengan dengan Radja Belanda"). Lukt het dan nog niet dan zijn wij genoodzaakt het land te veroveren ("rampas"). Dat waren de gedachten di Kaiin ruim een jaar geleden vervulden en welke hij uitsprak jegens een vertrouwd en door hem hooggeschat man, naar Inlandsch gebruik vergunning vragende om zijn plannen te mogen verwezenlijken. Hij legde daarbij nadruk op de woorden: "dari asal poelang ke asal". De vertrouwde wees op het onmogelijke van zijn plannen en maande tot voorzichtigheid, doch Kaiin bleef bij zijn meening. Zijn plan stond vast maar voor hij ertoe overging, moest hij de noodige "ilmoe" vergaren ("pergi mentjahari ilmoe"). === Wijze waarop Kaiin de uitvoering zijner plannen voorbereidde. === Er zijn verschillende wijzen om 'ilmoe te zoeken, men kan in de leer gaan bij een godsdienstleeraar die inleidt in de kennis van de Mohammedaansche wet, men kan een geestelijk leidsman zoeken om de mystieke waarheid voor zich ontsluierd te zien, men kan zich ook tot goeroe's wenden met geen ander doel dan om geheimzinnige middelen ter bereiking van zeker doel te verkrijgen. Dat alles kan worden verstaan onder de woorden "mentjahari ilmoe". Kaiin die van Mohammedaansch standpunt geen godsdienstig man was, heeft bij deze laatste kategorie van goeroe's en doekoens, die na aan elkaar verwant zijn, zijn heil gezocht. Hij bezocht herhaaldelijk bekende goeroe's en kreeg middelen van hen die hem onkwetsbaar maakten, hij ging offeren op heilige graven en werd zoodoende de wonderdadige kracht die daarvan uitgaat, deelachtig, hij onthield zich van bepaalde spijzen, oefende tapa, als middel om een gesteld doel te bereiken e.d.m. Het zoeken naar deze heilmiddelen voldoet in wijde kringen der Inlandsche maatschappij aan een godsdienstige behoefte zoo ook bij Kaiin. De doekoens en goeroe's die deze heilmiddelen verstrekken zijn daarentegen niet altijd te goeder trouw, de grens tusschen oprechtheid en bedrog is vaak moeilijk te trekken. Zeker behoorden eenige der door Kaiin geraadpleegden tot de kategorie der bedriegers, het rapport La Ceulle levert daarvoor materiaal. Met name de vermaardste van allen, Sairin bapa Tjoengok van Tjawang was n.h.v. een schurk.<noinclude></noinclude> 8dmys6ed20m2prv3w81z48tzd5n0j1b 104 112630 311869 2026-08-13T01:17:09Z Link PB 26772 /* Telah diuji baca */ 311869 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Link PB" /></noinclude><noinclude></noinclude> ld8mzx3xpedxkd1zfvx7yvpf8y1vzpg 311948 311869 2026-08-13T02:59:03Z Link PB 26772 311948 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Link PB" />{{rh|84||}}</noinclude>Er breekt nu voor Kalin een onrustige tijd aan. Zelden is hij thuis, hij trekt nu hier, dan daarheen, meestal vergezeld van zijn echtgenoote en zekere Minah, een medicijnverkoopster, die hem met verschillende doekoens en goeroe's in aanraking bracht. Hij vatte zijn voorbereiding ernstig op, hij zocht veel ilmoe. Hij werd een ander man, het sloeg hem naar het hoofd. Hij werd hoogmoedig, beweerde een afstammeling van een "raden" te zijn en liet zich "mas" noemen. Als iemand hem niet als zoodanig betitelde, kreeg hij zelden een antwoord. Hij veranderde zijn kleeding, droeg vaak een hoofddoek en afhangende saroeng in plaats van het zwarte mutsje en opgetrokken saroeng van weleer. Al die verschijnselen begonnen zich twee à drie maanden vóór de ontknooping te openbaren. Toen Kalin eenmaal had besloten zijn plannen door te zetten, sprak hij er ook met anderen over. Hij koos daarvoor zijn goede kennissen uit die vooral in het Kebajoeransche te vinden waren.<ref>Zie boven p. 81</ref> ''Kalins medewerkers.'' Onder hen worde in de eerste plaats genoemd Merin<ref>Rapport La Ceulle p. 11 v.v.</ref> van kampoeng Paroengkored, desa Pondok Bahar, district Kebajoran, naar schatting 45 jaar oud en een gezeten burger. In zijn omgeving was hij nog al gezien omdat hij een kleinzoon is van Raden Bagong wiens graf te Parangkored als kramat vereerd wordt en een zoon van Ki Reog, den bewaker van het graf die als goeroe in de mystiek vermaardheid bezit. Ki Reog heeft vele leerlingen, ook in het Tanggeransche die hem steeds met grooten eerbied behandelen. Zij stellen vertrouwen in hem, wat hij te danken heeft behalve aan zijn hoogen leeftijd, aan de omstandigheid dat wijlen zijn vader kramat is. Het graf van Raden Bagong wordt druk bezocht, ook door lieden uit Tanggeran. De bezoekers hopen dat de wonderkracht die van de "kramat" uitgaat de door hen begeerde doeleinden zal bevorderen en ten goede komen. Zoo smeekt men van geluk en voorspoed, welslagen in een onderneming, sterkte af, ook onkwetsbaarheid. Merin was de ingewijde moerid van zijn vader, hij onderhield de relaties met de heilbegeerigen, was den bezoekers behulpzaam, in één woord diens rechterhand. De lieveling van zijn vader, werd hij door zijn familieleden algemeen geacht en gehoorzaamd. Ook buiten de familiekring, in de omliggende kampoengs, geniet hij aanzien.<ref>Als doekoen en goeroe genoot Sairin bapa Tjoengok van Tjawang nog grootere vermaardheid dan Ki Reog, vandaar dat Merin zich ook bij hem, evenals Kalin, voor de komende gebeurtenissen heeft gesterkt. Sairin is echter zoo voorzichtig geweest zich buiten de beweging te houden. Zie over ...</ref><noinclude><references /></noinclude> hjo0myi885tm68guog12wqzhsa4gz6t 104 112631 311870 2026-08-13T01:17:20Z Link PB 26772 /* Telah diuji baca */ 311870 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Link PB" /></noinclude><noinclude></noinclude> ld8mzx3xpedxkd1zfvx7yvpf8y1vzpg 311949 311870 2026-08-13T03:00:21Z Link PB 26772 311949 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Link PB" />{{rh|||85}}</noinclude>Merin is geheel onder Kaiins invloed. Begiftigd met de gave van het woord wist Kaiin de menschen te boeien en tot zijn plannen over te halen. Merin kwam dikwijls bij "Pak Dalang" op bezoek en bracht dan menschen uit zijn kampoeng mede. Hij had zooveel vertrouwen in Kaiin en geloofde zoo vast in de verwezenlijking van diens plannen dat hij in het Kebajoeransche als propagandist voor Kaiin optrad en daarbij den leider op allerlei wijze verheerlijkte. Kaiin zou koning worden van de landerijen Pangkalan en Kampoeng Melajoe (het aangrenzende land) enz. Hij heeft er zeker veel toe bijgedragen Kaiin het hoofd op hol te brengen. Deze beloofde hem een goede positie zoodra de Chineesche heerschappij verdwenen zou zijn. De bekeering van Merin in zijn omgeving zoo'n invloedrijke positie innam, sleepte vele volgelingen mede, in de eerste plaats familieleden. De mare ging reeds dat de ziel van Raden Bagong in het lichaam van Pak Dalang was verhuisd. Een tweede kern van aanhangers groepeert zich om de persoon van Siban bapa Samboet van kampoeng Pondok Aren district Kebajoeran. Deze man heeft een meer ongunstig verleden. Hij woonde enkele jaren geleden op Petodjo Sawah (Weltevreden), was een dobbelaar, een dief en aangesloten bij den topengtroep. De politie kon echter geen vat op hem krijgen. Ouder geworden is hij in zijn eigen kampong gaan wonen, werd tani en had een bestaan. Hij had leering opgedaan van Ki Reog, was zeer bevriend met Merin en heeft zich onder diens invloed met zeven bloedverwanten bij Kaiin aangesloten. Iboe Minah van Kampoeng Kelor, onderdistrict van Teloeknaga (Tanggeran), een vrouw van middelbaren leeftijd is een doekoen djamoe—een medicijnverkoopster—van eenige bekendheid. Haar beroep bracht haar met vele doekoens en goeroe's in het Tanggeransche en Meester-Cornelis in aanraking. Zij heeft Kaiin ook den weg gewezen tot de kramats van Mangga doewa<ref>Rapport La Ceulle p. 22 v.v.</ref> en hem met Sairin bapa Tjoengok van Tjawang<ref>Boven p. 83.</ref> in kennis gebracht. Zij kwam zeer veel bij Kaiin aan huis, meer dan Merin en vergezelde hem en Njonjah Banten vaak op hun tochten naar de goeroe's en heilige plaatsen. Enang<ref>Rapport La Ceulle p. 13 v.v.</ref>, landbouwer en doekoen stond ook als één der ingewijde leerlingen van Ki Reog<ref>Boven p. 84.</ref> bekend, hij was bevriend met Merin en ook met Kaiin, aan wiens zorgen hij Oemi, zijn "binipijara" had toevertrouwd. Kaiin was zijn pleegdochter zeer genegen en veranderde haar naam in Siti. Hij kwam vaak bij Pak Dalang aan huis en was met Merin de ijverigste propagandist van diens<noinclude><references /></noinclude> 1pc04xzlq295dv40mbw4o7koqheum7z 104 112632 311871 2026-08-13T01:17:28Z Link PB 26772 /* Telah diuji baca */ 311871 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Link PB" /></noinclude><noinclude></noinclude> ld8mzx3xpedxkd1zfvx7yvpf8y1vzpg 311950 311871 2026-08-13T03:01:19Z Link PB 26772 311950 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Link PB" />{{rh|86||}}</noinclude>bevrijdingsideeën. Enang heeft aan den tocht deelgenomen, werd gewond en stierf aan de bekomen wonden. Hadji Rioen neemt een afzonderlijk plaats in.<ref>Rapport La Ceulle p. 10 v.v.</ref> Hij was qoer'an-leeraar (goeroe ngadji koran), had de bedevaart gedaan, was hadji-seh (aanhanger van pelgrims) en handelaar in produkten. In beide laatste functies trok hij erop uit naar Buitenzorg en elders, hij was dus een bereisd man die meer van de wereld zag en hoorde dan een gewone dorpsbewoner. Hij was ook goeroe tarekat, voorganger in de mystiek en ontving zooals bij tarekat-leeraren gebruikelijk, vele leerlingen en bezoekers bij zich aan huis. Tot zoover onderscheidt niets hem van tallooze andere tarekat-leeraars of het zou moeten zijn dat hij neven zijn geestelijk werk tijd en lust vond handel te drijven. Maar na den dood van zijn eerste vrouw trad een verandering bij hem in, hij werd stil en geheimzinnig. Dat gebeurde ruim 5 jaar geleden, dus lang vóór Kalins ommekeer, hij woonde toen nog in Kampoeng Katapang, land Tjipendon. In het belang van zijn handel in produkten is hij ± 2½ jaar geleden naar Kalideres verhuisd, een halte van de spoorlijn Batavia-Tanggeran. Hij scheidde zijn leerlingen in ouderen en jongeren, de ouderen bleven tot diep in de nacht<ref>De gemeentelijke oefeningen der tarekats hebben vaak 's nachts plaats</ref> bij hem om ingewijd te worden in geheime wetenschappen, de kunst om zich onzichtbaar te maken en onkwetsbaarheid. Dit behoort al niet meer tot het terrein der tarekat. Slechts door hem zelf uitgezochte "moerids" (adepten) kwamen voor deze geheimleer in aanmerking, hun aantal was nog uitgebreid. Er waren lieden uit naburige kampoengs onder maar ook verder af wonende uit de buurt van Kaiins woonplaats. Het is niet opgehelderd wie zijn eigenlijke goeroe geweest is in de geheime wetenschappen waarop hij zich nu geworpen had. Zeker is hij ook bij Sairin alias Tjoengok in de leer geweest, den reeds meer genoemde goeroe van Tjawang waar ook Merin en Kaiin zich bij herhaling hebben gesterkt. Hij leerde aan zijn moerids de onkwetsbaarheid en de kunst om zich onzichtbaar te maken niet met een bepaald doel, maar in het algemeen als een middel in mystieken vorm om zich in de wereld sterker te maken ("boewat menjaga diri"). De gebeurtenissen in de groote maatschappij trokken wel zijn aandacht en hij sprak er gaarne over: de toestanden op de partikuliere landerijen, de stakingen bij verschillende takken van dienst, de Inlandsche beweging en haar leiders enz. Wie zal zeggen of door het mijmeren over al deze vraag stukken tot de wending naar de oer-Indonesische begrippen van onzichtbaarheid en<noinclude>{{reflist}}</noinclude> 60coew5dm6qkfaxg6e1310cyrc882ih 104 112633 311872 2026-08-13T01:17:36Z Link PB 26772 /* Telah diuji baca */ 311872 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Link PB" /></noinclude><noinclude></noinclude> ld8mzx3xpedxkd1zfvx7yvpf8y1vzpg 311951 311872 2026-08-13T03:02:11Z Link PB 26772 311951 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Link PB" />{{rh|||87}}</noinclude>Hadjie Rioen en Kaiin hebben elkaar leeren kennen, hoe is niet bekend. Zij zochten, ieder op eigen gelegenheid, hetzelfde, ontmoeten elkaar bij Sairin, den goeroe van Tjawang en wellicht ook elders. Een volgeling van Kaiin was Hadji Rioen niet, hij stak in ontwikkeling ver boven Kaiin uit. Maar hij werd op de hoogte gebracht van diens plannen en heeft toen, overtuigd dat met Kaiins optreden de eerste stap gedaan zou worden tot bevrijding van de partikuliere landerijen van de Chineesche maatschappij, zich bij Kaiin aangesloten. === De laatste toebereidselen === Toen Kaiin meende zich voldoende ilmoe's verschaft te hebben en genoeg heilige plaatsen te hebben bezocht, voelde hij zich sterk zijn plan ten uitvoer te leggen. Hij deelde dat aan zijn vertrouwde mede, noodigde dezen zelfs uit mee te gaan, maar de ander was daarvoor niet te vinden. Hij kon zijn vriend slechts de raad meegeven voorzichtig te zijn. Bij dezelfde gelegenheid heeft Kaiin gezegd dat de dag waarop een begin gemaakt zou worden met de uitvoering der plannen door één van zijn goeroe's was vastgesteld: den 3en of 4en van de maand Redjeb (9 of 10 Februari 1924) <ref>Vermoedelijk Sairin van Tjawang, vg. Rapport La Ceuille bijlagen.</ref>. In Januari 1924 vonden bijeenkomsten plaats te Paroengkored (Kebajoeran) en te Pangkalan: de eersten werden geleid door Merin, de vergaderingen ten huize van Kaiin werden ook bijna uitsluitend door menschen van Kebajoeran bezocht. Tegen het einde van Januari werden door Kaiin en Merin uitnooigingsbrieven rondgezonden ("soerat ondangan") tot bijwoning van het besnijdenisfeest van baba Entong, den tot den Islam overgeganen stiefzoon van Kaiin, dat Zaterdagavond 9/10 Februari gehouden zou worden. (De besnijdenis heeft altijd 's morgens vroeg plaats). Reeds begin Februari kwamen de gasten van heinde en verre opdagen met medeneming van eetwaren, kippen en vruchten. Er waren menschen die denzelfden dag weer naar huis terugkeerden doch verscheidenen, waarvan de meesten uit Kebajoeran, bleven achter. Niet alleen die hun belangstelling in het a.s. besnijdenisfeest kwamen toonen, behoorden tot de ingewijden, velen waren slechts bij benadering op de hoogte. De hoofdpersonen als Merin, Enang en Hadji Rioen wisten alles van Kaiinplannen af, ieder hunnen had zijn kring van lieden die in vertrouwen op hun voorman hem volgden. Maar toen te Pangkalan de juiste<noinclude>{{reflist}}</noinclude> kdzhi027oe3k0ems95rc50433rdurta 311952 311951 2026-08-13T03:06:49Z Link PB 26772 311952 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Link PB" />{{rh|||87}}</noinclude>Hadjie Rioen en Kaiin hebben elkaar leeren kennen, hoe is niet bekend. Zij zochten, ieder op eigen gelegenheid, hetzelfde, ontmoeten elkaar bij Sairin, den goeroe van Tjawang en wellicht ook elders. Een volgeling van Kaiin was Hadji Rioen niet, hij stak in ontwikkeling ver boven Kaiin uit. Maar hij werd op de hoogte gebracht van diens plannen en heeft toen, overtuigd dat met Kaiins optreden de eerste stap gedaan zou worden tot bevrijding van de partikuliere landerijen van de Chineesche maatschappij, zich bij Kaiin aangesloten. ''De laatste toebereidselen'' Toen Kaiin meende zich voldoende ilmoe's verschaft te hebben en genoeg heilige plaatsen te hebben bezocht, voelde hij zich sterk zijn plan ten uitvoer te leggen. Hij deelde dat aan zijn vertrouwde mede, noodigde dezen zelfs uit mee te gaan, maar de ander was daarvoor niet te vinden. Hij kon zijn vriend slechts de raad meegeven voorzichtig te zijn. Bij dezelfde gelegenheid heeft Kaiin gezegd dat de dag waarop een begin gemaakt zou worden met de uitvoering der plannen door één van zijn goeroe's was vastgesteld: den 3en of 4en van de maand Redjeb (9 of 10 Februari 1924) <ref>Vermoedelijk Sairin van Tjawang, vg. Rapport La Ceuille bijlagen.</ref>. In Januari 1924 vonden bijeenkomsten plaats te Paroengkored (Kebajoeran) en te Pangkalan: de eersten werden geleid door Merin, de vergaderingen ten huize van Kaiin werden ook bijna uitsluitend door menschen van Kebajoeran bezocht. Tegen het einde van Januari werden door Kaiin en Merin uitnooigingsbrieven rondgezonden ("soerat ondangan") tot bijwoning van het besnijdenisfeest van baba Entong, den tot den Islam overgeganen stiefzoon van Kaiin, dat Zaterdagavond 9/10 Februari gehouden zou worden. (De besnijdenis heeft altijd 's morgens vroeg plaats). Reeds begin Februari kwamen de gasten van heinde en verre opdagen met medeneming van eetwaren, kippen en vruchten. Er waren menschen die denzelfden dag weer naar huis terugkeerden doch verscheidenen, waarvan de meesten uit Kebajoeran, bleven achter. Niet alleen die hun belangstelling in het a.s. besnijdenisfeest kwamen toonen, behoorden tot de ingewijden, velen waren slechts bij benadering op de hoogte. De hoofdpersonen als Merin, Enang en Hadji Rioen wisten alles van Kaiinplannen af, ieder hunnen had zijn kring van lieden die in vertrouwen op hun voorman hem volgden. Maar toen te Pangkalan de juiste<noinclude>{{reflist}}</noinclude> askovnqy9swf7pc801vw2olkj86aqxz 104 112634 311873 2026-08-13T01:18:32Z Link PB 26772 /* Telah diuji baca */ 311873 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Link PB" /></noinclude><noinclude></noinclude> ld8mzx3xpedxkd1zfvx7yvpf8y1vzpg 311882 311873 2026-08-13T01:34:04Z Link PB 26772 311882 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Link PB" /> {{rh|||36}}</noinclude>Ik acht dit een absoluut recht aan mijne zijde. Aangezien ik met den Resident toevalligerwijze in den tuin van Hotel des Indes een kort onderhoud had, waarvan het bovenstaande vrijwel de bevestiging is, zal UEdGestr. mij verplichten de bijgaande copie van dit schrijven wel aan den Heer Resident van Batavia te zenden.<noinclude></noinclude> thvrkhym9rgy0unhhuo3ipsiegcijcp 311890 311882 2026-08-13T01:41:15Z Link PB 26772 311890 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Link PB" />{{rh|||36}}</noinclude>Ik acht dit een absoluut recht aan mijne zijde. Aangezien ik met den Resident toevalligerwijze in den tuin van Hotel des Indes een kort onderhoud had, waarvan het bovenstaande vrijwel de bevestiging is, zal UEdGestr. mij verplichten de bijgaande copie van dit schrijven wel aan den Heer Resident van Batavia te zenden.<noinclude></noinclude> 7isnupbquhasbca6phwm68cut5bbs4t 104 112635 311874 2026-08-13T01:18:52Z Link PB 26772 /* Telah diuji baca */ 311874 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Link PB" /></noinclude><noinclude></noinclude> ld8mzx3xpedxkd1zfvx7yvpf8y1vzpg 311884 311874 2026-08-13T01:35:59Z Link PB 26772 311884 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Link PB" /> {{rh|||37}} 4h. ''Residen Batavia (H. Rijfsnijder) kepada wakil dari Perseroan Eksploatasi Tanah Pamanoekan dan Ciasem di Subang (Hierneiss), 18 Juli 1913.''¹</noinclude>Beleefd wordt UEdG. medegedeeld dat o.m. in het dagboek van den Controleur van Soebang over Juni jl. de wijze van tjoeké-heffing op de landen onder Uw beheer behandelende, het volgende vermeldt wordt. Bij het onderzoek van een klacht uit de desa Tjihondje (Soebang) bleek, dat voor de meting van de proefveldjes op verscheidene sawahs maten van drie verschillende lengten waren gebezigd. Een soortgelijk feit had zich voorgedaan op een sawah van een der klagers uit het Tjiasemsche. Deze klager maakte gedurende de vaststelling van zijn --------------------------- taxateurs gaf hem daarop een trap tegen het hoofd. Ik acht het geenszins ondienstig Uw aandacht op bovenstaande te vestigen, daar handelingen als boven, zijn zij juist, er n.m.m. niet toe zullen bijdragen om de bevolking Uwer landen goedgezind gestemd te doen zijn tegen het personeel in Uw dienst en tegen de nieuwe eigenaresse.<noinclude></noinclude> gg5m5davgconyprq1bgg9znry8yinih 311885 311884 2026-08-13T01:36:16Z Link PB 26772 311885 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Link PB" /> {{rh|37||}} 4h. ''Residen Batavia (H. Rijfsnijder) kepada wakil dari Perseroan Eksploatasi Tanah Pamanoekan dan Ciasem di Subang (Hierneiss), 18 Juli 1913.''¹</noinclude>Beleefd wordt UEdG. medegedeeld dat o.m. in het dagboek van den Controleur van Soebang over Juni jl. de wijze van tjoeké-heffing op de landen onder Uw beheer behandelende, het volgende vermeldt wordt. Bij het onderzoek van een klacht uit de desa Tjihondje (Soebang) bleek, dat voor de meting van de proefveldjes op verscheidene sawahs maten van drie verschillende lengten waren gebezigd. Een soortgelijk feit had zich voorgedaan op een sawah van een der klagers uit het Tjiasemsche. Deze klager maakte gedurende de vaststelling van zijn --------------------------- taxateurs gaf hem daarop een trap tegen het hoofd. Ik acht het geenszins ondienstig Uw aandacht op bovenstaande te vestigen, daar handelingen als boven, zijn zij juist, er n.m.m. niet toe zullen bijdragen om de bevolking Uwer landen goedgezind gestemd te doen zijn tegen het personeel in Uw dienst en tegen de nieuwe eigenaresse.<noinclude></noinclude> enzm0l1fgy5zf64qaao1lkaeq6d66se 311891 311885 2026-08-13T01:41:39Z Link PB 26772 311891 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Link PB" />{{rh|38||}} 4h. ''Residen Batavia (H. Rijfsnijder) kepada wakil dari Perseroan Eksploatasi Tanah Pamanoekan dan Ciasem di Subang (Hierneiss), 18 Juli 1913.''¹</noinclude>Beleefd wordt UEdG. medegedeeld dat o.m. in het dagboek van den Controleur van Soebang over Juni jl. de wijze van tjoeké-heffing op de landen onder Uw beheer behandelende, het volgende vermeldt wordt. Bij het onderzoek van een klacht uit de desa Tjihondje (Soebang) bleek, dat voor de meting van de proefveldjes op verscheidene sawahs maten van drie verschillende lengten waren gebezigd. Een soortgelijk feit had zich voorgedaan op een sawah van een der klagers uit het Tjiasemsche. Deze klager maakte gedurende de vaststelling van zijn --------------------------- taxateurs gaf hem daarop een trap tegen het hoofd. Ik acht het geenszins ondienstig Uw aandacht op bovenstaande te vestigen, daar handelingen als boven, zijn zij juist, er n.m.m. niet toe zullen bijdragen om de bevolking Uwer landen goedgezind gestemd te doen zijn tegen het personeel in Uw dienst en tegen de nieuwe eigenaresse.<noinclude></noinclude> 9r5ozitel9ne0bx40hkc4raqeqmpc21 104 112636 311875 2026-08-13T01:19:10Z Link PB 26772 /* Telah diuji baca */ 311875 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Link PB" /></noinclude><noinclude></noinclude> ld8mzx3xpedxkd1zfvx7yvpf8y1vzpg 311879 311875 2026-08-13T01:30:23Z Cgjkldn 22445 /* Belum diuji baca */ 311879 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Cgjkldn" /></noinclude><noinclude></noinclude> 4j2khdxbkvkrwuz3ae02xhznga8rhae 311880 311879 2026-08-13T01:31:19Z Link PB 26772 /* Telah diuji baca */ 311880 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Link PB" /></noinclude>Voorts is mijnerzijds alles gedaan om corruptie en omkooperij in de uitoefening van den districtsdienst tegen te gaan; de inlandsche taxateurs zijn onder controle van Europeanen gesteld en ook zijn hunne opmetingen van het steeds veranderende aantal bouws sawah "gelukt" en "mislukt" onder controle gesteld. Het gemiddelde rendement per bouw zal U—voor de goed geïrrigeerde eerste klasse sawah-gronden op de P. en T. landen—nog zeer laag voorkomen en het is zoo inderdaad. Gemiddelde oogsten van 40 à 50 pikols padie per bouw moeten hier, waar wij door de irrigatie werken steeds meer onafhankelijk worden van weersinvloeden en waar door toezicht plagen voorkomen en door zaadpadie-verstrekken de oogstkwaliteit en kwantiteit opgewerkt kunnen worden, bereikbaar zijn. Dit zal nog eenige jaren duren, doch geleidelijk zal het gemiddeld rendement op de P. en T. landen moeten blijven toenemen; de beheerder die dat niet kan bereiken lijdt échec! Referte aan de scherpe beoordeeling daaromtrent in de brochure van Dr. Broersma over de P. en T. landen. Er is nu op de P. en T. landen, zooals in veel gedeelten van Java, onrust gestookt. De onrust-stokers hebben zich geworpen op alles, wat hun plannen dienstig zou zijn. Het gevolg zijn geweest verzoeken in vrij grooten getale aan het Gouvernement. Ik spreek met opzet niet van klachten; in juridischen zin is het onderscheid tusschen klacht en verzoek te groot. Deze verzoekers zijn teruggewezen: ik heb de officieele rapporten nog niet ontvangen, doch meen dat vele der verzoeken absurd zijn: verregaande buiten de verhooging die, als voren aangetoond, het gevolg van de zeer gegronde evolutie op de P. en T. landen is en dus duidelijk aantoonende, dat niet de relative verhooging in de padie-opbrengst het eigenlijk onderwerp van het verzoek was doch dat het streven bestaat om door numerieke kracht te trachten aan wettelijke lichten te ontkomen. mislukt, dankzij het energiek optreden van het Gouvernement, waarvoor ik mijn grooten dank betuig. Het was een probeersel. Dit probeersel is nu voorloopig de kop ingedrukt. Mocht het dan weer opsteken, wat zeer veel afhankelijk is van omstandigheden buiten de eigenlijke tjoeké-heffing, dan hoop ik dat dezelfde en zoo noodig nog versterkte energie zal getoond worden. De praatjes in een courant omtrent "ruw" ingrijpen zijn een leugen, het beroep op adat is ongezond: corruptie en omkooperij, zelfs ook jaren uitgeoefend, kunnen nimmer tot "adat" of "erkend gebruik" worden verheven! Wat hier geschiedt is gegrond op de wet en op rechtvaardigheid en billijkheid. Zelfs indirect mag ik niet gehinderd worden in de actie, die mijn plicht mij voorschrijft, en mochten zich daarvan teekenen voordoen, dan zal ik niet nalaten om onmiddellijk den steun van het Gouvernement in te roepen.<noinclude></noinclude> 8zaqx70tqi3537ckwbrhjtui3swmajq 311881 311880 2026-08-13T01:32:42Z Link PB 26772 311881 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Link PB" /> {{rh|||35}}</noinclude>Voorts is mijnerzijds alles gedaan om corruptie en omkooperij in de uitoefening van den districtsdienst tegen te gaan; de inlandsche taxateurs zijn onder controle van Europeanen gesteld en ook zijn hunne opmetingen van het steeds veranderende aantal bouws sawah "gelukt" en "mislukt" onder controle gesteld. Het gemiddelde rendement per bouw zal U—voor de goed geïrrigeerde eerste klasse sawah-gronden op de P. en T. landen—nog zeer laag voorkomen en het is zoo inderdaad. Gemiddelde oogsten van 40 à 50 pikols padie per bouw moeten hier, waar wij door de irrigatie werken steeds meer onafhankelijk worden van weersinvloeden en waar door toezicht plagen voorkomen en door zaadpadie-verstrekken de oogstkwaliteit en kwantiteit opgewerkt kunnen worden, bereikbaar zijn. Dit zal nog eenige jaren duren, doch geleidelijk zal het gemiddeld rendement op de P. en T. landen moeten blijven toenemen; de beheerder die dat niet kan bereiken lijdt échec! Referte aan de scherpe beoordeeling daaromtrent in de brochure van Dr. Broersma over de P. en T. landen. Er is nu op de P. en T. landen, zooals in veel gedeelten van Java, onrust gestookt. De onrust-stokers hebben zich geworpen op alles, wat hun plannen dienstig zou zijn. Het gevolg zijn geweest verzoeken in vrij grooten getale aan het Gouvernement. Ik spreek met opzet niet van klachten; in juridischen zin is het onderscheid tusschen klacht en verzoek te groot. Deze verzoekers zijn teruggewezen: ik heb de officieele rapporten nog niet ontvangen, doch meen dat vele der verzoeken absurd zijn: verregaande buiten de verhooging die, als voren aangetoond, het gevolg van de zeer gegronde evolutie op de P. en T. landen is en dus duidelijk aantoonende, dat niet de relative verhooging in de padie-opbrengst het eigenlijk onderwerp van het verzoek was doch dat het streven bestaat om door numerieke kracht te trachten aan wettelijke lichten te ontkomen. mislukt, dankzij het energiek optreden van het Gouvernement, waarvoor ik mijn grooten dank betuig. Het was een probeersel. Dit probeersel is nu voorloopig de kop ingedrukt. Mocht het dan weer opsteken, wat zeer veel afhankelijk is van omstandigheden buiten de eigenlijke tjoeké-heffing, dan hoop ik dat dezelfde en zoo noodig nog versterkte energie zal getoond worden. De praatjes in een courant omtrent "ruw" ingrijpen zijn een leugen, het beroep op adat is ongezond: corruptie en omkooperij, zelfs ook jaren uitgeoefend, kunnen nimmer tot "adat" of "erkend gebruik" worden verheven! Wat hier geschiedt is gegrond op de wet en op rechtvaardigheid en billijkheid. Zelfs indirect mag ik niet gehinderd worden in de actie, die mijn plicht mij voorschrijft, en mochten zich daarvan teekenen voordoen, dan zal ik niet nalaten om onmiddellijk den steun van het Gouvernement in te roepen.<noinclude></noinclude> 3dja8c0dd79g95537jp4dw7wszel6pi 104 112637 311877 2026-08-13T01:28:53Z Arunika Darsana 27443 /* Telah diuji baca */ 311877 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Arunika Darsana" /></noinclude>{{rh!!141}} toewan? Sebetoelinja saja baroe oemoer 9 taoen (wektoe saja memberi ini pertanjaan roepanja Toewan Albert Dietz kaget, dan sedikit lama baroe menjaoet). Bagaimana toewan dapet nama dan diseboet Albert Dietz? Itoe toewan Albert saja poenja onderwijzer dan amat ijinta pada saja dinamakan Albert Dietz. Djoega saja soedah pernah diperiksa oleh Raad van Justitie di Semarang, dan saja djoega mengakoe seperti jang saja katakan tadi. ‘Apa toewan kenal pada Raden Mas Achmad Diponegoro (Maka saja tanjakan sebab ini anak mantoe dari Kangdjeng Pangeran Soerjongelogo? Apa toewan poenja anak? Tiada. Tiada. Betoel saja poenja anak di Menado tetapi menoeroet permintaanja Raad van Justitie saja tida boleh ngakoe apa sebabnja saja tida tahoe. Dan Raad van Justitie saja soedah dapet poetoesan bahwa saja orang Goesti Mohamad, baik Wedono, ini keterangan sadja pada Kangdjeng Boepati Semarang, sebab soerat-soerat soedah dipegang olehnja doeloe minta dan jang disoeroeh minta Mas Soedjono Assistent Wedono Semarang Koelon. Saja pernah batja atoeran toewan dihadapan Raad van Justitie, kalo tida salah toewan doeloe ada pengakoean kalo pernah bekerdja pada Grifie, dan lantas djadi posthouder, dan pernah dapat loeka sebab ada roesoeh-roesoeh? Soja tida poenja berkas atoeran begitoe roepa, dan selamanja saja tidak pernah mendjalankan pekerjaan, itoe pemeriksaan yang Wedono batja<noinclude></noinclude> 1a5o9rhi8qm2y1u8xrsef3indy0lh1s 311878 311877 2026-08-13T01:30:21Z Arunika Darsana 27443 311878 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Arunika Darsana" /></noinclude>{{rh||141}} toewan? Sebetoelinja saja baroe oemoer 9 taoen (wektoe saja memberi ini pertanjaan roepanja Toewan Albert Dietz kaget, dan sedikit lama baroe menjaoet). <br> Bagaimana toewan dapet nama dan diseboet Albert Dietz? Itoe toewan Albert saja poenja onderwijzer dan amat ijinta pada saja dinamakan Albert Dietz. Djoega saja soedah pernah diperiksa oleh Raad van Justitie di Semarang, dan saja djoega mengakoe seperti jang saja katakan tadi. <br> ‘Apa toewan kenal pada Raden Mas Achmad Diponegoro (Maka saja tanjakan sebab ini anak mantoe dari Kangdjeng Pangeran Soerjongelogo? Apa toewan poenja anak? Tiada. Tiada. Betoel saja poenja anak di Menado tetapi menoeroet permintaanja Raad van Justitie saja tida boleh ngakoe apa sebabnja saja tida tahoe. Dan Raad van Justitie saja soedah dapet poetoesan bahwa saja orang Goesti Mohamad, baik Wedono, ini keterangan sadja pada Kangdjeng Boepati Semarang, sebab soerat-soerat soedah dipegang olehnja doeloe minta dan jang disoeroeh minta Mas Soedjono Assistent Wedono Semarang Koelon. <br> Saja pernah batja atoeran toewan dihadapan Raad van Justitie, kalo tida salah toewan doeloe ada pengakoean kalo pernah bekerdja pada Grifie, dan lantas djadi posthouder, dan pernah dapat loeka sebab ada roesoeh-roesoeh? Soja tida poenja berkas atoeran begitoe roepa, dan selamanja saja tidak pernah mendjalankan pekerjaan, itoe pemeriksaan yang Wedono batja<noinclude></noinclude> r9zujnwohv8gbmyyzp866nmij07bzd5 311958 311878 2026-08-13T03:14:26Z Arunika Darsana 27443 311958 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Arunika Darsana" /></noinclude>{{rh||141}} toewan? ::::::Sebetoelinja saja baroe oemoer 9 taoen (wektoe saja memberi ini pertanjaan roepanja Toewan Albert Dietz kaget, dan sedikit lama baroe menjaoet). <br> Bagaimana toewan dapet nama dan diseboet Albert Dietz? ::::::Itoe toewan Albert saja poenja onderwijzer dan amat ijinta pada saja dinamakan Albert Dietz. Djoega saja soedah pernah diperiksa oleh Raad van Justitie di Semarang, dan saja djoega mengakoe seperti jang saja katakan tadi. <br> Apa toewan kenal pada Raden Mas Achmad Diponegoro (Maka saja tanjakan sebab ini anak mantoe dari Kangdjeng Pangeran Soerjongelogo? Apa toewan poenja anak? ::::::Tiada. ::::::Tiada. Betoel saja poenja anak di Menado tetapi menoeroet permintaanja Raad van Justitie saja tida boleh ngakoe apa sebabnja saja tida tahoe. Dan Raad van Justitie saja soedah dapet poetoesan bahwa saja orang Goesti Mohamad, baik Wedono, ini keterangan sadja pada Kangdjeng Boepati Semarang, sebab soerat-soerat soedah dipegang olehnja doeloe minta dan jang disoeroeh minta Mas Soedjono Assistent Wedono Semarang Koelon. <br> Saja pernah batja atoeran toewan dihadapan Raad van Justitie, kalo tida salah toewan doeloe ada pengakoean kalo pernah bekerdja pada Grifie, dan lantas djadi posthouder, dan pernah dapat loeka sebab ada roesoeh-roesoeh? ::::::Soja tida poenja berkas atoeran begitoe roepa, dan selamanja saja tidak pernah mendjalankan pekerjaan, itoe pemeriksaan yang Wedono batja<noinclude></noinclude> 8hkbe9qcdlynilt99hdrz1uw0vf0kgg 104 112638 311960 2026-08-13T03:25:49Z Arunika Darsana 27443 /* Belum diuji baca */ ←Membuat halaman berisi '{{rh|||XIII}} {{rh||PENDAHULUAN}} Sejak aki Perang Dunia Kedua fokus perhatian dalam pelbogal stud cabang-cabang imu sosialdtujukan kepada peranan petani dalam kontekssosial- kulturnya. Komunikas pedesaan dipelajar oleh antropolog! masyarakat peta ‘oleh sosiolog! pemberontakan petani, oleh sejarah dan revolus petan, oleh imu politk, Kontras yong menyolok dengan keadean sebelum perang pert diterang kan dengan menunjukkan bahwa just peristiva-pe... 311960 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Arunika Darsana" /></noinclude>{{rh|||XIII}} {{rh||PENDAHULUAN}} Sejak aki Perang Dunia Kedua fokus perhatian dalam pelbogal stud cabang-cabang imu sosialdtujukan kepada peranan petani dalam kontekssosial- kulturnya. Komunikas pedesaan dipelajar oleh antropolog! masyarakat peta ‘oleh sosiolog! pemberontakan petani, oleh sejarah dan revolus petan, oleh imu politk, Kontras yong menyolok dengan keadean sebelum perang pert diterang kan dengan menunjukkan bahwa just peristiva-perstive sejarah yang tmbul sehabis perang, yatu revolus-revolus), dicetuskan di kalangan petan, seperti Negeri Cina, di Vietnam, di Mexico, di Kuba dan lain sebagainya Periswa-perisiwa itu merupakan pengingkaran pendangan _umum tethadap petant sebelum perang. Menurut anggapen itu petani adalah non faktor,terutama dalam penulisan sejarah, balk yang konvensional maupun yang tradisional. Historiogral Kolonial dengan pandanganaya yang Nectlandocentis sudah bareng tents. memusatkan perhation kepada peronen pelaku-pelai Belanda, sehingga pelaku Indonesia yang tampil biasanya hanya rajaraja dan pembesar-pembesar. Histortografi Tredsional, seperti Babad Tanah Jaw, yang bersilatrojasenii, tak dapat diharepkan adanya penampllan perenan rakyat pada umumnya dan peranan petani pada khususnya Bia fokus peratianterarah kepada petan, maka wajarlah apabia penel- tian sejarah berolak dari permasalshen seperti: seberapa jaub petani merupakan faitor dalam sejrah: peranan apakoh yang dipegangnya: perstva-peratwa _apakah yang molibatkan petani? Pertanyaan-pertanyean itu hanya dapat djawab dengan mempelajari secara saksama pelbagai gerakan sosial ataupun gerakan protes yang terjadi di pedesaan sepanjang abed XIX den pade puluhen tahun pertama abad XX. ‘Sebagai fenomena sejarsh pergolakan di daerah pedesaan teryatabersifat fendemis, lokal, pendek umurnya. sera tradsionel. Frekuens! meletusnya pergolakan di selurun Jawa cukup tings, pada dekade tertentu hampit setiap tahun, sepert! tahun-tohun 1820-an, 1860-en, 1880-an; di beberepa dacrah lebih menoniol, seperti: Banten, Tanah Partkelr, Ciebon, daerab hi sungal Brantas dan sebsgainys. Meskipun frekuensl pergolakan ¢i Jawa cukup tings, tetapi dampakny tidak besar, tidak lain Karena pada hakekatnya terbates rueng linghupnya dan terisolas. Gerakan yang tadisional dak mampu meluaskan jo tingan orgenisasinya, basis komunltasnya tetep unit soslal tradisional, jalan omunttas desa, keluarga dan lemboga tradisional-reigius, Hanya seringkall Kho- tisma_kepemimpinannyalah yeng mampu melampaui bator-betas lokal at<noinclude></noinclude> aiz1fdlxfwejdfd4zsymvtzd94hv1r7 312059 311960 2026-08-13T11:15:24Z Arunika Darsana 27443 /* Telah diuji baca */ 312059 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Arunika Darsana" /></noinclude>{{rh|||XIII}} {{rh||PENDAHULUAN}} <br> Sejak akhir Perang Dunia Kedua fokus perhatian dalam pelbagai studi cabang-cabang ilmu sosial ditujukan kepada peranan petani dalam konteks sosial-kulturnya. Komunitas pedesaan dipelajari oleh antropologi, masyarakat petani oleh sosiologi pemberontakan petani, oleh sejarah dan revolusi petani, oleh ilmu politik. Kontras yang menyolok dengan keadaan sebelum perang perlu diterangkan dengan menunjukkan bahwa justru peristiwa-peristiwa sejarah yang timbul sehabis perang, yaitu revolusi-revolusi, dicetuskan di kalangan petani, seperti Negeri Cina, di Vietnam, di Mexico, di Kuba dan lain sebagainya. Peristiwa-peristiwa itu merupakan pengingkaran pandangan umum terhadap petani sebelum perang. Menurut anggapan itu petani adalah non-faktor, terutama dalam penulisan sejarah, baik yang konvensional maupun yang tradisional. Historiografi Kolonial dengan pandangannya yang Nederlandocentris sudah barang tentu memusatkan perhatian kepada peranan pelaku-pelaku Belanda, sehingga pelaku Indonesia yang tampil biasanya hanya raja-raja dan pembesar-pembesar. Historiografi Tradisional, seperti Babad Tanah Jawi, yang bersifat rajasentris, tidak dapat diharapkan adanya penampilan peranan rakyat pada umumnya dan peranan petani pada khususnya. Bila fokus perhatian terarah kepada petani, maka wajarlah apabila penelitian sejarah bertolak dari permasalahan seperti: seberapa jauh petani merupakan faktor dalam sejarah; peranan apakah yang dipegangnya; peristiwa-peristiwa apakah yang melibatkan petani? Pertanyaan-pertanyaan itu hanya dapat dijawab dengan mempelajari secara saksama pelbagai gerakan sosial ataupun gerakan protes yang terjadi di pedesaan sepanjang abad XIX dan pada puluhan tahun pertama abad XX. Sebagai fenomena sejarah pergolakan di daerah pedesaan ternyata bersifat endemis, lokal, pendek umurnya, serta tradisional. Frekuensi meletusnya pergolakan di seluruh Jawa cukup tinggi, pada dekade tertentu hampir setiap tahun, seperti tahun-tahun 1820-an, 1860-an, 1880-an; di beberapa daerah lebih menonjol, seperti: Banten, Tanah Partikelir, Cirebon, daerah hilir sungai Brantas dan sebagainya. Meskipun frekuensi pergolakan di Jawa cukup tinggi, tetapi dampaknya tidak besar, tidak lain karena pada hakekatnya terbatas ruang lingkupnya dan terisolasi. Gerakan yang tradisional tak mampu meluaskan jaringan organisasinya, basis komunitasnya tetap unit sosial tradisional, ialah komunitas desa, keluarga dan lembaga tradisional-religius. Hanya seringkali kharisma kepemimpinannyalah yang mampu melampaui batas-batas lokal atau.<noinclude></noinclude> 6x9k7uq7fjm4cqfdtgd75mfmclz6o2m 312060 312059 2026-08-13T11:18:05Z Arunika Darsana 27443 312060 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Arunika Darsana" /></noinclude>{{rh|||XIII}} {{rh||PENDAHULUAN}} <br> Sejak akhir Perang Dunia Kedua fokus perhatian dalam pelbagai studi cabang-cabang ilmu sosial ditujukan kepada peranan petani dalam konteks sosial-kulturnya. Komunitas pedesaan dipelajari oleh antropologi, masyarakat petani oleh sosiologi pemberontakan petani, oleh sejarah dan revolusi petani, oleh ilmu politik. Kontras yang menyolok dengan keadaan sebelum perang perlu diterangkan dengan menunjukkan bahwa justru peristiwa-peristiwa sejarah yang timbul sehabis perang, yaitu revolusi-revolusi, dicetuskan di kalangan petani, seperti Negeri Cina, di Vietnam, di Mexico, di Kuba dan lain sebagainya. Peristiwa-peristiwa itu merupakan pengingkaran pandangan umum terhadap petani sebelum perang. Menurut anggapan itu petani adalah non-faktor, terutama dalam penulisan sejarah, baik yang konvensional maupun yang tradisional. Historiografi Kolonial dengan pandangannya yang Nederlandocentris sudah barang tentu memusatkan perhatian kepada peranan pelaku-pelaku Belanda, sehingga pelaku Indonesia yang tampil biasanya hanya raja-raja dan pembesar-pembesar. Historiografi Tradisional, seperti Babad Tanah Jawi, yang bersifat rajasentris, tidak dapat diharapkan adanya penampilan peranan rakyat pada umumnya dan peranan petani pada khususnya. Bila fokus perhatian terarah kepada petani, maka wajarlah apabila penelitian sejarah bertolak dari permasalahan seperti: seberapa jauh petani merupakan faktor dalam sejarah; peranan apakah yang dipegangnya; peristiwa-peristiwa apakah yang melibatkan petani? Pertanyaan-pertanyaan itu hanya dapat dijawab dengan mempelajari secara saksama pelbagai gerakan sosial ataupun gerakan protes yang terjadi di pedesaan sepanjang abad XIX dan pada puluhan tahun pertama abad XX. Sebagai fenomena sejarah pergolakan di daerah pedesaan ternyata bersifat endemis, lokal, pendek umurnya, serta tradisional. Frekuensi meletusnya pergolakan di seluruh Jawa cukup tinggi, pada dekade tertentu hampir setiap tahun, seperti tahun-tahun 1820-an, 1860-an, 1880-an; di beberapa daerah lebih menonjol, seperti: Banten, Tanah Partikelir, Cirebon, daerah hilir sungai Brantas dan sebagainya. Meskipun frekuensi pergolakan di Jawa cukup tinggi, tetapi dampaknya tidak besar, tidak lain karena pada hakekatnya terbatas ruang lingkupnya dan terisolasi. Gerakan yang tradisional tak mampu meluaskan jaringan organisasinya, basis komunitasnya tetap unit sosial tradisional, ialah komunitas desa, keluarga dan lembaga tradisional-religius. Hanya seringkali kharisma kepemimpinannyalah yang mampu melampaui batas-batas lokal atau<noinclude></noinclude> 5kcfy8ez919e02vaax5g9a9wvu4zmf0 1 112639 311966 2026-08-13T07:41:57Z OwlyKnight 24017 /* Perlu perbaikan */ bagian baru 311966 wikitext text/x-wiki == Perlu perbaikan == Halo @[[Pengguna:Ichi Ocha|Ichi Ocha]]! Terima kasih sudah berkontribusi di Wikisumber bahasa Indonesia. Saya melihat Anda mentransklusikan salah satu resep di Mustikarasa. Ada beberapa hal yang dapat diperbaiki: # Saya lihat bahwa resep ini hanya ada di halaman [[Halaman:Mustikarasa.pdf/288|288]] dan rupanya masih belum ada ''section'' dalam halaman ini. Maka dari itu, halaman 288 tersebut perlu ditambahkan <nowiki><</nowiki>section> dengan nama <code>sajurasamkatjangrudji</code>. # Bagian transklusi, dapat dibuat hanya menggunakan <code>include=288</code> dan <code>onlysection=sajurasamkatjangrudji</code>. # Bagian {{tl|header}}, khususnya bagian <code>|next=</code> dan <code>|previous=</code> perlu diperbaiki agar hanya ada judul resepnya. Misalnya: <code><nowiki>[[</nowiki>mustikarasa/Sajur Asam Kangkung|Sajur Asam Kangkung]]</code> yang akan menghasilkan [[mustikarasa/Sajur Asam Kangkung|Sajur Asam Kangkung]]. Terima kasih! [[Pengguna:OwlyKnight|OwlyKnight]] ([[Pembicaraan Pengguna:OwlyKnight|bicara]]) 13 Agustus 2026 07.41 (UTC) i0vez32r8urddq6ahhkgwvp4bvyocnn 311968 311966 2026-08-13T08:00:43Z OwlyKnight 24017 /* Perlu perbaikan */ Balas 311968 wikitext text/x-wiki == Perlu perbaikan == Halo @[[Pengguna:Ichi Ocha|Ichi Ocha]]! Terima kasih sudah berkontribusi di Wikisumber bahasa Indonesia. Saya melihat Anda mentransklusikan salah satu resep di Mustikarasa. Ada beberapa hal yang dapat diperbaiki: # Saya lihat bahwa resep ini hanya ada di halaman [[Halaman:Mustikarasa.pdf/288|288]] dan rupanya masih belum ada ''section'' dalam halaman ini. Maka dari itu, halaman 288 tersebut perlu ditambahkan <nowiki><</nowiki>section> dengan nama <code>sajurasamkatjangrudji</code>. # Bagian transklusi, dapat dibuat hanya menggunakan <code>include=288</code> dan <code>onlysection=sajurasamkatjangrudji</code>. # Bagian {{tl|header}}, khususnya bagian <code>|next=</code> dan <code>|previous=</code> perlu diperbaiki agar hanya ada judul resepnya. Misalnya: <code><nowiki>[[</nowiki>mustikarasa/Sajur Asam Kangkung|Sajur Asam Kangkung]]</code> yang akan menghasilkan [[mustikarasa/Sajur Asam Kangkung|Sajur Asam Kangkung]]. Terima kasih! [[Pengguna:OwlyKnight|OwlyKnight]] ([[Pembicaraan Pengguna:OwlyKnight|bicara]]) 13 Agustus 2026 07.41 (UTC) :{{Collapsible box|title=Saya juga melihat masalahyang sama untuk transklusi berikut (klik ''Kembangkan''):|collapsed=y|content= :* [[Mustikarasa/Sajur Asam Ojong]] :* [[Mustikarasa/Sajur Asam Pedas]] :* [[Mustikarasa/Sajur Asam Sawi]] :* [[Mustikarasa/Sajur Belimbing Wuluh]] :* [[Mustikarasa/Sajur Bening Djagung Muda]] :* [[Mustikarasa/Sajur Bening Katjang Pandjang]] :* [[Mustikarasa/Sajur Bening Nangka Muda]] :* [[Mustikarasa/Sajur Bening Tempe]] :}} :Mohon cek beberapa hasil transklusi lain dan mohon perbaiki juga. Solusi yang saya sarankan mirip, dan dapat disesuaikan untuk masing-masing resep. [[Pengguna:OwlyKnight|OwlyKnight]] ([[Pembicaraan Pengguna:OwlyKnight|bicara]]) 13 Agustus 2026 08.00 (UTC) c3jibrq20zrhm4lruo8w041dbyeyigi 1 112641 311969 2026-08-13T08:03:50Z OwlyKnight 24017 /* Saran */ bagian baru 311969 wikitext text/x-wiki == Saran == Halo @[[Pengguna:Dankkum dunya|Dankkum dunya]]! Terima kasih sudah mentransklusikan naskah ini. Kebetulan saya lihat halaman 1-3 masih belum diuji baca. Saya menyarankan halaman-halaman tersebut diuji baca. Untuk transklusinya sendiri sudah baik, menurut saya, tidak ada yang perlu diperbaiki. [[Pengguna:OwlyKnight|OwlyKnight]] ([[Pembicaraan Pengguna:OwlyKnight|bicara]]) 13 Agustus 2026 08.03 (UTC) 7yf1vamynrn4fn8ivg0v69obwj47lxq 0 112642 311971 2026-08-13T08:15:52Z OwlyKnight 24017 OwlyKnight memindahkan halaman [[Mustikarasa/Atiar Timor]] ke [[Mustikarasa/Atjar Timor]]: Judul salah eja 311971 wikitext text/x-wiki #ALIH [[Mustikarasa/Atjar Timor]] o17v47063qfv3hyu1ywvcdv2hufh54l 0 112643 311973 2026-08-13T08:17:32Z OwlyKnight 24017 OwlyKnight memindahkan halaman [[Mustikarasa/Atiar Ramping]] ke [[Mustikarasa/Atjar Ramping]]: Judul salah eja 311973 wikitext text/x-wiki #ALIH [[Mustikarasa/Atjar Ramping]] 1gv2vfve402tohull76bv3ei2fxj0vj 0 112644 311975 2026-08-13T08:18:38Z OwlyKnight 24017 OwlyKnight memindahkan halaman [[Mustikarasa/Atjar Mentah]] ke [[Mustikarasa/Atjar Merah]] 311975 wikitext text/x-wiki #ALIH [[Mustikarasa/Atjar Merah]] 05ltec1oaxgaa0hbj50upu95qxe1vjp 104 112645 311986 2026-08-13T08:38:34Z Link PB 26772 /* Telah diuji baca */ 311986 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Link PB" />{{rh|98||}}</noinclude>een algemeen verzet, met dit gevolg dat er op verscheidene der hierboven genoemde particuliere landerijen geheele kampongs worden aangetroffen, waarvan de inwoners eenparig weigeren hun verplichtingen jegens den landheer na te komen en aldus duizenden inlandsche ingezetenen zich thans tegen de landheeren keeren in hun verzet tegen betaling of praestatie van het aan deze verschuldigde; dat de oorsprong van dezen onwil en dit verzet is te zoeken in het feit dat enkele inlanders, die zich als raadsen leidslieden hunner stamgenooten opwerpen, onder hen de leer prediken, dat de grond van Java aan de inlandsche bevolking in eigendom toebehoort en het daarmede niet is overeen te brengen, dat die bevolking grondhuur betaalt voor het gebruik van dien grond of andere praestaties daarvoor verricht; dat die theorie natuurlijk gretig gehoor vindt bij de lieden, die als ingezetenen van particuliere landerijen, in tegenstelling met de bewoners van dessa's of ''kampongs'' op Gouvernementsgrond, grondhuur hebben te betalen; dat tot de verkondigers en verspreiders van bovengenoemde theorie te Soerabaia voornamelijk behooren de inlanders Prawirodihardjo en Pa Siti alias Sadikin, welke eerstgenoemde, vroeger teekenaar, thans zaakwaarnemer, woont in ''kampong'' Ondomohen op het land Ketabang te Soerabaia, terwijl laatstgenoemde als mandoer in dienst is bij de Staatsspoorwegen en woonachtig is in ''kampong'' Kedongdong op het land Kepoetran lor te Soerabaia; dat het bij deze lieden niet allen bij het uiten van de bovenstaande stelling blijft, doch zij daadwerkelijk hun landgenooten aansporen en moreel trachten te dwingen tot het verzaken hunner verplichtingen; dat tot bereiking van hun doel door gemelde inlanders vergaderingen belegd worden, waartoe de kampongbevolking wordt bijeengeroepen en waarop openlijk wordt aangespoord elke betaling van grondhuur te weigeren, geen diensten voor den landheer meer te verrichten en geen aandeel in de oogst meer aan den landheer af te staan; dat adressanten er in het voorbijgaan op willen wijzen dat als bijdrage in de kosten bij elke vergadering van de aanwezige een bijdrage in geld wordt gevraagd, waarvan het totaal kosten verre moet overschrijden en waarschijnlijk een belooning vormt voor den goeden raad, die door de leiders aan de bevolking op de vergaderingen wordt verstrekt; dat adressanten zelfs hebben vernomen dat van de deelnemers dier vergaderingen het afleggen van een geheimen eed wordt geëischt, zonder dat hun echter daarvan meer dan geruchten bekend is. dat adressanten — ter toelichting van de hierboven in het algemeen omschreven grieven — hier enkele bijzonderheden omtrent op de verschillende landerijen plaats hebbende ongeregeldheden onder de aandacht van Uwe Excellentie brengen;<noinclude></noinclude> r6scqvuzv4zvjcdgltao4xv67mhshzp 104 112646 312030 2026-08-13T09:27:12Z Link PB 26772 /* Telah diuji baca */ 312030 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Link PB" />{{rh|||53}}</noinclude>Assisten Wedono Lemahbang tjoetjoe dari Pangeran Widjil di Kadilangoe; mendjadi itoe orang ada kira kalo Assistent Wedono setoedjoe ati. Menoeroet katrangan dari Assistent Wedono Lemahbang itoe Mangoenwardojo soedah kloearken perkataan jang bermaksoed di hari kemoedian Goesti Mohamad Heroetjokro akan djadi Sultan di Djokjakarta, dan tetapnja djadi radja tiada dengan prang atau lain roepa sebab, tetapi lantas djadi sadja dengan takdirnja Toean Allah dengan semoea moeridnja soedah pertjaja betoel. Itoe Toewan Albert Dietz djoega poenja nama Tjina, jaitoe Tan Gwan Sioe, dan saja tanjaken pada orang jang mengerti maksoednja itoe: "Pengarepan akan trima barang dengan senang ati". Meliat dari itoe nama dengan keadaan sekarang jang didjalanken olih Toewan Albert Dietz tjotjok, sebab dia tiada pernah minta wang atau barang dari orang, tetapi dia diberi, djadi bisa trima dengan senang ati. Menoeroet pekabaran dan katrangan dari spion dari lain negri kalo ada orang nama Raden Kartodipoero asal dari Djokjakarta jang tinggal padanja, maka menambah soesahnja boeat tangkep pada itoe toewan Albert Dietz bolihnja mendjalanken tipoean, akan tetapi apa jang soedah tjoekoep boeat toentoet itoe toewan di moeka pengadilan perkara terseboet art. 507 al. 1 Wetboek goena India-Nederland. Adapoen itoe Toewan Albert Dietz bolihnja berdiriken romah perkakas perkakas bolihnja beli sendiri bagimana rapportnja Assistent Wedono Lemahbang tanggal 18 ini boelan djoega No. 66/27 jang terlampirkan ini.<noinclude></noinclude> sg31gg4bhiuvmg3h5k8g9t4f6nhzh1f 312031 312030 2026-08-13T09:27:25Z Link PB 26772 312031 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Link PB" />{{rh|||143}}</noinclude>Assisten Wedono Lemahbang tjoetjoe dari Pangeran Widjil di Kadilangoe; mendjadi itoe orang ada kira kalo Assistent Wedono setoedjoe ati. Menoeroet katrangan dari Assistent Wedono Lemahbang itoe Mangoenwardojo soedah kloearken perkataan jang bermaksoed di hari kemoedian Goesti Mohamad Heroetjokro akan djadi Sultan di Djokjakarta, dan tetapnja djadi radja tiada dengan prang atau lain roepa sebab, tetapi lantas djadi sadja dengan takdirnja Toean Allah dengan semoea moeridnja soedah pertjaja betoel. Itoe Toewan Albert Dietz djoega poenja nama Tjina, jaitoe Tan Gwan Sioe, dan saja tanjaken pada orang jang mengerti maksoednja itoe: "Pengarepan akan trima barang dengan senang ati". Meliat dari itoe nama dengan keadaan sekarang jang didjalanken olih Toewan Albert Dietz tjotjok, sebab dia tiada pernah minta wang atau barang dari orang, tetapi dia diberi, djadi bisa trima dengan senang ati. Menoeroet pekabaran dan katrangan dari spion dari lain negri kalo ada orang nama Raden Kartodipoero asal dari Djokjakarta jang tinggal padanja, maka menambah soesahnja boeat tangkep pada itoe toewan Albert Dietz bolihnja mendjalanken tipoean, akan tetapi apa jang soedah tjoekoep boeat toentoet itoe toewan di moeka pengadilan perkara terseboet art. 507 al. 1 Wetboek goena India-Nederland. Adapoen itoe Toewan Albert Dietz bolihnja berdiriken romah perkakas perkakas bolihnja beli sendiri bagimana rapportnja Assistent Wedono Lemahbang tanggal 18 ini boelan djoega No. 66/27 jang terlampirkan ini.<noinclude></noinclude> n1o8wwfdheq7smi35tyidr5k218zqff 104 112647 312032 2026-08-13T09:28:23Z Link PB 26772 /* Telah diuji baca */ 312032 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Link PB" />{{rh|||147}}</noinclude>Maka Bok Manisah dan Pak Rahmat soedah saja bri prentah poelang menoeroet soerat Padoeka Patih Semarang diatas. Marika mendjawab sementara hari lagi hendak poelang perloe minta loeloesan dari loerahnja. dia orang aken pindah di Kenangkan ngabdi Heroetjokro. Atas timbangan saja atoerannja Bok Manisah dan Pak Ramt terseboet, tiada ada alesan boeat menoentoet kesalahannja Toewan Dietz (Heroetjokro) itoe ke moeka pengadilan. sedang mengadjarnja sjahadat ada di Semarang. Tersilah Padoeka adanja.<noinclude></noinclude> r0dgal9cwa2fummjoigpwjef98emhjf 104 112648 312033 2026-08-13T09:29:41Z Link PB 26772 /* Telah diuji baca */ 312033 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Link PB" />{{rh|148||}} ''11h. Asisten Wedana Lemahbang (Pratiktokoesoemo) kepada Wedana Distrik Ungaran (Tjokrodiningrat), 22 Januari 1918.''<ref>No. 81/27 Rahasia; Afschrift</ref></noinclude> Atoer bertahoe ini hari saja soeroean Agent politie Soedarman bertemen Raden Palal menjatakan adanja tamoe2 diroemahnja Mohamad Heroetjokro (Albert Dietz), krana saja dapat kabar ada jang soedah poelang dan ada jang datang baroe. Maka nama tamoe-tamoe itoe soedah tertjatet dalam register tamoe, jang nanti aken saja salin pada staat dan saja atoerken Padoeka seperti jang soedah. Koetika soeroean saja masih sama ada di roemah Heroetjokro didjamoenja minoem thee dan sroetoe. Tiada antara lama datanglah seorang Tjina bernama Tan King Tjiang beroemah di Ambarawa, berkata hendak bertemoe dengan Heroetjokro, laloe didapeti oleh Raden Kartodipoero, jaitoe jang toeroet doedoek wektoe hari Minggoe tanggal 20 Januari 1918 Padoeka dan saja bertemoe sama Heroetjokro. Maka Tan King Tjiang menerangkan maksoednja hendak bertemoe dengan Heroetjokro perloe minta isjarat boeat mentjari kerdjaan, soepaja bisa terkaboel dengan gampang. Itoe waktoe Raden Kartodipoero laloe masoek kedalem kamar, matoer pada Heroetjokro hal permintaannja Tjina terseboet jang mana terdengar djoega Heroetjokro membales dengan bahasa Djawa: "Jo wenehno". Tiada lama Raden Kartodipoero keloear dengan bawa kembang dan menjan terboengkoes kertas, ditrimakan pada Tan King Tjiang serta pesen saben Djoemahat soepaja dioekoep doepa atau menjan. Dan disoeroeh njateti doanje demikian: "Kiageng Selo roso, Njai Ageng Selo roso, koela oetoesanipoen Goesti kawoelo Mohamad Heroetjokro, njaosi dahar aroem, wedang aroem koelo njoewoen ................ (apa jang di maksoedken). Sasoedahnja Tan King Tjiang lantas meneroesken perdjalanannja hendak pergi ke Oengaran, dengan diikoeti kedoea soeroean saja, sampai di moeka Assistenan disoeroeh singgah? Atas pertanjaan saja Tan King Tjiang menerangkan seperti diatas, serta trimakan itoe kembang dan menjan jang terboengkoes kertas pada saja dia bilang tidak pertjaja sama isjarat itoe, dan dia menerangkan tiada memberi wang atau barang pada Kartodipoero atau Heroetjokro. Bersama ini isjarat terseboet saja atoerken adanja.<noinclude><references /></noinclude> r5bt38ft7pr48pt5f4vhg8du06ct845 104 112649 312034 2026-08-13T09:30:45Z Link PB 26772 /* Telah diuji baca */ 312034 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Link PB" />{{rh|||149}} ''11i. Wedana Ungaran (Tjokrodiningrat) kepada Patih Salatiga (R. Soemowidjojo), 22 Januari 1918.<ref>No. 17 Rahasia/Afschrift.''</ref></noinclude> Dengan hormat, saja hoendjoek priksa bahwa menoeroet soeratnja Patih Semarang tanggal 18 ini boelan No. 3, menerangkan orang nama Bok Manijah, Bok Soedjimah dan Pak Rahmat desa Lemahgempal soedah 1/2 boelan ini pergi megoeroe pada Toewan Albert Dietz, minta soepaja disoeroe poelang, dan kalo ada katrangan soepaja itoe Toewan ditoentoet di hadepan pengadilan. Ini perkara soedah saja soeroeh oeroes oleh Assistent Wedono Lemahbang, terdapetnja sebagaimana terseboet soeratnja itoe Assistent Wedono tanggal 21 ini boelan No. 77/27 jang saja hoendjoeken bersama dengan ini dan menoeroet itoe soerat tiada ada katrangan boeat bisa toentoet itoe Toewan Albert Dietz dihadepan pengadilan. Djoega ini hari Assistent Wedono Lemahbang dapet katrangan kalo ada Tjina dari Ambarawa jang dateng pada itoe Toewan Albert Dietz minta isjarat, dan djoega dapet, katrangannja sebagaimana soeratnja Assistent Wedono tanggal 22 ini hari No. 80/27 jang terlampir ini dengan isjarat kembang dan menjan terhoendjoeken djoega. Djoega ini perkara tiada ada katrangan sah, kalo itoe Toewan melanggar peratoeran negri jang boleh dihoekoem. Adanja orang jang masih ada diroemahnja itoe Toewan Albert Dietz boeat bekerdja atau boeat kaperloean lain seperti staat jang terhoendjoeken ini, dan menoeroet staat itoe ada 17 orang jang memang aken teroes tinggal itoe Toewan boeat djadi kawan. Di saja poenja soerat tanggal 20 ini boelan No. 13 Rahasia saja menerangkan soedah tjoekoep boeat toentoet itoe Toewan dihadepan pengadilan, tetapi saja hoendjoek timbangan haroes pembesar soeka menerangkan di Djokjakarta apa pengakoewan terseboet betoel, djikalo tiada betoel pengadilan baroe bisa hoekoem. Dan lagi dari sebab perdjalanannja itoe Toewan Albert tambah lama bikin samarnja pada politie, dan lagi soedah memantesi kalau tjoema perdjalan tadi boeat tipoen sadja, maka saja moehoen soepaja pembesar bisa atoer boeat pergikan itoe Toewan dari tempat jang mengawatirkan, sebab kalau tiada, tambah lama tambah banjak orang jang pertjaja kalo itoe Toewan Albert Dietz memang betoel poetra dari kasultanan Djokjakarta, dan tambah banjak orang jang ditipoe, mandjadi kasoesahannja periboemi. Maka jang terseboet tersilah.<noinclude>{{reflist}}</noinclude> byq02ua08zcph2jt3et1xfxt1dq6tbw 104 112650 312035 2026-08-13T09:34:08Z Link PB 26772 /* Telah diuji baca */ 312035 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Link PB" />{{rh|150||}} ''11j. Akte pemberian kuasa Gusti Mohamad Heroe Tjokro kepada R.M. Troenoatmodjo cs. 18 Juli 1919 No. 105.''¹</noinclude>Heden '''Maandang''' den 28 sten '''Juli 1919''' verscheen voor mej. C.F.A. de Wilde, Notaris te Semarang in tegenwoordigheid der na te noemen, mij bekende getuigen. De heer Goesti Mohamad Heroe Tjokro, handelaar wonende te Oengaran mij bekend, wiens indentiteit mij ten overvloede werd bevestigd door den mede verschenen den heer Gerard Albert Cervais zonder beroep, wonende te Semarang mij bekend. Welke comparant verklaarde te machtigen bij dezen. <ol type="1" start="1"> <li>R.M. Troenoatmodjo</li> <li>R.M. Kartodipoero</li> <li>R.M. Poerwosentono allen zonder beroep wonende de eerste te Magelang de beide andere te Oengaran.</li> <li>Kijahi Soekodiwongso zonder beroep wonende in desa Soekolilo kawedanan Poering, regentschap Karanganjar residentie Kedoe.</li> <li>Raden M. Selo Dirdjo Soeto, Hoofdoppasser, wonende in desa Pantok Kalibawang Djogjakarta.</li> <li>R. Moertalo, handelaar, wonende in desa Kenangkan Oengaran.</li> <li>R. Poerwosepoetro zonder beroep wonende in de desa Kenangkan Oengaran.</li> <li>R. Ngt. Prawiroatmodjo zonder beroep idem, idem.</li> <li>Mas Tjokrodimedjo handelaar wonende te Kediri.</li> <li>Mas Atmodimedjo handelaar wonende te Ambarawa zoo gezamelijk als ieder hunner afzonderlijk</li> </ol> <center>'''speciaal'''</center> om in overeenstemming met ik elk bijzonder geval ben door comparant lastgever te geven bevelen, voor en namens hem, '''eigendoms-''' of andere zakelijke rechten op gronden te verkrijgen, hetzij door koop of anderzins tegen zoodanige prijzen en voorwaarden als de gemachtigden goedvinden, de levering ervan te vorderen en aan te nemen, de koopsommen te voldoen. Voorts om in het algemeen hem comparant Goesti Mohamad Heroe Tjokro te vertegenwoordigen met betrekking tot alle rechten en aanspraken die door hem kunnen worden ontleend aan alle reeds bestaande of nader te sluiten overeenkomsten door hem aangegaan, met inlanders, tot dusgenaamden afkoop van hunne bezitsoccupatierechten op Gouvernementsgronden en of tot het verlaten van die gronden cum annexis.<noinclude><p><small>1. Afschrift.</small></p></noinclude> 1ftqlk9hnxkr9cmh3vcy77dv8dlyowg 104 112651 312036 2026-08-13T09:35:32Z Link PB 26772 /* Telah diuji baca */ 312036 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Link PB" />{{rh|||51}}</noinclude>Inzonderheid om voor of namens hem, zoo eischende als verwerende te verschijnen voor alle bevoegde personen en autoriteiten, politie-, bestuurs- en anderen ambtenaren, rechters en of rechterlijke collegien besturen, corporatien en locale ressorten zoowel in cas-civiel als bij beschuldiging van overtreding verklaringen af te leggen, vonnissen met of zonder lijfdwang, te vragen, verkrijgen en uit te voeren, te appelleeren of in cassatie te gaan, advocaten, praktizijns en deurwaarders alle werkzaamheden hun ambt betrekkelijk op te dragen, hun belooning te regelen, beslag te leggen en op te heffen, alle conservatoire maatregelen te nemen bewijzen te produceeren, getuigen op te roepen te hooren of te wraken, eeden op te dragen aan te nemen of terug te wijzen. Alle vereischte requesten, acten en stukken te doen opmaken, teekenen passeeren, lichten en in te dienen, domicillie te kiezen en verder ter zake alles te doen wat mocht worden vereischt, belevende goedkeuring en bekrachtiging en met macht tot substitutie, waarvan acte in minute verzocht. Aldus gedaan en gepasseerd te Semarang ten dage voorschreven in tegenwoordigheid van mijne klerken J.E. Cramer en P.B. Hertog, beiden alhier wonende als getuigen die deze acte met den comparant en den voornoemden heer Cervais en mij notaris onmiddelijk na voorlezing hebben getekend. Verleden met twee renvooien, zijnde een enkele doorhaling en een enkele bijvoeging. De minute is getekend. Goesti Mohamad Heroe Tjokro, C.C. Cervais, J.E. Cramer, P.B. Hertog, de Wilde.<noinclude></noinclude> 5q41bnddms1ueiytyiriii923kqsgq8 104 112652 312040 2026-08-13T10:09:39Z Link PB 26772 /* Telah diuji baca */ 312040 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Link PB" /></noinclude>{{Missing image}}<noinclude></noinclude> ct6j6ggxs0retq3o8dwnujyumoazrx8 104 112653 312041 2026-08-13T10:10:02Z Link PB 26772 /* Tanpa teks */ 312041 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="0" user="Link PB" /></noinclude><noinclude></noinclude> rdttl2wf0351a804ncacb3gq2845nf2 104 112654 312042 2026-08-13T10:11:38Z Link PB 26772 /* Telah diuji baca */ 312042 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Link PB" /></noinclude>'''MAJALAH TRI-WULAN KEBUDAYAAN MINANGKABAU''' '''MOTTO:''' Memupuk kebudayaan daerah untuk mengembangkan Kebudayaan Nasional. ''Diterbitkan oleh:'' Yayasan Kebudayaan Minangkabau di Jakarta. ''Pelindung:'' Dr. Mohammad Hatta. ''Ketua Kehormatan:'' Gubernur Kepala Daerah Sumatra Barat (SUMBAR). ''Pemimpin Umum:'' Prof. Dr. Bahder Djohan. ''Pem Red/Pen. Jawab:'' Drs. H. Amura. ''Sekretaris Redaksi:'' Imran Alwi, B.A. ''Pembantu Umum:'' H. Oemar Bakry Dt. Tan Besar, Drs. Mohammat Kamal. ''Dewan Redaksi:'' Drs. H. Amura, Drs. M. Kamal, Drs. Mardanas Safwan, Drs. Amrin Imran, dan Drs. Zuber Usman SPP. ''Pembantu-pembantu Ahli:'' Prof. Dr. HAMKA, Dr. Taufik Abdullah, Ir. M.O. Parlindungan dan Dr. Alfian. ''Pembantu-pembantu Luar Negeri:'' Drs. M.D. Mansoer (Malaysia), Drs. Sidi Gazalba (Malaysia) dan Mochtar Naim, M.A. (Singapore). '''ALAMAT REDAKSI/TATA USAHA:''' Jalan Salemba Tengah 38 Telepon: 82441 Jakarta. ''Surat Izin Terbit:'' No. 1165/K/Dit.PP/II/la/79 Deppen R.I. ''Surat Izin Cetak:'' No. No. B-192/PK/12/1973 Laksus Pangkopkamtibda Jaya. '''HARGA ECERAN.''' Rp.200,- per exemplar untuk seluruh Indonesia di luar ongkos kirim, dan untuk daerah luar Jawa tambahan ongkos kirim minimal sebesar Rp.100,-.<noinclude></noinclude> ooug6lhbqrgee2robuybqf9balby8be 104 112655 312043 2026-08-13T10:12:38Z Link PB 26772 /* Telah diuji baca */ 312043 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Link PB" /></noinclude>'''PENGANTAR REDAKSI''' ''Menjelang akhir tahun 1974 yang lalu telah siap bahan-bahan untuk nomor 3 Majalah kita ini. Meskipun kami ingin mengejar supaya dalam tahun yang lalu itu dapat diterbitkan empat nomor, namun ternyata untuk tiga nomor saja tidak terpenuhi. Berbagai kesulitan tehnis telah menghalangi kami untuk memenuhi rencana tersebut. Rencana di tangan kita, keputusan di tangan Allah. Demikian salah satu ucapan yang dapat kami gunakan untuk mengatasi kekecewaan yang mungkin dirasakan oleh kami dan pembaca yang budiman. Mengingat bahan-bahan yang kami kumpulkan sudah bertumpuk dan untuk mengejar kekurangan jumlah penerbitan tahun yang lalu, maka terbitan sekarang ini kami ganda nomor 3 dan nomor 4 dengan isi yang memenuhi kedua nomor itu. Dengan demikian kami harap pembaca yang budiman tidak merasa dirugikan. Sebagaimana yang telah kami singgung dalam Majalah kita nomor 2, bahwa kami akan menyajikan buah tangan Dr. Taufik Abdullah yang berjudul "Some Notes on the Kaba Tjindua Mato, An Example of Minangkabau Traditional Literature", maka pada nomor ini karangan tersebut kami muat seluruhnya. Kami berterima kasih bukan saja kepada Dr. Taufik Abdullah yang telah berkenan mengizinkan karyanya yang sangat berharga itu untuk disiarkan, tetapi juga kami sampaikan terima kasih yang tidak berhingga kepada Sdr. Mien Joebhaar yang telah berjerih payah menterjemahkan karangan itu dari bahasa Inggeris, sehingga berjudul "Beberapa Catatan Mengenai Kaba Cindua Mato, Sebuah Contoh dari Sastra Tradisionil Minangkabau". Meskipun karya Dr. Taufik Abdullah itu merupakan karangan induk dalam Majalah kita ini, namun untuk menambah padat nomor ganda ini kami tampilkan pula karya Drs. Edwar Djamaris yang berjudul "Iskandar Zulkarnain Sebagai Asal Keturunan Raja Minangkabau dalam Tambo Minangkabau", karya Drs. Zuber Usman yang berjudul "Adityawarman, Tokoh Nasional Terbesar sepanjang Zaman", karya Drs. M.D. Mansoer yang berjudul "Minangkabau dan Negeri Sembilan, Pertalian Sejarah dan Kaitan Kebudayaannya", dan beberapa karangan lain lagi yang menaburi Majalah kita ini.''<noinclude></noinclude> qjx7z0ssuuyveb9ke7fcbgk9xk49xbj 312044 312043 2026-08-13T10:13:13Z Link PB 26772 312044 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Link PB" /></noinclude><center>'''PENGANTAR REDAKSI'''</center> ''Menjelang akhir tahun 1974 yang lalu telah siap bahan-bahan untuk nomor 3 Majalah kita ini. Meskipun kami ingin mengejar supaya dalam tahun yang lalu itu dapat diterbitkan empat nomor, namun ternyata untuk tiga nomor saja tidak terpenuhi. Berbagai kesulitan tehnis telah menghalangi kami untuk memenuhi rencana tersebut. Rencana di tangan kita, keputusan di tangan Allah. Demikian salah satu ucapan yang dapat kami gunakan untuk mengatasi kekecewaan yang mungkin dirasakan oleh kami dan pembaca yang budiman. Mengingat bahan-bahan yang kami kumpulkan sudah bertumpuk dan untuk mengejar kekurangan jumlah penerbitan tahun yang lalu, maka terbitan sekarang ini kami ganda nomor 3 dan nomor 4 dengan isi yang memenuhi kedua nomor itu. Dengan demikian kami harap pembaca yang budiman tidak merasa dirugikan. Sebagaimana yang telah kami singgung dalam Majalah kita nomor 2, bahwa kami akan menyajikan buah tangan Dr. Taufik Abdullah yang berjudul "Some Notes on the Kaba Tjindua Mato, An Example of Minangkabau Traditional Literature", maka pada nomor ini karangan tersebut kami muat seluruhnya. Kami berterima kasih bukan saja kepada Dr. Taufik Abdullah yang telah berkenan mengizinkan karyanya yang sangat berharga itu untuk disiarkan, tetapi juga kami sampaikan terima kasih yang tidak berhingga kepada Sdr. Mien Joebhaar yang telah berjerih payah menterjemahkan karangan itu dari bahasa Inggeris, sehingga berjudul "Beberapa Catatan Mengenai Kaba Cindua Mato, Sebuah Contoh dari Sastra Tradisionil Minangkabau". Meskipun karya Dr. Taufik Abdullah itu merupakan karangan induk dalam Majalah kita ini, namun untuk menambah padat nomor ganda ini kami tampilkan pula karya Drs. Edwar Djamaris yang berjudul "Iskandar Zulkarnain Sebagai Asal Keturunan Raja Minangkabau dalam Tambo Minangkabau", karya Drs. Zuber Usman yang berjudul "Adityawarman, Tokoh Nasional Terbesar sepanjang Zaman", karya Drs. M.D. Mansoer yang berjudul "Minangkabau dan Negeri Sembilan, Pertalian Sejarah dan Kaitan Kebudayaannya", dan beberapa karangan lain lagi yang menaburi Majalah kita ini.''<noinclude></noinclude> 1v1st81i2udh5mbhf4c0so1q1ke9ot3 312045 312044 2026-08-13T10:13:49Z Link PB 26772 312045 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Link PB" /></noinclude><center>'''PENGANTAR REDAKSI'''</center> ''Menjelang akhir tahun 1974 yang lalu telah siap bahan-bahan untuk nomor 3 Majalah kita ini. Meskipun kami ingin mengejar supaya dalam tahun yang lalu itu dapat diterbitkan empat nomor, namun ternyata untuk tiga nomor saja tidak terpenuhi. Berbagai kesulitan tehnis telah menghalangi kami untuk memenuhi rencana tersebut. Rencana di tangan kita, keputusan di tangan Allah. Demikian salah satu ucapan yang dapat kami gunakan untuk mengatasi kekecewaan yang mungkin dirasakan oleh kami dan pembaca yang budiman.'' ''Mengingat bahan-bahan yang kami kumpulkan sudah bertumpuk dan untuk mengejar kekurangan jumlah penerbitan tahun yang lalu, maka terbitan sekarang ini kami ganda nomor 3 dan nomor 4 dengan isi yang memenuhi kedua nomor itu. Dengan demikian kami harap pembaca yang budiman tidak merasa dirugikan.'' ''Sebagaimana yang telah kami singgung dalam Majalah kita nomor 2, bahwa kami akan menyajikan buah tangan Dr. Taufik Abdullah yang berjudul "Some Notes on the Kaba Tjindua Mato, An Example of Minangkabau Traditional Literature", maka pada nomor ini karangan tersebut kami muat seluruhnya. Kami berterima kasih bukan saja kepada Dr. Taufik Abdullah yang telah berkenan mengizinkan karyanya yang sangat berharga itu untuk disiarkan, tetapi juga kami sampaikan terima kasih yang tidak berhingga kepada Sdr. Mien Joebhaar yang telah berjerih payah menterjemahkan karangan itu dari bahasa Inggeris, sehingga berjudul "Beberapa Catatan Mengenai Kaba Cindua Mato, Sebuah Contoh dari Sastra Tradisionil Minangkabau".'' ''Meskipun karya Dr. Taufik Abdullah itu merupakan karangan induk dalam Majalah kita ini, namun untuk menambah padat nomor ganda ini kami tampilkan pula karya Drs. Edwar Djamaris yang berjudul "Iskandar Zulkarnain Sebagai Asal Keturunan Raja Minangkabau dalam Tambo Minangkabau", karya Drs. Zuber Usman yang berjudul "Adityawarman, Tokoh Nasional Terbesar sepanjang Zaman", karya Drs. M.D. Mansoer yang berjudul "Minangkabau dan Negeri Sembilan, Pertalian Sejarah dan Kaitan Kebudayaannya", dan beberapa karangan lain lagi yang menaburi Majalah kita ini.''<noinclude></noinclude> ccwauz0seu83fjgde2vbtjpkvttwnh2 104 112656 312046 2026-08-13T10:14:58Z Link PB 26772 /* Telah diuji baca */ 312046 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Link PB" /></noinclude>''Sementara itu kami tidak lupa mengucapkan terima kasih atas perhatian dan tanggapan yang telah diberikan oleh para pembaca Majalah kita ini, baik dari dalam maupun dari luar negeri. Kami sangat menghargakan segala pendapat itu yang kami jadikan pupuk untuk memelihara keterusan hidup Majalah kita ini. Semoga dengan segala saran yang telah kami terima itu, akan tercapailah motto Majalah kita ini: '''Memupuk kebudayaan daerah untuk mengembangkan Kebudayaan Nasional.''''' ''Akhirnya kepada pembaca yang budiman kami persilakan mengikuti segala isi Majalah kita ini.'' {{Right|Terima kasih.}}<noinclude></noinclude> scc4ks2ckyjg73hikdodgf5r5isop49 104 112657 312050 2026-08-13T10:20:47Z Link PB 26772 /* Telah diuji baca */ 312050 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Link PB" /></noinclude>Karena itulah kita tidak menyangsikan sedikitpun juga, bahwa usaha-usaha yang diarahkan untuk menggali dan memupuk Kebudayaan Daerah seperti yang kita maksudkan dengan musyawarah ini, pastilah tidak akan menggoyahkan sendi kesatuan dan persatuan bangsa. Bahkan sebaliknya, dapat lebih memperkokoh persatuan bangsa, karena setiap warga negara makin mengenal ke-bhineka tunggal ika-an bangsa Indonesia. Telah dikatakan di atas bahwa pembangunan dalam arti luas adalah usaha bersama atas dasar kekeluargaan, maka jelas pula bahwa pembangunan merupakan tugas dan tanggung jawab bersama. Berhasil atau gagalnya pembangunan merupakan hasil dan tanggung jawab kita bersama. Baik dia Pemerintah, swasta, petani, alim ulama, sipil atau militer. Karena musyawarah ini adalah musyawarah dari pemuka Adat Alam Minangkabau atau Ninik Mamak, maka secara khusus kami ulangi bahwa pembangunan adalah pula tanggung jawab Ninik Mamak secara pribadi maupun secara bersama. Dari itulah, pembangunan sekarang ini mengharap banyak terhadap berhasilnya Musyawarah ini. Menyadari bahwa pembangunan merupakan usaha bersama, mengharuskan kita untuk melihat dan menundukkan peranan masing-masing kita secara tepat atau paling kurang masing-masing kita mengetahui tugas masing-masing. Sebelumnya adalah perlu untuk mengetahui siapa kita sesungguhnya. Izinkanlah kami melihat Ninik Mamak beserta peranannya secara lebih dekat. Ninik Mamak adalah pemimpin. Pemimpin di tengah kaum dan sukunya. Kedudukan yang demikian mengharuskannya mengenal secara baik anggota kaum dan sukunya, beserta segala permasalahan dan cara pemecahan permasalahan sesuai dengan pedoman yang digariskan oleh Adat di dalam batas perundangan dan peraturan negara yang berlaku. Adat yang bersendikan Syarak dan Syarak yang bersendikan Kitabullah. Ninik Mamak sebagai pemimpin adalah diakui dan diterima oleh anggota kaum dan sukunya untuk hal-hal sepanjang adat. Tentang Adat Minangkabau kita mengenal sebuah ungkapan "indak lakang di paneh, indak lapuak di ujan". Tetapi ungkapan ini kadangkala meragukan kita, apalagi bila diingat adanya ungkapan lain yang berbunyi: "sakali aie gadang, sakali tapian baralieh". Walau demikian, keraguan kita segera hilang setelah menyadari adanya "adat nan sabana adat, adat nan teradatkan, adat nan diadatkan dan adat istiadat", yang keseluruhannya disebut sebagai adat. Maka dengan ungkapan "indak lakang di paneh, indak lapuak di ujan", bukanlah berarti adat itu sesuatu yang kaku yang tak mengenal perubahan dan penyempurnaan. Yang tak berubah adalah adat nan sabana adat, misalnya "adat ayam bakotek, adat kambieng mambebek. Adat bakato bapieki, adat berunding baiyo". Di sinilah letaknya seni orang Minang, dia mengenal perubahan, tetapi dia menghormati hukum alam yang tak bisa diubah dan berubah.<noinclude>{{rh|4||}}</noinclude> 05uh64a9x8exyiftzml023vnqt2dman 104 112658 312051 2026-08-13T10:23:08Z Link PB 26772 /* Telah diuji baca */ 312051 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Link PB" /></noinclude>Hal ini perlu sekali dikemukakan di sini, mengingat bahwa hakekat pembangunan yang sedang kita lakukan sekarang ini pada dasarnya adalah pembaharuan dari hal ihwal yang telah usang dan lapuak, jadi suatu proses pembaharuan. Mengingat bahwa masyarakat hidup manusia di seluruh penjuru dunia sekarang ini bersifat makin terbuka terhadap pengaruh dari luar. Pengaruh luar dapat bersifat baik dan sebaliknya dapat pula bersifat buruk, karena unsur kebudayaan yang datang itu tidak seluruhnya buruk dan tak pula seluruhnya baik. Yang paling jelas adalah posisi dan tanggung jawab kita untuk menyaring, memilih "mano nan atah, mano nan bareh". Memilih ini bukanlah mudah, karena harus didasari oleh bukan hanya pola lama yang tradisionil, tetapi lebih lagi di mana pemilihan itu haruslah didasari oleh kemampuan untuk melihat lebih dalam dan jauh ke depan, memikir bukan hanya untuk kepentingan kita saat ini, tetapi juga untuk anak cucu di masa datang. Menghadapi pengaruh luar, dengan kata lain, harus dengan kesiapan diri dan pengenalan diri secara lebih baik dan menyeluruh. Dan mengenai Minangkabau, secara jujur kita harus mengakui, ada sesuatu yang tengah berlangsung, yaitu pembaharuan. Pembaharuan sebagaimana dituju oleh pembangunan dalam meningkatkan taraf kesejahteraan, tidak berarti harus mengorbankan indentitas atau tanda pengenal Minang. Untuk indentitas inilah kita antara lain akan membangun kembali Istana Pagaruyung dan lain-lain di kemudian hari. <big>PEMBANGUNAN TIDAK MENGHENDAKI PUNAHNYA ADAT DAN BUDAYA SUATU DAERAH,</big> bahkan sebaliknya pembangunan berusaha memperkokohnya. Dengan pembaharuan yang tengah berlangsung itu dimaksudkan kita berusaha mencari pola dan tata cara hidup yang paling sesuai dengan tuntutan zaman dan lingkungan masa kini, cukup dengan fasilitas pelengkap tingkat hidup yang lebih baik. Di sinilah peranan Ninik Mamak bisa amat besar. Sebagai seorang pimpinan maka Ninik Mamak berada lebih di depan dalam melihat, menilai dan bersikap. Dalam kedudukan yang demikian sebenarnya dia dapat mempengaruhi suku atau kaumnya. Untuk itu Ninik Mamak harus tidak ketinggalan dari yang dipimpinnya. Tentang pembangunan kembali Istana Pagaruyung, kami sangatlah mengharapkan perhatian dan soleongan dari Ninik Mamak. Pembangunan kembali ini bukanlah dimaksudkan untuk menghidupkan kembali kerajaan Pagaruyung, bukan demikian maksudnya. Bila kita datang ke Jawa Tengah; kita akan menjumpai betapa megahnya Borobudur, Prambanan dan sebagainya. Di Jawa Timur akan ditemui peninggalan kerajaan Daha, Singosari dan banyak lagi yang lain. Begitu hampir setiap daerah di bumi tanah air kita menemui peninggalan sejarah. Sumatera Barat juga harus mempunyai sesuatu yang mendekatkannya pada masa lalu, pada sejarah, karena sejarah masa lalu dapat berarti besar bagi masa sekarang bila kita mampu memanfaatkannya. Karena itulah kita merencanakan pembangunan kembali Istana Pagaruyung<noinclude>{{rh|||5}}</noinclude> skldwo78obl4i8u63ojipzlae36baf3 104 112659 312052 2026-08-13T10:26:19Z Link PB 26772 /* Telah diuji baca */ 312052 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Link PB" /></noinclude>ruyung, yang sekaligus merupakan tonggak pengenal bagi kebudayaan Minangkabau untuk diwariskan sebagai kebanggaan bagi generasi mendatang.<noinclude>{{rh|6||}}</noinclude> 4mjp1iwryup0afz57xghg3uhmgn3u5h 104 112660 312053 2026-08-13T10:28:00Z Link PB 26772 /* Telah diuji baca */ 312053 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Link PB" /></noinclude>{{center|'''<big>BEBERAPA CATATAN MENGENAI KABA CINDUA MATO</big>'''}} {{dropco|P}}ada tahun 1932, waktu sekolah Pendidikan Guru di Bukittinggi, Sumatera Barat, yaitu Sekolah Raja yang terkenal itu, merayakan ulang tahunnya yang ke 50, puncak acara adalah pementasan dari Kaba TJINDUA MATO. Panitia yang terdiri dari orang-orang terkemuka setempat maupun pejabat-pejabat tinggi Belanda mengharapkan akan dapat membuktikan bahwa Sekolah Raja menduduki tempat yang penting di Minangkabau.¹) Syair kepahlawanan atau epos ini juga sering dikutip oleh kaum perantau intelektual Minangkabau di pulau Jawa pada kampanye mereka yang diadakan tahun 1942, demi penciptaan suatu Dewan Minangkabau (Minangkabauraad) yang kuat. Abdul Muis, seorang pemimpin gerakan tersebut serta menyusun drama (sandiwara) tersebut di atas, dalam kata pengantarnya menyatakan bahwa dari syair kepahlawanan ini "jelas kelihatan bahwa di Minangkabau hal demokrasi sudah dikenal sejak dahulu kala". Ini baru dua buah contoh betapa populernya ''Kaba Tjindua Mato'' di Minangkabau. Satu-satunya kaba lain yang dapat bersaingan dengannya adalah ''Kaba Sabai Nan Aluih'', kisah seorang wanita muda berhati berani.²) Kedua syair kepahlawanan ini mencerminkan peranan penting kaum wanita di dalam masyarakat Minangkabau, akan tetapi dalam ''Kaba Tjindua Mato'', wanitanya merupakan sumber kebijaksanaan, sedangkan dalam kaba yang satu lagi ia lebih merupakan tokoh yang cakap bertindak daripada seorang pemikir. Sebuah kaba terkenal lainnya yang juga mengambil seorang wanita bijaksana sebagai tokoh utama adalah ''Kabah Rantjak Dilabuah''. Kabah ini telah diterjemahkan secara indah sekali ke dalam Bahasa Inggris oleh Professor Johns.³) Bahwa ''Kaba Tjindua Mato'' di Minangkabau tetap disukai terbukti bukan hanya karena ia menjadi puncak acara pada perayaan tersebut di atas, melainkan juga karena ia berulangkali mengalami cetak ulang. Edisi tertua yang berhasil saya peroleh adalah tulisan Van der Toorn, "Tjindur Mato, Minangkabausch – Maleische Legende", dalam ''Verhandelingen van het Bataviaasche Genootschap van Kunsten in Wetenschappen'', XLV (1891). Dalam edisi ini hanya dimuat sepertiga bagian dari seluruh karya tersebut. Van der Toorn juga telah menterjemahkan bagian ini ke dalam Bahasa Belanda dan dalam kata pengantarnya mengatakan bahwa ia hanya mengambil 150 halaman dari naskah aslinya yang sebenarnya meliputi 500 halaman itu. Ia juga telah membandingkannya dengan<noinclude><references /></noinclude> qp6iqyz3x7riysqfigwkmyq5451sce1 312054 312053 2026-08-13T10:28:39Z Link PB 26772 312054 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Link PB" /></noinclude>{{center|'''<big>BEBERAPA CATATAN MENGENAI KABA CINDUA MATO</big>'''}} {{dropinitial|P}}ada tahun 1932, waktu sekolah Pendidikan Guru di Bukittinggi, Sumatera Barat, yaitu Sekolah Raja yang terkenal itu, merayakan ulang tahunnya yang ke 50, puncak acara adalah pementasan dari Kaba TJINDUA MATO. Panitia yang terdiri dari orang-orang terkemuka setempat maupun pejabat-pejabat tinggi Belanda mengharapkan akan dapat membuktikan bahwa Sekolah Raja menduduki tempat yang penting di Minangkabau.¹) Syair kepahlawanan atau epos ini juga sering dikutip oleh kaum perantau intelektual Minangkabau di pulau Jawa pada kampanye mereka yang diadakan tahun 1942, demi penciptaan suatu Dewan Minangkabau (Minangkabauraad) yang kuat. Abdul Muis, seorang pemimpin gerakan tersebut serta menyusun drama (sandiwara) tersebut di atas, dalam kata pengantarnya menyatakan bahwa dari syair kepahlawanan ini "jelas kelihatan bahwa di Minangkabau hal demokrasi sudah dikenal sejak dahulu kala". Ini baru dua buah contoh betapa populernya ''Kaba Tjindua Mato'' di Minangkabau. Satu-satunya kaba lain yang dapat bersaingan dengannya adalah ''Kaba Sabai Nan Aluih'', kisah seorang wanita muda berhati berani.²) Kedua syair kepahlawanan ini mencerminkan peranan penting kaum wanita di dalam masyarakat Minangkabau, akan tetapi dalam ''Kaba Tjindua Mato'', wanitanya merupakan sumber kebijaksanaan, sedangkan dalam kaba yang satu lagi ia lebih merupakan tokoh yang cakap bertindak daripada seorang pemikir. Sebuah kaba terkenal lainnya yang juga mengambil seorang wanita bijaksana sebagai tokoh utama adalah ''Kabah Rantjak Dilabuah''. Kabah ini telah diterjemahkan secara indah sekali ke dalam Bahasa Inggris oleh Professor Johns.³) Bahwa ''Kaba Tjindua Mato'' di Minangkabau tetap disukai terbukti bukan hanya karena ia menjadi puncak acara pada perayaan tersebut di atas, melainkan juga karena ia berulangkali mengalami cetak ulang. Edisi tertua yang berhasil saya peroleh adalah tulisan Van der Toorn, "Tjindur Mato, Minangkabausch – Maleische Legende", dalam ''Verhandelingen van het Bataviaasche Genootschap van Kunsten in Wetenschappen'', XLV (1891). Dalam edisi ini hanya dimuat sepertiga bagian dari seluruh karya tersebut. Van der Toorn juga telah menterjemahkan bagian ini ke dalam Bahasa Belanda dan dalam kata pengantarnya mengatakan bahwa ia hanya mengambil 150 halaman dari naskah aslinya yang sebenarnya meliputi 500 halaman itu. Ia juga telah membandingkannya dengan<noinclude><references /></noinclude> d6w10f93h5q1nncoc4mv9bbi2or2wzs 312055 312054 2026-08-13T10:29:22Z Link PB 26772 312055 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Link PB" /></noinclude>{{center|'''<big>BEBERAPA CATATAN MENGENAI KABA CINDUA MATO</big>'''}} {{dropinitial|P}}ada tahun 1932, waktu sekolah Pendidikan Guru di Bukittinggi, Sumatera Barat, yaitu Sekolah Raja yang terkenal itu, merayakan ulang tahunnya yang ke 50, puncak acara adalah pementasan dari Kaba TJINDUA MATO. Panitia yang terdiri dari orang-orang terkemuka setempat maupun pejabat-pejabat tinggi Belanda mengharapkan akan dapat membuktikan bahwa Sekolah Raja menduduki tempat yang penting di Minangkabau.¹) Syair kepahlawanan atau epos ini juga sering dikutip oleh kaum perantau intelektual Minangkabau di pulau Jawa pada kampanye mereka yang diadakan tahun 1942, demi penciptaan suatu Dewan Minangkabau (Minangkabauraad) yang kuat. Abdul Muis, seorang pemimpin gerakan tersebut serta menyusun drama (sandiwara) tersebut di atas, dalam kata pengantarnya menyatakan bahwa dari syair kepahlawanan ini "jelas kelihatan bahwa di Minangkabau hal demokrasi sudah dikenal sejak dahulu kala". Ini baru dua buah contoh betapa populernya ''Kaba Tjindua Mato'' di Minangkabau. Satu-satunya kaba lain yang dapat bersaingan dengannya adalah ''Kaba Sabai Nan Aluih'', kisah seorang wanita muda berhati berani.²) Kedua syair kepahlawanan ini mencerminkan peranan penting kaum wanita di dalam masyarakat Minangkabau, akan tetapi dalam ''Kaba Tjindua Mato'', wanitanya merupakan sumber kebijaksanaan, sedangkan dalam kaba yang satu lagi ia lebih merupakan tokoh yang cakap bertindak daripada seorang pemikir. Sebuah kaba terkenal lainnya yang juga mengambil seorang wanita bijaksana sebagai tokoh utama adalah ''Kabah Rantjak Dilabuah''. Kabah ini telah diterjemahkan secara indah sekali ke dalam Bahasa Inggris oleh Professor Johns.³) Bahwa ''Kaba Tjindua Mato'' di Minangkabau tetap disukai terbukti bukan hanya karena ia menjadi puncak acara pada perayaan tersebut di atas, melainkan juga karena ia berulangkali mengalami cetak ulang. Edisi tertua yang berhasil saya peroleh adalah tulisan Van der Toorn, "Tjindur Mato, Minangkabausch – Maleische Legende", dalam ''Verhandelingen van het Bataviaasche Genootschap van Kunsten in Wetenschappen'', XLV (1891). Dalam edisi ini hanya dimuat sepertiga bagian dari seluruh karya tersebut. Van der Toorn juga telah menterjemahkan bagian ini ke dalam Bahasa Belanda dan dalam kata pengantarnya mengatakan bahwa ia hanya mengambil 150 halaman dari naskah aslinya yang sebenarnya meliputi 500 halaman itu. Ia juga telah membandingkannya dengan<noinclude><references/></noinclude> s1pdmzbmsalec87hjtq2fo3gh33vuza 312056 312055 2026-08-13T10:31:01Z Link PB 26772 312056 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Link PB" /></noinclude>{{center|'''<big>BEBERAPA CATATAN MENGENAI KABA CINDUA MATO</big>'''}} {{dropinitial|P}}ada tahun 1932, waktu sekolah Pendidikan Guru di Bukittinggi, Sumatera Barat, yaitu Sekolah Raja yang terkenal itu, merayakan ulang tahunnya yang ke 50, puncak acara adalah pementasan dari Kaba TJINDUA MATO. Panitia yang terdiri dari orang-orang terkemuka setempat maupun pejabat-pejabat tinggi Belanda mengharapkan akan dapat membuktikan bahwa Sekolah Raja menduduki tempat yang penting di Minangkabau.¹) Syair kepahlawanan atau epos ini juga sering dikutip oleh kaum perantau intelektual Minangkabau di pulau Jawa pada kampanye mereka yang diadakan tahun 1942, demi penciptaan suatu Dewan Minangkabau (Minangkabauraad) yang kuat. Abdul Muis, seorang pemimpin gerakan tersebut serta menyusun drama (sandiwara) tersebut di atas, dalam kata pengantarnya menyatakan bahwa dari syair kepahlawanan ini "jelas kelihatan bahwa di Minangkabau hal demokrasi sudah dikenal sejak dahulu kala". Ini baru dua buah contoh betapa populernya ''Kaba Tjindua Mato'' di Minangkabau. Satu-satunya kaba lain yang dapat bersaingan dengannya adalah ''Kaba Sabai Nan Aluih'', kisah seorang wanita muda berhati berani.²) Kedua syair kepahlawanan ini mencerminkan peranan penting kaum wanita di dalam masyarakat Minangkabau, akan tetapi dalam ''Kaba Tjindua Mato'', wanitanya merupakan sumber kebijaksanaan, sedangkan dalam kaba yang satu lagi ia lebih merupakan tokoh yang cakap bertindak daripada seorang pemikir. Sebuah kaba terkenal lainnya yang juga mengambil seorang wanita bijaksana sebagai tokoh utama adalah ''Kabah Rantjak Dilabuah''. Kabah ini telah diterjemahkan secara indah sekali ke dalam Bahasa Inggris oleh Professor Johns.³) Bahwa ''Kaba Tjindua Mato'' di Minangkabau tetap disukai terbukti bukan hanya karena ia menjadi puncak acara pada perayaan tersebut di atas, melainkan juga karena ia berulangkali mengalami cetak ulang. Edisi tertua yang berhasil saya peroleh adalah tulisan Van der Toorn, "Tjindur Mato, Minangkabausch – Maleische Legende", dalam ''Verhandelingen van het Bataviaasche Genootschap van Kunsten in Wetenschappen'', XLV (1891). Dalam edisi ini hanya dimuat sepertiga bagian dari seluruh karya tersebut. Van der Toorn juga telah menterjemahkan bagian ini ke dalam Bahasa Belanda dan dalam kata pengantarnya mengatakan bahwa ia hanya mengambil 150 halaman dari naskah aslinya yang sebenarnya meliputi 500 halaman itu. Ia juga telah membandingkannya dengan<noinclude>*) Diterjemahkan dari : "Some Notes On The ''Kaba Tjindua Mato''; an example of Minangkabau Traditional Literature" INDONESIA, 9 (1970), 1 - 23. {{rh|||7}}</noinclude> 69kyxzak9pmzpftxhsfpz4xxugw1g8u 312057 312056 2026-08-13T10:31:23Z Link PB 26772 312057 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Link PB" /></noinclude>{{center|'''<big>BEBERAPA CATATAN MENGENAI KABA CINDUA MATO</big>'''}} {{dropinitial|P}}ada tahun 1932, waktu sekolah Pendidikan Guru di Bukittinggi, Sumatera Barat, yaitu Sekolah Raja yang terkenal itu, merayakan ulang tahunnya yang ke 50, puncak acara adalah pementasan dari Kaba TJINDUA MATO. Panitia yang terdiri dari orang-orang terkemuka setempat maupun pejabat-pejabat tinggi Belanda mengharapkan akan dapat membuktikan bahwa Sekolah Raja menduduki tempat yang penting di Minangkabau.¹) Syair kepahlawanan atau epos ini juga sering dikutip oleh kaum perantau intelektual Minangkabau di pulau Jawa pada kampanye mereka yang diadakan tahun 1942, demi penciptaan suatu Dewan Minangkabau (Minangkabauraad) yang kuat. Abdul Muis, seorang pemimpin gerakan tersebut serta menyusun drama (sandiwara) tersebut di atas, dalam kata pengantarnya menyatakan bahwa dari syair kepahlawanan ini "jelas kelihatan bahwa di Minangkabau hal demokrasi sudah dikenal sejak dahulu kala". Ini baru dua buah contoh betapa populernya ''Kaba Tjindua Mato'' di Minangkabau. Satu-satunya kaba lain yang dapat bersaingan dengannya adalah ''Kaba Sabai Nan Aluih'', kisah seorang wanita muda berhati berani.²) Kedua syair kepahlawanan ini mencerminkan peranan penting kaum wanita di dalam masyarakat Minangkabau, akan tetapi dalam ''Kaba Tjindua Mato'', wanitanya merupakan sumber kebijaksanaan, sedangkan dalam kaba yang satu lagi ia lebih merupakan tokoh yang cakap bertindak daripada seorang pemikir. Sebuah kaba terkenal lainnya yang juga mengambil seorang wanita bijaksana sebagai tokoh utama adalah ''Kabah Rantjak Dilabuah''. Kabah ini telah diterjemahkan secara indah sekali ke dalam Bahasa Inggris oleh Professor Johns.³) Bahwa ''Kaba Tjindua Mato'' di Minangkabau tetap disukai terbukti bukan hanya karena ia menjadi puncak acara pada perayaan tersebut di atas, melainkan juga karena ia berulangkali mengalami cetak ulang. Edisi tertua yang berhasil saya peroleh adalah tulisan Van der Toorn, "Tjindur Mato, Minangkabausch – Maleische Legende", dalam ''Verhandelingen van het Bataviaasche Genootschap van Kunsten in Wetenschappen'', XLV (1891). Dalam edisi ini hanya dimuat sepertiga bagian dari seluruh karya tersebut. Van der Toorn juga telah menterjemahkan bagian ini ke dalam Bahasa Belanda dan dalam kata pengantarnya mengatakan bahwa ia hanya mengambil 150 halaman dari naskah aslinya yang sebenarnya meliputi 500 halaman itu. Ia juga telah membandingkannya dengan<noinclude><br> *) Diterjemahkan dari : "Some Notes On The ''Kaba Tjindua Mato''; an example of Minangkabau Traditional Literature" INDONESIA, 9 (1970), 1 - 23. {{rh|||7}}</noinclude> e3c3pq376451ahogt74pkw1bm92yo3o 312058 312057 2026-08-13T10:31:43Z Link PB 26772 312058 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Link PB" /></noinclude>{{center|'''<big>BEBERAPA CATATAN MENGENAI KABA CINDUA MATO</big>'''}} {{dropinitial|P}}ada tahun 1932, waktu sekolah Pendidikan Guru di Bukittinggi, Sumatera Barat, yaitu Sekolah Raja yang terkenal itu, merayakan ulang tahunnya yang ke 50, puncak acara adalah pementasan dari Kaba TJINDUA MATO. Panitia yang terdiri dari orang-orang terkemuka setempat maupun pejabat-pejabat tinggi Belanda mengharapkan akan dapat membuktikan bahwa Sekolah Raja menduduki tempat yang penting di Minangkabau.¹) Syair kepahlawanan atau epos ini juga sering dikutip oleh kaum perantau intelektual Minangkabau di pulau Jawa pada kampanye mereka yang diadakan tahun 1942, demi penciptaan suatu Dewan Minangkabau (Minangkabauraad) yang kuat. Abdul Muis, seorang pemimpin gerakan tersebut serta menyusun drama (sandiwara) tersebut di atas, dalam kata pengantarnya menyatakan bahwa dari syair kepahlawanan ini "jelas kelihatan bahwa di Minangkabau hal demokrasi sudah dikenal sejak dahulu kala". Ini baru dua buah contoh betapa populernya ''Kaba Tjindua Mato'' di Minangkabau. Satu-satunya kaba lain yang dapat bersaingan dengannya adalah ''Kaba Sabai Nan Aluih'', kisah seorang wanita muda berhati berani.²) Kedua syair kepahlawanan ini mencerminkan peranan penting kaum wanita di dalam masyarakat Minangkabau, akan tetapi dalam ''Kaba Tjindua Mato'', wanitanya merupakan sumber kebijaksanaan, sedangkan dalam kaba yang satu lagi ia lebih merupakan tokoh yang cakap bertindak daripada seorang pemikir. Sebuah kaba terkenal lainnya yang juga mengambil seorang wanita bijaksana sebagai tokoh utama adalah ''Kabah Rantjak Dilabuah''. Kabah ini telah diterjemahkan secara indah sekali ke dalam Bahasa Inggris oleh Professor Johns.³) Bahwa ''Kaba Tjindua Mato'' di Minangkabau tetap disukai terbukti bukan hanya karena ia menjadi puncak acara pada perayaan tersebut di atas, melainkan juga karena ia berulangkali mengalami cetak ulang. Edisi tertua yang berhasil saya peroleh adalah tulisan Van der Toorn, "Tjindur Mato, Minangkabausch – Maleische Legende", dalam ''Verhandelingen van het Bataviaasche Genootschap van Kunsten in Wetenschappen'', XLV (1891). Dalam edisi ini hanya dimuat sepertiga bagian dari seluruh karya tersebut. Van der Toorn juga telah menterjemahkan bagian ini ke dalam Bahasa Belanda dan dalam kata pengantarnya mengatakan bahwa ia hanya mengambil 150 halaman dari naskah aslinya yang sebenarnya meliputi 500 halaman itu. Ia juga telah membandingkannya dengan<noinclude><br><br> *) Diterjemahkan dari : "Some Notes On The ''Kaba Tjindua Mato''; an example of Minangkabau Traditional Literature" INDONESIA, 9 (1970), 1 - 23. {{rh|||7}}</noinclude> 5jol6gpbxc3wji51b66vt8ffx4uvl2a 104 112661 312061 2026-08-13T11:22:27Z Arunika Darsana 27443 /* Belum diuji baca */ ←Membuat halaman berisi '{{rh|xv}} regional, Di antara pemimpin-pemimpin gerakan terdapatlah banyak haji etau eye, yaltu yang mampu berperan sebagal "perantara” masyareket pedesaan dan dunia luar. Merekalah yang berpengalaman luas dan berpengetahuan, sehing- ‘98 mampu mengadakan interpretasi keadaan. Sudah lazim, apabila pemimpin ‘pemimpin ita yang mencanangkan ideologi — balk yang millenaristis, messianiss ‘maupun yang berupa doktrin perang hat — yang dapat menyadarka... 312061 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Arunika Darsana" /></noinclude>{{rh|xv}} regional, Di antara pemimpin-pemimpin gerakan terdapatlah banyak haji etau eye, yaltu yang mampu berperan sebagal "perantara” masyareket pedesaan dan dunia luar. Merekalah yang berpengalaman luas dan berpengetahuan, sehing- ‘98 mampu mengadakan interpretasi keadaan. Sudah lazim, apabila pemimpin ‘pemimpin ita yang mencanangkan ideologi — balk yang millenaristis, messianiss ‘maupun yang berupa doktrin perang hat — yang dapat menyadarkan rakyat tentang kondishidup mereka seria menunjukkan tujuan yang hendak dicapal bbersoma-sama Dalam mempelajari gejla sejarah seperti gerakan petanlitu peru diberikan tekanan yang kuat kepada faktor ideologi yang lewat Kesadaran menjadi peng: gerak utama gerakan petani khususnya dan gerakan sosial pada umumnye. ‘Apablla diperhatikan situas! pelaku-pelaku yang sedang mengalami perubahan arau sedang menghadapi hal-hal baru, make ideologi dapat membert bantuan {dalam mendefinisikan situasi serta member arah kepada tindakan yang aken ai- Jalankan. Ideologi juga memberi pembenaran mengenal kegietan yang akan llancarkan lewat gerakan kolekt#. Yang sangat menyolok mengenai ideologi gerakan petani leh sifamnya yong pada umumnya tradisional, balk natiists maupun revivalists, Kalau pada satu pihak ditolaknya stuas! yang dlhadapi. pada pihak lain yang diinginkan ialah kembalinya masyarakat lama dengan segala kelembegaannya, seperti adat-siadat, Kerajaan, sistem sosial yang lama dan sebageinya. Kalau yang dikehendaki perubaban total, maka ini berorti peniadaan yang berlaku pada wakts ini dan kembali ke keadaan pada masa lalu. Tidak ‘mengherankan kalau gerakan sering bersat radikal dan revolusioner ‘leh harena mosyarakat pedessan dalam suasana tradisional dan mash tertutup, hubungan dengan dunia luar terbatas, maka gerakan sosal yang timbul laimnya tage teradi dalam isolasi dan terbatas dalam lokaltas tertentu, Hanya kadang-kadang foringon lembaga keagamaan, seperti pesantren atau tarckat, dapat melampaui batas lokal it. Jaringan komunikasinya sudah mencakup ruang/lingkup regional, sepert hainys pada pemberontakan Cllegon pada tahun 1888, Bagaimana cara kta menginterpretasikan makna fenomena gerakan protes itu, terutama bila dipandang dar latar belakang alam pikian yang religio-magis ‘atau mitologis tu? Dalam menghadapi peraturan-peraturan yang menekan. pajak ‘yang berat, Kondist kerja tanpa jamninan risiko, rakyat pedesaan merasakan tidak ‘adanya keserasian antara realtas di bawah penjajahan dengan tata masyaraket ‘yang ideal, yang serba selaras dan serasi, Perubahan soslal, ekonomi dan polite ‘yang mengikut! pemerintahan kolonial mengokibatkan Kemerosotan masyarakat tradisional dan kerusakan keadaan "lato tenirem, korto roharjo” (= ketertban, etenteraman, kemakmuran dan kesejahteraan). Konfik yang ditasakan hanya dapat diatasl dengan berpegang teguh pada ajaran millenarsis dan navsts,<noinclude></noinclude> rwkfexgfcg17iehcqz39jsdlx6a9duy